„Głośne i głębokie” oddychanie astmatyka zawsze było uważane za efekt choroby. Nikt nie mógł nawet podejrzewać, że „głęboki oddech” jest przyczyną astmy oskrzelowej, a zwiększona głębokość oddechu może prowokować pojawienie się objawów choroby.

Prof. Konstantyn Butejko (1923-2003)

Wydane przez: Buteyko Books

Loughwell, Moycullen, Co Galway

www.ButeykoClinic.com

© Patrick McKeown 2015

Tytuł oryginału: Close Your Mouth

Tłumaczenie: Anna Ryczek

Korekta: Aleksandra Skrago

Konsultacja medyczna tłumaczenia: lek. med. Marek Lorenc

Edycja polskich ilustracji: Arkadiusz Baron

Wydanie polskie 2014

Poprawione wydanie 2016

ISBN 978-83-955523-1-1

Wszelkie prawa zastrzeżone.

Żadna część niniejszej publikacji nie może być kopiowana lub reprodukowana w jakiejkolwiek formie lub w jakikolwiek sposób bez pisemnej zgody wydawcy. Książka ta nie może być sprzedawana, pożyczana, odsprzedawana lub w inny sposób rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie bez uprzedniej zgody wydawcy lub przeznaczana w celu innym niż ten, w którym jest ona opublikowana czy bez uwzględniania warunków określonych umową z wydawcą.

Informacje zawarte w tej książce nie zastępują profesjonalnych porad medycznych. Czytelnik może zastosować zawarte w niej informacje wyłącznie na własną odpowiedzialność. Autor i wydawca nie ponoszą żadnej odpowiedzialności wynikającej bezpośrednio lub pośrednio z wykorzystania lub zastosowania jakichkolwiek informacji zawartych w tej książce. W razie wątpliwości należy skonsultować się z lekarzem.

Skład wersji elektronicznej: Marcin Kapusta

konwersja.virtualo.pl

Spis treści

Wstęp: Astma – masz wybór

Rozdział 1 – Co jest przyczyną astmy?

Dlaczego dwutlenek węgla jest taki ważny?

Rozdział 2 – Jeśli chcesz swobodnie oddychać, zamknij usta

Jak zacząć oddychać przez nos?

Dlaczego oddychanie przez usta jest dla mnie szkodliwe?

Nauka oddychania przez nos

Rozdział 3 – Metoda Butejki – pomiar pauzy kontrolnej

Jak interpretować ćwiczenia oddechowe

Pomiar objętości oddechowej – pauza kontrolna

Co oznacza PK (czas swobodnego wstrzymania oddechu)?

Trzy kroki do wydłużenia PK:

Nasz styl życia kiedyś i dziś

Rozdział 4 – Ćwiczenia oddechowe metody Butejki

Kilka ważnych wytycznych

Reakcje oczyszczające

Ćwiczenie 1: Jak odblokować nos, pozbyć się śluzu i zaparć

Ćwiczenie 2: Zmniejszona objętość oddechowa (łatwe)

Ćwiczenie 3: Jak osiągnąć maksymalne korzyści z ćwiczeń fizycznych.

Ćwiczenie 4: Wstrzymywanie oddechu podczas ćwiczeń fizycznych

Ćwiczenie 5: Kroki dla dzieci i zdrowych dorosłych)

Ćwiczenie 6: Jak zatrzymać kaszel i świszczący oddech z wieloma krótkimi wstrzymaniami oddechu

Rozdział 5 – Styl życia: sen i dieta

Rozdział 6 – Jak dostosować metodę Butejki do swoich potrzeb?

Podsumowanie

Załącznik 1 – Leki

Załącznik 2 – Często zadawane pytania

Załącznik 3 – Wyniki badań nad metodą Butejki

Załącznik 4 – Metoda Butejki w Polsce

Załącznik 5 – Międzynarodowe Kliniki Butejki

Załącznik 6 – Zalecana literatura

Załącznik 7 – Zmniejszona objętość oddechowa – szczegółowy opis

Dziennik postępów dla dorosłych

Dziennik postępów dla dzieci

Krótkie podsumowanie programu oddechowego Kliniki Butejki

Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Wstęp

Astma – masz wybór

Ta książka wyjaśnia:

• dlaczego masz astmę, a co ważniejsze, jak ją zatrzymać,

• w jaki sposób odblokować nos,

• jak zatrzymać świszczący oddech i ciągłe kasłanie,

• w jaki sposób poprawić sen i zwiększyć poziom energii,

• jak ograniczyć, a często nawet wyeliminować zależność od leków prewencyjnych i doraźnych

• w jaki sposób poprawnie ćwiczyć i jak wyeliminować astmę wysiłkową.

Zmiana diety, usunięcie czynników wyzwalających astmę i ćwiczenia fizyczne pomogą ci zmniejszyć objawy astmy o około 15%. Ta książka omawia powyższe aspekty oraz pozostałe 85% składowych sukcesu w zatrzymaniu astmy.

Chęć napisania tej książki wynikła z mojego osobistego doświadczenia bycia chorym na astmę przez ponad dwadzieścia lat. Tak jak ty wiem, jak to jest czuć ciągły ucisk w klatce piersiowej i budzić się każdej nocy walcząc o oddech. Znam też dobrze to duszące uczucie, gdy chcesz nabrać więcej powietrza i bez względu na to jak bardzo się starasz, nadal czujesz, że się dusisz. Przez większość życia musiałem ograniczać aktywność fizyczną, ponieważ nigdy nie byłem pewien, czy moje płuca będą ją w stanie wytrzymać. Tak wyglądało moje życia i być może tak wygląda twoje.

Jednak po odkryciu metody Butejki wiem już jak to jest oddychać całkowicie swobodnie bez potrzeby stosowania leków na astmę. Teraz mogę doświadczać przyjemności cotygodniowego biegania bez obawy, że moje drogi oddechowe się zwężą, a w nocy obudzi mnie uczucie duszności. Oddychanie nie jest już nieustanną walką i wysiłkiem, ale prostą i delikatną czynnością. Wyeliminowanie astmy przemieniło moje życie, a wszystko zaczęło się od zamknięcia ust i nauczenia się oddychania przez nos. Celem tej książki jest umożliwienie ci osiągnięcie tego samego co ja.

W 1997 roku moje życie zmieniło się diametralnie, gdy poznałem prace zmarłego już rosyjskiego lekarza Konstantyna Butejki. Odkrył on związek między objętością oddechową a szeregiem chorób, w tym astmą. Pomysł leczenia astmy za pomocą ćwiczeń oddechowych nie jest nowy, ale chorzy często doświadczają dzięki nim jedynie krótkotrwałej poprawy zdrowia. Jednakże metoda Butejki jest wyjątkowa, gdyż na stałe koryguje objętość oddechową i eliminuje szkodliwe nawyki oddechowe, przez co trwale redukuje objawy choroby i poprawia zdrowie.

Książka ta oparta jest na 50 latach badań klinicznych oraz na moim doświadczeniu nauczania tysięcy astmatyków w Klinice Butejki jak w sposób naturalny odzyskać kontrolę nad oddechem. Podejście to jest łatwe do zrozumienia oraz może być łatwo włączone do codziennej planu zajęć. Oczywiście wymaga ono zaangażowania, ale tak jest w przypadku wszystkiego co wartościowe na tym świecie. Metody Butejki może nauczyć się każda osoba powyżej 4 roku życia bez względu na to jak poważne są jej objawy.

Dzięki zastosowaniu opisanych w tej książce ćwiczeń możesz oczekiwać zmniejszenia kaszlu, świszczącego oddechu i duszności o połowę w ciągu 2 tygodni. Doświadczysz również znacznej poprawy zdrowia jeśli cierpisz na zaburzenia oddychania w czasie snu, m.in. bezsenność, chrapanie czy obturacyjny bezdech senny.

Nie ma w tym magii ani żadnych lekarstw. Metoda Butejki jest oparta na normalnej fizjologii, a jej skuteczność została potwierdzona licznymi, niezależnymi badaniami i tysiącami przypadków odzyskania zdrowia przez dzieci i dorosłych na całym świecie.

Światowa Inicjatywa Zwalczania Astmy (the Global Initiative for Asthma – GINA) organizacja zrzeszająca ekspertów zajmujących się leczeniem tego schorzenia – przyznała ćwiczeniom oddechowym metody Butejki i metody Papworth w 2014 roku stopień A w zakresie wiarygodności metodologii. Jest to najwyższa ocena danej metody leczenia nadawana przez organizację GINA. Wiadomość ta może ucieszyć astmatyków na całym świecie, gdyż otwiera ona drogę metodzie Butejki, by stać się zalecanym przez lekarzy i terapeutów oddechowych uzupełnieniem tradycyjnego leczenia.

Rozdział 1

Co jest przyczyną astmy?

Nie istnieje żadna potężniejsza i prostsza praktyka służąca poprawie zdrowia i dobrego samopoczucia niż praca z oddechem.

Dr Andrew Weil

Jeśli zapytasz swojego lekarza, co jest przyczyną astmy, odpowiedź zabrzmi „nie wiem”.

Jedną z teorii jest hipoteza higieniczna, według której w zamożniejszych krajach dzieci w mniejszym stopniu narażone są na infekcje, co z kolei wywołuje większą zachorowalność na astmę. Jednakże hipoteza ta została podważona przez kilka badań, które wykazały, że nawet w zamożnych krajach częstość występowania astmy jest wyższa wśród osób z niskim statusem społeczno-ekonomicznym^1,2,3,4. Badania te dowiodły, że czynniki środowiskowe takie jak dieta, styl życia i nawyki oddechowe również odgrywają ogromną rolę w rozwoju astmy^5.

Gdy stajemy się zamożni, nasz styl życia zmienia się, a to ma znaczący wpływ na sposób, w jaki oddychamy. W nowoczesnym świecie jemy więcej przetworzonej żywności, przejadamy się, wykonujemy mniej ćwiczeń fizycznych, doświadczamy więcej stresu i mamy wyższe temperatury w domu. Praca w nowoczesnej gospodarce opiera się na usługach. Efektem tego jest bardzo mała aktywność fizyczna i wiele godzin rozmów. Ponadto na siłowniach, zajęciach sportowych, w technikach redukcji stresu, a nawet w zachodniej jodze panuje powszechne przekonanie o korzyściach płynących z głębokiego oddychania.

Nowoczesny zachodni styl życia ma ogromny wpływ na nasz oddech – ZWIĘKSZA GO.

W tej książce będę używał różnych terminów takich jak: ciężki oddech, nadmierny oddech, przewlekła hiperwentylacja, głębokie oddychanie. Wszystkie one oznaczają to samo i są kluczem do wyjaśnienia przyczyny astmy, nieżytu nosa i chrapania.

Czym jest nadmierne oddychanie i przewlekła hiperwentylacja?

Gdybym ci powiedział, że przejadasz się, zrozumiałbyś, co mam na myśli. Przejadanie się jest zjadaniem większej ilości pokarmu niż ta, której nasz organizm potrzebuje.

W ten sam sposób nadmierne oddychanie oznacza oddychanie większą ilością powietrza niż ta, której potrzebujemy. Możesz powiedzieć, że nie oddychasz nadmiernie, ale większość ludzi nie jest świadoma problemu związanego z hiperwentylacją.

Poniżej wymieniam typowe cechy osób trafiających do mojej kliniki. Ile z nich dotyczy ciebie?

• oddychanie przez usta,

• głośny oddech w trakcie odpoczynku,

• regularne wzdychanie,

• regularne pociąganie nosem,

• nieregularne oddychanie,

• bezdech,

• branie dużych oddechów podczas rozmawiania,

• ziewanie z głębokimi oddechami,

• oddech klatką piersiową,

• wyraźnie ruchy oddechowe,

• wytężone oddychanie,

• ciężkie oddychanie w nocy.

Normalna objętość oddechowa

Liczba oddechów na minutę podczas normalnego oddychania wynosi średnio 10-12. Każdy oddech ma objętość około 500 ml. To według wielu medycznych podręczników uniwersyteckich zapewnia zdrową objętość oddechową 5-6 litrów powietrza na minutę.

Typowa objętość oddechowa astmatyka

Liczba oddechów na minutę typowego astmatyka wynosi od 15 do 20. Każdy oddech jest zazwyczaj większy od normalnego i może mieć objętość od 700 ml do 1 litra. Daje to 10-15 litrów powietrza na minutę. Wiele badań wykazało, że średnia minutowa objętość oddechowa astmatyków wynosi 14,1 litra (Bowler et al,1998)6, inni badacze wskazywali objętość 15 litrów (Johnson et al,1995)7 i 12 litrów (McFadden i Lyons,1968)8.

Ten ciężki oddech nie pojawia się tylko w okresie objawowym. Jest przewlekły, co oznacza, że jest obecny w każdej minucie, w każdej godzinie, każdego dnia.

Osoby z astmą, POChP i innymi dolegliwościami układu oddechowego oddychają dwa do trzech razy więcej niż potrzeba. Jest to równoważne z jedzeniem dziesięciu posiłków dziennie.

Możemy przeżyć bez jedzenia kilka tygodni, bez wody kilka dni, ale bez powietrza przeżylibyśmy zaledwie kilka minut. Prawidłowy oddech ma zatem ogromne znaczenie dla naszego zdrowia.

Dlaczego nadmiernie oddychamy?

Istnieje wiele przyczyn nadmiernego oddychania i nie wszystkie z nich występują u każdego. Poniższe czynniki częściej występują w krajach rosnącej modernizacji i zamożności, a to wyjaśnia, dlaczego astma i nieżyt nosa są tam tak powszechne.

1. Dieta – przejadanie się zwiększa objętość oddechową ze względu na dodatkową pracę, którą ciało musi wykonać w celu strawienia większych porcji pokarmu. Po drugie przetworzona żywność ma zazwyczaj kwaśny odczyn. Ponieważ dwutlenek węgla odgrywa główną rolę w regulowaniu pH, objętość oddechowa zwiększa się by utrzymać właściwy odczyn krwi.

2. Często podczas mówienia ludzie biorą duże wdechy pomiędzy każdym zdaniem. Osoby, które pracują w dziale sprzedaży, obsłudze klienta i edukacji wiedzą dokładnie, jak potrafią być zmęczone i podatne na przeziębienia po dniu prowadzenia rozmów.

3. Stres aktywuje reakcję walki lub ucieczki. Reagujemy w ten sam sposób na współczesny stres codziennego dnia, jak reagowaliśmy na spotkanie drapieżnej bestii tysiące lat temu. Podczas konfrontacji z dzikim zwierzęciem mieliśmy możliwość, by walczyć lub uciekać tak szybko jak to możliwe. W sytuacji stresu nasz oddech przyspiesza, aby przygotować nas do aktywności fizycznej.

4. Kiedy poruszamy mięśniami, generujemy większe ilości CO_2. Siedzący tryb życia skutkuje niższą produkcją CO_2, a zatem większą objętością oddechową. Szacuje się, że pięćdziesiąt lat temu poruszaliśmy się przez 4 godziny dziennie. Dzisiaj wiele osób ma szczęście, jeśli ćwiczy chociaż pół godziny dziennie.

5. Przekonanie, że dobrze jest brać głębokie wdechy. Terapeuci, instruktorzy w siłowniach i trenerzy mają błędne przekonanie na temat fizjologii oddychania i dlatego często zachęcają do brania dużych oddechów, aby dostarczyć więcej tlenu do organizmu. Zamieszanie może brać się z przekonania,żegłębokioddechtodużyoddech.Głębokioddechtotaki, który bierze dziecko i można go zaobserwować przez ruchy brzucha. Duży oddech jest często brany przez usta i wiąże się z ruchami górnej klatki piersiowej, co przyczynia się do nadmiernego oddychania. (zobacz załącznik 7, by dowiedzieć się więcej o oddychaniu przeponą).

6. Astma. Zwężające się drogi oddechowe powodują odczucie duszenia się. W rezultacie oddychamy mocniej, by pozbyć się tego uczucia. Jednak ten wzrost objętości oddechowej nasila objawy powodując większy ucisk, a to tworzy błędne koło. Później pokażę ci bardzo łagodne ćwiczenie, które pozwala zatrzymać ten mechanizm.

7. Wyższe temperatury w domu zwiększają oddychanie. Innym czynnikiem jest to, że jesteśmy tak ciepło ubrani, że w mniejszym stopniu możemy regulować temperaturę ciała przez skórę. Przez to wracamy do prymitywnego sposobu cięższego oddychania w celu regulacji temperatury ciała.