© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości lub części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Wydawca: Damian Strzeszewski

Redaktor prowadzący: Ewa Jaworska

Redaktor merytoryczny: Barbara Kowalska

Producent: Anna Bączkowska

Okładkę i strony tytułowe projektowała: Katarzyna Aderek

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2016 r., (wyd. I – 4 dodruk)

Warszawa 2021

ISBN 978-83-200-6561-9

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

email: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwa Lekarskiego: mobisfera.pl

REDAKCJA NAUKOWA SERII:

prof. dr hab. med. Mirosław Jarosz

prof. dr hab. med. Jan Dzieniszewski

Spis treści

Wprowadzenie

Co oznacza termin niedoczynność tarczycy?

Przyczyny niedoczynności tarczycy

Epidemiologia niedoczynności tarczycy

Kliniczne objawy niedoczynności tarczycy

Rozpoznanie niedoczynności tarczycy

Leczenie w niedoczynności tarczycy

Profilaktyka niedoczynności tarczycy

Ogólne zalecenia dotyczące żywienia i stylu życia

Zalecenia dietetyczne w niedoczynności tarczycy

Składniki diety ważne przy niedoczynności tarczycy

Jod

Selen

Żelazo

Cynk

Błonnik

Produkty wolotwórcze

Przykładowe 7-dniowe jadłospisy dla osób z niedoczynnością tarczycy

Jadłospis tygodniowy – dieta 1200 kcal

Jadłospis tygodniowy – dieta 1500 kcal

Piśmiennictwo

Wprowadzenie

Niedoczynność tarczycy jest poważnym problemem zdrowotnym, występującym u 1–5% osób przed 60. rokiem życia. Częstość występowania tej choroby zwiększa się istotnie po 60. roku życia: w tej grupie ludności wynosi już 10–15%. Niedoczynność tarczycy może rozwijać się podstępnie przez wiele lat, upośledzając znacznie jakość życia. Dlatego tak ważne jest jej wczesne rozpoznanie i leczenie. W prewencji i leczeniu tej choroby poza leczeniem farmakologicznym duże znaczenie ma odpowiednia dieta. Poradnik zawiera wskazówki żywieniowe i przykładowe jadłospisy dla osób cierpiących na niedoczynność tarczycy, pomagające w walce z tą chorobą.

Co oznacza termin niedoczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy jest to niedobór hormonów tarczycy (T_3 – trójjodotyroniny, T_4 – tyroksyny), powodujący uogólnione zwolnienie procesów metabolicznych w organizmie człowieka. Następstwem tego niedoboru jest wiele objawów klinicznych, takich jak narastające zmęczenie i osłabienie, senność, zaburzenia pamięci, łatwe marznięcie, zaparcia oraz przyrost masy ciała.

Tarczyca wydziela do krwi każdego dnia około 80 μg T_4 oraz około 4 μg T_3. Hormony te są przenoszone do różnych tkanek w organizmie za pomocą tzw. białek posiłkowych (albuminy, transtyretyny i globuliny, które wiążą tyroksynę).

Należy jednak zaznaczyć, że zdolność do wiązania się z receptorami mają tylko hormony aktywne biologicznie, czyli takie, które nie są związane z nośnikami. Te tzw. wolne hormony (FT_3 i FT_4) występują w stosunkowo niewielkich stężeniach: zawartość wolnej T_4 w krążącej krwi wynosi zaledwie 0,02–0,08%, a wolnej T_3 – 0,2%.

Hormon T_4 krążący we krwi pochodzi wyłącznie z gruczołu tarczowego (tarczycy). Natomiast przeważająca ilość T_3 (trójjodotyronina) powstaje w tkankach obwodowych w wyniku przekształcenia T_4 w T_3. Mechanizm, za pomocą którego hormony tarczycy działają na komórki, nie został w pełni wyjaśniony. Hormony regulują długotrwałe procesy metaboliczne, działają za pośrednictwem receptorów wewnątrzkomórkowych zlokalizowanych w mitochondriach i jądrze komórkowym.

Przyczyny niedoczynności tarczycy

Wiele przyczyn prowadzi do niedoczynności tarczycy. Inne czynniki mogą ją powodować u osób dorosłych, a inne u dzieci.

U dzieci niedoczynność tarczycy może być spowodowana:

niedoborem jodu;

wrodzonym brakiem lub niedorozwojem gruczołu tarczowego;

dziedzicznymi przyczynami nieprawidłowości enzymów T_3.

U osób dorosłych niedoczynność tarczycy najczęściej jest spowodowana:

przewlekłym autoimmunologicznym zapaleniem typu Hashimoto;

przewlekłym niedoborem jodu w diecie;

zastosowaniem jodu 131I w leczeniu z powodu nadczynności tarczycy (po wielu latach u około 80% chorych rozwija się niedoczynność tarczycy);

napromienianiem okolicy szyi z powodu chorób nowotworowych (np. chłoniaka, raka piersi);

usunięciem gruczołu tarczowego z powodu raka;

przedawkowaniem leków przeciwtarczycowych, zażywaniem niektórych leków (np. interferonu alfa);

innymi nieznanymi przyczynami.