Wszystkim zwierzętom

Ta zjawa wpierw jest miejscem tylko,

w które twój wzrok uderza dźwięcznie:

lecz tam, na czarnym tym futerku

ustanie twe spojrzenie najsilniejsze:

niczym szaleniec, gdy w największym

wzburzeniu czerń napotka nagle

i zaraz na poduszce w swojej celi

wyzbyty szału kładzie się bezradnie.

Spojrzenia, które weń trafiły kiedykolwiek,

zdaje się w sobie przemyślnie ukrywać,

by rozgniewany, niespokojny, groźny,

sycić się nimi i w dreszczach zasypiać.

Lecz nagle zwraca, jakby obudzony,

swój pyszczek prosto w twoją twarz:

i odnajdujesz wzrok swój dawny

w bursztynach jego oczu zapatrzonych,

zamknięty niespodzianie tam

odtąd już zawsze, jak owad wymarły.

Rainer Maria Rilke, „Czarny kot”, przeł. A. Lam

Pierwszy kamień

Wyłupione oczy, wrzucone do oceanu. Przepiękne

przezroczyste ciała z ciekłego szkła, przez które widać

duszę (albo brak duszy). Nie ma nic ukrytego

tu. Nie ma głębokich tajemnic, bezdennej

podświadomości. Niczym otwarte zegary

meduzy tykają na powierzchni, tętnią

ich galaretowate serca. Woda w wodzie.

A jednak: pamiętam tamto lato na skałach

w pobliżu Kaliakry. Wietrzne, matowe niebo.

Mewy, które na próżno walczyły

z wiatrem; osłabłe kormorany, usadzone

jak krzywe zęby na brzegu. A w dole, w gardle

Morza Czarnego – meduzy. Straszne, bezkształtne

stwory. Pamiętam, jak się w nie wpatrywałem

bezlitośnie, jak podniosłem największy kamień.

Eksplozja była oślepiająca.

.

Akwarium

Świat gupików i sumików. Równoległościan przezroczystego, absolutnie przezroczystego wyobrażenia. Kiedyś wypełniał nas lęk przed pradawnym, dziecięcym mrokiem oceanu, pośród którego bezgłośnie krzyżowały się bezimienne szczęki. Nawet basen z gładkimi płytkami i podwodnymi projektorami, niezostawiającymi ani jednego zacienionego kąta, budził panikę, gdy stopa z wyciągniętymi palcami traciła czucie dna. Kiedyś toń była wszędzie.

Miałem 8 lat, kiedy przestałem śnić koszmary. Mieszkałem z mamą i tatą na 11 piętrze w bloku 16 na Miasteczku Studenckim. Zrzucałem plastikowe żołnierzyki z balkonu i mierzyłem swoim nowym zegarkiem elektronicznym, jak szybko dosięgną ziemi. 1,7 sekundy, według wyliczeń. Nie wiedziałem, co to oznacza, ale ta liczba mnie uspokajała. Wieczorem przed zaśnięciem powtarzałem na głos: „1,7 sekundy”.

W tym samym roku dostałem akwarium. 30 х 40 х 50 centymetrów. 60 litrów. Z kamykami na dnie, podwodnymi roślinkami, filtrem i pompą. Godzinami patrzyłem, jak szare sumiki wąsikami badają tajemnice dna niczym nurkowie z popularnonaukowych filmów Jacques’a-Yves’a Cousteau. Posypywałem powierzchnię kurzopodobnym pokarmem i gupiki wystrzeliwały zajadle w górę. Stukałem w szkło knykciem i uciekały. Kiedy pompa przestała działać, woda zzieleniała.

Wyciągnąć na jaw głębinę. Zobaczyć, jak wszystko logicznie działa, zamknięte za kruchymi ścianami oka. Oka z martwymi rybkami.

.

Żółw Szari

Powoli niczym żółw okrążam

skorupę ziemi. Jestem odwróconym

statkiem w podróży dookoła świata

na czterech łuskowatych nogach zamiast masztów.

Jestem smokiem bez marzeń, który powoli

okrąża ziemię. Nigdzie nie ma ani jednej

księżniczki. Jeden krok, dwa kroki, trzy.

Nie wiem, co jest dalej. Powoli

niczym żółw okrążam skorupę

ziemi. Sofia, San Francisco.

Nie rozumiem geografii. Słucham

jedynie muzyki nazw.

Do-re-mi-fa. La-la-la-la. Znam tysiące

piosenek. Pomagają w długich podróżach.

Okrążam powoli ziemię. Powtarzam rzeczy,

które wiem. Czuję się jak w domu, zawsze

gdy docieram na koniec świata.

Gdy statek z nazwami tonie, śpiewam.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

NOWY EUROPEJSKI KANON LITERACKI

HAŁYNA KRUK Ktokolwiek, tylko nie ja
(przekład Bohdan Zadura)

MAREK VADAS Ucieczka
(przekład Weronika Gogola)

NAJAT EL HACHMI Ostatni patriarcha
(przekład Anna Sawicka)

ALEŠ ŠTEGER Księga rzeczy
(przekład Miłosz Biedrzycki)

CLAUDIU KOMARTIN kobalt
(przekład Jakub Kornhauser)

MAJA URBAN Statua wolności
(Miłosz Waligórski)

BÉRENGÈRE COURNUT Z kamienia i kości
(Hanna Igalson-Tygielska)

FRÍÐA ÍSBERG Świerzb
(Jacek Godek)

MARIA NAVARRO SKARANGER Emily forever
(Karolina Drozdowska)

BENEDEK TOTTH SKARANGER Trupi bieg
(Elżbieta Sobolewska)

JAN ŠKROB Real
(Zofia Bałdyga)

RADMILA PETROVIĆ Moja mama wie, co się wyprawia w miastach
(Aleksandra Wojtaszek)

MATTEO BUSSOLA Viola i Niebieski
(Katarzyna Skórska)

CHARLOTTE VAN DEN BROECK Rozcierki z ziemi
(Olga Niziołek)

RUMENA BUŽAROVSKA Mój pan mąż
(Dorota Jovanka Ćirlić)

IEVA TOLEIKYTĖ Czerwony śliski pałac
(Dominika Jagiełka)

LISA KRÄNZLER Poniewczasie
(Dorota Stroińska)

DIMITYR KENAROW Zwierzęta apokryficzne
(Magdalena Pytlak)

Spis treści

Dedykacja

Motto

Pierwszy kamień

Akwarium

Żółw Szari

Skorupa żółwia

Mucha w samolocie

Śmierć pszczół

Owady

Dodo

Życie Piotra

Życie Natalii

Sonet dla gołębi

Dziobak

Undergroundowy wiersz dla pewnego kreta

Bóbr (Castor fiber)

Oda do mrówkojadów wielkich

Sweter dla psa

Lisy

Cyryl i Metody, i wilk

W przededniu moich 113 urodzin

Elegia dla Lassie

Dom dla psa bez psa

Słoń

Założenia nosorożca

Tygrys ludojad

Niedźwiedź

Niedźwiedź biały

Elegia dla olbrzymich leniwców

Autopsja byka przed uczniami Szkoły Medycznej (Ajtos, 1926)

Osioł, oślica

Leksykografia świni

Homo sapiens (premier)

Koń świętego Dymitra

Koza

Wół domowy

Whale Watching

POOGZZW

Niewidzialne zwierzę

Sztuka preparowania

To nie jest wiersz

Ostatnie zwierzę

Pociąg ze zwierzętami

Źródła wykorzystanych tłumaczeń

Nowy europejski kanon literacki

Karta redakcyjna

NOWY EUROPEJSKI KANON LITERACKI 18

DIMITYR KENAROW: Poniewczasie

PPRZEKŁAD Z JĘZYKA BUŁGARSKIEGO • Magdalena Pytlak

REDAKCJA I KOREKTA • Joanna Mueller

ILUSTRACJA NA OKŁADCE • Gosia Herba

PROJEKT LAYOUTU OKŁADKI • Mikołaj Pasiński

PROJEKT TYPOGRAFICZNY ŚRODKA KSIĄŻKI • Artur Burszta

Copyright © by Dimityr Kenarow, 2024
Copyright © by Magdalena Pytlak, 2024
Copyright © by Gosia Herba, 2024
Copyright © by Biuro Literackie, 2024

BIURO LITERACKIE

poczta@biuroliterackie.pl

www.biuroliterackie.pl

ISBN 978-83-67706-74-2

Publikacja książki możliwa dzięki wsparciu National Culture Fund of Bulgaria.

Ten projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Projekt lub publikacja odzwierciedlają jedynie stanowisko ich autorki i Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za umieszczoną w nich zawartość merytoryczną.

KONWERSJA: eLitera s.c.