Rudyard Kipling

Zwodne światło

The Light That Failed

przełożył Anatol Krzyżanowski

Książka w dwóch wersjach językowych: polskiej i angielskiej.

A dual Polish-English language edition.

Armoryka

Sandomierz

Projekt okładki: Juliusz Susak

Tekst wg edycji:

polskiej z roku 1893

angielskiej z roku 1891

Zachowano oryginalną pisownię.

© Wydawnictwo Armoryka

Wydawnictwo Armoryka

ul. Krucza 16

27-600 Sandomierz

http://www.armoryka.pl/

ISBN 978-83-7639-076-5

ZWODNE ŚWIATŁO

DEDYKACJA.

Gdybym na stryczku zawisł szubienic,

Matko ty moja – o, moja Matko!

Wiem, czyja miłość, łzy czyich źrenic

Śmierć mi osłodzą – o, moja Matko!

Gdybym się w morskiej pogrążył głębi,

Matko ty moja – o, moja Matko!

Wiem, czyje łkanie, czyj płacz gołębi

Zabrzmi nade mną – o, moja Matko!

Gdybym przeklęty był jak gad podły,

Matko ty moja – o, moja Matko!

Z piekieł czeluści wiem czyje modły

Wyrwą mą duszę – o, moja Matko!

Poświadczam, iż niniejsze wydanie powieści „Zwodne światło“ zgodne jest z pierwotnym, oryginalnym mym pomysłem.

Rudyard Kipling.

ROZDZIAŁ I.

– Jak myślisz? coby też zrobiła, schwyciwszy nas na gorącym uczynku? – pytała Maisie. – No, bo wiesz dobrze, że nam przecie jakich rzeczy mieć nie wolno.

– Coby zrobiła? Mnie obiłaby z pewnością; ciebie zaś gotowa zamknąć za karę w sypialnym pokoju – odparł Ryszard bez wahania. – Czy wzięłaś przynajmniej naboje?

– Wzięłam, schowałam je do kieszeni; podskakują tam nawet i brzęczą strasznie za każdem poruszeniem. Słuchaj, a może one mogą same wystrzelić?

– Nie wiem. Jeżeli się lękasz, to bierz i trzymaj rewolwer; ładunki zaś ja mieć będę.

– Właśnie, że się wcale nie boję.

I z odpowiedzią tą Maisie popędziła na przód. Ręka zanurzona w kieszeni podtrzymywała naboje, główka podniesiona do góry miała być wyrazem odwagi.

Dick pośpieszał za nią z niedużym rewolwerem w ręku.

Od dawna już bowiem doszli do przekonania, że strzelanie jest im niezbędnie do życia potrzebne. Po długich więc namysłach Dick, mocą drobnych oszczędności, praktykowanych z istnem zaparciem się siebie, odłożył siedm szylingów i sześć pensów, za które nabył źle zbudowany belgijski rewolwer. Maisie zdołała przynieść do spółki pół korony tylko; za sumę tę więc zakupiono sto ładunków.

– Tobie łatwiej oszczędzić cośkolwiek – tłómaczyła. – Nie dbasz wcale o łakocie, mnie zaś tak ciężko obyć się bez nich. Zresztą... zresztą rewolwer to rzecz chłopca.

Dick sarkał trochę, lecz niemniej zdobył broń wymarzoną; teraz zaś szli ją wypróbować po raz pierwszy. Strzelanie z rewolweru nie leżało bynajmniej w planie codziennych ich zajęć, w szeregu zatrudnień, dozwolonych przez tę, która najniewłaściwiej obojgu sierotom matkę zastępowała.

Chłopiec od lat sześciu już był pod jej opieką. Przez czas ten stosunek ich wzajemny jej tylko przynosił korzyści. Przyswajając sobie bowiem fundusz, przysyłany na drobne wydatki jego i na ubranie, dawała mu zamiast pobłażania i miłości, której dziecko oczekiwało, najpierw niechęć, a później wstręt i niewytłómaczoną niczem nienawiść. Być może, iż czyniła to więcej bezmyślnie, niż z chęci dokuczenia mu; była to bowiem wdowa w pewnym już wieku, zajęta głównie powtórnem wydaniem się za mąż; niemniej jednak postępowanie takie przynosiło Ryszardowi szkodę rzeczywistą. Tam bowiem, gdzie chłopiec, wzrastając, szukał współczucia, gdzie trzeba było słowa życzliwego, spotykał szyderstwo tylko.

Ponieważ nieduże gospodarstwo mało zabierało jej czasu, godziny więc wolne od zajęć poświęcała tak zwanemu domowemu wychowaniu Ryszarda. Główną w tem pomocą miała jej być religia, uformowana po większej części według własnych pojęć, a poparta badaniem Pisma Świętego. Jeżeli w chwilach podobnych nie była sama z Dicka niezadowolona, natenczas starała się przekonać chłopca, że ma on ciężkie rachunki do załatwienia ze swoim Stworzycielem. Dzięki taktyce tej, stale względem dziecka przybieranej, Dick nauczył się mieć taki sam wstręt do Boga, jakiego doznawał na widok pani Jennett.

Warunki podobne nie mogły wpływać dodatnio na rozwój młodego umysłu. Odkąd zaczęła go uważać za niepoprawnego kłamcę, odtąd chłopiec, w obawie przed bólem kary cielesnej, na seryo kłamać zaczął. Rozwinęło się to nawet w pewien system, na zasadach oszczędności oparty. Nie powiedział nigdy prawdy, jeżeli zdołał się bez niej obejść; w razie jednak potrzeby nie cofał się przed najczarniejszem zmyśleniem, gdy tylko mogło mu ono życie lżejszem uczynić. Taktyka powyższa nauczyła go zamykać się w sobie; zdolność tę zaś powiększył jeszcze pobyt w szkole publicznej, gdzie koledzy szydzili z niedostatecznych i mocno podartych jego sukien. Święta i wakacye zajęte były przez prywatne nauczanie mrs. Jennett. Aby zaś zasada dyscypliny nie osłabła przy zetknięciu ze światem, Dick, w kilka godzin po przybyciu pod dach jej gościnny, bywał zazwyczaj uczciwie zbity pod jakimkolwiek pozorem.

Jednego roku wreszcie jesień przyniosła mu towarzyszkę niewoli. Był to atom drobny, o długich włosach i siwych źrenicach, cichy, i, jak on, wcześnie w sobie zamknięty. Poruszała się tak spokojnie, że nie było jej słychać w domu, a przez kilka pierwszych tygodni mówiła tylko do kozy, pasącej się w końcu ogrodu, stanowiącej zaś jedyną jej przyjaciółkę na ziemi.

Mrs. Jennett jednak postanowiła położyć koniec tej zażyłości. Nie może przecież pozwolić, aby koza, zwierzę niechrześcijańskie (w tem miała racyę), ziemię jej wydeptywała. W atomie objawiła się oporność, nieznana dotąd.

– W takim razie – mówiła, dobierając słów z namysłem, – napiszę natychmiast do opiekunów, donosząc, że pani jesteś bardzo złą kobietą. Amomma jest moją, moją, moją!

Mrs. Jennett uczyniła ruch wymowny w stronę przedpokoju, gdzie stały pewne laski i parabole, znane dobrze sierotom. Atom pojął w lot jej zamysły.

– Uprzedzam – mówiło dziecko tym samym beznamiętnym, spokojnym głosem, – że byłam już nieraz bitą, że bito mnie więcej i silniej, niż pani to kiedykolwiek uczynić zdołasz. Jeżeli więc uderzysz mię choćby raz jeden, zawiadomię mych opiekunów, że nie dostaję jeść, że jestem głodem morzona... O, ja się pani wcale nie boję!

Mrs. Jennett nie poszła do przedpokoju; atom zaś, poczekawszy chwilkę jeszcze, dla upewnienia się, iż wszelkie niebezpieczeństwo wojny minęło, pobiegł do ogrodu, by tam na szyi ukochanej Amommy cały swój żal gorzki wypłakać.

Maleństwo to, które nazywano Maisie, budziło z początku w Ryszardzie uczucie głębokiej nieufności. Lękał się, aby dziewczynka nie krępowała małej i tak swobody działania, jaką mu pozostawiano dotąd. Próżna to jednak była obawa. Maisie trzymała się z daleka, tak, iż pierwsze życzliwsze kroki od chłopca wyjść musiały.

Zanim jednak minęły wakacye, ciężar kar, wspólnie dźwigany, zbliżył dzieci ku sobie, zbliżył choćby dlatego, aby wspierając się wzajem, łatwiej mogli fabrykować kłamstwa, ku zmyleniu czujności pani Jennett. Gdy Dick odjeżdżał do szkół, Maisie szepnęła tylko:

– Teraz będę musiała sama opiekować się sobą. Ale to nic – dodała, wstrząsając główką poważnie, – dam sobie radę. Pamiętaj tylko, żeś mi obiecał obrożę dla Amommy. Przyślij-że ją prędko.

W tydzień później pisała z żądaniem, aby dostarczył ową obrożę odwrotną pocztą. Zwłoka niecierpliwiła ją; pomimo tego, gdy Dick nadesłał nareszcie tak gorąco upragniony podarek, Maisie zapomniała podziękować mu za niego.

Od chwili tej niejedne już minęły wakacye. Ryszard wyrósł na wysmukłego młodzieniaszka, który silniej jeszcze niż dawniej odczuwał niedostateczny stan swej zaniedbanej garderoby. Niestrudzona mrs. Jennett tą samą zawsze, tkliwą, otaczała go pieczą. Plagi wszakże, jakie Dick odbierał w szkole (zdarzało się to przecięciowo trzy razy na miesiąc) nie tylko zahartowały skórę chłopca, lecz przejmowały go pewną pogardą dla siły jej uderzeń.

– To nie boli nawet – tłómaczył Maisie, która go do buntu podniecała. – A przytem ile razy mnie wybije, ile razy złość swą wywrze, tyle razy, uważałem, staje się łagodniejszą dla ciebie.

Wzrastał więc Dick w zaniepokojeniu fizycznem i moralnem, co w duszy jego dzikie nieraz budziło instynkta. Przekonywali się o tem, własnym kosztem, młodsi koledzy, których, gdy go zły humor napadł, uderzał boleśnie a umiejętnie. Ten sam duch przekory, czy złośliwości, kazał mu nieraz drażnić Maisie; dziewczę jednak nie brało tego do serca.

– Po co mamy sobie wzajemnie dokuczać? – mówiła. – Wszak i bez tego dosyć jesteśmy nieszczęśliwi. Lepiej wynajdźmy jaką rozrywkę, która nam pozwoli zapomnieć o doznawanych przykrościach.

I wynaleźli – pistolet. Niestety, mogli go używać tylko na najbardziej błotnistej części wybrzeża, kawał drogi za łazienkami, a poniżej murawą pokrytych stoków fortu Keeling. Przypływ morza sięgał w tem miejscu o dwie mile prawie, – cofnąwszy się zaś, pozostawiał różnokolorowe pokłady błota i mułu, które pod działaniem słońca wydawały następnie wstrętną woń gnijących roślin.

Późno już było owego popołudnia, gdy Dick i Maisie udali się na zwykłe pole swych popisów, z Amommą, drepczącą cierpliwie za nimi.

– Uf! – zawołała Maisie, wciągając powietrze. – A to morze czuć dzisiaj! Nie lubię go za ten zapach.

– Bo ty nigdy nie lubisz rzeczy, niedostępnych dla ciebie – odparł chłopak szorstko. – Dawaj naboje; ja strzelę pierwszy. Nie wiesz czasem, jak daleko taki mały rewolwer niesie?

– O, z pół mili – odrzekła Maisie bez wahania. – A przynajmniej dużo robi hałasu. Ostrożnie tylko z nabojami. Dlaczego tak odszarpujesz brzegi? Dick, uważaj przecież!

– No, no, już ja umiem nabijać. Patrz, strzelę do tego pala w wodzie.

Pociągnął za cyngiel, wraz z hukiem zaś rozległo się beczenie uciekającej Arnommy. Kula podrzuciła kawał biota, po prawej stronie drzewa, pokrytego morskiemi roślinami.

– Niesie w górę i szarpie na prawo. Teraz ty, Maisie. Pamiętaj, że nabity dokoła.

Dziewczę, ująwszy rewolwer, posunęło się delikatnie na sam skraj błota. Dłoń jej trzymała silnie rękojeść; usta i lewe oko zacisnęły się mimowoli.

Ryszard przysiadł na kępie trawy i śmiał się szczerze. Amomma nawet powróciła, skradając się ostrożnie; a że przywykła od dawna do różnych ciekawych doświadczeń w czasie poobiednich tych przechadzek, więc zobaczywszy pudełko z nabojami, wsadziła w nie nos, badając, czy są jadalne. Maisie strzeliła wreszcie, lecz nie mogła dojrzeć, w jakim kierunku kula poszła.

– Zdaje mi się, że trafiłam do celu – mówiła, przysłaniając rączką oczy i patrząc na bezmiar żadnym żaglem niezakłóconego morza.

– Aha, a ja wiem, że kula poleciała w kierunku Marazion-Bell – zaśmiał się Ryszard. – Celuj nizko i na lewo, to może trafisz. Och, spojrzyj tylko na Amommę! Patrz, ależ ona zjada naboje!

Maisie odwróciła się z rewolwerem w ręku, po to już tylko, aby ujrzeć zwierzę, uciekające od gródki ziemi, jaką Dick za nią rzucił. Niema jednak nic świętego dla łakomstwa kozy, szczególniej kozy, rozpieszczonej przez panią, a przysmaczkami żywionej. Amomma więc pozwoliła sobie połknąć dwa naboje. Posłyszawszy to, Maisie pobiegła przeliczyć pozostałe, w nadziei, że Dick pomylił się może.

– Tak, zjadła dwa ładunki.

– Szkaradne zwierzę! Teraz będą podskakiwały w niej dopóty, aż same wybuchną i wystrzelą. Dobrze jej tak...

– Och, Dicku! Czy ja cię zabiłam?

Rewolwery nie są bezpieczną zabawką dla małych rączek. Maisie nie wiedziała, jak się to stało; naraz jednak obłok dymu oddzielił ją od Ryszarda i wtedy to była pewną, że lufa wystrzeliła wprost w jego oczy. Równocześnie posłyszała plucie gwałtowne i przerażona osunęła się przy nim na kolana.

– Dicku! – wołała z płaczem – czy ja cię zraniłam? – Dicku, ja nie chciałam, to nieumyślnie!

– Wiem przecież, że nieumyślnie! – ofuknął, wynurzając się z dymu i ocierając uczernione policzki. – Oślepiłaś mnie prawie z tem wszystkiem. Tfu! jak ten proch czuć obrzydliwie!...

Błyszczący kawałek szarego ołowiu, spłaszczony o kamień poblizki, wskazywał, gdzie poszła kula, która o mały włos chłopca nie zabiła.

Maisie zaczęła popłakiwać.

– Dajże pokój – mówił Ryszard powstając i otrząsając się z wrażenia. – Widzisz przecie, że mi nic nie jest.

– Ale mogłam cię zabić – tłómaczyła ustami, złożonemi w żałosną podkówkę. – I cóżby się wtenczas stało? cobym zrobiła?

– Poszłabyś do domu i opowiedziała wszystko mrs. Jennett – rzucił, zgrzytnąwszy zębami na myśl tę samą; łagodniejąc zaś, dodał: – No, nie martw się już. Zresztą, widzisz, tracimy czas na próżno, a niedługo trzeba wracać na herbatę. Daj rewolwer, teraz ja spróbuję.

Maisie byłaby się rozpłakała rzewnie przy najlżejszem słowie zachęty lub współczucia. Zimna jednak krew Dicka powstrzymywała łzy jej. Chłopiec ręką, która drżała jeszcze, chwycił zabójcze narzędzie i podczas gdy Maisie, ciężko oddychając, leżała na wybrzeżu, on bombardował strzałami pal, wystający z morza.

– Trafiłem! – zawołał z tryumfem, gdy kawał drzazgi odleciał w tej chwili od obranego celu.

– Daj mi rewolwer, teraz na mnie kolej – rozkazała Maisie; – widzisz, że już zupełnie przyszłam do siebie.

I strzelali tak długo, aż ów mały, tandetny rewolwer na kawałki rozleciał się prawie. Amomma, trzymana z dala, w obawie, aby pochłonięte przez nią ładunki nie wybuchnęły, pasła się tymczasem, skubiąc morskie rośliny i dziwiąc się, dlaczego rzucają na nią kamykami i odpędzają ją ciągle.

Później nieco znaleźli belkę, pływająca wśród małej sadzawki, i uradowani usiedli oboje nawprost nowego tego celu. Zrujnowany rewolwer szarpał teraz gwałtownie rękę Dicka.

– Na przyszłe wakacye – mówił chłopiec – zdobędziemy sobie prawdziwy pistolet, taki, który poniesie kulę o wiele dalej.

– Dla mnie nie będzie już wakacyi – przypomniała Maisie. – Wyjeżdżam przecież.

– Dokąd?

– Nie wiem. Opiekun mój pisał do mrs. Jennett, że mam nadal wychowywać się gdzieindziej. Chcą mię posłać na dokończenie edukacyi do Francyi podobno, czy do... Nie pamiętam, co prawda, gdzie; wszystko mi to jedno zresztą. Cieszę się tylko, że tu nie będę.

– Ja tam wcale się z tego nie cieszę. Tem więcej, że mnie pozostawią pewno nadal. Słuchaj, Maisie, czy ty naprawdę wyjeżdżasz? Ostatnie więc wakacye spędzamy razem? A tu na przyszły tydzień trzeba już wracać do szkoły. Chciałbym...

Krew młoda uderzyła mu nagle do głowy, a lica purpurą się pokryły. Maisie zbierała tymczasem kępki trawy, rzucając je zawzięcie w stronę żółtej lilii wodnej, która wychylała się ponad bezmierną płaszczyzną błota i mlecznosrebrnym ogromem oblewającego ją morza.

– Chciałabym – podjęła niedokończone przez niego zdanie – widywać cię później niekiedy. Czy i ty miałeś zamiar powiedzieć to samo?

– Tak. Tylko... tylko... skoro masz wyjechać, trzeba było lepiej... tam... przedtem... kulę prosto w łeb mi wpakować.

Maisie patrzyła na niego szeroko otworzonemi oczyma. Był-że to ten sam wyrostek, który przed dziesięciu dniami jeszcze przystroił rogi Amommy strzępami papieru, z szynki zdjętymi, i skarykaturowawszy w ten sposób biedne zwierzę brodate, wypędził je na trakt publiczny, ku uciesze gawiedzi? Źrenice jej opadły po chwili. Nie – to nie jest już Dick dawny.

– Ogłupiałeś! – oburzyła się i, instynktem wiedziona, uderzyła w słabą jego stronę. – Jaki z ciebie samolub! Pomyśl tylko, coby się ze mną było działo, gdyby ten obrzydliwy gruchot zabił cię na miejscu. Sądzę, że i tak już jestem dosyć nieszczęśliwa.

– Nieszczęśliwa? Dlaczego? Czy dlatego, że odjeżdżasz od mrs. Jennett?

– Nie.

– Więc, że rozstajesz się ze mną?

Dłuższe milczenie jedyną było odpowiedzią. Dick nie miał odwagi spojrzeć na dziewczynę. Czuł w tej chwili, czem te ubiegłe cztery lata były dla niego; czuł tem silniej, że nie umiał myśli, tłoczących mu się tłumnie, w szatę słów przybrać.

– Nie wiem... – zabrzmiało wreszcie cicho. – Być może, że zgadłeś.

– Maisie, musisz przecież wiedzieć? Ja uczuć mych nie przypuszczam, ani nie zgaduję, lecz pewny ich jestem.

– Chodźmy do domu – zaproponowała wymijająco.

– Nie umiem wyrazić tego, co myślę – prosił. – Żałuję jednak, żem ci zrobił przykrość, drażniąc się wtedy z Amommą. Teraz wszystko się zmienia. Czemuż jednak nie uprzedziłaś mię, Maisie, że wyjeżdżasz wkrótce? Czemu ukrywałaś to przede mną?

– Przecież powiedziałam ci sama. Zresztą, co tu pomoże marudzenie?

– Wiem, że nic nie pomoże. Ale, widzisz, byliśmy z sobą lata, lata całe; obecnie więc dopiero pojmuję, co tracę, i żal mi...

– E, nie wierzę, aby cię to obchodziło. Nie lubiłeś mię nawet.

– Prawda, nie lubiłem, lecz teraz zato, teraz kocham, strasznie kocham! – wyrzucił tchem jednym. – Maisie, moja najdroższa, proszę cię, powiedz, że i ty mnie lubisz.

– Sam wiesz o tem – wyznała. – Ale cóż, to się na nic nie zda.

– Dlaczego?

– No, bo ja już wyjeżdżam niedługo.

– To nic, byleś tylko przyrzekła, zanim się rozstaniemy. Powiedz, że zgadzasz się, najdroższa!

Druga pieszczota łatwiej już na usta mu przyszła. Dick tak niewiele w życiu swem słyszał słów tkliwych, że nie znał ich prawie. W chwili więc wzruszenia musiał je odszukiwać i stwarzać nieledwie. Dłonie jego ujęły równocześnie drobne rączki dziewczęcia, poczernione jeszcze od dymu, wydostającego się z rewolweru.

– Dobrze, przyrzekam – odparła uroczyście. – Wobec jednak uczuć mych wszelkie obietnice są tu zbyteczne.

– Więc ci nie jestem obojętny?

I po raz pierwszy od zaczęcia rozmowy oczy ich spotkały się w spojrzeniu długiem, głębokiem, a mówiącem to wszystko, czego usta niewprawne wypowiedzieć jeszcze nie umiały.

– Och, Dick’u, proszę cię, daj pokój, daj pokój!... Mogłeś to robić rano, mówiąc mi dzień dobry... ale teraz... teraz to już zupełnie co innego.

Amomma mierzyła ich z daleka okiem zdziwionem. Nieraz już widziała swych władców, kłócących się zawzięcie, pocałunki jednak zdarzyło się jej spostrzedz po raz pierwszy dopiero. Żółty kwiat, mędrszy znacznie, kiwał pochwalnie główką. Pocałunek to był dorywczy, może i nieudany, lecz niemniej, jako pierwszy dobrowolny, złożony bez obowiązkowego przymusu, otworzył on nowe światy przed nimi. Horyzont sfer tych, dotąd nieznanych, był tak podniosły, o tyle wyższy od drobnych względów ziemi, iż zapomnieli o herbacie i, zapatrzeni w niego, siedzieli ręka w rękę, jednego nawet nie mówiąc słowa.

– Teraz wierzę już, że mnie nie zapomnisz – wyrzekł Dick wreszcie pod wrażeniem pieszczoty, która stokroć silniej od prochu strzelniczego wpiła się w jego policzek.

– I takbym nie zapomniała – zapewniło dziewczę.

Spojrzeli powtórnie na siebie. Rzecz dziwna, zdawało im się w tej chwili, iż każde z nich było istotą inną, niż przed godziną, że zamieniło się w jakiś cud tajemniczy, do zrozumienia niełatwy. Słońce chyliło się tymczasem ku zachodowi, ostry zaś powiew wieczorny podnosił się od morza.

– Wracajmy już, bo się bardzo spóźnimy na wieczerzę – zwróciła uwagę Maisie.

– Trzeba wpierw wystrzelić resztę ładunków – podsunął chłopiec.

Podnieśli się, przyczem chciał jej pomódz, pierwszy raz w życiu, w wejściu na odarniowany stok fortu, jakkolwiek zwykła ona przestrzeń tę w pełnym przebywać biegu. Maisie przyjęła z powagą jego zabłoconą rękę. Chłopak jednak pochylił się niezgrabnie, dziewczę więc cofnęło dłoń swą, co lica jego falą krwi pokryło.

– Bardzo ładny czas dzisiaj – przemówił wreszcie.

– Phi! – zaśmiała się Maisie z wyrazem zadowolonej miłości własnej.

Stała tuż przy nim, gdy nabiwszy ostatnim ładunkiem rewolwer, posyłał kulę w bezmierny obszar morza. Chłopiec, strzelając nawet, doznawał nieokreślonego wrażenia dumy. Na dnie bowiem głowy jego powstawała myśl, iż broni on i ochrania Maisie od wszystkich niebezpieczeństw świata. Ostatnie promienie słońca odbiły się w tej chwili w wielkiej, leżącej wśród błota kałuży i zamieniły ją w olbrzymią, krwawą tarczę. Światło to przykuło uwagę chłopca; zatrzymał się więc, zapatrzony w nie z podniesionym rewolwerem w ręku i po raz wtóry doznał wrażenia czegoś cudownego, a tem potężniejszego, że przecież stała obok Maisie – Maisie, która przyrzekła sprzyjać mu przez czas nieograniczony, aż do chwili, gdy...

Silniejszy powiew wiatru uniósł w tej chwili długie, czarne włosy dziewczęcia i, oplątawszy nimi szyję Dick’a, przysłonił mu twarz i oczy tą masą splotów jedwabistych, pogrążył go w jakiejś dziwnej ciemności, która mu ból sprawiała. Ręka jego drgnęła, a kula biegła bez celu na pusty obszar morza.

– Chybiłem! – zawołał, otrząsając się z w rażenia. Ostatni to był nabój, chodźmy więc do domu.

Ale nie poszli. Przechadzali się dalej, z wolna, ramię w ramię. Obojętne mu nawet było, czy zaniedbana a idąca za nimi Amomma rozerwaną zostanie przez wybuch pękniętych ładunków; sami bowiem posiedli skarb złoty, skarb, którym pilno im było rozporządzić, stosownie do wiedzy i doświadczenia lat własnych.

– Zobaczysz – mówił Dick z wiarą młodości, – gdy tylko zostanę... – Wtem zatrzymał się... – Co prawda, nie wiem, czem zostanę. Dotąd nie byłem w stanie zdać żadnego egzaminu, ale zato umiem robić paradne karykatury z moich profesorów. Ho, ho!

– Kształć się więc na artystę – podsunęła Maisie. – Sądzę, że ci to łatwo przyjdzie; wszak śmiejesz się zawsze z moich prób rysunkowych.

– Nie będę już nigdy żartował z żadnej twojej roboty – zapewnił gorąco. – Wiesz – dodał, – może ty masz racyę; zostanę artystą.

– Tak, ale artystom zawsze podobno brak pieniędzy.

– Mam własnego funduszu sto dwadzieścia funtów rocznie. Procent ten, jak mi mówił opiekun, pobierać mogę z dniem dojścia do pełnoletności. Będzie więc czem zacząć na razie.

– O, ja jestem bogatsza – chwaliła się Maisie. – Posiadam trzysta funtów rocznie. Dostanę je do rozporządzenia, gdy tylko ukończę lat dwadzieścia jeden. To główny powód, dzięki któremu mrs. Jennett łagodniejszą jest dla mnie, niż dla ciebie. Gdybym też miała kogokolwiek z blizkich, matkę lub ojca, wszystkie pragnienia moje byłyby spełnione.

– Masz mnie – wyszeptał Dick, – na zawsze, na życie całe!

– Tak, będziemy należeć do siebie... na zawsze! Jak to dobrze!

Pogłaskała go pieszczotliwie po ramieniu. Ruch ten i ciemność, panująca już dokoła, ośmieliły Dick’a. Teraz, gdy widział tylko profil Maisie i długie rzęsy, przysłaniające siwe jej oczy, czuł się odważniejszym. Przy drzwiach domu więc wykrztusił nareszcie słowa, które go od dwóch godzin w gardle dławiły.

– Maisie, ja... ja kocham cię – wyrzekł szeptem, który zdawał mu się dźwiękiem swym przejmować świat cały, ów świat, czekający tylko, by on, Dick Heldar, jutro lub pojutrze, pobił go i opanował.

Jaka po powrocie do domu nastąpiła scena, tego powtórzyć niepodobna. Mrs. Jennett gniewała się tym razem nie tylko o bezwstydną niepunktualność, lecz i o strzelanie z broni zakazanej, która go o mało nie zabiła.

Ponieważ policzek, prochem osmalony, nie dał się ukryć, Dick więc nie próbował przeczyć nawet.

– Bawiłem się rewolwerem, kurek spadł i wystrzeliło samo – tłómaczył. – Jeżeli pani jednak myślisz, że mnie za to obijesz, to się srodze mylisz. Nie pozwolę się dotknąć nigdy więcej. A teraz proszę siadać i dać nam herbaty. Z tego jednego przecież nie wykwitujesz nas pani.

Mrs. Jennett zbladła śmiertelnie. Maisie nie odzywała się wprawdzie, lecz wzrokiem zachęcała Ryszarda, który przez cały wieczór najniegodziwiej się zachowywał. Mrs. Jennett, doprowadzona do ostateczności, przepowiadała mu natychmiastową karę niebios, w przyszłości zaś zaprzepaszczenie duszy w otchłaniach piekielnych. Chłopak, rozradowany rajem, jaki w sercu nosił, drwił z tych życzeń pobożnych. Gdy się rozstawiali na dobranoc, cna wdowa odzyskała dopiero panowanie nad sobą, a widząc, iż Dick kłania się Maisie z daleka i to ze spuszczonemi oczami, zawołała złośliwie:

– Jeżeli nie jesteś dżentelmanem, mógłbyś się przynajmniej zachowywać jak człowiek dobrze wychowany. Tymczasem widzę, że znów kłóciłeś się z Maisie.

Znaczyło to, iż powinien, jak zwykle, pocałować ją na dobranoc. Dziewczę zbladło gwałtownie, lecz niemniej z minką wspaniale obojętną nadstawiło policzek. Dick dziobnął go wyciągniętemi ustami i, czerwony po białka, jak kula wypadł z pokoju.

Nocy tej dzikie sny go trapiły. Zdobył świat cały i, złożywszy go w pudełku od ładunków, przyniósł Maisie w ofierze. Ona jednak, zamiast podziękować, odtrąciła skarb ów nóżką, wołając:

– Gdzie jest obroża, którą mi obiecałeś dla Amommy? Och, jakiż z ciebie samolub!

ROZDZIAŁ II.

– Nie jestem w rozterce z publicznością angielską, a jednak z całą przyjemnością rozsypałbym kilka tysięcy godnych jej przedstawicieli wśród tych skał nagich. Może wtedy nie byłoby im tak pilno do porannych dzienników. I cóż ty na to? Wyobraź sobie tylko, jakby tu rozmaite głowy domu: „Miłośnik sprawiedliwości,” „Stały czytelnik,” „Paterfamilias” i inni, kurczyli się na tym żwirze rozpalonym.

– Z niebieską zasłoną nad czołem, a ubraniem całem w strzępach. Ładny widok! Nie ma tam który z was igły? Udało mi się dostać kawał starego worka.

– Dobrze, pożyczę ci grubą iglicę od pakowania, ale dasz mi w zamian sześć cali kwadratowych płótna z owego worka. Kolana mi już na wierzch wylazły.

– Patrzcie go! Sześć cali! Czemu nie sześć akrów, kiedyś taki hojny?... No, daj wreszcie igłę, a zobaczę, może ci zostawię kawałek krajki. Chociaż, co prawda, nie wiem, czy wystarczy jej nawet, aby okryć królewskie me ciało przed tym wichrem zimnym. Dick, co tam znów bazgrzesz w nieśmiertelnym twoim albumie?

– Nic. Szkicuję tylko „Specjalnego korespondenta” przy naprawianiu podartej garderoby – brzmiała poważna odpowiedź.

Tamten, nie słysząc złośliwej tej uwagi, zdjął tymczasem parę srodze poszarpanych spodni i zaczął przykładać kwadratowy kawałek grubego płótna do największej dziury, która czarną swą paszczę otwierała przed nim. Pojąwszy wreszcie całą rozległość zniszczenia i przyjrzawszy się strzępami obramowanej próżni tam, gdzie sukno niegdyś było, zafrasował się, mrucząc gniewnie:

– Stary worek! Aha! Phi, słuchaj-no, panie sterniku, nie mógłbyś mi czasem pożyczyć wszystkich żagli z tego statku?

Na głośny ten okrzyk w tyle okrętu ukazała się głowa, czerwonym fezem ozdobiona, i pokiwawszy na prawo i na lewo z dziwnem jakiemś skrzywieniem, zniknęła zaraz napowrót.

Człowiek, trzymający w garści podarte spodnie, nie zważał na to, a ubrany tylko w kaftan i szarą flanelową koszulę, pochylał się dalej nad niezdarnem swem szyciem. Dick rysował go ciągle, zanosząc się od śmiechu.

Ze dwadzieścia łodzi, używanych zazwyczaj do połowu wielorybów, rozłożyło się w pobliżu dokoła piaszczystego wybrzeża, najeżonego żołnierstwem angielskiem. Pozbierani z kilku korpusów, używali wywczasu, kąpiąc się, lub piorąc swe szmaty. Kupy całe sznurów, żelaztwa, beczek od cukru, skrzynek od mąki, broni ręcznej i amunicji, wskazywały miejsce, gdzie uszkodzenie nagłe zmusiło do niespodzianego wyładowania statku. Cieśla pułkowy klął właśnie głośno nad niedostateczną ilością cyny, jaką kazano mu zalewać szeroką szparę w boku przechylonej łodzi.

– Tak – mruczał, odwołując się do świata wogóle, – najwpierw pryska sobie ster, otwiera się, niby kwiatek; potem idzie maszt, a w końcu, gdy jej już nic innego nie zostało, rozpęka się sama, jak lotus na chińskich wodach.

– Prędzej, jak moje spodnie; pozwól, kochanku, że cię poprawię, choć nie wiem, kto jesteś – odezwał się zaimprowizowany krawiec, nie podnosząc głowy od roboty. – Dick – dodał nagle, – powiedz, mój chłopcze, kiedy ja znów spotkam się z jakim przyzwoitym sklepem, czy magazynem?

Nie było odpowiedzi. Stanowił ją tylko gniewny szum Nilu, który pędząc wśród ścian bazaltowych, rozbijał się dalej nieco o grzbiet skał nadbrzeżnych i z wściekłości pianą je pokrywał. Zdawało się, iż brunatny prąd wody chce porwać tych ludzi białych, by unieść ich do oddalonej ojczyzny. Właściwa mieliznom nilowym, a niedająca się opisać, ostra woń błota wskazywała wyraźnie, że wody, opadłszy w tem miejscu, uczynią przejazd dla statków ciężkim bardzo na przestrzeni mil kilku. Pustynia dochodziła tutaj do samego prawie koryta rzeki; stąd też stado wielbłądów umieszczone zostało tuż u jej brzegów, wśród drobnych wzgórzy, mieniących się barwą szarą, czerwoną i czarną.

Jakkolwiek od wielu tygodni żadna nie zaszła utarczka, Nil we wściekłym swym biegu tak bardzo nie oszczędzał ludzi, iż dzisiaj żaden już nie ośmielał się oddalić na dzień jeden od flotylli, złożonej z tych olbrzymich łodzi rybackich. Wir następował za wirem, skała za skałą, grupa wysp za rafą podwodną, tak, że wśród przeszkód tych ciągłych stracono już i porządek wyprawy, i kierunek i rachubę czasu nawet. Płynęli, nie wiedząc gdzie; posuwali się na przód, nie zdając sobie sprawy, dlaczego. Przed nimi Nil toczył groźne swe fale, a tam na drugim ich końcu jakiś Gordon walczył przecież o życie w mieście Khartum zwanem. Kolumny wojsk brytańskich uwijały się po pustyni, a raczej po wielu pustyniach; kolumny ich roiły się na wodzie, kolumny stały u wybrzeża, by wsiąść na statki, idące w dół rzeki: nowe wreszcie posiłki czekały w Assuanie. Ponieważ zaś równocześnie opowiadano niestworzone rzeczy o beznadziejnej, dzikiej powierzchni ziemi między Suakimem a szóstą kataraktą, ludzie ci więc byli pewni, iż na czele wyprawy musi stać władza jakaś, która kieruje planem głównym i rozlicznymi ruchami.

Obowiązki owej kolumny Nilowej bardzo były proste: miała ona utrzymywać flotyllę na rzece, – przeciągając zaś statki rybackie przez mielizny, winna była nie niszczyć i nie deptać zboża miejscowych wieśniaków. Poza tem mogli żołnierze spać i jeść, ile się podobało, byle tylko szli coraz dalej, w samą paszczę huczącego Nilu.

Wraz z wojskiem pracowali w krwawym pocie korespondenci gazet. Przyszłość i los wyprawy były dla nich również zakryte. Narażali jednak życie, kierował bowiem nimi cel wyższej wagi. Oto Anglia musiała być zabawiana; musiała przy każdem śniadaniu drżeć z ciekawości, czy Gordon żyje lub umarł, czy połowa armii brytańskiej nie wyginęła wśród gorących piasków pustyni.

Kampania sudańska, jako bardzo malownicza, nadawała się doskonale do żywych opisów, do obrazów, słowami odtwarzanych. Od czasu do czasu zraniono jakiegoś specyalnego korespondenta, co nie przynosi bynajmniej straty pismu, które go wysłało. Częściej walka w blizkich starciach, ciało o ciało, pozwalała na cudowne ocalenie, zasługujące na to, aby je obwieścić światu w telegramie umyślnym, płaconym po ośmnaście pensów za wyraz. Korespondentów tych wreszcie moc była niezliczona. Każdy korpus, każda kolumna, posiadały oddzielnych. Starsi, weterani, postępowali za kawaleryą, która zająwszy w r. 82-im Kair, pozwoliła Arabi’emu-Paszy królem się ogłosić. Inni otaczali Suakim, patrząc na ciągłe niepowodzenia i conocne wycinanie straży. Najmłodsi wreszcie szli na końcu, czepiali się telegrafu, w oczekiwaniu, aż śmierć lub rana ciężka bliźniego pozwoli im miejsce jego zająć.

Wśród najstarszych tych jedynym, który znał wszystkie wybiegi i zdumiewające zmiany urządzeń pocztowych, – jedynym, świadomym rzeczywistej wartości rzeczy, wystawionych na sprzedaż w Kairze lub Aleksandryi, – jedynym wreszcie, który umiał zmusić do uprzejmości urzędnika telegrafu, lub ugłaskać miłość własną świeżo naznaczonego oficera sztabu generalnego tam, gdzie wymagania prasy stawały się nieco uciążliwe, – jedynym człowiekiem takim był ów Torpenhow, przybrany we flanelową koszulę tylko.

Podczas kampanii tej, jak podczas wojny egipskiej i innych, stanowił on głównego przedstawiciela Centralnego Południowego Syndykatu prasy.

Syndykat ów nie troszczył się bynajmniej ani o krytykowanie wyprawy, ani o jej powodzenie. Chodziło mu głównie o dostarczanie masom zajmujących szczegółów wojennych, o malowniczość ich i obfitość. Znając bowiem publiczność swą, wiedzieli, że Anglia cała więcej dozna pociechy i radości nad nieposłuszeństwem żołnierza, występującego z szeregu, by podać dłoń pomocną towarzyszowi, niż nad niewolniczą służbą dwudziestu generałów, którzy wśród troski o szczegóły dostaw i transportów potężnej doczekali się łysiny.

On to spotkał w Suakimie młodego człowieka, siedzącego na skraju świeżo opuszczonej reduty, tak wielkiej, jak dobre pudełko od kapelusza. Nieznajomy ów szkicował właśnie grupę ciał, porwanych na strzępy, a zastygłych na żwirze twardym.

– Po co tu przyszedłeś? – zapytał Torpenhow. Powitanie bowiem korespondenta równa się zazdrosnej indagacyi kupca, gdy spotka kogoś na drodze swego handlu. – Co cię tu sprowadza?

– Własna fantazya – brzmiała odpowiedź.

I nie podnosząc głowy, młody człowiek dodał:

– Nie masz tam tytuniu?

Torpenhow poczekał, aż szkic będzie skończonym, poczem przyjrzawszy mu się dobrze, zapytał raz jeszcze:

– Co tu robisz?

– Nic. Posłyszałem strzały, więc przybiegłem przyjrzeć się utarczce. Chcesz wiedzieć, kim jestem? A to mam zajęcie przy malowaniu statków; należę do załogi jednego z nich, nie wiem nawet którego.

– Czy często tak rysujesz? – podjął Torpenhow, zbliżając się do nowej znajomości.

Młody człowiek przewrócił karty albumu, pokazując inne szkice.

– Wyprawa na chińskim okręcie – objaśniał, podając mu jeden rysunek po drugim. – Zasztyletowanie dowodzącego. Przewodnik mułów pod batami. Napad na obóz w Berberyi. Żołnierze, zamordowani u bram Suakimu, leżący w świetle księżyca. Podrzynanie gardeł...

– Hm – przerwał Torpenhow, – nie mogę powiedzieć, abym przepadał za sztuką w rodzaju Wereszczagina. Za gusta jednak nikt nie odpowiada. Czy wykończasz co większego teraz?

– Nie. Bawię się tutaj.

Torpenhow spojrzał dokoła, na pustkę, rozpaczne czyniącą wrażenie.

– No, nie wiele ci, widać, do zabawy potrzeba. Czy masz przynajmniej pieniądze?

– Dosyć, jak na moje wydatki. Słuchaj, chcesz, abym się zaciągnął do pracy wojennej?

– Ja? Ani myślę! Mój syndykat jednak to co innego. Rysujesz nieźle, co prawda, a przytem sądzę, iż nie będziesz dbał o wysoką zapłatę.

– Tym razem... być może. Chodzi mi bowiem o sposobność wybicia się.

Torpenhow przejrzał ponownie szkice, a kiwając nad nimi głową, zauważył:

– Masz racyę, iż chcesz się dać poznać, i dobrze czynisz, chwytając za pierwszą ku temu okazyę.

Odjechał szybko, kierując się przez bramę Dwóch wojennych okrętów; minąwszy zaś szosę, wpadł do miasta, gdzie w chwilę później telegrafował do swego syndykatu:

„Odkryłem rysownika. Dobry i tani. Czy zawrzeć układ? Szkice z opisami, wielkie wrażenie.”

Ów człowiek siedział tymczasem dalej na swej reducie, a bujając nogami, mówił w zamyśleniu:

– Wiedziałem, że wcześniej czy później sposobność znaleźć się musi. Na szatana! jeżeli ze sprawy tej żyw wyjdę, będziecie wy mnie prosić w pocie czoła o świstek każdy!

Tegoż jeszcze wieczora Torpenhow mógł zawiadomić nowego swego przyjaciela, iż Centralna Agencya Południowa zgadza się przyjąć go na próbę trzymiesięczną, płacąc przez czas ten wszelkie poniesione przez niego wydatki.

– Skoro zaś tak rzeczy stanęły, powiedz mi, jak się nazywasz – dorzucił Torpenhow.

– Heldar. Czy zostawiają mi pełną swobodę?

– Wzięli cię na próbę. Twoja rzecz wybór usprawiedliwić. Radzę, zamiast swobody, trzymaj się lepiej mojej osoby. Idę właśnie w głąb kraju z przeznaczoną tam kolumną, uczynię więc dla ciebie, co będzie w mej mocy. Daj mi kilka szkiców, tu już wykonanych, a poślę im od razu.

W myśli zaś dodał:

– Najlepszy to interes, jaki Centralnej Agencyi udało się zawrzeć kiedykolwiek, nie licząc, że i mnie przecież mają za psie pieniądze.

W ten więc sposób Dick, po odkupieniu się za pomocą końskiego mięsa i rozmaitych finansowo-politycznych układów, zaliczony został do Nowego a Czcigodnego Bractwa korespondentów wojennych. Członkowie jego posiadali niezaprzeczone prawo pracowania, ile tylko siły ludzkie wydołać mogą, oraz otrzymywania w zamian takiej zapłaty, jaką się Opatrzności i właścicielom Syndykatu wydzielić im spodoba.

Do przywilejów tych przybywają jeszcze z czasem, o ile druh okaże się tego godnym, inne skarby. A więc wolno mu posiąść wymowę, której żadna ludzka istota oprzeć się nie zdoła, szczególniej jeżeli chodzi o trochę pożywienia lub miejsce do wyciągnięcia kości strudzonych. Dalej winien on wyrobić sobie: oczy koniokrada, zdolności kucharza, siły wołu, strawność strusia i nieskończoną podatność w stosowaniu się do wszelakich okoliczności. Wielu z nich jednak umiera, nie dosięgnąwszy, niestety, tego stopnia doskonałości. Wytrwalsi zaś, powróciwszy do Anglii, chodzą w zwyczajnych tużurkach, tak, że sława ich i wspaniałość nie zostaje należycie ocenioną przez tłumy.

Dick pozwolił, aby Torpenhow wiódł go z sobą wszędzie, gdzie mu się tylko podobało. Wspólnemi siłami zdołali oni dokonać rzeczy, które ich prawie zadawalniały. Życie, jakie tu pędzili, nie było łatwem bynajmniej; trudności zaś przezwyciężane musiały ich zbliżyć ku sobie.

Nie mogło być zresztą inaczej. Jedli z jednej miski, pili wodę z tej samej butelki, dzielili wszystko, dolę i niedolę, a co najważniejsza, we wspólnej kopercie odsyłali swe prace. Dick to, jako więcej przedsiębiorczy, upoił telegrafistę w palmowej chatce, daleko poza drugą kataraktą, i podczas gdy urzędnik spał na podłodze snem błogosławionych, on dobrał się do informacyi, z trudem zdobytych, przesyłanych zaś przez innego korespondenta wrogiemu a współzawodniczącemu z nimi syndykatowi. Dick również, skopiowawszy papiery te starannie, przyniósł je Torpenhowowi. A że na wojnie i w miłości podstęp uchodzi, publiczność więc angielska czytała wkrótce doskonały artykuł, oparty na faktach, zdobytych przez rywala.

Torpenhow znów, – ale nie, trudno opowiadać; dzieje bowiem wspólnych ich wypraw, od Philac do dzikich pustek Heravi i Muella, tomyby całe zapełniły. Uwięzieni i zamknięci razem, drżeli, aby wzburzone żołdactwo nie rozstrzelało ich na miejscu. Innym razem walczyli wspólnie, w szarem świetle poranku, z jucznymi wielbłądami; przebiegali wielkie przestrzenie, na niestrudzonych egipskich kucach, wśród ciszy gnębiącej, a pod promieniami słońca, które zdawały się mózg wypalać; pluskali się wreszcie razem w falach Nilu, gdy statkowi rybackiemu, na którym obrali sobie schronienie, podobało się rozerwać boki o skałę ukrytą.

Wskutek przygody tej właśnie siedzieli teraz obaj na wybrzeżu piaszczystem, podczas gdy łodzie przewoziły resztę kolumny wojskowej.

– No – zawołał Torpenhow, dodawszy ostatni ścieg do zbyt długo zaniedbanego ubrania, – trzeba przyznać, że się udała.

– Co? Łata, czy kampania? Bo co do mnie, nie zachwycam się ani jedną, ani drugą.

– Jesteś wymagający. Chciałbyś może przenieść Euryalus’a przez trzecią kataraktę, lub mieć już w Jakdul z ośmdziesiąt jeden tonn broni? Ja tam umiem być zupełnie ze spodni mych zadowolony.

I obracał się z powagą clowna, pokazując je na wsze strony.

– Śliczna łata! Szczególniej podobają mi się litery, w pośrodku niej wyryte: G. B. T. Jeżeli się nie mylę, oznaczają one po angielsku: Rządowe stada cieląt. Worek musiał z Indyi pochodzić.

– Bardzo proszę, to moje inicyały, moje cyfry; G. B. T. znaczy: Gilbert-Belling-Torpenhow. Dla miłości ich nawet płótno to ukradłem. Patrz-no, co te wielbłądy wyrabiają!

Torpenhow przysłonił ręką oczy, spoglądając w stronę wybrzeża, na którem zostawiono zwierzęta.

Równocześnie rozległ się gwałtowny odgłos trąbki, a kto żyw, rzucił się do sukien i broni.

– Żołnierze pizańscy, zaskoczeni w kąpieli – zauważył Dick spokojnie. – Wszak pamiętasz ten obraz Michała-Anioła? Wszyscy początkujący malarze kopiują go przecież. Spojrzyj tylko, te wywłoki otoczone są bodaj przez nieprzyjaciela.

Oddział wielbłądzi nawoływał piechurów, aby mu śpieszyli na pomoc; krzyki zaś, dochodzące z dołu rzeki, wskazywały jasno, że i reszta kolumny spostrzegła niebezpieczeństwo i bieży zagrożonym na pomoc. Piaszczyste wydmy, skały nadbrzeżne i poblizkie pagórki, wszystko to tak szybko zaroiło się uzbrojonymi ludźmi, jak szybko powierzchnia wody marszczy się pod wiatru podmuchem.

Na szczęście, zamiast strzelać, wróg zatrzymał się na pewnej odległości, nawołując i gestykulując radośnie. Jednemu z ludzi tych przyszło nawet na myśl zacząć opowiadanie jakiejś długiej historyi. Oddział na wielbłądach nie dawał również ognia. Zadowolony z darowanej mu chwili, usiłował doprowadzić do porządku swe szeregi. Żołnierze z wydmy piaszczystej pośpieszyli tymczasem zagrożonym na pomoc, a statki, przyholowane do najbliższego brzegu, opróżniono z całej załogi, tak, że straż tylko i kilku chorych pozostało na ich pokładzie.

Mówca arabski skończył tymczasem okrzyki, a przyjaciele jego zawyli radośnie.

– Wyglądają na wojsko Mahdi’ego – mówił Torpenhow, torując sobie łokciami drogę na czoło szeregów. – Robią przytem wrażenie kilku tysięcy ludzi! Dziwna rzecz, wiem przecież, że pokolenia okoliczne nie są przeciw nam zbuntowane.

– W takim razie Mahdi zdobył znów jakieś miasto i uwolnił wszystkich tych wrzeszczących dyabłów, aby nas żywcem pożarli – odparł Dick. – Pożycz lunety; zobaczę i ja, co to za jedni.

– Straże powinny były ostrzedz wojsko. Wpadliśmy widocznie w zasadzkę – wtrącił jeden z podwładnych. – Cóż, czy nasi nie myślą zacząć strzelać? Zmiłujcie się, ludzie, prędzej!

Nie potrzeba tu było żadnych rozkazów. Żołnierze rzucali się sami w szeregi czworoboku, z doświadczenia bowiem wiedzieli, że kto poza nim zostanie, tego niezawodna a bardzo niemiła śmierć czeka. Małe, stopięćdziesięciofuntowe armatki, ustawione na czele, rozpoczęły muzykę, podczas gdy cały korpus posunął się na przód, w celu zajęcia najbliższego wzgórza. Wszyscy oni walczyli już dziesiątki razy w ten sposób, atak więc nic nie przedstawiał dla nich nowego. Zawsze to samo pośpieszne formowanie się, ta sama dusząca atmosfera kurzu i zapach skóry, zawsze niespodziany a jak strzała szybki napad nieprzyjaciela. Dalej nacisk na najsłabszą stronę czworoboku, złamanie go i walka na noże, ręka w rękę, ciało o ciało, walka rozpaczna, po której następuje znów cisza pustyni... Przerywa ją tylko dzikie wycie tych, których garstka kawaleryi gonić usiłuje. Ta jednostajność utarczek, znieczuliła ludzi. Stali się obojętni, niedbali. Armaty huczały w rzadkich przerwach, czworobok zaś posuwał się na przód wśród mruczącego protestu wielbłądów. Potem nastąpił atak trzech tysięcy ludzi, którzy nie nauczyli się z książek, iż niepodobieństwem jest iść w ścieśnionych szeregach na ogień broni odtylcowej.

Zbliżali się więc, wysławszy, jako zapowiedź, kilka strzałów. Prowadziła ich do boju garść ludzi na koniach, za nimi jednak reszta przedstawiała jedną brutalną a zbitą masę ciał nagich, pijanych wściekłością, zbrojnych zaś w lance i miecze tylko.

Instynkt pustyni, gdzie wiecznie toczy się walki, powiedział im od razu, iż prawa strona czworoboku najsłabszą będzie. W jednej też chwili opuścili front, zwracając atak w tamtym kierunku. Kule armatnie dziesiątkowały ich tymczasem, przecinając wśród tego zbitego w masę mięsa ulice i szpalery, podobne do owych ścieżynek wygracowanych, jakie się spostrzega nieraz z okna wagonu, w ogrodach, otaczających zalotne wille przydrożne. Równocześnie zaś karabinowy ogień piechoty, powstrzymywany dotąd, setkami kładł nagie te ciała na miejscu.

Żadne cywilizowane wojsko tego świata nie zniosłoby piekła, przez jakie oni przechodzili.

Żywi skakali do góry, aby uniknąć umarłych i konających, którzy chwytali za nogi ich, stóp się czepiając; ranni potykali się, padali i znów podnosili, dążąc wśród klątw na przód, aż konali wreszcie, tworząc całą powodzią ciał czarnych, na prawym boku szczególniej, istną tamę, przez którą dalsze zastępy przebić się już nie mogły.

Znużone więc, pyłem pokryte wojska skłębiły się razem, a błękit nieba zniknął pod chmurą gryzącego dymu. Kupy łachmanów, jak hubka suchych, drobne kamyki na rozpalonym piasku, stały się naraz przedmiotami cennymi, drogowskazami dla tych ludzi nieszczęsnych, którzy, pasując się ze śmiercią, sądzili, że znajdą ocalenie, gdy doczołgają się do upatrzonej gałęzi lub krzemienia.

Nikt tu nie dbał o pozory nawet walki regularnej. Nie wiedziano, czy nieprzyjaciel atakuje wszystkie skrzydła, czy jeden tylko bok czworokątu. Nie obchodziło ich to zresztą wcale. Zadaniem każdego było niszczyć i zabijać to, co się tuż przed nim znajdowało; mordować bagnetem tego, który stał najbliżej; dobijać rannych, ściągać na dół napastnika, dopóki kolba czaszki jego nie roztrzaskała.

Dick stał spokojnie, z boku, z Torpenhow’em i młodym doktorem. Bezczynne to wszakże oczekiwanie zdawało mu się męczarnią. O niesieniu pomocy rannym nie mogło być mowy nawet, dopóki atak odpartym nie zostanie. Wszyscy trzej więc posunęli się ostrożnie ku prawemu, najsłabszemu skrzydłu.

Wtem zrobił się ruch na zewnątrz i z charakterystycznym zgrzytem siekających lanc wypadł z szeregu człowiek jakiś na koniu, za nim zaś, wyjąc i tłukąc, pędziło ze trzydziestu innych. Szeregi ścieśniły się i zamknęły za nimi natychmiast, z innych zaś stron pośpieszono osaczonemu z pomocą.

Ranieni, wiedząc, że nic im już nie zostaje, że i tak życie ucieka, chwytali w głuchej wściekłości zastępy uciekających, a czepiając się szat ich, szarpiąc za ciało, ściągali i obalali na ziemię. Odważniejsi lub silniejsi czołgali się do porzuconych karabinów i, podjąwszy je, strzelali w grupę skłębioną.

Wśród zamieszania tego Dick poczuł nagle, iż ktoś wymierzył mu silne cięcie przez Środek hełmu. Wiedział, że on w zamian skierował lufę swego rewolweru w twarz czarną, pianą wściekłości pokrytą, w twarz, która przestała już przypominać ludzkie oblicze. Pamiętał jeszcze, że Torpenhow wił się równocześnie w walce z zaciekłym Arabem, któremu na próżno usiłował wymierzyć cios w same oczy, – że doktor uderzał bagnetem, na chybi trafi, gdzie się uda, a jakiś żołnierz z odkrytą głową strzelał, celując karabinem przez ramię Dick’a, któremu nawet proch policzek osmalił. Co się jednak dalej działo, o tem nie miał już pojęcia. Instynktem tylko kierowany zwrócił się w stronę Torpenhow’a.

Przedstawiciel Południowego Syndykatu, uporawszy się tymczasem z zaciekłym Arabem, palce w krwi zbroczone o spodnie ocierał. Arab zawył głośno, a chwyciwszy się obu dłońmi za głowę, skoczył wprost na przeciwnika. Torpenhow jednak, dyszący ze znużenia, stał już pod obroną rewolweru Dick’a. Dwa strzały, rzucone szybko, powaliły na miejscu Araba. Twarz jego, do góry zwrócona, błyszczała bielmem jednego oka, podczas gdy krwawa jama wskazywała miejsce, gdzie drugie się znajdowało.

Zdwojony ogień wystrzałów mieszał się w tej chwili z okrzykami tryumfu. Napad został zwycięzko odparty. Nieprzyjaciel cofał się, pierzchał, tyły podając. Jeżeli środek czworoboku przypominał jatki, pustynia poza nim przybrała cechy sklepu rzeźniczego.

Dick zwrócił się raz jeszcze w środek rozszalałej hordy. Była to drobna resztka nieprzyjaciela, która również szybko rzuciła się do ucieczki. Garść kawaleryi angielskiej, bardzo szczupła zresztą, puściła się w pogoń za maruderami.

Poza linią poległych leżał Arab rosły, krwią oblany. Słońce, zachodzące na skraju pustyni, odbiło się w ostrzu jego lancy, zamieniając krew, żelazo i wszystko w jedną ognistą plamę.

– Usuń się, ty bydlę dzikie! – zawołał ktoś równocześnie.

Dick podniósł rewolwer, mierząc w Araba. Ten widok jednak zachodu, ta plama krwawa, wstrzymały jego rękę. Zdawało mu się, iż dochodzi go jakiś szmer, jakiś szum, niby odgłos poblizkiego morza... Przytem rewolwer i to światło czerwone... a dalej... dalej głos niewyraźny... Gdzie on to wszystko słyszał? Czyby w przeszłem życiu?

Dick czekał, wspomnieniem uniesiony. W tejże jednak chwili coś zdawało się łamać w jego głowie i ogarnęła go nagle ciemność, ciemność straszna, która ból mu sprawiała. Strzelił bezwiednie, a podczas gdy kula leciała gdzieś, hen, w piaski pustyni, usta jego wyszeptały:

– Nie trafiłem do celu; szkoda, niema już ładunków. Biegnijmy teraz na herbatę.

Podniósł rękę do głowy. Gdy ją odjął, była cała krwią zbroczona.

– Cóż to, stary, skrobnęli cię szpetnie? – posłyszał nad sobą głos Torpenhow’a. – Oberwałeś, broniąc mnie poniekąd; dziękuję ci i nie zapomnę o tem. Ale wstań; nie możesz przecież leżeć tutaj.

Dick opadł ciężko na podnoszące go ramię, usta zaś jego szeptały równocześnie niezrozumiałe słowa, zalecały komuś celować nizko i na lewo. Z ostatnim wreszcie wyrazem runął na ziemię.

Torpenhow zawlókł go do doktora, poczem sam usiadł pisać co prędzej sprawozdanie o starciu, które podobało mu się nazywać „krwawą walką, uwieńczoną zupełnem powodzeniem wojsk naszych i t. p.”

Nocy tej, podczas gdy wojska rozłożyły się tuż przy łodziach, na piaszczystem wybrzeżu, oblana silnem światłem księżyca skakała jakaś postać czarna, wołając: że przeklęte Khartum zostało obalone – obalone – obalone; że dwa statki rozbito na Nilu, tuż u bram miasta; z załogi nie ocalała ani żywa dusza, a Khartum obalone – obalone – obalone!

Torpenhow nie zwracał na to uwagi. Czuwał nad Dick’iem, który ze źrenicami szeroko otwartemi, a wlepionemi w Nil bezdenny, wzywał Maisie – Maisie – i znów Maisie!

– Patrzcie, co za fenomen – mruknął Torpenhow, poprawiając kołdrę na chorym. – Oto mężczyzna, żywy przecież i na podobieństwo innych stworzony, a który wspomina imię jednej tylko kobiety. Nie pierwszą już widzę gorączkę, takiego jednakże bredzenia w malignie nie zdarzyło mi się słyszeć. Dick, napij się trochę...

– Dziękuję, Maisie – brzmiała odpowiedź.

ROZDZIAŁ III.

Wojna sudańska należała już do przeszłości, rana zaś na głowie Dick’a od kilku miesięcy zagojoną została. Przyszedłszy do siebie, otrzymał on pewną sumkę od Centralnego Południowego Syndykatu w zamian za prace swe, które – jak mu to nie omieszkano nadmienić – nie zupełnie jednak dorosły do poziomu, wymaganego przez wydawnictwa syndykatu. Dick list odebrany w Kairze rzucił w nurty nilowe; spieniężywszy zaś w temże mieście nadesłany mu przekaz, pożegnał najserdeczniej Torpenhow’a, wracającego do Anglii.

– Muszę poleżeć czas jakiś i wypocząć – mówił główny korespondent. – Nie wiem, gdzie zamieszkam w Londynie, lecz sądzę, że, jeżeli Bóg pozwoli, spotkamy się jeszcze. Ale po co ty zostajesz tutaj? Jeżeli liczysz na możliwość nowej wojny, to się mylisz. Nastąpi ona wtedy dopiero, gdy wojska nasze zajmą napowrót Sudan południowy. Zapamiętaj moje słowa i do widzenia! A przyślij mi swój adres.

Dick włóczył się po Kairze, Aleksandryi i Port-Saidzie, – głównie po Port-Saidzie. Niegodziwość spotyka się w wielu zakątkach świata, występek – we wszystkich. Takiej jednak skoncentrowanej esencyi nieprawości, niegodziwości i występku, z jakich słynie Port-Said, nie znajdziesz na żadnym ze stałych lądów kuli ziemskiej. Zbiór to szumowin ze wszystkich miejsc podobnego rodzaju. W środku też jaskini tej, otoczonej zewsząd piaskami, nad którymi złudne unoszą się miraże, zobaczysz wielu mężczyzn i kobiet, znanych ci dawniej w innych krajach.

Dick umieścił się w otoczeniu więcej burzliwem, niż przyzwoitem. Wieczory spędzał na wybrzeżu, przyglądając się okrętom, gawędząc ze znajomymi. Spotykał więc piękne Angielki, widziane już na werendzie hotelu Shepheard’a, – korespondentów wojennych, w wiecznym żyjących pośpiechu, – marynarzy, przysłanych wraz z flotą na czas wojny, a dziś wracających radośnie do domu, – mnóstwo wreszcie oficerów i całe gromady ludzi mniej szanowanego fachu.

Zyskiwał on tu rzadką sposobność studyowania ludzi wszelkich ras i narodowości, a co więcej – studyowania ich w świetle potężnych wzruszeń i namiętności. Widywał hordy te przy stołach gry, w knajpach, w tanecznych piekłach, wszędzie wreszcie. Jeżeli silne wrażenia zbrzydły mu, miał na odpoczynek piękny krajobraz kanału i piasków błyszczących, istne szeregi okrętów, a wreszcie białe szpitale, gdzie leżeli biedni angielscy żołnierze.

Korzystając z bogactwa materyału, próbował odtworzyć go bądź na sucho, kredą czarną i białą, bądź farbami, naśladującemi gorące barwy rzeczywistości. Gdy okazy przez Opatrzność zesłane spowszedniały mu, szukał nowego materyału. Było to zajęcie miłe, pełne niespodzianek i rozmaitości, lecz, niestety, wyczerpywało fundusze, a i tak już wziął naprzód owe sto dwadzieścia funtów, jakie stanowiły roczną rentę jego, z ojcowizny wyciągniętą.

– Teraz trzeba będzie pracować i... może z głodu umrzeć – myślał, zwracając się do nieznanej swej przyszłości, gdy najniespodziewaniej nadszedł z Anglii telegram od Torpenhow‘a, zawierający lakoniczne te słowa:

„Wracaj szybko. Udało ci się. Przyjeżdżaj.”

Uśmiech zadowolenia rozpromienił jego lica.

– Tak prędko! – zawołał. – To mi dobra nowina! Pozwalam sobie na orgię dzisiejszego wieczora; trzeba wypróbować szczęście, trzeba mu pokłon złożyć. Co prawda, w porę przychodzi.

Złożył połowę swych kapitałów w ręce dobrych znajomych, Monsieur et Madame Binat, i obstalował najszaleńszy taniec zanzibarski. Monsieur Binat był tak uraczony, iż zataczał się potężnie, Madame jednak przyjęła propozycyę z uprzejmym uśmiechem.

– Monsieur zażąda, rzecz prosta, krzesła – mówiła łamaną, międzynarodową gwarą – i Monsieur będzie pewno szkicować. Już-to Monsieur dziwne ma, co prawda, pojęcie o zabawie.

Sina twarz Binat’a wychyliła się w tej chwili z drugiego pokoju.

– Rozumiem – bełkotał. – Rozumiem. Wszyscy tu znamy pana. Monsieur jest takim artystą, jakim ja niegdyś byłem.

Dick skinął twierdząco głową.

– Piękny to fach – ciągnął Binat poważnie, – piękny. Ale w końcu i Monsieur, tak jak ja, zstąpi żywcem do piekła.

Zaśmiał się szyderczo.

– Musisz i pan wziąć udział w tańcach – mówił Ryszard tymczasem. – Potrzebny mi będziesz.

– Dla typu? Nie prawdaż? Wiedziałem, że do tego przyjdzie. Dla typu? Boże, mój Boże! dla typu, dla strasznego upadku, w jakim się pogrążyłem! Nie, nie chcę, nie przyjdę... Zabierzcie go stąd precz! Zabierzcie go... to wcielenie szatana! Albo nie; niech zostanie; tylko słuchaj, Céleste, zażądaj od niego dużo więcej.

I zacny papa Binat zaczął podrygiwać wyjąc z radości.

– Mój mąż ma racyę – przyznała Madame. – W Port-Said wszystko jest na sprzedanie. Jeżeli więc obecność jego może być potrzebną panu, zapłacisz w zamian więcej; nie wiele zresztą: pół... pół... eh, jakżeż tam pieniądz ten nazywacie? Pół suwerena.

Cena z góry uiszczoną została, a taniec ów szalony, taniec furyi, urządzono o północy, na podwórzu, dotykającem domu państwa Binat, a murem wysokim opasanem. Sama Madame, w jedwabiu słomkowej barwy, spadającym ustawicznie z żółtych jej ramion, wtórowała na fortepianie dźwiękom blach wielkich, w jakie bili krajowcy. Przy odgłosie piekielnego tego hałasu, przy świetle lamp naftowych, nagie zanzibarskie dziewczyny zawodziły tan dziki.

Binat siedział z dala na krześle, przyglądając się mętnemi źrenicami, które zdawały się nie rozróżniać przedmiotów nawet. Stopniowo jednak wir tańca i dźwięki rozbitego fortepianu zaczęły rozpalać spirytus, który w żyłach jego krew zastępował; oczy ożywiły się, lica błyszczały. Wtedy to Ryszard pochwycił go brutalnie za podbródek i twarz tę ku światłu odwrócił. Madame Binat, spojrzawszy równocześnie przez ramię, uśmiechnęła się do nich, odsłaniając wszystkie zęby.

Dick, oparty plecami o mur, szkicował godzinę przeszło. Lampy jednak naftowe zaczęły w końcu czadzić i przygasać, a dziewczęta, z sił wyczerpane, rzuciły się, dysząc, na ziemię. Zamknąwszy też z trzaskiem album, chciał się usunąć, gdy Binat pochwycił go błagalnie za łokieć.

– Pokaż mi – wybełkotał. – I ja przecież byłem kiedyś artystą... ja nawet.

Dick odsłonił zarys szkicu.

– Co? to ma być moje oblicze? – wykrzyknął przerażony. – Chcesz może zabrać to z sobą, by pokazywać całemu światu, że tak wygląda Binat?

Jęknął i załkał głucho.

– Monsieur zapłacił za wszystko – wtrąciła pani. – Monsieur ma prawo do tych rysunków. Do widzenia, do miłego widzenia, Monsieur.

Skrzypnęły wrota podwórza i zatrzasnęły się za Ryszardem, który podążył piaszczystą ulicą wprost do jaskini gry, znanej mu od dawna.

– Jeżeli szczęście mi posłuży, wezmę to za przepowiednię na przyszłość – mówił do siebie. – W razie bowiem przegranej będę musiał pozostać w tej dziurze.

Rozłożył pieniądze malowniczo na brzegu stołu i nie śmiał prawie patrzeć na nie. Szczęście jednak wiernem mu było. Trzy pierwsze obroty koła wzbogaciły go o dwadzieścia funtów. Uznając to za dostateczne, przestał grać, by, poszedłszy prosto do portu, zapoznać się tam z kapitanem starej okrętowej rudery. Zamówione na niej miejsce nie przewyższało ceną jego funduszów, statek zaś wysadził go na bruk Londynu z tak skromnym zapasem pieniędzy, iż wolał o czarnym tym punkcie nie myśleć nawet.

Delikatna, szara mgła zawisła nad stolicą, na ulicach zaś przejmujące panowało zimno. Nic dziwnego, w Anglii cieszono się latem właśnie.

– I tu dziczyzna swego rodzaju; milsza wprawdzie, ale niemająca ochoty zmienić się na lepsze – myślał Dick, idąc od portu w stronę zachodnią miasta. – No, a teraz ciekawa rzecz, co ja dalej zrobię?

Domy ciasne, przepełnione, żadnej na pytanie to nie dały odpowiedzi. Dick patrzył ciekawie na długą, pozbawioną światła ulicę i żywy jej ruch handlowy.

– Poczekajcie – mówił, zwracając się do kilku wspanialszych kamienic, stojących nieco na uboczu. – Poczekajcie, przyjdzie i na was kolej. Będziecie musiały jeszcze dostarczać mi całego szeregu lokajów i służebnych, starać się o królewskie skarby dla mnie.

Cmoknął wymownie ustami.

– Nie lękajcie się – ciągnął. – Postaram się tymczasem o ubranie i buty dość mocne, abym was nimi mógł kopnąć z całej siły.

Illustrując słowa, machnął nogą i spostrzegł... potężną dziurę w kamaszu. Cały bok pękł wzdłuż podeszwy. Dick zatrzymał się, aby obejrzeć szkodę; w tejże jednak chwili przechodzień jakiś zepchnął go w sam rynsztok.

– Bardzo dobrze – powiedział sobie. – Jedna to jeszcze kreska w rachunku. Przyjdzie i na mnie kolej; będę i ja was spychał do rynsztoka.

Mocne obuwie i porządne suknie nie są rzeczą tanią. Dick, wychodząc z ostatniego magazynu, spostrzegł, iż, obok przyzwoitego ubrania na czas jakiś, posiada tylko pięćdziesiąt szylingów w kieszeni. Powrócił do miasta i umieścił się w pokoju, w którym pościel na łóżku, w przewidywaniu złodziejstwa, szczególnymi opatrzona była znakami. Gdy nadesłano mu nowy garnitur, przywdział go natychmiast i poszedł do biura Centralnego Południowego Syndykatu, prosząc o adres Torpenhow’a. Udzielono mu go najchętniej, nadmieniając, że z rachunku za rysunki, nadsyłane z Afryki, pozostała tu jeszcze dla niego, Ryszarda Heldar, pewna kwota pieniędzy.

– Ile? – zapytał Dick z taką miną, jak gdyby zazwyczaj z milionami miał tylko do czynienia.

– Trzydzieści kilka, do czterdziestu funtów. Gdyby panu na tem zależało, możemy, rzecz prosta, wypłacić je zaraz. Zazwyczaj jednak regulujemy rachunki miesięcznie tylko.

– No, jeżeli okażę pośpiech, jeżeli przeczują, że jestem w potrzebie, będę zgubiony – myślał artysta; głośno więc dodał: – Och, nie mogę drobnostką taką zabierać czasu ani panu, ani sobie; tem więcej, że mi pilno, wyjeżdżam bowiem bezzwłocznie na wieś na miesiąc cały. Raczy pan więc wstrzymać się z rachunkiem aż do mego powrotu.

– W każdym jednak razie, mamy nadzieję, panie Heldar, iż nie zechcesz zrywać stosunku z nami?

Głównem zadaniem w życiu Dick’a było studyowanie ludzkich fizyognomii; i teraz więc nie spuszczał oka z mówiącego, śledząc bacznie wyraz jego rysów.

– Ten człowiek ukrywa myśl jakąś; chce mnie naciągnąć – rozumował w duchu. – Nie dam mu żadnej odpowiedzi, nie zwiążę się niczem, dopóki nie zobaczę Torpenhowa. Tu musi o duże rzeczy chodzić.

Pożegnał się więc i powrócił do swego ubogiego pokoiku, położonego w portowej dzielnicy miasta. Był to dopiero siódmy dzień miesiąca, który, jak to Dick pamiętał doskonale, trzydzieści jeden dni takich liczył! Trzeba było jednak czekać do pierwszego.

Przeżyć dwadzieścia cztery doby za pięćdziesiąt szylingów – zadanie to niełatwe dla człowieka o guście wyrobionym i zdrowym apetycie młodości. Rzeczą zaś mniej jeszcze przyjemną jest czynienie doświadczeń takich, gdy się kto znajdzie rzuconym samotnie wśród wielkiego mrowiska Londynu.

Mieszkanie, zajmowane przez Dick’a, zgodzone było siedm szylingów tygodniowo; pozostawał mu więc szyling jeden niespełna na całodzienne utrzymanie, na jedzenie, picie i t. p. Pierwszym zaś, pomimo tego, wydatkiem było zakupienie materyałów malarskich i rysunkowych. Wszak i tak musiał zbyt długo już obywać się bez nich. Wyżywić się za pozostałe fundusze istną stanowiło sztukę.

Po całodziennych obliczeniach i porównaniach przyszedł wreszcie do przekonania, że kawałek kiełbasy i talerz tartych kartofli, wszystko razem w cenie dwóch pensów, to wcale przyzwoite i smaczne pożywienie. Otóż kiełbaski, raz lub dwa razy tygodniowo, na śniadanie są dosyć znośną potrawą; na drugie śniadanie, z kartoflami, przejadają się szybko. Na obiad zaś, jako główna jego podstawa, stają się prostą impertynencyą.

Po upływie trzech dni Dick nie mógł już patrzeć na kartofle z kiełbasą i, zastawiwszy zegarek, uraczył się, dla odmiany, główką baranią. Zawiódł się wszakże; potrawa ta, dzięki kościom oraz obfitości sosu, nie jest tak tanią, jakby się to zdawać mogło. Powrócił więc do kartofli z kiełbasą. Następnego dnia ograniczył się na tartych ziemniakach tylko; był jednak bardzo nieszczęśliwy, wskutek osłabienia i boleści, jakie mu dyeta podobna przyniosła. Wtedy to, rozmyślając ze smutkiem o szczęśliwych czasach, w których rozrzucał pieniądze, poszedł zastawić kamizelkę i krawat. Niewiele to jednak pomogło. Kosztem też własnym przekonał się wkrótce, iż nic tak nie zaostrza bystrości w sądzeniu ludzkich twarzy, jak odzywające się, wbrew naszej woli, kurcze głodowe.

Wśród rzadkich swych wycieczek – Ryszard nie lubił teraz wychodzić, spacery bowiem były istną pokusą, narażającą go na ciągłe pożądania, – otóż wśród wycieczek tych przyuczył on się dzielić ludzi na dwie kategorye. Do pierwszej należeli tacy, którzy, sądząc po pozorach, mogliby mu dać zjeść cokolwiek; do drugiej ci, których powierzchowność nie budziła złudzeń pod tym względem.

– Nie przypuszczałem nawet – myślał, – iż w zakresie fizyognomiki istnieje tyle szczegółów, nieznanych mi dotąd.

W zamian za pokorę tę Opatrzność wynagrodziła go natychmiast. Tegoż samego dnia bowiem dorożkarz jakiś, stołujący się w tejże co on garkuchni, pozostawił z obiadu kawał niedojedzonego chleba. Dick pochwycił go; był nawet w stanie walczyć z całym światem o tę nadłamaną kromkę. Parę jej kęsów posiliło go i ożywiło.

Miesiąc, wlokący się wolno, niedołężnie, minął nareszcie. Ryszard, pełen radości, pobiegł po pieniądze swe do Syndykatu. Odzyskawszy je, pojechał natychmiast odszukać Torpenhow’a. Na korytarzu już nozdrza jego wciągały z rozkoszą zapach świeżo smażonego mięsa. Afrykański korespondent mieszkał u szczytu domu, pod dachem nieledwie. Gdy Dick wpadł jak bomba, przyjęły go szeroko rozwarte ramiona i uścisk gorący, a tak silny, że gość z trudnością żeber się własnych doliczył.

Torpenhow, rzuciwszy jednym tchem cały szereg pytań, pociągnął go szybko ku światłu.

– Co tobie? Wychudłeś strasznie!

– Litości! Czy nie masz nic do zjedzenia? – pytał Dick, badając pokój wzrokiem zgłodniałego wilka.

– Za chwilę przyniosą mi śniadanie. Może chcesz kiełbasek?

– Wszystko, byle nie kiełbaski! Czy wiesz, Torp, że ja trzydzieści dni i trzydzieści nocy umieram z głodu na tem przeklętem końskiem mięsie?

– A cóż za obłęd znów cię opanował?

Dick opowiedział dzieje ostatnich tygodni, nie owijając nic w bawełnę. Skończywszy smagać się własnemi słowami, rozpiął tużurek. Pod spodem widniał brak kamizelki.

– Cienko było ze mną, bardzo cienko – kończył; – ale jakoś przetrzymałem.

– Niema w tem dużo sensu, jest wszakże dużo silnej woli; zyskałeś podstawę – zadecydował Torpenhow. – A teraz jedz – dodał, podsunąwszy mu potrawy.

Ryszard rzucił się na jaja i słoninę, używając, dopóki tylko używać był w stanie. Gospodarz podał mu na zakończenie fajkę napełnioną. Młody człowiek palił z rozkoszą taką, jakiej może tylko doznać zwolennik dobrego tytuniu, który przez trzy tygodnie pozbawiony go był zupełnie.

– Uf! – wykrzyknął w końcu. – Cóż za boskie uczucie!

– Wytłumacz mi, dlaczego nie przyszedłeś do mnie?

– Nie mogłem. Już i tak, stary druhu, za wiele ci zawdzięczam. Przytem... cóż chcesz, może to przesąd... miałem jednak przeczucie, że ten głód chwilowy, bo to był głód ze wszystkiemi jego męczarniami, przyniesie mi szczęście później. Jak widzisz, minęło wszystko pomyślnie; potrafiłem brak srogi przeżyć, w syndykacie zaś nikt nie wie, nikt nie przeczuwa nawet, o ile ciężkiemi były chwile te dla mnie. A teraz wystrzel! Mów, na czem właściwie stanęły moje sprawy?

– Wszak dostałeś telegram? Otóż idziesz niezmiernie w górę. Prace twoje podobają się i ogólne budzą zajęcie. Czemu, dlaczego?... Nie wiem. Stwierdzam tylko fakt: idziesz w górę. Mówią, że masz odrębny koloryt i siłę pędzla, że rysunek twój tchnie oryginalnością. Anglicy, wychowani wśród czterech ścian własnych, dowodzą, że posiadasz intuicyę i przenikliwość w odtwarzaniu scen obcych. Zresztą, wszystko jedno, co mówią, dość, że pół tuzina pism pragnie pozyskać twe współpracownictwo, że chcą cię namówić do illustrowania książek.

Dick mruknął tylko wzgardliwie.

– Handlarze obrazów, uderzeni powodzeniem, pragną, abyś wykończał szkice drobniejsze dla nich, na sprzedaż. Wyobrażają oni sobie widocznie, że pieniądze, wpakowane w ciebie, będą na dobry procent umieszczone. Boże święty! Któż może w tym razie odpowiadać za bezmierną głupotę publiczności.

– Daj jej pokój... Wcale rozsądni ludzie.

– Którzy podlegają różnym napadom; to zapewne chciałeś powiedzieć? Otóż cały odłam owej publiczności, zajmujący się sztuką, obrał sobie, na szczęście, za przedmiot ostatniej swej fantazyi twoją osobę. Jesteś w tej chwili w modzie; stałeś się fenomenem, zjawiskiem, czem ci się podoba... Na próżno się jednak dopytują, na próżno cię szukają... Ja jeden bodaj w całym Londynie wiedziałem coś bliższego o tobie. Skorzystawszy z tego, posuwałem sprawę, pokazując tym z pośród interesowanych, którzy ci najwięcej mogli być użyteczni, kilka szkiców, jakie mi darowałeś w Afryce. Połączone z rysunkami, ogłaszanemi przez Syndykat, podniosły one wyżej jeszcze twą sławę. Masz szczęście, chłopcze.

– Phi! Piękne mi szczęście, na które trzeba pracować, wałęsając się, jak pies, po świecie. Szczęście! Naczekałem ja się za niem!... Ale potrafię to ludziom odpłacić! Niech tylko zdobędę wpierw warsztat, niech znajdę zbyt na pracę...

– Chodź tutaj! – wołał Torpenhow, prowadząc go na drugą stronę schodów. – Pokój to podobny, co prawda, do dużego pudełka, ale dla ciebie wystarczy chyba. Masz okno u góry, masz światło północne, czy jak je tam nazywasz; jednem słowem: dosyć przestrzeni i warunki wygodne na pracownię. A że jest obok osobna sypialnia, więc cóż ci lepszego potrzeba?

– Wystarczy mi to najzupełniej – przyznał Ryszard, rozglądając się po mieszkanku, które zajmowało trzecie skrzydło starego, zrujnowanego domu o oknach wychodzących na Tamizę. Blade, żółte słońce oświecało je właśnie, wykazując całe opuszczenie, cały brud tej rudery. Trzy schody tylko prowadziły stąd do sieni, trzy drugie do mieszkania Torpenhow’a.

Klatka schodowa tonęła w ciemnościach, rozpraszanych przez blade płomyki gazu. Poniżej, w przepaści, zstępującej o siedm piętr na dół, słychać było głosy męskie, hałas i łoskot drzwi, z trzaskiem zamykanych.

– Czy można tu zapewnić sobie zupełną swobodę działania? – zapytał Heldar, dla którego wolność była pierwszym warunkiem życia.

– Najzupełniejszą. Dostajesz klucz od zatrzasku i robisz, co ci się podoba. Jesteśmy tu wszyscy prawie stałymi mieszkańcami. Być może zresztą, że nie zalecałbym tych chambres garnies na lokal dla „Chrześcijańskiego stowarzyszenia młodzieży,” nam jednak wystarczą one zupełnie. Telegrafując do Port-Said, z góry już pokoje te dla ciebie zatrzymałem.

– Zbyt dobrym jesteś, stary druhu.

– Sądziłeś więc może, że ci pozwolę stąd odjechać, że się z tobą rozdzielę?

Torpenhow oparł rękę na ramieniu Heldara, i tak złączeni, nie tylko uściskiem, lecz jednością myśli, gawędzili, chodząc po obszernym pokoju, który miał odtąd miano pracowni nosić. Wtem posłyszeli pukanie do drzwi Torpenhow’a.

– Oho, któryś z tych durni przychodzi do mnie na kieliszek – zawołał korespondent, i podnosząc głos, zawiadomił, że można go zastać po drugiej stronie.

Domniemany dureń okazał się dżentelmanem lat średnich, w tużurku czarnym o atlasowych wyłogach. Blade jego usta rozchylone były lekko, pod oczami zwieszała się skóra, jak dwa woreczki.

– Słaba wola i słabe serce – myślał Dick, ujmując wyciągniętą ku sobie rękę. – O, nawet bardzo słabe i tchórzliwe usposobienie. Bicie pulsu przyprawia palce jego o drżenie.

Przybyły przedstawił się jako naczelnik Południowego Syndykatu a zarazem „jeden z najgorętszych wielbicieli prac pańskich, mrs. Heldar. Chciałem zapewnić pana, w imieniu instytucyi, iż czujemy się prawdziwymi jego dłużnikami i dlatego to właśnie podwójnie nam miło, iż staliśmy się narzędziem pośredniem pańskiej sławy. Mamy nadzieję, iż nie zechcesz zapomnieć, panie Heldar, że nam to przypadło w udziale przedstawić dzieła pańskie po raz pierwszy szerszemu ogółowi.”

Zmęczony siedmiu piętrami, oddychał ciężko i głęboko.

Dick spojrzał w stronę Torpenhow’a, którego lewa powieka opadła w znaczący sposób na policzek. Cały instynkt samoobrony zbudził się w tej chwili w Ryszardzie.

– Nie zapomnę – odparł. – Nie mógłbym nawet: zbyt dobrze zapłaciliście mnie przecież. Pan wiesz najlepiej. Skoro już o tem mowa, muszę nadmienić, że po urządzeniu się tutaj przyślę do Syndykatu po moje szkice. Przypuszczam, że zebrało ich się u panów około stu pięćdziesięciu.

– Jest to... hm, hm, rzecz, o której... tego... przyszedłem właśnie pomówić. Lękam się bowiem, iż nie będziemy mogli oddać ci ich, panie Heldar. Ponieważ nie zastrzegłeś zwrotu prac tych żadną specyalną umową, a więc, rzecz prosta, stały się one naszą własnością.

– Masz pan więc zamiar, jeżeli dobrze rozumiem, zatrzymać moje szkice?

– Tak. Liczymy przytem na pańską pomoc, na warunkach, jakie sam naznaczysz, w urządzeniu specyalnej wystawy prac tych. Poparta naszem nazwiskiem, reklamowana wpływami, jakie posiadamy w prasie, może ona oddać panu poważne materyalne przysługi. Szkice...

– Należą przedewszystkiem do mnie. Nie może być mowy o specyalnych zastrzeżeniach, bo pan zawarłeś ze mną umowę na drodze telegraficznej, przyczem płaciłeś mi najniższe ceny, jakieś się podać ośmielił. Zatrzymać moje szkice! Cóż to za pomysł! Ależ, na Boga! człowieku, czy wiesz, że są one wszystkiem, co na świecie posiadam?

Torpenhow, przyglądający się bacznie Dick’owi, gwizdnął przeciągle.

Heldar chodził tymczasem, w myślach pogrążony. Widział już owoc długoletniej pracy swej wystawiony na sprzedaż, przywłaszczony, u wstępu do powodzenia, do życia, przez tego niemłodego jegomościa, którego nazwiska nie dosłyszał nawet. Podawał on się nawet za przedstawiciela jakiegoś Syndykatu, ale cóż to obchodziło Dick’a? Syndykat nie imponował mu wcale. Niesprawiedliwość, oszustwo, mało go obchodziły. Zbyt często widział w życiu siłę, górującą nad prawem, aby go przemoc jej dziwiła, aby się rozczulał nad szelmowstwem, którego padał ofiarą. Nie zastanawiał się nad istotą złego i dobrego, lecz po prostu pragnął krwi tego słodkiego jegomościa w tużurku o jedwabnych wyłogach. Głos jego, gdy przemówił wreszcie, brzmiał taką miodową słodyczą, że Torpenhow, znający Ryszarda, nie wątpił już ani na chwilę, iż przymus, jaki on sobie zadawał, musi doprowadzić do wybuchu, do starcia.

– Przepraszam najmocniej, czy niema jednak u panów nikogo... nikogo młodszego, któryby się podjął interes ten załatwić ze mną?

– Przemawiam w imieniu Syndykatu; wobec tego więc nie widzę powodu, aby osoba trzecia...

– Zobaczysz go pan zaraz. Proszę, racz łaskawie oddać natychmiast moje szkice.

Nieznajomy pobladł lekko. Spojrzenie jego skierowało się najwpierw na Ryszarda, później na Torpenhow’a, który stał w milczeniu, plecami o mur oparty. Przedstawiciel Syndykatu nie był przyzwyczajony, aby jego eks-urzędnicy prosili o coś tonem, noszącym tak wyraźne cechy rozkazu.

– Tak, trzeba przyznać – odezwał się Torpenhow, – że wygląda to na kradzież rozmyślną, w biały dzień popełnioną... Zdaje mi się jednak, że się pan przeliczyłeś, nie biorąc w rachubę, z kim masz do czynienia. Dick, baczność! Pamiętaj, że tu nie Sudan.

Uwaga źle była zastosowaną. Zamiast bowiem uspokoić Heldara, przypomniała mu tylko długie lata włóczęgi, samotności, biedy i pragnień nigdy niezadowolonych. Pamięć ich uwydatniała tem silniej tylko kontrast, zachodzący między przecierpianą przez niego nędzą a tym zamożnym widocznie człowiekiem, który miał zamiar owoce lat tych ciężkich na swoją zagarnąć własność.

– Nie wiem na razie, co z panem zrobić – mówił Dick po krótkim namyśle. – Jesteś, rzecz prosta, nikczemnym złodziejem, któregoby należało zbić uczciwie. Gotówbyś jednak umrzeć ze strachu. Otóż nie życzę sobie uśmiercić cię na miejscu, bo trup na nowem mieszkaniu szczęścia nie przynosi. Nie zamierzaj się, mój panie, na próżno zirytowałbyś się tylko.

I ręką jak stal silną a sprężystą pochwycił ramię mężczyzny, podczas gdy dłoń prawą przesunął szybko po okrągłym jego korpusie pod owym czarnym o atłasowych wyłogach tużurkiem.

– Boże Święty! – mówił równocześnie do Torpenhow’a – i taki stary głupiec ośmiela się jeszcze być złodziejem! Widziałem raz, jak darto pasy z czarnego poganiacza wielbłądów za to, że odważył się ukraść pół funta świeżych daktyli. Skóra tamtego była przynajmniej twarda, na równi z rzemieniem, używanym na batogi; ale ten, patrz, miękkie to wszędzie i delikatne... jak kobieta.

Niema sroższego, bardziej dojmującego upokorzenia nad podobnie wzgardliwe traktowanie ze strony człowieka, który nie chce nawet uderzyć. Naczelnik Syndykatu zaczął oddychać ciężko. Dick obchodził go tymczasem dokoła, obmacując i głaszcząc tak, jak kot głaszcze i pociera się o dywan miękki. Dokonawszy tego, podkreślił palcem ołowianoszare worki pod jego oczami, przyczem potrząsał głową ze zdumieniem.

– I ty, ty chciałeś ukraść moją własność, moją, moją, moją? Ty, który nie wiesz, czy ci dziś jeszcze umrzeć nie przyjdzie? Siadaj i pisz mi bezzwłocznie rozkaz do biur Syndykatu; powiedziałeś przecież, że jesteś jego naczelnikiem, a więc rozkaż, aby wszystkie moje szkice, słyszysz, wszystkie, co do ostatniego, wydano natychmiast Torpenhow’owi. Czekaj! Ręka ci się trzęsie, nie będziesz mógł pióra utrzymać.

Skreślił szybko polecenie na kartce, z pugilaresu wyrwanej, i podsunął mu je do podpisania.

Torpenhow, pochwyciwszy gotowy już dokument, oddalił się z nim prędko. Dick chodził tymczasem dokoła więźnia swego, przykutego do miejsca siłą woli Heldara, i dawał mu takie rady i nauki, jakie dla przyszłego zbawienia duszy jego za najkorzystniejsze uważał.

Gdy Torpenhow wracał z olbrzymią teką w ręku, posłyszał jeszcze głos Ryszarda, który mówił właśnie w przekonywający sposób:

– No, mam nadzieję, że ta lekcya na zdrowie ci pójdzie. Gdyby zaś przyszło ci na myśl przeszkadzać mi w robocie jakiemiś głupiemi skargami do sądu o napad, pamiętaj, że cię pochwycę i sprawię takie kije, iż ducha przy nich wyzioniesz. Wiesz, że i tak już niewiele ci pozostaje do życia, a ja umiem słowa dotrzymać. Idź teraz, Imshi–Vootsak! Precz!

Ogłuszony, wyszedł, potykając się. Dick odetchnął głęboko.

– Tfu! Cóż to za szajka łotrów! Rozbój na prostej drodze, zorganizowane złodziejstwo... pierwsza rzecz, z jaką biedny sierota spotyka się u wstępu do życia! Pomyśl tylko, co to za czarna dusza siedzi w takim człowieku! Słuchaj, Torp, czy szkice moje są przynajmniej w porządku?

– Przeliczyłem; nie braknie ani jednego. Sto czterdzieści siedm sztuk. Wiesz, Dick’u, muszę ci przyznać: dzielnie zacząłeś!

– Czegóż mi stawał na drodze? Dla niego warte to kilka funtów może, dla mnie stanowi majątek cały. Nie sądzę nawet, aby podał skargę. Udzieliłem mu tu bowiem parę rad lekarskich gratis i kilka wskazówek co do stanu jego zdrowia. Tanio go to kosztowało: trochę wzruszenia, nic więcej. A teraz przejrzyjmy moje szkice.

W chwilę później Dick leżał na podłodze, zagłębiony cały w tece i rysunkach, przewracając je ostrożnie, z lubością, i śmiejąc się od czasu do czasu na wspomnienie ceny, za jaką skarb ten odzyskał.

Wieczór już nadchodził, gdy Torpenhow, zbliżywszy się do drzwi, ujrzał Dick’a, skaczącego, jakby w rozkosznej, dzikiej sarabandzie.

– Przyjacielu! – zawołał, nie przerywając tańca – czy wiesz? udało mi się, bezwiednie prawie, założyć mocną podwalinę. Dobre są! Wściekle dobre. Popłynę szeroką rzeką. Urządzę osobną wystawę, ale puszczę ją na własnej wędce. I ten człowiek miał czoło chcieć mnie wykwitować ze wszystkiego! Żałuję teraz, żem go czynnie nie nauczył rozumu.

– Wychodź stąd! Wychodź i proś Boga, aby cię uwolnił od grzechu arogancyi, którego, jak widzę, nie pozbędziesz się już nigdy. No, idź-że i sprowadzaj swoje rzeczy, gdziekolwiekby one nie były dotąd. Trzeba przecież dziurze tej nadać pozór ludzkiego mieszkania.

– A wtedy – wołał Dick, podskakując ciągle, – wtedy zabierzemy się do Egipcyan.

ROZDZIAŁ IV.

– No i cóż, jakżeż ci powodzenie smakuje? – pytał w trzy miesiące później Torpenhow, wracając z jednodniowej wycieczki na wieś, do wspólnego ich mieszkania.

– Dobrze, bardzo dobrze – odparł Dick, siedzący właśnie przed sztalugami. I oblizując się, dodał: – Tak mi potrawa ta przypadła do gustu, że muszę jej dostać więcej, dużo więcej. Chude lata minęły, a tłuste dosyć mi się podobają.

– Ostrożnie, druhu. Na drodze tej leży partactwo.

Torpenhow wyciągnął się na szezlongu, mając na piersiach małego psiaczka, jamnika, podczas gdy Ryszard przygotowywał płótno. Manekin i sztuczne tło, na ramach rozpięte, wyróżniały się tu ponad całą masą pleśnią pokrytych butelek, połamanej broni, skrzyń i skrzynek, podrzędnych mundurów i zwykłego wojennego bagażu. Ślady nóg zabłoconych na podłodze wskazywały, że jakiś obozowy model opuścił właśnie pracownię. Wodniste, jesienne słońce gasło z wolna, a szary cień rozsiadł się już w kątach pokoju.

– Przyznaję – mówił Dick z wolna, – że lubię potęgę, lubię powodzenie, lubię wesołość i zabawę, a przedewszystkiem... lubię pieniądze! Wiesz, zdaje mi się, że nawet prawie lubię tych, którzy, podnosząc echo mego rozgłosu, złoto mi w zamian niosą. Ale tylko „prawie lubię.” Bo, co prawda, ciekawa to szajka, bardzo ciekawa szajka...

– W każdym razie byli oni dobrzy dla ciebie. Wystawa szkiców musiała ci się porządnie opłacić. Czy wiesz, że dzienniki nazwały ją wystawą prac szalonych, wystawą dziczyzny?

– A cóż mi to szkodzi? Sprzedałem każdy skrawek płótna, jaki się tam znajdował. Przypuszczam, na honor, że kupowali dlatego jedynie, iż brali mnie za samouczka, który wśród włóczęg zamorskich bezwiednie wszystko to stworzył. Gdybym był szkice owe wykonał na jakiej tkaninie wełnianej, gdybym był zużywał farby i kredy nie na płótnie, lecz na kościach wielbłądzich, podwójne daliby za wszystko ceny. Doprawdy, horda ciekawych głupców. Ty powiedziałbyś zapewne, że to ludzie... trochę ograniczeni. Przed paru dniami, na przykład, jakiś chłystek dowodził mi, iż niepodobną jest rzeczą, aby cienie na piasku białym zaznaczały się niebieskawo, aby je robić ultramaryną, jak ja to czynię. Cóż powiesz? Dobadałem się później, że nie wyścibiał on nosa za bramy miejskie, że nie był dalej jak w Brighton. I taka przeklęta istota będzie ci o sztuce rozprawiała! Mało tego: powiadam ci, że dał mi potężną naukę, radząc, abym poszedł do szkoły uczyć się techniki. Ciekawy jestem, coby też rzekł na to stary Kami?

– A kiedyż pracowałeś u Kami’ego, człowieku o nadzwyczajnych przygodach?

– Przesiedziałem dwa lata w szkole jego w Paryżu. Cny mistrz nauczał nas głównie za pomocą osobistego magnetyzmu, lekcye swe bowiem ograniczał do ustawicznego powtarzania: Continuez, mes enfants. Słowa te całą były wskazówką. Swoją drogą posiada on boskie dotknięcie pędzla i pewną oryginalną siłę kolorytu. Kami musi śnić i marzyć o barwach, musi je odgadywać intuicyą. Przysiągłbym bowiem, że wielu rzeczy nigdy na oczy swe nie oglądał, a jednak odtwarza je poprawnie i przepysznie.

– Czy pamiętasz owe krajobrazy sudańskie, które oglądaliśmy razem? – podsunął Torpenhow z cmoknięciem zachwytu, obliczonem na podniecenie Ryszarda.

Dick poruszył się żywo.

– Nie mów mi o nich. Samo wspomnienie to budzi we mnie chęć powrotu. Cóż to za koloryt, co za barwy, co za orgia barw! Opal i umbra, złoto i krew, siarka i całe upierzenie papuzie na tle bronzu, a w pośrodku skała, jak Murzyn czarna, uwieńczona, niby fryzem dekoracyjnym, szeregiem wielbłądów, odcinających się ostro na tle najpyszniejszego lazuru niebios.

Wzburzony, zaczął chodzić szybko.

– A jednak spróbuj tylko dać tym ludziom rzecz podobną, spróbuj barwy, jakiemi ją Bóg umalował, odtworzyć według siły i zdolności, wlanych w duszę twą przez Niego...

– O, skromności uosobiona! Mów dalej!

– Możesz zaś być pewnym, iż garść głupców bezpłciowych powie ci natychmiast, choć żaden z nich nie był nigdy w Algierze, że najwpierw pojęcia twoje są przesadne, powtóre że tego rodzaju malarstwo nie jest właściwą sztuką.

– Oho, jak to znać, że mnie przez cały miesiąc nie było w Londynie. Słuchaj, Dick’u, przyznaj się... tyś chodził po sklepach, po wystawach, i nasłuchiwał, co ludzie mówią.

– Prawda, ale nie mogłem wytrzymać – przyznał się Dick pokornie. – Wieczory bez ciebie takie mi się wydały strasznie samotne, a przytem przecież człowiek nie może pracować tylko zawsze.

– Niechaj człowiek idzie w takim razie do knajpy i upije się uczciwie.

– Masz racyę; żałuję, żem tego nie zrobił. Ale, widzisz, spotkałem kilku kolegów; dowodzili, że są także artystami; przypuszczam nawet, że umieliby, lecz nic chcą, poprawnie rysować. Otóż zaprosili mię oni na herbatę... Wyobraź sobie... herbata o piątej po południu!... Raczyli zaś rozmową o sztuce i o własnem usposobieniu, o stanie swej duszy. Stan ich duszy! A cóż mię to może obchodzić? Co do sztuki znów, to więcej o niej słyszę, a mniej jej widzę przez ostatnie pół roku, niż przez całe moje życie. Czy pamiętasz Cassavetti’ego, tego, który pracował przy oddziale, idącym na pustynię, dla jakiegoś kontynentalnego syndykatu? Czy pamiętasz, jakie on czynił przygotowania, ile zabierał przyborów? A później... później nic, zdaje mi się, nie robił. Odkradał gotowe już raporty Nilghai’emu, i oto wszystko. Rozumiesz teraz?

– Poczciwy Nilghai! Jest właśnie w mieście; utył więcej jeszcze. Powinienby tu zajrzeć dzisiaj wieczorem. Co zaś do twego porównania, pojmuję doskonale. Ale dobrze ci tak! Należało się trzymać z daleka od tych fabrykantów modnej galanteryi. Wytrącili cię, jak widzę, z równowagi.

– Broń Boże! Nauczyli mię, czem jest sztuka, święta, boska sztuka.

– O, przybyło ci więc wiadomości przez czas tak krótki. Czemże więc jest ich sztuka?

– Aby tchnienie jej pojęli, należy im dawać to, co już dobrze znają. Gdy zaś raz wejdziesz na drogę podobną, trzymaj jej się stale.

Dick wyciągnął ku światłu płótno, odwrócone do ściany i o nią oparte.

– Oto próba rzeczywistej sztuki, przygotowana dla jednego z tygodników, który da zaraz wierną kopię z obrazu. Nazwałem go Ostatni strzał, a odrobiłem według małej akwareli, naszkicowanej pod El Maghrib; pamiętasz ją może? Chcąc rzecz wykończyć, zwabiłem tu tęgiego strzelca i, spoiwszy porządnie, wziąłem za model. Pod urokiem trunku dał się namówić. Obracałem go potem, wykręcałem, męczyłem dopóty, aż rozczerwieniony, potargany, oszalały, do szatana prędzej niż do człowieka podobny, z hełmem zepchniętym na tył głowy i trwogą śmierci w oczach, mierzył ów strzał ostatni. Krew buchała równocześnie z nogi, rozpłatanej potężnie powyżej kostki. Przedstawiony tak, nie był może ładny, ale wierz mi, że był na wskróś prawdziwy i czysto ludzki, a przytem doskonale odtwarzał żołnierza w chwili walki podobnej.

– Powtarzam: jesteś istnem uosobieniem skromności.

Dick rozśmiał się tylko.

– Mówię przecież do ciebie jedynie. Słuchaj jednak dalej: W obraz włożyłem całą moją umiejętność i wykonałem go tak dobrze, tak wiernie, jak tylko pozwalały środki malarskie i miękki ton oleju. Kierownik jednak przeklęcie artystycznego dziennika powiedział mi, że jego prenumeratorom nie będzie się to podobało. Rzecz cała zdawała mu się za brutalna, za ordynarna, za gwałtowna; no, bo człowiek bywa zazwyczaj słodki i wytworny, gdy walczy o życie... Tygodnik potrzebował coś łagodniejszego, spokojniejszego, o weselszych barwach. Mogłem mu powiedzieć wiele rzeczy, ale mówić do barana, czy do takiego artystycznego kierownika, to na jedno wychodzi. Zabrałem więc tylko Ostatni strzał napowrót do siebie.

Heldar odwrócił żywo płótno.

– Patrz – wołał, – oto rezultat owych uwag! Przerobiłem według nich cały obraz. Żołnierz dostał piękny, czerwony mundur, bez jednej plamki, bez jednej skazy. To nazywa się... Sztuką. Wylakierowałem mu buty; spojrzyj tylko, jak błyszczą na obcasach. To jest... Sztuka. Oczyściłem mu karabin, aż lśni z daleka; karabiny są, wiesz o tem, zawsze lśniąco czyste na polu walki, bo tak chce Sztuka. Hełm wyszorowałem pomadką; o, bo pomadka jest niezmiennie używaną w służbie czynnej, a przytem rzecz to niezbędna w pojęciu Sztuki. Ogoliłem mu świeżo brodę, umyłem ręce i dałem wyraz utuczonego spokoju. Dzięki zmianom tym obraz przeistoczył się w kolorowaną rycinę mód, przeznaczoną chyba dla krawca wojskowego. Cena w zamian wzrosła w dwójnasób. Dostałem więc, chwała Bogu, dwa razy tyle, ile za ów szkic pierwszy, wcale nieźle malowany.

– I masz zamiar rzecz tę wydać, podpisać ją, jako własny utwór?

– Dlaczego nie? Przecież ja ją robiłem. Stworzyłem ją sam, własną pracą, stworzyłem w imię świętej, domorosłej Sztuki i tygodnika Dickenson’s Weekly.

Torpenhow milczał przez chwilę, otaczając się gęstymi kłębami dymu. Z obłoków tych wypadł wreszcie wyrok grzmiący:

– Słuchaj, Dick. Gdybyś był jednym stekiem próżności tylko, małoby mię to obchodziło. Pozwoliłbym ci iść na zatracenie razem z twoim malunkiem. Gdy pomyślę jednak, czem jesteś dla mnie, i gdy słucham takiego gadania, w którem czuć przedewszystkiem jakąś tanią, zdawkową urazę dwunastoletniego podrostka, to się wszystko przewraca we mnie. Teraz wiesz już, co o tem myśleć! Masz!

Wzgardliwe kopnięcie przedziurawiło w tej chwili płótno, tak, że but Torpenhow’a na drugą przeszedł stronę. Jamnik, zbudzony łoskotem, zeskoczył na ziemię, sądząc zapewne, że to szczury wyprawiają podobne hałasy.

– Jeżeli chcesz zwymyślać mnie – ciągnął Torpenhow, – nie krępuj się. Cóż, nic nie mówisz? A więc ja kończę: Jesteś idyota! Niema bowiem człowieka dość silnego, aby mógł kpić bezkarnie z tłumu, z ogółu; choćby ten ogół był nawet tak głupi, jak ty utrzymujesz, co zresztą nie jest prawdą.

– Ależ oni się na tem nie znają po prostu. Czegóż możesz żądać od ludzi, zrodzonych i wychowanych w podobnym klimacie, w podobnem oświetleniu?

Ryszard wskazał na mgłę żółtą, zalegającą przestworze.

– Skoro więc lubią politurę i chcą politury, a płacą za nią dobrze, czemu nie mam smaku ich nie zadowolić? Zwyczajni to ludzie, a ty o nich mówisz jak o półbogach.

– Czcze gadanie, źle zastosowane. „Zwyczajni ci ludzie” stanowią ogół, dla którego musisz pracować, czy ci się podoba lub nie. Publiczność to twój władca, Ryszardzie, twój pan. Dick’u, nie bądź dzieckiem, nie oszukuj sam siebie; nie jesteś bowiem dość silnym, aby igrać z nimi, aby igrać z samym sobą, co jest rzeczą stokroć ważniejszą. Widzisz więc, że ci tego czerwonego bohomazu nie wolno pokazywać nikomu. Inaczej, pamiętaj, że popadniesz w najsroższą niewolę, że zawiśnie nad tobą stokroć od śmierci gorsza klątwa pieniędzy. Upoisz się... bo już dziś jesteś w połowie odurzony, pijany... mamoną, zbyt łatwo nabytą. Dla tych pieniędzy, dla piekielnej twej próżności, gotów jesteś obniżać rozmyślnie poziom twego talentu i stwarzać miernoty. Daj pokój, wszak i bezwiednie dosyć ich napłodzisz. I dlatego właśnie, Dick’u, dlatego, że jesteś mi drogi, dlatego, że i ty mnie kochasz, nie pozwolę ci, nawet za złoto Anglii całej, karykaturować własnego moralnego oblicza; nie pozwolę, abyś, obciąwszy nos na niem, dobrowolnie za kalekę się podawał. Skończyłem. Teraz wymyślaj, jeżeli chcesz.

– Nie mogę – brzmiała spokojna odpowiedź. – Próbowałem przez cały ten czas wpaść w pasyę, ale mi się nie udało, bo jesteś wstrętnie rozsądny. Phiu! Będzie burza z Dickenson’s Weekly! Boję się...

– A cóż cię, u licha, z tym Dickenson’em oplątało? Skąd przyszło ci do głowy pracować w tygodniku? Czy nie wiesz, że to powolne osłabianie się, powolne upuszczanie krwi talentowi?

– Co mnie oplątało? Rzecz bardzo pożądana: dolary! – odparł Dick, zapuszczając ręce w kieszenie.

Torpenhow patrzył na niego z nieukrywaną pogardą.

– I ja brałem go za człowieka! – zawołał wreszcie. – A to dzieciak!

– Nie, nie jestem dzieciakiem! – zaprzeczył Dick, zwracając się ku niemu szybko. – Ale ty nie masz pojęcia, co to znaczy pewność zarobku dla tego, który zawsze łaknął pieniędzy. Nic mi dziś nie zapłaci za niektóre radości życia, na zawsze utracone, nic... Czy wiesz n. p., czem było podróżowanie na owym chińskim statku, przewożącym nierogaciznę, gdzie prócz chleba z powidłami nie dostawaliśmy nic innego do jedzenia, bo Ho-Wang znajdował, że szkoda dla nas lepszego posiłku? I chleb ten wreszcie czuć było chlewem, czuć chińską świniną. O, pracowałem ja w pocie czoła, umierałem z głodu, dzień po dniu, godzina po godzinie, dla dzisiejszego powodzenia. Osiągnąwszy je nareszcie, chcę wyzyskać, chcę zużyć do ostatniej okruszyny, dopóki tylko trwać będzie. Nie broń ich dobra. Niech płacą, niech płacą za partactwa nawet, skoro się na rzeczy nie znają.

– Czegóż to Wasza Królewska Mość raczy pragnąć jeszcze? Czy wolno wiedzieć, na co jej pieniądze te tak potrzebne? Palić nie mógłbyś już więcej, niż to czynisz dzisiaj; do picia nie weźmiesz się, mam nadzieję. Żarłokiem wielkim nie jesteś, ubierasz się ciemno. Gdym ci proponował nie dawno trzymanie konia, odpowiedziałeś mi, że miałbyś tylko wieczny z nim kłopot: kulałby, chorował i t. d... wolisz używać doróżki. Poza tem zaś nie jesteś dość szalonym, aby sądzić, że teatr, widowiska i wszelkie inne rozrywki, jakie za pieniądze kupić można, stanowią życie, że urok mu nadają... A więc powiedz, skąd ta żądza pieniędzy? Po co ci złoto?

– Po co? Dzięki Bogu, że je posiadam; dzięki Opatrzności, że nie zesłała mi orzechów wtedy dopiero, gdy nie będę już miał zębów do gryzienia ich. O, zęby moje mocne jeszcze; oszczędzam je też do tego jednego orzecha, którego mi brak dotąd, który posiąść muszę!... Może przytem wybierzemy się kiedy obaj na spacer daleki dookoła ziemi.

– Bez żadnego jednak nudnego towarzystwa, bez żadnej roboty, bez konkurencyjnego pośpiechu? Tak? Tylko że w podobnych warunkach nie możnaby mówić z tobą po upływie tygodnia. A przytem jabym nie pojechał. Nie chciałbym odnosić korzyści, ani okupywać przyjemności kosztem ludzkiej duszy; ty zaś takąbyś ceną spacer ów przypłacił. Dick, po co rzucać czcze słowa? Tyś oszalał chyba?

– Nie zdaje mi się. Gdy jeździłem na owym statku z chińską nierogacizną, kapitan nasz zyskał olbrzymie pochwały za to, że, kiedy stara ta, przegniła rudera rozbiła się wreszcie, zdołał on ocalić dwadzieścia pięć tysięcy małych prosiąt od utonięcia. Otóż, biorąc świnie owe za punkt porównania...

– A niechże licho porwie twój punkt porównania! Ile razy mówię poważnie, ile razy próbuję odwołać się do twojej duszy, ty musisz wyjechać w tej chwili z jakąś nieciekawą anegdotką z owej ciemnej przeszłości! Zrozumże, że publiczność angielska nie jest nierogacizną; że uznanie na pełnem morzu, a tutaj, to dwie odrębne rzeczy; że jednak godność własna i szacunek dla samego siebie wszędzie tę samą posiadają wartość. Wstań i idź się przejść trochę; może cię świeże powietrze otrzeźwi, może ci przywróci pojęcie owej godności i szacunku dla samego siebie... Ale, ale... słuchaj-no, ma tu przyjść dziś wieczorem Nilghai; czy mogę mu pokazać twoje roboty?

– Ma się rozumieć. Niedługo gotówbyś zapytać, jak widzę, czy masz pukać do drzwi, wchodząc do mego pokoju?

I Dick wyszedł na miasto, aby się zastanowić nad sobą samym, wśród zbierającej się coraz chyżej ciemnej mgły londyńskiej.

W pół godziny później Nilghai piął się z trudnością po schodach, wiodących do ich mieszkania. Był on najgłówniejszym a zarazem najbardziej olbrzymim ze wszystkich korespondentów wojennych. Karyera jego zaczęła się wraz z narodzinami iglicówki. Oprócz towarzysza, Kenen, zwanego „Wielkim orłem wojennym,” nie było nikogo, ktoby mu dorównał siłą. Zatopiony w jednym przedmiocie, zaczynał on zwykle rozmowę od zapewnienia, że na wiosnę przyjdzie do poważnych rozruchów w Bałkanach. Gdy wchodził więc, Torpenhow, żartując, uprzedził z góry jego słowa:

– Mniejsza o Bałkany; te małe państewka wiecznie się gryzą. Mów lepiej, czy słyszałeś o powodzeniu Dick’a?

– Wiem; zabłysnął szybko, zwrócił na siebie ogólną uwagę... Radzę wszakże, nie daj mu się wbić zbytnio w dumę. Natura to, która potrzebuje być w karbach trzymana.

– Prawda. I teraz już zaczyna igrać z tem, co nazywa rozgłosem swym, sławą.

– Wcześnie, co najmniej. Na Jowisza, odważny chłopiec! O sławie jego nic dotąd nie wiem; w zamian jednak mogę mu zaręczyć, że, wszedłszy na tę drogę, nie daleko zajdzie.

– Powiedziałem mu słowo w słowo to samo. Zdawał się wszakże nie wierzyć.

– Żaden z nich nie wierzy w niestałość fortuny przy pierwszym jej uśmiechu. Cóż to za ruina leży na ziemi?

– Próbka ostatniej jego impertynencyi.

Torpenhow złożył rozbitą ramę i, zwracając obraz do światła, pokazał go przybyłemu. Nilghai, popatrzywszy chwilę, gwizdnął przeciągle.

– Co to jest? chromolitografia? – zapytał. – Nie, to jakaś chromolitografia, błyszcząca, jak krąg margaryny. Co jego opętało z taką robotą? A jednak, wiesz, cudownie pochwycił ton, ulubiony przez ów odłam publiczności, która zwykła czytać łokciami, a myśleć za pomocą butów. Wytrawna, pełna zimnej krwi czelność tej roboty ocala ją poniekąd. Tylko, na Boga, ani kroku dalej! Nie można mu pozwolić iść tą drogą. Musiał być zanadto psuty, zanadto chwalony; ci ludzie nie mają w niczem poczucia miary. Gdy raz wszedł w modę, gotowi go nazywać drugim Detaille’em, porównywać z Meissonier’em. Ślepy poklask to zła strawa dla burzliwej młodości.

– Nie sądzę, aby te rzeczy wpływały na Ryszarda. Gdybyś spróbował wmawiać w wilka, że jest lwem, królem pustyni, wątpię, by dla czczych słów twoich wyrzekł się golenia, trzymanego właśnie w zębach. Dick zaprzedał duszę całą mamonie, pracuje dla złota tylko.

– Teraz więc, gdy porzucił już służbę obozową, nie sarka nawet; zapewne nie widzi, że obowiązki i praca pozostały te same. Właściciel ich zmienił się tylko.

– Och, nie przychodzi mu to nawet na myśl. Żyje w błogiem przekonaniu, że jest swym panem, że zależy od siebie tylko.

– Doprawdy? Hm, mógłbym go rozczarować; jeżeli tylko słowo drukowane czyni na nim wrażenie, gotówbym sprawić mu cięgi. Potrzebuje widocznie podniety.

– I owszem, dodaj mu jej, byle ostrożnie a rozumnie. Ja sambym to może uczynił, ale... zanadto go lubię.

– Co do mnie, nie lubię dziecinnych skrupułów. Miał on śmiałość współzawodniczyć z moją osobą o względy pewnej kobiety w Kairze. Zapomniałem o tem; teraz jednak w samą porę przyszedł mi ów szczegół na myśl.

– I cóż, odebrał ci ją wtedy?

– Dowiesz się o tem z tonu, w jakim się z nim rozprawię. Powiedz mi jednak, po co my się do niego mieszamy? Najlepiej zostawić go własnemu losowi. Jeżeli ma talent i siłę, sam trafi na drogę właściwą. Tydzień życia więcej uczy, niż najżywszy tygodnik. Pomimo tego, sprawię mu cięgi, sprawię mu potężne cięgi w Kataklizmie. Spadną mu niespodzianie, jak dachówka na głowę.

– Daj Boże, aby pomogły. Zdaje mi się jednak, iż belka nawet nie przestraszyłaby Dicka! Dusza to, którą musiał rozpalić jakiś płomień, zanim myśmy go poznali jeszcze.

– Kwestya temperamentu – zapewnił Nilghai. – Tak samo dzieje się z końmi: Jedne, pod grozą bata, pracują, drugie stają dęba i narowią się. Wśród ludzi znajdują się i tacy, którzy, włożywszy ręce w kieszenie, idą wtedy na spacer.

– Ryszard to samo właśnie uczynił. Musisz zaczekać, aż powróci. Tymczasem, jeżeli chcesz, rób studya przygotowawcze do owej dachówki, jaką masz go otrzeźwić. Pokażę ci w pracowni próbki jego ostatnich a najgorszych robót.

Dick tymczasem skierował się instynktownie w stronę wody. Bieg jej niósł mu pewne ukojenie w podobnem, jak dzisiaj, usposobieniu umysłu. Oparłszy się też o łuk Westminsterskiego mostu, stanął, patrząc na bystre nurty Tamizy. Myśl jego zatrzymała się czas jakiś na posłyszanych przed chwilą radach Torpenhow’a; trwało to krótko wszakże. Przyzwyczajenie artystyczne zwyciężyło – i Heldar, zapatrzony w typowe twarze wśród przechodzących tu osób, zapomniał o wszystkiem, zajęty jedynie studyowaniem charakterystyki barwnego tłumu. Niektóre oblicza nosiły wyryte na sobie piętno śmierci. Dick nie pojmował, jak ludzie ci mogą mówić, jak zdołają śmiać się jeszcze. Inni, niezdarni najczęściej, źle zbudowani, mieli oczy promieniejące błyskiem miłości. Obok nich przesuwały się postacie, pracą i troską zgnębione. Dla Heldara każdy był materyałem, był stopniem do nowego dzieła. Ubodzy muszą pozwolić, aby się na nich uczył; bogaci muszą mu za pracę tę zapłacić. Zarówno bowiem powodzenie jego, jak suma składana w banku, powinny rość ciągle, powinny i pójdą w górę. Tem lepiej, że skończył z przeszłością. Dosyć się już nacierpiał, dosyć zniósł w życiu. Teraz, stanąwszy na bitym gościńcu powodzenia, on będzie brał opłatę od wszystkich, od wszystkich!...

Blade słońce, rozsunąwszy mgłę w tej chwili, odbiło się jak tarcza krwawa na wodzie. Dick patrzył dopóty w odblask jej purpurowy, aż łoskot fali, rozbijającej się o kamienne filary mostu, zamienił się dla niego w daleki szum morza... Dziewczę, przytulone silnie do piersi rozkochanego chłopca, wołało równocześnie na kozę, pasącą się obok: „A idźże precz, ty zwierzę szkaradne!...”

I podmuch tego samego wiatru, który przed chwilą rozdarł gęstą mgły zasłonę, zakręciwszy czarnym dymem stojącego poniżej parowca, przysłonił nim nagle oczy Ryszarda. Chcąc się uwolnić od oślepiającej firanki, Dick odwrócił się i ujrzał... Maisie.

Nie, nie mogła tu zachodzić żadna pomyłka. Wprawdzie lata ubiegłe zamieniły dziecko w kobietę, lecz nie odebrały jej ani wielkich, siwych oczu, ani delikatnych ust szkarłatowych, ani silnie zarysowanego podbródka. Dla dopełnienia zaś podobieństwa, miała ona na sobie, jak w owych dawnych czasach, obcisłą, szarą sukienkę.

Ponieważ duch ludzki jest czemś odrębnem, niepodlegającem rozkazom własnej nawet woli, Heldar więc poruszył się żywo i, zanim miał czas zastanowić się, co czyni, już na usta jego wybiegł znany im obojgu okrzyk żakowski:

– Hola! Hola! Stój!...

Maisie poznała go natychmiast.

– Ach, to ty, Dick’u?

I znów, wbrew własnej woli, a zanim mózg, zajęty przed chwilą obliczaniem zysków, zdołał wydać stosowne rozkazy i zapanować nad nerwami, Heldar poczuł, że każdy puls jego drży i bije szalenie, że podniebienie zaschło mu nagle w ustach. Opona z mgły zasunęła się tymczasem, kryjąc napowrót słońce; w świetle jej bladem twarzyczka Maisie wydała się kredowo-białą.

Nie przemówili ani słowa więcej. Ryszard przesunął się tylko na jej stronę i szli razem wzdłuż mostu, ramię w ramię, tak samo, jak niegdyś, podczas wspólnych wycieczek na błotniste morskie wybrzeże.

Heldar przerwał pierwszy milczenie głosem stłumionym, jakby ochrypłym:

– Co się stało z Amommą?

– Zdechła. Nie sądź, Dick’u, że przez te naboje. Nie; przejadła się po prostu. Zawsze była łakoma. Nie prawda, jak to zabawnie?

– Tak... Nie... To jest, czy mówisz o Amommie?

– Nie. Ta-ak... Żeśmy się też spotkali... Z której strony ty szedłeś?

– Z tej – wskazał na wschód, mgłą przysłonięty. – A ty?

– O, ja mieszkam w północnej dzielnicy. Tam, precz, za parkiem. Ogromnie pracuję.

– A co robisz?

– Maluję bezustannie. To całe moje zajęcie.

– Jakto? Czy cię co złego spotkało? Przecież miałaś zapewnione trzysta funtów rocznej renty?

– I mam je dotąd. Maluję jednak, pomimo tego.

– Więc jesteś sama?

– Nie; mieszka ze mną druga panienka. Za szybko idziesz, Dick’u; zaczynasz mnie wyprzedzać.

– Patrz, i tyś to zauważyła?

– Rzecz prosta; zawsze miałeś skłonność do wyprzedzania mnie.

– Prawda. Przepraszam. Więc kształciłaś się w malarstwie?

– Tak. Wówczas już przecież miałam ten zamiar. Byłam u Slade’a, w wielkiej pracowni Merton’a, w St. John’s Wood, potem przeszłam do Galeryi Narodowej, a teraz uczę się u Kami’ego.

– Przecież Kami jest w Paryżu?

– Nie; przeniósł pracownię do Vitry sur Marne. Latem więc jeżdżę do niego, a zimą studyuję samoistnie w Londynie.

– Czy dużo sprzedajesz?

– Niekiedy, drobiazgi. Ale to mój omnibus; muszę w niego siadać, inaczej straciłabym pół godziny. Do widzenia, Dick’u.

– Do widzenia. Czy nie powiesz mi nawet, gdzie mieszkasz, Maisie? Muszę cię przecież zobaczyć, muszę się z tobą widywać. Być może, że potrafiłbym stać ci się użytecznym. Ja sam... maluję... trochę.

– Jeżeli jutro okaże się za ciemno, jeżeli nie będę miała dobrego światła, przyjdę prawdopodobnie do parku. Spaceruję zwykle około Łuku Marmurowego; to moje ulubione miejsce przechadzki. Ma się rozumieć, że zobaczymy się jeszcze.

Weszła na stopnie omnibusu i szara mgła pochłonęła ją po chwili.

– Trudno się mylić; prze-pa-dłem! – zawołał Ryszard, wracając do swego mieszkania.

Torpenhow i Nilghai zastali go w jakiś czas później siedzącego na progu pracowni i powtarzającego te same słowa z uroczystą powagą.

– Przepadniesz ty lepiej, gdy ja się z tobą załatwię – zauważył Nilghai, przechylając potężną swą postać przez ramię Torpenhow’a i wstrząsając w ręku wilgotny jeszcze rękopis. – Dick, czy wiesz, że, według utartej pogłoski, cierpisz podobno na puchlinę w głowie?

– Hola, to Nilghai? Jakto, już wróciłeś? A co się dzieje w Bałkanach? co robią wszystkie bałkańskie kraiki? Połowa twego oblicza zachowała, jak widzę, ten sam zawsze krzywy rysunek.

– No, no, daj jej pokój. Myśl lepiej o własnym rysunku. Jestem wydelegowany, aby ci sprawić za niego uczciwe lanie w druku. Torpenhow powinien to był dawno uczynić. Wstrzymywała go tylko fałszywa delikatność. Przejrzałem ostatnie bohomazy w twojej pracowni. Ależ to skandal istny, to hańba!

– Oho! z tej strony wiatr wieje? Sądzisz może, że mię uśmiercisz, albo przerazisz? Nic tak to łatwo... Ponieważ zaś możesz tylko opisać każde me poruszenie pędzla na papierze, co ci dużo miejsca i czasu zabierze, więc się śpiesz. Ja tymczasem kładę się spać!

– Hm, hm, hm... nie bądź taki pewny siebie. Pierwsza tylko część artykułu mówi o obrazach. Druga zaczyna się tak: „Za dzieła, wykonywane bez przekonania, za marnowanie siły i talentu na trywialne szczegóły, za pracę obniżaną umyślnie, a kierowaną ku temu jedynie, aby uzyskać tani i łatwy poklask goniących za modą tłumów...”

– Rozumiem, chodzi o drugie wydanie Ostatniego strzału. Idź dalej.

– „...za grzech ten, przeciw sztuce popełniony, pozostaje jedna kara: zapomnienie, na wzgardzie oparte. Czy pan Heldar potrafi ustrzedz się losu podobnego, o tem przekonają nas dopiero dalsze jego utwory.”

– Hau, hau, hau! – naśladował Dick szczekanie. – Niezdarne to i czysto dziennikarskie zakończenie, a jednak jest w niem racya. Lecz co tobie do tego? – Tu poskoczył i wyrwał mu rękopis. – Po co się mieszasz w nieswoje rzeczy, ty poraniony, zbity, bliznami naznaczony, stary gladyatorze! Twoje pole działania to wojna, to zasycanie ślepych, brutalnych instynktów i zwierzęcego pragnienia krwi, jakie odczuwa cywilizowana publiczność angielska. Zamiast dawnej, posoką zbryzganej areny, dano im dziś specyalnych korespondentów. Jesteś właśnie owym zapaśnikiem, który, wychodząc przez drzwi ukryte, opowiada zebranym o doznanych przygodach. Stoisz więc na tym samym poziomie, co zręczna aktorka, co cyklon niszczący... I ty, ty chciałbyś krytykować moje prace?... Słuchaj, Nilghai, gdyby mi nie żal było roboty, wyrysowałbym twoją karykaturę i pomieściłbym ją we czterech pismach od razu.

Nilghai cofnął się mimowoli. Możliwość taka nie przyszła mu na myśl.

– Ponieważ jednak szkoda mego trudu, poprzestanę więc na podarciu głupstw tych w drobne kawałki.

Rękopis zamienił się w garść białych płateczków, które, fruwając w powietrzu, opadały wzdłuż klatki schodowej.

– A teraz idź do domu, Nilghai – dorzucił Dick. – Idź do domu i kładź się spać, mnie zaś pozostaw w spokoju. Zamykam się przed wami aż do jutra rana.

– Co? Przecież to zaledwo siódma godzina! – rzucił Torpenhow ze zdumieniem.

– Wolno mi się położyć i o drugiej w południe, gdy mi ku temu przyjdzie ochota – odparł Ryszard. – Zresztą potrzebuję się wziąć za łeb z własnem usposobieniem; za obiad więc dziękuję.

Drzwi zatrzasnęły się, a klucz zgrzytnął w zamku.

– I co tu robić z takim człowiekiem? – pytał Nilghai.

– Pozostawić go w spokoju. Zły jak osa.

O jedenastej dało się słyszeć stukanie do drzwi.

– Czy Nilghai jest jeszcze u ciebie? – zabrzmiał głos z zewnątrz.

– Tak.

– A więc powiedz mu, że całą tę swoją czczą gadaninę mógł streścić w jednym epigramacie: „Wolny tylko zna kajdany, niewolnik jedynie... może być wolnym.” Dodaj jeszcze, Torp, że on jest jednym idyotą, a ja... drugim.

– Słuszna racya. Chodź jednak na wieczerzę. Jesteś na czczo prawie, a palisz ciągle.

Milczenie jedyną było odpowiedzią.

THE LIGHT THAT FAILED

DEDICATION

If I were hanged on the highest hill,

Mother o’ mine, O mother o’ mine!

I know whose love would follow me still,

Mother o’ mine, O mother o’ mine!

If I were drowned in the deepest sea,

Mother o’ mine, O mother o’ mine!

I know whose tears would come down to me,

Mother o’ mine, O mother o’ mine!

If I were damned of body and soul,

I know whose prayers would make me whole,

Mother o’ mine, O mother o’ mine!

This is the story of The Light that Failed as it was originally conceived by the writer.

Rudyard Kipling

CHAPTER I

So we settled it all when the storm was done

As comf’y as comf’y could be;

And I was to wait in the barn, my dears,

Because I was only three;

And Teddy would run to the rainbow’s foot,

Because he was five and a man;

And that’s how it all began, my dears,

And that’s how it all began.

–Big Barn Stories.

”What do you think she’d do if she caught us? We oughtn’t to have it, you know,” said Maisie.

”Beat me, and lock you up in your bedroom,” Dick answered, without hesitation. ”Have you got the cartridges?”

”Yes; they’re in my pocket, but they are joggling horribly. Do pin-fire cartridges go off of their own accord?”

”Don’t know. Take the revolver, if you are afraid, and let me carry them.”

”I’m not afraid.” Maisie strode forward swiftly, a hand in her pocket and her chin in the air. Dick followed with a small pin-fire revolver.

The children had discovered that their lives would be unendurable without pistol-practice. After much forethought and self-denial, Dick had saved seven shillings and sixpence, the price of a badly constructed Belgian revolver. Maisie could only contribute half a crown to the syndicate for the purchase of a hundred cartridges. ”You can save better than I can, Dick,” she explained; ”I like nice things to eat, and it doesn’t matter to you. Besides, boys ought to do these things.”

Dick grumbled a little at the arrangement, but went out and made the purchase, which the children were then on their way to test. Revolvers did not lie in the scheme of their daily life as decreed for them by the guardian who was incorrectly supposed to stand in the place of a mother to these two orphans. Dick had been under her care for six years, during which time she had made her profit of the allowances supposed to be expended on his clothes, and, partly through thoughtlessness, partly through a natural desire to pain,–she was a widow of some years anxious to marry again,–had made his days burdensome on his young shoulders.

Where he had looked for love, she gave him first aversion and then hate.

Where he growing older had sought a little sympathy, she gave him ridicule. The many hours that she could spare from the ordering of her small house she devoted to what she called the home-training of Dick Heldar. Her religion, manufactured in the main by her own intelligence and a keen study of the Scriptures, was an aid to her in this matter. At such times as she herself was not personally displeased with Dick, she left him to understand that he had a heavy account to settle with his Creator; wherefore Dick learned to loathe his God as intensely as he loathed Mrs. Jennett; and this is not a wholesome frame of mind for the young. Since she chose to regard him as a hopeless liar, when dread of pain drove him to his first untruth, he naturally developed into a liar, but an economical and self-contained one, never throwing away the least unnecessary fib, and never hesitating at the blackest, were it only plausible, that might make his life a little easier. The treatment taught him at least the power of living alone,–a power that was of service to him when he went to a public school and the boys laughed at his clothes, which were poor in quality and much mended. In the holidays he returned to the teachings of Mrs. Jennett, and, that the chain of discipline might not be weakened by association with the world, was generally beaten, on one account or another, before he had been twelve hours under her roof.

The autumn of one year brought him a companion in bondage, a long-haired, gray-eyed little atom, as self-contained as himself, who moved about the house silently and for the first few weeks spoke only to the goat that was her chiefest friend on earth and lived in the back-garden. Mrs. Jennett objected to the goat on the grounds that he was un-Christian,–which he certainly was. ”Then,” said the atom, choosing her words very deliberately, ”I shall write to my lawyer-peoples and tell them that you are a very bad woman. Amomma is mine, mine, mine!” Mrs. Jennett made a movement to the hall, where certain umbrellas and canes stood in a rack. The atom understood as clearly as Dick what this meant. ”I have been beaten before,” she said, still in the same passionless voice; ”I have been beaten worse than you can ever beat me. If you beat me I shall write to my lawyer-peoples and tell them that you do not give me enough to eat. I am not afraid of you.” Mrs. Jennett did not go into the hall, and the atom, after a pause to assure herself that all danger of war was past, went out, to weep bitterly on Amomma’s neck.

Dick learned to know her as Maisie, and at first mistrusted her profoundly, for he feared that she might interfere with the small liberty of action left to him. She did not, however; and she volunteered no friendliness until Dick had taken the first steps. Long before the holidays were over, the stress of punishment shared in common drove the children together, if it were only to play into each other’s hands as they prepared lies for Mrs. Jennett’s use. When Dick returned to school, Maisie whispered, ”Now I shall be all alone to take care of myself; but,” and she nodded her head bravely, ”I can do it. You promised to send Amomma a grass collar. Send it soon.” A week later she asked for that collar by return of post, and was not pleased when she learned that it took time to make. When at last Dick forwarded the gift, she forgot to thank him for it.

Many holidays had come and gone since that day, and Dick had grown into a lanky hobbledehoy more than ever conscious of his bad clothes. Not for a moment had Mrs. Jennett relaxed her tender care of him, but the average canings of a public school–Dick fell under punishment about three times a month–filled him with contempt for her powers. ”She doesn’t hurt,” he explained to Maisie, who urged him to rebellion, ”and she is kinder to you after she has whacked me.” Dick shambled through the days unkempt in body and savage in soul, as the smaller boys of the school learned to know, for when the spirit moved him he would hit them, cunningly and with science. The same spirit made him more than once try to tease Maisie, but the girl refused to be made unhappy. ”We are both miserable as it is,” said she. ”What is the use of trying to make things worse? Let’s find things to do, and forget things.”

The pistol was the outcome of that search. It could only be used on the muddiest foreshore of the beach, far away from the bathing-machines and pierheads, below the grassy slopes of Fort Keeling. The tide ran out nearly two miles on that coast, and the many-coloured mud-banks, touched by the sun, sent up a lamentable smell of dead weed. It was late in the afternoon when Dick and Maisie arrived on their ground, Amomma trotting patiently behind them.

”Mf!” said Maisie, sniffing the air. ”I wonder what makes the sea so smelly? I don’t like it!”

”You never like anything that isn’t made just for you,” said Dick bluntly. ”Give me the cartridges, and I’ll try first shot. How far does one of these little revolvers carry?”

”Oh, half a mile,” said Maisie, promptly. ”At least it makes an awful noise. Be careful with the cartridges; I don’t like those jagged stick-up things on the rim. Dick, do be careful.”

”All right. I know how to load. I’ll fire at the breakwater out there.”

He fired, and Amomma ran away bleating. The bullet threw up a spurt of mud to the right of the wood-wreathed piles.

”Throws high and to the right. You try, Maisie. Mind, it’s loaded all round.”

Maisie took the pistol and stepped delicately to the verge of the mud, her hand firmly closed on the butt, her mouth and left eye screwed up.

Dick sat down on a tuft of bank and laughed. Amomma returned very cautiously. He was accustomed to strange experiences in his afternoon walks, and, finding the cartridge-box unguarded, made investigations with his nose. Maisie fired, but could not see where the bullet went.

”I think it hit the post,” she said, shading her eyes and looking out across the sailless sea.

”I know it has gone out to the Marazion Bell-buoy,” said Dick, with a chuckle. ”Fire low and to the left; then perhaps you’ll get it. Oh, look at Amomma!–he’s eating the cartridges!”

Maisie turned, the revolver in her hand, just in time to see Amomma scampering away from the pebbles Dick threw after him. Nothing is sacred to a billy-goat. Being well fed and the adored of his mistress, Amomma had naturally swallowed two loaded pin-fire cartridges. Maisie hurried up to assure herself that Dick had not miscounted the tale.

”Yes, he’s eaten two.”

”Horrid little beast! Then they’ll joggle about inside him and blow up, and serve him right.... Oh, Dick! have I killed you?”

Revolvers are tricky things for young hands to deal with. Maisie could not explain how it had happened, but a veil of reeking smoke separated her from Dick, and she was quite certain that the pistol had gone off in his face. Then she heard him sputter, and dropped on her knees beside him, crying, ”Dick, you aren’t hurt, are you? I didn’t mean it.”

”Of course you didn’t, said Dick, coming out of the smoke and wiping his cheek. ”But you nearly blinded me. That powder stuff stings awfully.” A neat little splash of gray led on a stone showed where the bullet had gone. Maisie began to whimper.

”Don’t,” said Dick, jumping to his feet and shaking himself. ”I’m not a bit hurt.”

”No, but I might have killed you,” protested Maisie, the corners of her mouth drooping. ”What should I have done then?”

”Gone home and told Mrs. Jennett.” Dick grinned at the thought; then, softening, ”Please don’t worry about it. Besides, we are wasting time.

We’ve got to get back to tea. I’ll take the revolver for a bit.”

Maisie would have wept on the least encouragement, but Dick’s indifference, albeit his hand was shaking as he picked up the pistol, restrained her. She lay panting on the beach while Dick methodically bombarded the breakwater. ”Got it at last!” he exclaimed, as a lock of weed flew from the wood.

”Let me try,” said Maisie, imperiously. ”I’m all right now.”

They fired in turns till the rickety little revolver nearly shook itself to pieces, and Amomma the outcast–because he might blow up at any moment–browsed in the background and wondered why stones were thrown at him. Then they found a balk of timber floating in a pool which was commanded by the seaward slope of Fort Keeling, and they sat down together before this new target.

”Next holidays,” said Dick, as the now thoroughly fouled revolver kicked wildly in his hand, ”we’ll get another pistol,–central fire,–that will carry farther.”

”There won’t b any next holidays for me,” said Maisie. ”I’m going away.”

”Where to?”

”I don’t know. My lawyers have written to Mrs. Jennett, and I’ve got to be educated somewhere,–in France, perhaps,–I don’t know where; but I shall be glad to go away.”

”I shan’t like it a bit. I suppose I shall be left. Look here, Maisie, is it really true you’re going? Then these holidays will be the last I shall see anything of you; and I go back to school next week. I wish––”

The young blood turned his cheeks scarlet. Maisie was picking grass-tufts and throwing them down the slope at a yellow sea-poppy nodding all by itself to the illimitable levels of the mud-flats and the milk-white sea beyond.

”I wish,” she said, after a pause, ”that I could see you again sometime.

You wish that, too?”

”Yes, but it would have been better if–if–you had–shot straight over there–down by the breakwater.”

Maisie looked with large eyes for a moment. And this was the boy who only ten days before had decorated Amomma’s horns with cut-paper ham-frills and turned him out, a bearded derision, among the public ways! Then she dropped her eyes: this was not the boy.

”Don’t be stupid,” she said reprovingly, and with swift instinct attacked the side-issue. ”How selfish you are! Just think what I should have felt if that horrid thing had killed you! I’m quite miserable enough already.”

”Why? Because you’re going away from Mrs. Jennett?”

”No.”

”From me, then?”

No answer for a long time. Dick dared not look at her. He felt, though he did not know, all that the past four years had been to him, and this the more acutely since he had no knowledge to put his feelings in words.

”I don’t know,” she said. ”I suppose it is.”

”Maisie, you must know. I’m not supposing.”

”Let’s go home,” said Maisie, weakly.

But Dick was not minded to retreat.

”I can’t say things,” he pleaded, ”and I’m awfully sorry for teasing you about Amomma the other day. It’s all different now, Maisie, can’t you see? And you might have told me that you were going, instead of leaving me to find out.”

”You didn’t. I did tell. Oh, Dick, what’s the use of worrying?”

”There isn’t any; but we’ve been together years and years, and I didn’t know how much I cared.”

”I don’t believe you ever did care.”

”No, I didn’t; but I do,–I care awfully now, Maisie,” he gulped,–”Maisie, darling, say you care too, please.”

”I do, indeed I do; but it won’t be any use.”

”Why?”

”Because I am going away.”

”Yes, but if you promise before you go. Only say–will you?” A second ”darling’ came to his lips more easily than the first. There were few endearments in Dick’s home or school life; he had to find them by instinct. Dick caught the little hand blackened with the escaped gas of the revolver.

”I promise,” she said solemnly; ”but if I care there is no need for promising.”

”And do you care?” For the first time in the past few minutes their eyes met and spoke for them who had no skill in speech....

”Oh, Dick, don’t! Please don’t! It was all right when we said good-morning; but now it’s all different!” Amomma looked on from afar.

He had seen his property quarrel frequently, but he had never seen kisses exchanged before. The yellow sea-poppy was wiser, and nodded its head approvingly. Considered as a kiss, that was a failure, but since it was the first, other than those demanded by duty, in all the world that either had ever given or taken, it opened to them new worlds, and every one of them glorious, so that they were lifted above the consideration of any worlds at all, especially those in which tea is necessary, and sat still, holding each other’s hands and saying not a word.

”You can’t forget now,” said Dick, at last. There was that on his cheek that stung more than gunpowder.

”I shouldn’t have forgotten anyhow,” said Maisie, and they looked at each other and saw that each was changed from the companion of an hour ago to a wonder and a mystery they could not understand. The sun began to set, and a night-wind thrashed along the bents of the foreshore.

”We shall be awfully late for tea,” said Maisie. ”Let’s go home.”

”Let’s use the rest of the cartridges first,” said Dick; and he helped Maisie down the slope of the fort to the sea,–a descent that she was quite capable of covering at full speed. Equally gravely Maisie took the grimy hand. Dick bent forward clumsily; Maisie drew the hand away, and Dick blushed.

”It’s very pretty,” he said.

”Pooh!” said Maisie, with a little laugh of gratified vanity. She stood close to Dick as he loaded the revolver for the last time and fired over the sea with a vague notion at the back of his head that he was protecting Maisie from all the evils in the world. A puddle far across the mud caught the last rays of the sun and turned into a wrathful red disc. The light held Dick’s attention for a moment, and as he raised his revolver there fell upon him a renewed sense of the miraculous, in that he was standing by Maisie who had promised to care for him for an indefinite length of time till such date as–– A gust of the growing wind drove the girl’s long black hair across his face as she stood with her hand on his shoulder calling Amomma ”a little beast,” and for a moment he was in the dark,–a darkness that stung. The bullet went singing out to the empty sea.

”Spoilt my aim,” said he, shaking his head. ”There aren’t any more cartridges; we shall have to run home.” But they did not run. They walked very slowly, arm in arm. And it was a matter of indifference to them whether the neglected Amomma with two pin-fire cartridges in his inside blew up or trotted beside them; for they had come into a golden heritage and were disposing of it with all the wisdom of all their years.

”And I shall be––” quoth Dick, valiantly. Then he checked himself: ”I don’t know what I shall be. I don’t seem to be able to pass any exams, but I can make awful caricatures of the masters. Ho! Ho!”

”Be an artist, then,” said Maisie. ”You’re always laughing at my trying to draw; and it will do you good.”

”I’ll never laugh at anything you do,” he answered. ”I’ll be an artist, and I’ll do things.”

”Artists always want money, don’t they?”

”I’ve got a hundred and twenty pounds a year of my own. My guardians tell me I’m to have it when I come of age. That will be enough to begin with.”

”Ah, I’m rich,” said Maisie. ”I’ve got three hundred a year all my own when I’m twenty-one. That’s why Mrs. Jennett is kinder to me than she is to you. I wish, though, that I had somebody that belonged to me,–just a father or a mother.”

”You belong to me,” said Dick, ”for ever and ever.”

”Yes, we belong–for ever. It’s very nice.” She squeezed his arm. The kindly darkness hid them both, and, emboldened because he could only just see the profile of Maisie’s cheek with the long lashes veiling the gray eyes, Dick at the front door delivered himself of the words he had been boggling over for the last two hours.

”And I–love you, Maisie,” he said, in a whisper that seemed to him to ring across the world,–the world that he would to-morrow or the next day set out to conquer.

There was a scene, not, for the sake of discipline, to be reported, when Mrs. Jennett would have fallen upon him, first for disgraceful unpunctuality, and secondly for nearly killing himself with a forbidden weapon.

”I was playing with it, and it went off by itself,” said Dick, when the powder-pocked cheek could no longer be hidden, ”but if you think you’re going to lick me you’re wrong. You are never going to touch me again.

Sit down and give me my tea. You can’t cheat us out of that, anyhow.”

Mrs. Jennett gasped and became livid. Maisie said nothing, but encouraged Dick with her eyes, and he behaved abominably all that evening. Mrs. Jennett prophesied an immediate judgment of Providence and a descent into Tophet later, but Dick walked in Paradise and would not hear. Only when he was going to bed Mrs. Jennett recovered and asserted herself. He had bidden Maisie good-night with down-dropped eyes and from a distance.

”If you aren’t a gentleman you might try to behave like one,” said Mrs.

Jennett, spitefully. ”You’ve been quarrelling with Maisie again.”

This meant that the usual good-night kiss had been omitted. Maisie, white to the lips, thrust her cheek forward with a fine air of indifference, and was duly pecked by Dick, who tramped out of the room red as fire. That night he dreamed a wild dream. He had won all the world and brought it to Maisie in a cartridge-box, but she turned it over with her foot, and, instead of saying ”Thank you,” cried–”Where is the grass collar you promised for Amomma? Oh, how selfish you are!”

CHAPTER II

Then we brought the lances down, then the bugles blew,

When we went to Kandahar, ridin’ two an’ two,

Ridin’, ridin’, ridin’, two an’ two,

Ta-ra-ra-ra-ra-ra-ra,

All the way to Kandahar, ridin’ two an’ two.

–Barrack-Room Ballad.

”I’m not angry with the British public, but I wish we had a few thousand of them scattered among these rooks. They wouldn’t be in such a hurry to get at their morning papers then. Can’t you imagine the regulation householder–Lover of Justice, Constant Reader, Paterfamilias, and all that lot–frizzling on hot gravel?”

”With a blue veil over his head, and his clothes in strips. Has any man here a needle? I’ve got a piece of sugar-sack.”

”I’ll lend you a packing-needle for six square inches of it then. Both my knees are worn through.”

”Why not six square acres, while you’re about it? But lend me the needle, and I’ll see what I can do with the selvage. I don’t think there’s enough to protect my royal body from the cold blast as it is. What are you doing with that everlasting sketch-book of yours, Dick?”

”Study of our Special Correspondent repairing his wardrobe,” said Dick, gravely, as the other man kicked off a pair of sorely worn riding-breeches and began to fit a square of coarse canvas over the most obvious open space. He grunted disconsolately as the vastness of the void developed itself.

”Sugar-bags, indeed! Hi! you pilot man there! lend me all the sails for that whale-boat.”

A fez-crowned head bobbed up in the stern-sheets, divided itself into exact halves with one flashing grin, and bobbed down again. The man of the tattered breeches, clad only in a Norfolk jacket and a gray flannel shirt, went on with his clumsy sewing, while Dick chuckled over the sketch.

Some twenty whale-boats were nuzzling a sand-bank which was dotted with English soldiery of half a dozen corps, bathing or washing their clothes. A heap of boat-rollers, commissariat-boxes, sugar-bags, and flour- and small-arm-ammunition-cases showed where one of the whale-boats had been compelled to unload hastily; and a regimental carpenter was swearing aloud as he tried, on a wholly insufficient allowance of white lead, to plaster up the sun-parched gaping seams of the boat herself.

”First the bloomin’ rudder snaps,” said he to the world in general; ”then the mast goes; an’ then, s’ ”help me, when she can’t do nothin’ else, she opens ’erself out like a cock-eyes Chinese lotus.”

”Exactly the case with my breeches, whoever you are,” said the tailor, without looking up. ”Dick, I wonder when I shall see a decent shop again.”

There was no answer, save the incessant angry murmur of the Nile as it raced round a basalt-walled bend and foamed across a rock-ridge half a mile upstream. It was as though the brown weight of the river would drive the white men back to their own country. The indescribable scent of Nile mud in the air told that the stream was falling and the next few miles would be no light thing for the whale-boats to overpass. The desert ran down almost to the banks, where, among gray, red, and black hillocks, a camel-corps was encamped. No man dared even for a day lose touch of the slow-moving boats; there had been no fighting for weeks past, and throughout all that time the Nile had never spared them. Rapid had followed rapid, rock rock, and island-group island-group, till the rank and file had long since lost all count of direction and very nearly of time. They were moving somewhere, they did not know why, to do something, they did not know what. Before them lay the Nile, and at the other end of it was one Gordon, fighting for the dear life, in a town called Khartoum. There were columns of British troops in the desert, or in one of the many deserts; there were yet more columns waiting to embark on the river; there were fresh drafts waiting at Assioot and Assuan; there were lies and rumours running over the face of the hopeless land from Suakin to the Sixth Cataract, and men supposed generally that there must be some one in authority to direct the general scheme of the many movements. The duty of that particular river-column was to keep the whale-boats afloat in the water, to avoid trampling on the villagers’ crops when the gangs ”tracked’ the boats with lines thrown from midstream, to get as much sleep and food as was possible, and, above all, to press on without delay in the teeth of the churning Nile.

With the soldiers sweated and toiled the correspondents of the newspapers, and they were almost as ignorant as their companions. But it was above all things necessary that England at breakfast should be amused and thrilled and interested, whether Gordon lived or died, or half the British army went to pieces in the sands. The Soudan campaign was a picturesque one, and lent itself to vivid word-painting. Now and again a ”Special’ managed to get slain,–which was not altogether a disadvantage to the paper that employed him,–and more often the hand-to-hand nature of the fighting allowed of miraculous escapes which were worth telegraphing home at eighteenpence the word. There were many correspondents with many corps and columns,–from the veterans who had followed on the heels of the cavalry that occupied Cairo in ’82, what time Arabi Pasha called himself king, who had seen the first miserable work round Suakin when the sentries were cut up nightly and the scrub swarmed with spears, to youngsters jerked into the business at the end of a telegraph-wire to take the places of their betters killed or invalided.

Among the seniors–those who knew every shift and change in the perplexing postal arrangements, the value of the seediest, weediest Egyptian garron offered for sale in Cairo or Alexandria, who could talk a telegraph-clerk into amiability and soothe the ruffled vanity of a newly appointed staff-officer when press regulations became burdensome–was the man in the flannel shirt, the black-browed Torpenhow. He represented the Central Southern Syndicate in the campaign, as he had represented it in the Egyptian war, and elsewhere. The syndicate did not concern itself greatly with criticisms of attack and the like. It supplied the masses, and all it demanded was picturesqueness and abundance of detail; for there is more joy in England over a soldier who insubordinately steps out of square to rescue a comrade than over twenty generals slaving even to baldness at the gross details of transport and commissariat.

He had met at Suakin a young man, sitting on the edge of a recently abandoned redoubt about the size of a hat-box, sketching a clump of shell-torn bodies on the gravel plain.

”What are you for?” said Torpenhow. The greeting of the correspondent is that of the commercial traveller on the road.

”My own hand,” said the young man, without looking up. ”Have you any tobacco?”

Torpenhow waited till the sketch was finished, and when he had looked at it said, ”What’s your business here?”

”Nothing; there was a row, so I came. I’m supposed to be doing something down at the painting-slips among the boats, or else I’m in charge of the condenser on one of the water-ships. I’ve forgotten which.”

”You’ve cheek enough to build a redoubt with,” said Torpenhow, and took stock of the new acquaintance. ”Do you always draw like that?”

The young man produced more sketches. ”Row on a Chinese pig-boat,” said he, sententiously, showing them one after another.–”Chief mate dirked by a comprador.–Junk ashore off Hakodate.–Somali muleteer being flogged.–Star-shelled bursting over camp at Berbera.–Slave-dhow being chased round Tajurrah Bah.–Soldier lying dead in the moonlight outside Suakin.–throat cut by Fuzzies.”

”H’m!” said Torpenhow, ”can’t say I care for Verestchagin-and-water myself, but there’s no accounting for tastes. Doing anything now, are you?”

”No. I’m amusing myself here.”

Torpenhow looked at the aching desolation of the place. ”Faith, you’ve queer notions of amusement. Got any money?”

”Enough to go on with. Look here: do you want me to do war-work?”

”I don’t. My syndicate may, though. You can draw more than a little, and I don’t suppose you care much what you get, do you?”

”Not this time. I want my chance first.”

Torpenhow looked at the sketches again, and nodded. ”Yes, you’re right to take your first chance when you can get it.”

He rode away swiftly through the Gate of the Two War-Ships, rattled across the causeway into the town, and wired to his syndicate, ”Got man here, picture-work. Good and cheap. Shall I arrange? Will do letterpress with sketches.”

The man on the redoubt sat swinging his legs and murmuring, ”I knew the chance would come, sooner or later. By Gad, they’ll have to sweat for it if I come through this business alive!”

In the evening Torpenhow was able to announce to his friend that the Central Southern Agency was willing to take him on trial, paying expenses for three months. ”And, by the way, what’s your name?” said Torpenhow.

”Heldar. Do they give me a free hand?”

”They’ve taken you on chance. You must justify the choice. You’d better stick to me. I’m going up-country with a column, and I’ll do what I can for you. Give me some of your sketches taken here, and I’ll send ’em along.” To himself he said, ”That’s the best bargain the Central southern has ever made; and they got me cheaply enough.”

So it came to pass that, after some purchase of horse-flesh and arrangements financial and political, Dick was made free of the New and Honourable Fraternity of war correspondents, who all possess the inalienable right of doing as much work as they can and getting as much for it as Providence and their owners shall please. To these things are added in time, if the brother be worthy, the power of glib speech that neither man nor woman can resist when a meal or a bed is in question, the eye of a horse-cope, the skill of a cook, the constitution of a bullock, the digestion of an ostrich, and an infinite adaptability to all circumstances. But many die before they attain to this degree, and the past-masters in the craft appear for the most part in dress-clothes when they are in England, and thus their glory is hidden from the multitude.

Dick followed Torpenhow wherever the latter’s fancy chose to lead him, and between the two they managed to accomplish some work that almost satisfied themselves. It was not an easy life in any way, and under its influence the two were drawn very closely together, for they ate from the same dish, they shared the same water-bottle, and, most binding tie of all, their mails went off together. It was Dick who managed to make gloriously drunk a telegraph-clerk in a palm hut far beyond the Second Cataract, and, while the man lay in bliss on the floor, possessed himself of some laboriously acquired exclusive information, forwarded by a confiding correspondent of an opposition syndicate, made a careful duplicate of the matter, and brought the result to Torpenhow, who said that all was fair in love or war correspondence, and built an excellent descriptive article from his rival’s riotous waste of words. It was Torpenhow who–but the tale of their adventures, together and apart, from Philae to the waste wilderness of Herawi and Muella, would fill many books. They had been penned into a square side by side, in deadly fear of being shot by over-excited soldiers; they had fought with baggage-camels in the chill dawn; they had jogged along in silence under blinding sun on indefatigable little Egyptian horses; and they had floundered on the shallows of the Nile when the whale-boat in which they had found a berth chose to hit a hidden rock and rip out half her bottom-planks.

Now they were sitting on the sand-bank, and the whale-boats were bringing up the remainder of the column.

”Yes,” said Torpenhow, as he put the last rude stitches into his over-long-neglected gear, ”it has been a beautiful business.”

”The patch or the campaign?” said Dick. ”Don’t think much of either, myself.”

”You want the Euryalus brought up above the Third Cataract, don’t you? and eighty-one-ton guns at Jakdul? Now, I’m quite satisfied with my breeches.” He turned round gravely to exhibit himself, after the manner of a clown.

”It’s very pretty. Specially the lettering on the sack. G.B.T. Government Bullock Train. That’s a sack from India.”

”It’s my initials,–Gilbert Belling Torpenhow. I stole the cloth on purpose.

What the mischief are the camel-corps doing yonder?” Torpenhow shaded his eyes and looked across the scrub-strewn gravel.

A bugle blew furiously, and the men on the bank hurried to their arms and accoutrements.

””Pisan soldiery surprised while bathing,”’ remarked Dick, calmly.

”D’you remember the picture? It’s by Michael Angelo; all beginners copy it. That scrub’s alive with enemy.”

The camel-corps on the bank yelled to the infantry to come to them, and a hoarse shouting down the river showed that the remainder of the column had wind of the trouble and was hastening to take share in it. As swiftly as a reach of still water is crisped by the wind, the rock-strewn ridges and scrub-topped hills were troubled and alive with armed men.

Mercifully, it occurred to these to stand far off for a time, to shout and gesticulate joyously. One man even delivered himself of a long story. The camel-corps did not fire. They were only too glad of a little breathing-space, until some sort of square could be formed. The men on the sand-bank ran to their side; and the whale-boats, as they toiled up within shouting distance, were thrust into the nearest bank and emptied of all save the sick and a few men to guard them. The Arab orator ceased his outcries, and his friends howled.

”They look like the Mahdi’s men,” said Torpenhow, elbowing himself into the crush of the square; ”but what thousands of ’em there are! The tribes hereabout aren’t against us, I know.”

”Then the Mahdi’s taken another town,” said Dick, ”and set all these yelping devils free to show us up. Lend us your glass.”

”Our scouts should have told us of this. We’ve been trapped,” said a subaltern. ”Aren’t the camel guns ever going to begin? Hurry up, you men!”

There was no need of any order. The men flung themselves panting against the sides of the square, for they had good reason to know that whoso was left outside when the fighting began would very probably die in an extremely unpleasant fashion. The little hundred-and-fifty-pound camel-guns posted at one corner of the square opened the ball as the square moved forward by its right to get possession of a knoll of rising ground. All had fought in this manner many times before, and there was no novelty in the entertainment; always the same hot and stifling formation, the smell of dust and leather, the same boltlike rush of the enemy, the same pressure on the weakest side, the few minutes of hand-to-hand scuffle, and then the silence of the desert, broken only by the yells of those whom their handful of cavalry attempted to pursue. They had become careless. The camel-guns spoke at intervals, and the square slouched forward amid the protesting of the camels. Then came the attack of three thousand men who had not learned from books that it is impossible for troops in close order to attack against breech-loading fire.

A few dropping shots heralded their approach, and a few horsemen led, but the bulk of the force was naked humanity, mad with rage, and armed with the spear and the sword. The instinct of the desert, where there is always much war, told them that the right flank of the square was the weakest, for they swung clear of the front. The camel-guns shelled them as they passed and opened for an instant lanes through their midst, most like those quick-closing vistas in a Kentish hop-garden seen when the train races by at full speed; and the infantry fire, held till the opportune moment, dropped them in close-packing hundreds. No civilised troops in the world could have endured the hell through which they came, the living leaping high to avoid the dying who clutched at their heels, the wounded cursing and staggering forward, till they fell–a torrent black as the sliding water above a mill-dam–full on the right flank of the square.

Then the line of the dusty troops and the faint blue desert sky overhead went out in rolling smoke, and the little stones on the heated ground and the tinder-dry clumps of scrub became matters of surpassing interest, for men measured their agonised retreat and recovery by these things, counting mechanically and hewing their way back to chosen pebble and branch. There was no semblance of any concerted fighting. For aught the men knew, the enemy might be attempting all four sides of the square at once. Their business was to destroy what lay in front of them, to bayonet in the back those who passed over them, and, dying, to drag down the slayer till he could be knocked on the head by some avenging gun-butt.

Dick waited with Torpenhow and a young doctor till the stress grew unendurable. It was hopeless to attend to the wounded till the attack was repulsed, so the three moved forward gingerly towards the weakest side of the square. There was a rush from without, the short hough-hough of the stabbing spears, and a man on a horse, followed by thirty or forty others, dashed through, yelling and hacking. The right flank of the square sucked in after them, and the other sides sent help. The wounded, who knew that they had but a few hours more to live, caught at the enemy’s feet and brought them down, or, staggering into a discarded rifle, fired blindly into the scuffle that raged in the centre of the square.

Dick was conscious that somebody had cut him violently across his helmet, that he had fired his revolver into a black, foam-flecked face which forthwith ceased to bear any resemblance to a face, and that Torpenhow had gone down under an Arab whom he had tried to ”collar low,” and was turning over and over with his captive, feeling for the man’s eyes. The doctor jabbed at a venture with a bayonet, and a helmetless soldier fired over Dick’s shoulder: the flying grains of powder stung his cheek. It was to Torpenhow that Dick turned by instinct. The representative of the Central Southern Syndicate had shaken himself clear of his enemy, and rose, wiping his thumb on his trousers. The Arab, both hands to his forehead, screamed aloud, then snatched up his spear and rushed at Torpenhow, who was panting under shelter of Dick’s revolver. Dick fired twice, and the man dropped limply. His upturned face lacked one eye. The musketry-fire redoubled, but cheers mingled with it. The rush had failed and the enemy were flying. If the heart of the square were shambles, the ground beyond was a butcher’s shop. Dick thrust his way forward between the maddened men. The remnant of the enemy were retiring, as the few–the very few–English cavalry rode down the laggards.

Beyond the lines of the dead, a broad blood-stained Arab spear cast aside in the retreat lay across a stump of scrub, and beyond this again the illimitable dark levels of the desert. The sun caught the steel and turned it into a red disc. Some one behind him was saying, ”Ah, get away, you brute!” Dick raised his revolver and pointed towards the desert. His eye was held by the red splash in the distance, and the clamour about him seemed to die down to a very far-away whisper, like the whisper of a level sea. There was the revolver and the red light.... and the voice of some one scaring something away, exactly as had fallen somewhere before,–a darkness that stung. He fired at random, and the bullet went out across the desert as he muttered, ”Spoilt my aim. There aren’t any more cartridges. We shall have to run home.” He put his hand to his head and brought it away covered with blood.

”Old man, you’re cut rather badly,” said Torpenhow. ”I owe you something for this business. Thanks. Stand up! I say, you can’t be ill here.”

Throughout the night, when the troops were encamped by the whale-boats, a black figure danced in the strong moonlight on the sand-bar and shouted that Khartoum the accursed one was dead,–was dead,–was dead,–that two steamers were rock-staked on the Nile outside the city, and that of all their crews there remained not one; and Khartoum was dead,–was dead,–was dead!

But Torpenhow took no heed. He was watching Dick, who called aloud to the restless Nile for Maisie,–and again Maisie!

”Behold a phenomenon,” said Torpenhow, rearranging the blanket. ”Here is a man, presumably human, who mentions the name of one woman only. And I’ve seen a good deal of delirium, too.–Dick, here’s some fizzy drink.”

”Thank you, Maisie,” said Dick.

CHAPTER III

So he thinks he shall take to the sea again

For one more cruise with his buccaneers,

To singe the beard of the King of Spain,

And capture another Dean of Jaen

And sell him in Algiers.–A Dutch Picture.–Longfellow

The Soudan campaign and Dick’s broken head had been some months ended and mended, and the Central Southern Syndicate had paid Dick a certain sum on account for work done, which work they were careful to assure him was not altogether up to their standard. Dick heaved the letter into the Nile at Cairo, cashed the draft in the same town, and bade a warm farewell to Torpenhow at the station.

”I am going to lie up for a while and rest,” said Torpenhow. ”I don’t know where I shall live in London, but if God brings us to meet, we shall meet. Are you staying here on the off-chance of another row? There will be none till the Southern Soudan is reoccupied by our troops. Mark that. Good-bye; bless you; come back when your money’s spent; and give me your address.”

Dick loitered in Cairo, Alexandria, Ismailia, and Port Said,–especially Port Said. There is iniquity in many parts of the world, and vice in all, but the concentrated essence of all the iniquities and all the vices in all the continents finds itself at Port Said. And through the heart of that sand-bordered hell, where the mirage flickers day long above the Bitter Lake, move, if you will only wait, most of the men and women you have known in this life. Dick established himself in quarters more riotous than respectable. He spent his evenings on the quay, and boarded many ships, and saw very many friends,–gracious Englishwomen with whom he had talked not too wisely in the veranda of Shepherd’s Hotel, hurrying war correspondents, skippers of the contract troop-ships employed in the campaign, army officers by the score, and others of less reputable trades.

He had choice of all the races of the East and West for studies, and the advantage of seeing his subjects under the influence of strong excitement, at the gaming-tables, saloons, dancing-hells, and elsewhere. For recreation there was the straight vista of the Canal, the blazing sands, the procession of shipping, and the white hospitals where the English soldiers lay. He strove to set down in black and white and colour all that Providence sent him, and when that supply was ended sought about for fresh material. It was a fascinating employment, but it ran away with his money, and he had drawn in advance the hundred and twenty pounds to which he was entitled yearly. ”Now I shall have to work and starve!” thought he, and was addressing himself to this new fate when a mysterious telegram arrived from Torpenhow in England, which said, ”Come back, quick; you have caught on. Come.”

A large smile overspread his face. ”So soon! that’s a good hearing,” said he to himself. ”There will be an orgy to-night. I’ll stand or fall by my luck. Faith, it’s time it came!” He deposited half of his funds in the hands of his well-known friends Monsieur and Madame Binat, and ordered himself a Zanzibar dance of the finest. Monsieur Binat was shaking with drink, but Madame smiles sympathetically–”Monsieur needs a chair, of course, and of course Monsieur will sketch; Monsieur amuses himself strangely.”

Binat raised a blue-white face from a cot in the inner room. ”I understand,” he quavered. ”We all know Monsieur. Monsieur is an artist, as I have been.” Dick nodded. ”In the end,” said Binat, with gravity, ”Monsieur will descend alive into hell, as I have descended.” And he laughed.

”You must come to the dance, too,” said Dick; ”I shall want you.”

”For my face? I knew it would be so. For my face? My God! and for my degradation so tremendous! I will not. Take him away. He is a devil. Or at least do thou, Celeste, demand of him more.” The excellent Binat began to kick and scream.

”All things are for sale in Port Said,” said Madame. ”If my husband comes it will be so much more. Eh, ”how you call–’alf a sovereign.”

The money was paid, and the mad dance was held at night in a walled courtyard at the back of Madame Binat’s house. The lady herself, in faded mauve silk always about to slide from her yellow shoulders, played the piano, and to the tin-pot music of a Western waltz the naked Zanzibari girls danced furiously by the light of kerosene lamps. Binat sat upon a chair and stared with eyes that saw nothing, till the whirl of the dance and the clang of the rattling piano stole into the drink that took the place of blood in his veins, and his face glistened. Dick took him by the chin brutally and turned that face to the light. Madame Binat looked over her shoulder and smiled with many teeth. Dick leaned against the wall and sketched for an hour, till the kerosene lamps began to smell, and the girls threw themselves panting on the hard-beaten ground. Then he shut his book with a snap and moved away, Binat plucking feebly at his elbow. ”Show me,” he whimpered. ”I too was once an artist, even I!” Dick showed him the rough sketch. ”Am I that?” he screamed. ”Will you take that away with you and show all the world that it is I,–Binat?” He moaned and wept.

”Monsieur has paid for all,” said Madame. ”To the pleasure of seeing Monsieur again.”

The courtyard gate shut, and Dick hurried up the sandy street to the nearest gambling-hell, where he was well known. ”If the luck holds, it’s an omen; if I lose, I must stay here.” He placed his money picturesquely about the board, hardly daring to look at what he did. The luck held.

Three turns of the wheel left him richer by twenty pounds, and he went down to the shipping to make friends with the captain of a decayed cargo-steamer, who landed him in London with fewer pounds in his pocket than he cared to think about.

A thin gray fog hung over the city, and the streets were very cold; for summer was in England.

”It’s a cheerful wilderness, and it hasn’t the knack of altering much,” Dick thought, as he tramped from the Docks westward. ”Now, what must I do?”

The packed houses gave no answer. Dick looked down the long lightless streets and at the appalling rush of traffic. ”Oh, you rabbit-hutches!” said he, addressing a row of highly respectable semi-detached residences. ”Do you know what you’ve got to do later on? You have to supply me with men-servants and maid-servants,”–here he smacked his lips,–”and the peculiar treasure of kings. Meantime I’ll find clothes and boots, and presently I will return and trample on you.” He stepped forward energetically; he saw that one of his shoes was burst at the side. As he stooped to make investigations, a man jostled him into the gutter. ”All right,” he said.

”That’s another nick in the score. I’ll jostle you later on.”

Good clothes and boots are not cheap, and Dick left his last shop with the certainty that he would be respectably arrayed for a time, but with only fifty shillings in his pocket. He returned to streets by the Docks, and lodged himself in one room, where the sheets on the bed were almost audibly marked in case of theft, and where nobody seemed to go to bed at all. When his clothes arrived he sought the Central Southern Syndicate for Torpenhow’s address, and got it, with the intimation that there was still some money waiting for him.

”How much?” said Dick, as one who habitually dealt in millions.

”Between thirty and forty pounds. If it would be any convenience to you, of course we could let you have it at once; but we usually settle accounts monthly.”

”If I show that I want anything now, I’m lost,” he said to himself. ”All I need I’ll take later on.” Then, aloud, ”It’s hardly worth while; and I’m going to the country for a month, too. Wait till I come back, and I’ll see about it.”

”But we trust, Mr. Heldar, that you do not intend to sever your connection with us?”

Dick’s business in life was the study of faces, and he watched the speaker keenly. ”That man means something,” he said. ”I’ll do no business till I’ve seen Torpenhow. There’s a big deal coming.” So he departed, making no promises, to his one little room by the Docks. And that day was the seventh of the month, and that month, he reckoned with awful distinctness, had thirty-one days in it!

It is not easy for a man of catholic tastes and healthy appetites to exist for twenty-four days on fifty shillings. Nor is it cheering to begin the experiment alone in all the loneliness of London. Dick paid seven shillings a week for his lodging, which left him rather less than a shilling a day for food and drink. Naturally, his first purchase was of the materials of his craft; he had been without them too long. Half a day’s investigations and comparison brought him to the conclusion that sausages and mashed potatoes, twopence a plate, were the best food. Now, sausages once or twice a week for breakfast are not unpleasant. As lunch, even, with mashed potatoes, they become monotonous. At dinner they are impertinent. At the end of three days Dick loathed sausages, and, going forth, pawned his watch to revel on sheep’s head, which is not as cheap as it looks, owing to the bones and the gravy. Then he returned to sausages and mashed potatoes. Then he confined himself entirely to mashed potatoes for a day, and was unhappy because of pain in his inside. Then he pawned his waistcoat and his tie, and thought regretfully of money thrown away in times past. There are few things more edifying unto Art than the actual belly-pinch of hunger, and Dick in his few walks abroad,–he did not care for exercise; it raised desires that could not be satisfied–found himself dividing mankind into two classes,–those who looked as if they might give him something to eat, and those who looked otherwise. ”I never knew what I had to learn about the human face before,” he thought; and, as a reward for his humility, Providence caused a cab-driver at a sausage-shop where Dick fed that night to leave half eaten a great chunk of bread. Dick took it,–would have fought all the world for its possession,–and it cheered him.

The month dragged through at last, and, nearly prancing with impatience, he went to draw his money. Then he hastened to Torpenhow’s address and smelt the smell of cooking meats all along the corridors of the chambers. Torpenhow was on the top floor, and Dick burst into his room, to be received with a hug which nearly cracked his ribs, as Torpenhow dragged him to the light and spoke of twenty different things in the same breath.

”But you’re looking tucked up,” he concluded.

”Got anything to eat?” said Dick, his eye roaming round the room.

”I shall be having breakfast in a minute. What do you say to sausages?”

”No, anything but sausages! Torp, I’ve been starving on that accursed horse-flesh for thirty days and thirty nights.”

”Now, what lunacy has been your latest?”

Dick spoke of the last few weeks with unbridled speech. Then he opened his coat; there was no waistcoat below. ”I ran it fine, awfully fine, but I’ve just scraped through.”

”You haven’t much sense, but you’ve got a backbone, anyhow. Eat, and talk afterwards.” Dick fell upon eggs and bacon and gorged till he could gorge no more. Torpenhow handed him a filled pipe, and he smoked as men smoke who for three weeks have been deprived of good tobacco.

”Ouf!” said he. ”That’s heavenly! Well?”

”Why in the world didn’t you come to me?”

”Couldn’t; I owe you too much already, old man. Besides I had a sort of superstition that this temporary starvation–that’s what it was, and it hurt–would bring me luck later. It’s over and done with now, and none of the syndicate know how hard up I was. Fire away. What’s the exact state of affairs as regards myself?”

”You had my wire? You’ve caught on here. People like your work immensely. I don’t know why, but they do. They say you have a fresh touch and a new way of drawing things. And, because they’re chiefly home-bred English, they say you have insight. You’re wanted by half a dozen papers; you’re wanted to illustrate books.”

Dick grunted scornfully.

”You’re wanted to work up your smaller sketches and sell them to the dealers. They seem to think the money sunk in you is a good investment.

Good Lord! who can account for the fathomless folly of the public?”

”They’re a remarkably sensible people.”

”They are subject to fits, if that’s what you mean; and you happen to be the object of the latest fit among those who are interested in what they call Art. Just now you’re a fashion, a phenomenon, or whatever you please. I appeared to be the only person who knew anything about you here, and I have been showing the most useful men a few of the sketches you gave me from time to time. Those coming after your work on the Central Southern Syndicate appear to have done your business. You’re in luck.”

”Huh! call it luck! Do call it luck, when a man has been kicking about the world like a dog, waiting for it to come! I’ll luck ’em later on. I want a place to work first.”

”Come here,” said Torpenhow, crossing the landing. ”This place is a big box room really, but it will do for you. There’s your skylight, or your north light, or whatever window you call it, and plenty of room to thrash about in, and a bedroom beyond. What more do you need?”

”Good enough,” said Dick, looking round the large room that took up a third of a top story in the rickety chambers overlooking the Thames. A pale yellow sun shone through the skylight and showed the much dirt of the place. Three steps led from the door to the landing, and three more to Torpenhow’s room. The well of the staircase disappeared into darkness, pricked by tiny gas-jets, and there were sounds of men talking and doors slamming seven flights below, in the warm gloom.

”Do they give you a free hand here?” said Dick, cautiously. He was Ishmael enough to know the value of liberty.

”Anything you like; latch-keys and license unlimited. We are permanent tenants for the most part here. ’Tisn’t a place I would recommend for a Young Men’s Christian Association, but it will serve. I took these rooms for you when I wired.”

”You’re a great deal too kind, old man.”

”You didn’t suppose you were going away from me, did you?” Torpenhow put his hand on Dick’s shoulder, and the two walked up and down the room, henceforward to be called the studio, in sweet and silent communion. They heard rapping at Torpenhow’s door. ”That’s some ruffian come up for a drink,” said Torpenhow; and he raised his voice cheerily. There entered no one more ruffianly than a portly middle-aged gentleman in a satin-faced frockcoat. His lips were parted and pale, and there were deep pouches under the eyes.

”Weak heart,” said Dick to himself, and, as he shook hands, ”very weak heart. His pulse is shaking his fingers.”

The man introduced himself as the head of the Central Southern Syndicate and ”one of the most ardent admirers of your work, Mr. Heldar. I assure you, in the name of the syndicate, that we are immensely indebted to you; and I trust, Mr. Heldar, you won’t forget that we were largely instrumental in bringing you before the public.” He panted because of the seven flights of stairs.

Dick glanced at Torpenhow, whose left eyelid lay for a moment dead on his cheek.

”I shan’t forget,” said Dick, every instinct of defence roused in him.

”You’ve paid me so well that I couldn’t, you know. By the way, when I am settled in this place I should like to send and get my sketches. There must be nearly a hundred and fifty of them with you.”

”That is er–is what I came to speak about. I fear we can’t allow it exactly, Mr. Heldar. In the absence of any specified agreement, the sketches are our property, of course.”

”Do you mean to say that you are going to keep them?”

”Yes; and we hope to have your help, on your own terms, Mr. Heldar, to assist us in arranging a little exhibition, which, backed by our name and the influence we naturally command among the press, should be of material service to you. Sketches such as yours––”

”Belong to me. You engaged me by wire, you paid me the lowest rates you dared. You can’t mean to keep them! Good God alive, man, they’re all I’ve got in the world!”

Torpenhow watched Dick’s face and whistled.

Dick walked up and down, thinking. He saw the whole of his little stock in trade, the first weapon of his equipment, annexed at the outset of his campaign by an elderly gentleman whose name Dick had not caught aright, who said that he represented a syndicate, which was a thing for which Dick had not the least reverence. The injustice of the proceedings did not much move him; he had seen the strong hand prevail too often in other places to be squeamish over the moral aspects of right and wrong.

But he ardently desired the blood of the gentleman in the frockcoat, and when he spoke again, and when he spoke again it was with a strained sweetness that Torpenhow knew well for the beginning of strife.

”Forgive me, sir, but you have no–no younger man who can arrange this business with me?”

”I speak for the syndicate. I see no reason for a third party to––”

”You will in a minute. Be good enough to give back my sketches.”

The man stared blankly at Dick, and then at Torpenhow, who was leaning against the wall. He was not used to ex-employees who ordered him to be good enough to do things.

”Yes, it is rather a cold-blooded steal,” said Torpenhow, critically; ”but I’m afraid, I am very much afraid, you’ve struck the wrong man. Be careful, Dick; remember, this isn’t the Soudan.”

”Considering what services the syndicate have done you in putting your name before the world––”

This was not a fortunate remark; it reminded Dick of certain vagrant years lived out in loneliness and strife and unsatisfied desires. The memory did not contrast well with the prosperous gentleman who proposed to enjoy the fruit of those years.

”I don’t know quite what to do with you,” began Dick, meditatively. ”Of course you’re a thief, and you ought to be half killed, but in your case you’d probably die. I don’t want you dead on this floor, and, besides, it’s unlucky just as one’s moving in. Don’t hit, sir; you’ll only excite yourself.”

He put one hand on the man’s forearm and ran the other down the plump body beneath the coat. ”My goodness!” said he to Torpenhow, ”and this gray oaf dares to be a thief! I have seen an Esneh camel-driver have the black hide taken off his body in strips for stealing half a pound of wet dates, and he was as tough as whipcord. This things’ soft all over–like a woman.”

There are few things more poignantly humiliating than being handled by a man who does not intend to strike. The head of the syndicate began to breathe heavily. Dick walked round him, pawing him, as a cat paws a soft hearth-rug. Then he traced with his forefinger the leaden pouches underneath the eyes, and shook his head. ”You were going to steal my things,–mine, mine, mine!–you, who don’t know when you may die. Write a note to your office,–you say you’re the head of it,–and order them to give Torpenhow my sketches,–every one of them. Wait a minute: your hand’s shaking. Now!” He thrust a pocket-book before him. The note was written. Torpenhow took it and departed without a word, while Dick walked round and round the spellbound captive, giving him such advice as he conceived best for the welfare of his soul. When Torpenhow returned with a gigantic portfolio, he heard Dick say, almost soothingly, ”Now, I hope this will be a lesson to you; and if you worry me when I have settled down to work with any nonsense about actions for assault, believe me, I’ll catch you and manhandle you, and you’ll die. You haven’t very long to live, anyhow. Go! Imshi, Vootsak,–get out!” The man departed, staggering and dazed. Dick drew a long breath: ”Phew! what a lawless lot these people are! The first thing a poor orphan meets is gang robbery, organised burglary! Think of the hideous blackness of that man’s mind! Are my sketches all right, Torp?”

”Yes; one hundred and forty-seven of them. Well, I must say, Dick, you’ve begun well.”

”He was interfering with me. It only meant a few pounds to him, but it was everything to me. I don’t think he’ll bring an action. I gave him some medical advice gratis about the state of his body. It was cheap at the little flurry it cost him. Now, let’s look at my things.”

Two minutes later Dick had thrown himself down on the floor and was deep in the portfolio, chuckling lovingly as he turned the drawings over and thought of the price at which they had been bought.

The afternoon was well advanced when Torpenhow came to the door and saw Dick dancing a wild saraband under the skylight.

”I builded better than I knew, Torp,” he said, without stopping the dance.

”They’re good! They’re damned good! They’ll go like flame! I shall have an exhibition of them on my own brazen hook. And that man would have cheated me out of it! Do you know that I’m sorry now that I didn’t actually hit him?”

”Go out,” said Torpenhow,–”go out and pray to be delivered from the sin of arrogance, which you never will be. Bring your things up from whatever place you’re staying in, and we’ll try to make this barn a little more shipshape.”

”And then–oh, then,” said Dick, still capering, ”we will spoil the Egyptians!”

CHAPTER IV

The wolf-cub at even lay hid in the corn,

When the smoke of the cooking hung gray:

He knew where the doe made a couch for her fawn,

And he looked to his strength for his prey.

But the moon swept the smoke-wreaths away.

And he turned from his meal in the villager’s close,

And he bayed to the moon as she rose.

–In Seonee.

”Well, and how does success taste?” said Torpenhow, some three months later. He had just returned to chambers after a holiday in the country.

”Good,” said Dick, as he sat licking his lips before the easel in the studio.

”I want more,–heaps more. The lean years have passed, and I approve of these fat ones.”

”Be careful, old man. That way lies bad work.”

Torpenhow was sprawling in a long chair with a small fox-terrier asleep on his chest, while Dick was preparing a canvas. A dais, a background, and a lay-figure were the only fixed objects in the place. They rose from a wreck of oddments that began with felt-covered water-bottles, belts, and regimental badges, and ended with a small bale of second-hand uniforms and a stand of mixed arms. The mark of muddy feet on the dais showed that a military model had just gone away. The watery autumn sunlight was falling, and shadows sat in the corners of the studio.

”Yes,” said Dick, deliberately, ”I like the power; I like the fun; I like the fuss; and above all I like the money. I almost like the people who make the fuss and pay the money. Almost. But they’re a queer gang,–an amazingly queer gang!”

”They have been good enough to you, at any rate. That tin-pot exhibition of your sketches must have paid. Did you see that the papers called it the ‘Wild Work Show’?”

”Never mind. I sold every shred of canvas I wanted to; and, on my word, I believe it was because they believed I was a self-taught flagstone artist.

I should have got better prices if I worked my things on wool or scratched them on camel-bone instead of using mere black and white and colour. Verily, they are a queer gang, these people. Limited isn’t the word to describe ’em. I met a fellow the other day who told me that it was impossible that shadows on white sand should be blue,–ultramarine,–as they are. I found out, later, that the man had been as far as Brighton beach; but he knew all about Art, confound him. He gave me a lecture on it, and recommended me to go to school to learn technique. I wonder what old Kami would have said to that.”

”When were you under Kami, man of extraordinary beginnings?”

”I studied with him for two years in Paris. He taught by personal magnetism. All he ever said was, ‘Continuez, mes enfants,’ and you had to make the best you could of that. He had a divine touch, and he knew something about colour. Kami used to dream colour; I swear he could never have seen the genuine article; but he evolved it; and it was good.”

”Recollect some of those views in the Soudan?” said Torpenhow, with a provoking drawl.

Dick squirmed in his place. ”Don’t! It makes me want to get out there again. What colour that was! Opal and umber and amber and claret and brick-red and sulphur–cockatoo-crest–sulphur–against brown, with a nigger-black rock sticking up in the middle of it all, and a decorative frieze of camels festooning in front of a pure pale turquoise sky.” He began to walk up and down. ”And yet, you know, if you try to give these people the thing as God gave it, keyed down to their comprehension and according to the powers He has given you––”

”Modest man! Go on.”

”Half a dozen epicene young pagans who haven’t even been to Algiers will tell you, first, that your notion is borrowed, and, secondly, that it isn’t Art.

”’This comes of my leaving town for a month. Dickie, you’ve been promenading among the toy-shops and hearing people talk.”

”I couldn’t help it,” said Dick, penitently. ”You weren’t here, and it was lonely these long evenings. A man can’t work for ever.”

”A man might have gone to a pub, and got decently drunk.”

”I wish I had; but I forgathered with some men of sorts. They said they were artists, and I knew some of them could draw,–but they wouldn’t draw. They gave me tea,–tea at five in the afternoon!–and talked about Art and the state of their souls. As if their souls mattered. I’ve heard more about Art and seen less of her in the last six months than in the whole of my life. Do you remember Cassavetti, who worked for some continental syndicate, out with the desert column? He was a regular Christmas-tree of contraptions when he took the field in full fig, with his water-bottle, lanyard, revolver, writing-case, housewife, gig-lamps, and the Lord knows what all. He used to fiddle about with ’em and show us how they worked; but he never seemed to do much except fudge his reports from the Nilghai. See?”

”Dear old Nilghai! He’s in town, fatter than ever. He ought to be up here this evening. I see the comparison perfectly. You should have kept clear of all that man-millinery. Serves you right; and I hope it will unsettle your mind.”

”It won’t. It has taught me what Art–holy sacred Art–means.”

”You’ve learnt something while I’ve been away. What is Art?”

”Give ’em what they know, and when you’ve done it once do it again.”

Dick dragged forward a canvas laid face to the wall. ”Here’s a sample of real Art. It’s going to be a facsimile reproduction for a weekly. I called it ”His Last Shot.” It’s worked up from the little water-colour I made outside El Maghrib. Well, I lured my model, a beautiful rifleman, up here with drink; I drored him, and I redrored him, and I redrored him, and I made him a flushed, dishevelled, bedevilled scallawag, with his helmet at the back of his head, and the living fear of death in his eye, and the blood oozing out of a cut over his ankle-bone. He wasn’t pretty, but he was all soldier and very much man.”

”Once more, modest child!”

Dick laughed. ”Well, it’s only to you I’m talking. I did him just as well as I knew how, making allowance for the slickness of oils. Then the art-manager of that abandoned paper said that his subscribers wouldn’t like it. It was brutal and coarse and violent,–man being naturally gentle when he’s fighting for his life. They wanted something more restful, with a little more colour. I could have said a good deal, but you might as well talk to a sheep as an art-manager. I took my ”Last Shot” back. Behold the result! I put him into a lovely red coat without a speck on it. That is Art. I polished his boots,–observe the high light on the toe. That is Art. I cleaned his rifle,–rifles are always clean on service,–because that is Art.

I pipeclayed his helmet,–pipeclay is always used on active service, and is indispensable to Art. I shaved his chin, I washed his hands, and gave him an air of fatted peace. Result, military tailor’s pattern-plate. Price, thank Heaven, twice as much as for the first sketch, which was moderately decent.”

”And do you suppose you’re going to give that thing out as your work?”

”Why not? I did it. Alone I did it, in the interests of sacred, home-bred Art and Dickenson’s Weekly.”

Torpenhow smoked in silence for a while. Then came the verdict, delivered from rolling clouds: ”If you were only a mass of blathering vanity, Dick, I wouldn’t mind,–I’d let you go to the deuce on your own mahl-stick; but when I consider what you are to me, and when I find that to vanity you add the twopenny-halfpenny pique of a twelve-year-old girl, then I bestir myself in your behalf. Thus!”

The canvas ripped as Torpenhow’s booted foot shot through it, and the terrier jumped down, thinking rats were about.

”If you have any bad language to use, use it. You have not. I continue.

You are an idiot, because no man born of woman is strong enough to take liberties with his public, even though they be–which they ain’t–all you say they are.”

”But they don’t know any better. What can you expect from creatures born and bred in this light?” Dick pointed to the yellow fog. ”If they want furniture-polish, let them have furniture-polish, so long as they pay for it.

They are only men and women. You talk as if they were gods.”

”That sounds very fine, but it has nothing to do with the case. They are the people you have to do work for, whether you like it or not. They are your masters. Don’t be deceived, Dickie, you aren’t strong enough to trifle with them,–or with yourself, which is more important.

Moreover,–Come back, Binkie: that red daub isn’t going anywhere,–unless you take precious good care, you will fall under the damnation of the check-book, and that’s worse than death. You will get drunk–you’re half drunk already–on easily acquired money. For that money and your own infernal vanity you are willing to deliberately turn out bad work. You’ll do quite enough bad work without knowing it. And, Dickie, as I love you and as I know you love me, I am not going to let you cut off your nose to spite your face for all the gold in England. That’s settled. Now swear.”

”Don’t know, said Dick. ”I’ve been trying to make myself angry, but I can’t, you’re so abominably reasonable. There will be a row on Dickenson’s Weekly, I fancy.”

”Why the Dickenson do you want to work on a weekly paper? It’s slow bleeding of power.”

”It brings in the very desirable dollars,” said Dick, his hands in his pockets.

Torpenhow watched him with large contempt. ”Why, I thought it was a man!” said he. ”It’s a child.”

”No, it isn’t,” said Dick, wheeling quickly. ”You’ve no notion what the certainty of cash means to a man who has always wanted it badly.

Nothing will pay me for some of my life’s joys; on that Chinese pig-boat, for instance, when we ate bread and jam for every meal, because Ho-Wang wouldn’t allow us anything better, and it all tasted of pig,–Chinese pig. I’ve worked for this, I’ve sweated and I’ve starved for this, line on line and month after month. And now I’ve got it I am going to make the most of it while it lasts. Let them pay–they’ve no knowledge.”

”What does Your Majesty please to want? You can’t smoke more than you do; you won’t drink; you’re a gross feeder; and you dress in the dark, by the look of you. You wouldn’t keep a horse the other day when I suggested, because, you said, it might fall lame, and whenever you cross the street you take a hansom. Even you are not foolish enough to suppose that theatres and all the live things you can buy thereabouts mean Life.

What earthly need have you for money?”

”It’s there, bless its golden heart,” said Dick. ”It’s there all the time.

Providence has sent me nuts while I have teeth to crack ’em with. I haven’t yet found the nut I wish to crack, but I’m keeping my teeth filed.

Perhaps some day you and I will go for a walk round the wide earth.”

”With no work to do, nobody to worry us, and nobody to compete with? You would be unfit to speak to in a week. Besides, I shouldn’t go. I don’t care to profit by the price of a man’s soul,–for that’s what it would mean.

Dick, it’s no use arguing. You’re a fool.”

”Don’t see it. When I was on that Chinese pig-boat, our captain got credit for saving about twenty-five thousand very seasick little pigs, when our old tramp of a steamer fell foul of a timber-junk. Now, taking those pigs as a parallel––”

”Oh, confound your parallels! Whenever I try to improve your soul, you always drag in some anecdote from your very shady past. Pigs aren’t the British public; and self-respect is self-respect the world over. Go out for a walk and try to catch some self-respect. And, I say, if the Nilghai comes up this evening can I show him your diggings?”

”Surely. You’ll be asking whether you must knock at my door, next.” And Dick departed, to take counsel with himself in the rapidly gathering London fog.

Half an hour after he had left, the Nilghai laboured up the staircase. He was the chiefest, as he was the youngest, of the war correspondents, and his experiences dated from the birth of the needle-gun. Saving only his ally, Keneu the Great War Eagle, there was no man higher in the craft than he, and he always opened his conversation with the news that there would be trouble in the Balkans in the spring. Torpenhow laughed as he entered.

”Never mind the trouble in the Balkans. Those little states are always screeching. You’ve heard about Dick’s luck?”

”Yes; he has been called up to notoriety, hasn’t he? I hope you keep him properly humble. He wants suppressing from time to time.”

”He does. He’s beginning to take liberties with what he thinks is his reputation.”

”Already! By Jove, he has cheek! I don’t know about his reputation, but he’ll come a cropper if he tries that sort of thing.”

”So I told him. I don’t think he believes it.”

”They never do when they first start off. What’s that wreck on the ground there?”

”Specimen of his latest impertinence.” Torpenhow thrust the torn edges of the canvas together and showed the well-groomed picture to the Nilghai, who looked at it for a moment and whistled.

”It’s a chromo,” said he,–”a chromo-litholeomargarine fake! What possessed him to do it? And yet how thoroughly he has caught the note that catches a public who think with their boots and read with their elbows! The cold-blooded insolence of the work almost saves it; but he mustn’t go on with this. Hasn’t he been praised and cockered up too much? You know these people here have no sense of proportion. They’ll call him a second Detaille and a third-hand Meissonier while his fashion lasts. It’s windy diet for a colt.”

”I don’t think it affects Dick much. You might as well call a young wolf a lion and expect him to take the compliment in exchange for a shin-bone.

Dick’s soul is in the bank. He’s working for cash.”

”Now he has thrown up war work, I suppose he doesn’t see that the obligations of the service are just the same, only the proprietors are changed.”

”How should he know? He thinks he is his own master.”

”Does he? I could undeceive him for his good, if there’s any virtue in print. He wants the whiplash.”

”Lay it on with science, then. I’d flay him myself, but I like him too much.”

”I’ve no scruples. He had the audacity to try to cut me out with a woman at Cairo once. I forgot that, but I remember now.”

”Did he cut you out?”

”You’ll see when I have dealt with him. But, after all, what’s the good? Leave him alone and he’ll come home, if he has any stuff in him, dragging or wagging his tail behind him. There’s more in a week of life than in a lively weekly. None the less I’ll slate him. I’ll slate him ponderously in the Cataclysm.”

”Good luck to you; but I fancy nothing short of a crowbar would make Dick wince. His soul seems to have been fired before we came across him.

He’s intensely suspicious and utterly lawless.”

”Matter of temper,” said the Nilghai. ”It’s the same with horses. Some you wallop and they work, some you wallop and they jib, and some you wallop and they go out for a walk with their hands in their pockets.”

”That’s exactly what Dick has done,” said Torpenhow. ”Wait till he comes back. In the meantime, you can begin your slating here. I’ll show you some of his last and worst work in his studio.”

Dick had instinctively sought running water for a comfort to his mood of mind. He was leaning over the Embankment wall, watching the rush of the Thames through the arches of Westminster Bridge. He began by thinking of Torpenhow’s advice, but, as of custom, lost himself in the study of the faces flocking past. Some had death written on their features, and Dick marvelled that they could laugh. Others, clumsy and coarse-built for the most part, were alight with love; others were merely drawn and lined with work; but there was something, Dick knew, to be made out of them all. The poor at least should suffer that he might learn, and the rich should pay for the output of his learning. Thus his credit in the world and his cash balance at the bank would be increased. So much the better for him. He had suffered. Now he would take toll of the ills of others.

The fog was driven apart for a moment, and the sun shone, a blood-red wafer, on the water. Dick watched the spot till he heard the voice of the tide between the piers die down like the wash of the sea at low tide. A girl hard pressed by her lover shouted shamelessly, ”Ah, get away, you beast!” and a shift of the same wind that had opened the fog drove across Dick’s face the black smoke of a river-steamer at her berth below the wall. He was blinded for the moment, then spun round and found himself face to face with–Maisie.

There was no mistaking. The years had turned the child to a woman, but they had not altered the dark-gray eyes, the thin scarlet lips, or the firmly modelled mouth and chin; and, that all should be as it was of old, she wore a closely fitting gray dress.

Since the human soul is finite and not in the least under its own command, Dick, advancing, said ”Halloo!” after the manner of schoolboys, and Maisie answered, ”Oh, Dick, is that you?” Then, against his will, and before the brain newly released from considerations of the cash balance had time to dictate to the nerves, every pulse of Dick’s body throbbed furiously and his palate dried in his mouth. The fog shut down again, and Maisie’s face was pearl-white through it. No word was spoken, but Dick fell into step at her side, and the two paced the Embankment together, keeping the step as perfectly as in their afternoon excursions to the mud-flats. Then Dick, a little hoarsely–”What has happened to Amomma?”

”He died, Dick. Not cartridges; over-eating. He was always greedy. Isn’t it funny?”

”Yes. No. Do you mean Amomma?”

”Ye–es. No. This. Where have you come from?”

”Over there,” He pointed eastward through the fog. ”And you?”

”Oh, I’m in the north,–the black north, across all the Park. I am very busy.”

”What do you do?”

”I paint a great deal. That’s all I have to do.”

”Why, what’s happened? You had three hundred a year.”

”I have that still. I am painting; that’s all.”

”Are you alone, then?”

”There’s a girl living with me. Don’t walk so fast, Dick; you’re out of step.”

”Then you noticed it too?”

”Of course I did. You’re always out of step.”

”So I am. I’m sorry. You went on with the painting?”

”Of course. I said I should. I was at the Slade, then at Merton’s inSt. John’s Wood, the big studio, then I pepper-potted,–I mean I went to the National,–and now I’m working under Kami.”

”But Kami is in Paris surely?”

”No; he has his teaching studio in Vitry-sur-Marne. I work with him in the summer, and I live in London in the winter. I’m a householder.”

”Do you sell much?”

”Now and again, but not often. There is my ”bus. I must take it or lose half an hour. Good-bye, Dick.”

”Good-bye, Maisie. Won’t you tell me where you live? I must see you again; and perhaps I could help you. I–I paint a little myself.”

”I may be in the Park to-morrow, if there is no working light. I walk from the Marble Arch down and back again; that is my little excursion. But of course I shall see you again.” She stepped into the omnibus and was swallowed up by the fog.

”Well–I–am–damned!” exclaimed Dick, and returned to the chambers.

Torpenhow and the Nilghai found him sitting on the steps to the studio door, repeating the phrase with an awful gravity.

”You’ll be more damned when I’m done with you,” said the Nilghai, upheaving his bulk from behind Torpenhow’s shoulder and waving a sheaf of half-dry manuscript. ”Dick, it is of common report that you are suffering from swelled head.”

”Halloo, Nilghai. Back again? How are the Balkans and all the little Balkans? One side of your face is out of drawing, as usual.”

”Never mind that. I am commissioned to smite you in print. Torpenhow refuses from false delicacy. I’ve been overhauling the pot-boilers in your studio. They are simply disgraceful.”

”Oho! that’s it, is it? If you think you can slate me, you’re wrong. You can only describe, and you need as much room to turn in, on paper, as a P. and O. cargo-boat. But continue, and be swift. I’m going to bed.”

”H’m! h’m! h’m! The first part only deals with your pictures. Here’s the peroration: ”For work done without conviction, for power wasted on trivialities, for labour expended with levity for the deliberate purpose of winning the easy applause of a fashion-driven public––” ”That’s ”His Last Shot,” second edition. Go on.”

”––”public, there remains but one end,–the oblivion that is preceded by toleration and cenotaphed with contempt. From that fate Mr. Heldar has yet to prove himself out of danger.”’

”Wow–wow–wow–wow–wow!” said Dick, profanely. ”It’s a clumsy ending and vile journalese, but it’s quite true. And yet,”–he sprang to his feet and snatched at the manuscript,–”you scarred, deboshed, battered old gladiator! you’re sent out when a war begins, to minister to the blind, brutal, British public’s bestial thirst for blood. They have no arenas now, but they must have special correspondents. You’re a fat gladiator who comes up through a trap-door and talks of what he’s seen. You stand on precisely the same level as an energetic bishop, an affable actress, a devastating cyclone, or–mine own sweet self. And you presume to lecture me about my work! Nilghai, if it were worth while I’d caricature you in four papers!”

The Nilghai winced. He had not thought of this.

”As it is, I shall take this stuff and tear it small–so!” The manuscript fluttered in slips down the dark well of the staircase. ”Go home, Nilghai,” said Dick; ”go home to your lonely little bed, and leave me in peace. I am about to turn in till to-morrow.”

”Why, it isn’t seven yet!” said Torpenhow, with amazement.

”It shall be two in the morning, if I choose,” said Dick, backing to the studio door. ”I go to grapple with a serious crisis, and I shan’t want any dinner.”

The door shut and was locked.

”What can you do with a man like that?” said the Nilghai.

”Leave him alone. He’s as mad as a hatter.”

At eleven there was a kicking on the studio door. ”Is the Nilghai with you still?” said a voice from within. ”Then tell him he might have condensed the whole of his lumbering nonsense into an epigram: ”Only the free are bond, and only the bond are free.” Tell him he’s an idiot, Torp, and tell him I’m another.”

”All right. Come out and have supper. You’re smoking on an empty stomach.”

There was no answer.

Table of Contents

ZWODNE ŚWIATŁO

ROZDZIAŁ I.

ROZDZIAŁ II.

ROZDZIAŁ III.

ROZDZIAŁ IV.

THE LIGHT THAT FAILED

CHAPTER I

CHAPTER II

CHAPTER III

CHAPTER IV