Recenzje

Co jeśli wrócisz do domu… ale część ciebie wciąż pozostanie w miejscu, którego nie pamiętasz? „Aeternum” Jamie Applegate Hunter zabiera czytelnika do świata, w którym granica pomiędzy pamięcią, magią a przeznaczeniem jest niezwykle cienka. Rory Raven zostaje niespodziewanie uwolniona z Vinculi — więziennej krainy, w której spędziła ostatnie miesiące. Powinna cieszyć się z powrotu do domu. Problem w tym, że nie pamięta, co wydarzyło się podczas jej pobytu w Vinculi. A jednak coś w niej podpowiada, że jej historia wcale się tam nie skończyła. Dziwne sny, morderstwo siostry, człowiek, którego Rory powinna nienawidzić, a który uparcie przekonuje ją o swojej niewinności… Im więcej pytań się pojawia, tym bardziej dziewczyna zaczyna rozumieć, że w tej układance brakuje najważniejszego elementu — jej własnych wspomnień. I właśnie tajemnica tego, co zostało przed nią ukryte, sprawia, że historia wciąga coraz mocniej. Po drugiej stronie znajduje się Caius — mroczny monarcha Vinculi, potężny, ale jednocześnie uwięziony przez pradawną magię we własnym królestwie. Rory była dla niego kimś wyjątkowym. Teraz jednak odeszła, a wraz z utratą wspomnień straciła również świadomość tego, co ich łączyło. Caius nie zamierza jednak pogodzić się z tą stratą. Dla szansy na ponowne spotkanie z Rory jest gotów zapłacić wysoką cenę, zmierzyć się ze złem i przekroczyć granice, których wcześniej być może nigdy by nie przekroczył. Najbardziej intrygujące jest jednak pytanie, które kryje się za całą historią: Co się stanie, kiedy Rory odzyska wspomnienia? Czy okaże się, że przeznaczenie rzeczywiście połączyło ich ze sobą? A może prawda będzie znacznie bardziej skomplikowana, niż oboje są gotowi przyjąć? „Aeternum” to historia pełna tajemnic, pradawnej magii, mrocznego świata, utraconych wspomnień i uczuć, których nie da się tak łatwo wymazać. To opowieść o poszukiwaniu prawdy i o tym, czy można odnaleźć kogoś, kogo własna pamięć kazała nam zapomnieć. Bo czasem można odebrać człowiekowi wspomnienia… ale niekoniecznie można odebrać mu to, co naprawdę czuje. 🖤

Neutrino znakomicie nadaje się na bohatera książki popularnonaukowej. Jest niemal niewykrywalne, pozbawione ładunku elektrycznego, niezwykle słabo oddziałuje z materią, a jednocześnie odgrywa istotną rolę w fizyce cząstek, astrofizyce i kosmologii. Przez ciało każdego człowieka przechodzą w każdej sekundzie ogromne liczby neutrin. Ich źródłami są między innymi Słońce, reaktory jądrowe, atmosfera Ziemi, supernowe i procesy zachodzące we wczesnym Wszechświecie. Neutrino jest więc cząstką tajemniczą, intrygującą i romantyczną. Autorzy książki Alan Chodos i James Riordon mają również kompetencje, które powinny gwarantować interesującą realizację tego przedsięwzięcia: Chodos jest fizykiem teoretykiem, a Riordon dziennikarzem naukowym publikującym m.in. w Science News, Scientific American i New Scientist. Największą zaletą książki jest więc jej bohater oraz opowieści z nim związane. To nie tylko historia odkrycia (odkrywania) neutrina ale także szerszy kontekst umiejscawiający neutrino na znaczącym miejscu w panteonie cząstek elementarnych Modelu Standardowego1. Autorzy zaczynają opowieść o odkryciu neutrina od problemu rozpadu beta i hipotezy Wolfganga Pauliego, a następnie prowadzą czytelnika przez kolejne etapy dojrzewania fizyki neutrin – od teoretycznego postulatu, przez ślad eksperymentalny, aż do współczesnej, prawie dojrzałej astronomii neutrinowej. Książka nie jest więc podręcznikiem fizyki. To raczej historia pewnego problemu naukowego: jak można badać coś, co niemal nie chce oddziaływać z materią? Czy to źle? O tym w dalszej części tekstu. Aspekt specyficzności badania neutrin jest bardzo ciekawie pokazany. Eksperymenty neutrinowe pokazują, że fizyka eksperymentalna często polega nie tylko na budowaniu coraz większych urządzeń, ale również na eliminowaniu wszystkiego, co może zakłócić niezwykle słaby sygnał. W przypadku neutrin jest to szczególnie ważne, nawet niezbędne, gdyż cząstki te są wyjątkowo wstrzemięźliwe w kontaktach fizycznych z inną materią. Dość powiedzieć, że prawdopodobieństwo kontaktu z neutrinem lecącym wskroś przez rok świetlny ołowiu jest bardzo, bardzo niskie. Autorzy opisują m.in. podziemne detektory2, badania neutrin słonecznych, eksperymenty wykorzystujące reaktory oraz rozwój astronomii neutrinowej. Konsekwencją specyfiki neutrin jest ich badanie i pomiar zjawisk, które są kolejnym pokoleniem śladów pozostawianych przez neutrina. A to zmusza badaczy do uruchomienia wyobraźni i wymyślania naprawdę kreatywnych metod detekcji. Rozpiętość tematyczna książki jest niezwykle szeroka: od historii związanej z bombą atomową i zimną wojną po wykorzystanie neutrin w astrofizyce, geologii czy monitorowanie reaktorów jądrowych. Opisywani są też inni aktorzy tego teatru, więc po przeczytaniu książki powinniśmy mieć jako taką orientację na temat Modelu Standardowego, obowiązującej obecnie naukowej teorii budowy cząstek elementarnych i ich oddziaływań. Sedno książki Książka dobrze pokazuje coś ważniejszego niż samo pytanie „czym jest neutrino?”. Chodzi o to, czego można dowiedzieć się o świecie dzięki cząstce, która prawie nie oddziałuje z materią. Neutrina mogą wydostawać się z obszarów, z których światło nie zawsze może do nas dotrzeć w równie bezpośredni sposób. Dlatego ich obserwacja daje fizykom dodatkowe „oko” do badania Słońca, supernowych i innych zjawisk kosmicznych. W tym sensie tytułowa „cząstka widmo” jest dobrym symbolem całej książki: coś, co prawie nie zostawia śladu, może dostarczać informacji o najbardziej odległych i gwałtownych procesach zachodzących we Wszechświecie. Czym książka nie jest Książka obejmuje bardzo szeroki zakres zagadnień. Spis treści prowadzi od historii odkrycia neutrina przez oscylacje neutrin3, fizykę Słońca, koherencję i astrofizykę aż do możliwych przyszłych zastosowań. Taka konstrukcja ma zalety, ale powoduje również problem: czytelnik, który oczekuje systematycznego wyjaśnienia fizyki neutrin, może otrzymać mniej, niż sugerowałby tytuł. Książka jest przede wszystkim opowieścią o badaniach. Nie prowadzi czytelnika krok po kroku przez pełny model fizyczny neutrin. Szczególnie istotne jest to w przypadku takich pojęć jak: trzy rodzaje neutrin, oscylacje neutrin, mieszanie smaków, różnice mas, koherencja, neutrino Diraca i Majorany, neutrina słoneczne i atmosferyczne. Czytelnik zainteresowany fizyką może więc miejscami odczuwać niedosyt. Autorzy bardziej pokazują historię odkrywania zjawisk niż budują kompletny model pozwalający samodzielnie je zrozumieć. Co jeszcze? Oryginał książki ukazał się w 2023 r. i sami autorzy zaznaczają, że fizyka neutrin rozwija się szybko, więc część informacji dotyczących bieżących badań może się z czasem dezaktualizować. Nie należy więc traktować „Cząstki widmo” jako aktualnego przeglądu stanu wszystkich eksperymentów neutrinowych. Jej główną wartością jest historia, kontekst i przedstawienie problemów badawczych, a nie dostarczenie najnowszych danych eksperymentalnych. To ważne rozróżnienie. Popularnonaukowa książka o fizyce może być bardzo dobra nawet wtedy, gdy nie jest najlepszym źródłem nowości z frontu teoretycznych i doświadczalnych zmagań z omawianym tematem. Jedną z mocnych stron książki jest przedstawianie neutrin poprzez sylwetki i historie ludzi, którzy próbowali je (czyli neutrina) wykryć i zrozumieć. Ma to szczególne znaczenie w przypadku historii neutrin, ponieważ ich odkrywanie było niezwykłym, choć nie unikalnym, przykładem sytuacji, w której teoria wyprzedziła możliwości eksperymentalne. Najpierw pojawiła się potrzeba wprowadzenia nowej cząstki, a dopiero później technologia pozwalająca ją wykryć. Interesujące jest również osobiste powiązanie Riordona z historią neutrin: jest on wnukiem Clyde’a Cowana Jr., współodkrywcy neutrina. Riordon mówił o tym w wywiadzie dla Scientific American. To nadaje książce dodatkowy, osobisty wymiar, choć nie wpływa oczywiście na jej jakość. Ciekawostki związane z neutrinem Leptogeneza – neutrino może być pośrednio odpowiedzialne za przewagę materii nad antymaterią. To chyba najbardziej „kosmologiczna” ciekawostka związana z neutrinami. Wszechświat, który obserwujemy, zawiera ogromną przewagę materii nad antymaterią. Jednym z mechanizmów, który może tę asymetrię wyjaśniać, jest leptogeneza. Trzeba jednak zachować ostrożność: leptogeneza jest mechanizmem teoretycznie bardzo interesującym, ale nie jest obecnie eksperymentalnie potwierdzonym wyjaśnieniem asymetrii materii we Wszechświecie. Supernowa jako „bomba neutrinowa”. Podczas kolapsu jądra masywnej gwiazdy prowadzącego do wybuchu supernowej około 99% energii związanej z kolapsem grawitacyjnym jest wypromieniowywane w postaci neutrin. Dla supernowej SN 1987A oszacowana energia związana z kolapsem jądra wynosiła około 3 × 10⁴⁶ dżuli i zdecydowana większość tej energii została wyniesiona w Kosmos przez neutrina. To daje bardzo dobry obraz tego, dlaczego można mówić o „bombie neutrinowej”: przez kilka–kilkanaście sekund gwiazda staje się jednym z najpotężniejszych źródeł neutrin w całym Wszechświecie. Jeszcze bardziej paradoksalnym zjawiskiem związanym z udziałem neutrin w wybuchu supernowej jest fakt, że neutrina wyprzedzają światło (fotony) w wyścigu niesienia informacji o tym wydarzeniu w głąb Wszechświata. Podczas kolapsu jądra gwiazdy fotony są mocno uwięzione w gęstej materii zapadającej się gwiazdy. Neutrina oddziałują z materią znacznie słabiej, dlatego mogą wydostać się z centrum gwiazdy dużo łatwiej. W rezultacie sygnał neutrinowy może dotrzeć do nas przed rozbłyskiem optycznym supernowej. Nie oznacza to oczywiście, że neutrino porusza się szybciej od światła. Oba sygnały poruszają się praktycznie z prędkością światła; różnica powstaje dlatego, że światło oddziałuje z materią i znacznie dłużej wydostaje się z wnętrza gwiazdy. Nawet słoneczne fotony potrzebują dziesiątek tysięcy lat, żeby wydostać się z wnętrza Słońca na jego powierzchnię. To oczywiście uproszczenie, bo foton to czysta energia, a ta podróżuje znacznie szybciej, gdyż jest przekazywana poprzez oddziaływania, a pojęcie indywidualnego fotonu jest fizycznie nie do obrony. Dla kogo jest ta książka? Moim zdaniem najlepiej sprawdzi się u czytelnika, który: zna podstawowe pojęcia fizyki, interesuje się historią odkryć naukowych, chce zrozumieć, dlaczego neutrina są ważne w procesie poznawania natury Wszechświata, chce poznać historię eksperymentalnego „polowania” na neutrina, nie oczekuje podręcznikowego, matematycznego wykładu fizyki cząstek elementarnych. Znacznie mniej odpowiednia będzie dla osoby, która chce dokładnie poznać fizykę neutrin. Zastrzeżenia I właśnie tutaj znajduje się główne ograniczenie książki. Autorzy próbują jednocześnie opowiedzieć historię odkrycia, przedstawić fizykę, opisać eksperymenty, pokazać zastosowania i nakreślić przyszłość badań. Zakres jest imponujący, ale ceną jest mniejsza głębia poszczególnych zagadnień.

Jordan Lane od zawsze interesowała się nauką, od zawsze też umiała przypadkowo wpadać w kłopoty. Gdy zostaje wyrzucona z uczelni i wraca do rodzinnego Rochester, już pierwszego dnia powoduje wypadek, chcąc ratować kotka. Na pomoc przybywa Cassidy - kiedyś obiekt jej młodzieńcza miłość, dziś strażak i samotny ojciec. Jakby tego było mało jej sąsiad, który zaczyna nazywać ją swoją katastrofą.    Ludka Skrzydlewska i Magda Szpinak, dwie autorki, których twórczość już znam, połączyły siły i stworzyły kolejną wspólną książkę. Nie czytałam pierwszego tomu tej serii, ale ta na tyle mnie zaciekawiła, że postanowiłam po nią sięgnąć. Przez książkę przepłynęłam i przeczytałam ją w dwa dni, mimo że do cienkich nie należy. Miło było spędzić czas w Rochester. Fabuła może brzmieć trochę znajomo, nie dostajemy tutaj niczego, czego wcześniej byśmy nie czytali. Oczekiwałam, że będę się tu dobrze bawić, czytając historię z motywami, które lubię i właśnie to dostałam. Był samotny tata, zauroczenie z dzieciństwa, dwie zabawne matki, które subtelnie (lub nie) pchały bohaterów ku sobie. Była też urocza dziewczynka, nieznośny kociak i wiele sytuacji, które wywołują uśmiech.  Zakończenie dość przewidywalne. Jeszcze mały minus - jakoś od połowy historia zaczęła mnie nużyć. Może nie powinnam jej czytać na raz i przy rozłożeniu na kilka dni bym tego uniknęła.🤷 W każdym razie spełniła moje oczekiwania, miało być miło oraz lekko i tak właśnie było. Polecam wszystkim, którzy lubią romanse i strażaków.😏

Hokej, chemia między bohaterami, odrobina udawania i uczucia. Czyli dokładnie to, co lubię w romansach najbardziej! Kenneth Winston to kapitan Toronto Maple Leafs. Przystojny, pewny siebie hokeista, który na lodzie potrafi wzbudzić sporo emocji. Charlotte Larsson z kolei jest studentką fizjoterapii sportowej, która po niezbyt przyjemnym zakończeniu związku nie planuje kolejnych komplikacji w swoim życiu. A jednak ich drogi się krzyżują i pojawia się pomysł na fake dating. Oczywiście oboje wiedzą, że to tylko układ. Ma pomóc Kennethowi w poprawieniu wizerunku, a Charlotte w uporaniu się z presją ze strony mamy. Problem pojawia się wtedy, gdy granica między udawaniem a prawdziwymi emocjami zaczyna się niebezpiecznie zacierać. Chemia między nimi była wyczuwalna od pierwszych wspólnych scen. Nie mogę powiedzieć, że relacja rozwija się powoli. Mamy tu szybki rozwój wydarzeń, jednak autorka nie omija emocji bohaterów. Jest dual POV, dzięki czemu możemy zajrzeć do głów obojga bohaterów i obserwować, jak każde z nich radzi sobie z rodzącymi się uczuciami. Bo książka nie zawiera tylko błahego romansu. Mamy tutaj ogromne emocje towarzyszące presji świata sportowego i rodzinnego. Próbie radzenia sobie z nimi, ale też z pojawiającym się uczuciem do drugiej osoby. Dodatkowym atutem tej historii jest sport. Hokej nie jest tutaj tylko dekoracją. Drużyna, presja związana z karierą i życie zawodowe bohaterów naprawdę są częścią historii. Charlotte polubiłam za jej niezależność, charakter i to, że mimo wielu przeciwności próbuje żyć po swojemu. Kenneth natomiast, no cóż, kapitan Toronto Maple Leafs zdecydowanie potrafi skraść uwagę. „Between Ice and Love” to pełen emocji romans hokejowy który dostarczył mi dokładnie tego, czego oczekuję od tego gatunku. Jeśli lubicie hokeistów oraz udawane związki to koniecznie dopiszcie tę książkę do swojej listy!

Jedni mówią, że jest to „cecha osobowości, która w dużym stopniu determinuje to, na ile skutecznie radzimy sobie z wyzwaniami, stresorami i presją niezależnie od okoliczności” (Strycharczyk & Clough, 2024), a inni, że raczej „naturalna lub wypracowana umiejętność umożliwiająca: ogólnie - radzenie sobie lepiej od konkurentów z różnymi wyzwaniami (…); bardziej szczegółowo - działanie pod presją w zdeterminowany, skoncentrowany, pewny siebie i kontrolowany sposób” (Jones, Hanton, Connaughton, 2002). Odporność psychiczna - bo o niej mowa - na pewno jest zjawiskiem złożonym, stosunkowo interdyscyplinarnym i kompetencyjnie obszernym. Kwestie definicyjne to jednak wyłącznie powierzchowna część tego zagadnienia. Jak z kolei możemy ją rozwijać, a w jaki sposób (na co dzień lub od święta) wzmacniać, to zupełnie inna para kaloszy. Tym bardziej mając na uwadze tych najmłodszych… Książka pani Agnieszki Grzeli-Opalińskiej pt.: „Odporność psychiczna dziecka. 65 ćwiczeń wzmacniających siłę, spokój i wiarę w siebie” to praktyczny przewodnik oraz kompleksowy zbiór zadań ukierunkowany na wszechstronny rozwój kompetencji społeczno-emocjonalnych dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Autorka jest zarówno psycholożką, jak i nauczycielką, w tym doświadczoną trenerką Treningu Umiejętności Społecznych (TUS) z 20-letnim stażem pracy. Wychodzi z założenia, że odporność psychiczna nie sprowadza się do doraźnego gaszenia emocjonalnych pożarów tu i teraz, lecz stanowi złożony, aczkolwiek zarazem długofalowy proces budowania wewnętrznych zasobów młodego człowieka (!). Publikacja ta trafnie rozkłada, moim zdaniem, pojęcie OP na czynniki pierwsze, ukazując jej wielowymiarowość (owszem, konsensusu wśród naukowców nadal brak, jakie kompetencje s-e dokładnie wchodzą w jej skład). Pani Grzela-Opalińska podkreśla, że na w miarę stabilną konstrukcję psychiczną (to jednak zawsze będzie pewna wymiarowość) składają się m.in.: poczucie sprawczości, samoświadomość, wysokie poczucie własnej wartości, swobodna asertywność oraz zdolność do wykrywania i rozumienia poznawczych automatyzmów. Książka dostarcza czytelnikowi precyzyjnych tipów i narzędzi, jak w codziennej praktyce wychowawczej wzmacniać umiejętność regulowania emocji, uczyć radzenia sobie ze stresem oraz budować trwałe, oparte na zaufaniu relacje z otoczeniem oraz w jaki sposób rozwijać komunikacyjne skille (dorosłych również!). Formalna struktura publikacji opiera się na formule aktywizującego workbooka, tj. przestrzeni zaprojektowanej do pisania, rysowania, kreślenia i bezpośredniej pracy na papierze. I choć proponowane aktywności często wychodzą poza same ramy zeszytu, to jest on dobrym kompanem swobodnej ekspresji dziecka. Kluczowym zaś zabiegiem narracyjnym jest wprowadzenie tworu „Ekipy z Leśnej” i krótkich opowiadań z udziałem 6-letniej Niny, 8-letniej Oli, 10-letniego Patryka, 7-letniego Ksawerego oraz kota Fuksa i psa Fryderyka. Zabieg ten uznaję za duży plus zbioru ćwiczeń, bo myślę, że bez tego wiele z nich byłoby oderwanymi od rzeczywistości przykładami „jak radzić sobie, gdy…”, a tymczasem dzieciaki mają szansę na naturalnie utożsamienie się z bohaterami i łagodne wejście w świat wielu rozmaitych emocjonalnych wyzwań. A tak à propos tych ćwiczeń… Autorka zadbała tutaj także o znaczną różnorodność. Możemy zaznajomić się z bardzo prostymi i mało wymagającymi zadaniami angażującymi wyobraźnię, zmysł wzroku, po bardziej złożone ćwiczenia wspierające czytanie ze zrozumieniem, pisanie, a nawet wybrane kompetencje cyfrowe (m.in. poprzez proste polecenia typu „sprawdź w internecie” itd.). Podoba mi się również postawienie akcentu na odpowiedzialność rodziców i opiekunów za rozwój kompetencji dzieci (choć wiadomo, nie jest to takie stuprocentowe jak byśmy tego nie/-chcieli), w tym podkreślenie naszej roli we wzmacnianiu oraz obniżaniu (nieumyślnym, ale wciąż) odporności psychicznej. Zaproponowane ćwiczenia same w sobie wymagają od nas pewnego współudziału i autorefleksji, dzięki czemu książka może być uniwersalnym narzędziem zarówno dla rodziców, jak i nauczycieli czy pedagogów i terapeutów szkolnych. Nie jest superwymyślna, ale myślę, że od tego typu workbooków nikt tego (chyba?) nie wymaga. Z perspektywy praktyka publikacja stanowi dla mnie dość wartościowy zbiór inspiracji metodycznych, gotowych do zastosowania. Ba… Zaprezentowane w niej ćwiczenia - nie wszystkie, wybrane rzecz jasna - zamierzam niebawem przetestować w działaniu w ramach implementacji autorskiego programu edukacyjnego (!). Dziękuję zatem za multum inspiracji. Jak bardzo przydatna okaże się ta książka w szkolnej praktyce, czas pokaże… czas pokaże… :) PS. Moje ulubione ćwiczenia: nr 8 (dla całej rodziny <3), nr 23 (jak zamienić komunikaty zgniatające naszą pewność siebie itd. w komunikaty wspierające), nr 37 (stresomierz), nr nr 38, 39 i 41 (z obszaru psychosomatyki stresu) oraz opowiadanie nr 3 (z modelem ABC w praktyce!). Bibliografia (dla osób z naukowym zacięciem, polecam): 1. Jones, G., Hanton, S., & Connaughton, D. (2002). What Is This Thing Called Mental Toughness? An Investigation of Elite Sport Performers. Journal of Applied Sport Psychology, 14, 205-218. 2. Strycharczyk D. & Clough P. (2024). Odporność psychiczna. Strategie i narzędzia rozwoju. Wydawnictwo GWP, Sopot.