Tytuł oryginału: Formørkelsen

Przekład: Joanna Barbara Bernat

Copyright © Karin Fossum, 2024

This edition: © Word Audio Publishing International/Gyldendal A/S, Copenhagen 2024

Projekt graficzny okładki: Henriette Mørk

Redakcja: Ewa Penksyk-Kluczkowska

Korekta: Aneta Iwan

ISBN 978-87-0238-270-9

Konwersja i produkcja e-booka: www.monikaimarcin.com

Wszelkie podobieństwo do osób i zdarzeń jest przypadkowe.

Word Audio Publishing International/Gyldendal A/S

Klareboderne 3 | DK-1115 Copenhagen K

www.gyldendal.dk

www.wordaudio.se

O szybkości, o gniewie.

Ty okrutny wrogu.

Jak możesz ludzi zwodzić

swym czarem.

Torgrim Sørnes, Czyny ciemności

Zbrodnia

Obudziłam się nagle, z trudem łapiąc powietrze. Zna pan to uczucie? Jakby człowiek całą noc był na dnie morza, a potem wielka fala wyrzuciła go na ląd. Słyszałam ruch na ulicy poniżej, miasto też się obudziło, ludzie wstali, wielu gości hotelowych zaczynało nowy dzień. Mój wzrok padł na żyrandol z mieniącymi się kryształami. Drzwi na balkon stały otworem, było tak gorąco, a okien na siódmym piętrze nie dało się otworzyć. Zapomnieliśmy zasunąć zasłony, pokój wypełniało światło. Zamknęłam oczy i pogrążyłam wszystko z powrotem w ciemności. Przejechałam dłonią po pościeli. Znalazłam coś ciepłego i miękkiego. Gołą stopę.

Elias spał mocno, ale poruszył się, gdy chwyciłam jego stópkę. Trzymałam ją delikatnie, badałam paluszki. Elias był moją kotwicą, trzymał mnie mocno, żądał i rozkazywał, zmuszał mnie do wstawania i popychał mnie do przodu. Był w moim sercu, płynął w moich żyłach. Mój mąż spał równie mocno, słyszałam jego oddech, Elias leżał między nami w dużym hotelowym łóżku, ubrany tylko w pieluszkę. Miałam nadzieję, że będzie spał długo, nie czułam się dobrze, potrzebowałam wody. Jeśli się napiję, będę musiała iść do łazienki, a to go obudzi. Położyłam się na boku, nie puszczając jego stopy, na twarzy czułam ciepło słońca wschodzącego między dachami. Nie chciałam słońca. Chciałam ciężkich chmur, mgły, deszczu i wiatru. To, co na zewnątrz, musiało pasować do tego, co wewnątrz, burza na świecie, burza w mojej głowie. Dziś tak nie było.

Po raz ostatni śpimy w jednym łóżku, pomyślałam, bo nie jesteśmy już rodziną. Wtedy właśnie Elias i tak się obudził, usłyszałam jego gaworzenie. Czołgał się po łóżku z prędkością zabawki na baterie. Udawałam, że śpię, ale on nie dał się nabrać, traktował mnie jak swoją własność, ciągnął i szarpał, jak to dziecko, drapał i ranił, uderzał i kopał. Kiedy to nie przyniosło skutku, zaczął krzyczeć. Rzucił się na ojca, ciągnął go i szarpał w ten sam sposób. Chciał wstać, chciał poznać cały pokój, pełen tylu ekscytujących rzeczy. Prasa do spodni, stojak na parasole, minibar ze słodyczami i napojami, grube zasłony z frędzlami oraz eleganckie meble o zakrzywionych nogach, na które mógł się wspinać. Słyszałam odgłosy hotelu. Warkot windy, rozmowy pokojówek na korytarzu. Gdzieś daleko dzwonił telefon, a z pokoju obok dobiegała wesoła muzyka. Ja jednak miałam ciężką głowę i serce, więc schowałam się pod kołdrą, chciałam tylko wrócić do snu.

Wtedy obudził się mój mąż.

– Zajmę się Eliasem – powiedział – ty sobie pośpij.

Z ulgą odwróciłam się do nich plecami. Odpocznij teraz, pomyślałam sobie, w wygodnym łóżku. Znajdziemy chyba jakieś rozwiązanie. Materac ugiął się, gdy mąż postawił stopy na podłodze, Elias gruchał radośnie. Próbowałam przypomnieć sobie czas, zanim się urodził, jakie to mogło być życie, bez czegoś tak wszechogarniającego? Życie bez przedłużenia, jakim był dla mnie Elias, moja kotwica, moje ciało i krew. Rósł we mnie i karmił się mną przez długi czas, a jego serce biło razem z moim. Gdybym go straciła, byłoby to coś w rodzaju amputacji. Wtedy musiałabym przeżyć resztę życia z nieuśmierzalnym bólem, z rękami chwytającymi powietrze w poszukiwaniu tego, czego brak. Chodziłabym jak na kikutach. A jego ojciec, tak myślałam, dał mu tylko jedną, samotną komórkę. Mikroskopijnego pływaka, tak małego, że nie widać go gołym okiem. Mężczyźni często mówią o plemnikach, nazywają je chłopakami, z dumą, jakby to była armia elitarnych żołnierzy, zdolnych do podboju świata. Kiedy poród dobiega końca, a ojciec może przeciąć pępowinę, wierzy, że więź między matką a dzieckiem została zerwana. Jest właścicielem dziecka na równi z kobietą. A kobieta znów jest dla niego dostępna jak wcześniej.

Tak właśnie myślałam, leżąc w łóżku. Podczas gdy on szeptał spokojnie do Eliasa. Miałam tak ciężką głowę, nie mogłam zrozumieć słów, ale nie było mi to potrzebne. Cieszyłam się, że wstał i przejął odpowiedzialność.

Ich głosy się oddaliły, musieli być w łazience. Usłyszałam hałas spuszczanej wody. Elias zaśmiał się kilkoma krótkimi trylami. Potem znowu zasnęłam, ale nie na długo, głosy się zbliżyły i wreszcie zapadła cisza. Uderzyło mnie to. Elias nieustannie gaworzył albo wydawał inne dźwięki, śmiech, głośne okrzyki, niezadowolone wybuchy złości. Otworzyłam oczy i spojrzałam na żyrandol, na błyszczące kryształy. Zaczęły drżeć, lekko pobrzękując pod sufitem, jakby coś szybko przemieszczało się po pokoju, jakieś ostrzeżenie, a może powiew wiatru z otwartych drzwi balkonowych. Poza tym była tylko cisza i pęd ruchu ulicznego. Trąbiący samochód i jeszcze coś większego, może autobus. Pomyślałam, że wyszli na korytarz. Może zjechali windą siedem pięter w dół, żeby zjeść śniadanie. Zniknęli na jakiś czas, a ja mogłam dalej spać w białej pościeli. Podniosłam głowę z poduszki, aby potwierdzić swoje przypuszczenia. Wtedy zobaczyłam ich obu, stali na balkonie. Byli tacy wyraźni w promieniach słońca. Mój mąż, duży i silny, z szerokimi ramionami, Elias mały i pulchny w białej pieluszce. Podniósł Eliasa i postawił go na barierce. Stamtąd mieli widok na całe miasto. Dachy i fiord po lewej stronie, z kontenerowcami, dźwigami i silosami zbożowymi. Mocno objął Eliasa w pasie. Jego dłonie są niewiarygodnie duże i chociaż byli kilka metrów ode mnie, wyraźnie widziałam, jak podekscytowany jest Elias. Pokazywał, machał małymi rączkami, wydając przy tym niecierpliwe okrzyki. Daleko pod nim znajdowało się miasto. To nierozsądne postawić małe dziecko na barierce balkonu, z bosymi stopami, które przed chwilą trzymałam, więc zawołałam do męża, żeby uważał.

– Uważaj – krzyknęłam – on jest taki dziki!

Usłyszał napomnienie i odwrócił się do mnie. Powoli i mechanicznie, jakby coś poza jego kontrolą kierowało jego ruchem. Przez cały czas trzymał Eliasa w mocnym uścisku, jego dłonie były jak stalowe kajdany, zamknięte w bezpiecznym kręgu. Zauważyłam jednak, że coś jest z nim nie tak. Oczy, tak jaskrawozielone, świeciły własnym blaskiem. Wpatrywał się we mnie jak przez portal z innego świata, stałam się kimś obcym, kimś z zewnątrz. Odwrócił się w ten sam mechaniczny sposób. I pchnął Eliasa za krawędź.

(Fragment wyjaśnień matki, 4 sierpnia, pierwsze przesłuchanie).

*

Ciało pękło, uderzając o asfalt. Ci, którzy znaleźli się najbliżej, porównali później dźwięk do upadku arbuza z dużej wysokości. Niektórzy myśleli początkowo, że z balkonu spadła torba ze śmieciami, może zawierająca owoce i resztki jedzenia, które teraz rozsypały się na chodnik. Większość przechodniów szła z dworca oddalonego o kilka minut. Przeszli przez plac kolejowy z fontanną, gdzie woda spływała chłodno po ścianie z czarnego kamienia. Następnie skręcili w prawo w ulicę hrabiego Adlera i minęli hotel Annabelle z niebieską markizą. Inni znów przybyli od strony Union, pieszo, rowerem lub samochodem, z niewielką prędkością, bo ulica była wąska i ruchliwa.

Naprzeciwko hotelu znajdował się stary blok mieszkalny, który nazywali Grevens Gård – domem hrabiego. Wkrótce za oknami pojawiły się białe twarze. Gapie próbowali rozszyfrować sytuację przed hotelem: zbiegowisko, służby ratunkowe, ludzie w żółtych kamizelkach, brzęczący jak wściekłe osy. Pracownicy hotelu w ciemnych uniformach i przerażeni świadkowie, którzy zostali szybko przegonieni, ale wycofali się tylko na drugą stronę ulicy, zablokowanej na obu końcach. Na obrzeżach tłumu krążyły plotki, ktoś mówił o potrąceniu, samochód skosił pieszego, sprawca zbiegł. Inni twierdzili, że było to samobójstwo, że ktoś skoczył z balkonu, wydawało im się, że widzieli mężczyznę wychylającego się przez krawędź. Zadaszenie osłaniało wejście. Rozległy się krzyki i komendy. Po dłuższej chwili konieczne prace zostały wykonane. Samochody powoli się wycofały. Ofiary nie dało się uratować, ledwo udało się ją podnieść z asfaltu w jednym kawałku. Gapie też rozchodzili się powoli i niechętnie, oglądając się przez ramię. To było niewiarygodne. W tym małym mieście, przy tak pięknej pogodzie. Jednak kilku pozostało do końca, tłocząc się przy fasadzie Grevens Gård. Milczący, bladzi i wstrząśnięci do głębi, prowadzili ze sobą cichą rozmowę. Mężczyzna w żółtej kamizelce spłukiwał ulicę wodą z węża.

Rodzice zostali znalezieni na siódmym piętrze, w tragicznym stanie, niekompletnie ubrani. Naskakiwali na siebie brutalnie. Przechodząca korytarzem pracownica widziała ich z bliska i zeznała potem, że kobieta była rozhisteryzowana, a jej krzyki dało się słyszeć na całym piętrze. Walka toczyła się na korytarzu przed windą. Mężczyzna próbował się bronić, trzymając ręce przed twarzą i kopiąc kobietę, która drapała go, gdzie tylko mogła dosięgnąć, a ponieważ nie miał na sobie ubrania, sięgała niemal wszędzie. W końcu sobie przypomniał, że jest silniejszy. Z wściekłością chwycił kobietę za długie włosy i szarpnął gwałtownie. Wtedy upadła, a on stał, z pękiem włosów w dłoni. Na jej głowie szybko pojawiła się strużka krwi, spłynęła na czoło.

Wyczerpanie w końcu dało o sobie znać, po długiej i wściekłej walce, a kiedy przybiegli ratownicy, małżonkowie zostali wciągnięci do windy i zawiezieni na parter. Tam każde owinięto kocem i zaprowadzono do biura za recepcją.

Niektórzy goście usłyszeli zamieszanie. Zaniepokojeni przekradli się przez hol i zebrali przy barze. Nie był otwarty, ale z okien mieli widok na ulicę. Najwyraźniej ktoś spadł z balkonu; pewnie pijany lub samobójca. Dog niemiecki spoczywał u stóp swego pana, terier bostoński zajął pozycję przy drzwiach, obserwując wszystko, co się działo przy recepcji. Za ladą stały dwie młode kobiety w granatowych uniformach – krótkich, dopasowanych żakietach i wąskich spódniczkach. Telefony dzwoniły bez przerwy, ale ich nie odbierano. Podwójne szklane drzwi stały otworem. Wreszcie rodzice zostali wyprowadzeni, przeszli po grubym dywanie jak szare duchy. Matka krwawiła z rany na czole, ze złością odpychała każdego, kto próbował jej pomóc. Goście hotelowi wyciągnęli szyje i gapili się na nich przez okna. Zauważyli, że mężczyznę i kobietę zabrano osobnymi samochodami. Było się nad czym zastanawiać i o czym rozmawiać tego czwartego dnia sierpnia. Niedługo otworzą Bar Tender.

Hotel Annabelle od trzech pokoleń należał do jednej rodziny. Tu wszystko było dozwolone, przynajmniej tak mówili ludzie, zwłaszcza ci, którzy nigdy w nim nie byli. Opowiadali o potężnych portierach, pluszu i czerwonym aksamicie, niektórzy słyszeli nawet plotki o pornograficznych zdjęciach na ścianach. Mówiono, że bogaci biznesmeni odwiedzali hotel ze swoimi kochankami i że ceni się poufność tutejszego personelu.

Tak, było tam dużo grzesznej czerwieni. Grube dywany i ciężkie zasłony, frędzle, meble obite drogimi tkaninami, żyrandole i brokat. Tkaniny tłumiły dźwięki i nadawały hotelowi ponury spokój, goście automatycznie ściszali głos po wejściu. Obrazy po bliższym zapoznaniu okazywały się reprodukcjami starych francuskich pocztówek, z pewnością erotycznych, z nagimi kobietami. Uśmiechały się złośliwie, ze swymi pełnymi pośladkami i grubymi udami, a mimo to piękne. Z ukrytych głośników rozbrzmiewała przyciszona muzyka.

Przez szklane drzwi weszło dwóch mężczyzn. Sejer zatrzymał się przed ladą, stanął na grubym dywanie i nasłuchiwał. Czy to naprawdę Charles Trenet tak pięknie śpiewa o morzu? Kiedy ostatni raz słyszał tę piosenkę? Musiało to być w jakiejś minionej epoce. Otaczały go piękne przedmioty, wazony, urny i kandelabry ze świecami, nadawały wnętrzu specyficznego charakteru, pomimo słońca na zewnątrz w ten czwarty dzień sierpnia. Motto hotelu brzmiało „Czego tylko chcesz”. Podobno nawiązywało ono do hotelowej polityki przyjmowania zwierząt domowych. Goście meldowali się z psami, kotami i ptakami w klatkach, a personel hotelu opiekował się pupilami, gdy goście przebywali poza pokojem. Ponadto w barze znajdowało się pomieszczenie, w którym można było palić. Poza tym w Hotelu Annabelle nie było większego szaleństwa. Jeśli już, to tylko w pokojach. Tak jak teraz.

Technicy już tam byli, zapieczętowali pokój numer 706. Recepcjonistki nosiły owalne plakietki z wygrawerowanymi imionami: Gossen i Tupi. Gossen była okrągła i miała rumianą twarz, Tupi ciemna i drobna, z azjatyckimi oczami.

– Drzwi są otwarte, ale zapieczętowane – wyjaśniła Tupi.

– Macie tu monitoring? – zapytał Sejer.

Wskazała na kamery.

– Jedna obejmuje recepcję, a druga wejście.

– A co z windą?

– W windzie nie ma.

– Na górze?

– Nie na piętrach.

– Widzieliście coś?

Tupi skinęła głową. Z jej ciemnych oczu biło przerażenie, mówiła szybko i nerwowo.

– Gdy to się stało, spojrzałam w stronę okna. Zobaczyłam tylko cień, spadał bardzo szybko. Była godzina siódma czterdzieści osiem.

Wskazała zegar na ścianie, ze świecącymi czerwonymi cyframi.

W holu ich buty tonęły w grubym dywanie. Drzwi windy otworzyły się, stanęli naprzeciwko siebie w milczeniu, poważni. Sejer, wysoki, siwy i w sile wieku, Skarre jasny, kędzierzawy, dwadzieścia lat młodszy. Gdy tylko winda zaczęła wspinać się po piętrach, zaskoczył ich kobiecy głos, który przemówił do nich jasno i wyraźnie znikąd.

Tak bardzo mnie pociągasz.

Mężczyźni spojrzeli zdezorientowani na sufit windy.

– To nie ty, Jacob? – zapytał Sejer.

– Nie, szefie – odpowiedział Skarre.

Zbadali małą windę, aby znaleźć źródło głosu. Z tego co widzieli, w suficie nie było żadnego głośnika, jedynie kratka, przez którą sączyło się przytłumione światło. Skarre przyjrzał się panelowi z przyciskami. Głośnik był wielkości pudełka zapałek i znajdował się pod wyświetlaczem, gdzie właśnie pojawiła się cyfra siedem.

– Śmieszne – stwierdził Skarre.

Winda zatrzymała się z szarpnięciem. Drzwi powoli się otworzyły i ponownie usłyszeli głos.

Już po wszystkim?

– Ona nas widzi – skomentował Skarre. – Inwigilacja w windzie.

Znaleźli pokój po lewej stronie korytarza. Technicy przykleili do framugi czerwoną taśmę. Ostrożnie ją unieśli i otworzyli skrzydło, zrobili dwa kroki i zatrzymali się.

– Co dokładnie zrobili technicy? – zapytał Skarre.

– Byli tu z aparatem. Kazałem im obfotografować cały pokój. Łazienkę, balkon, armaturę i wyposażenie milimetr po milimetrze.

– Zabrali coś ze sobą?

– Mam nadzieję, że nie.

Z butami jakby przyklejonymi do grubego dywanu obejrzeli pomieszczenie. Trzyosobowa rodzina wybrała pokój de luxe z łóżkiem king size z mahoniu, wystawnym meblem z wysokimi szczytami, rzeźbieniami i profilami. Łóżko znajdowało się po prawej stronie pokoju i widać było, że spały w nim trzy osoby. Pościel była niechlujnie zebrana na środku jak duże gniazdo. W pokoju znajdowały się dwa wysokie okna wychodzące na ulicę. Pod jednym z nich stała zielona sofa z profilowanymi nogami, dwuosobowa, a obok dwa krzesła i stolik ze szklanym blatem. Pod szkłem umieszczono stare fotografie w czerni i bieli. Przy przeciwległej ścianie stało biurko z lampką i zieloną podkładką, a pod nim wiklinowy kosz na śmieci. Łazienka znajdowała się po lewej stronie. Czerwone zasłony nie były zaciągnięte, słońce wpadało do pokoju przez oba okna. Drzwi na balkon stały otworem. Ruch z ulicy poniżej brzmiał jak jednostajny szum. Właśnie ponownie ruszał po incydencie. Zobaczyli też trochę ubrań tu i tam, na podłodze i na oparciach krzeseł. Parę kolorowych zabawek w kącie, paczkę pieluch i kilka par butów, które najwyraźniej zrzucili w pośpiechu. Czerwone sandały z cienkimi paskami, czarne męskie mokasyny i białe trampki tak małe, że pasowałyby na lalkę. Dziecięce buty poruszyły ich do głębi. Pod ścianą stały dwie torby, duża i mała. Na krześle wisiała damska torebka. Pokój wyglądał jak po bitwie. Lampa z dużym kloszem z frędzlami przewróciła się, a telefon, stojący wcześniej na jednej z szafek nocnych, został wyrwany z gniazdka. Były też zdjęcia skąpo odzianych kobiet, oprawione w złote ramki, ale Sejer zauważył coś jeszcze. Ujęło go to w niewytłumaczalny sposób, zapadło na zawsze w pamięć i nabrało zupełnie nietrywialnego znaczenia. Skarre też zwrócił uwagę na obraz nad łóżkiem.

Rozpoznał ten motyw z własnego dzieciństwa w Roskilde w latach pięćdziesiątych, obrazek, który wisiał nad niejednym dziecięcym łóżeczkiem. Występowały w kilku wariantach, mogła to być na przykład dziewczynka na moście wiszącym nad strasznym wąwozem ze spienioną wodą. Za dzieckiem zawsze szedł anioł stróż z białymi skrzydłami. Na tym obrazku mały chłopiec w krótkich spodniach stał na skraju klifu, patrząc na oszałamiający krajobraz, jakby chłonął cały świat i wszystko, co się w nim znajduje. Za nim stał różowy anioł w powiewających szatach. Jego skrzydła z białymi piórami obejmowały chłopca, aby widz był pewien, że nie może go spotkać nic złego. Podobnie jak chłopiec na klifie, Elias siedział na poręczy balkonu i patrzył na miasto.

– Tego anioła – zauważył Skarre – najwyraźniej tam zabrakło.

Dopiero teraz zrobili kilka ostrożnych kroków po dywanie. Niczego nie podnosili, niczego nie dotykali, ale też nic nie mogło im umknąć.

Skarre zajrzał do kosza pod biurkiem i odnotował jego zawartość. Dwie miniaturowe butelki po alkoholu, dwie puszki po heinekenie i ćwiartka czerwonego wina. Opakowanie po czekoladzie. Torebka, w której znajdowały się pikantne precle, trochę zmiętego papieru, może chusteczek. Na zielonej dwuosobowej sofie leżała pluszowa foka z plastikowymi oczami i dzianinowa kurtka z czerwoną lamówką. Na stole leżała wczorajsza gazeta, telefon komórkowy i talerz przejrzałych owoców. Na parapecie paczka cameli i zapalniczka. Przeszli do łazienki. Sejer zajrzał do kabiny prysznicowej. Na mydelniczce stała butelka mydła w płynie Vanilla Harmony. Na podłodze przed kabiną leżał wilgotny ręcznik. Na umywalce pod lustrem ułożono kosmetyki, męskie i damskie. Był tu też żel pod prysznic Axe.

– Przyciągaj zapachem – mruknął Skarre.

Znaleźli jednorazowe kapcie, dezodoranty i perfumy. Plastikowe pudełko jednorazowych chusteczek dla niemowląt. Szczotkę do włosów i pudełko tabletek dla Milego Madaniego – Sarotex Retard 25 mg, „Należy przyjmować zgodnie z zaleceniami lekarza. Substancja czynna: amitryptylina”.

Na podłodze w łazience też leżało trochę ubrań. Biała sukienka w żółte kwiatki, czarne majtki, koszula w kolorze khaki z naszytymi imitacjami odznaczeń. Na brzegu umywalki leżał naszyjnik ze szklanych koralików i kilka cienkich bransoletek. Sejer obejrzał kosz na śmieci pod zlewem. Znajdowało się w nim kilka pieluch. Zarówno pokrywa, jak i deska sedesowa były podniesione.

Wyszli na balkon. Nie był duży, ale znalazło się na nim miejsce na plastikowe siedzisko, stolik i dwa krzesła, wszystkie te skromne meble ustawiono pod ścianą. Sejer przechylił się przez balustradę i spojrzał na ulicę. Przeszedł go dreszcz na myśl o spadającym dziecku. Ruch uliczny znów odbywał się normalnie, ale wiele osób mijających hotel rzucało szybkie spojrzenia w stronę balkonu na siódmym piętrze.

Słońce było wysoko na niebie.

Stali ramię w ramię z dłońmi na barierce. Sejer obserwował sylwetkę miasta, budynki i iglice, maszty i wieże, dźwigi w porcie. Silosy zbożowe, rzekę i wszystkie mosty. Spojrzał na Grevens Gård naprzeciwko. Budynek miał osiem pięter. Istniało prawdopodobieństwo, choć niewielkie, że ktoś widział wypadek z okna. Ulica była wąska, fasady dzieliło niewiele metrów.

Wrócił do środka i podszedł do łóżka, które dokładnie obejrzał. Stwierdził, że matka spała po lewej stronie. Na jej stoliku nocnym, oprócz lampki i budzika, leżały trzy srebrne pierścionki i duża spinka do włosów. Usiadł na krawędzi posłania. Stamtąd mógł wyjrzeć na balkon. Wyraźnie widział swojego kolegę, w jasnym słońcu, prostego jak patyk. Przeszedł na prawą stronę łóżka. Na podłodze leżał telefon, a na stoliku nocnym męski zegarek Certina ze stalową bransoletą. Z tej strony widział meble balkonowe pod ścianą. Nie mógł jednak dostrzec Skarrego przy barierce.

– Kiedyś byli szczęśliwi – stwierdził Skarre, wracając do środka.

– Może – odrzekł Sejer – a może nie. Ludzie mają wiele motywów do wchodzenia w związki. Nie wszystkie mają związek z miłością.

Usiadł na zielonej sofie. Podniósł białą fokę i spojrzał jej w oczy.

W tym pokoju spały trzy osoby. Oddychali, ich serca biły. Wschodzące słońce ogrzewało ich ciała. Spali, być może śnili, z drżącymi powiekami, a później krzyczeli bez końca. Cała ta energia, pomyślał, musi być gdzieś tu, w ścianach i meblach. Francuzki na obrazach pozostały niewzruszone, kusiły go swoimi białymi tyłkami, uśmiechały się do niego bezczelnie. Gdzie się podziało zawodzenie, pomyślał Sejer, gdzie się podziały krzyki, gdy w płucach zabrakło już powietrza? Czy wiszą tu jak cienkie nitki z sufitu, czy wrażliwa dusza będzie mogła je usłyszeć, gdy pokój zostanie opróżniony, posprzątany i przygotowany na kolejnego gościa? Usłyszeć je w ciemności nocy, poczuć jako mrowienie? Obudzić się i poczuć niewytłumaczalny strach?

Ponownie jego uwagę przykuł obraz z aniołem stróżem. Ironia, dziwny zbieg okoliczności, że wisiał właśnie tutaj, nad szerokim łóżkiem, w którym spał piętnastomiesięczny chłopiec. Jakby jakaś siła wyższa wiedziała, co się stanie, i w niewytłumaczalny sposób próbowała interweniować.

Dorośli weszli tu wczoraj, z dzieckiem. Oni również widzieli obraz na ścianie, też się nad nim zastanowili. Albo byli obojętni, może zajęci innymi, trudnymi sprawami. Ale to właśnie ten hotel wybrali. Annabelle, z jego pokusami i pięknymi kobietami.

Skarre spojrzał na inspektora. Wysoki, siwy mężczyzna był wdowcem i miał dzieci, a nawet wnuki, on zaś był kawalerem. Obaj widzieli roztrzaskane ciało.

– Ojciec nie chce jeszcze rozmawiać – zaczął Skarre. – Ty jesteś dobry w mowie ciała, zauważyłeś coś?

– Nie jest łatwo odczytać mowę ciała człowieka zamkniętego w zbroi – odpowiedział Sejer.

– A twarz?

– Przyłbica jest opuszczona.

Podniósł leżący na stole telefon komórkowy Samsung Galaxy i włożył go do wewnętrznej kieszeni marynarki.

– Zajrzyj do czerwonej torebki – polecił. – Matka na pewno miała swoją komórkę.

Była mniejsza, w kolorze różowego złota. Na wyświetlaczu ujrzeli jej zdjęcie z dzieckiem, policzek przy policzku.

Sejer myślał o wyjaśnieniach matki. Płakała i ocierała łzy, jąkała się i jęczała, opowiadając przebieg wydarzeń tak szczegółowo, jak tylko potrafiła. Co myślała, czuła i co widziała. Mężczyzna nie powiedział ani słowa.

Skarre, głęboko wstrząśnięty zbrodnią, chciał na swój niezdarny sposób znaleźć w tym wszystkim coś pozytywnego.

– Tak, tak – westchnął. – To nie będzie bardzo zasobochłonna sprawa. Zakończymy ją w krótkim czasie.

– Zobaczymy.

– Czemu tak mówisz?

Już miał skwitować „Bo mam duże doświadczenie”, ale nie chciał wykorzystywać tego przeciwko młodszemu koledze.

– Człowiek w zbroi nie przedstawił nam swojej wersji – powiedział.

W ostatniej chwili przypomniał sobie o papierosach na parapecie. Pomyślał, że ojciec pewnie o nie poprosi, schował więc paczkę do wewnętrznej kieszeni. Rozejrzał się po pokoju po raz ostatni.

– Przejrzymy jeszcze monitoring – zaproponował. – Stali przecież przy recepcji. Zameldowali się i przeszli przez hol, być może kilka razy. Chcę zobaczyć, jak wyglądali.

Ponownie udali się do windy, stanęli w milczeniu, czekali na podróż w dół. Gdy dotarli na pierwsze piętro, ponownie usłyszeli głos: Dopóki śmierć nas nie rozłączy.

– Jak się pani nazywa? – zapytał Sejer.

– Tupi Sun-Lee.

– A pani?

– Gro Sessvold – przedstawiła się druga recepcjonistka. – Nazywają mnie Gossen.

Sejer podyktował, a Tupi zapisała zalecenie dla gości i personelu, aby zgłosili się na policję, jeśli coś zauważyli. Może usłyszeli rozmowy między parą z pokoju 706. Może ktoś słyszał hałasy w nocy lub zauważył coś, co uważał za znaczące. Apel został wydrukowany w dwóch egzemplarzach. Jeden umieszczono przy windzie, a drugi na tablicy ogłoszeń w recepcji. Sejer chciał też wiedzieć, kto był w pracy dzień wcześniej, kiedy rodzina zameldowała się w hotelu. Kto pracował po południu, wieczorem i w nocy oraz kto obsługiwał bar, w którym spędzili wieczór.

– To nie my ich zameldowałyśmy – wyjaśniła Gossen. – Tupi i ja zaczęłyśmy o drugiej.

– Kiedy przyjechali?

Tupi odwróciła się do komputera.

– Wczoraj o dziesiątej. Siedli przy barze, podaliśmy im kawę. Pokój był gotowy dopiero o jedenastej.

– Jak długo mieli zostać?

– Do jutra.

Spojrzała na niego zmrużonymi oczami.

– Mały siedział tutaj na dywanie i się bawił – powiedziała – zrobiłam mu zdjęcie. Pozwoliłam mu wziąć nasz dzwonek. Spodobał mu się ten dźwięk.

Lekko stuknęła w mosiężny dzwonek na ladzie, wydał z siebie wesoły brzęk.

– Mogę zobaczyć zdjęcie? – zapytał Sejer.

Znalazła zdjęcie i podała mu komórkę drżącymi rękami. Sejer patrzył na Eliasa przez długi czas. Może to jego ostatnie zdjęcie. Chłopczyk miał na sobie spodnie dresowe i koszulkę z napisem „Edycja limitowana”.

– Ten głos w windzie… – zapytał Skarre – do kogo należy?

– Och. – Gossen się zarumieniła. – Nazywamy ją po prostu Greta. Bo wszyscy mówią, że bardzo przypomina Gretę Garbo. To znaczy jej głos. Chcemy, aby nasi goście czuli się mile widziani – dodała – więc nagranie pozostaje włączone, dopóki ktoś się nie poskarży. Chcą się panowie poskarżyć?

– Absolutnie nie – zapewnili zgodnie.

Zabrali nagrania z recepcji i wejścia, po czym szybko udali się do baru. Rzucili okiem na wnętrze utrzymane w zieleni i mahoniu, z okrągłymi stołami i głębokimi krzesłami oraz lampami, które dawały rozproszone, ciepłe światło. Następnie wyszli na ulicę, stanęli na chwilę pod markizą i spojrzeli na budynek naprzeciwko. Dom z 1911 roku był pierwotnie jasnoróżowy, ale stopniowo przybrał kolor rozgotowanego łososia. Okna były stosunkowo małe, nie było balkonów.

– Każde okno to oko – stwierdził Sejer.

Za szybami pojawiły się dwie blade twarze. Skarre podniósł rękę i pomachał.

– Co ty wyprawiasz? – zapytał Sejer.

– Daję im znać, że przyjdziemy – mówi Skarre – na to właśnie liczą.

– Przez ciebie poczują się ważni – upomniał Sejer. – I zaczną wymyślać niestworzone historie.

– Jak myślisz, dlaczego zrobiła to zdjęcie? – zapytał Skarre. – Eliasa?

– Trudno powiedzieć. Może chciała przypodobać się rodzicom. Jakoś ich uspokoić. Droga do serca matki wiedzie przez dziecko. To chyba taki hotel.

Jego oczy powędrowały w lewo. Zauważył punkt, w którym spadło jedenastokilogramowe ciało. Twarzą i klatką piersiową w dół, z ramionami wyciągniętymi na boki jak latająca wiewiórka, dziecko spadło z balkonu i uderzyło o asfalt. Ulica została zmyta do czysta. Słońce stało wysoko na niebie, a woda już dawno wyparowała. Mimo to dojrzał ciemną, rozmazaną plamę przypominającą wyciek oleju.

*

Nie spała, ale nie była też przytomna. Oczy wpatrywały się w przestrzeń, policzki miała blade. Jej włosy, długie i gęste, dzielił pośrodku przedziałek. Fioletowe, różowe i żółte po lewej stronie, kasztanowe po prawej. Z zawodu była fryzjerką, lubiła bawić się kolorami. Na czole, przy linii włosów, miała ranę. Sejer nie był pewien, w jakim stopniu była obecna w jego rzeczywistości, w biurze z białymi ścianami i dużymi oknami. Półki i szafki, stosy segregatorów i papierów. Na podkładce do pisania leżącej przed nim na biurku nadrukowano mapę świata w jasnych kolorach, lecz miasto, w którym się znajdowali, nie było dość ważne, by je zaznaczyć. Pomyślał, że matka jest jakby poza sobą. Tak właśnie czuli się ludzie, gdy spadała na nich katastrofa. To nie dzieje się naprawdę, widzę to z zewnątrz, jakby film. Nie chciała wrócić do swojej głowy, nie chciała używać zmysłów. Lepsze było rozpamiętywanie wszystkiego, co poprzedziło straszliwe wydarzenie, oglądanie tych obrazów raz za razem. Dziecko, które spało między nimi w łóżku, bosa stopa w jej dłoni.

Sejer zanotował jej dane. Sylvi Renate Roos Madani.

– Jak mówią do pani na co dzień?

Jego głos wdarł się do jej umysłu, musiała dojść do siebie.

– Sylvi – odpowiedziała. – Sylvi Roos.

– Czy może mi pani przybliżyć, co pani teraz myśli i czuje?

– Jak się czuję? Czuję się winna.

– Dlaczego winna?

Znalazła na stole odchodzącą od blatu drzazgę, szturchnęła ją czerwonym paznokciem, tak błyszczącym i wypolerowanym, że raczej nie mógł być prawdziwy, pomyślał Sejer, kobiety miały teraz do dyspozycji tak szeroki arsenał. Zapomniała o oddychaniu, na chwilę zabrakło jej tchu. Nic już nie działało automatycznie, tylko jej serce dalej idiotycznie biło. Nieustępliwy mięsień nie został poinformowany, że reszta maszynerii nie działa.

– Powinnam być ostrożniejsza – powiedziała – ale byłam na niego wściekła.

– Dlaczego?

– Z oczywistych powodów.

Zasłoniła oczy dłonią. Tymi czerwonymi paznokciami podrapała twarz męża.

– Już wcześniej chorował – wyjaśniła. – Pogarsza mu się, gdy jest pod presją, wtedy staje się niestabilny. Jeśli jest całkiem źle, traci kontakt z rzeczywistością. Nie jest wtedy duży i silny, jest małym, płaczącym dzieckiem.

Sejer wsłuchiwał się w napięty głos. Gdzieś tam mógł być ukryty dźwięk, drgnięcie ust, którego nie mógł zignorować, oznaka tego, co kryło się w jej wnętrzu.

– Myśli pani, że jest chory?

Spojrzała na niego ze zdziwieniem.

– Jeszcze pan pyta? Pyta pan, czy jest chory?

Miała duże, wyraziste oczy. Tęczówki były niebieskie, a w bieli mógł dostrzec wyraźne naczynia krwionośne.

– Jak przejawia się ta choroba?

– Czasami wpada w depresję. Naprawdę głęboką depresję. Jest wtedy bardzo zdezorientowany, od razu widzę to w jego oczach. Jak u narkomanów, mają taki nieobecny wyraz oczu. Kiedy jest chory, mówi tylko po serbsku. Zapomina, że przeprowadził się do Norwegii. Nie pamięta niczego, czego się nauczył.

– Czy wysyłał wcześniej jakieś sygnały?

– Ostatniej nocy, kiedy siedzieliśmy w barze i rozmawialiśmy, był dość mroczny. Rozumie pan, co mam na myśli?

– Może mogłaby mi pani to wyjaśnić?

Sylvi Roos miała na sobie ciuchy z magazynu w areszcie. Spodnie dresowe i czerwoną kurtkę z kapturem, wszystko o kilka rozmiarów za duże, przez co wyglądała na małą i opuszczoną. Może zwykle była elegancka. Sejer przypomniał sobie kwiecistą sukienkę i czerwone sandały, które widział w pokoju hotelowym. Pierścionki na stoliku nocnym, biżuterię w łazience, słoiczki i tubki. Mówiła, jakby cierpiała. Słowa urywały się, a jej oddech był nierówny. Była w tym rezygnacja, jakby długo czekała na jakąś tragedię i w końcu ta się wydarzyła.

– Pani mąż był zestresowany? Dlaczego?

Milczała przez dłuższą chwilę. Wykonała kilka ruchów ustami, nieco nerwowo.

– Rozwodzimy się – powiedziała i spojrzała na niego. – Rozwodzimy się.

Krwiak na jej czole pociemniał. Miała siniaki w miejscach, gdzie mężczyzna uderzał ją pięściami. Została pobita, pomyślał Sejer, jest posiniaczona wewnątrz i na zewnątrz.

– Byliście co do tego zgodni?

– To ja chciałam odejść – przyznała. – Problemem był Elias.

Z wielką energią szturchnęła drzazgę w stole.

– Dlaczego Elias był problemem?

– Chciałam wyłącznej opieki. Wiedział, że ją dostanę.

Jej plecy były teraz wyprostowane, a głos mocniejszy.

– Dlaczego było to oczywiste?

– Bo on zmaga się z zaburzeniami psychicznymi. Choroba wybucha bez ostrzeżenia, nie jest w stanie opiekować się dzieckiem. Byłam gotowa opowiedzieć o tym wszystkim w sądzie, gdyby doszło do sprawy.

– Może odebrał to jako groźbę? – zapytał Sejer.

– Jeśli prawda jest groźbą, to słusznie. – Spojrzała na niego ostro.

– Myśli pani, że chciał panią ukarać, wyrzucając Eliasa z balkonu? Ponieważ bitwa została przegrana?

– Tak właśnie myślę. Nie żeby był tego świadomy. To był rodzaj chorej desperacji. Bitwa była przegrana, miał stracić Eliasa.

Zastanawiał się nad jej słowami. Rozpoznał to wszystko, ten sposób myślenia. To, co się dzieje, gdy wszystko jest stracone i jedyne, co ci pozostało, to samotność.

– Czy mieszka pani pod tym samym adresem?

– Już nie. Od czterech tygodni mieszkam z mamą w Ellevåg. Poszliśmy do hotelu, żeby spotkać się na neutralnym gruncie. Żeby się dogadać.

– Ustalić warunki opieki nad dzieckiem?

– Ustalić różne rzeczy. Miałam nadzieję, że zrozumie, że to najlepsze rozwiązanie, żeby Elias został ze mną. Nigdy nie odmówiłabym mu odwiedzin, ale okazjonalne wizyty to było dla niego za mało. Bałam się, że zabierze Eliasa do Belgradu, tam ma całą rodzinę. Nie miałabym jak utrzymywać kontaktu. Czy był badany przez lekarza? – zapytała gwałtownie.

Sejer cały czas ją obserwował. Wszystko, co mówiło jej ciało, jej twarz i dłonie, niewerbalna komunikacja, która często ujawniała coś innego niż usta, coś więcej.

– Chcę tylko powiedzieć, że jest bardzo dobry w udawaniu poczytalnego – ostrzegła. – Trzeba go dobrze znać, aby zdać sobie sprawę, że coś się dzieje. Jestem jedyną osobą, która dobrze go zna.

– A co się dzieje?

– Już to wyjaśniłam!

Potrząsnęła głową, jakby sądziła, że inspektor nie jest zbyt bystry.

– Jego lekarz nazywa to deficytem w percepcji rzeczywistości – powiedziała.

– Więc uważa pani, że nie był przy zdrowych zmysłach, kiedy zepchnął Eliasa z balkonu?

Przez chwilę wyglądała na zdezorientowaną, jakby zgubiła wątek.

– Mówi pani, że w przeszłości chorował – zaczął Sejer. – Czy kiedykolwiek był hospitalizowany?

Przytaknęła.

– Przymusowo?

– Nie, nigdy.

– W którym szpitalu?

– W Varden, na oddziale zamkniętym.

– Jak długo trwał wasz związek?

– Dwa lata.

– Czy był agresywny w czasie, gdy go pani znała?

– Tylko słownie. Groźby i wyzwiska to też agresja. Zwykle jest cichy, ale bywa też wybuchowy.

Znowu się zamyśliła, wspominając wszystkie starcia, wszystkie gwałtowne kłótnie i gorzkie słowa.

– Czyli były to puste groźby?

Niebieskie oczy patrzyły tępo.

– To nie czyni ich mniej przerażającymi. Ja ważę pięćdziesiąt kilogramów, a on dziewięćdziesiąt.

Oparła się o stół i spojrzała na niego błagalnie.

– Potrzebuję czegoś do picia – poskarżyła się – tak bardzo chce mi się pić. I paracetamolu, bardzo boli mnie głowa. Czuję się naprawdę źle.

Sejer szybko przyniósł to, o co prosiła. Zadrżała, podnosząc plastikowy kubek do ust, piła z zamkniętymi oczami, szybko i łapczywie jak dziecko, a woda spływała jej po brodzie. Potem przełknęła dwa łyki i wytarła usta.

– Jak dokładnie brzmiały te groźby, co zwykle mówił? – spytał Sejer.

– Cokolwiek przyszło mu do głowy. I co mógł wyrazić ze swoim norweskim słownictwem. Zgniecie mnie jak muchę albo spłaszczy jak szczura. Nazywa mnie wiedźmą, oskarża o brak inteligencji, nazywa mnie łatwą.

– Czy to prawda?

Uśmiechnął się, by usunąć jad z pytania.

– Absolutnie nie, jestem teraz mamą. Byłam – sprostowała.

– Elias był pani jedynym dzieckiem?

– Tak.

– Pani mąż jest od pani starszy, ma czterdzieści dwa lata, a pani trzydzieści. Czy ma dzieci z poprzednich związków?

– Może ma jakieś w Serbii – podzieliła się z nim myślą, która czasem ją nachodziła.

– Nie wyklucza pani tego?

Wzruszyła ramionami. Była tak niewyobrażalnie zmęczona. Teraz nie miało znaczenia, co ukrywał w swoim kraju.

– Wszystko, co ma związek z jego ojczyzną, to mroczny rozdział – wyjaśniła – nie chce o tym rozmawiać. Kiedy ludzie nie chcą rozmawiać o swoim życiu, oznacza to zwykle jakąś tajemnicę, która nie może wyjść na światło dzienne. Może mieć tam dzieci, nawet kilkoro. Może mieć długą historię chorób, o których nic nie wiem. Przemoc. Przestępczość, nie wiem. Nic już nie wiem…

Po chwili zmusiła się do kontynuowania wyjaśnień.

– Zastanawiam się, czy czegoś się wstydzi – dodała.

– Czy kiedykolwiek poznała pani jego rodzinę z Serbii?

– Rozmawiałam z jego mamą przez Skype. Jest stara, słaba i nie zna ani słowa po angielsku. Siedziałyśmy i machałyśmy do siebie, nie wiedząc, co powiedzieć. Głównie płakała, biedactwo.

– Dlaczego płakała?

Sylvi Roos uśmiechnęła się smutno.

– Płakała, bo jej jedyny syn w końcu się żenił. Tam w Serbii są tacy emocjonalni, tacy teatralni. A potem płakała jeszcze bardziej, kiedy powiedziałam jej, że jestem w ciąży, i płakała, kiedy Elias został ochrzczony, a nie nazwaliśmy go Marco, po jej mężu, który zmarł dawno temu. Siostra Milego, Marijana, była na naszym ślubie. Robiła zdjęcia. Gdzie on jest? – rzuciła nagle.

– Niedaleko – odparł Sejer.

– Co mówi?

– Jeszcze do tego wrócimy. Teraz rozmawiam z panią.

Odważnie skinęła głową. Wypiła więcej wody i pogłaskała się po czole, odnajdując otwartą ranę w miejscu, gdzie wyrwano jej włosy i gdzie kilka kropel krwi zastygło w czarne paciorki.

– Czy kiedykolwiek był agresywny wobec Eliasa? – zapytał Sejer.

– O nie, nic podobnego, nigdy taki nie był. Nie mogę na niego nic takiego powiedzieć.

– Jakim był ojcem?

– Silnym.

– Jak okazywał swoją siłę?

– Tak jak robią to mężczyźni w kraju, z którego pochodzi. Jest umięśniony. Lubił podrzucać Eliasa w powietrze. Bawił się w samolot, karuzelę i tym podobne rzeczy. Jest operatorem żurawia – wyjaśniła – więc czasami podnosił Eliasa jak ramię żurawia i kołysał nim. Lubił nosić go na ramionach. Lubił żartować. Elias też to lubił. Ja nie mam mięśni, nie robiłam takich rzeczy. Nie miałam też odwagi. Dzieciakami nie powinno się rzucać, mogą spaść. – Spojrzała na niego.

– Czy była między nimi miłość?

– O tak! – wykrzyknęła. – Bardzo się kochali. Czasami Mile siadał w nocy przy jego łóżku, żeby na niego popatrzeć, nucił jakąś serbską kołysankę, której nie rozumiałam. I cały czas kupował prezenty bez żadnego powodu.

– Ale związek się skończył i chce pani od niego odejść – zauważył Sejer. – Czy poznała pani kogoś innego?

– Nie, nikogo nie mam. Nie o to chodzi. – Potrząsnęła stanowczo głową. – To on znalazł sobie kogoś innego. Mówi, że nie, ale ja wiem lepiej.

– Co dokładnie pani wie?

Uśmiechnęła się z przekąsem.

– Po prostu poczułam, że coś się w nim zmieniło.

– Ach tak.

– Ta nowa dziewczyna, nie znam jej imienia, pewnie nawet nie wie, że Mile od czasu do czasu poważnie choruje – wyjaśniła. – On pochodzi z kultury, w której nie mówi się o takich rzeczach. Zwłaszcza jeśli jest się mężczyzną, silnym jak niedźwiedź. Przyznanie się do takiej słabości sporo kosztuje.

– Postrzega pani chorobę psychiczną jako słabość?

– Wszystkie choroby czynią nas słabymi.

Znów cisza.

– Od kiedy pani mąż mieszka w Norwegii?

– W chwili przyjazdu miał trzydzieści dwa lata. Dobrze mówi po norwesku.

– Jakim imieniem posługuje się na co dzień?

– Został ochrzczony jako Mile Marco Madani, Marco po ojcu. W pracy czasami nazywają go Miękkim Mojżeszem. Kiedy chcą mu dokuczyć. Ale on przedstawia się Mile Madani. Nie chce używać imienia ojca. Myślę, że w jego dzieciństwie było coś trudnego.

Znów dotknęła rany na czole.

– Kiedy będę mogła wrócić do domu? – zapytała. – Już drugi raz składam wyjaśnienia. Muszę wrócić do mamy, jestem bardzo zmęczona.

Sejer studiował mapę, która leżała między nimi. Żółte obszary lądowe, niebieskie morza, czerwone granice. Znalazł Serbię i położył palec na Belgradzie. Kiedy nie odpowiedział, powtórzyła pytanie.

– Musimy najpierw porozmawiać z pani mężem – wyjaśnił. – On również ma swoją wersję tego, co się stało. Czuć od pani alkohol – dodał. – Czy znajdziemy coś w próbce krwi?

– Nie sądzę – rzuciła szybko. – Może jakieś śladowe ilości.

Płakała, nie rozumiała, dlaczego musi czekać. Wyjaśniła wszystko dokładnie, mówiła, aż zaschło jej w ustach, z trudem znajdowała słowa, z trudem je zapamiętywała. A tu nagle policjant mówi o innej wersji, tej, którą poda mąż, gdy będzie można go przesłuchać.

Co jeszcze mogę im powiedzieć, pomyślała, w ciągu tych kilku minut? Co tak naprawdę chcą usłyszeć? Wyjaśniłam przecież, że jest poważnie chory, że ma nawracającą depresję. Kilka razy stracił kontrolę. Tym razem całkowicie. Tak reaguje, gdy czuje się zagrożony. Jego chorobę można udokumentować. Hospitalizacja, terapia i leki. Na tych lekach staje się bardzo ciężki i powolny. Wywinie się, pomyślała, skażą go na przymusowe leczenie. Jedzenie i odpoczynek, zrozumienie i więcej leków. Wyjdzie za rok lub dwa. Pomyślała o zapomnianej przez Boga dzielnicy na obrzeżach Belgradu, gdzie dorastał, o małym miasteczku Obrenovac. Co takiego działo się w Serbii, że nie chciał o tym mówić? Dlaczego teściowa płakała, pomyślała, przecież usłyszała radosne wieści. Że spodziewamy się dziecka i że się pobieramy. Jakby coś się w niej rozluźniło po długim czasie bólu. Przypomniała sobie twarz na ekranie, widziała też kilka zdjęć. Mała, zgarbiona i bezzębna kobieta w wysokich butach i długich spódnicach. Pomyślała o swojej szwagierce Marijanie, która przyjechała na ślub, by robić zdjęcia starym aparatem odziedziczonym po ojcu, Marcu. Była starsza, silna, męska i introwertyczna jak jej brat, zawsze ubrana na czarno. Powitała wszystkich grzecznie, uściskiem dłoni, który sprawił, że zrobiło im się jej żal, ubrała się w cekinową sukienkę, kompletnie do niej nie pasowała, odsłaniała imponującą muskulaturę jej ramion i rąk. Poważnie potraktowała zadanie robienia zdjęć. Wszyscy byli chętni do pomocy, nawet Mile postępował zgodnie z instrukcjami siostry i zdobył się na kilka zakłopotanych uśmiechów. Zawsze był poważny, jakby skrywał coś, o czym nie chciał rozmawiać, jakby był obciążony życiem samym w sobie, jakby przyszedł na świat i nie znalazł żadnego znaczenia, żadnej przynależności. Uderzyło ją, że właśnie tę powagę tak bardzo kochała. Przez większość czasu milczał, nigdy nie zachowywał się głupio, nie zajmował się błahostkami, nigdy nie był wybredny ani fałszywy. Jeśli coś mówił, to na serio, jeśli był wściekły, to dawał temu wyraz. Nie znała serbskiego słownictwa, ale brzmiało wybuchowo. Całe życie o kimś takim marzyła. Wcześniej nie pojawił się w jej życiu żaden mężczyzna, który by ją podniecił, tylko zwykli przeciętniacy. Mile Madani nie był przeciętny, był z żelaza. Z oczami ostrymi i zielonymi jak odłamki butelek.

Utrzymanie ciała w bezruchu było niemożliwe. Gdyby się rozluźniła, władzę nad nią przejęłaby grawitacja, rzeczywistość, ból i śmierć. Nieustannie zmieniała więc pozycję, pochylając się do przodu, odchylając do tyłu, przeczesując dłonią włosy. Wyczuwała palcami ranę po wyrwanym puklu. Pozwolono jej zadzwonić do mamy, po tym jak odrzuciła ofertę pomocy księdza w Ellevåg. Czekała na twardej kanapie z rudowłosym policjantem, podczas gdy inny poszedł po telefon. Biedna mama. Chodziła po domu, nie wiedząc, co się stało. Irene Roos, babcia, która straciła jedynego wnuka.

– Czy musi pan tu siedzieć, gdy będę rozmawiać? – zapytała, patrząc na policjanta.

– Muszę.

– Nie potrwa to długo – zapewniła – po prostu dam jej znać. Nie chcę księdza pod drzwiami, ona tego nie zniesie. Gdybym wysłała księdza – zerknęła na rudowłosego – nie wiadomo, co by jej powiedział. Jak miałby pocieszyć najdumniejszą babcię na świecie, której zięć zrzucił wnuka z siódmego piętra? Co pan by powiedział? – zapytała wyzywająco, bo musiała rzucić komuś wyzwanie. Pokazać komuś jego miejsce.

– Nie jestem księdzem – odparł spokojnie.

– Wiem, ale gdyby pan był?

Pomyślał chwilę.

– Myślę, że trzeba mówić prawdę – stwierdził. – Prawdę. Bez owijania w bawełnę. Księża mogą się czymś takim zajmować. My pracujemy w policji, mamy inne sposoby.

Sylvi zastanowiła się nad „owijaniem w bawełnę”. Lubiła to wyrażenie, miało w sobie coś ciepłego i przyjaznego, amortyzującego, otulającego. Co powinnam powiedzieć, pomyślała. A mężczyzna siedzący obok, czego ode mnie oczekuje? Czy on słucha, czy pamięta to potem? Czy to naprawdę się wydarzyło?

– Chce mi się pić – powtórzyła.

Otworzył drzwi i wyszedł na korytarz. Zobaczyła jego plecy, młode i wąskie, szyję cienką i białą. Wzięła wodę i piła przez długi czas.

– Dlaczego pan tu jest? – zapytała.

Piegowatą dłonią potargał swoją rudą grzywkę.

– Jestem tu, by się panią zaopiekować – wyjaśnił.

Otarła usta.

– Nie, chodzi mi o to, dlaczego postanowił pan zostać policjantem?

Widziała, że głęboko się zastanowił. Szukał właściwych słów, takich, które nie postawią go w złym świetle, ale nadal będą szczere.

– Chciałem pracować z ludźmi – powiedział w końcu.

Spojrzała na niego uważniej. Jego oczy też były zielone, ale nie tak jak oczy Milego. Były jaśniejsze, z domieszką szarości.

– A co z adrenaliną? – zapytała. – Czy nie chciał pan zostać policjantem z powodu tego dreszczyku? Z powodu tragedii, które zobaczy pan z bliska i osobiście? Na przykład, gdy ktoś zrzuca dziecko z siódmego piętra? Nie odpowie mi pan wprost?

Zaczęła drżeć. Zgniotła plastikowy kubek i ponownie stanęła z nim twarzą w twarz. Odwzajemnił wyzywające spojrzenie ze stoickim spokojem.

– Lubię emocje – przyznał – ale nie za bardzo. Idealnie byłoby, gdybym mógł jakoś pomóc tym, którzy zmagają się z trudnościami.

– Więc chce pan pomóc Milemu? – zapytała ostro.

– I pani. Pewnie mnie pani zapamięta. Więc ważne jest, jak się zachowuję. Ja panią też zapamiętam – dodał z uśmiechem.

Nie rozumiała, jak taki młody człowiek może być tak pewny siebie, tak arogancki i butny. Wzięła kolejny kubek, znów się napiła, zdając sobie sprawę, że w końcu przestała się trząść, a ból głowy zmniejszył się do delikatnego pulsowania w skroni. Zapytała, czy ma dziewczynę. Czy ma zamiar porozmawiać o tym incydencie z nią, z przyjaciółmi, z rodziną lub na imprezie.

– Nie musi się pani o to martwić.

Spostrzegła, że się broni.

– Ma pan dziewczynę? – zapytała znów ostro.

Uśmiechnął się delikatnie.

– Widział go pan? – zapytała nagle. – Eliasa, zanim go wywieźli? Widział pan zdjęcia?

– Tak – przyznał niechętnie. – Widziałem kilka zdjęć.

– Ale ja nigdy ich nie zobaczę, prawda? Mówicie, że to nie jest dla mnie dobre. Jakbyście wiedzieli lepiej ode mnie, jakbym była ubezwłasnowolniona. Ukradliście jego ciało. Przetrzymujecie je, jakby było waszą własnością, jakbyście byli panami śmierci, tak jak lekarze.

– Przechowujemy ciało, bo trwa dochodzenie. Czasami wiemy lepiej. Ale odzyska je pani.

– Co? – krzyknęła i podskoczyła. – Czy to prawda? Odzyskam syna?

Stała przed nim, drżąc jak liść osiki. Jego spojrzenie ani drgnęło.

– Tak – odrzekł spokojnie. – Odzyska pani syna.

Wtedy zaczęła płakać. Nie zawracając sobie głowy ocieraniem łez, usiadła z powrotem na kanapie.

– Czy opowie pan swojej dziewczynie o tym zmasakrowanym ciele?

Uśmiechnął się, myśl o dziewczynie była przyjemna.

– Nie lubi takich szczegółów – odrzekł.

Spojrzała na niego ponownie, jakby spodziewała się znaleźć coś innego niż na początku. Nie znalazła.

Drzwi się otworzyły i wręczono jej biały telefon z anteną. Znów zaczęła drżeć, musiała złapać oddech, zanim wybrała numer. Gdy wybrała osiem cyfr, wyraźnie zobaczyła matkę stojącą przy oknie domu w Ellevåg. Być może zajmowała się roślinami, wyrywała wszystkie uschnięte części, sprawdzała, czy są podlane i odżywione. A może drzwi na werandę były otwarte, a cienkie białe zasłony poruszały się delikatnie za każdym razem, gdy się do nich zbliżała. Może radio było włączone. Może mówili coś o incydencie. Może słuchała muzyki, nucąc do siebie.

Zadzwonił jeden sygnał, potem drugi, trzeci i wreszcie odebrała.

– Mamo. To ja, mamo.

– Sylvi? Myślałam, że to jakiś telemarketer, to zastrzeżony numer, prawda?

Sylvi skinęła głową. Przytaknęła kilka razy, ale zdała sobie sprawę, że matka nie może jej zobaczyć. Nie mogła się jednak zmusić, by powiedzieć, że jest na komisariacie policji, nie mogła znieść tego słowa.

– Sylvi? – pytała mama. – Czy coś się stało? Coś z Eliasem?! – podniosła głos. – Czy coś jest nie tak z Eliasem? Co się stało? Czy Mile tam jest?

Sylvi wiedziała, że od tej chwili życie matki będzie zrujnowane. Wszystko legnie w gruzach i nie da się już tego naprawić. Może gdyby pewnego dnia doczekała się kolejnych wnuków, może wielu, może ośmiorga, tak wielu, że zajęłyby cały jej czas, a wspomnienie o Eliasie wyblakłoby i stało się czymś miękkim i słodkim, może nawet przyjemnym. Ale nigdy nie doczeka się ośmiorga wnucząt.

– Mile został aresztowany – zająknęła się. – Jest w areszcie!

Przez kilka sekund nic nie mówiła. Czekała, aż słowa dotrą do matki, aż tamta zda sobie sprawę, że stała się tragedia.

– Elias nie żyje, mamo – powiedziała wreszcie cicho. Usłyszała, jak matka łapie powietrze z przerażeniem.

– Nie mów tak! Zachorował w hotelu?

– Nie zachorował, mamo, to nie tak. To Mile go zabił.

Na drugim końcu rozległo się zduszone zawodzenie.

– To nie może być prawda, Sylvi, czy on postradał zmysły?

– Nic nie mówi, nie chce się tłumaczyć.

– Ale on ma leki! Czy on nie bierze leków?

Sylvi nie wiedziała, co jeszcze powiedzieć. Chciała, żeby policjant klepnął ją w ramię i oznajmił, że czas minął.

– Zastanawiam się, czy to może moja wina – jęknęła. – Myślę, że pogodziłby się z rozwodem, ale nie z utratą Eliasa.

– Jak możesz siebie obwiniać? – krzyczała matka. – Nie będę tego słuchać, dziecko!

Płakała bezradnie. Sylvi słyszała jej kroki na parkiecie, zawsze nosiła buty na wysokim obcasie. Być może wybiegła na werandę, na palące sierpniowe słońce, powoli docierała do niej prawda, że chłopiec nie żyje. Ten mały, którego nosiła na rękach przez piętnaście miesięcy.

– Nie powinnaś była za niego wychodzić! – wrzeszczała matka. – To inna kultura, Sylvi, wiesz, że to inna kultura! Oni są przestępcami, wielu z nich. Zaraz przyjadę, przyjadę do szpitala.

– Nie, mamo – powiedziała – nie do szpitala, musisz poczekać w domu.

– Wezmę taksówkę – rzuciła matka. – Zaraz przyjadę!

Sylvi chciała wyjaśnić, że wcale nie są w szpitalu. Ale rozmowa została przerwana i było już za późno.

*

Irene Roos stała w holu szpitala. Czytała dużą tablicę informacyjną, która rzuciła jej się w oczy po przekroczeniu drzwi. Oddział neurologii, trzynaste piętro, rentgen, położnictwo, chirurgia, interna, windy A, B, C i D, podążaj za niebieską strzałką. Na dole tablicy słowo KAPLICA, z niebieską strzałką w dół i w lewo. W piwnicy.

Nie szła do piwnicy. Szła na górę, gdzie była nadzieja. Ruszyła w kierunku wind. Jej spódnica i długi jedwabny szal trzepotały, zdradzając stres. Przy windzie zatrzymała ją ubrana na niebiesko portierka szpitalna.

– W czym mogę pomóc?

– Jadę do wnuka, ale nie wiem, gdzie on jest.

Portierka Klara zapytała o jego imię.

– Elias Roos Madani – odparła. – Jest tutaj ze swoją mamą, Sylvi Renate. Jestem jego babcią. To bardzo poważna sprawa – dodała – znam moją córkę, była bardzo zdenerwowana.

Informacja, że on nie żyje, nie przeszła jej przez usta. Może Sylvi się pomyliła, była dość dramatyczna. Oczywiście, tak się stało, to nieporozumienie. Lekarz powiedział, że to coś poważnego, a Sylvi spanikowała.

– Czy przyjechał karetką? – zapytała Klara. – Czy jest na intensywnej terapii?

Irene gorączkowo starała się zachować spokój. Jeśli nie żył, było już za późno. Ale skinęła głową na potwierdzenie.

– On ma tylko piętnaście miesięcy. Moja córka dzwoniła z zastrzeżonego numeru, musiała pożyczyć telefon z oddziału.

Klara położyła rękę na jej ramieniu.

– Kiedy się urodził?

Podała datę i rok, po czym weszły do windy. Piętro, na którym się znajdowały, było oznaczone zielonym P. Pod nim znów zobaczyła to słowo, KAPLICA. Ale winda jechała w górę ku nadziei, coś innego było nie do pomyślenia. Irene obserwowała świecące cyfry, z trzynastką na szczycie. Znów poczuła zdezorientowanie. Ktoś, kto nie żyje, nie potrzebuje intensywnej terapii. Więc to nie tam powinna ich szukać. Może mieli osobne pomieszczenie, jakieś pośrednie, ze świecami i obrazami aniołów. Chciała powiedzieć Klarze na głos, że on nie żyje, ale nie mogła wydobyć z siebie tych słów. Gdyby ubrała to w słowa, stałoby się to prawdą, więc trzymała się określenia „poważna sprawa”.

Drzwi windy rozsunęły się na szóstym piętrze, wysiadły. Przeszły przez kilka drzwi, które otworzyły się, gdy Klara pociągnęła za klamkę.

– Może pani powtórzyć imię córki?

Irene wyraźnie powtórzyła imię i nazwisko. Roos przez dwa O, Madani pisane jak słychać. Poproszono ją, by poczekała. Sprawdziła w telefonie, czy są jakieś wiadomości, ponownie zadzwoniła na komórkę Sylvi, ale nie było odpowiedzi. Na korytarzu mijali ją ludzie. Wszyscy byli ubrani na jasnoniebiesko, wszyscy się spieszyli. Automatyczne drzwi windy brzęczały, telefony dzwoniły. Klara wróciła.

– Nie możemy znaleźć nikogo o tym nazwisku. Wie pani, kiedy przyjechali?

– Nic nie wiem! – jęknęła.

Przycisnęła torebkę do piersi i powstrzymała łzy.

– O jakim wypadku mówimy? Czy przyjechał karetką?

– Tego też nie wiem – łkała Irene. – Wiem tylko, że był maltretowany.

Na samą myśl o tym wszystkim zrobiło jej się gorąco w głowie.

– Maltretowany?

Klara podeszła krok bliżej.

– Przez ojca – szlochała Irene. – Jego ojciec jest chory.

Stały tak przez dłuższą chwilę, Klara czekała. Spokojnie, bez słowa, lekko dotykając ramienia Irene.

– Myślę, że on może nie żyć. – Udało jej się w końcu to z siebie wydusić. – Zmarł w wyniku odniesionych obrażeń. Moja córka mówiła coś takiego przez telefon, że Elias nie żyje. – Nagle stała się silna i zdesperowana. – Chcę zobaczyć mojego wnuka – zażądała – jestem bliską krewną. Gdzie kładzie się zmarłych, w kaplicy?

Klara była bliska porzucenia roli pomocniczki. Ponownie dotknęła ramienia Irene, a ta odepchnęła jej dłoń.

– Może mogłaby pani zadzwonić do córki i dowiedzieć się szczegółów? – zasugerowała.

– Ale ja już próbowałam! – krzyczała Irene. – Dzwoniłam wiele razy, ale ona nie odbiera, dzwoniła z zastrzeżonego numeru! Jej syn został zabity, nie ma czasu odbierać telefonów, to chyba jasne.

Ludzie ją usłyszeli. Kilku odwróciło się i spojrzało z przerażeniem w oczach.

– Może powinna pani zadzwonić na policję – powiedziała Klara. – Pani córka prawdopodobnie jest na komisariacie. Będzie musiała złożyć wyjaśnienia.

– Ona nie jest na policji! – krzyczała Irene. – Jest ze swoim synem! Co to za szpital, który nie rejestruje swoich pacjentów? Sama będę musiała ich znaleźć.

Odepchnęła Klarę i zaczęła biec. Jej szalik trzepotał dramatycznie, a buty stukały o syntetyczną podłogę. Ale nie mogła znaleźć wyjścia. Nie widziała windy, nie pamiętała, na którym piętrze się znajduje, nie poznawała samej siebie, wszędzie były drzwi i strzałki na podłodze, wskazujące we wszystkich kierunkach. Zdała sobie sprawę, że w labiryncie zawsze trzeba skręcić w prawo, aby znaleźć wyjście, więc skręciła w prawo, a potem jeszcze raz w prawo, ale weszła prosto w ścianę z kolejną tablicą. W tym zamieszaniu coś do niej dotarło. Od teraz tak właśnie będzie wyglądało jej życie. Każdego dnia będzie musiała na nowo odnajdywać drogę.

*

Siedział na pryczy z rękami przed twarzą. Nawet nie podniósł głowy, by zobaczyć, kto przyszedł. Duże, bose stopy spoczywały na podłodze, a szerokie ramiona były zgarbione. Od czasu do czasu potrząsał głową, jakby ktoś wewnątrz niego wygłaszał stwierdzenia, z którymi głęboko się nie zgadzał, lub mówił coś, czego nie mógł znieść. Sejer nie pytał, czy słyszy głosy. Nie podsuwał mu pomysłów, które mógłby wykorzystać.

– Chyba powinniśmy porozmawiać – zaczął. – Ja jestem gotowy, czekam na pana.

Madani odpowiedział głębokim westchnieniem. Jego klatka piersiowa unosiła się i opadała, musiał mieć znaczną pojemność płuc. Poza tym był tak nieruchomy, że można by go pomylić z rzeźbą, pomyślał Sejer, widział kiedyś coś podobnego, chyba w granicie.

„Mężczyzna w rozpaczy”

Mile Marco Madani również otrzymał ubrania z magazynu. Na niego jednak nie były za duże. Koszula była tak obcisła, że mięśnie odznaczały się pod materiałem. Sejer zauważył znajomy ruch. Jego prawa ręka powędrowała w lewo, dotknął klatki piersiowej w miejscu serca. Koszula miała tam kieszeń.

– Może pójdziemy zapalić? – zaproponował.

Żadnej reakcji.

– Proszę się zastanowić, co pan chce powiedzieć – dodał. – Wrócę z papierosami.

Wyszedł z celi, wjechał windą na szóste piętro i wszedł do biura. Zastał Skarrego przed ekranem komputera.

– Co robisz?

– Sprawdzam rejestr karny.

– Pamiętaj, aby sprawdzić oboje.

Poszedł do swojego biura. Wysunął szufladę biurka, znalazł papierosy Madaniego, przeczytał na opakowaniu cameli, że palenie zabija. Zdał sobie sprawę, że nie ma zapalniczki, ale pożyczył ją od Skarrego. Wracając korytarzami, kiwał głową współpracownikom. Sam jestem cichym człowiekiem, pomyślał, czy przez to ludzie myślą, że mam coś do ukrycia? Co tak naprawdę ukrywam? Arogancję? W obliczu tych, którzy gadają bez przerwy? Zatrzymał się przy oknie i spojrzał na miasto. Na niebieskie wzgórza, kolej, pociągi i mosty, tak liczne, że wyglądały jak szwy na ranie. Rzeka była pusta i nieruchoma. Wydarzenia dnia jej nie wzburzyły, wszystko, co widział, to drżące zawirowania na powierzchni, jak woda tuż przed zagotowaniem. W koronach drzew nie było żadnego ruchu, żadne chmury nie zbierały się na horyzoncie, by przerodzić się w burzę, niebo było wysokie i błękitne.

Natura, pomyślał, nie miesza się w nasze sprawy. Czcimy ją, a ona o nas nie dba. Należy tylko do samej siebie i podąża za własnymi prawami. Jeśli uzna, że tak trzeba, uderza w nas z brutalną siłą albo rozkoszuje się drżącymi liśćmi i musującą wodą. Wabi nas w góry przy dobrej pogodzie, w mgnieniu oka zadając zabójczy cios. Wszystko, co pozostaje po dziecku, to ciemna, oleista plama. Burza, którą zbrodnia rozpętała, kryła się w sercach ludzi. Sprawiła, że jego mięśnie wypadły z rytmu, a oddech stał się zbyt szybki. Oparł się o okno i zamknął oczy. W myślach znalazł się na balkonie, w pokoju numer 706, a obraz, który namalowała Sylvi Roos, stał się jasny. Madani z małym chłopcem. Tak małym, że ledwo mógł myśleć, mógł jedynie wyczuwać, co się dzieje tu i teraz, bezpiecznym w ramionach ojca i podekscytowanym miastem, które leżało w dole. Ten impuls, pomyślał Sejer, by nagle zepchnąć dziecko z krawędzi, czy pojawił się dlatego, że Sylvi krzyczała? Czy w jej głosie było coś, co go rozwścieczyło, może oskarżenie, jakby kwestionowała jego zdolność do opieki nad własnym synem? Był już w punkcie załamania, może nie mógł znieść jej upomnienia. Co by się stało, gdyby nie obudziła się w tej sekundzie, gdyby zadowoliła się obserwowaniem ich w milczeniu? Gdyby tylko ich podziwiała, ojca i syna w pięknej, intymnej chwili? Czy i tak doszłoby do morderstwa? Ten, który niszczy, i ten, który jest niszczony, jak się odnajdują, pomyślał Sejer, czy to Sylvi podsunęła mu ten pomysł? Czy jej zmartwiony jęk coś w nim wyzwolił, coś rozdzierająco złego? A może miał tylko zamiar sprawdzić, jak by to było, gdyby syn wyślizgnął mu się z ramion? Tak jak zrobiłby to, gdyby Sylvi uzyskała wyłączną opiekę?

– Jestem jego mamą. Elias zostanie ze mną.

Stał tam, z chłopcem na balustradzie, i myślał: wkrótce go stracę. Wtedy odezwał się jej głos, ten, którego teraz nienawidził. Kiedy ciało zaczęło żyć własnym życiem bez głowy, bez ramion, bez chłopca? Zbrodnia zawsze miała wyjaśnienie, przyczynę, choćby najtrudniejszą do zrozumienia. Nigdy jednak nie miał pojąć tego w pełni, nie wiedział, czy psychologia stojąca za ludzkim zachowaniem jest niewyobrażalnie złożona, czy też rozdzierająco prosta. Która z tych wersji przerażała go bardziej? Znów ruszył. Nie spodziewał się, że Madani będzie w stanie wyjaśnić incydent i to, co wtedy myślał, w tak szczegółowy sposób, jak zrobiła to Sylvi Renate. Byłoby jednak dobrze, gdyby to zrobił, pomyślał inspektor, dla Milego, dla Sylvi i dla mnie. I dla wszystkich, którzy teraz będą musieli stawić czoła burzy.

Zanim wrócił do Madaniego z papierosami, udał się ze Skarrem do Grevens Gård. Młodszy oficer był atrakcyjnym mężczyzną, jego bujne loki zachwycały kobiety. Matka, żona wikarego z Søgne, mawiała: Jacob został obdarowany lokami. Uważała je za dar od Boga. Cóż innego można było powiedzieć, gdy złote pasma, przebiwszy się przez skórę głowy, zaczęły skręcać się we wszystkich kierunkach, aż wreszcie znalazły swój porządek i połączyły się w jasne, długie loki? Bóg działał, miał plan dla jej pięknego syna. Nie dała się przekonać synowi, że loki są cechą autosomalną dominującą i dlatego geny ojca wygrały z prostymi włosami matki. Genetyka, wyjaśniał.

– Tak, tak – odpowiadała – każdy ma swój unikalny kod. On również pochodzi od Boga.

Mieszkańcy Grevens Gård nie mieli ogrodu ani balkonów, ale rośliny doniczkowe na parapetach też wymagały pielęgnacji. Śledczy mieli więc nadzieję, że rankiem czwartego sierpnia ktoś z nich stał w oknie i zajmował się kwiatami. Być może zerknęli przelotnie na fasadę hotelu i dostrzegli coś, co mogło mieć znaczenie. Większość mieszkańców stanowili emeryci, byli więc w mieszkaniach. Niektórzy byli niepełnosprawni, spędzali dużo czasu przy oknie, na wypadek gdyby na ulicy wydarzyło się coś wartego uwagi.

Przejście przez pokój z laską lub kulą było niebezpieczną podróżą. Dotarcie do drzwi zajmowało trochę czasu. Ważne było, aby nie zaczepić o dywan, nie potknąć się o nogę stołu, nie złamać biodra lub szyjki kości udowej. Nie słyszeli za dobrze. Mówili głośno. Oczywiście słyszeli syreny. Niektórzy z nich byli jeszcze w łóżkach, gdy samochody wjechały na ulicę hrabiego Adlera, ale wstali jak najszybciej i zbliżyli się do okien. Stali z szeroko otwartymi oczami i obserwowali tłum przed hotelem, samochody i niebieskie światła. Otworzyli okna, by wszystko zobaczyć. Czerwone i białe paski plastiku rozciągnięte przed wejściem z niebieskim baldachimem. Ich wyobraźnia biegła we wszystkich kierunkach.

W tym hotelu zawsze jest duży ruch, mówili, mieszkam tu od osiemdziesiątego drugiego, znam wszystkich na podwórku. Obiecano nam balkony w dziewięćdziesiątym siódmym, ale w tym mieście nikt nie dotrzymuje obietnic. Mamy burmistrza z prawicy, wiadomo. Gdybym miał balkon, miałbym lepszy widok. Siódme piętro, mówicie? Moje okna wychodzą wprost na ten balkon, chodźcie i zobaczcie. Chodźcie i zobaczcie! Kierowali się w stronę hotelu, waląc kulami o podłogę. Pojawienie się policji ożywiło ich. Nadszedł czas, aby przedstawić swoje skargi. Na słabe ciśnienie w kranie, na sąsiada puszczającego głośną muzykę, na biuro NAV, które nie zastosowało się do zaleceń ich lekarza rodzinnego. Skarżyli się na jedzenie opłacane przez gminę, dostarczane w styropianowych opakowaniach, nie było gorące. Było bez smaku, kiedy oni się nauczą? Płaciłem podatki przez całe życie.

– Widział pan ludzi na którymś balkonie? – pytali. – Dzisiaj rano?

– Balkonie? – powtarzali z namysłem, zapomniawszy już, o co w tym wszystkim chodzi. W końcu przypominali sobie mężczyznę, który stał tam i patrzył w dół na ulicę.

Sejer i Skarre kontynuowali podróż przez korytarze. Tam, gdzie nikogo nie zastali, zostawiali wiadomość. Na szóstym piętrze trafili na starsze małżeństwo; drzwi otworzyła kobieta. Była naprawdę piękna, okrągła i białowłosa, z okularami na łańcuszku i dwoma złotymi zębami. Mówiła z wyraźnym kopenhaskim akcentem. Sejer pomyślał o matce, rozpoznał przyjemny duński. W głębi mieszkania, przy jednym z okien, stał wózek inwalidzki. Jej mąż czuwał, na wypadek gdyby na ulicy wydarzyło się coś jeszcze. Nie narzekali na ciśnienie w kranach. Obiady gotowali sami, pewnie chcieli mieć balkon, ale o tym też nie wspomnieli. Tak, widziała, jak coś spada z balkonu, wyjaśniła, z ostatniego piętra. Kątem oka widziała, jak coś spada. W pierwszej chwili pomyślała, że ktoś wyrzuca śmieci.

– To się czasem zdarza w tym hotelu – wyjaśniła – więc po prostu wzruszyłam ramionami. Ale po chwili przed wejściem zaczęło się zamieszanie, więc stałam i patrzyłam. Ale tego mężczyznę widziałam wyraźnie. Odwrócił się i krzyknął coś do pokoju, pomyślałam, że ma więcej śmieci do wyrzucenia. To mogła też być para w trakcie kłótni. Przyszło mi do głowy, że jedno z nich wyrzuca rzeczy drugiego z balkonu, torbę czy coś w tym rodzaju. Ale potem zajęłam się tym, co się działo na ulicy, i stałam przy oknie, aż zrobiło się cicho. Sądząc po zamieszaniu, można by pomyśleć, że ktoś spadł z balkonu, ale spadający obiekt był o wiele za mały, to nie mógł być człowiek. – Uśmiechnęła się tak, że jej złote zęby zalśniły.

Zerknęła na swojego męża, który dzielił swoją uwagę między rozmowę i wyglądanie za okno.

– To mógł być mały człowiek – rzucił. Powtórzył to głośniej: – Maleńka istota ludzka.

Starsza kobieta z niepokojem wpatrywała się w okno z begoniami i hawajskimi różami.

– Masz na myśli małe dziecko? – Była przerażona tą myślą. – Gadasz bzdury – dodała. – W tym hotelu nie ma małych dzieci.

Mężczyzna mówił bardziej do siebie niż do innych.

– Ten hotel jest jak Wyspa Ptaków – mruknął. – Naprawdę fajnie się to ogląda, zwłaszcza latem. Ptaki w każdej budce. Wprowadzają się, a potem wyprowadzają, wiele z nich wraca rok po roku, by zakładać gniazda. Myślę, że mają swoje stałe budki.

– Wyspa Ptaków – prychnęła jego żona. – On jest z Ålesund, tam jest taka wyspa – wyjaśniła, przewracając oczami.

Sejer i Skarre kilkakrotnie wymienili spojrzenia. Widziała, jak Elias spada na asfalt. Widziała, jak Madani krzyknął coś w głąb pokoju.

– Jeśli coś jeszcze sobie pani przypomni, proszę zadzwonić – powiedział Sejer.

– Ale czy to było dziecko? – zapytała, patrząc na nich z przerażonym wyrazem twarzy.

Sejer wiedział, że wieści i tak do nich dotrą, prawdopodobnie przez radio, w mgnieniu oka. Skinął więc głową z powagą.

– To było dziecko.

Przyjemny duński ucichł. Zrobiła się biała jak papier, a jej oczy zwilgotniały.

– Dziecko? Nigdy o czymś takim nie słyszałam. Dlaczego?

– Jeszcze to badamy – przyznał Sejer. – Ale dowiemy się.

Winda sunęła ciężko, z dudnieniem zjechała po piętrach. Dziwne, pomyślał inspektor, że nigdy nie widzimy grubych lin, które unoszą nas w górę i opuszczają w dół. Tylko ta zamknięta przestrzeń, napędzana przez niewidzialną maszynerię, tak jak ludzie są napędzani przez siły ukryte głęboko w środku, pochodzące chyba z dawnych czasów, coś małego, co urosło przez lata do wielkich rozmiarów.

Skarre przerwał gonitwę jego myśli.

– Mógł myśleć w ten sposób, gdy stał na balkonie – zaczął – kiedy Sylvi zaczęła krzyczeć: „W tej chwili, w tej sekundzie, mogę uderzyć ją tak mocno, że nigdy się nie podniesie”. Jakby ktoś przełączył pstryczek i wszystko stało się ciemne. Teraz, gdy światło wróciło, niewiele z tego pamięta, tylko to, że pokusa w tamtym momencie była nie do odparcia, a jego ręce zaczęły żyć własnym życiem. W końcu ma historię chorób psychicznych. Albo, mówiąc bardziej potocznie, był niepoczytalny. Łatwo się z tego wywinie, to kwestia utraty poczytalności.

Winda zatrzymała się z hukiem.

– To nie jest wcale łatwe – odrzekł Sejer. – Choroba psychiczna ma wysoką cenę. Zawsze będzie wykorzystywana przeciwko choremu. Wyklucza go z niektórych miejsc pracy, zawodów i środowisk. Na przykład z naszego zawodu. Trudno jest wykupić ubezpieczenie na życie, trudno jest iść do lekarza z dolegliwościami fizycznymi, zawsze pomyśli, że mają one podłoże psychologiczne. Chory ma wadę, jest słabym ogniwem. Tak naprawdę nie można mu ufać. Pracodawca spodziewa się dużej absencji. Mam kontynuować?

Skarre ugiął się przed wyższą władzą.

– Mam nadzieję, że przynajmniej się wytłumaczy – powiedział. – Jak dotąd ani się nie przyznał, ani nie próbował uniknąć winy. Jak myślisz, co się dzieje w jego głowie?

– Myślę, że chce zapalić – odparł Sejer.

*

Irene Roos rozmawiała przez telefon z kolejnymi bliskimi. Ojciec Sylvi mieszkał na drugim końcu kraju z nową partnerką, miała też brata na północy. Zadzwoniła również do swojej przyjaciółki Tulli. Przez cały czas szlochała i płakała, musiała w kółko powtarzać: Nie wiem, nie mogę się dodzwonić do Sylvi. Ale wiesz, jak to jest z Milem, jest chory i uzależniony od leków. Może przestał je brać i sprawy wymknęły się spod kontroli, coś w jego mózgu, coś chemicznego. Nie wiem, co zrobił Eliasowi. Wiem tylko, że go skrzywdził, a teraz Sylvi mówi, że nie żyje. Sylvi mówi, że Elias nie żyje. Policja nic nie mówi i nie dopuszcza mnie do niej. Wygląda na to, że nie mam żadnych praw, mimo że jestem najbliższą osobą. Nie wiem, dokąd iść i co robić. Sylvi się obwinia, wiesz, jaka ona jest, jest taka odpowiedzialna. Mile znalazł sobie kogoś innego. On oczywiście zaprzecza, ale ona jest tego absolutnie pewna. Być może życie z nim było o wiele trudniejsze, niż mi mówiła. Tak, ona i Elias mieszkają tu ze mną od czterech tygodni. Ale Mile chciał się spotkać w sprawie opieki i takich praktycznych rzeczy, nalegał, żeby zabrała ze sobą Eliasa. Zastanawiam się, czy to wszystko zaplanował. Po prostu wpadła w pułapkę. Nie, chcę być sama, nie przychodź tu, Tulla. Nie przychodź!

Raz za razem na nowo stawiała czoła tej historii. Obiecała, że oddzwoni, gdy będzie wiedziała więcej o okolicznościach, szczegółach, o tym, czy go uderzył, kopnął, udusił gołymi rękami czy nie daj Boże zadźgał. Mile stanął jej przed oczami, silny, milczący i introwertyczny. Potem znów chodziła od pokoju do pokoju, wciąż trzymając telefon w dłoni, czekając, aż zadzwoni, prędzej czy później Sylvi musiała to zrobić. Przeszła z salonu do kuchni, na korytarz, do łazienki, z powrotem do salonu i na werandę, ale wycofała się do środka, zdała sobie sprawę, że ludzie mogą ją zobaczyć. Domy w Ellevåg stały blisko siebie. W końcu opadła na fotel. Nie mogła się na niczym skoncentrować, nie mogła myśleć o przyszłości. Nie była już babcią, dziecko nie żyło. Nie wiedziała nawet, co zrobić z rękami. Może powinna wstać i dalej chodzić, poruszający się cel trudniej było trafić, więc wstała i powtórzyła trasę, skończyła znów w salonie. Jej wzrok powędrował do zdjęć na ścianie. Sylvi jako dziecko na kolanach ojca, jako uczennica, jako perkusistka w zespole, jako nastolatka, panna młoda i matka. Potem długo patrzyła na Eliasa. Zdjęcie noworodka, zdjęcie z pierwszych urodzin, ostatnie zdjęcie zrobiono, gdy miał czternaście miesięcy. Na tym wszystko się skończyło. Nie będzie już zdjęcia z pierwszego dnia szkoły czy z bierzmowania. Tylko te czternaście miesięcy. Okrągłe policzki, niebieskie oczy i jedwabiste włosy. Niczym lunatyczka odczepiła jedno ze zdjęć – portret zięcia, który Sylvi zrobiła, gdy była świeżo zakochana. Trzymała je przed oczami, jakby sądziła, że ma jej coś do powiedzenia. Jakby mógł wiedzieć, że ona go obserwuje, każdą jego cechę, każdą linię, była pewna, że znajdzie coś więcej, coś, co wcześniej jej umykało, chociaż zawsze tam było. Wadę. Wrodzone pęknięcie w jego charakterze, które przerodziło się w szczelinę, usterkę, a ta sprawiła, że się rozpadł. Defekt.

Odsunęła zdjęcie, by zobaczyć go z dystansu. Tylko tak go zresztą widziała, nigdy nie poznała go dobrze. Nie lubił niepotrzebnie gadać. Może miał jakieś sekrety, z pewnością był nieśmiały. Nie spodziewała się, że staną się sobie bliscy, to by było za wiele. Jego obraz, jaki miała w głowie, narysowała Sylvi. Coś jednak zauważyła. Było to oczywiste, nie można było tego źle zrozumieć, nie można było w to wątpić. Trzymał Eliasa na rękach. Syna, pierworodnego. Trzymał go jak trofeum, ostateczny sens wszystkiego. Jak nagrodę za cały ból, którego zaznał, zakładała, że nosi w sobie ból, wiedziała to, widziała to w jego oczach, zielonych oczach, które czasami ciemniały ze smutku. Dlaczego nie dostrzegła tej wady? Cienia głęboko w zielonym spojrzeniu? Wszyscy dali się nabrać. A może Sylvi to spostrzegła i dlatego chciała się wydostać. Chciała zabrać chłopca ze sobą, to było oczywiste, była matką. Przeciągali Eliasa, każde ze swojej strony, a Mile był silniejszy. Teraz oboje przegrali. Nadal patrzyła na zdjęcie. Próbowała zdecydować, czy był przychylnie nastawiony do Sylvi, kiedy je robiła. Był powściągliwy, ale to normalne przed obiektywem aparatu. Był też przystojny, ale nie wyglądał na pewnego siebie. Może się wahał, bo nie wiedział, czego się spodziewać. Kiedy się uśmiechał? Podczas zabawy z dzieckiem, kiedy wyrzucał je w powietrze i łapał silnymi rękami, gdy się zapominał i mówił po serbsku, jak wodospad, jakieś wiersze, tak myślała, słyszała rymy. Uśmiechał się, kiedy siadali na podłodze i toczyli do siebie piłkę albo szli do parku i jeździli na karuzeli, wtedy się uśmiechał. Duży, barczysty i szczęśliwy.

Zdała sobie sprawę, jak ślepa była, ilu rzeczy nie rozumiała. Sylvi musiała żyć własnym życiem i dokonywać własnych wyborów. Ona sama wykazała się cierpliwością i entuzjazmem, chociaż wybrała obcokrajowca, nie dało się tego zignorować. Chociaż słyszała co nieco o Serbach, mówiono, że biją żony. Przyszło jej do głowy coś jeszcze. Ta sprawa miała dotknąć wielu osób. Nie tylko Sylvi i jej samej. Tamte dwie w małym miasteczku Obrenovac pod Belgradem, może nawet nie wiedziały, co się stało. Czy policja dała im znać? Czy skontaktowali się z Marijaną, czy Sylvi dała im numer, czy Zora Jelena dowiedziała się, że jej syn zabił jej jedynego wnuka? Że chłopiec, którego spłodziła z Markiem, okazał się pomyłką? Że był w areszcie i prawdopodobnie postradał zmysły, czy wiedziała o tym? Nie zniesie tego. Zora była starą kobietą żyjącą w ubóstwie, nie silniejszą niż sucha słoma. Marijana nigdy nie wyszła za mąż, Elias był darem od Boga, odkąd przyszedł na świat. Nie mogły tego wybaczyć, żadna z nich, to było nie do zniesienia.

Sięgnęła po kolejne zdjęcie Sylvi, z Eliasem na rękach. Tym razem to Mile był autorem. O co chodzi z ludźmi, pomyślała Irene Roos. Gra między nimi, napięcie i chemia, marzenia i wola, która czasem prowadzi do wiecznej miłości, a czasem do zniszczenia i śmierci. Nie miała Boga, do którego mogłaby się modlić, ani Boga, któremu mogłaby złorzeczyć. Ale i tak zacisnęła pięść z myślą o tym, który siedział w niebie i był wszechmocny.

*

Madani został umieszczony w celi obserwacyjnej, z oczywistych powodów. Lekarz sądowy uważał, że istnieje znaczne ryzyko samobójstwa. Cele znajdowały się na parterze komisariatu, z dala od biur na najwyższym piętrze, dwa oddzielne światy, z osobnym personelem. Kamera śledziła każdy ruch Serba, choć nie było ich zbyt wiele; siedział jak poprzednio, na skraju pryczy, z głową w dłoniach. Nie jadł i nie pił. Plastikowa butelka wody mineralnej stała nietknięta na podłodze. Chociaż musiał słyszeć klucz w zamku i otwieranie ciężkich drzwi, nie podniósł głowy. Inspektorowi towarzyszył funkcjonariusz służby więziennej. Zabrzęczały klucze.

– Teraz wyjdziemy i zapalimy – powiedział Sejer. – Naszym płucom i tak już nic nie zaszkodzi.

Madani powoli podniósł głowę, jakby głos docierał do niego z oddali, ale nie miał najwyraźniej zamiaru wstać. Nagle zauważył paczkę cameli w kieszeni Sejera, wstał ciężko i przeszedł przez celę. W jego krępym ciele było dużo siły, ale kontrolował je z niemal wystudiowaną powolnością. Był czujny, gdy wyszli na korytarz. Rozglądał się na prawo i lewo, jakby spodziewając się ataku lub obawiając się, że zastawili na niego jakąś pułapkę. Może podłoga się otworzy, a on wpadnie do podziemia, piwnicy z tajnymi celami, o których nikt nie wiedział, ciasnej i ciemnej, z wilgocią i pleśnią. Może z sufitu miała spaść siatka i owinąć się wokół niego, im bardziej by się szamotał, tym mocniej by się zaciskała. Być może mężczyźni byli uzbrojeni. Teraz chcieli zabrać go do odosobnionego pokoju bez okien z grubymi betonowymi ścianami i strzelić mu w tył głowy. Ale podłoga się nie otwierała. Nie mógł dostrzec broni, korytarz celi był pusty, a na suficie widać było tylko jarzeniówki, odbijające się w podłodze. Jego buty, czarne mokasyny, leżały przed drzwiami celi, założył je. Zielone drzwi, żółte ściany. Te kolory były chore. W przeciwieństwie do delikatnej bieli i błękitu na piętrze. Jednak coś się tu wyróżniało. Szeroka, niebieska listwa biegnąca wzdłuż ściany w korytarzu, kilka centymetrów nad podłogą. Listwa alarmowa. Gdyby stracił panowanie nad sobą, funkcjonariusz kopnąłby listwę i wysłał sygnał do systemu, a po chwili stawiłyby się posiłki, by go skuć. Madani zachował jednak spokój. Jego wzrok był skierowany na koniec korytarza, gdzie widział okno i kolejne drzwi. Jego szeroka twarz wydawała się napięta, mięśnie szczęki pracowały. W okolicach oczu miał kilka brzydkich zadrapań. Otworzyły się drzwi i poprowadzili go przez nie, potem kolejne, potem kolejne, potem kolejny korytarz, aż znaleźli się na otwartej przestrzeni. Było przytłaczająco jasno. Madani zamknął oczy.

Plac był wielkości wybiegu dla kur i miał wysokie ogrodzenie z siatki drucianej. Tutaj więźniowie ze specjalnymi ograniczeniami mogli się przewietrzyć. Wspięcie się na ogrodzenie byłoby łatwe, ale na szczycie zatrzymałby ich dach. Byli wewnątrz klatki.

Jakże gorący był ten dzień, jakże jasny i parny. Serb przeczesał dłonią włosy, gęste i ciemne, z odrobiną siwizny na skroniach. Jak to możliwe, że świat wygląda tak jak wcześniej? Wyobrażał sobie krajobraz pełen popiołu i martwych drzew. Wziął papierosa, Sejer zapalił go za niego. Strażnik więzienny pozostał w tle, opierając się o ścianę i mrużąc oczy w słońcu. Madani zaciągnął się, stanął przed ogrodzeniem i spojrzał na świat. Co prawda widział tylko niewielki jego skrawek. Ot, parking z sześcioma czy ośmioma samochodami, kilka rowerów i szopa za koszami na śmieci. Zdał sobie sprawę, że jest na tyłach budynku, a kiedy się odwrócił i spojrzał w górę, naliczył siedem pięter. Zupełnie jak w hotelu Annabelle. Kiedy papieros został wypalony do filtra, upuścił go na ziemię i zgniótł obcasem. Zauważył otwartą metalową skrzynkę przymocowaną do ogrodzenia, podniósł niedopałek i wrzucił go tam, po czym poprosił o kolejnego papierosa.

– Mój telefon – powiedział nagle, poklepując się po kieszeniach. – Muszę odzyskać telefon.

– Pana rzeczy zostały skonfiskowane – wyjaśnił Sejer. – Jeśli chce pan zadzwonić do rodziny w Belgradzie, możemy udostępnić telefon.

– Nie, nie, nie! – podniósł rękę i zaprotestował. – Nie zadzwonię. Potrzebuję mojej komórki.

– Później – odparł Sejer. – Jeśli pan chce, możemy poinformować pana rodzinę i powiedzieć im, co się stało.

– Nie. – Zezłościł się. – Oni nie mogą wiedzieć!

Dotknął swojej głowy. Strażnik więzienny przyglądał mu się uważnie ze swojego miejsca w słońcu.

– Gdzie jest Sylvi? – zapytał Madani.

– Tutaj, w biurze.

Madani wyciągnął papierosa. Wciąż trudno mu było nawiązać kontakt wzrokowy.

– Mój syn… Gdzie jest Elias?

– W szpitalu.

– Co powiedziała Sylvi?

– Złożyła wyjaśnienia. Pan też powinien to zrobić, jak tylko będzie pan w stanie. Nie unikniemy tej rozmowy, nie sądzi pan?

Madani skończył palić i włożył niedopałek numer dwa do metalowej skrzynki. Na dnie znajdował się kawałek gumy do żucia i trochę różowego papieru. Chciał wrócić do środka. Odwrócił się i przeszedł obok funkcjonariuszy, przez otwarte drzwi. Szedł przed siebie długimi korytarzami, postawny, wyprostowany, kołysząc się na boki.

Przy drzwiach celi z własnej inicjatywy zdjął mokasyny i starannie je odłożył. Spokojnie wszedł do celi. Nie usiadł jednak na pryczy jak wcześniej, tylko stał i patrzył uważnie na Sejera.

– Potrzebuję tego telefonu – powiedział.

– Możemy panu udostępnić telefon – powtórzył Sejer – jeśli chce pan zadzwonić do domu.

– Potrzebuję swojej komórki!

Sejer dostrzegł coś twardego w jego oczach, głęboko za zielenią.

– Innym razem. – Zachował spokój. – Ale jeśli potrzebuje pan czegoś jeszcze, proszę dać mi znać.

Madani skrzywił się z bólu.

– Potrzebuję mojego syna – powiedział. – Czy może mi pan zorganizować odzyskanie syna?

Zostawili go i zamknęli drzwi celi. Madani podszedł do okna, przez drzwi widzieli jego plecy. Te zielone oczy, pomyślał Sejer, teraz nie mają własnego blasku, o którym mówiła Sylvi, są szkliste. Poszedł prosto do przechowalni. Znalazł plastikową torbę z kilkoma rzeczami z pokoju numer 706 i wrócił do swojego biura. Wyjął telefon komórkowy Madaniego, samsunga galaxy, i dokładnie go przestudiował. Najpierw wyświetlił zdjęcie twarzy dziecka. Urocza, okrągła i dobra, dziewicza i szczęśliwa. Po zderzeniu z asfaltem z głowy chłopca nie pozostało nic, jego twarz była płaska jak naleśnik. Nie było już widać żadnych ludzkich rysów.

Dlaczego tak trudno się dzielić, myślał Sejer, dlaczego wszyscy musimy posiadać, tylko posiadać. W tej wojnie między małżonkami zasady nie miały już zastosowania, bo przecież na wojnie i w miłości wszystko jest dozwolone.

„Po prostu poczułam, że coś się w nim zmieniło”, tak powiedziała Sylvi.

Siedział przez chwilę i myślał o roli mężczyzny, który od samego początku musiał doświadczać wszystkiego z fotela widza. Kiedy kobieta była w ciąży, kiedy rodziła i kiedy karmiła piersią. Jak silny musiał być mężczyzna, ile musiał mieć pewności siebie, by wejść w jej przestrzeń i domagać się należnego sobie miejsca.

Jak radził sobie sam Sejer, gdy urodziła się jego córka Ingrid? Traktował matkę i dziecko z szacunkiem. Zakradał się i patrzył na nie ze szczerym pragnieniem bycia użytecznym. Jednocześnie bał się popełniać błędy. Bał się im przeszkadzać, sprawić przykrość. Był ostrożny. Czego w głębi duszy chciała jego żona, czego chciała Sylvi?

Wszedł do menu i znalazł kontakty. Przewinął kolejne pozycje: Boss, Bartosz, Tidemann, Øivind, Roy, Jana, Mama i Irene. I inicjały H.A. Przeszedł do galerii i znalazł więcej zdjęć dziecka, oglądał je jedno po drugim. Przy stole z talerzem owsianki, na dywanie z kolorowymi zabawkami, w wannie z pianą we włosach. W łóżku z maskotką w ramionach. Przeszedł do galerii wideo i zaczął odtwarzać nagrania, też było ich kilka. Wiele złotych chwil z Eliasem. Ale Madani filmował też swoją żonę. Nagrywał ją dość często. Sejerowi zajęło chwilę uświadomienie sobie, co widzi. Zrozumiał wtedy, czego chciał Madani.

Schludna, drobna kobieta o potarganych włosach i czarnych, łzawych oczach. Miała rozmazaną szminkę i źle założone ubrania. Czasem była w samej bieliźnie. Tragiczna postać, z którą najwyraźniej było coś nie tak. Zupełnie inna Sylvi niż ta, którą Sejer poznał. Nie była w stanie stabilnie chodzić, zataczała się po pokoju, ciągle zderzając się z meblami, łajając męża i mamrocząc słowa i zdania, których nie mógł zrozumieć. Kolejny film, inny strój, inny pokój. Stała z butelką w dłoni, przyłożyła ją do ust, by się napić, ale zdała sobie sprawę, że jest pusta. Rzuciła ją wściekle, zaczęła szukać kolejnej, otwierać szuflady i szafki, przeklinać głośno, gdy nie mogła niczego znaleźć. Kolejne wideo. Siedziała przy kuchennym stole z butelkami i szklanką. Łkała i mówiła niewyraźnie, wstała, żeby odepchnąć męża, ale straciła równowagę i upadła, nie trafiła w krzesło, wylądowała na podłodze. Drżała, uderzała i piła. I tak to trwało. Sylvi na werandzie wieczorem, w letniej sukience i z kieliszkiem w dłoni.

Wszystkie nagrania pokazywały ten sam scenariusz. Pijana kobieta bez zahamowań. W niczym nie przypominała zasmuconej, trzęsącej się mamy w za dużej bluzie z kapturem. Zrozumiał, że chciało jej się pić, narzekała na ból głowy. Kilka razy prosiła o paracetamol. A hotelowy minibarek był pusty. Elias miał więc chorego psychicznie ojca i pijącą matkę. Które z nich najlepiej nadawało się do opieki nad dzieckiem?

O mój Boże, pomyślał Konrad Sejer. Niech mnie diabli. Odłożył komórkę i zamknął oczy, aby dostosować swój obraz państwa Madani i ich walki o dziecko do najnowszych informacji. Choroba Milego mogła oczywiście zostać udowodniona, gdyby konflikt zakończył się w sądzie, i zostałaby wykorzystana przeciwko niemu. Ale on też miał coś do pokazania. Kobietę w stanie upadku. Dostarczył dokumentację. Podskoczył, gdy wszedł Skarre, szeleszcząc kartkami.

– Sylvi Roos była karana – powiedział. – Prowadziła samochód pod wpływem alkoholu i spędziła trzydzieści dni w więzieniu. To było zanim poznała Madaniego. Miała jeden koma dziewięć promila. Nie mogłem znaleźć Madaniego w naszych rejestrach karnych, ale poszukałem dalej.

Położył wydruk przed Sejerem. Fragmenty tekstu były zaznaczone różowym zakreślaczem.

„Skazany w lipcu 1997 r. Mile M. Madani odsiedział wyrok w więzieniu w Belgradzie. Trzy lata za nieumyślne spowodowanie śmierci”.

– Nieumyślne spowodowanie śmierci – powtórzył Skarre. – Poprosiłem o szczegóły, czekam na odpowiedź. Był młody, gdy doszło do tego zdarzenia, miał około dwudziestu lat. Może już wcześniej tracił panowanie nad sobą?

Sejer pchnął telefon Madaniego przez stół.

– Galeria wideo. Po prostu odtwórz.

*

Jeszcze tego samego dnia dokładnie przejrzał wszystkie zebrane informacje. Przestudiował zdjęcia martwego dziecka, chociaż ten widok był dla niego bardzo trudny. Kilka fotografii zostało zrobionych na miejscu zbrodni, inne po przybyciu do szpitala, a jeszcze inne podczas sekcji zwłok, którą natychmiast przeprowadził Islandczyk Snorrason.

Elias miał na sobie pieluchomajtki z jasnoniebieskimi misiami. Podciągasz i dziecko może biegać, pomyślał Sejer. Albo raczej lecieć. Czy Madani zmienił synowi pieluchę przed popełnieniem ohydnej zbrodni? Czy to było ważne pytanie, szczegół, który mógł mieć znaczenie? Po długiej nocy spędzonej między dorosłymi w podwójnym łóżku prawdopodobnie była mokra. Czy Madani był tak pogrążony w szaleństwie, że praktyczne rzeczy, takie jak zmiana pieluchy, zeszły na dalszy plan?

Sylvi Roos wyjaśniła, że ojciec i syn spędzili trochę czasu w łazience. Słyszała głosy i hałas w toalecie. Sejer zanotował coś szybko. Czas zawsze był ważny. Czas, który upłynął od przebudzenia Sylvi do momentu, gdy dziecko zostało wyrzucone z balkonu. Tyle że trudno było obliczyć czas, zwłaszcza w półśnie. Ale o ile zrozumiał, nie było nic niepokojącego w zachowaniu mężczyzny, gdy zaproponował, że wstanie pierwszy.

„Zajmę się Eliasem”.

Sam mówił tak swojej żonie Elise, kiedy Ingrid była mała, wczesnym rankiem, kiedy wiedział, że nie spała całą noc. Zajmę się Ingrid. Ale wynik nadał tym słowom nowe znaczenie. Jak mam zmusić Madaniego do mówienia, pomyślał, dlaczego nie chce się wytłumaczyć? Jest w szoku czy kalkuluje? Czy wykorzystuje czas, który mu teraz dałem, by wymyślić zagmatwane wyjaśnienie, które zapewni hospitalizację, jak sugerował Skarre? Czy w jego mózgu toczyła się wojna, czy w ogóle nic się tam nie działo, jego twarz była jak wykuta w granicie. Tak jak moja, pomyślał, przynajmniej tak przez lata twierdzili koledzy. Ale te oczy! Zielone, ale za nimi kryła się czerń, jakby w krótkich przebłyskach pojawiał się inny Madani sprzed lat. Czego szukali w hotelu Annabelle? Dlaczego negocjacje nie odbyły się w domu w Katfoss, gdzie mieszkała cała trójka? Które z nich stało za tym wyborem i dlaczego?

Ale Madani nie chciał rozmawiać. Być może wbrew pozorom jego mózg pracował intensywnie. Sejer podniósł komórkę Madaniego i znalazł zdjęcie uśmiechniętego Eliasa, patrzył na ojca, może zrobił coś zabawnego. Po długim majstrowaniu przy komputerze Sejerowi udało się wydrukować zdjęcie. Spojrzał na nie przez chwilę, wstał i przypiął je do tablicy widocznej z każdego miejsca w pokoju.

Chłopiec śledził go wzrokiem, jakby nie spuszczając z niego oka. Inspektor sprawdził zegarek. Do tej pory myślał, że mają jakiś ogląd sytuacji. Że pozostały tylko szczegóły i będą mogli wnieść oskarżenie. O ile w ogóle uda się postawić zarzuty. Biegły z zakresu psychiatrii sądowej musiałby potwierdzić, czy Madani w ogóle może zostać postawiony przed sądem, czy też powinien zostać przeniesiony na obserwację. Ale trudno było cokolwiek stwierdzić, dopóki nie składał wyjaśnień.

Jacob Skarre był w domu. Sejer wybrał jego numer.

– Jakich pieluszek używałeś, gdy byłeś mały?

Skarre zaśmiał się krótko.

– Musiałem nosić pieluchy z materiału. Moja mama zamówiła taki garnek z USA, wiesz, do gotowania pieluch, ze stali nierdzewnej. Ale te pieluchy nie były dobre, nic nie wchłaniały. Do drugiego roku życia miałem wysypkę między nogami. Dlaczego pytasz?

– Muszę się dowiedzieć, czy Elias został przewinięty przed śmiercią. Ktoś w szpitalu zdjął tę pieluchę. Zadzwoń tam, znajdź tę osobę i zapytaj, czy pielucha była mokra.

– Jaki wniosek wyciągnąłbyś, gdyby była sucha?

– Gdyby Madani był niepoczytalny, czy zadałby sobie trud, by przewijać chłopca? – zastanawiał się Sejer.

– Może działał automatycznie – zasugerował Skarre. – Zdał sobie z tego sprawę dopiero, gdy chłopak siedział na krawędzi balkonu. Nie było procesu decyzyjnego. Tylko działanie.

– Skontaktuj się z lekarzem prowadzącym w Varden – poprosił Sejer. – Sprawdź, czy uda ci się dowiedzieć czegoś na temat przebiegu choroby Milego.

– Prawdopodobnie będzie powoływał się na tajemnicę lekarską.

– Postaraj się, żeby coś nam powiedział. Biorąc pod uwagę powagę sytuacji.

Sejer siedział przez długi czas, rozmyślając. Madani zdobył broń, której mógł użyć przeciwko swojej żonie. Była pod wpływem alkoholu. Zamierzał użyć filmów w sądzie, co dałoby mu przewagę. Dlaczego więc zdecydował się zrzucić syna z siódmego piętra? Jeśli to w ogóle była decyzja? Czy dlatego, że wątła kobieta, Sylvi Roos, wciąż była silniejsza od swojego męża? Czy Madani myślał, że bitwa jest przegrana? Gdzie jest różnica między wyborem a przymusem? I czy można to wyjaśnić z perspektywy czasu?

Serb siedział jak poprzednio, z głową w dłoniach. Napił się z butelki, co było dobrym znakiem.

– Milczenie nie pomaga w sprawie – napomniał go Sejer. – Jeśli nie złoży pan wyjaśnień, wyciągniemy własne wnioski.

Madani w końcu podniósł wzrok.

– Popełniłem straszny błąd – jęknął.

– Opowie mi pan o tym?

– Nie powinienem był żenić się z Sylvi Roos.

Sejer spodziewał się innych słów. Ale właściwie od tego chciał zacząć.

– Przejrzałem wszystko, co ma pan zapisane w telefonie – powiedział. – Wszystkie zdjęcia, wiadomości i kontakty. Wszystkie nagrania, które zrobił pan swojemu synowi i Sylvi.

– Obejrzał pan wszystko?

– Tak.

– Zdjęcia i filmy?

– Tak.

Madani załkał.

– Proszę sobie pomóc – przekonywał Sejer. – W przeciwnym razie wyjaśnienia Sylvi pozostaną niepodważone. Ludzie zapamiętają jej głos i jej twierdzenia. Jeśli chce pan zmienić ten obraz, musi pan złożyć jakieś wyjaśnienia.

– Obraz? – spytał, nie rozumiejąc. – Nie mam żadnego obrazu. – Ponownie się rozpłakał. – Jest tak wiele rzeczy, których się wstydzę.

Sejer czuł, że udziela mu się smutek mężczyzny.

– Ja też się wstydzę – powiedział. – Jesteśmy dorosłymi mężczyznami w sile wieku, oczywiście, że się wstydzimy pewnych rzeczy. To świadczy o naszym morale.

– A jeśli to moja wina? – jęknął.

– Czy to jest pańska wina?

– Sylvi krzyczała i krzyczała, że ja to zrobiłem.

– Ma pan problemy z pamięcią?

Madani wyglądał na zdezorientowanego.

– Jest coś, czego nie mogę pojąć, coś, czego nie rozumiem. Moja głowa była bardzo ciężka, brałem leki. Gdzie jest Sylvi? Co powiedziała?

– Całkiem sporo. Wyjaśniła, że chce zakończyć związek. Ponieważ znalazł pan kogoś innego.

– To ja chciałem odejść z tego związku – zapewnił. – Ona pije! Widział pan wszystkie nagrania, zdaje sobie pan sprawę, że musiałem odejść. Ona ledwo się trzyma na nogach, bełkocze, nie może opiekować się dzieckiem.

– Mamy zadzwonić do pana rodziny w Belgradzie?

Madani wstał i przeszedł przez celę.

– Nie mówcie mojej mamie. Ona tego nie zniesie.

– A pańska siostra? Nie chce pan, żeby pańska rodzina wiedziała, co się stało?

Madani podszedł do okna. Stał tam, barczysty. Zręcznie uniknął odpowiedzi na pytanie, czy ma kogoś innego.

– Zameldowaliście się w hotelu Annabelle – podjął Sejer. – Dlaczego chciał pan tam pojechać?

Wzruszył ramionami.

– Niewiele tu ładnych hoteli – stwierdził – tylko biznesowe.

– Zatrzymywał się pan tam wcześniej?

– Nie mieszkałem tam – zapewnił. – Nie spałem tam. Bywałem w pracy, na spotkaniach.

– Sylvi czeka na pana wyjaśnienia – powiedział Sejer. – Chce wrócić do domu, do Ellevåg.

Serb gwałtownie się odwrócił.

– Ona nie może wrócić do domu!

– Wyjaśniła wszystko szczegółowo. Mamy jej wersję, minuta po minucie. Rozumie pan, co mówię?

Madani dotknął swojej głowy.

– Jest tu tyle hałasu – poskarżył się.

– Może przestanie panu dokuczać, gdy zacznie pan mówić? – zasugerował Sejer.

– Mówi pan, że Sylvi wszystko wyjaśniła – podjął Madani – minuta po minucie, tak pan powiedział. Co wyjaśniła?

– Nie mogę powtórzyć jej słów.

– Musi pan coś wiedzieć. Sylvi była pijana prawie codziennie. Potykała się po domu z chłopcem na rękach, całymi godzinami, kiedy byłem w pracy. Czasami prowadziła tak samochód. Zawsze bałem się tego, co może się stać. Jeśli mnie obwinia, to kłamie, nigdy nie skrzywdziłem syna. Rozumie pan, co mówię?

*

Szukał w jej twarzy czegoś innego, czegoś, co mogło mu umknąć. Czegoś w jej oczach, cienia podejrzliwości lub nutki strachu. Może obawiała się wyjaśnień męża. Ale nie mógł nic znaleźć. Miała w sobie niewinność, nieco wdzięczności i błagania. Zabierz ten ból! Tę bezdenną rozpacz, mroczny smutek.

– Wiem, że jest poważnie chory! – krzyknęła. – Wiem, że wściekłość nie pomaga, ale nic na to nie poradzę. Jeśli wejdzie do tego pokoju, na sam jego widok zwariuję.

– Sylvi – powiedział Sejer – musimy odtworzyć cały incydent. Od momentu, gdy się pani obudziła, aż do momentu, gdy została tu pani przywieziona.

Wyglądała na zdezorientowaną.

– Wyjaśniłam to już. Kilka razy.

– Są niezgodności – stwierdził spokojnie.

– Niezgodności?

Nie rozumiała, co on ma na myśli.

– Rozstaliśmy się i każde z nas ma swoją własną historię – powiedziała. – Czy to takie dziwne? Czy naprawdę pan myśli, że on jest w stanie zdać sobie sprawę z tego, co zrobił?

Nagle coś do niej dotarło i dodała rozgoryczonym tonem:

– Niech zgadnę. On nic nie pamięta. Wierzy pan w to?

– Zacznijmy od początku – zaproponował Sejer. – Po prostu.

– Od początku?

– Od pierwszego spotkania. Proszę mi powiedzieć, jak to było.

– Ale dlaczego?

– Ponieważ chcę to wiedzieć.

– Po raz pierwszy zobaczyłam go na lotnisku Arlanda… Byłam u mojego chłopaka w Sztokholmie. Dostał tam pracę i pojechałam go odwiedzić. Dennis i ja byliśmy razem dość długo, cztery lata, ale on był bardzo nerwowy, nie był dla mnie dobry, ja też jestem niespokojna, więc chciałam zakończyć ten związek. Dlatego pojechałam do Sztokholmu. Pojechałam z nim zerwać. Coś mnie jednak przy nim trzymało, więc zerwanie pozostało w sferze pomysłów, a kiedy odwoził mnie na Arlandę, wszystko było po staremu. Beznadziejnie, prawda?

Spojrzała na Sejera i zawstydziła się.

– Mile siedział przy bramce, czekając na swój lot do Oslo – kontynuowała. – Dzieliło nas tylko kilka metrów i od razu zobaczyłam, że jest inny. Nie tylko inny niż Dennis, ale też inny niż pozostali podróżni. Wszystko w nim było takie ciche. Stopy oparte na podłodze, ręce spoczywające na kolanach. Bez laptopa, bez telefonu komórkowego, bez gazety. Zadowalał się obserwowaniem ludzi przebiegających obok z torbami i walizkami. Ten człowiek ma kontrolę nad swoim życiem, tego byłam absolutnie pewna. Co za spokój, co za aura! Od razu zdałam sobie sprawę, że to nie Norweg, mógł być Słowianinem, miał słowiańskie rysy, wie pan, co mam na myśli. Krótkie, gęste włosy z odrobiną siwizny na skroniach, bardzo starannie ostrzyżone. Szeroka twarz i mocny podbródek, dżinsy i szara koszula. Zauważyłam też, że jest starszy ode mnie, o jakieś dziesięć, dwanaście lat, wyglądał, jakby wiele przeszedł, był taki poważny. To ktoś, kogo nie można zbić z pantałyku błahostkami. Bo on wie lepiej. Dałam się nabrać, mój Boże, jak ja dałam się nabrać. Dennis był albo w dołku, albo w euforii, drżąco nerwowy, intensywny, bardzo namiętny. To mi się podobało, dałam się ponieść, jak na karuzeli, która pędziła coraz szybciej. Ale ten człowiek wiedział coś więcej, głębiej. Tak właśnie myślałam wtedy na Arlandzie. Miałam nadzieję, że spojrzy w moją stronę, więc zrobiłam trochę zamieszania, żeby zwrócić jego uwagę. Dość dziecinne, prawda? Nieustannie sięgałam do torebki po szminkę i lusterko, czesałam włosy, kaszlałam i jadłam dropsy, rzucając w jego stronę szybkie, nieśmiałe spojrzenia. Minęło trochę czasu, zanim na mnie spojrzał. Ale nie widziałam żadnych oznak zainteresowania. Nie było to zaciekawione spojrzenie, nie przeciągnął go, żadnej iskry, rozumie pan. Obserwował mnie z uprzejmym dystansem, tak jak wszystko inne, co znalazło się w zasięgu jego wzroku. Mogłam być psem albo walizką. Byłam strasznie rozczarowana. Nigdy nie widziałam mężczyzny z taką aurą, przepraszam za użycie tego słowa, ale ja je lubię. Tak bardzo chciałam być interesująca. Chciałam poczucia bezpieczeństwa i spokoju, które on ewidentnie posiadał, kontroli i opanowania. Nie potrzebowałabym wtedy spojrzeń i akceptacji innych ludzi. Jestem taka rozedrgana – rzuciła pospiesznie, śmiejąc się nerwowo. – To bardzo męczące. Spojrzałam na jego dłonie, by sprawdzić, czy ma obrączkę, ale jej nie dostrzegłam. Byłam pewna, że pracuje fizycznie, że na co dzień używa narzędzi, może dlatego nie nosi obrączki, po prostu zostawia ją w szufladzie. Miał ładny kolor cery, oliwkowy, tak się to nazywa, i ostre rysy. Zupełnie inny niż blady i gładki Dennis. Duże, ładne usta i proste brwi, bardzo szerokie ramiona, wszystko. Zaczął się boarding, ludzie tłoczyli się do wejścia. Poczekałam trochę, żeby zobaczyć, co zrobi, i dokładnie tak jak się spodziewałam, siedział spokojnie. Dlatego też to zrobiłam, chciałam się wyróżniać, nie być tą osobą, która stara się za wszelką cenę być pierwsza. Próbowałam wysłać mu sygnał. Patrzyłam z irytacją na tłum pchający się do wejścia. W końcu zostaliśmy tylko my dwoje. Wstaliśmy w tym samym czasie, a on skinął na mnie. Wtedy zobaczyłam, że jego oczy są zielone, miał twarz bez wyrazu, nie zdradzał niczego, ani obojętności, ani zainteresowania. Pan też niczego nie zdradza – wytknęła mu nagle.

– Tak, robię to celowo – odparł Sejer.

Przez chwilę milczała.

– Ja sama nie jestem w stanie niczego ukryć – powiedziała przepraszająco. – U mnie wszystko widać jak na dłoni. Starałam się dać mu do zrozumienia, czego chcę. Mógł być nieprzyzwyczajony do kobiet, które przejmują inicjatywę, ale przynajmniej zobaczyłby, jak robimy to tutaj. Na pokład samolotu weszliśmy jako ostatni, miałam nadzieję, że będziemy siedzieć blisko siebie, ale tak się nie stało. On usiadł z tyłu, a ja z przodu. Podczas podróży na Gardermoen myślałam tylko o jednym: jak się z nim skontaktować, gdy opuścimy samolot. Może przypadkiem na niego wpadnę, a może uda nam się porozmawiać w inny sposób. Miałam bagaż nadawany, bo wiozłam do Sztokholmu kilka rzeczy, o które prosił Dennis. Chciałam też pójść do sklepu wolnocłowego, ponieważ nie zrobiłam tego na lotnisku Arlanda, ale kiedy wylądowaliśmy, Mile minął sklepy. Poszedł prosto po bagaż i usiadł na ławce. Też się tam udałam, usiadłam obok niego, grzebiąc w torbie i pobrzękując kluczami. Obnażyłam się do tego stopnia, że równie dobrze mogłabym być naga. W końcu, po dłuższej chwili, a czekaliśmy dosyć długo, odwrócił się spokojnie, spojrzał na mnie swoimi zielonymi oczami i powiedział: „Mam nadzieję, że walizka dotrze. Ma pani dodatkową szczoteczkę do zębów?”. Głos naprawdę mnie zaskoczył. Nie tylko dlatego, że mówił po norwesku z bardzo uroczym akcentem. Spodziewałam się, że mężczyzna z tak dużą masą mięśniową będzie mówił głębszym głosem, jednak jego ton był lekki i swobodny. Zapraszający. Byłam tego pewna, mimo że ani się nie uśmiechnął, ani nie mrugnął. Flirtował, ale był śmiertelnie poważny, wyobraża pan sobie? Myśli pan, że nam, kobietom, łatwo zrozumieć, czego chcecie? „Tak – odpowiedziałam – mam dodatkową szczoteczkę do zębów”. To było oczywiście kłamstwo, ale bawiłam się dalej, skoro już zaczęliśmy grę. Wpatrywałam się w niego. Wstał i podszedł do taśmy, właśnie pojawiła się walizka, ja podskoczyłam zdenerwowana, mimo że nie widziałam jeszcze swojej. Zanim zdążyłam choćby westchnąć, podniósł walizkę i zaczął iść w kierunku wyjścia. Moje serce zamarło z rozczarowania. Miał swoją szczoteczkę do zębów, więc nie musiał jej ode mnie pożyczać. Wzięłam walizkę, jak najszybciej przeszłam przez odprawę celną i zjechałam na peron, aby poczekać na pociąg, a on stał tam z papierosem. Spojrzał w górę, kiedy przybiegłam, moja walizka ma kółka i robi straszny hałas. Jak dzwonek na szyi krowy. Czekaliśmy kilka metrów od siebie, zastanawiałam się, czy mogę wykonać jakiś ruch, przecież on pierwszy ze mną flirtował. Rozmowa o szczoteczce do zębów jest bardzo intymna, nie sądzi pan? Wtedy usłyszałam stukot pociągu w tunelu. Wskazał mi gestem, żebym weszła pierwsza. Wepchnęłam walizkę na półkę i znalazłam miejsce przy oknie w strefie ciszy. Patrzyłam na peron, wiele osób przybiegło w ostatniej chwili. Pamiętam turkot walizek, ludzi krzyczących i machających, dźwięk zamykanych drzwi, konduktora dmuchającego w gwizdek i pamiętam zieloną chorągiewkę. To był sygnał do odjazdu, a ja pomyślałam, że to ja właśnie dostałam zielone światło. Jedziemy, pomyślałam. Jesteśmy w tym samym wagonie i jedziemy w tym samym kierunku. Z całego serca miałam nadzieję, że usiądzie ze mną. To była moja ostatnia szansa. Grzebał przy swojej walizce i w ogóle nie patrzył w moją stronę, więc najwyraźniej nie był zbyt zainteresowany tym, gdzie usiadłam. Zdałam sobie sprawę, że komentarz o szczoteczce do zębów mógł być jego sposobem na wyśmianie mnie, bo oferowałam mu siebie od Arlandy. Może kobiety w jego kulturze, skądkolwiek pochodził, nie zachowywały się w ten sposób, poczułam chłód na myśl o tym, co zrobiłam. Żałowałam tego strasznie. Zrobiłam z siebie idiotkę przed zupełnie obcą osobą. A on wreszcie podszedł i usiadł obok mnie. Nie musiał tego robić, było kilka wolnych miejsc. Uśmiechnęłam się szeroko, tylko dlatego, że byłam zawstydzona i chciałam odzyskać godność. Nie miałam jej w tamtej chwili zbyt wiele, ale próbowałam.

Spojrzała na Sejera. Jej oczy były duże i błyszczące. Krwiak na jej czole przypominał o ataku męża. Historia zabrała ją daleko, do czasów, których już nie ma, a teraz przypomniała sobie tragedię, która się wydarzyła, martwe dziecko. Przeczesała dłonią włosy, wyczuła czerwony ślad, który policjant pokrył plastrem w płynie.

– Niewiele mówił po drodze – wspominała – podróż pociągiem trwa godzinę, szybko stało się jasne, że jedziemy na tę samą stację. Byłam pewna, że to coś znaczy, wie pan, przeznaczenie. Ale nie miał wiele do powiedzenia. Ta cisza mnie zaciekawiła. Jeśli zamierzał mnie poderwać, podszedł do tego nietypowo, inaczej niż Dennis, to mi się podobało. Siedziałam tak blisko niego. Moje prawe ramię dotykało jego lewego. Świat mógłby przestać istnieć, gdybym tylko była blisko niego, przetrwałabym wszystko. Miał własne źródło energii, generator, był samowystarczalny. Zastanawiałam się, co powinnam zrobić, żeby zdobyć jego numer telefonu, magiczny kod. Dostęp. Kiedy zbliżaliśmy się do stacji, w końcu zebrałam się na odwagę: „Jeśli kiedyś będę musiała przewieźć pianino, mogę do pana zadzwonić?”. Z powagą zapytał, czy naprawdę mam pianino. Musiałam się roześmiać i przyznać, że nie. „Powiedziałam »gdyby«. Gdybym miała pianino”. On też się zaśmiał, ale krótko. Potem dostałam jego numer, a on mój. Liczyłam na to od Arlandy i wreszcie to się stało. Kiedy rozstaliśmy się na stacji, w końcu zapytał mnie, jak mam na imię. Odparłam, że nazywam się Sylvi Roos, a wtedy on spytał: „Silver Rose?”. Znów się do mnie uśmiechnął, ale szybko spoważniał. Gdy zniknął w tłumie na peronie, zaczęłam fantazjować jak nastolatka. Idąc ulicą z tym mężczyzną w nocy w najgorszej części miasta, czułabym się taka bezpieczna! Bezpieczna w nocy z tym mężczyzną u boku, bezpieczna w każdej sekundzie dnia. Był górą mięśni, górą spokoju. Kiedy wróciłam do domu, cały wieczór siedziałam w fotelu i piłam czerwone wino. Siedziałam idealnie nieruchomo, tak jak on siedział od czasu Arlandy, chciałam sprawdzić, jak to jest, było to miłe uczucie. W ogóle się nie ruszałam, kontrolując swój oddech i puls. Zdałam sobie sprawę, że się nie przedstawił, nie miałam pojęcia, jak ma na imię. Weszłam na stronę biura numerów i znalazłam jego nazwisko i adres w Katfoss. Komórka leżała obok mnie na stole, a ja wpatrywałam się w nią przez trzy dni. W pracy miałam ją w kieszeni, wyciszoną. Kiedy w końcu zadzwonił, udawałam zaskoczenie, jakbym musiała przeszukiwać pamięć, by sobie przypomnieć, kim jest. Nie dał się nabrać. Jestem przezroczysta jak szkło – dodała.

– Dlaczego pani się w nim zakochała? – zapytał Sejer.

– Ponieważ był taki silny i cichy. Jak Thor.

*

– Po raz pierwszy zobaczyłem ją na lotnisku Arlanda – zaczął Madani. – Myślałem, że nie jest Norweżką, bo norweskie kobiety są zwykle wysokie, znacznie wyższe niż Serbki. Nie mogła usiedzieć w miejscu, ciągle się ruszała. Cały czas patrzyła na zegarek i grzebała w torbie, podnosząc coś i odkładając z powrotem. Robiła coś na telefonie komórkowym, odkładała go i znów wyjmowała. Miała rozpiętą kurtkę, w której cały czas zasuwała i rozsuwała zamek. Szukała czegoś w kieszeniach, ale nic nie wyjmowała. Jej włosy były mocno upięte, w różnych kolorach, ciągle na mnie patrzyła, jakby czegoś chciała. Była bardzo zdenerwowana, a ja bardzo spokojny. Siedzenie w miejscu nic mnie nie kosztuje. Chciałem, żeby to na nią podziałało, w końcu stało się to dla mnie prawie jak gra. Pomyślałem, że może czegoś się boi, a może jest taka cały czas. Biedactwo, pomyślałem, musi być taka zmęczona. Jak ptak, który wypadł z gniazda, zanim zdążył wzbić się w powietrze. Chciałem ją podnieść i włożyć z powrotem. To znaczy do gniazda. Próbowała się do mnie zbliżyć na kilka różnych sposobów, zachowywała się jak niegrzeczna dziewczynka. W dzieciństwie mama nauczyła mnie, żeby nie gapić się na ludzi. Ale zwracam na nich uwagę, nawet jeśli patrzę w inną stronę. Kiedy mieliśmy wsiąść do samolotu, dałem jej znak, żeby poszła do przodu, pomyślałem, że się uspokoi, kiedy usiądzie na swoim miejscu. Ja siedziałem z tyłu, a ona z przodu. To było w porządku, nie musiałem patrzeć na jej nerwowe ruchy. Ale podczas podróży, gdy siedziałem, patrząc na chmury, coś się wydarzyło. Złapała mnie, czułem, jak mnie drażni. Jak podczas łowienia ryb, ale to nie ja trzymałem wędkę. Spędziłem więc ten czas na rozmyślaniach. Czy powinienem zareagować na jej zainteresowanie? Było jasne, że czegoś ode mnie chce. A może powinienem zadowolić się chmurami? Kiedy wylądowaliśmy i doszliśmy po bagaż, spojrzałem na nią łagodnie, co jej się spodobało. Po długim namyśle usiadłem obok niej w pociągu. Wtedy, dwa lata temu, byłem samotny i chciałem mieć rodzinę. Ale miałem złe doświadczenia z kobietami. Powiedziała coś o pianinie, pamiętam, że chciała pomocy w jego przeniesieniu, widziała, że jestem silny. Uśmiechnąłem się wtedy, bo przecież wcale nie miała pianina. Kiedy rozstaliśmy się na stacji, miałem wątpliwości. Spędziłem kilka dni na rozmyślaniach. Potem zadzwoniłem do niej i zaproponowałem, że możemy coś razem zjeść, jeśli chce. Nie powinienem był dzwonić.

– Może mi pan opowiedzieć o pierwszej randce? – zapytał Sejer.

– Byliśmy w małej kawiarni. Sylvi była tak samo zdenerwowana jak na Arlandzie, a ja pomyślałem, że to był głupi pomysł, że życie z nią na pewno jest ciężkie. Ale w końcu się rozluźniła, wtedy zobaczyłem inną kobietę, siedzącą spokojnie na krześle i zadającą sympatyczne pytania. To kilka kieliszków czerwonego wina dało taki efekt, ale nie skojarzyłem tego wtedy. Myślałem, że to ja mam na nią taki wpływ. Byłem wtedy z siebie zadowolony, co nie zawsze mi się udaje. To było naprawdę miłe uczucie, że jestem komuś potrzebny. Tej nocy, pierwszej nocy, wróciła ze mną do domu w Katfoss i spaliśmy w jednym łóżku. Jest coś takiego w pięknych kobietach, widziałem to wiele razy. Uważają, że powinny być na pierwszym miejscu, że istnieją specjalne zasady dla tych, którzy są atrakcyjni. Domagają się uwagi, a ich słowa są prawdą objawioną.

– Kiedy zdał pan sobie sprawę, że Sylvi ma poważny problem z alkoholem?

– Po czterech dniach.

– Potem zostaliśmy parą – ciągnęła Sylvi – poszło szybko. Chociaż często wątpiłam w jego motywy, nie wiedziałam, czy w ogóle jest zainteresowany. Nic nie mówił. Żadnych deklaracji miłości, żadnego entuzjazmu. Tylko ten cichy spokój, który mnie tak przyciągnął, chociaż ostatecznie zinterpretowałam go jako brak zainteresowania. Ale nie mogę też powiedzieć, że uznał mnie za łatwą zdobycz. Czekałam na moment, w którym mogłabym uznać, że to miłość. Zdałam sobie jednak sprawę, że będę musiała zadowolić się czymś mniejszym. Był sympatią, towarzyszem i przyjacielem, ale nigdy nie mówił o wspólnej przyszłości. O latach spędzonych w Belgradzie też nie mówił. Pytałam, ale zawsze się wymigiwał i zmieniał temat. Kiedy ludzie nie chcą rozmawiać o swoim życiu, zakładam zwykle, że czegoś się wstydzą. Albo że przeszłość jest tak bolesna, że nie mogą jej poruszać, a może jest to wyraz skrytości lub lenistwa. Sama opowiedziałam wszystko o sobie. O tym, że moja mama i tata rozwiedli się, gdy miałam dwanaście lat, bo tata znalazł sobie kogoś innego. Mama prawie wcale się tym nie przejęła, nie mogłam tego zrozumieć. Rozstanie nie było dramatyczne, a tego się spodziewałam. Mama nie rozpaczała, nawet nie płakała. Nie krzyczała, nie walczyła, kiedy odszedł. Czy w ogóle go kochała? Czy byli sobie obojętni? Obiecywałam sobie, że moje małżeństwo takie nie będzie, ale wyszło jak wyszło. Mile nie wyszedł z inicjatywą rozmowy o małżeństwie, mimo że zaszłam w ciążę. To ja się oświadczyłam. Nie był zachwycony, ale się zgodził. Nie ma w tym nic złego, ale marzyłam o czymś więcej. A ponieważ dziecko było w drodze, musiał podjąć pewne decyzje. Zaczęłam więc planować ślub. Jeśli chodzi o samą imprezę, wszystko pozostawił mnie, więc zorganizowałam miejsce, jedzenie i zaproszenia, musiałam też znaleźć sukienkę, która zmieściłaby również Eliasa, ponieważ szybko rósł w moim brzuchu. Mile miał tylko jedną uwagę, a mianowicie gdy chciałam zaprosić jego rodzinę. Stwierdził, że jego mama jest stara i chora i nie będzie w stanie przyjechać, ale zgodził się zaprosić siostrę. Chodziłam wokół niego na palcach, bałam się, że się rozmyślił, ale był zbyt wielkim tchórzem, by powiedzieć to głośno. Przez tę jego skrytość czułam się niepewnie. Dzień i noc wątpiłam w niego, a moja wyobraźnia szalała. Wyobrażałam sobie, że jest już żonaty, że zostawił rodzinę w Belgradzie, kilkoro dzieci, że nigdy nie doszło do rozwodu, rozumie pan? Wypowiadał się zawsze tak wymijająco. Ale kiedy w końcu nadszedł ten dzień, był szczęśliwy. Pomogłam mu znaleźć garnitur, nie było to łatwe z tymi jego mięśniami. Mój brzuch rósł, myślałam, że będzie mi kibicował i snuł plany, ale tak się nie stało. Zadowolił się patrzeniem na mój brzuch z daleka. Nie chciał się nawet angażować w wybór imienia dla dziecka. Sprawiał wrażenie niezdecydowanego, wydawało mi się, że widzę coś w rodzaju wątpliwości lub niepokoju, nie mogłam tego zrozumieć. Nigdy się nie dowiedziałam, w co wątpił, byłam tak zaabsorbowana cudem, który nosiłam, że ledwo miałam czas, by się skonfrontować z tymi myślami. Przestałam pracować, gdy byłam w szóstym miesiącu ciąży, a kiedy zrobiłam się naprawdę duża, mój mąż w końcu stanął na wysokości zadania. Elias zaczął kopać i Mile wreszcie mógł poczuć ruchy dziecka, wtedy wszystko stało się dla niego realne. My, kobiety, czasami zapominamy, że mężczyźni nie czują dziecka tak jak my. Nie noszą ciężkiego brzucha, nie mają porannych mdłości, nie znają tego drżenia w środku. Kiedy byłam w siódmym miesiącu ciąży, zaczął robić mi zdjęcia i wysyłać je rodzinie, co tydzień nowe. Rozmawiałam z Marijaną przez telefon. Powiedziała mi, że teściowa płakała z radości. Marijana była bardziej powściągliwa, taka chyba jest z natury, jak jej brat. Potem zachorował, na chwilę przed porodem. Było mu ciężko, a ja nie mogłam tego zrozumieć. Trafił do szpitala na dziesięć dni z powodu depresji. Ale szybko wyzdrowiał. I w końcu urodził się Elias. Wszystko zmieniło się z minuty na minutę. Silny, zamknięty i introwertyczny mężczyzna w końcu wyszedł na światło dzienne jako zupełnie inna osoba.

– Nie myślałem, że chcę dzielić z nią życie – wyznał Madani. – Chciałem mieć rodzinę, ale niekoniecznie z Sylvi. Jestem powolnym człowiekiem, potrzebuję czasu na takie rzeczy. To duże zobowiązanie, nie chciałem żałować decyzji. Wszystko wydarzyło się bardzo szybko. Kiedy wprowadziła się do mojego domu w Katfoss, zdałem sobie sprawę, jak bardzo się różnimy. Była otwarta i dużo mówiła, ciągle snuła plany. Cały czas czegoś ode mnie chciała. Pytała, co myślę i czuję, czy będziemy urządzać przyjęcie, malować kuchnię, podróżować do ciepłych krajów czy brać ślub. Ponieważ chciała, żebyśmy mieli dzieci. Powiedziała wtedy „my”. Będziemy mieć dzieci. Pewnego wieczoru siedziała podminowana, a ja nie mogłem zrozumieć dlaczego. Nie mogłem nadążyć. Potem wyjaśniła, że to jej imieniny, ja nic o tym nie wiedziałem. Nie miałem pojęcia, że w Norwegii obchodzi się imieniny.

– Nie obchodzi się – stwierdził Sejer.

– Potem przyszedł Dzień Matki – dodał z krzywym uśmiechem. – Nie wspominając o Walentynkach. O nich też nie pamiętałem. Chciała, żebym padał na kolana z zachwytu każdego dnia i każdej nocy, ale ja nie jestem taki. Byliśmy małżeństwem. Czy musiałem jej codziennie i co godzinę powtarzać, że ją kocham? Przecież jej nie kochałem, a ona zdawała sobie z tego sprawę. Ale wybrałem ją. Wybrałem ją, nikogo innego i trwałem przy tym wyborze. Kiedy była w ciąży, zrobiło się jeszcze gorzej. W tym czasie piła znacznie mniej, a kiedy zobaczyłem, jak bardzo jest zestresowana bez alkoholu, niemal zrozumiałem, skąd jej nałóg. Chciałem, żeby się uspokoiła, dopóki nie będziemy pewni, że wszystko jest w porządku, ale Sylvi była nie do powstrzymania. Kupiła łóżeczko, ubranka i wózek, wszystko ustawiła w pokoju dziecięcym, który pomalowała na biało-niebiesko, wiedzieliśmy już, że to chłopiec. Chciałem to powstrzymać, wszystko działo się tak szybko. Byłem zdenerwowany i bardzo zmęczony.

– Jak bardzo zmęczony?

– Strasznie.

– Tak zmęczony, że musiał pan odpocząć w szpitalu?

Nie odpowiedział twierdząco, odwrócił wzrok.

– Ale potem urodził się Elias – mówił dalej. – Kiedy po raz pierwszy go przytuliłem, wszystko się zmieniło. Wszystko inne stało się nieważne. Mały chłopiec ważący trzy kilogramy, pachnący mlekiem i mydłem. Gdy pierwszy raz poczułem ten zapach, uderzył mi do głowy. Zrozumiałem, że dla synka jestem w stanie poświęcić życie. Jeśli ma pan dzieci, rozumie pan, co mam na myśli.

– Dlaczego się pan w niej zakochał?

– Bo była taka piękna i przyjazna. Jak gołębica.

– Mogę do pana mówić Mile?

– Tak się nazywam.

– Pan może do mnie mówić Konrad, jeśli nie ma pan nic przeciwko.

Serb spojrzał uważnie na inspektora.

– Jest pan gliną. Nie jesteśmy przyjaciółmi. Może pan być Wielkim Szarakiem.

– Wielkim Szarakiem? – Sejer przypomniał sobie coś z dawnych czasów. – Czy to nie królik z książki?

Mile odpowiedział bez mrugnięcia.

– To królik, tak.

– Nie mam chyba takich wielkich uszu, prawda?

Serb zaśmiał się sucho.

– Prawie.

– Ale Wielki Szarak jest najstarszym i najmądrzejszym królikiem, prawda?

– Najmądrzejszym? Wrócił do niewoli, bo wolność była tak przerażająca. Pozwolił się zarżnąć bez oporu.

– Czy tak właśnie było? Dlaczego?

– Ponieważ był starym i smutnym królikiem.

– Czasami jestem smutny – przyznał Sejer. – I pan też może się zasmucić na wieść, że przyjrzeliśmy się pańskiemu życiu w Belgradzie. Siedział pan w więzieniu przez trzy lata. – Spojrzał w dół na swoje papiery. – Od tego czasu minęło siedemnaście lat. Chciałbym usłyszeć, co się stało.

Z Serba jakby uszło życie. Potężny wróg znalazł jego słaby punkt.

– Wykorzystacie to przeciwko mnie – powiedział. – Wyciągacie stare brudy.

– W ten sposób wyraża się pan o zmarłych? Stare brudy?

– W tak mrocznych chwilach? Tak.

– Czego się pan obawia, jak możemy to wykorzystać?

– Zamierzacie mnie oczernić – odparł agresywnym tonem. – Szukacie wad i myślicie, że je znaleźliście. Ale nie możemy kontrolować wszystkiego, co nas spotyka.

– Powie mi pan, co się stało?

– Przejechałem kogoś – mruknął, jego wzrok skupił się na dłoniach.

– Zabił pan kogoś? Czy to było pod wpływem alkoholu?

– Nie pod wpływem alkoholu! – wykrzyknął przerażony. – Nigdy nie prowadzę po pijaku. Jeśli zacznę się tłumaczyć, pomyśli pan, że próbuję się usprawiedliwić.

– Nie wie pan nic o tym, co będę myśleć – stwierdził Sejer. – Czy jechał pan za szybko?

Madani był bliski śmiechu.

– Za szybko? Może dwa lub trzy kilometry na godzinę. Cofałem.

– Może pan to wyjaśnić dokładniej? Jakim samochodem pan jechał?

– Scanią 230. Śmieciarką. Cofnąłem i przejechałem kobietę. Wychodziła z domu. Była zima, wcześnie rano, zupełnie ciemno. Nie wiedziałem, że ktoś tam jest. – Serb zamilkł. Mięśnie jego twarzy nie były już napięte, wyglądał staro. – Zaczęło się, gdy miałem zaledwie dwadzieścia lat. Nie miałem wtedy pracy, ale miałem dziewczynę. Nazywała się Sonia, była ode mnie o dwa lata młodsza.

– Proszę mi o niej opowiedzieć – poprosił Sejer.

– Co mogę opowiedzieć o Soni, była taka inna, taka piękna. Miała jasne włosy. Dziewczyny z Serbii nie są tak jasne. Spędzaliśmy z Sonią całe dnie, a czasem i noce. Mieszkałem wtedy w domu z mamą, a Sonia z tatą, ale wieczorem spotykaliśmy się ukradkiem, w parkach. Mieliśmy być razem do końca życia, tak postanowiliśmy. Nie było nas na nic stać, ale czasem kupowaliśmy bilety do kina, Sonia lubiła romanse, amerykańskie – dodał. – Są okropne, ale chciałem tylko, żeby była szczęśliwa. Nie patrzyłem zresztą na filmy, tylko na nią.

Sejer uśmiechnął się na słowa Serba. W upojeniu miłosnym mógł ścierpieć słodkie, sentymentalne filmy, siedział w kinie i podziwiał ją potajemnie. Jej twarz oświetloną przez blask z ekranu, jej emocje, radość i smutek, światło i cień, ciągle się zmieniające. On sam siedział tak z Elise, kiedy chciała obejrzeć Angielskiego pacjenta. Nie wiedzieli wtedy jeszcze, że zabierze ją rak.

– Sonia była szczęśliwa – ciągnął Mile z przekonaniem. – Wiem, że była szczęśliwa. A jej ojciec zdał sobie sprawę, że to na poważnie. Był właścicielem ciężarówki i postanowił nam pomóc. Jeździłem z nim przez wiele tygodni, nie płaciłem za naukę, egzamin na prawo jazdy poszedł gładko. Niemal natychmiast dostałem pracę na śmieciarce. Było nas dwóch, jeden wybiegał i opróżniał pojemniki, a drugi prowadził, jeździliśmy na zmianę. Pracowałem tak ciężko, jak tylko mogłem, aby zaoszczędzić pieniądze. Sonia też dostała pracę, w kwiaciarni. Ojciec chciał pomóc w uzyskaniu pożyczki, abyśmy mogli kupić stary dom w Obrenovac. Ale wtedy stało się coś strasznego.

Milczał przez dłuższy czas.

– Peter, z którym jeździłem, zachorował i musiałem wszystko robić sam. Nie przeszkadzało mi to. Zaczynałem bardzo wcześnie i spokojnie jeździłem z miejsca na miejsce, zatrzymywałem się i wychodziłem po pojemniki. Opróżniałem je, odstawiałem na miejsce i jechałem do następnego domu. Cały czas myślałem o Soni. Soni z blond włosami. To było prawdziwe uczucie, nie było w nim nic mrocznego, jeśli tak myślałeś.

– Ani przez chwilę – zapewnił Sejer.

– Pamiętam swoje gwizdanie i śpiew. Już tego nie robię. Potem dotarłem do starego domu. Kiedy już miałem wycofać, zobaczyłem w lusterku starą kobietę. Wychodziła z domu. Zawsze patrzę w lusterko, zanim cofnę, patrzę we wszystkie lusterka. Była bardzo stara i szła z chodzikiem. Przesuwała go przed sobą i dochodziła do niego, powolutku. Długo siedziałem i czekałem, bo nie szło jej za szybko. Musiałem ją minąć, szła środkiem drogi. Czekając, myślałem o Soni i o domu, który zamierzaliśmy kupić. Chciała mieć kury i króliki, więc zatraciłem się w pięknych wizjach. Po chwili staruszka zniknęła z mojego pola widzenia. Nie widziałem jej też w lusterkach, ani przed samochodem, ani na drodze. Ani nawet gdy obejrzałem się przez ramię, wie pan, żeby sprawdzić martwy punkt. Pomyślałem, że marzyłem tak przez długi czas i że pewnie ona jest już daleko, widoczność była słaba. Wrzuciłem wsteczny i cofnąłem.

– I była za samochodem?

– Chyba się zatrzymała, nie wiem dlaczego. Może musiała odpocząć. Wjechałem w nią tyłem i zmiażdżyłem ją, samochód ważył siedemnaście ton, niewiele zostało z tego ciała. Chodzik był wciśnięty w ciało i kości, nie wiem, jak go rozebrali, wyglądał jak złom. – Jego oczy pociemniały. Jakby rozpacz zawierała w sobie również wściekłość. – Miała ponad dziewięćdziesiąt dwa lata – kontynuował. – Jej rodzina nie chciała, żebym poszedł do więzienia. Powiedzieli, że starsza kobieta miała zawroty głowy, niedosłyszała i niedowidziała, że nie pozwolili jej wyjść. Ale ich słowa nie pomogły, nie pomogło, że wstawili się za mną w sądzie. Musiałem odbyć karę. Po tym wydarzeniu Sonia nie chciała mieć ze mną nic wspólnego. Nie chciała dzielić życia z kimś, kto miał za sobą odsiadkę. Jej ojciec nie chciał, żeby czekała. Nie był zadowolony. Nie dostaliśmy obiecanej pożyczki, a Sonia znalazła nowego mężczyznę. Nazywał się Nikola Dilas. Przeprowadzili się do innej części kraju. Myślałem, że może wszystko ma jakiś sens. Człowiek musi mieć jakiś cel. Tak myślałem, żeby przetrwać. W więzieniu było mi bardzo źle. Dużo czasu spędzałem sam, nie wychodziłem z innymi. Patrzyli na mnie z góry i śmiali się z tego, jak chodzę. Jestem dużym mężczyzną, nie potrafię być elegancki jak pan.

– Nie jestem zbyt elegancki – zaoponował Sejer.

– Myślę, że kobiety tak uważają.

– Co było dalej? – spytał Sejer.

– W więzieniu wymyślili historię. Powiedzieli wszystkim nowym więźniom, że Madani, z celi numer jedenaście, zamordował starą kobietę po dziewięćdziesiątce. Że zrobiłem to umyślnie, rozjechałem ją. Pytali mnie, jak ją znalazłem, czy musiałem użyć latarki. Nie mogłem tego słuchać. Jadłem w celi. Nigdy nie wychodziłem na oddział. Przez trzy lata prawie się nie odzywałem. Mówiłem tylko „tak” i „nie” strażnikom, kiedy czegoś chcieli. Rozmawiałem, kiedy odwiedzała mnie siostra. Mama nie dała rady przyjść, siedziała w domu i płakała. Mówiła, że przyniosłem wstyd rodzinie i że to dobrze, że Marco nie żyje, że oszczędzono mu tego wszystkiego.

– A co z Sonią? – zapytał Sejer.

– Nigdy więcej jej nie widziałem. Nigdy mnie nie odwiedziła. Żadnego listu, telefonu, nic. Po trzech latach wyszedłem i zamieszkałem z powrotem z mamą. Nie mogłem znaleźć innej pracy. Karany, wie pan, co to znaczy. Wszyscy traktowali mnie zimno. Podejrzenia i wątpliwości. Zachorowałem i przez długi czas byłem w szpitalu w Belgradzie. Nie miałem po co żyć. Mama powiedziała, że muszę znaleźć sobie dziewczynę, ale ja nie chciałem nikogo innego niż Sonia, z jej blond włosami. Po wielu latach uciekłem od wszystkiego, od mamy, Marijany i Obrenovaca, tutaj w Norwegii wszystko było o wiele łatwiejsze. Jestem silny i ciężko pracuję, nikt nie wie, że zabiłem staruszkę. Że byłem w więzieniu i w szpitalu dla chorych psychicznie. Nikt nie wiedział i mogłem zacząć od nowa. Miałem dużo kontaktu z kuzynem w Sztokholmie, ale poza tym trzymałem się z boku. Teraz siedzę tutaj. – Uniósł ręce w rozpaczy. – Nigdy nic mi się nie udaje!

Jego oczy były teraz szeroko otwarte, bardzo zielone. Wyjaśnienie zdawało się prawdziwe. Nie sposób było go nie polubić, tak jak nie sposób było nie polubić Sylvi Roos. Sejer był często poruszony historiami życia, do których miał dostęp. Wiedział jednak również, jak ludzie potrafią kłamać, gdy chcą ratować własną skórę.

– Wersja, którą właśnie mi pan przedstawił, może zostać zweryfikowana – powiedział. – Zdaje pan sobie z tego sprawę, prawda?

Mile wzruszył ramionami.

– Sylvi się nie przyznała – dodał Sejer. – Mówi coś innego niż pan.

Serb mamrotał coś niezrozumiałego w swoim języku. Vestica.

– Co takiego?

– Ona jest czarownicą.

– Już nie gołąbkiem?

Mile rozłożył ręce nad mapą świata, która leżała między nimi.

– Kiedy kobiety mają dziecko, stają się nim pochłonięte, jakby należało tylko do nich. Mężczyźni nie wchodzą w tę przestrzeń, nie chcą nas tam. Jesteśmy gośćmi we własnym domu. Kiedy już urodzą dziecko, nie potrzebują nas do niczego. Tylko pracujemy i wracamy do domu z pieniędzmi.

– Nigdy nie powiedział pan żonie o pobycie w więzieniu? I o hospitalizacji w Belgradzie?

– Potem wykorzystują to przeciwko nam – wyjaśnił. – W czarne dni. Wtedy wyciągają wszystko. Chciałem tylko mojego syna. Do niego miałem prawo.

– Sylvi nie przyznała się do winy – powtórzył Sejer. Widział strach w oczach Serba, powoli przerodził się w podejrzliwość.

– Sylvi musi wyjaśnić, co się stało – stwierdził. – Mam ciężki sen, bo biorę leki.

– Mówi pan, że pan spał?

– Właśnie to mówię.

– Czy to jest pana wyjaśnienie?

– To moje wyjaśnienie. Coś strasznego wydarzyło się, gdy spałem. Co powiedziała Sylvi?

*

– Ma pani na koncie więzienie. Była pani karana za jazdę pod wpływem alkoholu?

Jej oczy rozszerzyły się ze zdziwienia. Twarz, którą obserwował przez cały dzień, pełna rozpaczy i zagubienia, teraz wyrażała zakłopotanie. Nie czuła się sobą, nie w tej sytuacji, nie w pokoju przesłuchań. Straciła dziecko. Chciała już opuścić to miejsce.

– Dlaczego pan tak mówi? – zapytała.

– Czy to nieprawda?

– Prawda. Ale jaki jest sens roztrząsania tego teraz?

– Musiała pani odsiedzieć trzydzieści dni – powiedział. – Oznacza to wysoki poziom alkoholu we krwi.

Zalała się łzami.

– To mogło się zdarzyć każdemu – załkała. – Musiałam wsiąść za kierownicę.

– Dlaczego pani musiała?

Współczuł jej, tak wiele na nią spadło.

– To był nagły wypadek – zawołała. – Skąd teraz ten temat?!

– Jakiego rodzaju nagły wypadek?

– Dzwoniła moja przyjaciółka. Janne. Miała wysoką gorączkę i silne bóle brzucha. Po prawej stronie podbrzusza, tam, gdzie znajduje się wyrostek robaczkowy. Na pewno pan to wie. Stało się to bardzo szybko i myślałyśmy, że na pewno ma stan zapalny, taki wyrostek w każdej chwili może pęknąć, nie ma wtedy czasu do stracenia, to może rozwinąć się w zapalenie otrzewnej i w ciągu zaledwie kilku godzin doprowadzić do stanu zagrażającego życiu. To był nagły wypadek – powtórzyła.

– Czy ktoś z panią był, gdy zadzwonił telefon?

– Nie. Siedziałam sama w domu, z kieliszkiem wina.

– Poziom alkoholu we krwi nie wynosi prawie dwa promile po wypiciu jednego kieliszka wina – skomentował Sejer. Milczała, więc ciągnął dalej: – To wydarzyło się na długo przed poznaniem Milego. Czy on o tym wie?

– Nie jestem z tego dumna – przyznała – więc nic mu nie powiedziałam. Chciałam zrobić dobre wrażenie. On też ma tajemnice, jestem tego pewna. Jeśli sprawdzi pan jego przeszłość, na pewno znajdzie pan rzeczy, które ukrył.

Znowu cisza. Tylko jej myśli, jego myśli i bijące serca.

– Więc jeśli zadzwonię do Janne, potwierdzi pani wyjaśnienie?

– Była bardzo chora – stwierdziła Sylvi – więc nie wiem, ile pamięta.

– No tak – powiedział ze współczuciem. – Zapalenie wyrostka robaczkowego, ból i gorączka, to wyczerpujące. Kiedy skończyła pani odsiadkę, co pani sądziła o swoim związku z alkoholem?

– Związek z alkoholem? Nie myślałam o tym zbyt wiele. Ale musiałam długo czekać, zanim odzyskałam prawo jazdy.

– Czy był to problem w sądzie? Pani spożycie alkoholu?

Spojrzała w dół.

– Niewiele z tego pamiętam.

– Dokumenty z procesu stwierdzają, że Janne zadzwoniła w poniedziałek o dziesiątej rano. Innymi słowy, była pani bardzo pijana o dość wczesnej porze. Czy to się pani często zdarza? Picie od samego rana?

– Czy wypicie kieliszka wina rano jest nielegalne?

– Nie mówimy o kieliszku – zastrzegł. – Ma pani problem z alkoholem, Sylvi?

– Nie mam, naprawdę! Kto tak mówi?

– Gdybym zapytał pani znajomych, mamę, przyjaciół lub współpracowników, co by powiedzieli?

– Że lubię imprezować. To nie jest wbrew prawu, prawda?

– Czy Mile kiedykolwiek komentował pani picie? Prosił, żeby je pani ograniczyła?

– Mile nie toleruje żadnych anomalii – podkreśliła – wszystko musi być na równym poziomie. Trzeba przestrzegać harmonogramu, nie ma miejsca na impulsy czy nagłe pomysły. Inaczej wypada z roli, jak sam mówi.

– Z roli?

– Nie jest w stanie wziąć niczego na siebie. Boi się utraty kontroli. Proszę pamiętać, że bierze leki na zaburzenia psychiczne. Nigdy nie wyzdrowieje. Mam więc parę dobrych powodów, by go zostawić, prawda?

– A czy Mile ma jakieś powody? – Wysunął szufladę biurka i położył na stole komórkę Serba. – Rozpoznaje ją pani?

– Chyba mam oczy.

– Mile nagrał parę filmików, czy chce pani je zobaczyć?

– Ma pan na myśli te, które robi, gdy wracamy z imprezy? – Po pytaniu nastąpił uśmiech. – Robił to, żeby się ze mną drażnić. Robił nagrania i pokazywał mi je następnego dnia, tak dla zabawy.

– A nie po to, by panią ostrzec lub wykorzystać je przeciwko pani?

– Fakt, że chodzę na imprezy, nie ma żadnego znaczenia. Wszyscy to robią.

– Ja nie – odparł Sejer z powagą.

Spojrzała na niego i kilkakrotnie skinęła głową.

– Teraz już wszystko rozumiem. Wyciągnie mi teraz nawet najmniejszą rzecz. Zdjęcia z kieliszkiem w dłoni. Do czego pan teraz zmierza? Nie rozumiem, co chce pan osiągnąć.

– Mam odpowiedzieć szczerze?

– I tak pan tego nie zrobi! To wszystko to jakaś strategia.

– Moim zadaniem jest dowiedzieć się, dlaczego Elias zginął. Poznać okoliczności jego upadku z balkonu. Nie zadowoli mnie proste wyjaśnienie, sędziów też nie. Muszę wiedzieć krok po kroku, co dokładnie wydarzyło się dzisiejszego ranka. Dlaczego tak się stało, jak do tego doszło i kto ostatecznie ponosi za to odpowiedzialność. Pani albo Mile. Albo oboje. Rozumie to pani?

Przytaknęła.

– Tak, teraz wszystko rozumiem. Mile zeznał coś innego niż ja. Chciałabym wiedzieć co.

– Powiem pani, co wiem na pewno – oznajmił Sejer. – Jest martwe dziecko i dwoje dorosłych, którzy prawie wydłubali sobie oczy pazurami. Jedno z nich od czasu do czasu choruje psychicznie, a drugie pije. Ich wyjaśnienia są niespójne.

– Jeśli mi pan nie wierzy, niewiele mogę zrobić – odparła z napiętą miną. – Ale nie możecie mnie tu trzymać wiecznie. Albo wniesiecie oskarżenie, albo mnie wypuścicie, tak powiedział obrońca.

– To prawda.

Sejer położył łokcie na stole.

– Jak pani myśli, dla kogo pracuję? – zapytał.

– Dla kogo pan pracuje? – Potrząsnęła głową z irytacją. – Dla oskarżenia. Czy coś w tym stylu.

– Pracuję dla Eliasa. To on mnie napędza, to o nim myślę. Nie prestiż, liczba wyjaśnionych spraw czy poglądy opinii publicznej na temat przyzwoitości lub niekompetencji policji. Nie chodzi o moją reputację, napięty budżet czy niebezpieczeństwo zrażenia ludzi do mnie. Chcę ustalić, dlaczego zginął pani syn. Jeśli pani to wie, proszę mi to wyjaśnić .

Jej oczy, tak wielkie i niebieskie, powiększyły się jeszcze bardziej, a gdy skończył mówić, wypełniły się łzami.

– Elias zmarł, ponieważ Mile wyrzucił go z balkonu – powiedziała. – Zrobił to, bo i tak miał go stracić, a coś jest poważnie nie tak z jego mózgiem, bierze na to leki, jego lekarz to potwierdzi. Nie mogę kontrolować tego, co mówi Mile, ale wiem, że jest zdezorientowany, nie można mu ufać, gdy jest w takim stanie. Rozsypuje się jak troll na słońcu. Wydaje się taki silny i pewny. Wielu ludzi daje się nabrać.

– Nie ja – zapewnił Sejer. – Nie dam się oszukać.

Ponownie spojrzał na dokumenty.

– Powiedziała pani, że choroba Milego jest wadą. Czy w sobie też widzi pani jakąś wadę?

Spojrzała na niego bez zrozumienia.

– Jestem zazdrosna – przyznała – ale to nie wada. To dowód miłości.

– Naprawdę? Więc nadal go pani kocha? Mimo że się od pani wyprowadził?

– Tak, ale nie chciałam o nic błagać. Natomiast zażądałam prawa do Eliasa. Powiedziałam to wprost, w barze, w hotelu, zeszłej nocy. Ponieważ jestem mamą. I dlatego, że on jest chory.

– Jakich argumentów użył Mile?

– W jakim sensie?

– Aby uzyskać opiekę.

– Oznajmił, że syn powinien dorastać ze swoim ojcem. Tak właśnie jest w Serbii. Ale nie jesteśmy w Serbii, tylko w Norwegii.

– Czy otwarcie się kłóciliście?

– Prawdopodobnie tak, ale nie podnosiliśmy głosu. Byli tam inni goście.

– Dziś rano, kiedy panią tu przywieziono, miała pani alkohol we krwi – stwierdził Sejer. – Czy pani związek z alkoholem również był tematem tej rozmowy?

– To tylko coś, co sobie wymyślił, bo nie ma innego argumentu. Wyjaśniłam mu, że zgodnie z norweskim prawem to matka ma opiekę. Wiedział, że bitwa jest przegrana. Nasz związek się skończył i nic z niego nie zostanie, nawet nasze dziecko. Proszę pamiętać, że Mile jest sprytny. Zamierza wyłgać się swoją historią medyczną, obrona się na tym oprze, więc będzie odsiadywał wyrok na oddziale psychiatrycznym. Pielęgniarki będą się do niego garnąć. Biedak z Serbii, piękny mężczyzna, na pewno dużo przeszedł. – Milczała przez chwilę, po czym uśmiechnęła się złośliwie. – Czy uważa pan, że każdy przyłapany na jeździe pod wpływem alkoholu jest alkoholikiem?

– Taka myśl przeszła mi przez głowę – odrzekł Sejer.

*

W jego głowie otworzyły się jakieś drzwi. Podejrzliwość powoli wkradała się do środka i zajęła przestrzeń. Fakt, że rodzice nie byli zgodni, ujawniał nowe możliwości, w końcu nie był to oczywisty przypadek, rodzinna tragedia z rodzaju tych, które widział już wiele razy. Było w tej sprawie coś bardziej złowieszczego, coś wyrachowanego. Pokój, do którego teraz wszedł, był ciemniejszy i bardziej niewygodny. Czas, który mieli do dyspozycji, dokładnie czterdzieści osiem godzin, kończył się zbyt szybko. Jeśli nie uda im się zebrać wystarczających dowodów, by wnieść oskarżenie przeciwko Sylvi Roos albo Milemu Madaniemu, lub przeciwko obojgu, wyjdą na wolność, zbrodnia pozostanie nierozwiązana, a rodzice będą żyć dalej, chociaż będzie to życie zrujnowane. To było nie do pomyślenia, by nikt nie został pociągnięty do odpowiedzialności za śmierć dziecka.

Więc Sylvi była czarownicą, a Mile trollem. Nie mógł jednak wrzucić Sylvi do wody, by sprawdzić, czy się unosi. Nie mógł wystawić Milego na słońce, by sprawdzić, czy się rozsypie. A nawet gdyby mógł, wynik nie liczyłby się jako dowód. To nie będzie łatwe, maluchu, pomyślał, patrząc na zdjęcie Eliasa na tablicy.

Skarre wrócił ze szpitala, do którego przywieziono Eliasa, rozmawiał też z psychiatrą Milego.

– Pielucha Eliasa była mokra. Było w niej po trochu wszystkiego, jeśli wiesz, co mam na myśli. Spał całą noc w tej pieluszce, nie zmieniono jej. Co mamy?

– Słowo przeciwko słowu – odrzekł Sejer.

– Masz jakieś przeczucie?

– Wolę myśleć. Opowiedz mi o lekarzu Milego.

Skarre znalazł krzesło.

– Starszy facet o melancholijnym usposobieniu.

– No tak – stwierdził Sejer. – Oni wszyscy są melancholikami. To dlatego zostają psychiatrami. Prawdopodobnie czują się podobni do ludzi, których mają leczyć. Kontynuuj.

– Zgodził się udzielić informacji. Wyjaśnił, że ataki depresji Milego były ciężkie, ale nigdy nie trwały długo, pojawiały się i przechodziły. Ciężka depresja mogła przekształcić się w psychozę, która nie jest łatwa do zauważenia. Mile od czasu do czasu znajdował się w stanie dezorientacji. Mówił tylko w swoim ojczystym języku. Jeśli choroba była w nim ukryta od młodości, przeprowadzka do innej kultury, z innym językiem, mogła pogorszyć jego stan.

– A jego leki? Sarotex?

– Mogą również prowadzić do dezorientacji, senności, głębszego snu i zaburzenia koncentracji.

– Czy była jakaś przemoc, na przykład wobec pracowników?

– Nigdy.

– Wyzwiska?

– Nie, stawał się cichy, zgorzkniały i introwertyczny. Zachowywał się tak, jakby ktoś go ścigał. Więc co robimy?

– Mamy jeszcze kilka godzin.

– Czy mamy w ogóle cokolwiek pewnego?

– Nie wydaje się, by ze sobą współpracowali – powiedział Sejer. – Nie możemy mówić o zmowie. Nie mamy dowodów, tylko sporo poszlak, a każdy szczegół może się okazać decydujący. Jedno z nich zrzuciło Eliasa z balkonu, żeby skrzywdzić tym samym to drugie. Dziecko nie mogło samo przejść przez barierkę. Meble stały pod ścianą, nie było się na co wspiąć. Pokrywa i klapa toalety były podniesione, co mogło oznaczać, że Mile wstał jako pierwszy, a to potwierdza słowa Sylvi. Wilgotny ręcznik na podłodze oznaczał, że któreś z nich brało prysznic, wczoraj wieczorem lub dziś wcześnie rano. Butelka Vanilla Harmony na mydelniczce wskazuje, że to kobieta brała prysznic jako ostatnia. Prawdziwi mężczyźni nie pachną wanilią. W pokoju było wiele pustych butelek. Na podstawie nagrań znalezionych w telefonie Milego zakładamy, że to Sylvi je wypiła. Po kilku godzinach spędzonych w barze musiała się doprawić w pokoju. Mile jest uzależniony od leków. Leki i alkohol razem mogą prowadzić do utraty przytomności lub psychozy. Zajrzałem do charakterystyki produktu leczniczego. Sarotex jest bardzo toksyczny. To środek uspokajający, nasenny i przeciwbólowy.

– Prawdziwe jajko niespodzianka – skomentował Skarre.

– To Sylvi zaatakowała Milego – kontynuował Sejer. – Sam atak może wskazywać, że była świadkiem czegoś strasznego i straciła panowanie nad sobą. W tym momencie to ona była szalona. Ale czemu bardziej zależało jej na zaatakowaniu męża niż zejściu do dziecka? Dlaczego nie popędziła do windy? Ja bym tak zrobił. – Pogłaskał swoje włosy, krótkie i sztywne. Skarre obserwował, jak jego dłoń opada łukiem, i zastanawiał się nad tą powolnością, czy zawsze tak było, czy inspektor był takim cichym obserwatorem nawet jako mały chłopiec?

– Przestępstwo trwało chwilę – kontynuował Sejer. – Tylko jedno z nich jest winne. To, które w jednym mrocznym momencie zdało sobie sprawę, że straci prawo do dziecka, i uległo pokusie słodkiej zemsty. Wiesz, tej, z którą wszyscy się rodzimy.

– Kojarzę – powiedział Skarre.

– Obwiniają się nawzajem – podsumował Sejer. – To niewiarygodne.

Milczał przez dłuższy czas. Podszedł do okna i spojrzał na ulicę, na samochody, rowery i ludzi. Na egzotyczne restauracje, Taj Mahal i Kapadocję, budynek Tabernakulum Życia, w którym nigdy nie postawił stopy, Easy-Life, gdzie oferowano ćwiczenia i redukcję wagi. Tego miejsca także unikał, był chudy jak szczapa i miał pojemność płuc konia. Tajski salon masażu, który od czasu do czasu go kusił, ale nie był człowiekiem, który powierzałby swoje ciało rękom nieznajomych.

Wszystko, co zebrali, leżało na stole. Telefon Milego, zdjęcia wykonane przez techników, nagrania z kamer w hotelu, wszystkie rozmowy, które do tej pory przeprowadził i które zostały nagrane. I notes z zapiskami.

Sejer jeszcze raz przejrzał nagrania na telefonie Milego. Długo zatrzymał się przy ostatnim. Sylvi z kieliszkiem w dłoni, siedząca na plastikowym krześle. Film nagrano w ciemności, jej twarz delikatnie oświetlała latarnia na ścianie. Sukienka wyglądała znajomo. Skojarzył wreszcie, że to ta sama, która leżała na podłodze w łazience w pokoju numer 706. Oczywiście, pomyślał, nagranie nie zostało zrobione na jakiejś imprezie w ogrodzie, jak początkowo sądził, ale na balkonie hotelu Annabelle. Kolejną rzeczą, która rzuciła mu się w oczy, były meble. Nie stały pod ścianą, ale przy samej krawędzi. Ale następnego ranka były z powrotem pod ścianą. Kto je przesunął i dlaczego? Chyba nie Sylvi Roos. Na ostatnim nagraniu, wykonanym siedem minut po pierwszej w nocy, była wyraźnie odurzona i ledwo mogła się ruszyć. Więc to Mile musiał posprzątać, zanim poszli spać. Dlaczego zadał sobie tyle trudu?

Następnie przejrzeli nagrania z hotelowej recepcji. Minuta po minucie kamera filmowała kontuar, od momentu, gdy rodzina zameldowała się o dziesiątej trzeciego sierpnia. Sylvi stała z dzieckiem na ręku, Mile ich zameldował, po czym zniknęli w barze, by poczekać na swój pokój. O jedenastej przeszli przez recepcję, otrzymali kartę-klucz i udali się do windy. O czternastej Tupi przyszła do pracy, zajęła swoje miejsce za kontuarem, gdzie w swój grzeczny i poprawny sposób obsługiwała gości hotelu. Za każdym razem, gdy pojawiał się gość, rozwijała się jak kwiat, uśmiechała się i witała go.

Mężczyźni przeglądali nagranie klatka po klatce, śledząc zegar na dole obrazu. O dwudziestej zero pięć rodzina Madanich wyszła z windy. Sylvi niosła Eliasa na ręku, cała trójka zniknęła w barze. Godzinę później Mile przeszedł przez hol, oglądając się szybko przez ramię. Zatrzymał się przy kontuarze, gdzie czekała Tupi. Nie został jednak przywitany uśmiechem. Tupi Sun-Lee nie rozwinęła się jak kwiat na wiosnę, zamknęła się i stała bez ruchu. Po raz kolejny Mile obejrzał się przez ramię, by sprawdzić, czy nikt ich nie obserwuje. Ostrożnie położył rękę na blacie, jakby chciał, żeby Tupi ją chwyciła. I to właśnie zrobiła.

– Spójrz na to! – wykrzyknął Skarre. – Po prostu stoją i patrzą na siebie.

– Miłość nie potrzebuje słów – powiedział inspektor. – Gdyby tylko Sylvi wyszła z baru dokładnie w tym momencie… To byłaby scena. Potem pojechałaby w furii do domu matki w Ellevåg i położyła Eliasa spać we własnym łóżku.

*

Zasadniczo nie miał czasu na sen tej pierwszej nocy po incydencie. Próbował, ale nie mógł zmrużyć oka, odtwarzał w głowie wszystko, co się wydarzyło. Co tak naprawdę się stało? Fakt, że rodzice obwiniali się nawzajem, był dla niego zaskoczeniem, musiał wywrócić wszystkie swoje założenia do góry nogami. Analizować je, nie ufać im, zadawać nowe pytania. Musiał się z nimi skonfrontować ze świadomością, że jedno z nich kłamie, musiał mieć nadzieję, że kłamstwo się ujawni, że jedno z nich się jakoś zdradzi, wpadnie w pułapkę, którą być może będzie trzeba zastawić.

Następnego ranka długo stał przed lustrem. Jego uszy rzeczywiście były duże, jak powiedział Madani, podobnie jak stopy. Ale raczej mieszczą się w normie, pomyślał, mam w końcu prawie dwa metry wzrostu.

Pies Frank został z sąsiadką z naprzeciwka. Starsza pani lubiła mieć towarzystwo, mówiła, że świetnie do siebie pasują, oboje starzy i pomarszczeni.

Czterdzieści minut później wyprowadził Milego z celi, posadził go przy stole i wyjął z szuflady komórkę.

– Pańska lista kontaktów – powiedział, wskazując na wyświetlacz. – Spojrzałem na nią.

Mile skinął głową.

– Boss?

– To szef.

– Bartosz?

– Kolega.

– Jana?

– Moja siostra.

– Irene?

– Teściowa.

– Peter Aleksander?

– Mój kuzyn w Sztokholmie.

– H.A.?

Serb się zawahał.

– Hotel – wyznał niechętnie.

– Czy często dzwoni pan do Hotelu Annabelle?

– Nieczęsto.

– Ale dodał pan numer do książki telefonicznej?

Wzruszył ramionami.

– Dobrze zna pan Tupi, prawda?

– Nie za dobrze – stwierdził wymijająco. – Trochę rozmawialiśmy.

Sejer odłożył telefon.

– Kamera monitoringu w recepcji was zdradziła – wyjaśnił. – Tupi i pan, trzymający się za ręce.

Mile szukał czegoś w pamięci.

– Uścisnęliśmy sobie dłonie. Na znak przyjaźni.

– Skarre pojechał z nią porozmawiać. Czy udzieli takiej samej odpowiedzi?

– Nie wiem, co powie.

– Czy powie, że macie romans?

– To nie ma nic wspólnego ze sprawą.

– Czy jesteście w związku?

– Nie, nie jesteśmy.

– Pójdzie pan teraz na przesłuchanie w sprawie przedłużenia aresztu, Mile, i dla własnego dobra powinien pan szczegółowo wyjaśnić, co się wydarzyło wczoraj rano. Bez wzruszania ramionami i odwracania wzroku.

– Czy Sylvi tam będzie?

– Sylvi idzie na osobne przesłuchanie. Wezmą w nim udział prokurator, dwóch obrońców, Skarre i ja. Następnie sędzia przyjrzy się sprawie, oceni dowody i zobaczymy, czy możliwe jest wniesienie oskarżenia. Czy zabił pan swojego syna, Mile?

– Nie!

– Bo tak to na ten moment wygląda. Mówi pan zagadkami, twierdzi pan, że nic nie wie.

– Nie macie dowodu – rzucił ponuro. Patrzył intensywnie, pochylił się nad stołem. – Tak długo czekałem na syna! Nawet pan nie wie, jak długo czekałem! Więc nie wyrzuciłbym go z balkonu. – Położył dłonie na stole, kręcił się niespokojnie. – Wkrótce wrócę do domu – dodał. – Mój obrońca tak mówi.

– Pana milczenie świadczy przeciwko panu – powiedział Sejer. – Proszę złożyć wyjaśnienia.

– Nie mogę nic wyjaśnić, bo sam tego nie rozumiem. Nie wiem, dlaczego nie żyje. Coś się stało, kiedy spałem.

– Jest pan pewien, że pan spał?

– Mam bardzo ciężki sen. Wziąłem trochę sarotexu. Albo sporo, czasami biorę go więcej.

– Czy nie był pan nieświadomy?

– W jakim sensie?

– Może wstał pan i zrobił coś, nie zdając sobie z tego sprawy?

– Leżałem w łóżku.

– Czy mógł pan wstać przed Sylvi, a potem wrócić do łóżka?

– Pamiętam, że miałem sen.

– Co się panu śniło?

Emocje na twarzy Serba pojawiały się i znikały.

– To były złe sny, nie chcę o tym mówić. Opowiadam sny lekarzowi, kiedy o to pyta. Nikomu innemu.

– A może nie może pan opowiedzieć?

– W moim życiu tyle się dzieje… Mówię tyle, ile się da.

– Czy posprzątał pan balkon przed pójściem spać? Czy przesunął pan plastikowe meble i ustawił je pod ścianą?

– Sylvi usiadła i piła. Chyba przez dłuższy czas. Ja położyłem się obok Eliasa i szybko zasnąłem. Nie dotykałem tych mebli.

– Proszę zacząć od początku – poprosił Sejer.

Madani potrząsnął głową. Jego oczy zamigotały.

– Wziąłem trochę sarotexu, mniej więcej garść, po prostu wrzuciłem tabletki do ust i połknąłem. To takie gładkie pastylki, nie potrzebowałem wody. Chciałem uciec od tego wszystkiego, uwolnić się od myśli i spać spokojnie bez snów, bo zwykle miewam koszmary. Sylvi twierdziła, że nie mam szans. To ona jest matką i chce opieki. Twierdziła, że tak to się robi w Norwegii. I że ma dowody na moją chorobę. Ale ja nie choruję cały czas, tylko okresowo. Powiedziałem jej też inne rzeczy, okropne, ale całkowicie prawdziwe: że prawie nigdy nie jest trzeźwa i zawsze śpi do późna w ciągu dnia. Sylvi siedziała na balkonie, kiedy kładłem się spać, drzwi były otwarte. Spałem z Eliasem, spałem bardzo spokojnie całą noc, nie zauważyłem, jak przyszła do łóżka. Noc trwała znacznie dłużej niż zwykle, to było niczym trzy noce z rzędu. Wczesnym rankiem usłyszałem, jak ktoś kręci się po pokoju. Słychać było dziwne odgłosy, niezupełnie ludzkie, bardziej przypominające takie, które wydaje zwierzę, gdy zabłąka się do domu i nie może znaleźć wyjścia, wpada na meble, coś przewraca, coraz bardziej zestresowane w zamknięciu. Nie otwierałem oczu, moja głowa była tak ciężka, ale czułem, że Elias leży obok mnie. Znowu odpłynąłem na dłuższą chwilę. Obudziłem się i zasnąłem, i tak kilka razy. Z łazienki dochodziły też jakieś dźwięki. Woda pod prysznicem, spuszczana woda w toalecie. Potem ktoś zawołał moje imię z daleka, usłyszałem, że to Sylvi. Marudziła o coś, ale nie mogłem odpowiedzieć, po tabletkach mam tak sucho w ustach, że ciężko mi mówić. Ona nie przestawała nagabywać i w końcu przytaknąłem. Tak, Sylvi, nie zrzędź. Potem znowu zasnąłem i obudziłem się po chwili, bo usłyszałem czyjś krzyk. Ktoś biegał po pokoju i przewracał rzeczy, a ja znów pomyślałem o tym zwierzęciu, szukającym beznadziejnie wyjścia. Ale to Sylvi krzyczała i przewracała meble, była absolutnie rozhisteryzowana. Stała przy łóżku i waliła we mnie, krzycząc, że to moja wina. Cały czas te same krzyki, to twoja wina! Nie rozumiałem, o co jej chodzi. Byłem bardzo oszołomiony, w szoku, obudziłem się tak nagle i nigdy nie słyszałem, żeby Sylvi tak krzyczała. Było mi zimno i bałem się, bo nigdzie nie widziałem Eliasa, a Sylvi była jak burza, przetoczyła się przez pokój z taką siłą, że rozerwała wszystko na strzępy. Nie zdawałem sobie sprawy, że w tym drobnym ciele jest tyle życia. Zaczęła mnie drapać pazurami, ma bardzo długie paznokcie. Widział je pan? Więc wstałem z łóżka i powaliłem ją na ziemię. Pobiegłem do łazienki, żeby znaleźć Eliasa, ale go tam nie było. Wyszedłem więc na balkon. Wtedy zobaczyłem tłum na ulicy. Mnóstwo ludzi wrzeszczało, kilkoro spojrzało w stronę balkonu, na którym stałem, jeden nawet wskazał na mnie, pamiętam to wyraźnie. Coś leżało na chodniku. Nie mogłem zobaczyć, co to, bo ludzie się pochylali. Wtedy przyszła mi do głowy straszna myśl. Prawie oszalałem ze strachu, wbiegłem do środka, złapałem Sylvi i potrząsnąłem nią z całej siły. Poczułem jej zapach, wiedziałem, że piła, i krzyknąłem tak samo jak ona, tym samym paskudnym głosem: „Co ty zrobiłaś?!”. Jestem silny, więc pchnąłem ją na ścianę. Pamiętam, że zaczęła kaszleć. Wtedy zdałem sobie sprawę, że Sylvi musiała oszaleć. Wcześniej nie zdawałem sobie z tego sprawy, nie wiedziałem, że może tak stracić rozum. Próbowałem wydostać się na korytarz, chciałem dostać się do windy, chciałem dostać się do mojego syna. Chciałem być z nim i go przytulić, ale ona robiła wszystko, żeby mnie powstrzymać, nie rozumiałem tego. Myślałem, że to sen. Taki, z którego nie mogłem się obudzić. Sylvi krzyczała, że to moja wina, krzyczała tak głośno, że wszyscy na piętrze to słyszeli. Ktoś otworzył drzwi i wyjrzał akurat, gdy ciągnąłem ją za włosy, to nie mogło wyglądać dobrze. Może powiedzą, że znęcałem się nad żoną. Nie wyrzuciłem syna z balkonu, spałem.

– Czy to jest pana wyjaśnienie, Mile? W całości?

– To jest moje pełne wyjaśnienie. Mój obrońca mówi, że będę w domu za kilka godzin. Ponieważ nie macie pojęcia, co się stało. Tylko zgadujecie.

*

Kiedy Sylvi Roos złożyła pierwsze wyjaśnienia, tak wiele ujęła w słowa, pychę męża, jego infantylną radość z zasiania ziarna życia, jego minimalny wysiłek podczas ciąży i porodu, a tym samym ograniczone prawa do dziecka. Ubrana w zbyt dużą bluzę z kapturem, ze łzami w oczach, szczegółowo opisała wszystkie wydarzenia z poranka czwartego sierpnia. Horror, którego była świadkiem, i to, jak paraliżująca była myśl, że mężczyzna, którego kochała, zabił jej dziecko. Sejer ani przez chwilę nie miał wątpliwości. Powiedziała prawdę. Każde spojrzenie i każda łza, panika błyszcząca w jej oczach i łamiący się głos wskazywały na szok. Jej wyjaśnienie było szczegółowe i plastyczne, zbyt oryginalne, by mogło być zmyślone, całkowicie wiarygodne. Teraz usłyszał drugą wersję. Proste wyjaśnienie Milego Madaniego, tak proste, że mógłby uznać je za impertynencję, przecież kto śpi, nie grzeszy. Nie sądził jednak, by Serb był tak beznadziejnie naiwny, że nie potrafił wymyślić lepszego sposobu na uniknięcie winy i kary. Chociaż nie dzielił z Milem języka ojczystego, jego wyjaśnienie zdawało się tak wiarygodne! Sejer był zdezorientowany. Sylvi szarpała się w pokoju jak uwięzione zwierzę, które zabłąkało się i nie mogło znaleźć wyjścia. Gwałtowny atak, szaleństwo, wbijanie paznokci w skórę. Mile mówił prawdę. A jeśli tak, to Sylvi Roos była odpowiedzialna za śmierć dziecka, pierworodnego i długo wyczekiwanego syna Milego. Szok go spetryfikował, co samo w sobie wzbudziło podejrzenia, a u lekarza wywołałoby poważne obawy.

Nie zebrano wystarczających dowodów, aby oskarżyć Milego Madaniego lub Sylvi Renate Roos. Nikt nie widział, jak Mile wyrzuca dziecko z balkonu, i nikt nie widział, jak Sylvi to robi. Nie zdawali się też współpracować. Nic nie wskazywało na to, że razem starali się ukryć coś, czego oboje mieli być winni. Uzasadnione wątpliwości, pomyślał Sejer, w obu przypadkach. Uzasadnione wątpliwości i uniewinnienie. Makabryczny, nierozwiązany incydent. Sędzia oczywiście spojrzy na nich surowo i wygłosi formułkę: „Jeśli wiedzą państwo cokolwiek o losie syna, co nie zostało ujawnione w sądzie, proszę powiedzieć to teraz. Dla dobra własnego sumienia”.

Ale dzień, który nazwali Dniem Przeznaczenia, nadszedł i minął. Oboje podtrzymali swoje wyjaśnienia. Oboje z wielką wiarygodnością i prawdziwą rozpaczą.

Po spotkaniu z sędzią Sylvi usłyszała od swojego obrońcy, co powiedział Mile. Wywołało to wściekłość.

– Że spał? Czy to jest jego wytłumaczenie? Nie wymyślił nic lepszego? Widzicie, jaki jest tchórzliwy i bezradny. To wszystko kłamstwo!

Kiedy Mile usłyszał od swojego obrońcy, co z kolei powiedziała Sylvi, zamilkł. W końcu, gdy cisza trwała już dość długo, potrząsnął mocno głową, a z jego ust padło kilka rozpaczliwych zdań w języku serbskim, których nikt w sądzie nie zrozumiał.

Niedowierzanie ze strony obojga podejrzanych. Sędzia i prokuratura. I prasa czekająca na korytarzu.

Sejer i Skarre usiedli razem na ławce, ramię w ramię.

– Czy będzie apelacja?

– Mądrzej będzie pozwolić im odejść – stwierdził Sejer.

– Dlaczego?

Inspektor spojrzał na swojego młodszego kolegę.

– Pozostawienie ich w areszcie, w oddzielnych celach, nic nie da. Nie będą się widzieć i nie będzie konfrontacji. Jest bardziej prawdopodobne, że na wolności zrobią coś rozstrzygającego.

– Mówisz poważnie? – zdziwił się Skarre.

– Jeśli oboje są winni – odrzekł Sejer – jeśli kryją się nawzajem i dlatego dają nam sprzeczne wyjaśnienia, to pozostaną na wolności. Ale nie sądzę, by tak było. A więc to z nich, które jest niewinne, wpadnie w szaleńczą furię. A winny będzie musiał przeżyć resztę życia w strachu.

Para opuściła areszt w odstępie kilku godzin.

Sylvi została odebrana przez matkę, z którą pojechała do domu w Ellevåg, podczas gdy Milego do Katfoss odwiózł obrońca. Zabrał ze sobą samsunga galaxy z całą jego zawartością. Elias spoglądał na Sejera ze zdjęcia na ścianie, tym samym niebieskim wzrokiem, nietkniętym przez trud życia. Oto jestem, mówił, nie obchodzi mnie całe to zamieszanie. Po prostu pracuj dalej.

Sejer nie był wierzący. Jako młody człowiek nosił w sobie mgliste wyobrażenie czegoś lepszego, w innym świecie. Kiedy zmarła jego żona, nadzieja stała się silniejsza, trzymał się jej kurczowo. Rok po roku walczył o znalezienie sensu. Ale zmęczył się tym wysiłkiem, zmęczył się oscylowaniem między wiarą a zwątpieniem. Pewnego dnia, jako dorosły, w końcu odpuścił. Uderzenie było mocne, ale stanął prosto. Był uziemiony. A wraz z tym przyszedł wielki spokój. Wiara jest wiarą, pomyślał, i nigdy nie stanie się wiedzą.

Skarre miał inne spojrzenie na życie – był synem pastora. Pomimo całej ludzkiej brutalności, którą widział przez lata, miał w sercu małe okno otwarte na niebo. Wąską, świetlistą szczelinę w całej tej ciemności. W dniu śmierci prawdopodobnie zdołał się przez nią przecisnąć do wszystkiego, co najcudowniejsze.

Teraz szybko pobiegł do Deli de Luca i wrócił z torbą żelków i czterema ciasteczkami w plastikowym pudełku. Były pokryte cienką warstwą polewy czekoladowej i zanurzone w kokosie. Zdając sobie sprawę, że inspektor prawdopodobnie ma niski poziom cukru we krwi, podsunął mu paczkę przez stół, ale Sejer rzucił wątpiące spojrzenie na ciasteczka i odsunął je.

Skarre zjadł i wytarł usta.

– Co ludzie powiedzą? – zastanawiał się.

– Że nie ma sprawiedliwości – odparł Sejer. – Czyli nic nowego. Najsłabsi wśród nas, brak ochrony prawnej dla dzieci, kpina ze sprawiedliwości, a prokurator musi odejść i tak dalej. Wciąż możemy uzyskać wyrok. Tylko nie tu i teraz.

– Tak myślisz? – zdziwił się Skarre.

– Tak. Sylvi i Mile będą żyć jeszcze długo i nie będzie to łatwe życie. Winowajca będzie musiał ciągle grać przed ludźmi. Będzie wlókł za sobą Eliasa krok za krokiem, czując jego ciężar dzień i noc. Prędzej czy później, z upływem lat wysiłek stanie się nie do zniesienia. To z nich, które jest bez winy, będzie działać inaczej. Najpierw oczywiście poradzi sobie ze swoim bólem, ale potem możemy spodziewać się impulsu.

– Aktu zemsty?

– Czegoś w tym stylu. Ciekawie będzie przekonać się, kto przejmie inicjatywę.

*

Chmury nadciągnęły z zachodu i przyniosły deszcz. Zebrały się ciasno nad iglicą kościoła Ellevåg i rzuciły cień na cmentarz, kwiaty i małą grupę żałobników. Nie można było nazwać tego tłumem, Elias zmarł, nim zdążył poznać przyjaciół i kolegów.

„Pan cię wskrzesi w dniu ostatecznym”. Nie, wcale tego nie zrobi, pomyślał Sejer. Ciało Eliasa powoli rozłoży się, zmieni kolor, zapadnie się i wyschnie jak mała mumia. A potem nic.

Zostali w samochodzie i z daleka przyglądali się pogrążonej w żałobie grupie. Sejer naliczył jedenaście osób. Poruszyło go, że było ich tak niewielu. Sylvi i Irene stały blisko siebie, matka musiała ciągle podtrzymywać córkę. To ona musiała być silna, dziś i zawsze. Mężczyzna w wieku Irene, który mógł być ojcem Sylvi, stał w pełnej szacunku odległości od obu kobiet. Jeśli miał partnerkę, która była dla niego zwykle oparciem, została w domu.

– Dlaczego go tu nie ma? – zastanawiał się Skarre.

– Myślisz, że to może świadczyć o jego winie?

– Na przykład.

– Może mieć wiele powodów – stwierdził inspektor. – Być może zdał sobie sprawę, że wywoła zbyt duże zamieszanie. Być może chciał oszczędzić synowi pyskówki podczas jego ostatniej podróży. Pewnie wpadnie dziś wieczorem lub w nocy, gdy będzie już naprawdę ciemno. Przyniesie ze sobą lampion. Jestem tego pewien.

– A potem ich drogi się rozejdą – podjął Skarre. – Może Mile wróci do Belgradu.

– A może to Sylvi wyjedzie, jak najdalej od wszystkiego – rzucił Sejer. – Wtedy to Irene Roos będzie musiała dbać o grób.

Grupa powoli się rozeszła. Ktoś spojrzał w stronę samochodu policjantów.

– Byłem bliski utraty panowania nad sobą – wyznał Skarre. – Chociaż przecież łatwo było przewidzieć, że sprawa zostanie umorzona. Ale ty nie. Ty nigdy nie tracisz panowania nad sobą.

– Czy to oskarżenie? – zapytał Sejer. – Ciche życie jest dobre.

– Tak, tak. Ciche i dobre. Ale może zajdziemy dalej, jeśli narobimy trochę hałasu.

– Czyli powinniśmy mieć ich na oku, naciskać na nich, siedzieć im na karku, żeby zobaczyć, co się stanie? Oczywiście, że tak zrobimy. Społeczeństwo ma prawo do sprawiedliwości, nawet jeśli sprawa została umorzona.

Skarre odpalił samochód i wyjechał z parkingu.

– Umorzone – powtórzył Skarre, gdy byli już w drodze.

– Tak – powtórzył Sejer. – I takie zostanie, chyba że wydarzy się coś wyjątkowego. Jedno będzie żyć w strachu, a drugie w żałobie. Na pewno wydarzy się coś wyjątkowego.

Jakimi są ludźmi, zastanawiał się Sejer. Ile wytrzymają, ile strachu i wściekłości w nich narośnie, ile presji będą w stanie znieść, zanim jedno z nich się załamie i przyzna? Czy byliby w stanie zniszczyć się nawzajem całkowicie i czy o to w tej sprawie chodziło? Wyobraził sobie Sylvi Roos jako mścicielkę. Drobną brunetkę z pomalowanymi paznokciami. Potem pomyślał o Milem, jego milczeniu i brutalnej sile. Jak łatwo mógłby ją zniszczyć, gdyby tego właśnie chciał. Co oni teraz myśleli, co czuli, czy planowali coś, zemstę lub ucieczkę? A może jakąś formę cichego znęcania się? Będą dręczyć się nawzajem tak, jak drapieżnik dręczy ranne zwierzę. Straszyć, grozić, niszczyć, zmuszać do opuszczenia kraju, rozpuszczać plotki. Czy rozpoczną wojnę, która będzie trwać tak długo, aż oboje spoczną w grobach?

Była noc, padał deszcz, pachniało późnym latem. Sejer odebrał Franka z domu sąsiadki, zabrał do samochodu i pojechał z powrotem do kościoła. Białe ściany pięknie oświetlono miękkim, różowożółtym światłem. Cisza tutaj była inna niż zwykle, naładowana, ciężka i pełna tajemnic, łez spadających na ziemię, cichych modlitw i stłumionych krzyków, oskarżeń, urazy i miłości. Ze zgrzytem otworzył ciężką bramę z kutego żelaza. Frank spojrzał na swojego pana czarnymi, błyszczącymi oczami, zdziwiony przeraźliwym dźwiękiem.

Elias spoczął pod zboczem zwróconym w kierunku centrum. Sejer dostrzegł niewielki kopczyk ziemi, przykryty pastelowymi kwiatami i białym krzyżem z datą. Satynowe wstążki z wyrazami miłości i podziękowaniami. Kochane maleństwo. Dziękuję za wszystko. I jedno specjalne pozdrowienie. Mamusia niedługo będzie z Tobą.

Ktoś postawił na grobie lampion. Na samym środku, metalowy. Mogła to być oczywiście Sylvi, może chciała spędzić z nim chwilę sam na sam, mogła to być babcia Irene. Ale Sejer czuł, że to Mile Madani odwiedził zmarłego syna pod osłoną mroku.

Coś oczywistego uderzyło go, gdy tak stał w ciemności, a Frank badał okolicę. Rodzice byli głęboko wstrząśnięci. Oboje w żałobie i oboje wściekli. Oboje obawiali się prawdy i reszty życia, bólu i nieprzespanych nocy. I bali się snów. Zagłębił się w siebie i przypomniał sobie wszystko to, co wiedział o ludzkim zachowaniu. Przede wszystkim ludzie nie byli racjonalni. Przez lata słyszał często, przy okazji dziwniejszych spraw, czasem w sądzie, że oskarżony oczywiście nie zachowałby się w taki a taki sposób, to nie ma sensu. To nielogiczne, niewiarygodne, nieprawdopodobne. Ale wszystko jest możliwe i prawdopodobne, kiedy nie myślisz jasno. Nie widział Franka. Zagwizdał niskim tonem, a stary shar pei wrócił chwiejnym krokiem. Nie miał już dawnej energii i wytrzymałości, był powolny, ale posłusznie podszedł do pana i spojrzał na niego z czułością.

– Ty też nie będziesz trwał wiecznie – mruknął Sejer. – Wszystko przemija, wszystko, co teraz wydaje nam się ważne, kiedyś przepadnie. Wszyscy ludzie są słabi, wszyscy bez wyjątku.

Płomyk lampionu zamigotał. Podobało mu się, że ktoś zapalił dziecku światełko, nieważne kto, winny czy nie. Podobało mu się, że mały grób oznaczono żywym płomieniem, teraz jedynym na całym cmentarzu. Ruszył w stronę samochodu. Frank szedł za nim w ciemności, nie wiedząc nic o smutku czy stracie. Kierowała nim jednak nadzieja na hot doga lub może ciastko.

– Kochasz mnie? – szepnął do psa.

– Hau – powiedział Frank i przyspieszył kroku. Pytanie o miłość oznaczało tylko jedno.

*

Sylvi skoncentrowała się na oddechu, musiał być równy i głęboki. Dopóki kontrolowała oddech, kontrolowała również tętno. Ostrożnie próbowała znaleźć się w nowym dniu. Piękna niedziela. Jest pochowany, pomyślała, jest już w ziemi. Tak teraz wygląda moje życie. Tak będzie, dopóki sama nie znajdę się w grobie. Koniec z Eliasem na moich kolanach, miękkimi policzkami i perlistym śmiechem, został tylko zimny dreszcz. Rozpoznała pokój gościnny w domu matki i stare łóżko, w którym spała jako dziewczynka. Obok stało puste łóżeczko Eliasa. Kiedy rozstanie z Milem stało się faktem, to matka pojechała do Katfoss, by zabrać jej rzeczy, łóżeczko, zabawki i ubranka. Mile nie protestował. Stał ponury i milczący, a Irene wszystko wynosiła. „Powinnaś zobaczyć, jak na mnie patrzył” – powiedziała potem.

Spojrzała w stronę okna, słońce było wysoko na niebie. Myśl powoli nabierała kształtu.

Mile jest na wolności.

Odetchnęła ponownie, za każdym razem głębiej, klatka piersiowa podnosiła się i opadała. Nie mogła mieszkać w tym samym mieście co Mile Madani. Podjęła ważną decyzję. Powinien zostać usunięty, z miasta i z kraju. Mogłaby przecież znienacka spotkać go na ulicy. Pewnie wkrótce dozna poważnego załamania, jest tylko kwestią czasu, zanim trafi do szpitala, może przymusowo. Powinna jak najszybciej zmusić go do wyjazdu do Belgradu, ale na razie nie wiedziała jak. Zamknęła oczy. Słyszała muzykę z salonu, kroki, brzęk kubków i miseczek. Mama robiła śniadanie. Pojawiła się nowa myśl, prawie nie do pomyślenia, przerażająca myśl, jak nigdy przedtem. Wzięła kolejny oddech. Wyobraziła sobie, że jej płuca są czyste, tak czyste jak powietrze, które wciąga, wszystkie komórki w jej ciele są czyste, z błonami przezroczystymi jak szkło. Od teraz będzie silna. Elias umarł, ale ja żyję, pomyślała, a życie powinno być dobre. Jeśli takie nie będzie, nie chcę tu dłużej być. Postawiła stopy na podłodze. Światło słoneczne przenikało przez okno i tworzyło złoty pas po przekątnej pokoju, od ściany do drzwi. Postanowiła na nim balansować. Jak test na trzeźwość, pomyślała, i zamierzam go zdać. Od teraz będę zdawać. Przy drzwiach wisiało stare, owalne lustro. Spojrzała na swoją twarz. Muszę być silna, szepnęła do lustra, muszę być przygotowana. Może przyjdzie tu, do naszych drzwi, nigdy nie wiadomo. Jest zdezorientowany i przestraszony, będzie nieobliczalny.

Weszła do kuchni w samej bieliźnie, balansując stabilnie na złotym pasie słońca. Mama odwróciła się do córki. Ekspres do kawy warczał, garnek z jajkami bulgotał, słyszała, jak brzęczą o dno. Nic nie zostało powiedziane. Na twarzy Irene Roos tylko coś drgnęło.

Sylvi poszła do łazienki. Na podłodze leżały jej ubrania z poprzedniego dnia, założyła je i ponownie spojrzała w lustro. Wewnątrz słyszała jak mantrę słowa: wypędź go, wypędź go. Grób Eliasa jest mój.

– Co chcesz dzisiaj robić? – zapytała matka. – Masz jakieś plany?

Sylvi zastanowiła się chwilę.

– Pójdę na długi spacer – odparła – promenadą nad rzeką. Lepiej mi się myśli, gdy spaceruję.

– Mam ci towarzyszyć, kochanie?

– Nie, dzięki.

– Wpadniesz do Eliasa?

– Nie na cmentarz. Nie dzisiaj. Potrzebuję więcej czasu.

Usiadła przy stole i ugryzła kromkę chleba, nie miała smaku.

– W takim razie ja to zrobię – powiedziała Irene. – Muszę się upewnić, że wszystko jest w porządku.

Jadły w milczeniu. Potem posprzątały ze stołu, odniosły talerze i kubki do zlewu. Sylvi otworzyła drzwi na werandę i wyszła, stanęła pod wschodzącym słońcem. Wtedy jakby wszystko się przed nią otworzyło, niebo stało się czyste i wysokie. Świat był niewyobrażalnie wielki, a dzień nieskończenie długi. Nie wiedziała, jak dotrwa do wieczora. Nie widziała przed sobą żadnej ulgi, żadnego miejsca, w którym mogłaby odpocząć lub znaleźć spokój. Pojedynczy dzień jak każdy inny, nie, nie jak każdy inny, ten będzie jasny i czysty, a jeśli coś się stanie, będzie miała pełną kontrolę. Matka zawołała ją z kuchni.

– Pomyślałam, że zrobię dziś coś dobrego do jedzenia. Mam mięso z renifera. Wpadnę też do monopolowego. Spędzimy miło czas.

Sylvi nie miała odpowiedzi. Chociaż wiedziała, że prędzej czy później będzie musiała się odezwać, nic nie przychodziło jej do głowy. Wyjrzała na zewnątrz, na osiedle z pięknymi domami, płotami i różami w pełnym rozkwicie. Potem usiadła na ogrodowym krześle i zamknęła oczy. Muszę przeżyć minutę, pomyślała, nie, nawet minuty, jestem pod wodą, nie mogę oddychać. Nigdy go nie odzyskam, nigdy nie będę już cała. Taka będzie reszta mojego życia. Muszę zacząć żyć.

Drogą przejechał samochód, na tyle blisko, że mogła zobaczyć kierowcę i pasażera. Spojrzeli na werandę, a potem na siebie. Zastanawiała się, o czym rozmawiali, gdy samochód zniknął za zakrętem. „Widziałeś tę na werandzie? To ona straciła dziecko, pisali o tym w gazetach. To był całkiem mały dzieciak. Spadł z balkonu na siódmym piętrze”.

Czuła się taka widoczna. W bezlitosnym świetle pod wysokim niebem, w zbyt dużej przestrzeni, bez punktów odniesienia. Wstała gwałtownie i wróciła do środka.

– Jesteś pewna, że nie chcesz iść do Eliasa? – zapytała matka.

– Tak, absolutnie.

Przygotowała się do stawienia czoła światu. Miała spotkać się z tymi wszystkimi, którzy wiedzieli, kim ona jest i co się stało, którzy chcieli opowiedzieć o tym innym.

„Widziałam dziś tę kobietę, która straciła dziecko w hotelu Annabelle. Była na spacerze. Jakby nic się nie stało. Ja bym tak nie dała rady”.

Myśl zaczęła w niej rosnąć, uczyniła ją silniejszą. Miała przejąć kontrolę nad życiem i wprawić machinę w ruch. Uczesała włosy i nałożyła szminkę. Musiała niedługo wrócić do pracy, do zakładu fryzjerskiego. Trochę wcześniej, niż planowała, ale przecież lepiej dla niej mieć jakieś zajęcie. Jasne światło nad lustrem odbijało się w jej lśniących włosach. Kolory po prawej stronie przypominały cukierki, karmel i złoto. Znalazła czerwone sandały w przedpokoju, zawołała do matki, żegnając się, i wyszła. Mogą się gapić, pomyślała, wszyscy przechodnie. Mam siłę dwunastu mężczyzn i zwinność kota. Zostawiła samochód przed domem, poszła na przystanek autobusowy i zatrzymała się, by przeczytać rozkład jazdy. Musiałaby czekać trzynaście minut, a ona chciała się trochę przejść, więc ruszyła dalej. Spacer w ciepłym słońcu był miły, musiała ćwiczyć, ćwiczyć bycie widzianą i być może obmawianą, także przez nieznajomych. Poza tym miała cel, konkretną i ważną sprawę, przygotowywała długi monolog, który wkrótce wygłosi. Wszystko to, aby coś się wydarzyło, bo coś musiało się wydarzyć. Trzeba było zacząć akcję porządkową, przywrócić ład, potrzebowała bezpieczeństwa i kontroli. Musiała to zorganizować sama, nikt inny się nią nie zajmie. Szła szybko i nerwowo, unikając patrzenia na przejeżdżające samochody, koncentrując się na swoich stopach w czerwonych sandałach, ślicznych, małych stopach z paznokciami jak masa perłowa. Szła od przystanku do przystanku, krok za krokiem, wyobrażając sobie, że idzie po złotym promieniu słońca. Kiedy się zmęczy, zatrzyma się i pojedzie dalej autobusem do miasta. Nagle jednak nie było łatwo wsiąść do autobusu. Mógł tam być ktoś znajomy. Towarzyszący jej do tej pory filtr został usunięty. Wszyscy widzieliby ją wyraźnie, a ich wzrok paliłby ją jak kwas.

Wysiadła przy sklepie CC.

Przez chwilę stała na przystanku, zbierając się na odwagę. Autobus rzucał duży, kojący cień, ale musiał znów ruszyć, w wąską uliczkę między CC a przychodnią laryngologiczną. Słońce natychmiast ją znalazło, wyłoniło się znad dachu centrum handlowego i padło prosto na nią. Myślała, że zemdleje. Chwyciła słupek i trzymała się oburącz, aż zawroty głowy minęły. Poszła dalej do ulicy Hofgaard, minęła klinikę dla zwierząt Anicura i wspięła się na wzgórze, ze wzrokiem utkwionym w czerwonych sandałach. Od czasu do czasu mijała spacerowiczów, mężczyznę z psem i kobietę z wózkiem dziecięcym.

Cały czas pracowała nad monologiem, który miała wygłosić. Bała się, że się rozproszy. Nie była nawet pewna, czy kogokolwiek tam zastanie. Doszła do stromego wzgórza ze starymi, dostojnymi drewnianymi domami i pięknymi ogrodami. Minęła trampolinę, fontannę, budę dla psa, mały namiot, pewnie z Ikei. Słyszała gwizdy i śmiechy dzieci oraz upomnienia dorosłych.

Tylko raz była w domu, do którego teraz zmierzała. Wiedziała jednak, że rozpozna go na pierwszy rzut oka, sztachetowy płot i łukowatą bramę, ogród ze starymi jabłoniami i sam dom, wysoki na trzy piętra, z dużymi oknami i zielonymi ramami. Co zrobię, jeśli go nie zastanę, pomyślała, teraz jestem tak zdeterminowana, by przedstawić swoje racje. Tak zdecydowana i tak dobrze przygotowana, ćwiczyłam przecież całą drogę do miasta. Musi potraktować mnie poważnie. Jeśli nikogo nie będzie, wrócę do domu z niedokończoną sprawą. Czy wtedy będę w stanie zmobilizować wszystkie swoje siły i wrócić później? Mogę poczekać na schodach, pomyślała, jeśli wyszli na spacer. Prędzej czy później wrócą do domu.

Przyspieszyła kroku. Sandały miały skórzane podeszwy, były gładkie. Obcasy stukały o asfalt, jak u małej dziewczynki, która jeszcze się potyka. Tak właśnie się czuła – mała. Dorośli, ci odpowiedzialni, musieli się nią teraz zająć i dać jej to, czego potrzebowała. Od czasu do czasu mijał ją samochód. Droga była wąska i kręta, z gęstą zabudową. Ostrożnie, dzieci się bawią, dzieci, które jeszcze żyją, pomyślała. Wreszcie zobaczyła dom między drzewami. Jabłka wkrótce dojrzeją, czerwone z jednej strony i zielone z drugiej, grube liście o niebieskawym odcieniu, pnie suche i szare. Kilka z nich niebezpiecznie opierało się o ziemię, mogły zginąć przy pierwszej burzy. Zdumiewało ją, że umierające drzewa mogą rodzić owoce, tak soczyste i delikatne. Drzewo nie straciło swojej mocy twórczej, nie stało się na starość niedołężne, jak ludzie, wątli, bezbronni i siwi.

Otworzyła bramę, zardzewiałe zawiasy zatrzeszczały. Dwa okna wychodziły na podwórze, widziała twarz, która wyglądała na zewnątrz, a po chwili zniknęła. Schody miały piękną balustradę z kutego żelaza. Sześć kroków w górę i stanęła przed drzwiami, położyła palec na dzwonku, nie była pewna, czy zadziała, ale pomyślała, że nic nie szkodzi, nawet jeśli się nie uda. Mogli nie oczekiwać gości w taki dzień. Przeczytała tabliczkę z nazwiskiem. Mieszkają tu Einar i Anita, Max i Martine Hove. Wewnątrz usłyszała cichy hałas i skomlenie psa.

Kobieta, która otworzyła drzwi, wyraźnie szukała jej w pamięci, patrzyła, sięgając coraz to dawniejszych czasów. Wybiegł pies, mały, wściekły, szczekał dziko. Sylvi nie pamiętała psa, przeszkadzał jej. Monolog zniknął, widziała tylko zdumioną kobietę, zdecydowała, że nie uniknie formalnego powitania, chociaż wyobrażała to sobie inaczej.

– Sylvi Roos – powiedziała i uścisnęła dłoń gospodyni.

Kobieta uśmiechnęła się, nadal jej nie poznając. Mimo niechęci, musiała podać nazwisko w całości.

– Sylvi Roos Madani.

– Madani? – powtórzyła Anita Hove zaskoczona.

– Żona Milego – wyjaśniła Sylvi.

Przez chwilę panowała śmiertelna cisza. Poczuła mrowienie w policzkach.

– Byliśmy tu kiedyś na kolacji – powiedziała – Mile i ja, ale to było dawno temu. – W ustach jej zaschło ze zdenerwowania. – Muszę porozmawiać z Einarem – poprosiła – to ważne!

Anita Hove stała w otwartych drzwiach, w letniej spódnicy i białej bluzce, sprawiała wrażenie zmartwionej. Odwróciła się i zniknęła w głębi mieszkania. Sylvi usłyszała wysokie głosy, może to byli Max i Martine. Trzymała się poręczy i czekała. Zdała sobie sprawę, że się przygotowują, szeptają między sobą. Dla nich też nie było to łatwe. Sylvi było gorąco, chciało jej się pić.

Do drzwi podszedł Einar Hove. Był znacznie wyższy, niż go zapamiętała. Był też bardzo poważny, tego akurat się spodziewała. Miała nadzieję, że pierwszy coś powie, że nie zostanie sama z tym ciężarem, jakieś słowo lub dwa pocieszenia, coś uwalniającego, ale on po prostu stał. Wszystko, co jej dał, to niepewny uśmiech, taki sam jak u Anity.

– Byłam tu dawno temu – zaczęła. – Jedliśmy lazanię – dodała.

Kiwnął głową, bo ją rozpoznał, rozpoznał od razu, zajęło mu to tylko sekundę. Ale był nieprzygotowany, nie rozumiał, czego ona może chcieć, dlaczego pojawiła się tak nagle u jego drzwi.

– Musakę – poprawił. – Jedliśmy musakę.

– Och – bąknęła zdezorientowana. – Ale to prawie to samo.

Kompletnie jej odbiło. Nie mieli rozmawiać o jedzeniu ani o pogodzie, co ona sobie myślała, dlaczego zaczęła ten temat?

– Przyszłam cię o coś poprosić – oświadczyła.

Puściła barierkę i spojrzała na niego błagalnie.

– Musisz to dla mnie zrobić. Nie dam rady, jeśli mi nie pomożesz!

Ponownie sięgnęła do poręczy, kute żelazo było gorące.

Na te słowa Einar zbladł. Ucieszyło ją to, najwyraźniej znalazła sposób, by ją usłyszano.

– Może wejdziesz – zaproponował cicho.

Sylvi uderzyło, że nie mówił tego szczególnie zapraszającym tonem. Nie miała usiąść na kanapie, przedstawić szczegółowo swojej historii, tylko pospiesznie „wejść”. Chciał chyba, by stanęła w korytarzu i została jak najkrócej, poza zasięgiem wzroku ciekawskich sąsiadów. Niech tak będzie. Przekroczyła próg, mały pies skomlał groźnie, wyglądał jak tłusty szczur brudnobrązowego koloru. Jego ogon był cienkim biczem, zęby spiczaste i żółte.

– Chyba go tu nie było, kiedy byliśmy tu na kolacji – powiedziała z odważnym uśmiechem.

Einar przyjrzał się jej bliżej.

– Po prostu o nim zapomniałaś. Miałaś na sobie te długie buty z mnóstwem małych guzików po bokach. Całą noc zrywał te guziki, znaleźliśmy je pod stołem. Nie wiem, czy jakieś zostały, kiedy wyszłaś – dodał z powściągliwym uśmiechem.

Sylvi czuła się upokorzona, nawet jeśli on tego nie chciał. Jak mogła zapomnieć tego psa! Zaprowadził ją do dużej kuchni i wskazał gestem krzesło. Miedziane patelnie nad płytą, porcelanowe talerze na ścianach, dziecięce rysunki. Anita się wymknęła, ale Sylvi wiedziała, że nasłuchuje za półotwartymi drzwiami, po uciszeniu dzieci. W dużym domu zrobiło się dziwnie cicho. Siedzieli po przeciwnych stronach stołu, czekała, aż on coś powie, cokolwiek, co ją pchnie do działania. Ale on milczał, po prostu siedział i czekał, nie mogła odczytać jego myśli, nie mogła odczytać jego nieobecnego spojrzenia.

– On chodzi wolno! – wymamrotała w końcu. – Wrócił do domu w Katfoss!

– Wiem. – Hove położył ręce na stole. Silne dłonie z brudem pod paznokciami i przebarwieniami od oleju. Mile też miał takie dłonie. To było o wiele trudniejsze, niż myślała, a Hove też jej nie pomagał; musiała to zrobić sama, musiała ułożyć sobie życie.

– Musisz go zwolnić – powiedziała. – Musisz to zrobić jeszcze dzisiaj!

Einar Hove, który był szefem Milego od wielu lat, nie wydał z siebie żadnego dźwięku. Widziała, że w nim również szaleje mnóstwo sprzecznych emocji, wydarzenia z ostatnich kilku tygodni, które uważnie śledził i które dziś, w ten piękny dzień pod koniec sierpnia, udało mu się na chwilę odsunąć na bok, uderzyły w niego z całą swoją grozą. Trzeba było podjąć jakieś decyzje. Sprawy, które dotyczyły przyszłości, Madaniego i jego własnej, jako szefa obsługi technicznej portu. Przyszłości całego zespołu, Bartosza, Roya, Tidemanna i innych, którzy mieli przecież swoje zdanie. To na jego sumieniu miała ciążyć odpowiedź, jakiej musiał teraz udzielić.

– Dlaczego miałbym zwalniać Milego? – zapytał. – Nie został przecież oskarżony.

Sylvi zaczęła dygotać. Ręce jej się trzęsły, a głos drżał, gdy próbowała mówić dalej. W kuchni Hovego było gorąco, ale zacisnęła zęby. Przedstawiła swój punkt widzenia, nie wiedziała, czy ma siłę na dalszą kłótnię. Mogła tylko błagać o ochronę, zdeterminowana, jak kobieta w niebezpieczeństwie.

– Nie mogę żyć w tym mieście, kiedy Mile chodzi wolny – powiedziała. – Mogę go spotkać w każdej chwili, na każdym rogu. Czy zdajesz sobie sprawę, jakie to trudne, jak bardzo się boję? Czy wiesz, jaki on jest silny? Czy wiesz, jak bardzo jest chory? Jeśli go zwolnisz, wróci do domu, do Belgradu, do swojej rodziny. Tylko tego chcę. Tylko o to proszę.

Hove siedział nieruchomo na swoim krześle.

– Są jakieś zasady – rzekł. – Nie można zwalniać ludzi bez powodu.

– Nie masz powodu? Wiesz, co on zrobił!

Nie miała zamiaru krzyczeć. Usłyszała szepty z sąsiedniego pokoju. Patrzyli sobie w oczy po przeciwnych stronach stołu, jej niebieskie i jego szare.

– Nie został za nic skazany – odrzekł Hove. – Prawa trzeba przestrzegać, po to jest, wiesz o tym.

– W końcu znajdziesz powód! Jeśli pozwolisz Milemu wrócić do pracy, jak myślisz, co zrobią jego koledzy? Jak mają znieść jego obecność? To, co się wydarzyło, zniszczy atmosferę w porcie, będą domagać się jego zwolnienia. Czy taki człowiek może obsługiwać żuraw? Nie wiesz, jaki on jest niestabilny?

Einar Hove stracił rezon. Mówił głosem niepewnym, uciekał spojrzeniem. Niemniej jednak trzymał się stanowiska, które przyjął na początku.

– Mile był chory i hospitalizowany kilka razy, nie jest niezdolny do pracy. Nie mogę zwolnić człowieka, ponieważ czasami jest chory. Na to też są przepisy.

– Ale Mile nie przestrzegał zasad – upierała się – więc dlaczego ty miałbyś to robić? Czy naprawdę odważysz się pozwolić mu rozładowywać kontenery i obsługiwać żurawie po tym wszystkim, co się wydarzyło? Pomyśl o wypadkach, które może spowodować. Jesteś odpowiedzialny za swoich ludzi, nie tylko za Milego.

Hove starał się zachować rzeczowy ton. Miał swoje obowiązki jako szef.

– Niesprawiedliwe zwolnienie może się dla mnie skończyć pozwem – zauważył.

– O nie – zaoponowała szybko – on nigdy by tego nie zrobił. To będzie ostateczny cios dla Milego, jestem tego pewna. Natychmiast zrezygnuje i wróci do domu.

– Mile jest odpowiedzialnym człowiekiem – odparł – takie mam wrażenie. Jeśli dojdzie do jakiejś niefortunnej sytuacji, przesunę go na inne stanowisko. Nie wszystkie prace wykonuje się u nas na wysokości. Na razie jest na zwolnieniu lekarskim. Zobaczymy, co dalej.

Sylvi puszczały nerwy. Nie wiedziała, jak go przekonać do swoich racji. Zdała sobie sprawę, że nic nie może zrobić, ludzie mają swój punkt widzenia i postępują zgodnie z nim.

– Zastanów się dobrze – poprosiła słabo. – Wyobraź sobie Milego, gdy zda sobie wreszcie sprawę, co się stało. Jak myślisz, jak to na niego wpłynie? Będzie coraz bardziej chory, aż w końcu całkowicie się rozpadnie. To nie jest człowiek, na którego można liczyć długofalowo. Lepiej zwolnić go teraz, aby mógł wrócić do domu, do swojej rodziny. Tak będzie najlepiej dla ciebie, dla mnie, dla Milego i dla wszystkich innych.

Hove milczał przez dłuższą chwilę. Zasiała w nim ziarno zwątpienia, był na skraju załamania. To prawda, że nie wiedział, jak to się skończy. Ale nikt inny też nie wiedział.

– Spotkam się z chłopakami – powiedział w końcu. – Zapytam ich, co sądzą. Wszystko musi być zrobione zgodnie z przepisami.

– Jest na lekach – dodała szybko.

– Wiem, pokazał mi ulotkę. Nie ma tam bezwzględnych przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Sylvi czuła się pokonana.

– Nie wiem, dokąd teraz pójść – szepnęła – nie traktujesz mnie poważnie.

– Na pewno możesz uzyskać jakąś pomoc… Może terapię?

Spojrzała na niego z zaskakującą goryczą.

– Więc to ja powinnam iść do psychologa?

Hove wstał z krzesła, szurnęło o podłogę. Cała ta sytuacja była dla niego tak trudna, wręcz nieznośna. Sylvi zdała sobie sprawę, że rozmowa dobiegła końca, ale wiedziała, że udało jej się zasiać w nim pewne wątpliwości, które być może wkrótce wykiełkują i doprowadzą do działania.

– Porozmawiam z chłopakami – powtórzył. – Każdy musi mieć prawo powiedzieć, co myśli. Ale są zasady, których należy przestrzegać. To wszystko z mojej strony.

Gdy wyszli razem na korytarz, nagle przyszło mu coś do głowy.

– Być może Mile zrezygnuje z własnej inicjatywy – dodał, chyba z nadzieją.

Okej, więc nie pamiętała psa. Nie pamiętała, że pogryzł jej buty, nie pamiętała jedzenia. Ale czy musaka nie jest taką grecką lazanią? Naprawdę nie była aż tak pijana. Otarła łzy i przeszła przez podwórze, wiedziała, że patrzą na nią z okna. Zostawiła bramę otwartą, musiał uznać to za znak, za przypomnienie, że tam była. Szła szybko w dół wzniesienia. Daleko po jej lewej stronie znajdował się port ze statkami i żurawiami, a po prawej centrum miasta, sklepy i kawiarnie. Postanowiła iść wzdłuż rzeki aż do molo Union. Było jej gorąco i chciało jej się pić. Ludzie leżeli na trawiastym zboczu nad rzeką, ale nikt się nie kąpał, woda była zimna, a prąd silny. Rodzina łabędzi pływała przy brzegu i skubała od czasu do czasu kawałek chleba, Sylvi nie miała im nic do zaoferowania. Przekroczyła rzekę i szła dalej, teraz woda płynęła po jej prawej stronie, minęło ją kilku kajakarzy. Przy molo zacumowana była łódź wycieczkowa, a obok niej kołysało się kilka starych łódek, w tym jedna z piracką flagą. Spacer zajął jej dwadzieścia minut. Bary i kawiarnie przy Union teraz, przy pięknej pogodzie, pełne były gości. Wybrała stolik w cieniu. Usiadła, dysząc, zmęczona palącym słońcem. Kelner podszedł szybko, zebrał kilka pustych szklanek, spojrzał w jej kierunku i skinął głową. Zastanowiła się nad zamówieniem. Nie była pewna, co przyjdzie jej do głowy. Jakby była w obcym kraju i po raz pierwszy mówiła w obcym języku.

– Wodę mineralną – powiedziała, tak lekko i bez wysiłku, jakby to było oczywiste.

Kelner skinął głową i ponownie zniknął między stolikami, a ona pozostała, zdezorientowana łatwością, z jaką przyszła jej ta interakcja. Kiedy podniosła szklankę do ust, poczuła nowe wyczekiwanie. Napój był zimny, gazowany, lodowaty, a w głowie czuła tak dziwną pustkę. Tylko napój, tylko czysta wilgoć, która ugasiła jej pragnienie, nie pozostawiając po sobie ani odrobiny ekscytacji, do której była przyzwyczajona. Spojrzała na pozostałych gości. Kilku z nich było podpitych i dobrze się z tym czuli, widziała to wyraźnie. Wypiła więcej wody. Czuła się czysta, pusta i obojętna. Gdzie miała znaleźć radość i pocieszenie, jaki był sens chodzenia do lokali, skoro piła tylko wodę, równie dobrze mogła wrócić do domu i odkręcić kran. Wypiła jednak napój do końca, zerknęła na menu, szybko podeszła do kontuaru i zapłaciła. Przeszła na północną stronę rzeki. promenadą przemieszczało się mnóstwo ludzi. Była taka widoczna. Taka obecna i wyraźna. Okazało się też, że to nie takie trudne zrezygnować z kieliszka białego wina, a zamówić wodę. Ale powiedzieć „nie” także jutro i w weekend? Mówić „nie” przez resztę życia? Była dopiero pierwsza. To nie mogła być prawda, przecież nie spała od nieskończenie długiego czasu. Powinien już być wieczór i pora snu, by mogła zwinąć się w kłębek w półmroku. Ta jasność, ten nowy stan, w którym czuła każdą sekundę i każdy mały kamień pod butem, wydawał się przytłaczający. Być trzeźwą przez cały dzień i całą noc, przez cały rok, do końca życia. Widzieć wszystko, czuć wszystko i pamiętać wszystko. Bez żadnych wątpliwości.

Przyspieszyła kroku. To też był przecież sposób na zmianę otoczenia. Znów była zdyszana, spocona i spragniona, szła, jakby ktoś deptał jej po piętach, czyż nie słyszała szurających kroków, kogoś, kto próbował ją dogonić? Paskudna bestia. Pokonała dystans od baru do placu w niecałe piętnaście minut, cały czas wpatrując się w swoje czerwone sandały. Była pewna, że wszyscy ją widzieli, że ją rozpoznali i myśleli o niej, mimo że obrońca zapewnił ją, że żadne gazety nie wydrukowały nazwisk ani zdjęć. W artykułach była tylko trzydziestoletnią mieszkanką Ellevåg. Zauważyła postój taksówek i pospieszyła przez most, po czym wsiadła do jednej z nich. Gdy mijali CC, spojrzała na wzgórze w kierunku domu Hovego. Miała nadzieję, że dała mu coś do myślenia, widziała to w jego oczach, cień wątpliwości. Teraz te wątpliwości mogły rozprzestrzenić się na innych. W końcu przestaną rozmawiać podczas przerw na kawę, będą gapić się w stół lub odwracać wzrok, a Mile poczuje dystans, powoli zamknie się w sobie, popadnie w głęboką depresję, straci pracę i wróci do domu, do Obrenovaca. Nie wyobrażała sobie innego rozwiązania.

Sylvi weszła do kuchni i spojrzała na matkę, która stała przy blacie i czyściła pstrąga. Skóra ryby była błyszcząca jak srebro, a butelka czerwonego wina lśniła jak rubiny. Bestia, która podążała za nią do domu, siadła jej teraz na plecach, dysząc.

– Szłaś całą drogę? – zapytała uprzejmie Irene. Jej uśmiech był pełen bólu, pewnie miała uśmiechać się tak już zawsze.

– Nogi mnie trochę bolą – przyznała Sylvi – ale dobrze było się przejść. Byłam aż w Union.

– Ja poszłam do ogrodniczego – oznajmiła Irene. – Kupiłam lampion dla Eliasa, taki metalowy, ze świeczką na baterie. Włącza się automatycznie, gdy robi się ciemno, a płomień migocze jak prawdziwy. A potem gaśnie, gdy wzejdzie słońce.

Sylvi patrzyła na nią z przerażeniem.

– Na baterie? Kupiłaś mu sztuczne światło?

– Tak, pomyślałam… – Irene zawahała się – Pomyślałam, że zawsze będzie się świeciło. Jeśli nadejdzie taki dzień, że nie będziemy mogły tam pójść, a może się tak przecież stać, i tak będzie miał światełko. Kiedy jest ciemno, nie widać, że jest nieprawdziwe – dodała, ocierając łzę. – Wiele osób kupuje takie lampiony.

Sylvi też się rozpłakała. Sama nie wiedziała, czy w ogóle będzie w stanie pójść na grób, na pewno nie dzisiaj. Irene zebrała siły i odcięła rybie głowę.

– Ale kiedy tam dotarłam, już stał tam lampion – wyjaśniła. – Ze świeczką w środku. Więc ktoś inny najwyraźniej pomyślał dokładnie o tym samym.

– Ktoś inny? – Sylvi oparła się o framugę drzwi – To Mile, rozumiesz to chyba? – zapytała. – Mam nadzieję, że go wyrzuciłaś?

– Nie – mruknęła. – Lampion był bardzo ładny. Nie sądziłam, że mam do tego prawo.

– Prawo? – Sylvi poczerwieniała ze złości.

– On jest ojcem – powiedziała Irene. – Nie miałam serca tego zrobić. Stał tam sam w ciemności, po tym jak wyjechaliśmy, musiał być przestraszony i nieszczęśliwy. I chciał coś dać Eliasowi.

– Przestraszony i nieszczęśliwy? A jak ja się czuję, jak myślisz? On nie jest ojcem! – krzyknęła Sylvi. – On jest zabójcą! A policja go wypuściła. Wkrótce całkowicie się załamie i straci kontakt z rzeczywistością, reszta jego życia będzie kompletnie zrujnowana. To będzie kara, której władze mu nie wymierzyły.

Mocno kopnęła framugę drzwi. Irene nie mogła wydusić z siebie słowa. Upuściła wszystko, co miała w rękach, czerwonych od rybiej krwi.

– Jutro pojadę i go wyrzucę – powiedziała smutno. – Nie sądziłam, że tak to odbierzesz.

Odważyła się spojrzeć na córkę ze słabym uśmiechem.

– Kupiłam dobre wino. Usiądźmy na werandzie i wypijmy kieliszek, potrzebujemy tego. Musisz odpocząć po takim długim spacerze.

Irene kupiła cardinala. Przez chwilę Sylvi myślała: tak, wypijemy całą butelkę. Potem pojadę taksówką do monopolu i kupię jeszcze dwie, żebyśmy mogły pić cały dzień, unosić się z prądem, dryfować aż do zmroku i zniknąć w ciemności i zapomnieniu i nie obchodzi mnie, czy jutro będę jeszcze żyła.

– Nie, dziękuję – powiedziała. – Nie będę piła.

– Nie chcesz wina?

– Myślę – głos Sylvi brzmiał stanowczo – że żałobę trzeba przeżyć na trzeźwo. Żadnych pigułek ani wina, ani niczego innego. Niebezpiecznie jest zamykać uczucia w butelce, bo wtedy żal powraca z jeszcze większą siłą.

– Zamykać? – powtórzyła zdziwiona Irene. – Pomyślałam tylko, że napiję się wina.

Rozcięła pstrąga i wyciągnęła wnętrzności, włożyła masło, cytrynę i pietruszkę do brzucha ryby i zawinęła ją w folię.

– Musimy być w stanie cieszyć się małymi rzeczami – kontynuowała. – Musisz mieć jakieś przyjemności, kochanie.

– Idę spać – stwierdziła Sylvi i ruszyła do pokoju gościnnego.

– Dokończymy wieczorem – zawołała za nią Irene.

Czuła zapach rybich wnętrzności, które leżały przed nią, i z trudem powstrzymywała się od płaczu. Stać tu i czyścić rybę, pomyślała Irene. Jeść i pić, jakby nic się nie stało, czy naprawdę możemy to robić? Czy ludzie oczekują, że będziemy żyć, jakby Eliasa w ogóle nie było, czy jeśli tego nie zrobimy, dla nich sytuacja będzie za trudna? Jeśli usiądziemy i już nigdy nie wstaniemy?

– Zapukam, gdy jedzenie będzie gotowe – dodała.

Sylvi zdjęła ubranie i skuliła się pod kołdrą. Zaciągnęła zasłonę, w pokoju było ciemno, chociaż nie minęła nawet druga. Czas do wieczora i ciemność, jak miała przez to przejść? To się nie uda, pomyślała, nie dam rady. I jaki jest sens odmawiać sobie zapomnienia, kiedy właśnie tego potrzebuję? Na początku było jej miło i cicho. Ale po chwili usłyszała szum w uszach i zdała sobie sprawę, że to krew płynąca w jej głowie. Czysta krew bez trucizny. A może to czyjś oddech z kąta, czy bestia podążała za nią aż do łóżka? Leżała tam i czekała, gotowa zatopić w niej zęby? Po chwili, nie wiedziała jak długiej, drzwi uchyliły się lekko i do środka zajrzała jej matka.

– Pojadę na cmentarz i wyrzucę lampion od Milego – powiedziała. – To nie zajmie dużo czasu.

– Zrób to. A jeśli przyniesie nowy, też go wyrzucimy.

Matka podała rybę, różową i gorącą. Sylvi poczuła się staro, gdy usiadła przy stole. Jeśli znowu powie, że życie musi toczyć się dalej, będę wrzeszczeć, pomyślała, będę krzyczeć tak głośno, aż pękną szklanki. Patrzyła, jak matka nalewa wino, widziała musujący napój spływający do kieliszka, tak czerwony i piękny, wydawało jej się, że szepcze do niej.

– Wznieśmy toast – zaproponowała Irene. – Wydaje mi się, że jest przed nami jeszcze jakieś życie.

A jednak nie wrzasnęła. Z przyzwyczajenia uniosła kieliszek, delektując się mocnym winem. Coś warknęło za jej krzesłem, ocknęła się i odsunęła kieliszek.

– A co z tą drugą? – zapytała Irene ostrożnie. – Nową dziewczyną Milego. Czy wprowadzi się do Katfoss?

– Nie mam pojęcia.

– Czy wiesz, od kiedy to trwa?

– Nie wiem prawie nic. Nie zaakceptuję ich związku i nie życzę im dobrze. Nie potrafię zrobić tak jak ty, gdy tata znalazł nową dziewczynę. – Spojrzała na matkę. – Dlaczego jesteś tak przychylnie nastawiona? Nie kochałaś go? Może nic dziwnego, że odszedł.

Irene czuła się niezrozumiana i głęboko urażona, ale córka była w znacznie gorszej sytuacji.

– Kochałam go!

– Ale on cię zdradził.

– Przede wszystkim byłam zaskoczona – zaczęła Irene. – Może uważałam, że nasz związek jest wieczny. To, co przeżyliśmy razem, nie straciło na wartości, nawet jeśli nie przetrwało do śmierci.

– Zawsze musisz być taka ugodowa. Tata musiał to wziąć za obojętność. Miłość to coś, czego musisz chcieć, pracować nad nią, to nie siła, która sama przychodzi i sama odchodzi. Prawda jest taka, że nie chciałaś się postarać.

Irene próbowała się opanować, ale nie udało jej się.

– Nie wiesz nic o naszym związku. Ani o naszym rozstaniu. – Spojrzała córce w oczy. – Zawsze byłaś bardzo zazdrosna, Sylvi. Naprawdę bardzo zazdrosna.

Przez dłuższą chwilę panowała między nimi cisza. W salonie słychać było tylko brzęk sztućców o porcelanę. Irene chciała zmienić temat, pokazać córce, że jest po jej stronie.

– Kiedy dowiedziałam się, że Mile chce intercyzy, pomyślałam, że jest w nim coś wyrachowanego – mówi. – Jakby był przygotowany na to, że to nie potrwa długo, rozumiesz? Dużo o tym myślałam, Sylvi. A teraz siedzisz tutaj i nie masz nic.

– Mam siebie – odparła Sylvi. – Mile nie ma nawet tego. Wkrótce go zamkną na przymusowe leczenie i to oni będą o nim decydować. Kiedy ma jeść, kiedy iść spać, jakie tabletki brać. To będzie kara. Właśnie o tym teraz myślę.

– Ma być hospitalizowany?

– Nic mi o tym nie wiadomo. Ale prędzej czy później zacznie pękać, a wtedy to, co jest w środku, ujawni się. Nie będzie to piękny widok.

– Właściwie… – powiedziała Irene w zamyśleniu – naprawdę lubiłam Milego.

– Dlaczego tak mówisz? – zapytała Sylvi. – Jaki to ma teraz sens?

– Myślę na głos – odparła Irene. – Bardzo go lubiłam. A ty byłaś zakochana po uszy. Trudno myśleć inaczej o osobie, którą się znało. Trzeba bronić tego, co się kiedyś czuło. Zmiana zdania nie czyni z nas złych ludzi. Wypij swoje wino – dodała.

Sylvi spojrzała na kryształowy kieliszek, jakby dopiero teraz go zauważyła. Dla matki wino było czymś drugorzędnym, nieistotną częścią posiłku, było jej obojętne.

– Cardinal nie pasuje do ryb, mamo. Musisz się tego nauczyć.

*

Nigdy wcześniej minuty nie były tak długie. Jego mózg pracował przez całą noc, powstrzymywał wszystkie dzikie zwierzęta, wszystkie paskudne myśli i wszystkie mrożące krew lęki, a walka nie pozwalała mu zasnąć. Gdy wybiła piąta, poddał się i położył stopy na podłodze. Próbował podsumować swoje życie. Czy w ogóle mam coś, co ma jakąkolwiek wartość, pomyślał, dom, pracę i kolegów z pracy, którzy chcą dla mnie dobrze, przynajmniej tak myślę. Nie mógł kontrolować, co tak naprawdę sądzą, po tym wszystkim, co się wydarzyło, nie miało więc sensu martwienie się tym. Powtarzał sobie w kółko tę jedną rzecz, która była pewna:

Zostałem uniewinniony. Sylvi została uniewinniona. Wypuścili nas.

Nie zamierzał się martwić tym, co skrywali w głębi duszy. Wyszedł do kuchni. Wyjrzał do ogrodu, by sprawdzić, czy nie ma tam jeleni, o tej porze roku czasem przychodziły zjeść opadłe owoce. Ale zobaczył tylko wściekłe sroki, było ich o wiele za dużo, wrzeszczały, jakby były paniami ogrodu. Włączył ekspres do kawy, przepuścił trochę wody, po czym napełnił kolbę. Krok po kroku, Mile Marco, kawa i jedzenie. Potem przestawię meble i zdejmę kilka obrazów ze ścian. Zmażę wszystkie ślady. To nowy czas. Może warto kupić nowe łóżko, pomyślał, pojedyncze, w którym Sylvi nigdy nie spała. I żadna inna kobieta. Nawet Tupi Sun-Lee. Tutaj jestem szefem. Nikt inny nie ma tu wstępu, do mojego domu, do mojego życia. Od teraz będę ciężko pracował i wysyłał pieniądze mamie, od teraz moim zadaniem będzie utrzymanie rodziny. Zjadł chleb i wypił mocną kawę. Spojrzał na zielony trawnik, na sroki skaczące dookoła i dziobiące czerwone śliwki. Zostawiały za sobą ciemne ścieżki w rosie, system komunikacyjny krzyżujący się w pętlach i zakrętach bez celu i znaczenia. Jego własne cele w życiu były dotąd jasne jak kryształ. Chciał, by Elias dorastał w miłości. By stał się mądrym synem i odpowiedzialnym mężczyzną, który będzie go szanował, gdy dorośnie. Nowa gałąź rodziny Madani. Jedyna gałąź. Jego siostra, Marijana, nie miała dzieci.

Żuł chleb, ale nagle coś zaparło mu dech. Niewidzialna siła, nieludzko potężna, pchnęła go do tyłu na krzesło, jedzenie wypadło mu z ręki, a ręce i nogi zwiotczały. Serce straciło rytm, cały szkielet wibrował, jakby w krótkiej sekundzie został podłączony do ogromnej machiny strachu. Nie teraz, krzyczał w duchu, nie teraz! Kanion strachu otworzył się w nim, tak wielki i czarny, że nie widać było dna, a on zapadł się w dół, szaleńczo szukając czegoś, czego mógłby się przytrzymać, ale nic nie znalazł i opadł z sił. Zsunął się więc z krzesła i wylądował na podłodze, chwycił nogę stołu i trzymał ją tak mocno, aż pobielały mu knykcie. Strach, szaleństwo, moc, która przyszła znikąd, wibrowały w nim, w jego kościach i mięśniach, nie widział nic poza swoimi dłońmi ściskającymi nogę stołu. Gdyby umarł tu i teraz, nikt by go nie znalazł przez najbliższe dni, a ponieważ nie czuł swojego serca, nie był pewien, czy bije.

Oczywiście, że nie umierał, wiedział to już z przerażającego doświadczenia. Gdy leżał na podłodze, walcząc o oddech, zdawał sobie sprawę, że to minie, być może za pół godziny jego serce znów zacznie bić normalnie, a czucie w rękach i nogach powróci, by mógł podczołgać się w pozycji klęczącej i dotrzeć do okna, otworzyć je i wciągnąć powietrze do płuc. Leżał jak kupa szmat na podłodze. Uspokój się, powtarzał sobie, twoje ciało jest zdrowe i silne, to dzieje się w twojej głowie, to panika. Nikt nie umiera od paniki. Mimo to odpłynął. Jego usta były jak pełne waty. Był bliski zwymiotowania, czuł smak żelaza i krwi. Przeklinał w duchu, sranje! sranje! Na szczęście nikt nie mógł go zobaczyć, tak żałosnego i bezbronnego na podłodze, wielkiego i silnego dźwigowego, kogoś, kto mógłby przenieść fortepian, gdyby piękna i bezbronna kobieta go o to poprosiła. Pomyślał o swojej rodzinie w Obrenovacu i cofnął się w czasie. Skąd się wzięła ta wada, która stała się jego przeznaczeniem, strachem i przygnębieniem? Być może jej źródłem była twarda ręka ojca, bezlitosne, wymagające spojrzenie, które podążało za nim wszędzie. Nie mógł znieść tego, co nad nim wisiało, nie mógł znieść myśli, że ludzie rozpoznawali w nim fałsz. Udawał kogoś, kim nie był. Nie czuł stóp, był jakby cały sparaliżowany, nie widział już kuchenki po lewej ani zamrażarki po prawej. Jego pole widzenia było tylko wąską szczeliną. W ciszy słyszał szum lodówki i sroki kłócące się o śliwki. Czekał, aż wróci mu czucie w nogach. Gdyby wstał za wcześnie, mógłby znów upaść. Muszę iść do pracy, pomyślał, zadzwonię do lekarza i powiem mu, że chcę pracować. Kiedy siedzę w kabinie, jestem skoncentrowany i czarne myśli nie mają nade mną władzy. Ostrożnie odsunął prawą dłoń od nogi stołu, była tak mocno zaciśnięta, że z trudem udało mu się rozluźnić palce. Pogłaskał swój policzek mocną pięścią, ciepłą i suchą, poczuł, że wszystko jest na swoim miejscu, nos, usta i szeroki podbródek z wątłym zarostem.

Zaczął przestawiać meble. Trzeba było narysować mapę od nowa, wzmocnić granice. Potrzebował zmiany. Potwierdzenia, że zaczęło się nowe życie, życie bez Sylvi Roos. Ona już nigdy nie wejdzie do tego domu, nawet nie przestąpi progu. Ani zresztą nikt inny. Był panem własnego domu. Otwarcie drzwi komuś, kto mógłby zasugerować zmiany w jego życiu, wydawało mu się teraz pomysłem tak odrażającym, że przeklinał go na głos, aby podkreślić, że decyzja została podjęta, na zawsze. Najlepiej było radzić sobie samemu, a nie polegać na innych. W chwili słabości pozwolił Sylvi Roos rzucić czar. Wniknęła w jego duszę jak bakteria i zatruła cały organizm. Najsilniejszy jest ten, kto stoi sam, pomyślał Mile, jest w tym wiele prawdy. Wysunął fotele na środek pokoju. Następnie chwycił stolik kawowy, uważając, by nie uszkodzić parkietu. Uznał, że meble będą dobrze wyglądać przy krótszej ścianie, co da mu więcej wolnej podłogi. Będzie musiał też przesunąć telewizor, ale kabel może być za krótki, a lampa sufitowa, która zawsze świeciła nad stolikiem do kawy, stanie się bezużyteczna. To też go nie obchodziło. Podnosił, szurał i dźwigał, ciągnąc ciężkie meble po podłodze. Dobrze było używać mięśni, w ten sposób nawiązywał kontakt ze sobą. Miał tyle czasu, nie miał już żony i dziecka. Chciał wypełnić dni pracą, wstawać wcześnie i zaczynać wcześnie, brać dodatkowe zadania w porcie. Tylko w nocy mógł dopuścić rozpacz. Ostrożnie otwierać oczy i wpatrywać się w ciemność. Być sam na sam ze swoim strachem, wylewać łzy, których nikt nie mógł zobaczyć. Ale panika powróci, musiał sobie z nią poradzić. Wielu ludzi żyje w strachu, pomyślał, ja też przeżyję, dzień po dniu. Przysunął sofę do ściany, potem stół i krzesła. Wyglądało to ładnie, pokój wydawał się większy. Następnie przesunął telewizor. Przewód ledwo wystarczył, przecinał ścianę prostą linią kilka centymetrów nad podłogą. Prędzej czy później potknie się o niego.

Przerwał mu dzwonek do drzwi. Siedział przez chwilę i nasłuchiwał. A jeśli to dziennikarz, któremu udało się go namierzyć, który przyszedł po jego historię, to co powie? Z wahaniem wyszedł na korytarz i otworzył drzwi. Na początku nikogo nie dostrzegł, więc wyszedł na schody. Tupi stała na podwórku i patrzyła na niego, jej oczy były ciemne ze zmartwienia.

– Nie możesz tu przychodzić – oznajmił. – Wykorzystają to przeciwko mnie.

– Kto? – zapytała Tupi.

– Policja. Obserwują mnie non stop. – Rozejrzał się dookoła.

– Ale zostałeś uniewinniony – zauważyła.

– Tak jak Sylvi. Będą nas wiecznie obserwować, bo nie mają wyjaśnienia i bardzo im się to nie podoba.

– Musimy porozmawiać – stwierdziła. – Co się stało? Musisz mi opowiedzieć.

Wykonał ruch ręką, jakby odganiając muchę.

– Nie możesz tu przychodzić! – powtórzył. – Mieszkam teraz sam. Nie chcę nikogo w domu.

– Co jest z tobą nie tak?! – krzyknęła, robiąc krok do przodu. Zobaczył, że płakała, że ma podpuchnięte oczy. – Czy to wszystko, co masz do powiedzenia? Że nie chcesz nikogo w domu?

Zmiękł. Chciał zbiec po schodach, chwycić ją i wnieść do środka, posadzić sobie na kolanach. Pozwolić jej wypełnić pustkę pozostawioną przez Eliasa. Ale zaparł się i ugruntował w swojej decyzji.

– Nie jestem ci nic winien – rzekł.

– Owszem, jesteś. Jesteś mi to winien! – odpowiedziała piskliwie.

Zrobiła jeszcze jeden krok w górę.

– Mam dalej pracować w hotelu i o nic nie pytać?

Trochę się załamał, szukając właściwych słów.

– To nie będzie to, o czym marzyliśmy – oświadczył. – Nadejdą ciężkie czasy. Najlepiej, żebym był sam.

– Ale potrzebuję wyjaśnienia.

– Nie mam go.

– Ale co powiedziała Sylvi?

– Powiedziała, że go zabiłem.

– Co? Obwinia cię?

Mile skinął głową.

– Tak.

– Ale co zeznałeś na policji?

Wzruszył bezradnie ramionami.

– Biorę tabletki – wyjaśnił. – Po nich mocno śpię.

– Spałeś? – Stanęła stopą na drugim stopniu. – Nie byłeś sobą?

Co miał odpowiedzieć? Kiedy w ogóle jesteśmy sobą? Czy kiedykolwiek jesteśmy sobą? Może kiedy śpimy, pomyślał, i kiedy płaczemy, albo kiedy szaleje w nas wściekłość. Tylko brzydkie emocje są prawdziwe. Wszystko inne to pozory, które trzymają ludzi na dystans. Muszę trzymać ludzi na dystans.

– Ale pamiętasz coś? – zapytała cienko.

– Zostałem zaatakowany – odrzekł.

– Zaatakowany?

– Nie chcę nikogo w domu – powtórzył i cofnął się za próg. Spojrzał na nią z wnętrza korytarza. – Jutro wracam do pracy – dodał.

Tupi stała tam przez chwilę, wyczekując. Ale kiedy nie powiedział nic więcej, ponownie zeszła na żwirową ścieżkę, odwróciła się do niego plecami i odeszła. Zobaczył jej samochód, niedużego fiata, zaparkowanego na podjeździe. Miała na sobie uniform i buty na wysokim obcasie, była taka drobna, taka ładna.

– Będziesz miała lepsze życie z kimś innym – zawołał za nią. – Kimś, kto nie jest zły. Dlatego każę ci odejść.

Chciała mu odpowiedzieć, ale znów zalała się łzami. Jej plecy były niewiarygodnie wąskie, a obcasy zapadały się w żwir. Potem odwróciła się po raz ostatni i krzyknęła z całej siły:

– Nie możesz być zły do końca życia! To cię zabije.

Wrócił do środka i opadł na fotel. W jego życiu nie było już miejsca dla Tupi, nie było miejsca dla nikogo. Jeśli chciał ocalić to, co z niego zostało, musiał odepchnąć innych. Następne kilka godzin spędził w swojej sypialni, przeglądając strony internetowe z meblami. Następnie zabrał się za demontaż starego podwójnego łóżka, po uprzednim zrobieniu kilku zdjęć. Umieścił w Internecie ogłoszenie o meblu do oddania. Był przyzwyczajony do używania narzędzi, więc poszło mu szybko. Gdy tylko zaczął pracować, jego umysł się uspokoił. Ułożył części wzdłuż ściany. Następnie wyczyścił podłogę odkurzaczem, a potem miotłą. W kącie znalazł pustą butelkę po czerwonym winie. Prawdopodobnie znajdzie ich więcej, jeśli kiedykolwiek się stąd wyprowadzi. Otworzył okno i wyjrzał na zewnątrz. Sroki wciąż były w ruchu. Zaczął na nie krzyczeć, wychylając się z okna i potrząsając pięścią, nie mógł znieść tego całego rejwachu. Latały wszędzie, wrzeszcząc i piszcząc. W rosie widział ich ślady, jak kropeczki na kartce.

*

Lekarz miał wątpliwości co do jego zdolności do pracy.

– Biorąc pod uwagę wszystko, przez co przeszedłeś – powiedział – zdecydowanie zalecałbym, abyś porządnie odpoczął. Wyjechał na jakiś czas. Czy to prawda, że masz rodzinę w Serbii?

Mile skinął głową i modlił się w duchu. Wyjaśnił, że nie może siedzieć bezczynnie z trudnymi myślami.

– Daj mi znać, jeśli będziesz chciał porozmawiać – zaoferował lekarz. – To nie jest łatwe. Bierzesz leki, prawda?

Mile usłyszał ukryte pytanie: Czy zabiłeś swojego syna?

– Tak – potwierdził. – Biorę leki.

Otrzymał zaświadczenie o stanie zdrowia i chciał natychmiast rozpocząć pracę, zadzwonił więc do Einara Hove, by go o tym powiadomić. Następnego dnia wstał o piątej rano. Dobrze było zacząć wcześnie, miał przed sobą wiele trudnych spraw. Chciał stawić czoło podejrzeniom i szyderstwom. O szóstej był już w drodze do portu. Pół godziny później minął żółte magazyny, następnie silos zbożowy i wreszcie dotarł do szlabanu. Strażnik spojrzał na Milego przez okno we wnęce, skinął głową i otworzył bramę. Zależało mu, aby być na miejscu, w barakach dla personelu, przed przybyciem kolegów. Kawa musiała być gotowa, a kubki ustawione na stałych miejscach. Podniósł gazetę, którą doręczyciel zostawił na zewnątrz, przejrzał ją szybko, aby sprawdzić, czy nie ma w niej czegoś, co chciałby ukryć przed resztą. Opróżnił popielniczkę na szczycie schodów. Ale gdy tylko skręcił przez szlaban, zdał sobie sprawę, że jest już za późno. Na parkingu zobaczył skodę Bartosza i volvo Hovego. Cała odwaga, jaką w sobie zebrał, uleciała. Pewnie widzieli go też z okien, jak szedł przez parking z pudełkiem na lunch w garści. Czekali już od dłuższego czasu. Opracowywali strategię, omówili już kwestię winy. Oglądali wiadomości i czytali gazety, uzgodnili, o czym mogą mówić, a o czym nie. Wszedł po schodach i dotknął drzwi, tupnął na wycieraczce trochę za mocno. Nie powiedział ani słowa, tylko podniósł rękę na powitanie, znalazł swój kubek, podszedł do ekspresu do kawy i napełnił go. Usiadł na swoim stałym miejscu.

Byli tam wszyscy. Bartosz i Roy, Tidemann i Einar, i facet, którego nazywali Øivind, znał go tylko z widzenia, zwykle nie jadał w tym baraku. Ledwo odważył się spojrzeć im w oczy. Nie wyglądało to dobrze, ale nie mógł się na to zebrać.

Hove odezwał się jako pierwszy.

– Cześć, Mile. Ruszyłeś z kopyta?

Mile siorbnął kawę. Co to było za pytanie, oczywiście, że ruszył, to był normalny dzień pracy, a on był zwarty i gotowy.

– Nie – zażartował kurtuazyjnie. – Siedzę nieruchomo.

Nikt się nie zaśmiał. Bartosz włączył radio, ale bardzo cicho. Musiał się przebić, lód zrobił się gruby.

– Więc rozmawialiście? – zapytał, patrząc na nich. – Mieliście zebranie przed moim powrotem?

– Rozmawialiśmy, tak – przyznał Einar Hove.

– Rozumiem – skwitował Mile. – Wróciłem więc. Dzisiaj wezmę Odyna, jak zwykle, prawda?

Minęło trochę czasu, a Einar nie odpowiedział. To Mile przerwał milczenie.

– Ja biorę Odyna, Bartosz bierze Frigg? Przypłynęły Inwestor i Constanza, więc jest co robić.

W końcu szef zebrał się na odwagę.

– Dzisiaj tak nie będzie, Mile, chcę cię mieć na dole. Możesz pracować przy przygotowywaniu samochodów na nabrzeżu Kattegat. Razem z Øivindem.

Mile spojrzał na niego z przerażeniem.

– Na dole?

– Nie mogę cię umieścić w dźwigu z pięćdziesięciotonowym ładunkiem – wyrzucił Einar z determinacją.

– Dlaczego nie?

– Nie po tym wszystkim, co zrobiłeś – przerwał na chwilę. – Nie po tym wszystkim, przez co przeszedłeś – poprawił się.

Mile był zraniony i wściekły.

– Rozmawiałem z lekarzem – powiedział. – Nie jestem na zwolnieniu. Mówi, że mogę pracować. Tak będzie dla mnie najlepiej. Po tym wszystkim, przez co przeszedłem – dodał z przekąsem.

Mile rzadko wypowiadał tak wiele słów. Ale Einar był nieugięty.

– Zostajesz na dole, przynajmniej na jakiś czas. Pójdziesz z Øivindem. Wszyscy się co do tego zgadzamy – dodał.

– Ale ja się nie zgadzam – powiedział stanowczo Mile.

– To nie ma znaczenia, nie jesteś szefem. Ja tu dowodzę. Jeśli upuścisz kontener z dwudziestu pięciu metrów…

– Nigdy nie upuściłem kontenera! – krzyknął Mile. – Szykować samochody? Mam licencję operatora dźwigu, nie jestem sprzątaczką.

– Wiem. Nie zamierzam ci tego odbierać. Ale będziesz na dole. Dopóki chłopaki i ja nie upewnimy się, że dasz radę przez to przejść.

– Przez co?

– To, przez co przechodzisz – wyjaśnił Einar. – Cokolwiek to jest.

– Ale jak długo?

– Do końca roku – stwierdził Einar.

– Do Nowego Roku? Mamy wrzesień.

Mile nagle zdał sobie sprawę, że wydaje się teraz kłótliwy, niemal wściekły. I że mogą to wykorzystać przeciwko niemu, nazwać go niestabilnym, jeśli się nie podporządkuje. Pochylił więc głowę i wypił kawę. Mamrotał do stołu.

– Dobra, szefie. Pójdę z Øivindem.

– My, sprzątaczki, też jesteśmy ludźmi – dodał Øivind, również z dużą dozą ironii.

– Zrobimy to powoli, miesiąc po miesiącu – wyjaśnił Einar, już łagodniej. – Przyjrzymy się sprawie w stosownym czasie.

Mile zadowolił się przytaknięciem. Obrzucił kolegów szybkim spojrzeniem, teraz wydawali mu się obcy. Patrzyli na niego nowymi oczami. Wszystko było możliwe. Co tak naprawdę kryło się w jego serbskiej czaszce? Szaleństwo? Czy mógłby celowo zrzucić kontener na głowę komuś, kogo nie lubi?

– Mam powiedzieć coś o tym, co się stało? – rzucił nagle. – Czekacie na przyznanie się do winy?

Mężczyźni byli zdezorientowani. Krzywili się i ściskali kubki z kawą. Mile długo przyglądał się każdemu z nich. Co było w oczach Einara, w spojrzeniu Bartosza, w twarzy Øivinda, Tidemanna czy Roya, czy było tam oskarżenie? Wstał gwałtownie, spojrzał na zegarek i podszedł do ściany, gdzie w długim rzędzie wisiały kamizelki i kaski. Przypomniał sobie, że ludzie pracujący przy samochodach nie potrzebują kasków, i chciał odłożyć pomarańczowy kask na miejsce, ale zmienił zdanie i założył go na głowę. Podszedł do drzwi i wyjrzał, odwrócił się i spojrzał na nich.

– Może lepiej mieć kask – powiedział i spojrzał na Øivinda. – Nie wiadomo, jaka kara może spaść z nieba.

Nikt się nie zaśmiał. Mężczyźni byli śmiertelnie poważni.

– Będę robił nadgodziny – dodał. – Tyle, ile będę mógł.

Einar spojrzał na niego z powątpiewaniem.

– Czy nie lepiej odpocząć?

– Mama jest biedna – odparł szorstko. – W Serbii nie mają takich emerytur jak wy w Norwegii.

Przeszedł przez plac w kierunku nabrzeża, gdzie przyjmowano samochody, jego buty uderzały głucho o asfalt. Dźwigi Odyn i Frigg górowały wysoko nad terenem portu, nie mógł nawet na nie patrzeć. Koledzy traktowali go jak chore dziecko, kogoś, kim trzeba się opiekować, kogoś, kto może stracić kontrolę i stać się zagrożeniem dla innych. Øivind szedł za nim w bezpiecznej odległości, Mile słyszał jego gwizdanie. W hali przygotowawczej stało kilka samochodów. Øivind omówił z nim procedurę, produkty i narzędzia, którymi dysponowali. Po kilkuminutowym wprowadzeniu Mile wskoczył do toyoty avensis i zdarł plastikowe osłony i folię ochronną.

– Dobrze o czymś zapomnieć – powiedział Øivind z uśmiechem. – Jakimś drobiazgu.

– Zapomnieć o czymś?

– Zostawić folię na GPSie albo czymś. Klienci to lubią. To dowód, że samochód jest fabrycznie nowy.

– Ech, ludzie – westchnął Mile, przewracając oczami. – Strasznie dziecinni.

Pracował szybko i metodycznie. Musiał się wyjątkowo przyłożyć, być zręczny i wydajny, wtedy zobaczą, że jest przy zdrowych zmysłach. Po rozebraniu i przygotowaniu wnętrza zajął się zewnętrzną częścią samochodu. Karoseria była pokryta woskiem transportowym, który należało usunąć. Samochód trzeba było wypolerować. Podczas pracy czuł zapach nieużywanego, nowego i błyszczącego auta i bardzo mu się to podobało. Chyba trzeba znaleźć radość w tym, co się ma, pomyślał. Jeśli jest to wystarczająco dobra praca dla Øivinda, to jest wystarczająco dobra dla mnie. Zerknął na kolegę pracującego obok. Na jego twarzy nie wyczytał ani radości, ani niechęci.

– Jak długo z tym pracujesz?

– Od kiedy jestem sprzątaczką? – Øivind uśmiechnął się. – Osiem lat. Nie mogę pracować na wysokości. Mam epilepsję.

Mile wyprostował się i przerwał pracę.

– Mam ci coś włożyć do ust, jeśli stracisz przytomność?

– Na miłość boską, nie rób tego. Stracę zęby.

– Możesz kupić nowe zęby – rzucił Mile. – A nie da się wymienić języka, prawda?

Ponownie pochylił się nad toyotą.

– Jak twoja prawa ręka? Po ośmiu latach tej pracy?

– Boli jak cholera. Puchnie w nocy.

– Wrócę na żuraw – powiedział Mile. – To nie potrwa długo. Stać tu i myć samochody jak jakiś praktykant. Tęsknię do towarzystwa ptaków.

– Mew – sprostował Øivind. – Tu nie ma ptaków. Nie, teraz masz tylko moje towarzystwo. Będę twoim szefem przez długi czas i będę się cieszył każdym dniem.

– Ha, niezły z ciebie szef. Daj mi znać, jeśli polecisz na ziemię, żebym miał czas cię złapać.

Pracowali ramię w ramię, godzina po godzinie. Krótkie wymiany zdań, jakieś anegdotki. Øivind znalazł kiedyś kokainę pod fotelem kierowcy landcruisera. Dwieście gramów, tak twierdził. Warte dużo pieniędzy.

– Sprzedałeś ją, prawda? – zapytał Mile. – Sprzątaczki nie zarabiają dużo pieniędzy.

– Zobaczymy, czy to się powtórzy – powiedział Øivind. – Może większa partia. Na wszelki wypadek sprawdzimy każdy samochód. Możemy się podzielić.

– Możemy – zgodził się Mile. – Możemy podzielić się po równo.

Powoli, ale pewnie przygotowywali kolejne japońskie samochody. Po dłuższej chwili, podczas której nie padło ani jedno słowo, Mile zaczął się pocić ze zdenerwowania. Teraz już nic nie mówi, zastanawia się. Czy naprawdę to zrobił, zabił własnego syna? Czy jest aż tak chory na głowę, nie pomyślałby tego nigdy o tym cichym Serbie. Stoi tu i pracuje, jakby nic się nie stało. Jego biedna żona. Tak właśnie Mile wyobrażał sobie myśli Øivinda. Zapytaj mnie teraz, pomyślał ponuro, teraz, gdy jest cicho. Nikogo więcej tu nie ma. Wyprostuj się i spójrz mi w oczy. Zapytaj mnie!

Upuścił to, co miał w rękach, odwrócił się i spojrzał na kolegę. Øivind poczuł na sobie spojrzenie i zrobił to samo, ocierając pot z czoła i obdarzając go szerokim uśmiechem.

– Myślę o tym starym filmie, Karate kid – powiedział. – Wax on, wax off.

O siedemnastej dwadzieścia zszedł z nabrzeża Kattegat. Po odłożeniu kasku i krótkim pożegnaniu z Øivindem przeszedł przez długi teren portu, mijając rzędy samochodów i stosy drewna. Z daleka zobaczył swoje srebrne subaru. Coś się stało, gdy był w pracy. A może to nie był jego samochód, źle zapamiętał? Zaparkował gdzieś indziej? Szedł szybciej, oglądając się przez ramię, by sprawdzić, czy nikt go nie obserwuje. Zatrzymał się kilka metrów przed samochodem. Ktoś pomalował jego samochód czerwoną farbą. Albo sprayem. Zobaczył wielkie czerwone litery, zaczynające się z tyłu i pokrywające całą stronę pasażera aż do przodu. Zrobił jeszcze kilka kroków. Teraz słowo było czytelne.

DZIECIOBÓJCA.

W jednej chwili jego policzki poczerwieniały jak litery zabójczego słowa. Dyszał jak wściekły. Zaczął drżeć, czuł to w kolanach, uginały się pod nim. Nie widział nikogo, kto by go obserwował, zza szopy czy z innych samochodów.

D, pierwsza litera, była największa. Stopniowo stawały się coraz mniejsze, graficiarz miał zbyt mało miejsca. Brzydkie litery, trochę zamazane, ale wciąż łatwe do odczytania, jeśli patrzyło się na nie z daleka. Na samochód raczej patrzy się z daleka, pomyślał, każdy może to przeczytać. Zdenerwowany, doskoczył do drzwi kierowcy i padł na siedzenie, zamknął drzwi, trzymał kierownicę rozpalony wstydem. Teraz sytuacja wyglądała następująco: musiał przejechać przez miasto i całą drogę do domu, do Katfoss. Każdy, kogo minie, zobaczy napis i zorientuje się, kim on jest.

DZIECIOBÓJCA.

Musiał chwilę posiedzieć. Nawet jeśli ryzykował, że ktoś przejdzie obok, może ktoś, kogo zna. Zacisnął zęby i ruszył, samochód wyjechał gładko z parkingu. Najpierw musiał minąć szlaban. Budka strażnika znajdowała się po prawej stronie, pozdrowił go skinieniem głowy i podniesieniem ręki. Strażnik go rozpozna, szlaban się podniesie, a straszne słowo wrzaśnie na czerwono. Twarz strażnika zastygnie w przerażeniu.

Zmusił się do wysiłku. Wpatrując się sztywno w strażnika, przejechał szybko przez port, minął magazyny i silos, ruszył przez miasto w kierunku Katfoss. Był zgrzany i spocony, brakowało mu tchu. Nie ucieknę, pomyślał. Ludzie wyobrażają sobie, co chcą, osądzają i plotkują.

Ani przez chwilę nie wątpił, kto za tym stoi. Ale jak Sylvi ominęła strażnika? Każdy musiał pokazać przepustkę lub wylegitymować się w inny sposób. Jeśli nie mieli karty, musieli powołać się na umówione spotkanie z kapitanem portu, a nie sądził, by Sylvi takie uzyskała. Ale mogła zaparkować przy hurtowniach i przejść ostatni kawałek pieszo. Mogła przemknąć w momencie, gdy strażnik był odwrócony plecami. Mogła schylić się pod szlabanem i ukryć się wśród samochodów na parkingu z puszką sprayu w torbie. Przyszła mu do głowy nowa, zupełnie oczywista myśl. Może już tu dziś przyjechał z takim napisem. Mogło się to stać w garażu, w nocy, gdy spał. Sylvi wiedziała, że boczne drzwi zostawia otwarte. Mogła przyjechać samochodem, zatrzymać się kawałek dalej i po ciemku zakraść się na podwórko. Oczywiście, tak właśnie było. Nie odważyłaby się zakraść do portu, by pomalować samochód w biały dzień.

Przyspieszył. Jechał za szybko. Nie odważył się spoglądać na boki, tylko prosto przed siebie. Zatrzymał się przy sklepie motoryzacyjnym, wbiegł do środka i znalazł puszkę srebrnej farby w sprayu, zapłacił i wybiegł. Po trzydziestu minutach był w domu. Wysiadł z samochodu, zapalił camela, stał i długo patrzył na zniszczenia. Pozostało zatrzeć ślady przestępstwa, uprzednio je dokumentując. Nie zadał sobie trudu przeczytania instrukcji, tylko stanął po stronie pasażera, potrząsnął puszką długo i mocno i ostrożnie spryskał każdą literę. Nie było to profesjonalne malowanie, ale nie przejmował się tym. Ile osób zdążyło przeczytać to przerażające oskarżenie? Ilu odkryło je, gdy samochód stał zaparkowany w porcie? Nigdy się tego nie dowie. Ale gryzło go to. Jeśli ludzie w pracy to widzieli, nawet o tym nie napomkną. Bo tak trudno było sobie z tym wszystkim poradzić. Skończył i wyrzucił puszkę po sprayu do kosza. Do zmroku było jeszcze kilka godzin.

Zasnął w fotelu, na dłuższy czas. W prawym nadgarstku czuł już całodzienną pracę; nie był przyzwyczajony do powtarzalnych ruchów. Kiedy się obudził, miał sztywny kark i czuł się oszołomiony. Coś mu się śniło, ale nie pamiętał co. Poczuł głód i przygotował sobie kilka kanapek, po czym długo stał przed lustrem w korytarzu.

Muszę się bronić, pomyślał. Kontratak musi być silny, coś gorszego niż oznakowanie samochodu. Zareaguję mocno i konsekwentnie i chcę, żeby wszyscy to widzieli. Zrobię to dziś wieczorem.

Wyszedł do pomalowanego sprayem samochodu i pojechał do sklepu budowlanego w Katfoss. Rozejrzał się między półkami i poprosił o pomoc ekspedientkę.

– Farbę w sprayu bengalac – powiedział. – Czarną.

Pokazała mu półkę, podniosła puszkę i spojrzała na niego pytająco.

– Kilka puszek – dodał. – Pięć, nie, sześć.

– Och – zdziwiła się dziewczyna. – Jakiś duży projekt?

Przytaknął.

– Czy nadaje się do wszystkich powierzchni? – zapytał.

– Absolutnie wszystkich. I bardzo trudno ją usunąć, więc musi pan dokładnie przemyśleć swój projekt.

Znalazła kolor czarny i wstrząsnęła dobrze puszką, mała kulka mieszająca zabrzęczała o blachę.

– Najpierw trzeba dobrze wymieszać – wyjaśniła. – I musi pan rozpylać powoli i równomiernie, nieprzerywanym ruchem. Co zamierza pan pomalować?

Milczał, patrząc tylko na nią. Miała promienny uśmiech, otwarty i szczery, bez goryczy i ukrytych motywów. Była taka młoda. Ale lata mijały, a uśmiech się zmieni i stanie się wyrachowany. Będzie się uśmiechać, by coś osiągnąć lub wyśmiać kogoś, na przykład chłopaka, będzie uśmiechać się gorzko lub z zadowoleniem, jak po zwycięstwie, tak jak Sylvi siedziała teraz w domu w Ellevåg i uśmiechała się kpiąco.

– Co zamierza pan pomalować? – zapytała ponownie. Jej głos był teraz łagodniejszy.

– Sześć puszek – powtórzył stanowczo.

Uśmiechnęła się niepewnie i zapytała, czy chce kupić maseczkę ochronną. Chciał.

– Potrzebuje pan czegoś jeszcze?

– Tak, wielu rzeczy.

Jego twarz była bez wyrazu. Widział, że jest zdziwiona jego zachowaniem. Pewnie go zapamięta.

*

Sylvi obudziła się z uczuciem, że spała bardzo długo. Ale za oknem wciąż była noc. Nigdy nie widziała tak gęstej ciemności. Była przyzwyczajona do odrobiny światła dziennego. Ciemność była gęsta jak w zimie. Może umysł płatał jej jakieś figle. Może to z powodu żalu albo czegoś innego, nie powinna więcej pić. Wpatrywała się przerażona w okno, a właściwie w miejsce, w którym okno powinno się znajdować. Co za czarna noc! Jakby jakaś siła z zewnątrz napierała na ściany domu, wpychając je do środka, dusząc ją i miażdżąc. Czuła, że zbliża się jakaś katastrofa. Coś związanego z klimatem, może świat miał się skończyć. Albo coś było nie tak w jej głowie. Może była chora, tak jak Mile. Załamanie. Wszystko na zewnątrz zgasło, nie tylko słońce, ale także księżyc i gwiazdy, światła w innych domach, latarnie uliczne. Czy to naprawdę była noc? Wydawało jej się, że słyszy samochody na drodze i jakieś głosy w oddali, ale nie widziała światła reflektorów omiatającego ściany jak zwykle. Może naprawdę nadszedł Dzień Sądu. W każdej chwili miała usłyszeć głos Boga grzmiący, że nie wolno jej wejść do raju.

Usiadła na łóżku i położyła dłoń na sercu, waliło jak młotem. Nasłuchując, znalazła telefon na stoliku nocnym i spojrzała na wyświetlacz. Była dziewiąta czterdzieści siedem rano. Słońce powinno już wstać. Ale nie wstało. Podeszła do lampki nocnej i włączyła ją. A co z mamą, czy już wstała, czy też siedziała wyprostowana w łóżku i wpatrywała się w czarne okno?

– Mamo? Mamo! – zawołała Sylvi z niepokojem.

Przez chwilę było cicho, a potem usłyszała ciężkie kroki. Drzwi powoli się otworzyły, a do pokoju wpadło trochę światła.

Matka stanęła w drzwiach, była tylko czarną sylwetką w świetle lampy.

– Jak ciemno! – wykrzyknęła.

– Masz włączone radio? – zapytała Sylvi. – Czy powiedzieli coś w wiadomościach?

Irene nie zrozumiała. Potrząsnęła głową z przerażeniem.

– Okna są czarne – oznajmiła. – Wszystkie osiem okien jest całkowicie czarnych!

– Okna? – zdziwiła się Sylvi.

– Na zewnątrz jest słonecznie, piękna pogoda, ale okna są czarne. Ktoś był tu zeszłej nocy, gdy spałyśmy.

Sylvi wstała z łóżka i podeszła do okna, odsunęła zasłonę i otworzyła skrzydło. Natychmiast do środka wlało się oślepiająco jasne światło słoneczne.

– To farba – stwierdziła Irene. – Albo lakier, zamalował wszystkie okna. Oglądałam je z zewnątrz. Musimy zadzwonić na policję.

Sylvi próbowała się uspokoić. Jej umysł wirował, gdy szukała wyjaśnienia.

– To wandalizm – oceniła wreszcie. – To Mile. Musimy to zgłosić.

– Mile?

– A kto inny? – odparła Silvi. – Teraz zabiorą go przymusowo do szpitala. Nie może dalej chodzić na wolności.

Irene przytrzymała się framugi drzwi, poczuła zawroty głowy.

– Mam nadzieję, że naprawimy to z ubezpieczenia – westchnęła z rezygnacją. – Ktoś musi tu przyjechać i się temu przyjrzeć, ktoś z firmy ubezpieczeniowej. O Boże, niedobrze mi! – Zakryła twarz dłońmi. – On kompletnie zwariował. Co pomyślą sąsiedzi? Widzą, że wszystkie okna są czarne.

– Pomyślą to samo, co my – odpowiedziała Sylvi. – Że szalony Serb jest na wolności i stracił panowanie nad sobą. Co zrobi następnym razem?

Ubierała się w pośpiechu, biegała od pokoju do pokoju, dotykała czarnych szyb. Drzwi werandy, nawet małego okienka w drzwiach wejściowych. Potem wyszła na zewnątrz. Zatrzymała się przy najmniejszym oknie w salonie, pogłaskała palcami szybę.

Powłoka była błyszcząca i twarda, nie ścierała się, przylegała do okna jak czarna folia, nie dało się jej zmyć ani zeskrobać. Ramy okienne i część fasady również były zabrudzone. Wszystkie szyby trzeba było wymienić, a ramy pomalować. Rozejrzała się po innych domach. Może odbiorą czarne okna jako oznakę winy? Widoczny dla całego świata znak, że nie zadbała o swoje dziecko. Wszystko było mieszaniną winy, wstydu i wściekłości. Zaczyna się, pomyślała. Teraz będzie tylko gorzej.

Incydent w Ellevåg był potwierdzeniem wojny, którą Sejer przewidział. Miał teraz wszelkie powody, by sądzić, że pierwszy cios zadał Mile Madani. To był dopiero początek, a wojna potrwa długo. Dopóki Mile się nie rozpadnie, dopóki Sylvi nie upadnie. Z napięciem czekał na rozwój sytuacji. Chciał zobaczyć, jak to wszystko się rozwinie i do czego może doprowadzić na dłuższą metę, do jakich odkryć, wyznań lub zniszczeń.

Mile działał szybko, przypuszczalnie chciał wskazać winną policji i w ogóle wszystkim ludziom. Technicy byli już w Ellevåg i obejrzeli dom Irene. Nie znaleźli żadnych śladów sprawcy. Żadnych odcisków stóp w klombach, żadnych odcisków palców, żadnych pustych puszek po sprayu w trawie. Rozmowy z najbliższymi sąsiadami również nie przyniosły rezultatów.

Ktoś przekradł się wzdłuż ścian domu, gdy Sylvi i Irene spały, pokrywając każde okno czarnym sprayem. Cóż to musiała być za przyjemność, zaciemniać cały dom. Po występku sprawca wymknął się, wyobrażając sobie jego skutki. Przekleństwa, strach, rozpacz i wszechogarniającą, przerażającą ciemność.

Wieczorem, kiedy miał szansę zastać Milego w domu, Sejer pojechał do Katfoss, żeby z nim porozmawiać. Dom był skromny, ale zadbany, z werandą i małym ogrodem, przed oknem kuchni rosła śliwa. Widział, że owocuje, śliwki leżały w trawie, pożerane przez ptaki. Obok znajdował się prosty garaż. Srebrne subaru Milego stało zaparkowane na zewnątrz.

Gdy szedł ścieżką, chrzęścił żwir. Przy drzwiach wejściowych zauważył cztery otwory po usuniętej tabliczce. Sylvi i Elias nie mieszkali już w tym domu.

– Zgłoszono zniszczenie mienia – wyjaśnił Sejer, gdy Mile otworzył drzwi. – Sylvi Roos była na komisariacie i rozmawiała z oficerem dyżurnym. Zgłoszenie jest na piśmie i zostanie rozpatrzone w zwykłym trybie. Może to zająć trochę czasu, otrzyma pan bardziej szczegółowe powiadomienie. Zdaje sobie pan sprawę, o czym mówię?

– Nie – odrzekł Mile, leniwie opierając się o framugę drzwi. – Zniszczenie mienia? O co chodzi?

– Nic panu nie przychodzi do głowy? – dopytywał Sejer.

– Co ma przyjść?

– Zniszczenia dotyczą domu Irene.

– Nic o tym nie wiem – odparł Mile, a w kąciku jego ust pojawił się uśmiech, jakby dobrze się bawił.

– Gdzie pan był ostatniej nocy?

– Z moim synem – odpowiedział. – Ojciec powinien być ze swoim synem. Przyniosłem kolejny lampion. Kładę różne piękne rzeczy na grobie, a Sylvi je zabiera. Więc mam trochę pracy.

– Nie był pan na grobie całą noc, prawda?

– Całą noc. Mój synek i ja mamy wiele do omówienia.

Sejer wahał się przez dłuższą chwilę, mając nadzieję, że cisza zachęci Milego do kontynuowania. Tak się jednak nie stało.

– O czym rozmawialiście z Eliasem?

– O głupich dorosłych. I dziwnych rzeczach, które robią.

– Przeprosił pan za coś Eliasa?

Uśmiechnął się ponownie, teraz szerzej.

– Wszyscy dorośli powinni przepraszać swoje dzieci. Jeśli jeszcze pan tego nie zrobił, musi się pan pospieszyć.

– Zna pan dom Irene?

– Oczywiście, że tak. Byłem tam wiele razy. Sylvi mieszka teraz z mamą, bo jest przecież jak dziecko.

– Nie chce pan wiedzieć, na czym polegały zniszczenia?

– Chyba będę musiał użyć wyobraźni – odparł Mile. – Mam nadzieję, że dom spłonął doszczętnie. Został tylko komin.

– Nie było pożaru. Ale kiedy Sylvi i Irene obudziły się dzisiaj, cały dom był ciemny. Mimo że słońce stało wysoko na niebie. Wie pan, o czym mówię, prawda?

Mile spojrzał na inspektora nieodgadnionym wzrokiem.

– W tym domu zawsze było ciemno. W głowie Sylvi jest ciemno. W jej sercu jest ciemno i jej przyszłość jest ciemna. Została tylko śmierć, a ona się jej boi. Więc teraz może zobaczyć, jak to będzie.

– Grozi pan jej?

– Stwierdzam fakt.

– Wszystkie okna są czarne – wyjaśnił Sejer. – Ktoś użył farby w sprayu. Cztery okna w salonie, okno w kuchni, dwa okna w sypialni i okno w łazience. Przez żadne nie wpada światło dzienne.

Mile ponownie zamknął oczy.

– Można je pomalować na inny kolor – zasugerował.

– Nie sądzę, by to pomogło – odparł Sejer. – Był pan wczoraj w Ellevåg?

– Byłem na grobie mojego syna – powtórzył. – Udekorowałem go, a one zabrały mój lampion. Przynoszę lampiony, a one wyrzucają je do kosza na śmieci. Kupuję nowe.

– Więc toczycie ze sobą wojnę?

Powoli skinął głową.

– Ja tego nie zacząłem.

– Nie?

– Ja też miałem gości.

Wsunął stopy w zielone kalosze i wyszedł przed dom. Sejer podążył za nim. Stanął przy srebrnym samochodzie i przyjrzał się karoserii. Zauważył, że cała strona pasażera miała inny odcień szarości. Ciemniejsze, nierówne smugi lakieru, który trochę spłynął.

– Musiałem nałożyć nowy kolor – wyjaśnił Mile.

Wyjął telefon komórkowy z tylnej kieszeni, aby pokazać zdjęcie. Sejer zobaczył czerwony napis i nieudolną próbę ukrycia go przez Milego.

– Napisała, że zabijam dzieci – wyjaśnił mężczyzna. – Czy kiedykolwiek słyszał pan coś tak okropnego?

– Kiedy to się stało?

– Wczoraj wieczorem. Jechałem do pracy i nic nie wiedziałem. Zaparkowałem na cały dzień w porcie, wszyscy mogli to zobaczyć. Wróciłem do domu i po drodze wszyscy to widzieli. Równie dobrze mogłem mieć koguta na dachu. „Nadjeżdża zabójca dzieci”.

– Ma pan jakiegoś podejrzanego?

– To głupie pytanie. Myślałem, że jest pan mądry.

– Skąd pewność, że to Sylvi?

– Skąd ona może mieć pewność, że spryskałem okna?

– Czy Sylvi jest osobą, która zabija dzieci?

Mile skrzyżował ręce.

– Kobiety robią ze swoimi dziećmi, co chcą. Myślałem, że wie pan takie rzeczy. Zabijają je, zanim się urodzą, jeśli im to pasuje. Zabierają je ze sobą i odchodzą, kiedy nas nie chcą.

– Aborcja to coś innego, prawda?

– Moim zdaniem to samo.

Mile zaczął iść w kierunku domu.

– Czy jeśli pojadę do sklepu budowlanego, będą pana pamiętać? Czy zobaczę na monitoringu, jak kupuje pan farbę?

Mile wzruszył obojętnie ramionami.

– Wolałbym nie mieć już do czynienia z policją – powiedział.

– No niestety, jestem tutaj. Nadal się nie dowiedzieliśmy, co się stało z waszym synem. Co wy właściwie wyprawiacie?

– Niszczymy się nawzajem – odrzekł Mile. – Tak robią rodzice, gdy tracą dziecko, niszczą się nawzajem. Taka jest natura. Myślałem, że o tym też pan wie.

– Byłoby lepiej, gdybyście się nawzajem wspierali – wyznał Sejer. – Jak to się skończy?

Mile narysował w powietrzu spiralę opadającą w dół.

– Ona chce, żebym wyjechał z kraju. Myśli, że to rozwiąże wszystkie jej problemy.

– Dlaczego nie zgłosił pan zniszczenia samochodu?

– Jesteśmy dwójką dziecinnych idiotów. To jest nasza wojna. Będzie trwała, dopóki jedno z nas nie padnie. Lepiej niech pan znajdzie sprawę, którą da się rozwiązać.

– Ma pan nadzieję, że porzucę Eliasa? Proszę zaufać staremu, mądremu królikowi. Rozgryzę to.

Serb postawił stopę na najniższym stopniu.

– Może pan szukać tak długo, jak pan chce, ale proszę wziąć ze sobą latarkę. Ponieważ w głowie Sylvi zawsze jest ciemno.

*

Jej ciało poruszało się w niewygodny sposób, mózg pracował, nerwy mrowiły, cały organizm buntował się przeciwko trzeźwości. Tęskniła za odurzeniem. Uczuciem, że może swobodnie oddychać. Ciepłem, spokojem i ulgą, wznoszeniem się na wyżyny, otwartością, łagodnością i ugodowością, elokwencją i humorem. Znoszeniem trudów dnia i rozczarowań. Byciem piękną, mądrą i atrakcyjną. Poczuciem, że poradzi sobie ze wszystkim, że przyszłość nie ma znaczenia, tylko tu i teraz, że zapomni o jutrze, które może przynieść smutek. Chciała znów czuć się chroniona, wyjątkowa. A potem zapaść w sen z ulgą, że przeżyła kolejny dzień.

Co mam teraz? – pomyślała. Wyrzucona na światło dzienne, by każdy mógł mnie zobaczyć. Strach przed tym, co myślą, o czym mamroczą w ciemnych kątach, bezsenność i ciągłe rozbudzenie, uczucie niepokoju za każdym razem, gdy wypowiadam do siebie te słowa:

Nigdy więcej nie będę piła.

Gdy tylko to zdanie padło, świat stał się wielki i nieogarniony. Długie dni ciągnęły się w nieskończoność. Dni bez chwili odpoczynku, bez stałych punktów odniesienia, nigdzie nie zazna spokoju, nigdzie się nie schroni przed palącym słońcem.

Nic mi nie zostało, pomyślała. Jestem bezdzietna.

Bestia podążała za nią jak cień. Skubała jej nogi, czekała w kątach, gdy spała, była z nią w każdym pokoju, w każdej sytuacji. Chuchała jej w kark i śledziła wzrokiem, miauczała jak kot za każdym razem, gdy robiło jej się słabo, za każdym razem, gdy myślała: tylko mały kieliszek. Kiedy przychodził niepokój, zatrzymywała się w miejscu, brała głęboki oddech, próbowała naćpać się wściekłością, próbowała zamienić dyskomfort w złość. Na mężczyznę, który kiedyś siedział na Arlandzie i wyglądał na tak silnego i niezwyciężonego. Który rozpadł się, gdy tylko wszedł w stały związek. Który po dwóch latach znalazł sobie kogoś innego.

Kombinowała, jak go dopaść. Zdawała sobie sprawę, że ma wiele możliwości, nie przejmowała się, że przypisze się jej któryś występek. Chciała jak najszybciej wrócić do pracy. Ale z pracą wiązały się spotkania towarzyskie. Dziewczyny w salonie mogłyby pomyśleć, że potrzebuje towarzystwa. Mogły pomyśleć, że kiedy będą razem, kiedy będą brzęczeć kieliszkami, a śmiech rozejdzie się po pokoju, zapomni o wszystkim, co się wydarzyło. O dziecku rozbitym o chodnik.

Ale to ja jestem matką, pomyślała. I am the mother. Ich bin die Mutter. We wszystkich językach jestem matką. Nawet w serbskim, którego nie znam, jestem matką. Moja rana jest najgłębszą raną. Moja strata jest największą stratą.

Facet z firmy ubezpieczeniowej przyszedł wycenić szkodę. Nie mógł uwierzyć swoim oczom. Chodził po domu i drapał się po głowie, rzucając im dziwne spojrzenia, pełne niedowierzania i ciekawości.

– Widziałem w życiu wiele dziwnych rzeczy – powiedział. A potem milczał przez dłuższy czas. Kręcił głową i mamrotał do siebie. Długo rozmawiał przez telefon, notując coś na kartce. Ocenił rozmiar zniszczeń i wycenił ich naprawę. Wciąż wydawał odgłosy świadczące o tym, że nigdy czegoś takiego nie widział.

– Wiedzą panie, o co w tym wszystkim chodzi?

– O co chodzi? – Irene była poirytowana. – Chodzi o wandalizm.

– Pytam tylko, czy mają panie jakieś podejrzenia.

– Zgłosiłyśmy to – oznajmiła Sylvi ze złością. – Policja będzie musiała to wyjaśnić.

– Dokładnie – powiedział i kontynuował robienie notatek. – Ale ta sprawa jest wyjątkowa. Jeśli gazety się o tym dowiedzą, mogą się znaleźć jacyś chuligani-naśladowcy.

– To nie był zwykły chuligan – wyjaśniła Sylvi. – To coś gorszego.

Irene wypełniła formularze i podpisała je. Następnego dnia dwóch szklarzy przyjechało furgonetką. Mówili słabo po angielsku, a między sobą po polsku. Cztery z ośmiu pomalowanych na czarno okien zostały tymczasowo wymienione i do domu znów zaczęło wpadać światło, a wraz z nim nadzieja. W końcu to tylko czarna farba. Nie groźba śmierci. Sylvi stała przed domem i patrzyła, jak mężczyźni pracują. Śledziła ich wzrokiem, zastanawiając się, czy coś wiedzą. Ale słyszała tylko pogawędki między nimi, brzmiały miło.

Wróciła do środka. Widok pokoi wypełnionych światłem słonecznym pobudził ją do działania. Czy powinna w końcu pójść na cmentarz? Pomyślała, że musi przecież iść dalej, pokonać największą ze wszystkich przeszkód. Stanąć nad grobem ze świadomością, że leży tam w ciemności sam, że zawsze będzie tam leżał. Głuchy i ślepy.

Dała matce znać o swoich zamiarach i poszła do samochodu, zdeterminowana. Zatrzymała się po drodze i kupiła kwiaty. Jechała dalej z dziwnym posmakiem w ustach, krwawym i metalicznym. Kiedy zatrzymała się przed bramą z kutego żelaza i już miała nacisnąć klamkę, poczuła wstrząs w całym ciele. Niewidzialna siła szarpnęła nią tak, że całe jej ciało zadrżało. Czy będzie w stanie tam dojść, czy nie upadnie? Jak powstrzyma się od wykopania go gołymi rękami i zaniesienia w ramionach do domu, mimo że ciało było już w stanie rozkładu? Chciała tylko przekroczyć próg domu matki z dzieckiem w ramionach, położyć się do łóżka, przykryć go kołdrą, a potem leżeć tam, ona i chłopiec, spleceni tak mocno, że byliby jak jeden organizm. Leżeć aż do własnej śmierci, tuląc się do niego i krzycząc, gdy ktoś przyjdzie go jej zabrać, on jest mój! Jestem matką!

Uspokój się, napomniała się. Jest mu wygodnie tam, gdzie jest teraz, na łóżku z białego jedwabiu. Podejdę do niego i powiem kilka słów. I dam mu czerwone kwiatowe serce, które zrobili w kwiaciarni. Nacisnęła klamkę i przeszła przez bramę. Czy poczuje więź? Słyszała od innych, że przy grobie można prowadzić długie rozmowy ze zmarłymi. Ale Elias jeszcze nie zaczął mówić. Trzymała ostrożnie kwiatowe serce i szła wyrównaną ścieżką. Miała wrażenie, że stąpa po rozrzedzonym powietrzu, nie ma żadnego kontaktu z ziemią, jest tylko mózgiem bez ciała. Znajomy niepokój. Podniosła kwiatowe serce do twarzy. Powąchała kwiaty, dotknęła płatków ustami. Rama z zielonej pianki, z małymi czerwonymi różami i zielonymi liśćmi. Powiedzieli, że wytrzyma dwa tygodnie. Wszystko na grobie musiało być prawdziwe, nie plastikowe, nie na baterie.

Kiedy dotarła do białego krzyża i zobaczyła jego imię, znów poczuła przerażenie. Musiała zmierzyć się z prawdą, że jest martwy i pochowany. Ale wtedy poczuła, że struna między nimi zaczyna drżeć. On wie, że tu jestem, pomyślała, czekał. Upadła na kolana. Pochyliła przed nim głowę i zamknęła oczy. Mamusia wkrótce z tobą będzie, wyszeptała, słyszysz mnie? Położyła kwiatowe serce na krzyżu, czerwone, miękkie i piękne. Teraz było dla niej oczywiste, że zawsze będzie tu przychodzić i utrzymywać go przy życiu. Za każdym razem, gdy będzie go potrzebowała, padnie na kolana, wyciągnie ręce. I zapali świeczkę.

Po chwili zaczęły ją boleć plecy. Wstała mozolnie i rozejrzała się po cmentarzu. Tego wrześniowego dnia wszystko było piękne i ciche, mieniło się słońcem i kwiatami. Żadnego wiatru, żadnej bryzy, żadnych drżących liści. Natura wstrzymała oddech z szacunkiem, jej chwila z Eliasem była święta. Spojrzała w niebo i uformowała ustami kilka słów. Zabierz mnie, po prostu mnie zabierz. Już się nie przejmuję śmiercią. Umarli mają się dobrze, czego się boimy?

*

Dwie kobiety weszły na komisariat policji. Zatrzymały się przed recepcją i rozejrzały zdezorientowane, próbując znaleźć jakiś punkt odniesienia. Były w obcym kraju, gdzie ludzie mówili dziwnym językiem, o bardzo zmiennej melodii, wysoko na końcu zdania, jakby każde było pytaniem. Na kartce, którą położyły przed oficerem dyżurnym, widniało nazwisko inspektora.

Staruszka była drobna i przygarbiona, miała piękny szal, spódnicę do kolan, grube rajstopy i dobre buty. W ręku trzymała czarną torebkę. Można było odnieść wrażenie, że zawiera kosztowności. Młodsza była mocno zbudowana, barczysta jak mężczyzna, z prostą czarną grzywką, ubrana w skórzaną kurtkę, czarne spodnie i buty na grubej podeszwie. Kiedy Sejer wyszedł z windy, ruszyły niepewnie w jego kierunku. Młodsza pociągnęła starszą za sobą.

– Madani – przedstawiła się i uścisnęła mu dłoń. – Marijana Madani.

Wskazała na staruszkę.

– Zora Jelena. Matka.

Przyjechały aż z Obrenovaca. Sejer nie rozumiał jeszcze, czego chcą od niego, skoro sprawa została umorzona. Nie przyszło mu jednak do głowy, by je odprawić. Spojrzał na nie z łagodnym zaciekawieniem, ukłonił się grzecznie staruszce i ujął jej dłoń, małą jak u dziecka. Jej twarz była blada i pomarszczona, otoczona pięknym szalem w wesołych kolorach.

– Chcemy panu coś pokazać – powiedziała Marijana po angielsku. – To bardzo ważne!

Sejer skinął głową. Może to być coś, co pomoże mu ruszyć dalej, niespodzianka, nowa perspektywa. Coś, o czym Mile nie wspomniał, coś, o czym Sylvi nie wiedziała, jedna z tych tajemnic, które istnieją we wszystkich rodzinach. Chwycił staruszkę za ramię i szarmancko poprowadził przez korytarz. Brakowało jej kilku zębów, miała zapadnięte usta. Nie dało się określić jej wieku. Druga kobieta była gdzieś po czterdziestce, przypomniał sobie, że to starsza siostra Milego.

Jacy oni są poważni, pomyślał, tacy ponurzy, jakby z wiecznie zaciśniętymi zębami. Być może to rodzinne, a może kulturowe, nie wiedział zbyt wiele o Serbii, chociaż przy okazji tej sprawy dużo o niej czytał. Wprowadził kobiety do gabinetu i pomógł staruszce usiąść na krześle. Wyglądała na niemal zagubioną w dużym meblu, przypominała strojną lalkę na wystawie. Jej stopy nie sięgały podłogi, kurczowo trzymała się podłokietników. Torbę położyła na kolanach, dużą, czarną i tajemniczą. Marijana zaczęła mówić. Jej angielski był dobry, przygotowała się do spotkania.

– Musimy porozmawiać – zaczęła.

– Bardzo chętnie – odrzekł Sejer. – Co opowiedział paniom Mile?

– Prawdę – skwitowała i spojrzała na niego surowo. – Całą prawdę. Mój brat nie zabił swojego syna.

Staruszka potaknęła głową.

– Rodzina Sylvi Roos mówi to samo o niej – odparł spokojnie. – Że nie zabiła swojego syna.

– Ta kobieta, Sylvi Roos, ma nie po kolei w głowie. – Marijana postukała się palcem w skroń. – Ona zjada ludzi. Połyka ich w całości.

Sejer uniósł brwi.

– A Mile? Co on robi?

– Mile jest duży i silny – powiedziała – ale pozwala się wykorzystywać. Uważa, że zasługuje na karę, więc się poddaje. Każdy może go poniżyć i zniszczyć, i to robią. Zdarzało się to już wcześniej. Mój brat kocha dzieci, miałby wiele dzieci, gdyby mógł.

– Przecież może – zauważył Sejer.

– Nie będzie miał więcej dzieci – oznajmiła stanowczo. – Znam go.

Obserwował ją uważnie. Była wojowniczką, rzeczniczką rodziny, tą, która przemawiała i wszystko organizowała.

– Mile jest wolnym człowiekiem – powiedział. – Sprawa została umorzona.

Marijana opuściła powieki, podobnie jak robił jej brat.

– Mile nie jest wolny – prychnęła ze złością. – Ludzie go osądzają. Oceniają go, gdy jest w sklepie i w pracy. Ktoś napisał na jego samochodzie, że zabija dzieci. Pan też go osądza, w głębi serca.

Położyła dłoń na klatce piersiowej.

Sejer ostrożnie dobierał angielskie słowa.

– Nie wiem, co wydarzyło się czwartego sierpnia – rzekł. – Dostałem dwie wersje, które się różnią. Nie wierzę w żadną, moim zadaniem jest poznać prawdę. Ale nie znam jej. Dlatego oboje są dziś na wolności. Taki jest nasz system. To dobry system.

– Nikt nie powinien zadowalać się wierzeniem – warknęła Marijana ze złością. – Wszyscy powinni wiedzieć na pewno. Powinni wiedzieć, że Mile Madani nie zabił swojego dziecka. Taka jest prawda, a pan musi ją odkryć, bo to pańskie zadanie. W przeciwnym razie Mile znów zachoruje, a po nim mama, nie zniesiemy już więcej nieszczęścia w rodzinie.

Po tym wybuchu opadła z powrotem na krzesło. Staruszka mocniej ścisnęła podłokietniki. Jeśli ktoś był na korytarzu, mógł usłyszeć każde słowo. W głosie Serbki było dużo siły.

– Sprawa została umorzona – powtórzył Sejer. – Nie mogę udowodnić winy. Nie mogę też udowodnić niewinności.

– Jeśli pan zechce, uda się panu – nalegała, ponownie pochylając się do przodu.

Odwróciła się do matki i powiedziała coś po serbsku, a starsza kobieta zaczęła grzebać przy zamku torebki. Otworzyła ją drżącymi palcami i długo szukała czegoś na dnie. W końcu wyciągnęła z czeluści torby zdjęcie. Może dziesięć na piętnaście centymetrów. Marijana wyrwała je niecierpliwie i pchnęła przez stół. Zdjęcie dziecka. Cztero- lub pięcioletnie, z jasnymi lokami.

Przyglądał mu się przez dłuższą chwilę. Dziecko spoglądało na niego z uśmiechem. Było słodkie, nieśmiałe i delikatne.

– Czy to zdjęcie Milego z dzieciństwa?

Marijana machnęła ręką z irytacją i przewróciła oczami.

– Chyba widać, że to dziewczyna. To mała Sonia – wyjaśniła Marijana. – Czy Mile wspominał o Soni?

– Oczywiście. Opowiedział mi o swojej dziewczynie. Mieli się pobrać i kupić dom. Ale potem zdarzył się wypadek i Sonia zostawiła go i znalazła kogoś innego.

– Nie, nie – Marijana niecierpliwie machnęła dłonią. – To jest córka Milego, Sonia Nikolina. Nazywamy ją małą Sonią. To zdjęcie jest stare, ona ma teraz ponad dwadzieścia lat. Urodziła się, gdy Mile był w więzieniu w Belgradzie.

– Mile ma córkę?

– Tak.

– Jego dziewczyna zaszła w ciążę?

– Tak.

– Czy jest z nią w kontakcie?

– Nie, nie kontaktował się z nią.

– Czy w ogóle ją poznał?

– Nigdy.

– Dlaczego nie?

Marijana gestykulowała gwałtownie, kontynuując:

– Jej dziadek się nie zgodził. Jego córka nie poślubi przestępcy, tak mówił. Mamy tylko to zdjęcie. Dostaliśmy je pocztą dawno temu. Nie było przy nim listu, tylko słowa na odwrocie.

Odwrócił zdjęcie. Ktoś napisał niebieskim długopisem „Sonia Nikolina” i datę, która mogła być datą urodzenia dziewczynki. Zgadzała się z pobytem Milego w belgradzkim więzieniu.

Przyjrzał się bliżej dziecku. Miała taką samą szeroką twarz jak Mile i takie same gęste włosy, ale tak jasne, że wyglądały anielsko. Marijana zorientowała się, że udało jej się zaintrygować inspektora, i odezwała się ponownie:

– Mile został zwolniony z więzienia po trzech latach, a Sonia miała już innego mężczyznę, Nikolę Dilasa. Mój brat nigdy nie zobaczył swojego dziecka i nie mógł tego znieść. Próbował wiele razy, pisał listy i dzwonił, ale nikt nie odpowiadał. Przez długi czas był hospitalizowany. Wyszedł ponownie i chciał odejść. Wziął dużą dawkę leków. Po kilku latach przyjechał do Norwegii. Nie chciał mieć dziewczyny ani dzieci, tylko pracę. Potem i tak urodził mu się Elias. Był taki szczęśliwy, że ma dziecko, które będzie przy nim. A przynajmniej tak mu się wydawało. – Westchnęła. – Rozumie pan? – zapytała na koniec.

– Rozumiem – odrzekł Sejer i skinął głową.

Staruszka mamrotała coś niezrozumiałego, głównie do siebie.

– Nigdy nie zabiłby swojego syna – stwierdziła Marijana – kiedy w końcu miał szanse być ojcem. Po co miałby to robić? To nie ma sensu.

Sejer nie mógł oderwać wzroku od jasnowłosego dziecka. Zrozumiał tok myślenia Marijany. Na początku był przytłoczony tą oczywistą logiką, ale wkrótce w jego głowie pojawiły się inne teorie. Może Mile chciał za wszelką cenę uniemożliwić kolejnej kobiecie zabranie dziecka, które ewidentnie należało do niego. Użył więc wszelkich, nawet najgorszych środków. Sejer nie zdradził swoich myśli na głos.

– Sprawa została umorzona – powtórzył tylko po raz kolejny. – Mile nie został skazany.

Marijana położyła na stole zaciśniętą pięść.

– Sylvi też nie – oświadczyła.

– To prawda – przytaknął.

– A pan nie wierzy w duchy – dodała – w pokoju była tylko ta dwójka. Dowie się pan, co się stało. Mile będzie wolny. Na papierze i w sercach ludzi będzie niewinny, choćby nie wiadomo co. To pańska praca, za którą dobrze panu płacą.

Niech będzie, że dobrze, pomyślał Sejer z uśmiechem.

Wyrwała mu zdjęcie z ręki i włożyła je do torby matki. Gdy zamknęła zamek, rozległ się ostry trzask. Staruszka mogła nie zrozumieć zbyt wiele z rozmowy, ale podniosła rękę, ocierając samotną łzę.

– I powinno to nastąpić, dopóki mama jeszcze żyje – dodała Marijana. – Nie zejdzie z tego świata z myślą, że jej syn zabił jej jedynego wnuka.

Wstała z nagłą siłą, chwyciła staruszkę za ramię i pociągnęła ją do góry.

– Hajde mama! – zawołała.

Sejer odruchowo podniósł się z krzesła. Staruszka zawisła na ramieniu córki. Jedwabiste frędzle chusty okalającej jej pomarszczoną twarz zatańczyły w powietrzu. Mamrotała coś niezrozumiale. Potem rzuciła Sejerowi spojrzenie pełne żalu i bólu, przeszywało do szpiku kości. Nie rób mi tego, powiedziały jej oczy. Wkrótce umrę.

– Czy jest coś jeszcze, co chciałaby mi pani wyznać? – zapytał uprzejmie.

– To wszystko, co musicie wiedzieć.

– W takim razie bardzo dziękuję za wizytę. Proszę dać znać, jeśli coś jeszcze mogę dla pań zrobić.

– Nic jeszcze pan nie zrobił – prychnęła Marijana.

Wyszedł za nimi na korytarz. Stał, odprowadzając je wzrokiem, ubraną na czarno wojowniczkę i małą, barwną lalkę. Był trochę zaniepokojony. Musiał na nowo przemyśleć całą sprawę. Zbrodnia, śmierć, roztrzaskane ciało dziecka, wszystko to znowu nabierało kształtów, stawało się całkowicie niezgłębione i niezrozumiałe, jakby wydarzyło się przed chwilą. Jakby dziecko uderzyło w ziemię godzinę temu. Krzyknął za nimi, że muszą przejść przez szklane drzwi, aby dostać się do windy.

– Taxi? – dodał pytająco.

Gdy Marijana potrząsnęła głową, szybkim krokiem nadszedł Skarre. Szarmancko skinął głową kobietom, odwrócił się i spojrzał za nimi.

– Pani Flakonik – zdziwił się. – Kto to był?

– Zora Jelena – odrzekł Sejer. – Mama Milego. I jego siostra. Mile ma córkę w Serbii, której nigdy nie poznał. Stracił więc już nie jedno dziecko, ale dwoje.

Skarre odczekał dłuższą chwilę, zanim się odezwał.

– Czy wpływa to na naszą interpretację sprawy?

– Myślę, że tak, na korzyść Milego. Ale prokuratura umorzyła sprawę, a tych dwoje toczy ze sobą wojnę. Jak się z tego wyplączą?

– Być może kwestia winy zostanie rozwiązana, jeśli spotka ich kolejna tragedia – zasugerował Skarre. – Jak wtedy, gdy człowiek ślepnie, bo ktoś uderzył go w głowę, i odzyskuje wzrok, gdy ktoś uderzy go ponownie.

– No tak – mówi Sejer. – Czytałem kiedyś o takim incydencie.

– Jeśli dobrze pamiętam, stało się to w Andeby.

*

W zakładzie fryzjerskim nigdy nie miała kieliszka w dłoni, żadnej butelki schowanej w szafce, dzień pracy znosiła dobrze. Mogła się skupić na klientkach, ręce miała zajęte nożyczkami i grzebieniem. Włosy prześlizgiwały się między jej palcami, suche i mokre, miękkie jak jedwab lub sztywne jak konopie, gładkie lub falowane, układały się tak, jak chciała i żyły w jej rękach.

Dostała mieszkanie spółdzielcze przy Gaju AnnSofi. Meble znalazła za darmo w Internecie. Ulgą było posiadanie własnego miejsca, ulgą było pójście do pracy, wyrwanie się z nerwowego uścisku mamy, jej niekończącej się troski. Nie pomagała. Każde pocieszające słowo przypominało o stracie.

Gwar zakładu pozwalał jej zapomnieć. Mijały godziny i minuty, jedna chwila za drugą. Małe i duże wydarzenia odpływały i łączyły się w nowe momenty, była ciągle w ruchu. Mimo to, kiedy budziła się rano, sięgała ręką po małą stopę, desperacko jej szukała, pamiętała. Niepokój wkradał się w jej życie jak fale, które uderzały o brzeg i pochłaniały klify. Koleżanki próbowały jej jakoś pomóc. Szukały czegoś, co mogłoby złagodzić ból lub sprawić, że na chwilę o nim zapomni. Zaprosiły ją na babski wieczór u Elisabeth, ale odmówiła, nie była gotowa na imprezowanie. Natarczywa bestia wciąż deptała jej po piętach, napierając na nią z niezłomną siłą. „Kiedy indziej” – powiedziały i wycofały się z głębokim szacunkiem. Tragedia, która spotkała Sylvi Roos, była tak niewyobrażalnie wielka, że uczyniła ją nietykalną. Ledwo zdążyły rzucić okiem na jej męża, jakiś czas przed tragedią. Wpadł do salonu z jakąś wiadomością. Duży, silny i przystojny, tak im się wtedy wydawało, z gęstymi, ciemnymi włosami i czarującym akcentem. Teraz myślały, że jest nieobliczalny, porywczy i niebezpieczny. Nie odzywał się, unikał kontaktu wzrokowego, takie oczywiste rzeczy.

Sylvi liczyła każdą godzinę. Dzień po dniu, noc po nocy, śledziła, jak światło wschodzi i zachodzi, zauważając każdy niuans, złote słońce, błękitny zmierzch i miękki jesienny mrok. Widziała wyraźnie, była świadoma i obecna, jak dziewczyna stojąca sama na parkiecie, otoczona przez życzliwych widzów. Zatańcz dla nas, krzyczeli, wiemy, że potrafisz! Zdała sobie sprawę, że jej głos jest niższy, obniżył się sam z siebie. Miała lepszy słuch, większą wrażliwość i głębszą koncentrację. Nic nie umknęło jej uwadze, twarze, głosy, nastroje, możliwe znaczenia. Nie była przyzwyczajona do odbierania tak wielu informacji podczas spotkań z ludźmi. Była bardziej czujna niż wcześniej, ale też przytłoczona. Spała lepiej, śniło jej się wiele dziwnych rzeczy, pamiętała je później ze szczegółami – dziwne wydarzenia, absurdalne postacie, drzwi, które otwierały się i zamykały, a ona wędrowała z pokoju do pokoju, od światła do ciemności. Czasami myślała: Idę się napić. Czyż nie zasługuję na drinka po tym wszystkim, przez co przeszłam? Inni sięgają po kieliszek z absolutną łatwością, piją, ile chcą. Jej jednak udawało się tego uniknąć, dręczyła się godzinami pragnienia.

Lubiła poczucie kontroli, ale miała zawroty głowy, jak na dużej wysokości. Każdego ranka układała plan dnia, czym wypełnić czas po pracy, czym się zająć. Mieszkanie, które znajdowało się na parterze, miało małą werandę z trzema schodkami prowadzącymi w dół na duży trawnik. Lubiła stać tam wieczorem i patrzeć na park za blokami, różnorodne drzewa i krzyżujące się ścieżki. Obserwowała, jak zieleń się zmienia. Liście opadały i wirowały na wietrze, osiadały miękko na ziemi niczym szeleszczący dywan. W końcu gałęzie zostały ogołocone. Stojąc na tle jesiennego nieba, mogła spoglądać w głąb gaju. Nigdy nie chodziła tymi ścieżkami, ale wiedziała, że prowadzą do innego osiedla, podobnego do jej własnego. Często widywała ludzi przechadzających się między blokami.

Pewnego dnia, kiedy skończyła pracę z ostatnią klientką, a inne dziewczyny wyszły, stanęła przed lustrem i spojrzała na siebie. Znacznie zeszczuplała. Ale kolor jej twarzy był świeższy, w jej żyłach nie było już trucizny. Chwyciła swoje długie włosy i zebrała je na czubku głowy. Tak bardzo chciała stać się kimś innym, zupełnie nową Sylvi Roos, kimś, kto powstał z popiołów i wzbił się wysoko. W jej głowie znów odezwał się podstępny głos. Czy naprawdę wypicie kieliszka wina jest tak niebezpieczne, czy jest gorsze od połknięcia tabletek, valium czy sobrilu, wszystkich tych rzeczy, które lekarz przepisałby jej bez wahania, gdyby go o to poprosiła? Czy wypicie kieliszka nie jest normalniejsze?

Zamilkła i ponownie rozpuściła włosy. Jeśli zmienię wygląd, pomyślała, jeśli skrócę włosy i je rozjaśnię, bestia mnie nie rozpozna i rzuci się na kogoś innego. Jest tyle spragnionych dusz. Zaśmiała się do siebie z irytacją. Oderwała się od lustra, chwyciła torebkę, zasunęła kratę, zamknęła zakład i ruszyła do domu. Weszła do przedpokoju, mocno zatrzasnęła drzwi i założyła łańcuch. Nasłuchiwała wewnątrz mieszkania, by sprawdzić, czy bestia pobiegła przed siebie, czy może czeka w kącie z ostrymi pazurami. Ale słyszała tylko swój oddech. Nie czuła obecności zła. Już wkrótce wygłodniałą bestię opuści moc.

*

W obcym sklepie Marijana miała problem z orientacją. Różnił się od tych znanych jej z domu, dlatego długo szukała niezbędnych artykułów. W końcu znalazła mąkę kukurydzianą, ser feta, szpinak, jabłka i wieprzowinę na gulasz, bo cielęciny nie było, ani świeżej, ani mrożonej. Kupiła także masło, warzywa, czeskie piwo i ciemną czekoladę do kawy, płacąc kartą Milego. Po powrocie do domu w Katfoss natychmiast zabrała się za pieczenie proi, ugniatając ciasto z energią, której pozazdrościłby każdy piekarz. Pokroiła mięso na duże kawałki, dodała je do garnka z warzywami. Jabłka obrała, wydrążyła i ugotowała do miękkości, a następnie zalała czerwonym winem, które kupiła na lotnisku. Pracowała w milczeniu. W kuchni Milego słychać było tylko odgłosy stali i porcelany, garnków i patelni, szklanek i skwierczącego masła. Zora śledziła córkę wzrokiem. Odnotowywała każdy szczegół gotowania, wszystko to, czego tak pieczołowicie ją uczyła, a czego sama nauczyła się od własnej matki, błogosławionej Anji. W myślach znów była młoda i piękna, rozpoznawała smakowite zapachy, zamykała oczy i odpływała. Marco, jej przystojny mąż, wkrótce wróci z pracy. Pochyli się nad garnkiem i chrząknie z zadowoleniem. Ale nie była już młoda. Marco nie żył od lat, a ona była chora na cukrzycę, krew jej ledwo krążyła. Słabł jej wzrok i bolały stawy. Jedli w milczeniu. Było tyle tematów, o których mogliby porozmawiać, zbyt wiele, od czego zacząć, kto powinien zacząć i czy w ogóle istniał jakiś bezpieczny temat? Tak właśnie myśleli, przeżuwając i przełykając, spoglądając na siebie ukradkiem. Zora rzuciła okiem na swoje dorosłe dzieci, zauważając ich krzepkie sylwetki z szerokimi ramionami i muskularną budową. Pomyślała, że oboje odziedziczyli swoją siłę po Marcu, który poprzez dzieci dawał o sobie znać, był obecny przy stole na swój własny sposób. Od czasu do czasu wzdychała, nie mogąc pojąć losu, jaki spotkał rodzinę Madani.

Co zrobiliśmy źle? Nic. Żyliśmy przyzwoicie, bez narzekania. Modliliśmy się w kościele i w domu, nie piliśmy, nie kradliśmy i nie mówiliśmy źle o sąsiadach. Nie można więc było zapewnić sobie dobrego życia, nawet żyjąc w zgodzie z zasadami, los i tak miał swoje zdanie.

Spojrzała na ręce syna po drugiej stronie stołu. Silne pięści, którymi tak ciężko pracował, które nigdy nikogo nie skrzywdziły. Bo nie skrzywdziły, prawda? Nie mogła znieść myśli o tym, nie miała odwagi spojrzeć mu w oczy. Siedziała i patrzyła na jego dłonie, które nie miały już trzymać dziecka, być może nigdy. Skąd miałoby się wziąć dziecko, skoro kobiety, które spotykał na swej drodze, zawsze go zostawiały? Stała się taka ciężka i zmęczona. Nawet przełykanie przychodziło jej z trudem. Nie miała wielu zębów, Mile pociął jej mięso na drobne kawałki. Ale chleb kukurydziany, który upiekła jej córka, był wypełniony fetą i szpinakiem, chciała uczcić posiłek, więc podziękowała zarówno Bogu, jak i Marijanie. To córka przerwała ciszę. Musiały odwiedzić Eliasa przed wyjazdem do domu. Chciała zrobić zdjęcia grobu, kościoła i wszystkiego dokoła.

– On nie ma jeszcze nagrobka – powiedział szybko Mile. – Poczekajmy, aż będzie na miejscu. Wtedy będę mógł zrobić zdjęcia i wysłać ci je mailem. Mogę pojechać do Ellevåg, kiedy będzie ładna pogoda.

Zora spojrzała szybko na córkę. Czyżby syn próbował je powstrzymać? Dlaczego miałby to robić? Chciały zobaczyć grób na własne oczy, a nie tylko zdjęcie.

– Rzeczywistość jest lepsza – mruknęła Marijana. – To, co oczy widziały naprawdę, zapamiętuje się w inny sposób. Zapamiętujesz powietrze, wiatr, dryfujące chmury. Kwiaty, drzewa i innych żałobników. Nastrój.

Właśnie myśl o „innych żałobnikach” sprawiła, że Mile się zawahał. Co jeśli natkną się na Sylvi i Irene albo przyjaciółki Sylvi? Jakie padłyby słowa, co by pomyśleli, co opowiedzieli innym? Staruszka bez zębów i twarda kobieta w męskim ubraniu, z wielkimi dłońmi i stopami. Surowe i obskurne, sam je zostawił. Pomyśleliby, że stąd się wywodzi, od tego się zaczęło. Rodzina. Wychowanie. Dziedzictwo.

– Zrobię zdjęcia – powtórzył stanowczo. – Wkrótce.

Nie było miejsca na protesty.

– Ale… – powiedziała staruszka. – Mam coś dla małego. Marijana, przynieś mi to z walizki.

Siostra odeszła od stołu. Miała męskie ruchy jak brat, twarde i gniewne. Szybko wróciła z białym pudełkiem, które otworzyła i położyła na stole. Mile zajrzał do środka i z wahaniem podniósł małą ozdobę. Był to koszyczek, wydziergany z białej nici, a następnie usztywniony, być może w wodzie z cukrem. Koszyk był wypełniony różami, różowymi i nieco ciemniejszymi, wykonanymi z nylonu, a może jedwabiu. Kryło się za tym wiele pracy. Matka musiała się postarać, była przecież ślepa na jedno oko, a w drugim miała zaćmę. Mimo to wydziergała koszyczek z cienkiej nici, tysiącami oczek. Był naprawdę piękny. Ale wiedział, że Sylvi go zabierze. Zdałaby sobie sprawę, skąd pochodzi, i wyrzuciłaby go.

– Ale tam pada, mamo – powiedział łagodnie. – I mocno wieje…

– Zamknij się – rzuciła ostrzegawczo Marijana.

– Jest taki delikatny i biały – próbował. – Prawie nic nie waży. Deszczowa pogoda… Mały podmuch wiatru…

– Ciii – powtórzyła siostra.

Westchnął i poddał się.

– W takim razie zabiorę go ze sobą – obiecał. – I zrobię zdjęcie, gdy będzie na miejscu.

Nie patrzył na matkę, kiedy to mówił. W głębi duszy rozpaczał. Oczami wyobraźni widział Sylvi znajdującą koszyczek, depczącą go butami, aż zniknie w czarnej ziemi.

Posiłek dobiegał końca. Zjedli delikatne jabłka i odsunęli talerze na środek stołu. Nie rozmawiali o tej strasznej rzeczy, tak jak nigdy nie rozmawiali o wypadku w jego ojczyźnie, latach spędzonych w więzieniu, chorobie czy pobycie w szpitalu. Nie chciał zresztą o tym rozmawiać. Wstyd był zbyt wielki. Po nim przyszło nieszczęście i śmierć. Pamiętał uczucie ciemności sierpniowego poranka. Było dziwnie ciemno. Czy to był sen, czy coś innego? Pamiętał, że słońce wschodziło, świecąc przez okna. Jak wiele jest warstw w ludzkiej świadomości, pomyślał, w której z tych warstw znalazł się czwartego sierpnia? Jak mógł to teraz ocenić? Ciemność to ciemność. Nie widać góry ani dołu, początku ani końca. Jego dłonie leżały na blacie stołu. Wydawało mu się, że zaczynają rosnąć, jak dobrze odżywione prosięta. Miał wrażenie, że zaraz odpełzną z przerażeniem, bo się na nie gapi. Przyciągał je do siebie i odsuwał ponownie, bawiąc się szydełkowanym koszyczkiem. Unikał patrzenia matce i siostrze w oczy.

– Co mówią ludzie w domu? – zapytał w końcu.

– Ludzie? – zapytała jego siostra, udając głupią.

– Sąsiedzi. Przyjaciele. Co mówią?

– Nic nie powiedziałyśmy – wymamrotała Marijana.

– Nic?

Spojrzał na swoją siostrę.

– Nie wiedziałyśmy, co mówić – wyjaśniła. – Gdybyśmy mówiły, że Elias nie żyje, zapytaliby, co się stało. Nie możemy powiedzieć, że zabiła go własna matka. Będą się zastanawiać, dlaczego ciągle nam się coś przytrafia. Pomyślą, że coś jest nie tak z rodziną Madani.

Zora otarła łzę.

Mile ujrzał przebłysk tego, co było wielkim smutkiem ich matki. Wnuczka, której nigdy nie poznała, i wnuk, który umarł. Niewiele jej życia zostało i widziała to teraz wyraźnie. Marijana też nie miała dziecka, z powodów, o których nigdy nie rozmawiały. Zora ujęła dłoń Milego w swoją.

– Możemy mówić, że to był wypadek – ciągnęła. – Że on spadł. Wtedy nie będą zadawać więcej pytań. Nie będą przypisywać winy. Wypadek to wypadek. Bóg tak chciał, a przecież nie będziesz kwestionować woli Bożej.

Mile wydał z siebie pogardliwy jęk. Prawda była taka, że Bóg, o którym wszyscy mówili, nigdy nie był po jego stronie.

– W tej kobiecie – powiedziała na głos jego mama, mając na myśli Sylvi. – W tej kobiecie nie ma nic dobrego. Żadnej miłości, żadnego szczęścia. Jest sucha jak skrzydełko kurczaka.

Mile pochylił głowę, zawstydzony. Wstydził się wyborów, których dokonał w życiu. Swojego braku osądu, słabości i niezdecydowania. Co takiego jest we mnie – pomyślał – co sprawia, że kobiety drżą i robią się małe, chcą, abym wziął je za rękę i prowadził, myślą, że jestem silny? Kiedy zdają sobie sprawę, że się pomyliły, są rozczarowane, ponieważ nie dostają tego, na co liczyły. Tupi również poczuła się oszukana. Dobrze, że ją odesłałem. Na myśl o tym ogarnął go smutek, milczał dłuższy czas. Kiedy w końcu odezwał się ponownie, był w innym miejscu, głos miał mocny, a spojrzenie bezpośrednie.

– Chcecie zobaczyć hotel? Mogę pokazać wam balkon. Możemy tam pójść teraz.

Marijana zbladła z przerażenia. Zora skrzyżowała ręce.

– W porządku – powiedział szybko. – No to możemy pojechać nad wodospad. Lubię tam siedzieć na skale i obserwować silny nurt. O tej porze roku nie jest tak wściekły, ale powinnyście go zobaczyć wiosną, kiedy robi się wartki.

Wstał i oparł krzesło o stół, uśmiechając się chytrze do siostry.

– Pewnego dnia wrzucę Sylvi Roos do tego wodospadu – dodał. – A potem będę stał i patrzył, jak odpływa.

– Poczekaj, aż nadejdzie zima i śnieg stopnieje – odparła Marijana. – Wtedy nabierze większej prędkości.

*

Trzy dni później, wczesnym rankiem, odwiózł matkę i siostrę na lotnisko Gardermoen. Niosąc walizki i torby, rzucił zdawkowe pozdrowienia dla rodziny i przyjaciół, o których już nie dbał, jeśli w ogóle kiedykolwiek to robił. Zora jęczała i płakała, Marijana milczała. Pocałował je obie w policzki, suchymi, pospiesznymi pocałunkami. Między nimi leżało to wszystko, o czym nie porozmawiali. Gdy kobiety ruszyły do bramki, siostra objęła matkę ramieniem, odwróciła się i zawołała do niego:

– Uchodzi jej to na sucho. Uchodzi jej to na sucho! Zostawisz to tak?

Pojechał z powrotem do Katfoss, w domu opadł na fotel. Miał wrażenie, że czaszkę wypełnia mu zastygły cement, który uniemożliwia dopływ krwi i tlenu do mózgu. Jest coś w tych lekach, pomyślał, co nie jest dla mnie dobre. Poszedł do łazienki i otworzył szafkę. W sumie na półce miał trzysta tabletek. Zdecydowanym ruchem otworzył opakowania i opróżnił zawartość do toalety. Stał przez chwilę i wpatrywał się w czerwone kapsułki. Szybko rozpuściły się w wodzie, która zabarwiła się na czerwono. Nigdy więcej, pomyślał. Okropne rzeczy robią z moim mózgiem.

W pracy zaczęła mu doskwierać nuda przy nowym zajęciu. Sprzątanie samochodów było monotonne, te same ruchy, te same zapachy, mycie, czyszczenie i usuwanie wosku transportowego, polerowanie i zrywanie plastiku i folii z wnętrza, sprawdzanie ciśnienia w oponach, strojenie radia. Nie mówił wiele, gdy pracowali. Odpowiadał monosylabami tylko wtedy, gdy Øivind zadał jakieś pytanie.

– Hej, Madani! – wołał czasem. – Znalazłeś dziś coś pod siedzeniem?

Mile chrząkał w odpowiedzi. Zmagał się z niechęcią do mężczyzny, który był przecież dobrym facetem i nie miał złych zamiarów.

Dziś nissan x-trail, jutro mercedes lub opel. Często, gdy prostował plecy i ocierał pot, spoglądał z tęsknotą na żurawie kołyszące się wysoko nad portem. Został zdegradowany do roli sprzątacza. Starał się i harował, klął i wygrażał, przechodząc od samochodu do samochodu, zostawiając je lśniące i gotowe do dalszego transportu. Øivind obserwował go bez słowa. Frustracja Milego wpływała również na jego dzień pracy. Zaczął myśleć o koledze „szaleniec z Serbii”. Zgłosił się do zarządu i zagroził odejściem, jeśli atmosfera się nie poprawi. Wtedy Einar Hove udał się do Milego, by udzielić mu ostrej reprymendy.

– Najpierw musisz się pozbierać – powiedział. – A potem weźmiesz kilka dni wolnego.

Mile wymachiwał wielkimi pięściami.

– Nie mogę iść na chorobowe – wykrzyknął, spoglądając na swojego szefa. – Wszyscy pomyślą, że jestem winny.

Przez chwilę Einar chciał go o to zapytać. A więc nie jesteś? Co innego mamy myśleć? Nic nie mówisz i nie obwiniasz swojej żony. Ale nie odważył się zadać tego pytania. Nikt inny też nie. Byłoby obrazą dla człowieka, który został przecież uwolniony. Cholera, jakie to wszystko było trudne. Sprawa, która trafiła na pierwsze strony gazet w całym kraju, nie została rozwiązana. Ale Mile głęboko żałował, że był niemiły. Uświadomił to sobie, zobaczył siebie w ponurym świetle. Zgorzkniały, wycofany człowiek, niemiły kolega. Złożył solenną obietnicę, że od tej pory weźmie się w garść. Reprymenda zawstydziła go, ale też napełniła determinacją.

Tego samego dnia wyruszył do kościoła w Ellevåg. Zabrał ze sobą szydełkowy koszyk z różami. W przyćmionym wrześniowym świetle wyglądałby pięknie na tle ciemnej ziemi. Nie widział nigdzie samochodu Sylvi, więc schodząc po zboczu, czuł się bezpiecznie. Zamierzał zamienić kilka zdań z synem i dostarczyć prezent od babci. Był zaledwie kilka metrów od kwatery Eliasa, gdy zatrzymał się gwałtownie. Nagrobek był gotowy. Z daleka widział tylko kształt, duże serce. Obok niego siedział śpiący anioł, obejmował kamień chudymi ramionami. Podszedł i przeczytał napis, przeczytał go kilka razy, ściskając mocno koszyczek. Delikatny przedmiot się zdeformował, ale on nawet tego nie zauważył. Wiedział, że tekst, który wybrała, był starannie zaplanowany. Nie tylko chciała go zranić, chciała go zranić do końca życia. Chciała zniszczyć jego reputację, którą tak pieczołowicie budował w swojej nowej ojczyźnie. Był mordercą w Serbii, teraz był mordercą w Norwegii. To właśnie chciała powiedzieć.

„Mój ukochany mały chłopiec Elias Roos”.

Roos, nie Roos Madani. Mój mały chłopiec, nie nasz.

Sylvi wiedziała, podobnie jak on, że liczni żałobnicy odwiedzający cmentarz zatrzymywali się przy grobie Eliasa, kierowani ciekawością, bo znali dramatyczną historię. Kiedy czytali napis, ich podejrzenia się potwierdzały. Oczywiście, że to ojciec, myśleli, od dawna chorował psychicznie. Mile stał z szydełkowym koszyczkiem w ręku, nie miał pojęcia, co robić. Spojrzał na śpiącego anioła. Nie powinieneś być przytomny i czujny? – pomyślał. Spróbował ukształtować koszyczek z powrotem, postawił go przed pomnikiem. Następnie zrobił cztery zdjęcia, pod takim kątem, by nie dało się odczytać napisu. Nie chciał, żeby jego mama i siostra to zobaczyły.

– To nie twoja wina – powiedział, opierając się o kamień – że nie będę już twoim tatą. To nie twoja wina. Babcia zrobiła ci prezent. Nikt inny na cmentarzu nie ma takiego. I pamiętaj, Eliasie, jesteś prawdziwym Serbem.

Usłyszał głosy i wzdrygnął się. Dwie kobiety przechodziły ścieżką po wewnętrznej stronie muru wokół kościoła. Spojrzały na niego zaciekawione i zaczęły szeptać między sobą. Próbował je zignorować.

– Jesteś kochany, chłopcze – wyszeptał do syna. – Zawsze będziesz kochany. Ja nie.

Ponieważ Sylvi nie miała oporów przed okradaniem grobu syna, odchodząc, zabrał koszyczek ze sobą.

Zaćmienie

Kiedy myślała, że zasługuje na coś ekstra, na nagrodę lub pocieszenie, przypominała sobie z dreszczem o straszliwej decyzji, że już nigdy więcej nie będzie pić. Ta myśl była jak zimny prysznic: nigdy więcej nie wypić ani kropli. Nigdy więcej nie poczuć aksamitu i karmelu w ustach. Nie miała się czego chwycić, nie miała gdzie znaleźć spokoju. Inni mogli sięgać po swoje nagrody, ona nie miała nic. Co by to mogło być? Czekolada? Spacer po lesie? Filiżanka gorącej herbaty? A może powinna pójść na jakiś trening? Czy endorfiny zadziałają tak samo dobrze jak alkohol, dadzą jej taką samą ulgę, takie samo uczucie, że oto staje na szczycie świata? Czy powinna, zdrowa i czysta, biegać radośnie po trawie?

Czasami robiła trochę hałasu. Nie w zakładzie, nie na widoku, tylko w swoim mieszkaniu. Rzucała szklanką o ścianę lub przewracała krzesło, kopała je mocno po podłodze, czując satysfakcję, gdy uderzało z hukiem o ścianę. Otwierała drzwi i zatrzaskiwała je z całej siły, aż w szafkach brzęczały szkło i porcelana. Siadała na podłodze z oczami wpatrzonymi w kąt, z rękami przy głowie, bujała się wściekle w przód i w tył jak szalona, wyobrażając sobie, że krzyczy z całych sił, ale nie mogła tego zrobić, mieszkała przecież w bloku. W jej wnętrzu było tak wiele głosów, tyle sprzecznych pragnień. Beształy i karciły, żądały i upominały. Często słyszała ich szepty i połajania, po chwili stawały się głośniejsze, aż krzyczały tak wrzaskliwie, że chyba wszyscy je słyszeli. Atak, jak to nazywała, powoli ustępował. Stawała wtedy na nogi, napełniała szklankę napojem z lodówki, wychodziła na werandę i piła powoli, sok lub wodę mineralną, wpatrując się w Gaj AnnSofi. Lubiła myśleć, że zimny napój dociera do każdej komórki jej ciała, że koi ją i uspokaja tak, jak to kiedyś robił alkohol. Woda mineralna jest taka dobra, pomyślała, świeża, zdrowa i pożyteczna. Moja głowa jest przepełniona smutkiem, ale ciało aż drży z radości.

Każdego dnia, a czasem każdej godziny, musiała nawigować po nieznanych wodach. Obszarach, których nigdy wcześniej nie znała. Elisabeth wpadła pogratulować jej nowego mieszkania. Przyniosła butelkę wina. Sylvi wyjaśniła, że bierze antybiotyki przepisane przez dentystę, więc nie może pić.

– Nadrobimy to później – obiecała ze słabym uśmiechem.

Oczywiście. Elisabeth zrozumiała. Gdy tylko przyjaciółka wyszła, otworzyła butelkę, trzymała ją pod nosem, wąchała i wciągała zapachy, myślała, że przyniosą jej ulgę, opróżniła ją do zlewu i powąchała jeszcze raz. Janne przyszła z cydrem, jednym z mocniejszych, sprzedawanych w monopolu, Sylvi powtórzyła cały rytuał. Dziękuję bardzo. Na później.

Pewnego dnia jeden z szefów przyszedł do zakładu, aby przeprowadzić kurs obsługi klienta. Potem poszli coś zjeść. Sylvi wzięła samochód, wyjaśniła, że jej mama jest chora i że musi jechać do Ellevåg zaraz po obiedzie.

– Nadrobimy to później – powiedziały dziewczyny. Zrozumienie za wszelką cenę, życzliwość i cierpliwość, chciały przecież podnieść ją na duchu, sprawić, by wróciła do życia.

Często czuła, że coś się zbliża, coś strasznego. Czekała na to. Miała jasny umysł, była bystra i czujna. Była otwarta na wszelkie sygnały, wzrok i słuch miała wyostrzone. Czy wśród drzew dostrzegła jakiś ruch? Wydawało jej się, że widzi kołyszące się gałęzie, a może to tylko wiatr? Czy to dusza AnnSofi nie odnalazła spokoju? Kim w ogóle była AnnSofi?

Wkrótce nadejdzie grudzień. Musiała świętować Boże Narodzenie bez Eliasa. Jedzenie żeberek bez piwa i akwawity, co powie mama, co sobie pomyśli? Umówiły się, że będą świętować w Ellevåg, tylko we dwie, w ciszy i spokoju. Najpierw na grób, ze świecami i wieńcem. Przed kolacją przejrzą albumy ze zdjęciami, porozmawiają, pośmieją się i osuszą łzy. Szukała prostego wytłumaczenia dla swojej abstynencji, standardowej odpowiedzi, której mogłaby użyć wszędzie, bez konieczności ujawniania swojego upadku.

Nie, dzięki, nie dzisiaj. Nie, dzięki, nie znoszę alkoholu, mam reakcję alergiczną. Nie, dzięki, jestem na lekach, wolę wodę.

– Przestałam pić. Alkohol to gówno.

– Co? – spytaliby i spojrzeli na nią, czekając na wyjaśnienie. – Ale dlaczego?

– Alkohol wziął nade mną górę – mogłaby powiedzieć – więc przestałam.

– Tak całkiem? A chociaż mały kieliszek?

Być może czuli się trochę urażeni, ponieważ sami byli pod wpływem alkoholu, i dlatego uznali to za oskarżenie. Czy w ogóle można było uciec od picia? Czy miała wymagać specjalnego traktowania na każdej imprezie? Być tą uciążliwą osobą, która musiała się tłumaczyć? Siedzieć przy stole i demonstrować swoje szlachetne wybory? Jedna wielka prowokacja? Ona, którą uważali za imprezowiczkę? Może przestaliby ją zapraszać, może szeptaliby za jej plecami. Ludzie pomyśleliby, że jest też weganką, je tylko ekologiczną żywność i prawdopodobnie jest foliarą, która wierzy w jasnowidzenie i energoterapię.

– Nie piję – powiedziała do siebie na głos. Alkohol to gówno. Właściwie brzmiało to dobrze, przynajmniej w jej uszach. Mówiła to osoba pewna siebie i opanowana. Lepsza osoba, która patrzyła na innych ludzi z łagodnym pobłażaniem. Mogłaby powiedzieć z lekkim uśmiechem do każdego, kto by zapytał, i dodać na swój łaskawy sposób: ale ty się napij, na pewno zasłużyłeś. Drzewa w lasku protestowały, jakby współpracowały ze zwierzęciem. Poruszały się, gdy tak stała i patrzyła na nie, kłaniały się i poddawały, drżały. Po prostu się napij. To nie znaczy, że świat się kończy. Jeśli ktoś zasługuje na drinka, to właśnie ty.

Ale zacisnęła zęby. Szukała pozytywów w swojej abstynencji i znalazła wiele. Wciąż jednak pędziła przez każdy dzień, nie mogła się doczekać wieczora, ciemności i zapomnienia. Przeżyła kolejną dobę, następna miała być łatwiejsza, tak wszyscy twierdzili. Nic podobnego. To było teraz jej życie, codzienna walka. Świadoma obecność we wszystkim.

Pewnego wieczoru siedziała w swoim wygodnym fotelu i czytała czasopismo popularnonaukowe. Przyniosła je z zakładu fryzjerskiego, było już stare. Głównym tematem było odkrycie archeologiczne. Chodziło o niño sótano, przewróciła na stronę siedemnastą, by przeczytać artykuł. Nad rzeką Parana, w starej wiosce w Ameryce Południowej, podczas prac budowlanych znaleziono ruiny małego domu. Kiedy robotnicy usunęli kamienne ściany i zaczęli kopać, znaleźli pod domem małą piwnicę o powierzchni zaledwie ośmiu metrów kwadratowych. Leżał tam szkielet dziecka. Dziecko musiało mieć około roku, kiedy zmarło. Badacze nie byli w stanie określić, czy szkielet należał do chłopca czy dziewczynki, mimo to nadano mu przydomek: chłopiec z piwnicy. Siedziała i patrzyła na zdjęcia. Nikt nie wiedział, kim był, jak długo tam leżał i dlaczego.

Maleńki, nienaruszony szkielet, wszystkie dwieście kości. Dziecko leżało tam w samotności, w pobliżu nie znaleziono żadnego szkieletu dorosłej osoby ani nawet szczątków domowego zwierzęcia. To wystarczyło, by do jej oczu napłynęły łzy. Nigdy nie widziała tak samotnego dziecka. Dlaczego chłopiec został porzucony i dlaczego umarł, gdzie podziali się dorośli? Czy zniknęli w pośpiechu? Czy stało się coś dramatycznego, co zmusiło ich do ucieczki? Dlaczego nie zabrali dziecka ze sobą i dlaczego było w piwnicy pod domem? Czy była to forma kary, czy został usunięty ze społeczności z powodów, których nikt nie rozumiał?

Nie było żadnych uszkodzeń, żadnych oznak śmiertelnej choroby ani wad rozwojowych. Jego losy owiała tajemnica. Chłopiec leżał na boku z podciągniętymi kolanami i złożonymi rękami, jakby się modlił. Było też duże zdjęcie jego głowy. Wydawało jej się, że rozpoznaje rysy Eliasa. Pięknie wysklepiona czaszka w kolorze piasku, z ciemnymi oczodołami. Wiedziała, że ludzkie kości przybierają kolor środowiska, w którym leżą, wody lub piasku, bagna lub gleby, skały lub lodu. A co z czaszką Eliasa, pomyślała, leżącą w trumnie, z dala od działania deszczu i wiatru. Musi być czysta i biała, pomyślała, bielsza niż ta. Ale gdyby Elias został kiedykolwiek odnaleziony, za dziesięć tysięcy lub pięćdziesiąt tysięcy lat, jego czaszka nie byłaby okrągła i gładka jak czaszka chłopca z piwnicy. Jego głowa składałaby się z fragmentów roztrzaskanych kości, które prawdopodobnie próbował poskładać w całość jakiś nieszczęśnik. Nie mogła znieść myśli o reszcie szkieletu. Jeśli kiedykolwiek go znajdą, jej syn będzie układanką. Orzekną, że może to był człowiek, a może małe zwierzę. Tylko ekspert byłby w stanie złożyć go z powrotem w całość. Położyła dłoń na zdjęciu. Wydawało jej się, że czuje gładką kość, która powoli rozgrzewa się pod jej skórą. Że czuje dawny żal.

A co z Milem, czy myślał tak samo jak ona? Czy przechodził przez to samo co ona, czy jego wyobraźnia wędrowała do tak mrocznych miejsc? Czy wyobrażał sobie swojego syna w ten sposób? Czy jego myśli biegły tak jak jej, tysiące lat w przyszłość?

Mile był człowiekiem niewielu słów. W swoim cichym umyśle był bardziej zajęty myśleniem o innych niż dawaniem czegoś od siebie, bał się odsłonić, a sądziła, że ukrywał wiele. Że na dnie jego duszy jest coś, co ciągnie go w dół. Głaskała obraz szkieletu od góry do dołu, czuła, jak dziecko nabiera kształtu pod jej wrażliwymi opuszkami palców. Uderzyła ją nagła myśl. To ją podekscytowało. Czy to głos z jej wnętrza, czy ta myśl pochodziła od samego dziecka, nie wiedziała, ale całkowicie się z tym zgodziła.

Poszła po nożyczki. Zaczęła ciąć papier, powoli i precyzyjnie, całą stronę z powiększonym obrazem czaszki dziecka. Piaskowożółta czaszka, czarne oczodoły z całą ich tajemniczością i cienkie jak nitka szwy były wyraźne jak małe strumyki. Upewniła się, że pod zdjęciem znajduje się tekst. Chłopiec w wieku około roku, porzucony w piwnicy. Odłożyła je na komodę w przedpokoju, znalazła dużą kopertę, włożyła zdjęcie do środka, napisała na odwrocie M. Madani i zakleiła list. Włożyła płaszcz, poszła do garażu, otworzyła go i weszła do środka. Jadąc do Katfoss, poczuła, że dobrze będzie wyrzucić z siebie złość i rozpacz. To lepsze niż te wszystkie rozmowy z terapeutą.

Teraz skierowała swoje gorzkie oskarżenia na mężczyznę, który ją zdradził. Może z jakąś kobietą z Europy Wschodniej, z kimś, z kim miał coś wspólnego. Z kimś, komu mógł narzekać na bogatych, zepsutych Norwegów. Koperta ze zdjęciem chłopca z piwnicy leżała na siedzeniu obok. Po trzydziestu minutach minęła dom Milego. Pojechała jednak kilka metrów dalej, do skrzynek pocztowych, nie było jej widać z okien domu. Wysiadła z samochodu i ostatni raz spojrzała na kopertę. Ostrożnie wrzuciła ją do skrzynki i z hukiem zatrzasnęła wieko. Wskoczyła do auta, zawróciła i pojechała do domu. W jej myślach pojawiła się twarz Milego. Reakcja, gdy otworzy kopertę, ból, który miał go przeszyć jak szydło. Jego twarz pozostała kamienna. Nie mogła wiedzieć, co tak naprawdę kryje się za tymi zielonymi oczami. Musiał jej odpowiedzieć, to była tylko kwestia czasu. Walczyliśmy o prawo do dziecka, pomyślała. Teraz walczymy jak dwa kundle o kości.

*

Grudzień.

Mile przysięgał, że jest sprawny fizycznie i psychicznie. Patrzył Einarowi Hove w oczy i gwarantował mu bezpieczeństwo. Wyciągnął rękę, by pokazać, że jest stabilna. Kontener ważył dziewięćdziesiąt ton, wisiał na haku jak wahadło. Siła wiatru była znikoma, cztery punkty zaczepu zostały sprawdzone i zatwierdzone. Miał kontakt wzrokowy z ładunkiem i z sygnalistą na ziemi, samym Einarem. Był w kontakcie radiowym i stosował się do wszystkich instrukcji, pozostawał tak czujny, że bardziej się nie dało. Do tej pory nie otrzymał ani jednego sygnału stop.

– Wygląda dobrze – usłyszał. – Niech trochę powisi, zanim się obrócisz.

Mile był na swoim miejscu, w kabinie operatora, dwadzieścia pięć metrów nad ziemią, po tym jak całą jesień oporządzał fabrycznie nowe samochody. Nie mogę tego teraz zepsuć, pomyślał, bo nigdy nie odzyskam tej pozycji. Nie mogę upuścić kontenera. Odyn i ja zrobimy wszystko jak należy. Spojrzał w dół na statek towarowy Freja, na Neptuna i Commandera z Bremy i Rotterdamu, na żółte hełmy i czerwone kontenery do rozładowania, i to on, Mile Marco, miał je rozładować. Jeśli wpadnie w dobry rytm i będzie pracować bez zakłóceń, da radę przenieść piętnaście kontenerów na godzinę. Wkrótce nadejdzie Boże Narodzenie. Będzie świętował w Obrenovacu na początku stycznia, ale jak tylko okres świąteczny się skończy, wróci do domu w Katfoss. Potem zapali świeczkę dla Eliasa, kupi wieniec i położy go na grobie, a może i prezent, małą figurkę Playmobil z żółtym hełmem. Widział takie w sklepie. Sylvi znajdzie ją i wyrzuci, tak jak wyrzuciła wszystko inne, ale przez jakiś czas, może przez kilka godzin, mały robotnik stałby tam, u synka.

Sylvi zostawiła zdjęcie czaszki w jego skrzynce pocztowej. Nie mógł uwierzyć własnym oczom, kiedy je znalazł. Stał tam przez dłuższą chwilę, czytając tekst pod zdjęciem, po czym zgniótł kartkę w twardą kulkę. Rozejrzał się bojaźliwie, zastanawiając się, czy ktoś go obserwuje. Powinien pomyśleć, jak zemścić się czymś jeszcze gorszym. Kontener zakołysał się gwałtownie. Einar przerwał jego rozmyślania.

– Uważaj, kołysze się!

Wszystko stało się tak szybko. Zatracił się i stracił koncentrację, pozwolił Sylvi zdobyć przewagę. Poczuł napięcie łańcucha, siłę, nad którą nie miał kontroli, w ciągu zaledwie sekundy wykorzystał swój limit błędów. Zatrzymał się i czekał, aż ładunek się ustabilizuje. Oddychał szybko. Trzymał manetki tak mocno, że kłykcie mu pobielały.

Od statku towarowego do nabrzeża, gdzie kontenery stały w równych rzędach, gdzie było wolne miejsce na ten, który właśnie uniósł, odległość była niewielka. Wszyscy na ziemi się zatrzymali. Spojrzeli na Odyna i kołyszący się kontener, który z pewnością zmiażdżyłby wszystko na swojej drodze, gdyby nie został odpowiednio opuszczony.

Mile pocił się pod kaskiem. Strużki spływały mu po czole. Pomyślał nagle, że to Elias kołysze się w żelaznym szponie, jego jedyny syn, najcenniejszy, któremu nie może stać się krzywda. Nie może w nic uderzyć ani upaść zbyt szybko. Teraz jestem w hotelu. Widzę, jak spada z barierki, zjeżdża po krawędzi głową do przodu. Nie, nie mogę o tym myśleć, jestem w pracy. Muszę pracować! Einar nie spuszcza ze mnie oka. Ale wizja go nie opuszczała. Głową do przodu, tak powiedział sędzia. Teraz cofam czas, pomyślał, tym razem mam pełną kontrolę, jestem najlepszym operatorem dźwigu. Najlepszym ojcem. Kontener w końcu zawisł nieruchomo. Powoli opuścił go na ziemię, wylądował w miejscu przeznaczenia miękko jak świąteczny prezent. Gdy zaczepy puściły, Mile wypuścił powietrze z płuc. W jego uchu znów zabrzmiał głos Einara.

– Dobrze sobie poradziłeś, Mile, ale byłeś za szybki. Zrób sobie przerwę.

– Tak jest, szefie. – Osunął się do wnętrza kabiny. Siedział zgarbiony jak starzec. Najlepszy operator dźwigu i najlepszy tata. Nie był teraz tego pewien.

Mężczyźni jedli drugie śniadanie w długim, niskim baraku, ze stołami i krzesłami, płytą grzewczą i małymi oknami wychodzącymi na fiord. Kalendarz z nagimi zdjęciami wisiał tam raczej dla żartu, mieli też radio, dywaniki na podłodze i suchego kaktusa na parapecie. Byli tam wszyscy. Einar Hove, Bartosz i Roy, Tidemann, Øivind i on sam. Wydawało mu się, że patrzą na niego w inny sposób, nerwowo, gdy tak grzebali w pudełkach na lunch. Kubki z kawą zniknęły w wielkich pięściach. Przy stole było zbyt cicho. Mile poczuł niepokój i chłód. Słyszał tylko powolne siorbanie i szuranie stóp pod stołem.

Nie rozumiał. Wszystko szło tak dobrze. Szefostwo dało mu szansę, a on ją wykorzystał. Niewielka niestabilność była chyba normalna po długiej przerwie, w której ruszał się zupełnie inaczej.

– Słuchaj, Mile… – usłyszał w końcu głos Bartosza. – Tak tu rozmawialiśmy.

Mile sięgnął po kubek z kawą. Nadchodzi najgorsze, pomyślał z przerażeniem, mają dość. Krew zmroziła mu się w żyłach.

Zamierzają odebrać mi uprawnienia operatora dźwigu, na które tak ciężko pracowałem, na które zasłużyłem. Przeprowadzili głosowanie i uważają, że nie dam rady. Dzisiejszy mały błąd nie jest prawdziwym powodem. Nie gadam dużo. Mój ojciec, Marco, też nie gadał, tylko kiedy był wściekły, to rodzinne. Ale pracuję, ciężko pracuję. Obsługuję Odyna z łatwością, jak zabawkę. Ale im chodzi o coś innego. Chcą kolegi, który żartuje i się śmieje, który wali w stół i przeklina, który chodzi do pubu i pije, najlepiej za dużo. Nigdy nie będę takim facetem, nigdy nie będę Norwegiem, po co to całe gadanie? Przełknął kawę, poparzył sobie język, ogrzał dłonie na kubku. Jakie argumenty tym razem wymyślili? Czy grozili odejściem, jeśli Einar go nie zwolni? Czy poszli grupą do kapitana portu i wykorzystali jego chorobę jako argument? Madani jest wrakiem, nerwowy, wycofany i niebezpieczny dla otoczenia. Czy twierdzili, że stawką jest życie? – zastanawiał się, wypijając więcej kawy. Zaczęło mu cieknąć z nosa.

Bartosz mówił dalej:

– Nie byliśmy na pogrzebie, Mile… – Jego głos był dziwnie słaby. – Nie wiedzieliśmy, czy możemy przyjechać. Nie wiedzieliśmy, co powiedzieć. Nie wiedzieliśmy, jak się sprawy mają. Przykro mi to mówić, ale nie wiedzieliśmy, co tam zastaniemy. Baliśmy się, że zrobimy coś niewłaściwego.

Jego koledzy przytaknęli zgodnie, niczym mądrzy starcy.

– Nie złożyliśmy kondolencji ani tobie, ani twojej żonie. Nie powiedzieliśmy ani słowa. Wiemy, że to koniec między wami, żeby było jasne, jest tu kilka rozwiedzionych osób. Uważamy, że to cholernie żenujące i tchórzliwe z naszej strony. Ale nie było nam łatwo, a ty nie dajesz nam żadnych sygnałów. Kiedy zostałeś tatą, nie zorganizowaliśmy nawet kwiatów. Nie jesteśmy w tym dobrzy. Wszyscy jesteśmy jacyś nieogarnięci.

Skrępowanie. Zakłopotane spojrzenia.

– Ale miał ładny pogrzeb, prawda? – zapytał Bartosz.

– O tak! – wykrzyknął Mile, rumieniąc się ze wstydu. – Wszystko było takie piękne.

Przez dłuższą chwilę było ciszej. Tylko nieistotne dźwięki. Usłyszeliby muchę, gdyby pacnęła w stół.

– Żaden z nas nie był też później na grobie – ciągnął Bartosz – ale bardzo byśmy chcieli. Leży chyba w Ellevåg? Żaden z nas nie stracił dziecka, nie wiemy, jak to jest. Ty też niewiele mówisz. Jesteś samotnikiem, Mile.

Tidemann zachichotał, inni wpatrywali się w podłogę. Mile czekał. Trzymali swoje kubki, jak topielec koło ratunkowe.

– Ale w końcu udało nam się zorganizować dla niego prezent. Taki symboliczny – kontynuował Bartosz. – Tylko po to, żeby mu okazać pamięć, bo jeździsz przecież na grób zapalić znicz.

Schylił się i zniknął pod stołem, by podnieść coś z podłogi. Wyglądało jak pudełko po butach, czerwone z czarnym tekstem. Przesunął je przez stół, Mile nerwowo przyjął prezent, zdjął pokrywę i zajrzał do środka. Nawet telefon, który często brzęczał, milczał uroczyście, gdy Mile uniósł dokładny model żurawia portowego. Był czarno-czerwony, ciężki i solidny, wykonany z metalu, i tak szczegółowy, że aż niewiarygodny, z kabiną i dźwigniami, stalowymi linami i hakiem. Zważył go w dłoniach. Przejechał palcami po małych częściach. Wewnątrz kabiny siedział robotnik w żółtym kasku z rękami na dźwigniach. Z boku kabiny widniały litery i cyfry. LMH 550.

Roy nie mógł się dłużej powstrzymać. Pochylił się nad stołem i wskazał na operatora w żółtym kasku.

– Mile the Man – powiedział głośno i zasalutował. Pozostali podeszli z ostrożnymi uśmiechami.

– Większy niż Odyn – mówi Einar. – Ten unosi sto czterdzieści ton. Kosztuje trzydzieści milionów i jest o dziesięć metrów wyższy. Prawdziwe cacko.

Mile nie miał słów. Kiwał tylko głową, jak idiotyczna marionetka, pokiwał kilka razy, nieśmiało zerkał na kolegów, schował ręce na kolanach. Nie chciał, żeby widzieli, jak drżą. Tak, chciał zabrać go ze sobą na cmentarz i pokazać Eliasowi. Wyjaśnić mu wszystkie szczegóły, co może unieść, jaką precyzyjną pracę wykonać. Potem zabierze go do domu i postawi na parapecie w kuchni. Będzie podziwiać za każdym razem, gdy siądzie do jedzenia, jako pierwszą rzecz, którą ujrzy rano. Ostrożnie włożył go z powrotem do pudełka i zakrył wieczko.

– Niesamowite – udało mu się wymamrotać.

– To z Liebherr – wyjaśnił Einar. – Wysyłają takie modele kilku wybranym klientom na Boże Narodzenie. Pomyśleliśmy więc, że ten powinien być dla ciebie i synka. Myślę, że jest w tym jakaś symbolika – powiedział. – Na pewno to rozumiesz.

Einar otworzył swoje pudełko na kanapki, wyjął kawałek chleba z mortadelą, ugryzł i długo żuł.

– Mówimy o małym chłopcu – kontynuował. – Kwiatów na pewno miał już dość. Tak, wiem, że to trochę dziecinne – dodał. – Dobrze, że żony nas nie widzą.

Mężczyźni cicho zachichotali znad jedzenia. Mile podniósł pudełko ponownie i znowu uderzyła go jego waga. Nie było wątpliwości, że model jest solidny, stalowy. To nie była tania zabawka z plastiku, ta wytrzyma trudne warunki atmosferyczne. Mogłaby stać na grobie przez lata, gdyby nie Sylvi.

Na zewnątrz świat znów się rozkręcił, słychać było hałas i zgiełk z portu, dźwięki łatwo przenikały przez czyste zimowe powietrze. Pociąg zatrąbił na pobliskich torach, w oddali słychać było syrenę. I przypomniało im to, że zawsze gdzieś dochodzi do wypadku, pożaru, katastrofy. Lub przestępstwa.

Einar zgniótł papier śniadaniowy.

– Dostaniemy w tym roku siedemset ton choinek z Danii. Można by pomyśleć, że sami nie mamy lasów.

– Jedziesz do domu, Mile? – zapytał Roy. – Kiedy wyjeżdżasz?

– W sylwestra – odrzekł.

Żuł chleb, nadal poruszony, nie był pewien, czy było go słychać.

– Ale to już po świętach – stwierdził Roy.

– Nie u nas – wyjaśnił Mile. – U nas Boże Narodzenie jest szóstego stycznia.

Roy potrząsnął głową ze zdumieniem.

– Macie inny kalendarz w Serbii?

– Jestem prawosławny – wyjaśnił.

– To pewnie nie jecie żeberek na święta? – zapytał Einar.

– Nie, ale mamy dużo dobrego jedzenia – zapewnił i powoli się odprężał. – Wieprzowinę i kurczaka. Owoce i słodycze. Prezenty dla dzieci. Ale nie kładziemy prezentów pod drzewko. Ukrywamy je, żeby musiały szukać przez cały wieczór.

Zamilkł, bo przypomniał sobie o prezencie, który właśnie dostał.

– U mnie w domu, w Obrenovacu, nie ma małych dzieci – pospieszył z wyjaśnieniami. – Moja siostra nie ma żadnych. Po kolacji idziemy do kościoła i zapalamy świece. Znam was – dodał. Atmosfera wyraźnie się rozluźniła, więc żartobliwie pogroził im palcem. – Nie chodzicie do kościoła. Tylko jecie i pijecie całe święta. Serce ani głowa nie dostaje pożywienia.

Uśmiechnął się, żeby pokazać, że żartuje. Sądził przecież, że właśnie tego od niego oczekują.

– Nie, serce nie – przyznał Einar, kładąc rękę na piersi. – Powinno być mniej tłuszczu, a więcej duchowego pożywienia. Ale my też rozmyślamy, zwłaszcza w sylwestra.

Postanowił wspomnieć o czymś innym, skoro już zaczął.

– Nie wiem, czy cię informowano, Mile – zaczął – ale będą tu pewne zmiany.

– Och – powiedział Mile zaskoczony.

– Frigg odchodzi na emeryturę – oświadczył Einar stanowczo. – Za cztery miesiące dostaniemy nowy dźwig od Liebherr. Taki – wskazał na czerwone pudełko. – Więc będzie tu chrzest wiosną, jak zwykle. Nie organizujemy konkursu w gazecie, jak ostatnio, kiedy wygrały imiona Odyn i Frigg. Tym razem zdecydujemy sami.

Mile udawał, że jest bardzo zajęty swoją kanapką. Znalazł kilka okruchów na dnie pudełka, kręcił je w palcach.

– Już wpłynęła propozycja nazwy – kontynuował Einar – i wszyscy się zgadzają. Więc cokolwiek byś nie zaproponował, Mile, zostaniesz przegłosowany. W nadchodzących latach to Odyn i Elias będą rozładowywać kontenery.

Z ust Milego wydobyło się tylko westchnienie. Nie był pewien, czy dobrze usłyszał, chyba jednak tak, bo wszyscy mieli czerwone policzki i błyszczące oczy, podobnie jak on. Nie mógł się powstrzymać od kiwania głową, przytłoczony. W gardle utworzyła mu się gula, oczy wypełniły się łzami. Ponownie chwycił pudełko, musiał mieć coś w rękach, trzymał je blisko siebie jak cenny skarb. Zaufanie, potwierdzenie, że nadal go chcą, chociaż nie wiedzieli, co się stało czwartego sierpnia, nie mieli odwagi ani ochoty zapytać, chcieli po prostu żyć dalej. Chcieli po prostu żyć swoim życiem. Nagle uratował ich telefon. Einar odebrał, rozmawiał głośno i szybko. W baraku rozległy się zwykłe dźwięki i wszystko było jak dawniej, maszyna tykała ponownie po długim okresie bezczynności.

Tydzień później w porcie wydarzyło się jeszcze coś. Rada miasta zdecydowała wyraźną większością głosów, że od teraz dźwigi będą wyposażone w oświetlenie, włączane automatycznie po zmroku. Kolor zmieniał się z różowego na niebieski i z fioletowego na zielony, w stałym, pulsującym rytmie, pokrywając ogromne konstrukcje od ich stóp aż do samej góry. Wyglądało to tak, jakby Odyn i Frigg ożyły. Przez całą noc stały tam, obserwując miasto i jego mieszkańców.

*

Za każdym razem, gdy słyszała dzwonek do drzwi, zwłaszcza wieczorem, siedziała chwilę, nasłuchując. Czuła ciągle, że wszystko może się zdarzyć, że musi przygotować się na kolejną katastrofę. Zatrzymała się więc w przedpokoju i ostrożnie otworzyła drzwi. Na zewnątrz stał jej sąsiad z naprzeciwka, Lundin. Nie widywała go często, ale naklejka na jego drzwiach reklamująca „VG” mogła oznaczać, że jest dziennikarzem. Wysoki mężczyzna z blond kępką włosów. To pewnie tylko drobiazg, pomyślała, może wiadomość od spółdzielni, jakaś decyzja. Jego uśmiech był taki dziwny, pomyślała. Trzymał coś w dłoni. Złożoną kartkę.

– Jak to jest? – zapytał cicho. – Czy teraz jest dobry moment?

Jego oczy były duże i okrągłe, z jasnymi rzęsami, a tęczówki blade. Nie rozumiała, co miał na myśli. Cały czas szeleścił złożoną kartką, jego uśmiech zmienił się z pytającego na nieco bezczelny.

– Co? – zapytała. – Moment na co?

Zamiast odpowiedzieć, wyciągnął w jej stronę kartkę. Przeczytała ją szybko.

Na górze ulotki znajdował się następujący tekst: „POTRZEBUJESZ RELAKSU?” I dalej mniejszym drukiem: „Oferuję masaż i leczenie ciepłem, pomagam złagodzić ból mięśni szyi i pleców. Studio domowe. Od 19.00 do 23.00. Inne usługi po wcześniejszym uzgodnieniu. Sylvi Renate Roos, AnnSofi Lund 4c”.

Kartka drżała w jej dłoni. Papier był ozdobiony czerwonymi sercami, jednym dużym i wieloma mniejszymi, a na dole znajdowały się żółte emotikonki. „Inne usługi po wcześniejszym uzgodnieniu”.

Spojrzała na Lundina. Był śmiertelnie poważny.

– Gdzie to znalazłeś? – zapytała, machając ulotką.

– W skrzynce pocztowej.

– Kiedy?

– Dziś wieczorem.

Szukała sposobu na ucieczkę, ale nic nie przyszło jej do głowy.

– Rozmawiałem z innymi sąsiadami – powiedział, kiwając głową w kierunku stojaka na skrzynki pocztowe. – Wszyscy takie dostali.

– Wszyscy?

Patrzyła na niego z niedowierzaniem i przerażeniem, jej mózg pracował na pełnych obrotach, powoli uświadamiała sobie, że wydarzyła się straszna rzecz. Że została ośmieszona na oczach całego świata. Będzie teraz wyśmiewana i wyszydzana.

– Naprawdę były we wszystkich skrzynkach?

– Tak – odrzekł – we wszyściutkich.

Uśmiech powrócił na jego twarz, teraz był złośliwy.

– We wszystkich skrzynkach? – Z trudem wydobyła z siebie słowa.

– Ktoś chce ci dokuczyć? – zapytał. – Nie bardzo w to wierzyłem. Szkoda – dodał i mrugnął – to zbyt piękne, by było prawdziwe. Zdecydowanie potrzebuję relaksu. I innych usług. Trzeba będzie poszukać gdzie indziej. Miasto jest pełne Tajek.

Zmięła kartkę. Zdała sobie sprawę, co powiedział. Wszyscy. Wszyscy przeczytali takie ulotki. Spojrzała na Lundina błagalnym wzrokiem. Gdyby tylko mogła poprosić go, by poszedł od drzwi do drzwi i wyjaśnił sprawę. Że to był oczywisty żart, złośliwe działanie kogoś, kto chciał ją jak najbardziej skrzywdzić. Jakby już nie była dostatecznie zraniona.

– Niektórzy mężczyźni nie mogą znieść rozstania – wyjaśniła. – Tacy są bezbronni. Jesteście gorsi niż małe dzieci.

– Tak – przyznał Lundin. – Kiedy jesteśmy naprawdę zakochani.

Wciąż się uśmiechał, teraz otwarcie i szeroko, bez ukrytych motywów.

– Ma bujną wyobraźnię – powiedział. – Zraniony były? Zabawny pomysł. Nie jest przecież pierwszy kwietnia.

Nie miała nic więcej do powiedzenia. Nie mogła wymyślić żadnej ciętej riposty. Wiedziała, że od tej pory każdy, kogo spotka, kto zatrzyma się przy lasku, będzie się jej uważnie przyglądał. Zmierzy ją od stóp do głów. Może przyjdą do jej drzwi, tak jak zrobił to Lundin. Co sobie pomyślą, w co uwierzą? Czy będzie musiała się przeprowadzić, czy już zawsze będzie musiała uciekać? Czy Lundin miał jakieś podejrzenia co do jej tożsamości? Czekała na kolejny ruch Milego, ale tego się nie spodziewała. Mile przecież nie pisał za dobrze po norwesku; ktoś musiał mu pomóc, może tamta kobieta. Teraz dwie osoby połączyły siły, by ją zniszczyć. Śmiali się i szydzili z niej, cieszyli się myślą o jej upokorzeniu.

Nie przychodziła jej do głowy żadna riposta. Potrząsnęła tylko głową z przygnębieniem i wzruszyła teatralnie rękami. Zamknęła drzwi, weszła do środka i opadła na fotel.

Siedziała tam, w środku czuła pustkę. Po dłuższej chwili dzwonek do drzwi zadzwonił po raz drugi, a ona w mgnieniu oka przeszła od apatii do wściekłości. Wstała, wyszła na korytarz i szarpnęła drzwi. Na zewnątrz stała kobieta w jej wieku. Ona również trzymała w ręku kartkę.

– Dzień dobry, jestem ze spółdzielni. Chcę tylko przypomnieć, że nie można rozpocząć tego rodzaju działalności w tym bloku bez rozmowy z nami. W ogóle nie można zaczynać działalności w ten sposób, a już na pewno nie tego rodzaju – powiedziała, trzęsąc wściekle w powietrzu kartką. – Wszystko musi być załatwione z zarządem. Ale na coś takiego na pewno nie będzie zgody.

Sylvi przekroczyła próg, stanęła z kobietą twarzą w twarz i krzyknęła z całej siły, tak że aż prysnęła śliną:

– Czy pani kompletnie zwariowała? Czy nic pani nie rozumie? Musi pani, kurwa, zdawać sobie sprawę, że to żart!

Kobieta cofnęła się, zaskoczona i blada z przerażenia.

Sylvi dodała:

– To nie ja się wygłupiam!

– Nie, przepraszam, skąd miałam wiedzieć! – odparła kobieta.

Odwróciła się gwałtownie i zbiegła po schodach. Sylvi zatrzasnęła drzwi, tak mocno, że poniosło się to echem po całej klatce schodowej. Krążyła po salonie, nie posiadając się z wściekłości. Żal, który wcześniej pozbawił ją sił, odpłynął zupełnie, wściekłość była życiodajna.

Otworzyła drzwi werandy i wyszła na zewnątrz, spoglądając w stronę czarnego pasma drzew za blokami. Odwróciła się i zajrzała do swojego salonu, który był ciepły i jasny. Jak dokładnie widział ją ktoś, kto w ciemne wieczory stał na ganku i zaglądał do środka?

Ja też tak potrafię, pomyślała. Mogłabym stać przed domem w Katfoss i wpatrywać się w dobrze oświetlony salon Milego, niezauważona. Gdyby miał gości, widziałabym ich wyraźnie, mogłabym zobaczyć tę drugą kobietę, której nigdy nie poznałam. Znów odwróciła się w stronę lasu. Stała w zimnie i ciemności, płonąc jak pochodnia.

*

Sejer pojechał do domu przy Gaju AnnSofi bez zapowiedzi. Nie chciał dać Sylvi możliwości przygotowania się, zaplanowania tego, co powie i jak się zaprezentuje, w jakim rejestrze umieści swój głos, jaką pozycję przyjmie. Szukał pierwszej, odruchowej reakcji, czegoś w jej oczach, w ruchu ust, w słowach, które padną, zanim zdąży pomyśleć. Ułożyła sobie życie, dni i noce bez męża i dziecka. Teraz znowu rozdrapuję ranę, pomyślał, gdy przeszedł kilka kroków do drzwi i zadzwonił do 4c. W środku rozległo się niskie brzęczenie. Potem usłyszał lekkie kroki i dźwięk łańcucha zabezpieczającego.

– Czy to Mile? Czy się przyznał?

Jej oczy były wielkie, pełne nadziei. Więc to była pierwsza rzecz, która przyszła jej do głowy. Czy mężczyzna, którego oskarżyła i zostawiła, w końcu przyznał się do zbrodni.

– Myśli pani, że to zrobi? – zapytał Sejer.

Tym razem ważyła słowa.

– Dlaczego pan tu przyszedł? Czy Milego hospitalizowano?

– Nic mi o tym nie wiadomo.

– Nie wiadomo? Nie macie go na oku?

Przypominała sfrustrowaną dziewczynkę.

– Więc nie był pan u niego, ale przyszedł pan tutaj?

– Tak.

– Jak powinnam to interpretować?

– Dowolnie.

Przeniosła ciężar ciała z nogi na nogę.

– Jeśli nie ma pan nic do powiedzenia, to po co pan przychodzi?

Mógł odpowiedzieć, że jego zadanie zostało już wykonane. Że dostał to, czego chciał, te pierwsze, impulsywne słowa: „Czy się przyznał?”.

– Byłem w okolicy – skłamał – to był impuls.

Uśmiechnął się pod nosem, nigdy nie był przecież impulsywny, wszystko w jego życiu było dokładnie przemyślane.

– Skąd pan wiedział, gdzie mieszkam? – zapytała.

– To moja praca, by dowiadywać się takich prostych rzeczy.

Wtedy i ona musiała się uśmiechnąć. Zaprosiła go do środka, a on podążył za nią przez korytarz. Mieszkanie było dokładnie takie, jak sobie wyobrażał, udekorowane i bardzo kobiece, z aniołami i świecami oraz podnoszącymi na duchu hasłami na poduszkach sofy. Usiadła, a on stał w pełnej szacunku odległości. Miał nadzieję, że coś powie, wypełni ciszę, może czymś, co mógłby wykorzystać.

– Zanim Elias umarł – powiedziała – nie wiedziałam, czym jest żałoba, tylko słyszałam, jak inni o niej mówią, wtedy myślałam, że to będzie ciężkie i smutne. Że to będzie coś, co pociągnie mnie w dół i spowolni. Nie zdawałam sobie sprawy, że będę się tak bać. Jakby wszystko mogło się zdarzyć, bo przecież już się wydarzyło i może się powtórzyć. Rottweiler z 2b może mnie zaatakować. Dostanę tężca i zatrucia krwi i stracę całą rękę. Może Rosjanie przekroczą granicę w północnej Norwegii, może władze każą nam uciekać do najbliższego schronu. Świat może się skończyć w każdej chwili. Mam nadzieję, że tak się stanie – stwierdziła.

– Czego się pani boi?

– Boję się Milego – przyznała. – Może straci rozum i mnie też zabije. W nocy leżę i nasłuchuję. Jeśli słyszę jakieś dźwięki, których nie rozpoznaję, sztywnieję ze strachu. – Machnęła dłonią w kierunku okien. – Mieszkam na parterze. Łatwo jest wejść na werandę, tylko trzy kroki i już jest przy oknie. Czasem leżę bezsenna, boję się, że Elias stanie obok mojego łóżka. Owijam się w kołdrę i wstaję z trudem. Gdybym go zobaczyła, najpierw ogarnęłaby mnie radość, a potem zdałabym sobie sprawę, że też straciłam rozum.

– Czy ma pani nadzieję, że pewnego dnia spotkacie się ponownie z Eliasem? – zapytał bez ironii.

– Nie mam – powiedziała. – Nie wierzę w Boga. Nigdy nie wierzyłam. Albo Bóg mnie nie chciał. – Skrzywiła się. – W tym miejscu w mózgu, tam, gdzie pojawiają się doświadczenia religijne, jest tylko brzydki mały troll, który siedzi i się uśmiecha. Uśmiecha się za każdym razem, gdy czuję potrzebę modlitwy. Za każdym razem, gdy zastanawiam się, czy powinnam wyznawać jakąś wiarę.

– Brzydki troll?

– Zdrowy rozsadek – odparła. – Suchy, cienki i bezsilny. Zauważył pan, jak odbiera nam magię? Nie wiem, czy bycie ateistką świadczy o odwadze, czy może oznacza, że jestem niezależna i biorę odpowiedzialność za własne życie, czy po prostu brakuje mi wyobraźni. To coś w rodzaju duchowego ubóstwa. Ale pan chyba też nie wyznaje żadnej wiary, jest pan policjantem.

– Nie wierzę, ale to nie z powodu mojej pracy. A co z Milem, czy on jest wierzący?

– Na swój własny sposób. Bo tego się nauczył. Ale teraz, po tym jak Elias… – Potrząsnęła głową i zmieniła tok zdania. – Zna pan Zorę, jego mamę. Mile powiedział kiedyś, że cały czas robi znak krzyża, jak wszyscy w Serbii. Za każdym razem, gdy coś się wydarzy lub gdy obawia się, że coś się stanie, musi się przeżegnać, to jak natręctwo. Jak wtedy, gdy małe dzieci starają się nie stawać na złączeniach płyt chodnikowych.

– Niedawno odwiedziły go mama i siostra. Wiedziała pani o tym?

– Mama widziała je w mieście – rzekła. – Myślę, że próbowały przekonać go do powrotu do domu. – Jej palce były splecione, a paznokcie lśniły czerwienią. – Tak się cieszyły, kiedy pojechał do Norwegii – kontynuowała. – Że dostał pracę, przyzwoitą pensję i własny dom. Ale nie podobało im się, że znalazł tu żonę.

– Tak powiedziały?

– Hmm – wydała z siebie nieokreślony dźwięk. – Marijana, siostra. Była na naszym ślubie i przez cały wieczór chodziła z takim spojrzeniem, mówiło: wiem, kim jesteś i czego chcesz.

– Chodziło o jej młodszego brata – zauważył z uśmiechem. – Starsze siostry już tak mają.

– Chyba tak – potwierdziła. – Swoją drogą, wygląda jak kulomiotka.

Zauważył, że zaraz pożałowała tej uwagi.

– To pewnie lesbijka – dodała, jakby to wszystko wyjaśniało.

– Może.

– Nie żeby mnie to obchodziło – zapewniła szybko. – Ale na naszym ślubie chodziła z aparatem przez kilka godzin i zrobiła niesamowitą liczbę zdjęć. Milemu, gościom i mnie, zwłaszcza mnie. Ale nic nie powiedziała. Nie poprosiła mnie o uśmiech ani nic takiego, przez cały wieczór była poważna, pstrykała i pstrykała, z daleka i z bliska. Zachowywała się jak fotoreporter. Można by pomyśleć, że chciała coś udokumentować, jakby wesele nie było imprezą, ale jakimś niepokojącym wydarzeniem, które trzeba zachować dla potomności. Jakby potrzebowała materiału, gdyby coś się stało.

– I się stało – zauważył – doszło do niepokojącego zdarzenia.

– Wciąż tu są? – zapytała.

– Wyjechały. Ale rozmawiałem z nimi.

– Przyszły do pana? Co powiedziały?

– Zobowiązałem się zachować tajemnicę.

Spróbowała innego sposobu.

– Nie rozumiem, dlaczego nadal tu mieszka.

– Jak pani myśli, co to znaczy, dlaczego zostaje w Norwegii?

– Nie wiem, nie wiem. Ale boję się, kiedy dzwoni dzwonek do drzwi. Na szczęście tym razem to był tylko pan – powiedziała ze smutkiem. – Myślałam, że ma mi pan coś ważnego do przekazania.

– Przykro mi, że nie mam żadnych wiadomości – odrzekł. – Zdaję sobie sprawę, że pani czeka. My również.

– Wie pan, co czasami robię, kiedy wstaję rano? – zaczęła, jej głos zdradzał emocje. – Podchodzę do zdjęcia Eliasa na ścianie i patrzę mu w oczy. A potem zadaję uroczyste pytanie: „Mały chłopcze, powiedz przecie, kto jest najsmutniejszy w świecie?”. A on patrzy na mnie i czeka na odpowiedź. Wtedy odpowiadam, że ja jestem najsmutniejsza, i natychmiast w moim uchu rozlega się szum. Zwykle nie miewam szumów usznych i nie rozumiem, dlaczego nam przerywają, skoro kontakt między nami jest tak silny. Ten dźwięk kojarzy mi się z sygnałem ostrzegawczym, który wysyłają, gdy podkładają ładunek wybuchowy przy budowie tunelu. Ostrzeżenie! A potem muszę szybko uciekać.

– Jak pani myśli, dlaczego zamalował okna? – zapytał Sejer.

– Nie potrzebuje powodu.

– Nie?

Przyłożyła palec do skroni i pokręciła nim.

– Czy to jest odpowiedź?

– Tak.

– Czy miała pani jakiś powód, by pomalować jego samochód?

– Co? – Wybuchnęła śmiechem. – Ktoś pomalował mu samochód? Nie jestem zaskoczona. Nie, nie muszę go terroryzować, jest mnóstwo innych ludzi, którzy bawią się w takie głupoty.

Potem znów zrobiła się niespokojna.

– Ktoś powiedział Milemu, gdzie mieszkam – poskarżyła się. – Myślę, że ma mnie na oku. Zauważam to czasem wieczorem, gdy stoję na werandzie. Wydaje mi się wtedy, że drzewa w lasku się poruszają, jakby ktoś się czaił i patrzył w moje okno.

Wskazała na duże okno w salonie.

– Innej nocy widziałam też światło, latarkę lub czołówkę.

– Jest tam parę ścieżek – zaprotestował. – Może tędy chodzić wiele osób. To nie musi być Mile. Dlaczego miałby stać w lesie i się gapić?

Milczała przez dłuższą chwilę. Potem spojrzała na niego ostro.

– W niektórych państwach nadal stosuje się tortury – powiedziała. – Zastanawiam się, czy zadziałałoby to na Milego. Czy przyniosłoby to rezultaty.

– Do czego pani zmierza? – zapytał Sejer.

– Cały wasz arsenał przeciwko niemu to pytania zadawane przez przyjaznych i poprawnych funkcjonariuszy policji, w których nie było nic groźnego. A potem został wypuszczony. Może więc żyć swoim życiem, jeść, spać, pracować i świętować Boże Narodzenie z mamą w Obrenovacu. Tak nie może być! Ktoś musi użyć innych metod. A jeśli tak się nie stanie, mam nadzieję, że będą go nawiedzać złe duchy. Nocami będą drapać w okna i zatruwać mu wodę.

Potok słów ustał na chwilę.

– Po prostu głośno myślę – kontynuowała. – Mogę, prawda? Może powinnam zrobić laleczkę voodoo i rzucić na niego klątwę. Atak serca lub coś innego, co by go powaliło. Mam teraz wrażenie, że prawa natury nie mają do nas zastosowania, że mam do dyspozycji inne, mroczne siły. Nigdy nie przyglądałam się tak dokładnie, co tak naprawdę leży na dnie mojej duszy. Nigdy nie miałam powodu. Ale teraz mam.

Laleczka voodoo, pomyślał Sejer, kręcąc głową.

– Nie możemy torturować Milego – powiedział na głos. – Mam nadzieję, że zdaje sobie pani z tego sprawę.

– Czy rozważaliście wywarcie na niego presji? – zapytała. – A może presja też jest wbrew zasadom?

Uśmiechnął się.

– Nie jest – przyznał. – Ale najlepsze wyznanie to takie, które wynika z czystej potrzeby serca.

– Och – zdumiała się. – Prosto z serca?

– To, co pochodzi z serca, jest zazwyczaj prawdą – wyjaśnił. – I nie może być później kwestionowane.

Spojrzał na nią uprzejmie, był w tym dobry.

– Czy mogę panią zapytać o coś bardzo osobistego?

– Śmiało.

– Dlaczego zdecydowała się pani mieć dziecko? Czy zdawała sobie pani sprawę z ryzyka? Czy w pełni rozumiała pani koszty, jakie trzeba będzie ponosić do końca życia?

– Oczywiście, że nie – odparła, uśmiechając się gorzko. – Elias był na świecie tylko dlatego, że ja tego chciałam, z żadnego innego powodu. Nie miałam dla niego żadnego planu, żadnych życzeń ani ambicji. Chciałam tylko nadać sens własnemu życiu. Czy to dziwne, że go straciłam?

*

Jadąc dalej, zdał sobie sprawę, że odległość od Gaju AnnSofi do Katfoss odpowiada odległości z Katfoss do Ellevåg i z Ellevåg z powrotem do Gaju. Trójkąt równoboczny. Nie żeby to miało jakieś znaczenie, ale lubił rysować w głowie mapy, geograficzny przegląd wszystkich wydarzeń i ich umiejscowienia w krajobrazie. Po dokonaniu tej obserwacji, aby ją udoskonalić, musiał jeszcze tylko zdać sobie sprawę, że odległość z Katfoss do hotelu Annabelle jest również taka sama. Wszystkie linie niemal identyczne.

Kiedy trzydzieści minut później zapukał do drzwi Madaniego, nie sądził, że Serb zareaguje impulsywnie. Był typem człowieka, który długo myślał, zanim się odezwał, może bał się zdradzić. Kiedy drzwi się otworzyły, wyglądał na zaskoczonego. Wyjrzał, by sprawdzić, czy jest ich więcej.

– O co chodzi? Czy Sylvi się przyznała? – zapytał.

Sejer, choć nie zmienił wyrazu twarzy, w środku uśmiechał się smutno.

– Powinna? – zapytał na głos.

Mile zrobił to samo co Sylvi. Oparł się leniwie o framugę drzwi i skrzyżował ręce.

– Życie byłoby wtedy łatwiejsze – odrzekł. – Dla wielu z nas.

– Rozumiem. Wyznania rozwiązują większość spraw na tym świecie. My też tego chcemy. Myśli pan, że Sylvi ma łatwiej?

– Ha! – prychnął Mile ze śmiechem. – Nie jest jej łatwo. Ale wie, jak zrujnować mi życie. Ciężko jest chodzić po ulicach. Wszyscy mnie podejrzewają, widzę to po twarzach ludzi. Podejrzliwość jest jak trujący gaz, nie widać go, ale potem robi się niedobrze.

– Co mówią w pana miejscu pracy?

– My w porcie pracujemy. Nie rozmawiamy o poczuciu winy.

Zmierzył Sejera wzrokiem. Było w nim coś czujnego, co świadczyło o wyostrzonych zmysłach i wyrachowaniu, tak częstym u ludzi, którzy muszą cały czas oglądać się za siebie, którzy są śledzeni lub boją się zdemaskowania. Zabił staruszkę. Był przyzwyczajony, że ludzie gadają o nim za plecami. Teraz znów tak się stało.

– Chciałem tylko wiedzieć, jak się pan ma – powiedział Sejer.

– Ha! – wykrzyknął ponownie. – Martwi się pan o Milego Marco. Czy może odczuwa ból?

Sejer uśmiechnął się pocieszająco.

– Rozumiem, nie jest łatwo uwierzyć, że się przejmujemy – powiedział.

– Szuka pan czegoś, prawda?

Mężczyźni zmierzyli się wzrokiem.

– Jeśli coś pan znajdzie, co pan z tym zrobi? – zapytał Mile.

– Ponownie otworzę sprawę – odparł Sejer. – Co pan na to?

– Byłoby dobrze – skwitował krótko.

– To samo powiedziała Sylvi. Więc jesteście zgodni. Podejrzenie jest trudne do zniesienia – dodał. – Ale wina tym bardziej. Jak pan myśli?

Mile stanął na progu z szeroko rozstawionymi nogami.

– Każdy coś ukrywa – skwitował. – Pan również.

Sejer zastanowił się chwilę.

– Tylko drobiazgi – odrzekł. – Nie coś, za co szukałbym przebaczenia. A pan?

– Nie będę przepraszać. Nie chcę się spowiadać. Ale nie jestem taki jak inni.

Położył rękę na klamce, chciał wrócić do środka.

– Coś jeszcze? – zapytał krótko.

– Wiele rzeczy. Mógłby pan opowiedzieć mi o Marcu, swoim ojcu, i o tym, jak pan dorastał. O czym pan marzył, czego się bał i kim chciał być na tym świecie. Ale mieliśmy tylko dwa dni. Może innym razem?

Mile skrzywił usta z niechęcią. Na jego twarzy nie było nic łagodnego, malowały się na niej buzujące emocje.

– Dlaczego pan tu przyszedł? – spytał Mile. – To dla mnie nic miłego.

– Nadal jest pan podejrzany o zabójstwo swojego syna – odparł Sejer.

– A Sylvi nie?

– Tak, ona też.

Mile podniósł drżący palec wskazujący.

– Gdybym wtedy na Arlandzie wiedział, kim ona jest… Że nie jest małym ptaszkiem, który potrzebuje ochrony, tylko wredną i zimną kobietą, która chce mnie wykorzystać, wiedźmą, która zarzuciła na mnie sieć, to nigdy, przenigdy bym na nią nie spojrzał, nigdy z nią nie porozmawiał i nigdy bym się z nią nie umówił.

– Sylvi mówi, że się pana boi. – Sejer nie podjął tematu. – Czy ma ku temu powody?

– O tak, ma. Może boi się, że zrzucę ją ze szczytu góry.

– Ma pan taki zamiar? – zapytał Sejer, lekko unosząc brwi.

– Po prostu bardzo tego chcę.

– Wybrał pan jakieś konkretne miejsce? Nie mamy tu zbyt wielu gór.

Mile się uśmiechnął.

– Cokolwiek, byleby było wystarczająco wysoko. Mój syn zasługuje na sprawiedliwość. Biedni gliniarze. Nie możecie nic wymyślić, jest tyle zasad, których trzeba przestrzegać.

– A pan może robić, co pan chce?

– Mówią, że tylko ci, którzy ośmielają się łamać zasady, są w stanie coś osiągnąć. Ci, którzy nie boją się osądu historii.

Sejer jechał powoli do domu, myśląc o cichej wodzie skrywającej pod sobą nieznaną głębię. Czy zawsze tak jest? Czy może jednak niektórzy ludzie po prostu nie mają nic do powiedzenia, żadnej historii, żadnej tajemnicy? A może raczej brakuje im słów, dlatego wybierają inne sposoby ekspresji, takie jak przemoc. Albo czekają na coś potężnego, co da im powód do mówienia, naglącą prawdę, ważne odkrycie, którym muszą się podzielić. A może ich sumienie, tak brudne, doprowadzi w końcu do spowiedzi. Za dwadzieścia lub trzydzieści lat możemy obudzić się i ujrzeć nagłówki:

„Prawda o zabójstwie Eliasa”.

I może wszyscy będziemy zaskoczeni. Łatwo jest myśleć o winie lub jej braku, a może prawda leży gdzieś pomiędzy. A może zarówno Sylvi, jak i Mile pchnęli swoje kostki domina, czy oboje nie są w pewnym sensie winni? W końcu, chociaż nie dosłownie, szarpali dziecko każde do siebie, dopóki chłopiec nie wypadł im z rąk. Jego myśli podążyły w innym kierunku. Włączył kierunkowskaz i zatrzymał się w zatoczce autobusowej.

Zastanawiałem się nad tym od miesięcy i w zasadzie cały czas podążałem tym samym torem. Co jeśli wywrócę wszystko do góry nogami? Czy to może zaprowadzi mnie dalej? Co jeśli Elias wcale nie zginął w wyniku upadku, ale był już martwy, gdy uderzył o asfalt? Obrażenia powstałe na skutek uderzenia o ziemię ukryłyby prawdziwą przyczynę śmierci. Okoliczności wydawały się niepodważalne. Po co szukać czegokolwiek innego, skoro małe ciało przywieziono na sekcję w kawałkach? Sekcję przeprowadzono pieczołowicie, pomyślał Sejer, Snorrason sprawdził wszystko, co powinno być sprawdzone w przypadku nagłej śmierci, sporządził wyczerpujący raport. Żadnych toksyn, żadnych oznak duszenia. Żadnych chorób ani infekcji, żadnych oznak niedożywienia, żadnych starych i zaleczonych złamań, żadnych blizn, śladów po zastrzykach, żadnych zmian na skórze. I lista obrażeń, która kończyła raport. Złamania kości czaszki, złamania kręgosłupa, złamania miednicy, złamania kości wszystkich kończyn. Krwawienie z uszu i ust, twarz czarna i opuchnięta. Nie przypominał już człowieka.

Snorrason powiedział również, że znał przypadek, w którym dziecko zmarło po upadku z blatu kuchennego, po tym jak wspięło się, by ukraść ciasto. Elias spadł z siódmego piętra, nie miał szans. Ale Islandczyk mógł coś przeoczyć. Stan chłopca, potrzaskane ciało mogło uśpić jego czujność. Choć jest przecież najlepszy. Dokładny. Uważny. Analityczny. I dlaczego chłopiec miałby nie żyć przed upadkiem? Skąd mi przyszły do głowy te bzdury? Ale jest coś w tym, jak reagują, gdy pojawiam się niezapowiedziany. To samo pytanie, zadane z prawdziwą nadzieją. Czy Mile się przyznał? Czy Sylvi się przyznała? Czy to były tylko starannie przećwiczone kwestie? Czy połączyli siły, by napisać scenariusz? Co powiedziałaby Irene, gdyby znienacka stanął na jej progu?

Zdał sobie sprawę, że mocno trzyma kierownicę, jakby się bał, że urwie mu się myśl. Opuścił ręce. Oparł się wygodniej na siedzeniu i zamknął oczy. Oszukują mnie, oboje. Toczą ze sobą wojnę, by zachować pozory wzajemnej nienawiści, wojnę, która nigdy nie doprowadzi do rozwiązania konfliktu. Wojnę, która musi trwać aż do śmierci. Albo dopóki nie wydarzy się coś innego.

Sylvi nie wyrzuciłaby własnego dziecka z balkonu, co to w ogóle za myśl? Była dobrze funkcjonującą, towarzyską kobietą, miała stałą pracę, nienotowana. Piła, to prawda, ale wielu alkoholików kocha dzieci. A Mile nigdy nie pozwoliłby kolejnej kobiecie zabrać dziecka. Tym razem postanowił walczyć. Nie zabić. Gdzie w tej zbrodni była logika, którą znajdował w innych sprawach? Rodzice, którzy zabijali swoje dzieci, mieli ze sobą coś wspólnego. Widział ich osobiście, słyszał o nich i czytał. Roos i Madani nie byli tacy. Uśmiechnął się pod nosem. Ludzie zabijający tych, których kochają, to nic nowego, to zawsze się zdarzało. Zamrugał i ruszył dalej, do domu.

„Zabijanie jest zawsze rozwiązaniem awaryjnym”, pomyślał. To akt, do którego człowiek czuje się zmuszony. A co z ludźmi, którzy zabijają raz za razem? Seryjnymi mordercami? Przypomniał sobie kogoś, kto działał w Kalifornii w latach siedemdziesiątych. Opowiedział policji o tym, jak po raz pierwszy zabrał autostopowiczkę i nagle zdał sobie sprawę, że musi ją zabić.

„To naszło mnie nagle, jak kichnięcie”.

Może tak właśnie było na balkonie czwartego sierpnia. Nagły impuls w głowie Sylvi Roos lub Madaniego, taki, którego nie można powstrzymać, jak nie można powstrzymać kichnięcia. I w jakim stopniu byli winni? „Nie wszystko da się wyjaśnić, czy nam się to podoba czy nie”, pomyślał Sejer. Po tym upomnieniu jego myśli w końcu podryfowały ku czemuś innemu.

*

Ostatniego dnia roku Mile wstał wcześnie. Spakował do dużej torby ubrania i inne niezbędne rzeczy, na wierzchu umieścił prezenty dla mamy i siostry. Dla Zory kupił żeliwną patelnię z czerwoną emalią, a dla siostry skórzaną torebkę na ramię z frędzlami i nitami. Zanim poszedł do samochodu, zatrzymał się przed lustrem w przedpokoju. Przyjrzał się sobie uważnie. Czy ten mrok, ten ciężar był tam od początku? Czy nigdy nie miało mu się udać w życiu, czy urodził się z jakąś wadą psychiczną? Nachylił się do lustra i zniżył głos.

„Ta wiadomość ulegnie samozniszczeniu za pięć sekund”.

W samolocie miał miejsce przy oknie. Siedział z policzkiem opartym o ścianę i rozmyślał o swojej sytuacji, choć była przecież prawie nie do pomyślenia. Nie mogę iść do szpitala, bo zostanę uznany za winnego. Nie mogę pić, bo będę winny. Nie mogę zachowywać się tak jak kiedyś, bo jeśli nie będę się wystarczająco smucił, będę winny. Poddaj się, Madani, oni cię obserwują. Bez względu na to, jak się zachowujesz, ktoś znajdzie w tym potwierdzenie podejrzeń.

Słońce wschodziło, gdy samolot lądował w Belgradzie. Widział je przez okna hali przylotów. Pomyślał, że jak dla niego mogłoby po prostu pozostać poniżej krawędzi widzenia i powoli się wypalać. W jego wnętrzu i tak było ciemno.

Marijana wyróżniała się w tłumie ludzi w hali przylotów na lotnisku im. Nicoli Tesli. Niska i krępa, ubrana w czarną skórzaną kurtkę i buty na grubej podeszwie, zwracała na siebie uwagę. Wyciągnęła szyję, rozglądając się za nim. Mile spojrzał na zegarek, przeczesał dłonią grzywkę, a potem szybko schował się za filarem, obserwując ją z oddali. Miał teraz wyraźny widok – jej twarz, zwykle skrzywiona, była otwarta i pytająca. Jako starsza siostra była silna i autorytatywna, to wiązało się z jej rolą, a może też z mroczną tajemnicą, która nigdy nie została w pełni ujawniona. Teraz była w pełnej gotowości, bo miała odebrać młodszego brata. Gdy go zauważyła, przyjęła postawę obronną. Obawiała się o niego, szczególnie że już wcześniej miał problemy. Zrobił krok do przodu i pomachał, natychmiast to zauważyła i ruszyła w jego stronę krótkimi krokami. Podał jej torbę ze sklepu wolnocłowego, z perfumami i czekoladą. Miał tylko bagaż podręczny, szybko opuścili więc halę i wsiedli do samochodu – hyundaia z tygrysem zwisającym z lusterka. Jazda z Belgradu do Obrenovaca miała zająć im godzinę.

– Masz jakieś wiadomości? – zapytała, patrząc na drogę. Zapiął pas.

– Nic nowego. Wiesz, że to może potrwać całe lata. Tak się dzieje, gdy policja odkłada sprawę na półkę. Potem znajdują inne dokumenty i dla odmiany zajmują się nimi, a w sprawie nic się nie dzieje, dopóki nie wydarzy się coś wyjątkowego. Wtedy odgrzebują teczkę i zaczynają wszystko od nowa.

– Więc lepiej dopilnuj, by wydarzyło się coś wyjątkowego – powiedziała Marijana, nie patrząc na niego.

– Co to miałoby być?

– Trzeba użyć wyobraźni. Sylvi tak zrobiła.

Spojrzała w dół na torbę z wolnocłowego między jego stopami.

– Te czekoladki, które kupiłeś, są miękkie? Mama nie może żuć.

– Będzie musiała rozpuścić je w kawie – zasugerował Mile.

Oparł głowę o zagłówek. Wiedział, że Zora zacznie płakać, gdy tylko przekroczy próg. Będzie płakać i nazywać go „swoim małym chłopcem”, będzie mówić o niesprawiedliwości i przeznaczeniu. Będzie przeklinać swojego Boga za to, że ich porzucił, że nie wysłuchał ich modlitw, a wręcz wystawił rodzinę Madani na próbę ponad ich siły. Jak mogła trwać w wierze po tym wszystkim, co spotkało jej syna? Kiedy nadchodził wieczór, a ona wypijała kieliszek śliwowicy, a może nawet dwa, płakała jeszcze bardziej, wspomnienia z czasów, kiedy jej dzieci były małe, zalewały jej umysł i wypełniały pokój. Wspomnienia o jej mężu, Marcu, także domagały się swojego miejsca. A Bogu, na którego właśnie się skarżyła, dziękowała najserdeczniej za to, że mąż nie musiał przynajmniej przeżywać tragedii martwego dziecka.

Mile zastanawiał się nad sobą. Nie przypominał sobie, by Bóg kiedykolwiek zrobił cokolwiek, by go uratować w potrzebie. Nigdy nie doświadczył niczego boskiego. Zastanawiał się, czy wierzący mają zamek błyskawiczny na piersi, który otwierają, aby Bóg miał prostą drogę do ich serca. Często to słyszał: musisz otworzyć się na Boga. Popatrzył za okno, znajomy krajobraz działał na niego uspokajająco. Grał w zabawną grę, tę samą, w którą grał jako chłopiec, kiedy nudzili się na tylnym siedzeniu samochodu ojca. Patrzył na każdy dom i myślał: nigdy tam nie wejdę, ani do następnego, ani do następnego, i nigdy nie poznam ludzi, którzy tam mieszkają, nigdy niczego się o nich nie dowiem. Może ktoś płacze w tym białym domu, może ktoś umiera w czerwonym, może ktoś walczy o życie w zielonym. A może wszyscy śpią lub się kłócą. Nigdy się nie dowiem. Czeka na mnie jeszcze jeden dom. Mały domek, prosty i skromny, z suszarką na pranie z tyłu i małą szopą ze starymi narzędziami oraz huśtawką, nieruszaną od wielu lat.

Wyraźnie widział pokoje. Niebieską kuchnię z wypucowanymi garnkami i patelniami. Małą kuchenkę, na której Zora gotowała swoje pyszne posiłki. Stary salon z kanapą i fotelami obitymi zieloną wełnianą tkaniną, która szczypała, gdy siedziało się w niej z gołymi udami. Sypialnię rodziców z podwójnym łóżkiem i dużym krucyfiksem na ścianie, cierpiącym Chrystusem.

Komoda pełna pościeli. Pokój dziecięcy, w którym spał kiedyś z siostrą, z dwoma rzeźbionymi łóżkami i szafą na ubrania. Mała łazienka z wyblakłym lustrem i starym prysznicem za tanią plastikową zasłoną, która przyklejała się do ciała pod strumieniem wody. Kochał to wszystko, tęsknił za tym. Chciał znów być małym chłopcem, w czasach niewinności, kiedy nie zabił staruszki, kiedy nie miał córki, której nigdy nie poznał, kiedy nie miał ukochanego syna, którego stracił.

Stracił? Stracił, jakby wymknął mu się z rąk? Jakby się zgubił? Czy było coś, o czym zapomniał, coś, czego nie chciał nazwać? Potrząsnął głową ze strachu, w jego umyśle pojawiły się nowe obrazy, wizje, na które nie odważył się patrzeć. Jaki był sens siedzenia tutaj i wymyślania sekwencji wydarzeń, która była czystą fantazją, bo tym właśnie była, prawda?

Skąd się bierze to całe zamieszanie w mojej głowie? Czy inni ludzie też się tak czują? Czy może potrafią wyjaśnić każdy dzień swojego życia, każdą chwilę na ziemi?

Odwrócił się do siostry.

– Jana… – powiedział. – Jeśli pomyślisz o czymś strasznym, o czymś naprawdę, naprawdę złym, i pojawiają się wyraźne obrazy, które trudno znieść, co robisz, aby uciec?

Przewróciła oczami.

– Uciec? – spytała surowo. – Znajduję inne obrazy. Jakieś miłe.

– Mówisz, jakby to było łatwe.

Uderzyła dłonią w kierownicę. Zobaczył srebrne pierścienie na jej prawej dłoni, węża i czaszkę.

– Nie, nie jest łatwe – powiedziała. – Ale musisz spróbować. Musisz wymyślić coś, co odwróci twoją uwagę. Zmienić tor. Tak jak pociąg zmienia tor, by obrać inny kierunek.

Słowa siostry doprowadziły do nowych wizji. Wyobraził sobie, że wszyscy ludzie znajdują się w pociągu, na torze z określonym miejscem docelowym, takim samym dla wszystkich. Ale był też inny tor, bocznica, a także kilka wagonów z czarnymi oknami. To właśnie tym torem podróżował przez całe swoje życie. Przez okno pociągu spojrzał na drugi, równoległy tor, na inne, świetliste wagony, gdzie ludzie byli szczęśliwi i rozmawiali ze sobą z ożywieniem. Nie wiedział, jak do nich dotrzeć. Był tylko zwykłym pasażerem, nie wiedział, jak zmienić tor. To jest moja kara, pomyślał, to jest wyrok, który otrzymałem. Ta bocznica. To zaćmienie.

– Zastanawiam się nad czymś – powiedział na głos. – Słyszałem, że wszystkie nasze wspomnienia są przechowywane w określonych miejscach w mózgu. Można je wywołać za pomocą elektrody, aby ponownie doświadczyć tej konkretnej sytuacji. Urodzin. Albo wypadku. Pierwszego dnia w szkole czy czegokolwiek innego.

– Też o tym słyszałam – odparła jego siostra.

– Ale co z wydarzeniami, których się boimy, które tak naprawdę się nie wydarzyły, które sobie tylko wyobrażamy? Składają się przecież ze światła i dźwięku. Gdzie one są? Czy można je również wywołać za pomocą elektrody?

– Nie myśl tyle. To cię tak rozprasza.

– Dla ciebie to takie proste – odrzekł Mile. – Masz tylko dwa poziomy: śpisz lub jesteś przytomna. Ale są też inne poziomy, o których nic nie wiesz.

– Ha! – wykrzyknęła. – Nic nie wiesz o moich poziomach. Skończysz z tym bełkotem? – Patrzyła teraz na niego czarnymi oczami. Jej brwi były gęste i ciemne, stykały się pośrodku. – A może zacząłeś brać narkotyki?

– Nie biorę żadnych narkotyków. Nie biorę nawet leków, co przepisał mi lekarz. Te tabletki bardzo obciążały mi głowę, więc je wyrzuciłem. Kiedy się budziłem, czułem się, jakbym spał od wielu dni. Jakbym spał znacznie głębiej niż podczas normalnego snu, jakbym był pod ziemią. Powrót do światła zajął całą wieczność.

– Więc nie bierz ich – powiedziała Marijana. – Nie bierz tych tabletek!

– Mówię ci, zrezygnowałem. Wrzuciłem je do sedesu. Woda zrobiła się czerwona.

Siostra zmarszczyła czoło.

– Czy sprawiają, że zapominasz o różnych rzeczach? – zapytała szybko.

– Nie sądzę – mruknął, spoglądając w dół na swoje kolana, gdzie spoczywały bezczynne dłonie. – Ale niektóre wspomnienia są bardzo głębokie.

Siostra obserwowała ruch uliczny.

– Gdy je przywołuję, mogą ulec zmianie i stać się fałszywymi wspomnieniami – powiedział. – Czy słyszałaś o fałszywych wspomnieniach?

– Nie wierzę w takie rzeczy – odparła. – Albo się coś pamięta, albo nie.

– Daj spokój, Jana, już o tym rozmawialiśmy. Nie zgadzamy się na przykład we wszystkim, co dotyczy taty. Zawsze mówisz, że był surowy, ale sprawiedliwy. Takim był dla ciebie ojcem, bo byłaś słodką dziewczynką.

– Nigdy nie byłam słodką dziewczynką – zaoponowała z uśmiechem.

– A ja pamiętam coś zupełnie innego – kontynuował. – Że potrafił nagle warczeć i trzaskać drzwiami bez powodu, że bił nas, gdy mama nie widziała. Że wyśmiewał się z nas i drwił, że jego wściekłość przychodziła w gwałtownych napadach, których nie mógł powstrzymać. I nagle znów był sobą, jak wtedy, gdy burza przemija, wyglądał nawet na małego i przestraszonego, jakby został zaatakowany przez obce siły, nad którymi nie miał kontroli. To było przerażające. Pamiętamy tylko to, co jesteśmy w stanie znieść. Ale ja pamiętam bardzo dobrze.

– Więc zranił cię – powiedziała jego siostra – bo byłeś wrażliwym chłopcem. Nie pozwalasz ranom się zagoić. Ciągle je rozdrapujesz.

Mile ponownie przestudiował wszystkie domy i wszystkich ludzi, których nigdy nie spotka.

– Zadzwoń do mamy i powiedz jej, że już jesteśmy prawie na miejscu – poleciła Marijana. – Takie myślenie nie jest dla ciebie dobre. Znów trafisz do szpitala. Jeśli trafisz do szpitala, wykorzystają to przeciwko tobie. Musisz stanąć na nogi. Słyszysz, co mówię, Mile?

Przytaknął i znów próbował się z tego wyrwać. Musiał za wszelką cenę trzymać się rzeczywistości. Ale jedna myśl prowadziła do następnej, to było jak zsuwanie się z klifu. Zawsze się zastanawiał, dlaczego inni ludzie nie czują tego samego. Odpychali od siebie te myśli.

Zastanowił się nad tymi słowami. Otworzył powoli okno samochodu, chłodne powietrze wpadło do środka. Następnie machnął gwałtownie ręką i ponownie zamknął okno.

– Oszalałeś? – zapytała jego siostra.

– Odganiam te myśli – powiedział, oglądając się przez ramię. – Chyba uderzyły w przednią szybę tego z tyłu.

Wkrótce wjechali do Obrenovaca. Miejsca, które opuścił, zgorzkniały. Minęło siedem lat, odkąd ostatni raz był w domu. Otworzył szeroko oczy, gdy samochód sunął ulicami, uderzyło go coś bolesnego i dziwnego. Pamiętał to miejsce jako biedne i szare, z brudnymi fasadami i zaniedbanymi gospodarstwami. Teraz wszystko wydawało się czyste i nowe. Biel lśniła, zieleń była jasna i soczysta, a rzeka Sawa, w której bawił się jako chłopiec, mieniła się błękitem i srebrem. Obserwował masy wody w ich podróży do Dunaju i dalej, do Morza Czarnego. Silny wiatr napełniał go spokojem. Wszędzie na ulicach i w parkach odkrywał coś nowego. Jak kobietę, którą kiedyś kochał, ale potem opuścił, znudzony, a która teraz, kiedy nie była już jego, jawiła się jako piękność. Poczuł żal i wstyd. Świadomość, że był ślepy na piękno szerokich ulic, ciężkich koron drzew i jaskrawobiałego kościoła w Obrenovacu.

*

Sto czterdzieści dziewięć dni w ciemności, w bólu, smutku i stracie. Sto czterdzieści dziewięć nocy pełnych lęku i niepokoju. Co ja sobie myślałam, czy sądziłam, że to doprowadzi do czegoś dobrego? Czy myślałam, że wszystko minie szybciej, jeśli stawię czoła burzy, bez żadnej ochrony? Wszyscy na mnie patrzą, zerkają, a potem odwracają wzrok. Mogłabym leżeć naga na stole między butelkami i szklankami. Jak pieczony indyk, na plecach z podniesionymi nogami. To ona, myślą, słyszałeś, prawda?

Uzależnienie, jak nazywała potwora, podążało za nią przez całą drogę, a po kilku miesiącach bez alkoholu było znacznie osłabione. Schowało się w kąt i przewróciło na bok, jak zwierzę umierające z głodu. Ale nie było jeszcze całkowicie martwe. Cały czas słyszała jego oddech, czuła, że czeka i obserwuje ją półotwartym, rozgrzanym do czerwoności okiem. To był jej przyjaciel i powiernik, który nigdy jej nie zawiódł. Ocierał się o jej łydki i mruczał jak kot. Dlatego właśnie w tę ostatnią noc roku wypiła kieliszek wina. Teraz zwierzę ożyje. Znowu urośnie w siłę i zatopi w niej pazury, pochłaniając ją, gdy tylko obudzi się pierwszego dnia nowego roku. I zażąda więcej pożywienia. Ale następny dzień był odległy. Czy było pewne, że w ogóle nadejdzie? Na świecie było tyle zawirowań, tyle konfliktów. Podniosła kieliszek i zatonęła w nim. Lubiła uczucie spadania, nie mogła spadać wystarczająco szybko, pragnęła ciemności.

Teraz widzę, że wszyscy są szczęśliwi, pomyślała, bo wróciłam. Oto Sylvi, którą znają, nie ta surowa, wyważona i wymijająca, nie ascetyczna, trzeźwa i cicha, ale ta ciepła, serdeczna kobieta, którą naprawdę jestem w głębi duszy, którą tak bardzo chcę być. Kiedy tylko wypiję kieliszek wina.

Uśmiechnęła się do gości, uśmiechnęła się do bestii, zaśmiała się z niej, zakpiła: ty brzydulo, Sylvi jest wredna, co z tym zrobisz? Goście opuścili ramiona i w końcu się rozluźnili, poczuła ulgę. Przez całą jesień cierpliwie czekali. Szeptali do siebie: „Sylvi potrzebuje czasu”. Siedzieli jak wrony na płocie, bez wspólnego języka, nie mogli się z nią spotkać, bo droga do Sylvi była polem minowym, na które nikt nie śmiał się zapuszczać. Ale potwór też czekał. Brakowało mu manier i dyskrecji, ślinił się, warczał i kręcił w kółko. O tragedii nie mogli rozmawiać, ale była obecna w pokoju, rzucając cienie na biały obrus i rumianego indyka.

Sylwestra urządzała Elisabeth, przy stole siedziało dwanaście osób. Sylvi przyjęła kieliszek wina. Wszystko się w niej ułożyło, jak wtedy, gdy zębatka w zamku szyfrowym w końcu wykonuje ostatni ruch i drzwi się otwierają. Mieli wszystko, czego potrzebowali do świętowania. Szampana i serpentyny, zimne ognie i fajerwerki. Podobnie jak indyk, poddała się i położyła na plecach. Bestia mogła ją tylko pożreć, a ona chciała być pożarta.

Znała prawie wszystkich. Elisabeth i Janne, Emila i Johannesa, Betty i Trude, Axela i Paulę, Sebastiana i Nicolasa, znanego jako Nissen. Ale nie znała faceta, który siedział naprzeciwko. Jasnowłosy, o niebieskich oczach. Zauroczyła go od pierwszej chwili. Nie przejmował się polem minowym, które musiał pokonać, pędził naprzód z pogardą dla śmierci, która ją rozśmieszyła. Prawdę mówiąc, bardzo przypominał jej Dennisa. To samo zalotne spojrzenie, pewność siebie i urok. Nazywali go KK. Wciąż próbował ją do siebie przyciągnąć. Od czasu do czasu łapała haczyk, ale potem znów się zrywała i odpływała, przesuwając kieliszek po obrusie, by dolać sobie wina.

Na Boga, co ja robię, pomyślała. To, co chcę, w końcu robię to, co chcę. Co innego robię, co innego mówię, chyba każdy tak ma. Przyjechała do centrum samochodem. Zaparkowała w cichej bocznej uliczce i przeszła ostatni kawałek pieszo, po oblodzonych chodnikach, w wysokich butach. Kluczyk do samochodu miała schowany w rękawiczce, czuła twardy metal. To miała być jej broń: nie, dzięki, prowadzę. Taksówka w sylwestra nie wchodziła w grę. Postanowiła powiedzieć mu o swojej ważnej i ostatecznej decyzji.

„Przestałam pić. Alkohol to gówno”.

Ale Elisabeth napełniła jej kieliszek i decyzja się rozpłynęła.

– Możesz przenocować i jutro odebrać samochód – kusiła.

– Tylko trochę – szepnęła Sylvi, bo nie chciała, by bestia ją usłyszała.

Jeśli będę postępować ostrożnie, może nie zauważy, że piję, pomyślała, tylko dziś, tej jednej nocy. Wyjątek. Czyż to nie wyjątki sprawiają, że warto żyć?

Rozgrzała wino w ustach. Chciała wejść do tego kręgu światła, gdzie byli inni, dla kogo miała pozostawać trzeźwa? Była przecież samotna i bezdzietna. Wszyscy ją akceptują, zranioną istotę. Nikt nie wiedział, przez jakie męki przeszła. Nie zamierzała tu przychodzić, nie chciała tej zguby, była słabsza od kołysanej wiatrem trawy, czy nie dlatego przylgnęła do Milego?

Dlatego zaczęła flirtować z KK. Nie dlatego, że chciała kogoś mieć, ale dlatego, że czuła się cudownie żywa, atrakcyjna i wartościowa. Jednocześnie była odpowiednio zdystansowana. Nikt nie nazwie jej wulgarną, nie przypomni, że straciła dziecko w straszny sposób. A w ich oczach widziała podekscytowanie. Czyż nie miała, tak, właśnie ona, choć raz doświadczyć zapomnienia i szczęścia?

KK nadal flirtował, był ciepły, przyjazny i elokwentny. Miał też poczucie humoru. Spojrzał na nią z błyskiem w oczach, pochylając się nad stołem.

– W rzeczywistości nie jestem taki ładny – powiedział. – Te kilka kieliszków wina bardzo mnie wyretuszowało.

– Mnie nie – odparła ze śmiechem. – Ja zawsze jestem cudowna.

Blask w jego oczach stawał się coraz jaśniejszy, a ona delektowała się każdą sekundą. To była tylko gra, kiedy ostatni raz w nią grała, Mile nigdy się nie bawił. Wino dodało jej pewności siebie i energii, poczuła, że życie jest proste, czy nie powinna nauczyć się żyć chwilą? Każdy dzień niesie wystarczająco dużo kłopotów, i kolejny. I kolejny. I więcej wina, błyszczące oczy, lekki grymas, dłoń z czerwonymi paznokciami pod jego brodą. Mój Boże, pomyślała, czuję się jak królowa.

O północy wszyscy wyszli na balkon. Potykali się i wpadali na siebie, hałasowali i śmiali się, brzęczeli kieliszkami i machali skwierczącymi zimnymi ogniami. Kilkoro podeszło do barierki i spojrzało w dół na ulicę. Mieszkanie znajdowało się na szóstym piętrze. Niektórzy, wpatrując się w oblodzony chodnik, przypomnieli sobie o Eliasie, nikt jednak nie odważył się o nim wspomnieć. Nie odważyli się też spojrzeć na pijaną Sylvi. Najwyraźniej nie mogła tego znieść. Mężczyźni odpalali fajerwerki z pustych butelek po winie, podczas gdy kobiety tłoczyły się pod ścianą.

– Pilnujcie palców u rąk i nóg! – krzyknęła Janne. – Nikt nie może prowadzić, nie dojedziemy na pogotowie.

Chichot i krzyki ucichły, gdy czarne nocne niebo eksplodowało czerwienią i zielenią. Pachniało prochem strzelniczym. Sylvi próbowała wymyślić noworoczne życzenia dla siebie, ale nie pragnęła niczego bardziej niż Eliasa, który nagle pojawił się w jej świadomości. Złapała ją czkawka. Zachwiała się i musiała oprzeć się o ścianę. Głosy, śmiech i huk fajerwerków były hen daleko. Może zaczęła się wojna, a oni po prostu nie zdawali sobie sprawy, że wróg przekroczył granicę i że powinni udać się do najbliższego schronu. Skierowała się do wyjścia. Potykając się, wróciła do ciepłego wnętrza, przeszła przez pokój i podeszła do stolika, podniosła kilka butelek, żeby sprawdzić, czy coś zostało. Czerwone i białe i trochę wygazowanego piwa. Była w tym znajomym miejscu, w którym kryła się wiele lat, pijąc aż do utraty przytomności. A potem upadała i zasypiała bez snów. Opróżniała jedną butelkę za drugą, aż zatoczyła się na kanapę. Skuliła się jak dziecko. Po chwili znów się obudziła. Ktoś klepał ją po policzku, żeby oprzytomniała.

KK jedzie w tę samą stronę, słyszała, zamówił taksówkę. Do zobaczenia.

Nie chciała jechać w tę samą stronę. Chciała po prostu spać w spokoju, wierzgała nogami i wymachiwała rękami, ledwo poczuła, jak włożyli jej płaszcz i buty i wciągnęli do windy. Gdy tylko znaleźli się na ulicy, uderzyło ją zimno. Jej buty były śliskie, straciła równowagę, pozostali ją podtrzymali.

– Przestałam pić – szlochała. – Alkohol to gówno.

Taksówka powoli wjechała w ulicę, jakby czekała za rogiem. Ktoś powiedział, że to kuzyn KK, że umówili się wcześniej. Pomogli jej wsiąść na tył, położyli torebkę na kolanach, usłyszała, jak ktoś rozmawia z kierowcą. Trudno było utrzymać się w pionie. Jej kręgosłup był słaby i gumowaty, przesunęła się na bok, opierając głowę na ramieniu. Chciała wyjaśnić, gdzie mieszka, ale nie mogła wyartykułować nazwy AnnSofi. Otworzyła torbę i zaczęła w niej grzebać. Muszę znaleźć klucze, mamrotała.

Głos obok powiedział, żeby się uspokoiła. Zabiorę cię, tak mówił, dojedziemy na miejsce. Nie widziała jego twarzy, tego, którego nazywali KK. Był gdzieś za nią. Ale widziała jego udo i kolano, odziane w dokładnie wyprasowane spodnie.

– Sylvi była niegrzeczna – mruknęła. – Przestałam pić.

– Dokładnie – odparł. – Niedługo będziemy w domu.

– On tak naprawdę nie odszedł – mruknęła. – Po prostu poszedł dalej. Ksiądz powiedział na pogrzebie, że odszedł.

– Kto poszedł dalej?

– Elias.

Tak bardzo tęskniła za domem. Nie rozumiała, dlaczego powiedział „dojedziemy”, przecież nie zaprosiła go do środka. Chciała być sama, zamknąć oczy i zasnąć, podczas gdy trucizna wypłynie z jej ciała i znów stanie się trzeźwa. Żeby Elias mógł do niej dotrzeć i ją ogrzać. Po chwili samochód się zatrzymał, najwyraźniej zasnęła. KK pomógł jej wysiąść, wsparł ją i tak dotarli do wejścia, odblokował drzwi i wszedł za nią.

– Muszę spać – żaliła się.

Pomachała mu. Ale on odpowiedział, że pomoże jej położyć się do łóżka. Pomoże jej zdjąć ubrania, pomoże jej ze wszystkim, biedactwu.

– Powinieneś już iść. – Uderzyła go lekko, ale on nie reagował.

Poprowadził ją do sypialni, opadła na łóżko. Przypomniała sobie, że kilka razy w ciągu wieczoru posyłała mu długie spojrzenia. Teraz chciał odebrać swoją wygraną. On też był silny i stanowczy, a ona bezsilna. Uderzyła go kilka razy łokciem. Może odejdzie, pomyślała, odwróci się i zniknie. Chciała zejść w cudowną nicość, gdzie wszystko było ciepłe i ciemne. Jej wzrok padł na pajaca z grubym brzuchem, stojącego na szafce nocnej. Spojrzał na nią szyderczo. Robię coś głupiego, pomyślała, wszyscy się ze mnie śmieją, wszyscy pokazują na mnie palcami. Znów przy niej był, uparty. Robił coś przy jej stopach. Kopnęła go, żeby się odsunął, ale on nie przerywał. Wtedy zdała sobie sprawę, że to Elias próbuje wejść do jej łóżka, jak to często robił, gdy spała zbyt długo. Ale była tak strasznie zmęczona. Ktoś pociągnął kołdrę i jej stopy, kopnęła go, tamtej jednak kontynuował.

– Odejdź – szlochała. – Idź sobie do tatusia.

Ktoś zaśmiał się tuż przy jej uchu. Potem porwała ją fala.

*

Na początku wydawało jej się, że nie żyje. Czuła się zupełnie martwa. Ale jej oczy były otwarte i patrzyły na dziwny pokój, przez okno wpadało zimne światło. Co ona powiedziała? Zawsze jestem cudowna. Słowa odbijały się echem w jej głowie, nie mogła tego znieść. Jej mózg był jakby zamglony, ale udało jej się zorientować, że jest naga w cudzym domu.

Ktoś oddychał za jej plecami. Czuła się bardzo chora. Czy mogła się w ogóle poruszyć, czy też śmierć ją sparaliżowała? Przypomniała sobie coś z dawnych lat, prezent, który dostała od ojca, gdy była mała. Piękną, pomarańczową złotą rybkę zamkniętą w szklanym sześcianie. Rybka wydawała się szalenie żywa, z czarnymi oczami, małymi, półprzezroczystymi płetwami i leciutkim ogonem. Wydawało się, że lada chwila się poruszy. Ojciec powiedział, że to nie jest prawdziwa rybka. Mała Sylvi każdego dnia podnosiła szklaną kostkę i patrzyła na nią z zachwytem. Ryba wgapiała się w nią czarnymi oczami. Teraz czuła się jak tamta ryba, uwięziona w przezroczystej masie, nie mogła poruszyć głową ani rękami.

Ten ktoś za jej plecami oddychał. Ciężko, słyszała, było jasne, że jest pogrążony w głębokim śnie. Przypomniała sobie podróż taksówką z mężczyzną, którego nazywali KK, to musiał być jego oddech. Czy coś się między nimi wydarzyło? Nie mogła sobie nic przypomnieć, głowa ją bolała, spuchła, tak jak puchnie głowa wisielca, robi się sina i gorąca. Nie wiedziała, gdzie jest ani jak długo tu jest, nie wiedziała, która jest godzina. Czy wzięła ze sobą torebkę i telefon, czy miała klucze do własnego mieszkania? Gdzie były jej ubrania, czy sama się rozebrała, czy to on zdarł z niej ubranie? Nie mogła sobie przypomnieć, czy próbowała protestować. Co pamiętała? Tylko początek imprezy. Świece migoczące na stole i wino. Śmiech, rozmowy i więcej wina, którego nie tolerowała tak dobrze po długim okresie abstynencji. Może została zgwałcona przez sen? Nie przejmowała się tym zbytnio, zdarzało się to już wcześniej, zwykle obwiniała siebie. Tak było i tym razem. Oby się tylko nie obudził, lepiej, by nie widział jej w takim stanie, nie zawsze była cudowna, na pewno nie teraz. Miała nadzieję, że on jest odwrócony plecami. Że nadal pijany nie zauważy jej ruchu. Delikatnie odsunęła kołdrę, zsunęła nogi z łóżka i postawiła stopy na podłodze. A może leżał z otwartymi oczami, patrząc na to, co z niej zostało, z pogardą.

Znalazła swoje ubrania w nogach łóżka. Podnosząc je bez odwracania się, wymknęła się z pokoju i przeszła do salonu z zimnym zimowym światłem. Długo zmagała się z ubraniami, obcisłą czerwoną sukienką i wysokimi butami, zauważyła torbę na krześle, zawierała wszystko, co powinna. Ostrożnie podeszła do okna i wyjrzała. Nie rozpoznała krajobrazu na zewnątrz. Jej własne mieszkanie znajdowało się wiele kilometrów stąd, nie pamiętała, jak długo jechali taksówką. Potem zauważyła rajstopy, które powinna była włożyć przed butami. Ale nie mogła się teraz tym przejmować, po prostu zmięła je i wcisnęła do torby. Na ścianie odkryła zdjęcie KK z dwójką dzieci w wieku czterech lub pięciu lat. Jego dzieci, pulchne i roześmiane. Jak trudno było złapać taksówkę w Nowy Rok? Nie mogła zadzwonić, nie wiedziała przecież, gdzie jest, co miałaby powiedzieć? Weszła do czystej i schludnej kuchni. Stanęła przy zlewie i odkręciła kran, chłeptała zimną wodę, nigdy w życiu nie była tak spragniona. Potem znalazła płaszcz i rękawiczki. Żal i wstyd złościły ją. Alkohol ulatywał z jej ciała, trzęsła się z dyskomfortu, bestia warczała wściekle, domagając się więcej. Znalazła drzwi wyjściowe, klucz był w zamku. Otworzyła je i wyjrzała na korytarz, pusty i cichy. Wyszła na biały mróz. Słońce raziło ją w oczy, znów była spragniona. Zrobiła kilka chwiejnych kroków na swoich wysokich butach, odwróciła się i spojrzała z powrotem na dom, który właśnie opuściła. Był to czteromieszkaniowy budynek, przylegający do sąsiedniego. Przed domami znajdowało się małe podwórko, na którym ktoś posadził brzozę, a nieco dalej znalazła stojak na skrzynki pocztowe z czterema skrzynkami. Przeczytała napis.

Karl Kristian Quiller, Waldemars Lund 6d. Gaj Waldemara. Co za szczęście! Nie była daleko od domu, może tylko dwadzieścia minut. Mogłaby iść pieszo, dobrze by jej to zrobiło. Nieco dalej widziała skraj drzew. Po drugiej stronie był Gaj AnnSofi i jej dom. Musiała tylko przejść przez lasek, była to kwestia znalezienia ścieżki, skrótu między budynkami.

Stąpała nerwowo w butach na wysokim obcasie. Łydki miała gołe, podeszwy się ślizgały. Było jej zimno i pozwoliła sobie cierpieć, upojenie uleciało, odsłaniając brzydką bestię, zimno szczypało ją w policzki. Czuła posmak kaca, szczypał ją w zęby. Nie widziała ludzi, wszystko było śmiertelnie ciche, pierwsze godziny nowego roku. Gdzie byli wszyscy? Pewnie spali, nie chciało im się wstawać i wychodzić. Czy ktoś w ogóle cieszył się z nowego roku?

Szła chwiejnym krokiem, było dużo lodu. Starała się nie upaść, obawiała się złamania. Próbowała przywołać jakieś wspomnienia. Może zwymiotowała na kanapę Elisabeth? Czy krzyczała i płakała z powodu Eliasa, czy wrzeszczała, rozbijała i przewracała butelki i szklanki, czy odegrała jedną ze swoich dramatycznych jednoaktówek? Ale znalazła tylko migotliwe sekwencje śmiechu, hałasu, prochu i brzęczących kieliszków.

– Pękłam – powiedziała do siebie. – Dziwne, że nie stało się to wcześniej. Tak długo mi się udawało, to niewiarygodne.

Otworzyła torebkę i upewniła się, że ma klucz. W małej kieszonce zamykanej na zamek błyskawiczny błysnął metal. Rozejrzała się jeszcze raz, czy nikt jej nie widzi, bo czuła na sobie wzrok. Nieśmiało weszła w gęsty gaj drzew.

Świerki były ciężkie i czarne. Ścieżka wąska i śliska. Uważała, gdzie stawia stopę, rozkładając ciężar ciała na nogach. Tak właśnie organizm reagował na alkohol, gdy przekraczało się pewien próg. Nie miała kaca, była poważnie zatruta. Każda komórka jej ciała była zatruta. Krzyczały o ulgę, do której były przyzwyczajone, ale jej nie otrzymały. Ta noc była ważnym przypomnieniem, potwierdzeniem, że alkohol to gówno.

Po wejściu do lasu zatrzymała się i rozejrzała. Przyroda zamarzła, nie było słychać żadnego dźwięku. Zwierzęta też musiały zamarznąć, pomyślała, jak małe ptaki. Dlaczego szła przez to straszne miejsce? Powinna była wybrać główną drogę. Chciała wrócić do domu, chciała się rozebrać i wziąć prysznic, wyszorować się dużą ilością mydła, położyć się we własnym łóżku, które pachniało nią samą. Ścisnęła uda i napięła mięśnie brzucha. Próbowała poczuć, czy był w niej. Czasami mogła to wyraźnie poczuć, ale nie tym razem. Może był skromnie wyposażony albo zbyt pijany, może zerwał z niej ubranie, a potem przewrócił się na bok i zasnął. Ale byłam naga, uświadomiła sobie, nie miałam nawet majtek. Zataczała się, uważając na łaty lodu.

Rozpamiętywanie sylwestrowej nocy niewiele pomagało, nie mogła tego zmienić, nie chciała dalej tego ze sobą nosić. Odbiorę samochód dziś wieczorem, pomyślała, potem odwiedzę Eliasa, jest Nowy Rok. Przyspieszyła kroku. Otarła łzę. Wydawało jej się, że usłyszała trzask, jakby ktoś nadepnął na gałązkę, ale nikt nie szedł ścieżką. Mimo to serce podskoczyło jej do gardła. Musi wrócić do domu, pomyślała, musi się pospieszyć, musi znaleźć się w cieple. Musi zapomnieć o wszystkim i zacząć od nowa. Dlaczego nie można zacząć od nowa, dlaczego zawsze się zapętlam?

Zatrzymała się ponownie i stanęła nieruchomo. Pomiędzy świerkami dostrzegła polanę, okrągły otwór w ciemności, pokryty lodem i śniegiem. Coś ciągnęło ją w tamtym kierunku. Powoli podeszła do prześwitu. Pośrodku kręgu stał kamień, duży, czarny i postrzępiony, wysoki może na półtora metra. Nie znalazł się tam naturalnie, ktoś go tam przetransportował. Stał na środku polany, niczym pomnik. Jeśli był to kamień pamiątkowy, to zdecydowanie najbrzydszy, jaki kiedykolwiek widziała. Nie miał żadnej tabliczki, żadnego napisu. Zdała sobie sprawę, że wiele osób było tu przed nią, na ziemi leżały śmieci, puszki po piwie, butelki, niedopałki papierosów i pusta paczka. Podniosła ją, obróciła w dłoni. Camele. Niewiele osób paliło camele, właściwie nie znała nikogo takiego poza Milem. Zaskoczona upuściła paczkę i postawiła na niej stopę, zgniotła ją w śniegu, rozejrzała się i dostrzegła niedaleko jakieś budynki. Na parterze dostrzegła swój własny ganek.

Tu stał i się gapił, pomyślała. Znów usłyszała trzask gałązek. Na polanę wszedł mężczyzna. Wysoki na prawie dwa metry, ubrany w wojskową zieloną kurtkę z wieloma kieszeniami. Długowłosy i nieogolony, starszy od niej. Rozpoznała sąsiada, Lundina.

– Więc znalazłaś miejsce złożenia ofiary? – zapytał. Otworzyła szeroko oczy.

– Jakiej ofiary?

Włożył ręce do dużych kieszeni. Miał niezdrową cerę i cienie pod oczami.

– Chyba można powiedzieć o AnnSofi, że została złożona w ofierze? – dodał. Najwyraźniej było to pytanie.

– Nie wiem nic o AnnSofi – odparła. – Została złożona w ofierze?

– Na rzecz większej sprawy. – Wpatrywał się w nią. Jakby coś wiedział.

Potrząsnęła głową. Miała nadzieję, że nie zauważył jej gołych łydek. Chciała odejść, ale zagrodził jej drogę.

– Mówią, że została zabita. Przez ojca. Miała zaledwie cztery lata. Pobił ją na śmierć dużym kamieniem.

Poczuła silny dyskomfort. Więc była na miejscu zbrodni.

– Ale dlaczego? – zapytała tępo.

Jego spojrzenie złagodniało. Być może dlatego, że mógł pochwalić się wiedzą, której ona sama nie posiadała.

– Była słabym dzieckiem. I tak by nie dorosła.

– A matka – zająknęła się – co ona zrobiła?

– Jej matka nie żyła, ojciec był wdowcem. Zamierzał oświadczyć się kobiecie z sąsiedniej wioski i uważał, że ma większe szanse bez słabowitego dziecka. W tamtych czasach, w osiemnastym wieku, chodziło o przetrwanie.

Sylvi milczała przez dłuższą chwilę. Próbowała przetrawić jego historię.

– Wygląda na to, że dużo wiesz o tej sprawie – zauważyła.

– Jestem dziennikarzem – wyjaśnił.

Oczywiście, że tak. Wyglądał jak typowy dziennikarz. Zielona kurtka z wieloma kieszeniami, niedbałe spojrzenie, które sygnalizowało, że jest po stronie słabszych. Mało śpi, ciężko pracuje. W pogoni za prawdą.

– Ale zaaresztowali go?

– Nie było trudno znaleźć winnego w tym przypadku – wyjaśnił. – Po śmierci AnnSofi zdarł z niej ubrania. Tego samego dnia próbował je sprzedać na rynku.

– Co? – Wstrzymała oddech ze zdumienia. – Niezbyt mądrze – dodała po chwili.

– W tamtych czasach ludzie byli biedni – wyjaśnił – z trudem zdobywali każdy posiłek. Pewnie miała ładne ubrania. Może mógł dostać za nie kilka groszy.

Uśmiechnął się, raczej przyjemnie.

– Dziś można zabić i zostać uniewinnionym. W tamtych czasach tracili głowy, jak ojciec AnnSofi. Został ścięty w tysiąc siedemset siedemdziesiątym trzecim roku.

Jego spojrzenie było intensywne. Oczywiście wiedział, kim jest Sylvi. Śledził tę sprawę, wykorzystał swoje kontakty, widział, jak się wprowadzała.

– Kat był stary, pijany jak skunks i chory na parkinsona – powiedział. – To musiało być niezłe przedstawienie.

– Co?! Czy to możliwe?

– Nie bądź taka naiwna… Wszyscy kaci pili, co myślałaś?

– A ten kamień?

– Został tu przetransportowany wozem konnym przez ludzi z wioski – wyjaśnił. – Oni też byli biedni. Nie było ich stać na nic ładnego. Ale chcieli zaznaczyć miejsce zbrodni.

Szukał czegoś w kieszeni. W jego ręce znalazła się paczka marlboro.

– Jak myślisz, dlaczego nie rosną tu drzewa? – zapytała, rozglądając się dookoła. – Jest tu pusto. Prawie idealny krąg.

– Tak, nie da się ukryć – odrzekł i zapalił papierosa. – Niektórzy mówią, że polana rośnie. Że rozprzestrzenia się i staje się coraz większa. Mam kilka starych zdjęć, na których jest znacznie mniejsza. Możesz je zobaczyć, jeśli chcesz, przyniosę ci je.

– Nie, nie. – Potrząsnęła głową i zrobiła kilka kroków po śniegu. Muszę uważać, pomyślała, on chce poznać moją historię. Próbuje się zbliżyć. Zauważył mnie pośród drzew, teraz jest tutaj, aby coś zyskać.

„Matka Eliasa przerywa milczenie. Jej żal, ból i strata”. Zrobiłby się sławny.

– Nie wiedziałam nic o AnnSofi – powiedziała. – Dziękuję za lekcję.

– Załóż rajstopy. – Ruchem głowy wskazał jej sine, zmarznięte łydki. – Byłaś na imprezie?

Ruszyła dalej. Ominęła go i próbowała wyjść na ścieżkę.

– Czy ktoś jeszcze szukał u ciebie relaksu i innych usług? – zawołał za nią.

– Tłumy – krzyknęła – to wieczny wyścig. I wszyscy je otrzymują. Tylko nie dziennikarze z „VG”.

*

Czas fajerwerków powoli dobiegał końca. W ciemności widać było już tylko sporadyczne rozbłyski. Przez uchylone okno wdzierał się słaby zapach prochu, szary dym unosił się między domami w Obrenovacu. Odkąd zegar ścienny w salonie Zory Jeleny wybił dwanaście uderzeń, nocne niebo na zewnątrz mrugało. Marco Madani z portretu śledził rodzinę wzrokiem, który nie stracił swojej mocy. Mile nie lubił patrzeć na to zdjęcie. Było w nim coś oskarżycielskiego. Tak jak za życia ojca. Często wyobrażał sobie, jak jego ojciec leży w trumnie, wciąż niezadowolony ze wszystkiego, co mówią i robią. W bezsenne noce słyszał czasami czepliwe pomruki, bo znów zrobił coś głupiego, coś, czego stary Marco nie mógł znieść. Ale teraz w salonie panowała cisza.

Wieczór, ostatni w tym roku, był ożywiony, wypełniony pogawędkami i delikatnym śmiechem. Zora miała najcieńszy głos, który ledwo się niósł. Głos Marijany był niski i stanowczy, miała zdecydowane poglądy na każdy temat. Tenor Milego odzywał się tylko od czasu do czasu, w formie krótkich protestów. Nie, to nie tak, gadasz bzdury albo źle pamiętasz. Siedział z camelem i śledził smugę dymu unoszącą się pod lampą na suficie.

Przez wieczór wniesiono tu wiele beczek, szklanki zostały napełnione ciemnym piwem i ani chwili nie stały puste. Stara kobieta dostała swoją kolejkę, a może nawet dwie, nie była jednak w stanie wypić zbyt wiele. Wciąż miała siłę w ramionach. Bez problemu radziła sobie z ciężkimi beczkami, żyły sterczały jej spod skóry, grube i twarde. Ale nogi miała wątłe, wykrzywione ze starości. Z każdym rokiem jej kroki stawały się krótsze, gdy szurała po domu w znoszonych kapciach.

Mile wsłuchiwał się w dwanaście uderzeń starego zegara, który zawisł na ścianie na długo przed jego narodzinami. Czy dziś uderzenia nie były głośniejsze? Czy były zapowiedzią tego, co miało nadejść w nowym roku, o którym nic jeszcze nie wiedział? Zora nie miała na co czekać, była już taka słaba. Alkohol rozrzewnił ją, zaczęła wspominać lepsze czasy, rok, w którym poślubiła Marca. A potem ten, w którym urodziła się Marijana, I ten, gdy kilka lat później urodził się Mile. Siostra pomagała mu we wszystkim. To ona nauczyła go czytać, trzymała go za rękę w drodze do szkoły, chroniła go. Patrzyła groźnie na każdego, kto miał coś złego do powiedzenia. Już gdy miała dwanaście lat, była przerażająco silna.

– A ty, mój chłopcze… – powiedziała Zora, patrząc na syna. Teraz popłynęły jej pierwsze łzy. – Wyrosłeś na dobrego człowieka, chcę, żebyś o tym wiedział. Pewnie, męczyłeś mnie swoimi wybrykami. Ale nigdy nie byłeś złośliwy, Mile, nigdy nie byłeś złośliwy. Nawet jeśli chodziło o coś małego, żałowałeś i prosiłeś o przebaczenie, najpierw ojca, a potem mnie. I siostrę, jeśli ją obraziłeś raptownym słowem. Bo był z ciebie raptus.

– Tak, tak, mamo. – Mile kiwnął głową.

Zora wyjęła chusteczkę z rękawa swetra, osuszyła oczy i kontynuowała:

– A potem dorosłeś – westchnęła – i poznałeś Sonię. W głębi duszy wiedziałam, że to najszczęśliwsza dziewczyna na świecie. Nie miałam pojęcia, że tak postąpi, że odbierze ci dziecko.

Mile chrząknął gniewnie. Nie lubił mówić o swoich porażkach, a Sonia była porażką.

– To jej ojciec. Mówiła, że był surowym człowiekiem.

– Dlaczego zawsze musisz jej bronić? – spytała Zora. – Ona cię skrzywdziła.

– Zapomniałem już o tym – skwitował. – Nie mówmy o niej.

– Ale ja nie zapomniałam. – Zora rozejrzała się za swoją szklanką. Była pusta. – A potem zdarzył się ten wypadek – mówiła dalej – i to cię zniszczyło, Mile, nigdy już nie byłeś taki sam. Masz takie wrażliwe sumienie. Człowiek z urojeniami nie potrafi się pilnować. Kiedy wyszedłeś z więzienia, przestałeś mówić. Stałeś się cieniem dawnego siebie i nadal nim jesteś. Jesteś cieniem, Mile! Nie zostało mi wiele życia. Moja rodzina się wypala. Jest tak źle, tak źle.

Wypowiadając ostatnie słowa, spojrzała na córkę. Marijana miała zaciśnięte usta, co mogło być wyrazem złości lub zakłopotania. A może niepokoju, że pewne nieprzyjemne prawdy pewnego dnia wyjdą na jaw.

– Przestań, mamo – ostrzegła.

– A potem zachorowałeś – kontynuowała Zora, zwracając się znowu do Milego. – Nie wiedziałeś, co jest dobre, a co złe. Czy jest noc, czy dzień. Czy jadłeś, czy nie. Gdy przekazywaliśmy ci wiadomości, zapominałeś o nich, gdy ktoś przychodził do domu, nie pamiętałeś, kim jest ani jak się nazywa. Po prostu patrzyłeś na nich z wrogością i wymykałeś się. Ismar, ten sąsiad z domu obok, był tu kilka razy. Pamiętasz, Mile, że przyszedł w odwiedziny? Wpatrywałeś się w niego jak w obcego. Jakby ktoś inny zajął miejsce w twojej głowie i patrzył przez twoje oczy, to było takie niesamowite. Nie rozpoznawaliśmy twojego spojrzenia. Mówiłeś, że chcesz umrzeć. Nie mogłam spać w nocy. Było tak źle…

– Mamo! – zaprotestowała Marijana. – Już wystarczy!

– Od czwartego sierpnia – kontynuowała Zora – cały czas myślę, że znowu zachorujesz. Mówisz, że nie wiesz, co jest prawdą, a co kłamstwem, co się wydarzyło, a co nie, i ja też nie wiem.

Mile zacisnął zęby. Wpatrywał się we własne stopy, duże, szerokie, odziane w znoszone skarpetki.

– Przestań! – krzyknęła Marijana. – Nie ma sensu tak mówić.

Zora otarła zaczerwienione oczy rogiem chusteczki.

– Chciałam ci tylko powiedzieć, że moim zdaniem powinieneś wrócić do domu – dodała. – Ci ludzie, tam w Norwegii, nie dbają o ciebie.

– W Obrenovacu nie ma pracy – mruknął Mile, zaciągając się mocno papierosem.

– Ale w Belgradzie jest! – Ożywiła się. – Będziesz miał co robić w stolicy. Jesteś silny, możesz podnosić duże ciężary. Możesz znaleźć kobietę tutaj w Serbii i zacząć od nowa. I mieć z nią syna.

– Nie chcę zaczynać od nowa – powiedział Mile. – Nie chcę syna.

– Czyli zetniesz ostatnią gałąź naszej rodziny – poskarżyła się. – Uschnie na wieki.

Marijana nalała sobie piwa i spojrzała na brata.

– Musisz to rozgryźć, prawda? Nie da się tego rozwiązać stąd. Dlatego zostałeś w Katfoss.

Mile zrobił trudny do rozszyfrowania grymas.

– Ale policja zamknęła sprawę – przypomniała Zora. – Papiery leżą w szufladzie, a Elias w ziemi.

– Zobaczymy. – Mile dalej wpatrywał się w swoje stopy.

– Masz w ogóle jakichś przyjaciół? – spytała matka z jękiem.

– Mam kolegów z pracy.

Pomyślał o modelu żurawia na parapecie. Była to pierwsza rzecz, którą widział każdego ranka, gdy wchodził do kuchni.

– Są dobrzy – orzekł stanowczo. – Moi koledzy to dobrzy ludzie. Nie zostawię tej pracy, mamo, nie zostawię Katfoss. Nie mogę zostawić Eliasa.

Spojrzał na zegarek, było wpół do dwunastej.

– Gdybym mogła zdecydować – powiedziała Zora – gdybym była dość silna, pojechałabym na cmentarz w Norwegii i wykopała jego trumnę. Zabrałabym ją ze sobą do domu, do Obrenovaca. Elias spocząłby obok mojego drogiego Marca. Tam jest jego miejsce.

Mile nie skomentował. Marijana przewróciła oczami.

– Nieźle, mamo, teraz chcesz zacząć rozkopywać groby? – skwitowała sucho, uśmiechając się do brata. – Dobrze, że nie jesteś zbyt silna.

– Ale Mile jest – zauważyła Zora. – Ona, ta kobieta – imię Sylvi nie zostało wspomniane – zawsze dostaje to, czego chce. A ty siedzisz cicho i pozwalasz jej decydować. To nie w porządku!

Mile zgniótł papierosa w popielniczce.

– Świat nigdy nie był w porządku, mamo. Ale Sylvi nie może oddać mi syna. Mogę krzyczeć, wrzeszczeć, bić i grozić, ale to nic nie da.

Marijana zmrużyła oczy.

– Jesteś na to za mądry – powiedziała.

Zora przypomniała sobie o czymś i zmieniła temat. Miała teraz dużo na głowie.

– Co sądzisz o naszej nowej pani premier? Ana Brnabić. Czyż nie jest piękna?

Patrzyła uważnie na Marijanę.

Mile wiedział, do czego matka zmierza, co chciała osiągnąć tą nagłą zmianą tematu. Premierka była lesbijką, mieszkała z kobietą i oświadczyła prasie, że chcą mieć dzieci.

Przerwał.

– Jana nie może mieć dzieci – zauważył – wystarczy na nią spojrzeć. Czy możesz sobie wyobrazić słodkie małe dziecko, jak śpi spokojnie, a kiedy się budzi, nad kołyską wisi ogromna czarna wrona?

Siostra poklepała go z wdzięcznością po ramieniu. Zora wstała mozolnie, sięgnęła po popielniczkę, by opróżnić ją do pieca opalanego drewnem.

– Dlaczego ona nie jest w więzieniu?! Kiedy trafi do więzienia?!

Miała na myśli Sylvi.

– Idź już do łóżka – poprosił Mile.

– Zawsze tak tłumisz emocje – wytknęła Zora. – Dlaczego pozwalasz ludziom sobą rządzić?

– Idź do łóżka, mamo – prosiła Marijana – nie chcemy już o tym słuchać.

Staruszka wyszła z salonu, mamrocząc do siebie.

– Gdyby Marco tu był – słyszeli – nie zostawiłby tego tak. Marco by tego nie zniósł, uderzyłby pięścią w stół. Postawiłby na swoim. Poszedłby do władz i zażądał sprawiedliwości.

– Ale Marca tu nie ma! – krzyknęła Marijana.

W końcu w salonie zapanowała cisza. Rodzeństwo siedziało w milczeniu przez dłuższy czas. Ile cierpienia mogli jeszcze znieść? A miało go przecież nadejść więcej w nowym roku.

– Jaka jest najgorsza rzecz, którą możesz sobie wyobrazić? – zapytała Marijana. – To znaczy, w twoim życiu?

– Najgorsze będzie, jeśli nic się nie stanie – mówi Mile. – A co z tobą?

– Najgorsze, co mogłoby się stać, to gdyby mój młodszy brat poznał nową kobietę i zakochał się w niej do szaleństwa. A potem miał kolejne dziecko. Jeśli tak się stanie, pojadę do Katfoss i zrobię tam piekło.

– To się nigdy nie stanie – odpowiedział Mile. – A ty i tak zachowujesz się jak szatan.

– Wypijmy za to – zaproponowała siostra.

Zora odmówiła wieczorną modlitwę. Jej dzieci leżały pod tym samym dachem, jak wtedy, gdy były małe, ogarnęły ją dobre wspomnienia, a także kilka złych, szybko jednak zasnęła, tak zadziałał alkohol. Mile natomiast leżał w ciemności, twarzą do okna. Na zewnątrz widział stary dąb, na który wspinał się jako chłopiec.

Drzewo było od dawna martwe, gałęzie zostały odcięte od pnia, pozostało tylko kilka grubych kikutów. Cztery, zdał sobie nagle sprawę, symbol rodziny Madani. Rodziny, która już się nie powiększy. Jako chłopiec miał swoją kryjówkę w liściach, z widokiem na sąsiednie domy. Tam mógł obserwować ludzi, chroniony przed ich wzrokiem przez całą tę zieleń. Widział też iglicę kościoła i najwyższe bloki. Wieczorami leżał w łóżku i wpatrywał się w drzewo, które nad nim czuwało. Trwałe, silne i solidne, stało tam przez całą noc, opierając się wiatrowi i pogodzie. Pamiętał jednak kilka czarnych nocy ze złymi snami. Noce pełne deszczu i burzy, kiedy gałęzie najbliżej ściany trzaskały w jego okno, drapały i pazurami uderzały w szybę, jakby drzewo było gigantyczną ręką, która w każdej chwili mogła wyrwać go z ciepłego łóżka i rzucić w ciemność. To właśnie się stało, pomyślał Mile, jestem w ciemności. A drzewo jest martwe.

Leżał nieruchomo, czując zmęczenie i rozpacz. Chciał znów być małym chłopcem, wiedzieć, że jego starsza siostra Jana opiekuje się nim i stoi po jego stronie. Zawsze po jego stronie, niezależnie od tego, czy na to zasługiwał, czy nie. Ale nie mógł odzyskać dawnego poczucia bezpieczeństwa.

Był obcy w tym wąskim łóżku z cienkim materacem. Nagle zdał sobie sprawę, że do pokoju sączy się światło. W drzwiach zobaczył szeroką sylwetkę siostry. Miała spać w pokoju z mamą, ale wciąż była ubrana. Odwrócił się w jej kierunku, czekając na jej słowa, musiała mieć do powiedzenia coś, czego nie powinna usłyszeć matka.

– Nie spuszczaj jej z oka – szepnęła. – Sylvi Renate. Nie wolno ci zostawić jej samej nawet na sekundę.

– Nie zrobię tego – mruknął.

– Trzymaj się jej cały czas – kontynuowała. – Śledź ją z ukrycia i czekaj. Prędzej czy później pęknie, o to mi chodzi.

– Nie sądzę – odrzekł ze znużeniem – Sylvi jest elastyczna. To ja się łamię.

Słowa zawisły w powietrzu. Siostra nie miała odpowiedzi.

– To właśnie wydarzyło się prawdopodobnie czwartego sierpnia – kontynuował Mile. – Złamałem się.

– Wypiłeś za dużo! – powiedziała, zupełnie zapominając o zachowaniu ciszy. – Widziałam, jak się łamiesz, to było coś zupełnie innego. Nie mów tak, nie chcę tego słuchać. Musisz utrzymać się na nogach.

Mile podniósł się na łokciu i poszukał siostry wzrokiem, ale pozostała czarną sylwetką.

– Nie było cię tamtego ranka w hotelu – odparł.

– Ale jestem tu teraz i widzę, że wszystko w porządku.

– Nie słyszałaś o urazach wewnętrznych? – spytał. – Ludzie są cali i zdrowi na zewnątrz, ale w środku są jak wraki. Idź do mamy. Idź do łóżka. Nic nie wiesz.

Stała przez kilka sekund, wpatrując się w niego, w końcu cicho zamknęła drzwi i znowu zapadła gęsta i nieprzenikniona ciemność. Odwrócił się do ściany, by zasnąć. Nie chciał patrzeć na drzewo, nie chciał pamiętać dzieciństwa, nie chciał pamiętać niczego z czwartego sierpnia. Ale słowa matki pojawiły się w jego pamięci i nie dawały mu spokoju.

Nie wiedziałeś, czy jest noc, czy dzień. Nie rozpoznawałeś ludzi. Nigdy nie widziałam cię tak zdezorientowanego.

W końcu i tak zasnął, we wczesnych godzinach porannych. Kiedy się obudził, był nadal zmęczony, ciało miał ociężałe, głowa bolała go od piwa, zmartwień i zbyt wielu papierosów. Gdzieś w nim tlił się ogień, był teraz w domu i pamiętał wszystko, ten czarny poranek tak wiele lat temu. Kto tak naprawdę ponosi winę za jego niekończące się nieszczęścia? Gdzie to wszystko się zaczęło? Czyj idiotyzm i samowola wprawiły to wszystko w ruch, kto zapłaci za jego zrujnowane życie?

Mama i siostra spały, kiedy wyszedł z domu.

Znalazł latarkę w szufladzie w kuchni, kluczyki do samochodu Marijany leżały na komodzie w przedpokoju. Wyszedł w nowy dzień nowego roku, było ciemno i zimno, ale bez mrozu. W domu sąsiada, Ismara, też panowały ciemności. Mogły usłyszeć samochód. Marijana wstanie z łóżka i podejdzie do okna, matka skrzyżuje ręce i wymamrocze jakieś modlitwy, niepewna jego zamiarów. Nie obchodziło go to.

Ale nikt go nie zobaczył. Zmarli nie są bez winy, pomyślał, czy powinni być wolni od wszelkich zarzutów, ponieważ nie mogą się bronić, czy na pewno powinni spoczywać w pokoju? Skoro on sam go nie zaznał? Poczuł świeży żal, jakby to wszystko wydarzyło się wczoraj. Rana była szeroko otwarta. Jego serce biło jakby w całym ciele, czuł puls w brzuchu i nogach.

Uruchomił samochód siostry i delikatnie się rozpędził. Jechał pustymi ulicami, mijając domy o ciemnych oknach. Cały Obrenovac jeszcze spał. Po dwudziestu minutach dotarł na cmentarz.

Nie minęła siódma, hyundai siostry był jedynym samochodem na parkingu. Rozglądał się chwilę, włączył latarkę. Próbował sobie przypomnieć drogę, którą przeszedł tyle lat temu, kiedy w końcu, po trzech latach, wyszedł na wolność po odbyciu kary. Wydawało mu się, że leżała na tyłach kościoła, na zboczu schodzącym do drogi, blisko ogrodzenia zwieńczonego ostrymi kolcami z kutego żelaza. Leżał tu jego ojciec, dziadkowie i dwaj sąsiedzi z dzieciństwa, Aleksander i Sasza. Kiedy latem słońce zalewało cmentarz, jak pamiętał z dzieciństwa, myślał o zmarłych. Wtedy odległość do nich zdawała mu się tak niewyobrażalnie duża. Samochody jeździły po ulicach, ludzie chodzili po mieście, otaczał go hałas, głosy, śmiech i szczekanie psów. Ale w ciemności, takiej jak teraz, byli obecni. Wydawało mu się, że słyszy ich szept. Szedł między grobami, pewien, że go zauważyli. Że leżą tam z całym swoim bagażem, wyczekując jego zamiarów. Cmentarz był słabo oświetlony, Mile używał latarki, by widzieć drogę. Przy prawie każdym grobie stał znicz, niektóre wciąż płonęły. W ostatni dzień roku żywi myśleli o zmarłych, co mógł przynieść nowy rok, czy oni sami umrą? Czy to możliwe? Czy będą tu leżeć podczas obchodów następnego Nowego Roku? Nigdy nie wiadomo. Chwytaj dzień, pomyślał Mile Madani i ścisnął latarkę w garści.

Wiązka światła prześlizgnęła się po nagrobkach. Kościół górował pięknymi iglicami, okna były ciemne. Okrążył róg budynku i zszedł w dół, próbując przypomnieć sobie właściwe miejsce. Nieco w dół i w lewo, pomyślał, nagrobek nie wyróżniał się, nie był wysoki i okazały. Oświetlał kolejne groby. Powinien być szary, z czarnymi literami, przypomniał sobie, wysoki może na trzy czwarte metra i z grubsza ociosany. Rodzina nie wydała na miejsce jej spoczynku więcej, niż musiała. Kiedy nagle spostrzegł znajomy grób, odkrył, że nie zapalono na nim znicza. Leżała tam, zapomniana przez wszystkich. Nikt nie pomyślał o niej w ostatnią noc roku.

Julia Dajana Serkis

W domu ze Zbawicielem

Daty wskazywały, że zmarła w dziewięćdziesiątym trzecim roku życia. W domu, tak napisali, jakby chciała tam odejść. A może to jej rodzina tego pragnęła? Już wystarczy, tak myśleli, zabierz ją już. Ale najpierw musiała zachować się jak idiotka i zrujnować mu życie. Chybotać się w ciemności ze swoim głupim chodzikiem, ignorować wielki samochód z włączonym silnikiem, zachowywać się tak, jakby była panią świata.

Nadchodzi Julia Serkis. Mam gdzieś resztę świata.

Odłożył latarkę na trawę, poświęcił jej kilka nienawistnych myśli. Dokąd szłaś, Julio, dokąd szłaś? Może do sklepu, w płaszczu i kapciach? Co myślałaś o ogromnym samochodzie, który stał na podjeździe i warczał? Czekałaś, aż ruszę? Nie przyszło ci do głowy, żeby zejść na pobocze i mnie ominąć? Jak cholernie głupim można być? Dlaczego nie posłuchałaś swojej rodziny, kazali ci zostać w domu, zrobiłaś im na złość? Żeby podkreślić, że jesteś dorosła, niezależna i możesz robić, co chcesz? Pierdol się, Julio, ty pieprzona dziwko! Podniósł nogę i wymierzył celnego kopniaka, uderzając z całej siły w górną część nagrobka. A ten się przewrócił. Bezgłośnie, bez najmniejszego szelestu, kamień opadł do tyłu i pozostał tam. Nigdy by nie przypuszczał, że tak łatwo się poluzuje. Rozejrzał się zaniepokojony, gdyby ktoś to zobaczył, co pomyśleliby o wandalu, który dewastował cmentarz w pierwszy dzień nowego roku? Wezwano by policję. Znalazł latarkę i ruszył w drogę powrotną do samochodu, rzucając szybkie spojrzenie przez ramię na przewrócony nagrobek. Właściwie był całkiem zadowolony. W końcu została upokorzona, tak jak on, gdy miał dwadzieścia lat, był zakochany, zaczął pierwszą pracę i spodziewał się pierwszego dziecka. Wykuśtykała z tym swoim chodzikiem i wystawiła go na to wszystko, osąd i karę, więzienie, chorobę i wstyd. Utratę Soni i dziecka, utratę reputacji. W końcu Julia upadła. Tak jak leżała pod samochodem, przygnieciona i zmiażdżona, nie do poznania.

Mam nadzieję, że nie jesteś w domu Zbawiciela – mruknął. – Ja też nigdy tam nie dotrę. Myślisz, że mnie to obchodzi? Ani trochę. Przyspieszył kroku. Miał nadzieję, że w ciągu dnia wielu ludzi przyjdzie do kościoła i zobaczy, co się stało. Chciał, żeby w Obrenovacu rozeszła się plotka, że pomnik Julii Serkis leży. Że grób został zbezczeszczony. Zagwizdał do siebie melodię, którą pamiętał z dzieciństwa, coś o pięknej dziewczynie, którą spotkał zły los. Gdy wracał do domu, był spokojny i zadowolony.

*

Boże Narodzenie obchodzili szóstego stycznia. Zora dostała czerwoną żeliwną patelnię, a Marijana skórzaną torebkę. Mile aparat cyfrowy Canon Powershot.

– Co mam fotografować? – zapytał, patrząc na siostrę.

– Cokolwiek przyjdzie ci do głowy – odparła. – Rób zdjęcia ludziom, z którymi pracujesz. Zdjęcia swojego domu i miasta. To, co widzisz przez obiektyw, staje się wyraźniejsze, bo odcinasz wszystko, co nieistotne.

Nie potrafił podziękować jej z głębi serca, mimo że prezent musiał ją drogo kosztować. Myślał tylko o Eliasie. Aparat stał się przypomnieniem o śmierci, o tym, że ten obiektyw nie uchwyci już jego synka. Nie przychodziły mu do głowy żadne inne godne zainteresowania obiekty.

Wczesnym rankiem siódmego stycznia pojechał z siostrą na lotnisko. Zora stała w drzwiach zapłakana, a w hali odlotów pożegnał się z Marijaną. Uderzyła go w pierś, gdy pocałował ją w policzek. Potem wyszła z hali, ze swymi szerokimi ramionami, i zniknęła w tłumie.

Dotarł do domu późnym popołudniem. Na schodach leżała papierowa torba, a w środku płaska, twarda paczka wielkości książki. Zważył torbę w dłoniach. To mogło być coś złego, od Sylvi. Przeczytał kartkę.

„Może zostaniemy przyjaciółmi?” Prezent był od Tupi.

Wszedł, rzucił torbę na podłogę i usiadł przy kuchennym stole. Dotknął dłonią modelu żurawia, jakby chciał powiedzieć, że znów jest w domu. Następnie otworzył paczkę. Przedarł się przez kilka warstw folii bąbelkowej i znalazł zdjęcie Eliasa w pięknej srebrnej ramce z serduszkami dookoła. Długo patrzył na fotografię. Przeszukał pamięć, by rozpoznać, gdzie i kiedy zostało zrobione. Chłopiec siedział na wzorzystym dywanie z czymś błyszczącym w dłoni. Rozpoznał w końcu dzwonek, którym dzwoni się, by zwrócić na siebie uwagę. Mieli taki w hotelu Annabelle, przypomniał sobie, kiedy Tupi zrobiła to zdjęcie. Ostatnie zdjęcie.

Po prostu przyjaciółmi? Czy to możliwe, skoro była taka urocza? Chciała czegoś więcej. Młoda i piękna kobieta, pragnęła dzieci. Powoli podkradała się do niego, znajdowała drogę powrotną do tego, co kiedyś ich łączyło, wkrótce będzie siadać coraz bliżej na kanapie, na jego kolanach, a potem w łóżku. Wreszcie pojawi się tu ze szczoteczką do zębów i torbą ubrań. Zajdzie w ciążę, urodzi piękne dziecko, jego trzecie, i ono też zniknie, zostanie wyrwane z jego ramion, wypadnie mu z rąk lub zostanie popchnięte. Albo skradzione, nie wiedział, co szykuje los. Siedział przy kuchennym stole i rozmyślał. Wcześniej wyobrażał sobie swoją nową rodzinę, Eliasa, Tupi i siebie, tak blisko. Tak się jednak nie stanie. Lepiej, żeby znalazła kogoś innego, nieskażonego człowieka, kogoś, kto miał szczęście w życiu, kogoś, kogo nie nawiedzały ciągle wypadki, choroby i szaleństwo. Położył zdjęcie na parapecie obok żurawia.

Następnie opróżnił torbę z ubraniami, zaniósł przybory toaletowe do łazienki, umieścił szczoteczkę do zębów w szklance pod lustrem. Usiadł na chwilę przy kuchennym stole i przeczytał instrukcję obsługi dołączoną do aparatu. Zważył go w dłoni. Nie był duży. Uwiecznić wszystko, co chcesz, za naciśnięciem jednego przycisku. Wybrać dokładnie takie ujęcie, jakie chciał, pominąć wszystko inne. Zdał sobie sprawę, że siostra pragnęła dla niego czegoś wyjątkowego, dając mu aparat. Może chciała, żeby patrzył na zewnątrz, a nie do środka.

Nagle poczuł się bardzo zmęczony. Pochylił się nad stołem z głową schowaną w ramionach. Zamknął oczy. Otworzył je ponownie i spojrzał na zdjęcie Eliasa. Wiedział, że chłopiec już nigdy nie będzie płakał, już nigdy nie będzie zawodził, już zawsze będzie się uśmiechał. Czuł się stary. Jeśli to miał być koniec, nie miał nic przeciwko, właściwie pragnął końca. Wyrwałby się z tego wiru, wiecznego uczucia zawrotów głowy i zbyt małej ilości powietrza. Pomyślał, że syn powita go po drugiej stronie, pomimo wszystkich bolesnych wydarzeń. Że natychmiast odnajdą drogę powrotną do siebie w innym wymiarze. Położył dłoń na sercu, biło miarowo. Wyobrażał sobie, że wszyscy ludzie mają przydzieloną określoną liczbę uderzeń, nie mógł wiedzieć, ile mu zostało. Może dwa miliony uderzeń, a może trzysta. Jakby go to obchodziło. Jeśli się zatrzyma, to się zatrzyma, pomyślał, to tylko maszyna.

*

Ale serce biło cierpliwie przez zimę, wiosnę i lato. Czerwiec był chłodny i pogodny, lipiec zmienny, z krótkimi, świeżymi deszczami, sierpień ciepły i stabilny. Ta data, czwarty sierpnia, była jak czarny cierń, który dręczył go przez cały dzień i noc. Wstawał każdego ranka i wykonywał swoje obowiązki, ale szybko spuszczał wzrok, gdy spotykał kogoś na ulicach, po prostu patrzył na ziemię przed siebie i zaciskał zęby.

Pewnego pięknego popołudnia pod koniec sierpnia, wędrując po mieście z aparatem, spostrzegł nagle Sylvi Roos. Jeśli to rzeczywiście była ona, bo najwyraźniej wiele się zmieniło. Szła w jego kierunku słoneczną ulicą, on wskoczył do najbliższej bramy, przylgnął do ściany i stał tam z walącym sercem. Czy to naprawdę była Sylvi Roos? Coś było nie tak. Ostrożnie wyjrzał na ulicę. Z pewnością to była ona, cóż to był za widok. Uderzył go jak obuchem, aż kolana się pod nim ugięły. Zrobiła to, pomyślał, zorganizowała sobie nowe życie, a ja nie mam nic. Ten widok doprowadził go do łez. Znów wyjrzał, zmrużył oczy. Tak, to musiała być ona. Skąd u niej ta pewność siebie, jak mogła tak iść, długimi krokami, z wysoko uniesioną głową. Nigdy wcześniej tak nie chodziła. Sylvi była zawsze niespokojna, poruszała się szybko i nerwowo, ciągle zerkając na prawo i lewo. Ta kobieta, którą widział teraz, była dumna i piękna. Naprawdę wspaniała, musiał to przyznać, nosiła się jak królowa. Pięknie ubrana w cienki płaszcz i czerwone buty na wysokim obcasie, z jasną skórzaną torbą. Znów pojawiło się to uczucie z Obrenovaca, zdumienie i wstyd za to wszystko, co zostawił za sobą. Nie do końca zdawał sobie sprawę z jej urody. Wyglądała na szczęśliwą, a on nie mógł znieść jej szczęścia. Ponownie wyjrzał ze swojej kryjówki. Zauważył, że przeszła przez ulicę i patrzyła w witrynę sklepową. Widziała tam swoje odbicie, jedną ręką poprawiała włosy, nie były już długie i brązowe, ale krótkie i blond, jak u dziewczynki. Było coś w ruchu jej dłoni, gdy wygładzała włosy, powoli i delikatnie. Znalazła w sobie nową siłę.

Mile był całkowicie wyczerpany. Stał tam, w bramie, jak złodziej i tchórz. Jak ona to osiągnęła? Nie widział w niej już nic z dawnej słabości i bezbronności. To była kobieta, która miała jasno określony cel i z determinacją do niego dążyła. Mile sięgnął do kieszeni kurtki po aparat, trzymał go przed oczami i obserwował ją przez obiektyw. Ustawił ostrość i nacisnął spust migawki. W krótkim czasie zrobił cztery zdjęcia.

Ruszyła dalej. Przeszedł przez ulicę na tę samą stronę, podążał za nią w sporej odległości. Nagle poczuł, że musi się dowiedzieć, dokąd ona idzie. Ponownie podniósł aparat i zrobił jej zdjęcie od tyłu. Wydawała się wyższa niż w jego wspomnieniach, to pewnie przez buty i krótkie włosy albo może przez to światło. A może to jej nowa pewność siebie, do której nie był przyzwyczajony? Dotarła do skrzyżowania, musiała zatrzymać się na czerwonym świetle. Ponownie wślizgnął się do bramy, na wypadek gdyby zdecydowała się zawrócić. Chciał pozostać niezauważony. Nie chciał widzieć siebie w jej współczujących oczach. Zielone światło, Sylvi przeszła przez ulicę, usłyszał jej kroki. Dźwięk obcasów dodawał jej autorytetu. Nadchodzi silna kobieta, stukały buty. Nie oglądam się za siebie.

Mile nie chciał stać w bramie jak złodziej. Wyszedł na ulicę i przyspieszył, pozostając zaledwie kilka metrów za nią. Podobało mu się, że może ją śledzić i obserwować bez jej wiedzy, dawało mu to przewagę. Torebka zwisała jej z ramienia, płaszcz powiewał wokół łydek. Aparat wrócił do kieszeni, obserwował ją, gdy skręcała w boczną uliczkę. Taka świetlista i niezwyciężona, idąca lekkim krokiem. Ale teraz miała zostać pokonana raz na zawsze. Opatrzność dała mu prezent. Narzędzie. Była w zaawansowanej ciąży. Odwrócił się gwałtownie i ruszył w drogę powrotną. Myśli gnały przez zakręty jego mózgu, pędząc we wszystkich kierunkach jak niecierpliwi posłańcy, niosąc nowe i ważne informacje. Co powiedziała Marijana? Swoim głębokim głosem, mrużąc oczy. Chyba będziesz musiał poczekać, aż wydarzy się coś wyjątkowego.

Sylvi rozpoznała go natychmiast, mimo że stał w pewnej odległości, częściowo ukryty za filarem, z czymś w rękach, być może książką. Karl Kristian Quiller. Przez całą wiosnę i lato czekała na ten moment. Wiedziała, że tak się stanie, dobrze się przygotowała. Zgryźliwa riposta, gdyby powitał ją z ironią, milczenie, gdyby nie przyznał, co się stało. Z pewnością był przystojny. Włosy, jedwabiście białe, miękko opadały na ramiona, ciało miał szczupłe i długonogie. Gdy się odwrócił, jakby zauważył jej spojrzenie, tak jak zauważa się coś unoszącego się na skraju pola widzenia, uderzyło ją, że zareagował podobnie jak ona. Nagłe zakłopotanie. Szybko próbował się skryć i zdystansować. A potem jego oczy, spojrzenie, które mierzyło ją od góry do dołu, jakby w rozczarowaniu. Odwzajemniła je. Czyż nie powinien być wyższy i silniejszy? W porównaniu do Milego, w porównaniu do jej wspomnień, wydawał się bezbarwną mgiełką. Udało mu się jednak uśmiechnąć, gdy jego wzrok padł na jej duży brzuch, Sylvi nie mogła tego odwzajemnić. Była tak lekceważąca, jak tylko się dało, zgarbiła się i odsunęła. Dziesięć czy piętnaście sekund, w tym krótkim czasie wymienili wszystkie emocje. Ona pomyślała: o tak, to ty, wróciłam z tobą do domu, mogłam się bez tego obejść. On pomyślał: oto ona, nastawiona wrogo, jak suka, w dodatku w zaawansowanej ciąży. Co za głupiec zaciągnąłby ją pijaną do domu?

Zawsze jestem cudowna.

Przyspieszyła kroku, chciała uciec. Skierowała się do innego działu w dużym centrum handlowym. Gdyby tylko mogła wymazać go z pamięci. Czyż mózg nie był tak mądrze zorganizowany, że odrzucał wszystko, co nieistotne? KK był nieistotny. No, nie do końca, co mogła wiedzieć o nadchodzących latach i wszystkim, co miało się wydarzyć? Nie wiedziała nic. Przed nią rozciągał się otwarty krajobraz, w który musiała wejść obiema nogami. Telefon komórkowy zagrał wesołą melodię, odebrała niechętnie.

– Czemu cię tak długo nie ma? – spytała Irene. – Zrobiłam lunch. Kupiłaś wszystko?

Sylvi skinęła głową. Nie pomyślała, że musi przecież odpowiedzieć, wciąż zerkała w stronę filaru, przy którym stał KK. Szła dalej przez centrum handlowe. Znalazła drogę powrotną do swojego przeznaczenia, wkrótce zostanie mamą. Mogło się to stać w każdej chwili, była już po terminie. Mama dała jej pieniądze na zakupy, coś od babci. Coś neutralnego, bo nie wiedziała, czy dziecko będzie chłopcem, czy dziewczynką. Na razie było tylko kłębkiem cudowności, tak chciała. Była z nim sama, chciała być sama, nie podawać tożsamości ojca. Często myślała, że może na niego gdzieś wpaść, że to pytanie może się pojawić, jako żart lub coś poważniejszego. Teraz tak się stało. Był pierwszy tydzień października. Od sylwestra minęło nieco ponad dziewięć miesięcy, a poród zbliżał się nieuchronnie. Ciężar dziecka ciągnął ją w dół, ale wciąż była na nogach, dumna i szczęśliwa. Zupełnie nowa Sylvi Roos. Przypuszczała, że KK z radością uwolni się od zobowiązań, większość mężczyzn tak by wolała. Ale mógł należeć do wyjątków. Nie lubiła wyjątków, były niezrozumiałe. Może zadzwoni za dzień lub dwa z pytaniami.

– Nie mogłem nie zauważyć, że spodziewasz się dziecka. To nie moje, prawda? – Po czym nastąpi nerwowy śmiech.

– Nie pochlebiaj sobie – prychnie i przerwie rozmowę.

Mama zapytała dwa razy. Najpierw z życzliwą ciekawością, a gdy nie uzyskała odpowiedzi, upominająco. Przypomniała córce, że musi myśleć o dziecku, miało prawo znać swoje biologiczne pochodzenie.

– Ja jestem jego pochodzeniem – odpowiedziała.

– Zerwał z tobą, bo zaszłaś w ciążę?

– On nie wie.

– To nie była jakaś przygoda na jedną noc, prawda?

– Takie rzeczy zdarzają się cały czas, mamo, nie denerwuj się.

– Cały czas?

Cóż, pomyślała Irene Roos. Nie było w najmniejszym stopniu dziwne, że Sylvi nie chciała powiedzieć nic o ojcu dziecka; sama się sparzyła. Nie pytała o to więcej. Radość z wnuka, który miał nadejść, wypełniała całą jej istotę. Marzyła o nim i wyobrażała sobie, jak pcha wózek przez miasto. Pokazując go z dumą każdemu, kto spojrzy. Jeśli zapytają o ojca dziecka, miała gotową odpowiedź.

– Musisz zapytać Sylvi.

Zamierzała zrobić mnóstwo zdjęć. Dziecko siedzące na kolanach mamy. Dziecko z misiem, dziecko śpiące w łóżeczku, dziecko roześmiane, szczęśliwe i pełne życia.

Trzydzieści minut później Sylvi przybyła z wypchanymi torbami.

– Nie są ciężkie, prawda? – zapytała Irene. – Nie powinnaś dźwigać ciężkich rzeczy. Usiądź z nogami do góry, przyniosę ci stołek. Myślisz, że coś się dzieje, zauważyłaś coś? Spotkałaś kogoś znajomego? Chyba zostaniesz na noc? Szybciej dojedziemy do szpitala, jeśli będziesz tu ze mną.

– Mogę sama prowadzić – powiedziała Sylvi. – Nie mów do mnie, jakbym miała zostać mamą po raz pierwszy.

Irene krzątała się wokół córki. Zrobiła herbatę i zaniosła dzbanek do salonu, zabierając po drodze poduszkę pod plecy.

– Nie możesz już chodzić, Sylvi, jesteś zmęczona, widzę to w twoich oczach. Najlepiej, gdy dziecko urodzi się o czasie. Dzieci, które się spóźniają, nie wyglądają ładnie, zbyt długo przebywają w płynie owodniowym i bardzo się marszczą.

– Mamo – jęknęła Sylvi. – Urodzi się, kiedy będzie gotowy. I wiem, że jest ładny. Jesteś jakaś dziwna.

Oparła nogi na stołku i podniosła filiżankę do ust.

– Widziałaś kogoś znajomego? – zapytała Irene.

Sylvi siorbnęła herbatę. Darjeeling z dużą ilością cukru.

– Ojca dziecka – powiedziała z uśmiechem. – Nagle stanął tuż przede mną i wytrzeszczył oczy.

Irene była zaskoczona.

– Ojca dziecka?

– Dobrze słyszałaś. Przyjrzałam mu się bliżej, bo minęło sporo czasu. Ma krzywe nogi, jest chudy i niski, ma wyłupiaste oczy i krzywy nos, nie wiem, czy jest zbyt bystry.

– Podobno to po mamie dziedziczy się inteligencję – rzuciła szybko Irene.

– I to jest najważniejsze.

Sylvi roześmiała się serdecznie.

– Jest cholernie przystojny, mamo. Wysoki, szczupły i niebieskooki, a jego włosy są jak jedwab, falujące. Łatwo cię nabrać, babciu, biedactwo.

Irene była zawstydzona, czerwona i szczęśliwa. Nalała sobie filiżankę herbaty i wsypała do niej za dużo cukru.

– Pytał cię o coś? Nie da się przecież ukryć tego brzucha. Mówisz, że nic nie wie. Może liczy miesiące w głowie? Nie podoba mi się myśl, że nigdy nie dowie się o swoim dziecku. Może jednak będzie szczęśliwy i dumny?

– Nie będzie – odparła Sylvi z przekonaniem.

– Ale przeżyć całe życie i nie wiedzieć, że ma się syna! Albo córkę.

– Ma dzieci z kimś innym – wyjaśniła Sylvi. – Dwoje. Pewnie czuje się dobrze ze swoją niewiedzą, dzieci kosztują czas i pieniądze. Dzisiaj śpię u siebie – zdecydowała. – Nie umieram, mamo.

– Chciałam tylko powiedzieć, że ojcowie też bardzo kochają swoje dzieci – ciągnęła Irene. – Jeśli tylko dostaną szansę.

– Naprawdę? Różnica polega na tym, że my, kobiety, jesteśmy w tej miłości przez cały czas, podczas gdy ojcowie mogą ją włączać i wyłączać według własnego uznania. Jeśli pojawia się coś bardziej interesującego, ich umysł podąża w tym kierunku. Jak przy zmianie kanału w radiu.

– Naprawdę tak myślisz?

– Spójrz na tatę – przypomniała Sylvi. – Dzwoni kilka razy w miesiącu. Ty dzwonisz codziennie.

– Ale on cię kocha, Sylvi, chyba w to nie wątpisz? Może powinnaś mu powiedzieć, że chciałabyś go częściej widywać? Może on nie zdaje sobie z tego sprawy?

– Nie zdaje sobie z tego sprawy? – Sylvi spojrzała szeroko otwartymi oczami na matkę. – Czy naprawdę muszę pomagać tacie być tatą? Czy muszę błagać? Czy to nie jest rola, w którą powinien wejść i sam ją wypełnić? Ma nową dziewczynę, zmienił kanał.

– Jesteś dorosła – przypomniała Irene kategorycznie.

– Kiedy nas opuścił, byłam jeszcze dzieckiem.

– Ale wiesz, mężczyźni – tłumaczyła Irene bezradnie – przechodzą do defensywy. W stosunku do nas i wszystkiego, co dała nam natura. Boją się popełnić błąd lub powiedzieć coś głupiego. Troszczą się za bardzo lub za mało, a to my posiadamy specjalistyczną wiedzę.

– Myślę, że za bardzo to komplikujesz. Jakby mężczyzna był bezradny. Miałam kilka innych doświadczeń, mamo, ty możesz mówić tylko za siebie, tylko o jednym mężczyźnie, bo tylko z jednym byłaś.

– Nie wiesz, z iloma mężczyznami byłam – zaoponowała Irene.

– Wow, czy wyczuwam tu jakieś sekrety?

– Oczywiście, że mam sekrety. Ty też je masz.

Po tym wydarzeniu Irene trzymała język za zębami. W naturze jej córki było coś bardzo zdeterminowanego. Dziecko miało uleczyć ją po śmierci Eliasa. Każda godzina dnia będzie wypełniona zadaniami, troską i miłością, zabawą i śmiechem. Łóżeczko nie będzie już puste, zabawki zostaną wyjęte z szuflady, miś zdjęty z komody i włożony pod kołdrę. Miś, który czekał od ponad czternastu miesięcy. Siedział tam, kudłaty i smutny, z plastikowymi oczami.

– Przygotowałam dla nas lunch – powiedziała łagodnie Irene.

– Zaraz jadę. Zadzwonię, jeśli coś się stanie.

– Ale musisz coś zjeść. Mam ci zapakować twoją porcję?

– Dobra, marudo.

– Jeśli zmienisz zdanie i będziesz chciała eskorty do szpitala, śmiało zadzwoń – dodała Irene. – Mogę siedzieć na korytarzu, jeśli chcesz. Ale przynajmniej będziesz wiedziała, że jestem w pobliżu.

– To mój poród. – Sylvi napiła się herbaty. – Moje dziecko i moja odpowiedzialność. To mój dzień, nie powinnam zajmować się tobą i i twoimi uczuciami, twoimi okrzykami i zmartwieniami.

Odsunęła nogą stołek i wstała, by resztę herbaty wypić na stojąco.

– Myślałaś o imionach? – zapytała Irene.

– Tak. Jeśli to chłopiec, będzie nazywał się jakoś na E.

Cudowne nic

Pewnego lutowego dnia, gdy mała Edel miała cztery miesięce, Sylvi stała z nią w ramionach przed zdjęciem Eliasa. W krótkim czasie z bezdzietnej stała się matką dwójki dzieci. Edel wypełniła pustkę po utraconym dziecku, pachniała jak Elias, była tak samo ciepła. Jej syn stał się starszym bratem. Śledził ich wzrokiem ze swojego miejsca na ścianie, a matka mówiła mu, że powinien być dumny.

– Bądź dumny ze swojej siostry, Elias – szepnęła – czyż nie jest piękna?

Od wczesnego ranka do późnej nocy nosiła dziecko przy samym ciele, w niebieskim sztruksowym nosidełku. Edel była częścią ciała Sylvi. Przeniosła się z jej wnętrza na zewnątrz. Była tam, gdy Sylvi sprzątała dom, porządkowała, podgrzewała jedzenie i mleko lub gdy siedziała w wygodnym fotelu przed telewizorem. Głaskała puchatą główkę, pokrytą jasnymi, jedwabistymi włoskami.

– Teraz jest nas troje – wyszeptała, przyciskając usta do ucha dziecka. – Nikt nie stanie między nami. Dostaniesz wszystko, czego chcesz, dopóki żyję, nie przejmuj się tym, co mówią ludzie. Ja też się nie przejmuję, chyba właśnie do tego zmierzałam. Od tamtego ranka w hotelu. Jesteśmy w domu, jesteśmy u siebie, Edel, jesteśmy bezpieczne. A Mile jest gdzie indziej.

Pewnego dnia, kiedy nikogo się nie spodziewała, zadzwonił dzwonek do drzwi. Wstała jak najostrożniej, bo Edel zasnęła w nosidełku z główką opartą o jej klatkę piersiową. Odpięła łańcuch i przekręciła klucz. Za drzwiami stał Konrad Sejer.

– To pan? – Zdawała się zaskoczona.

Nie zapytała, czy Mile się przyznał. Czy został aresztowany, przyjęty do szpitala, czy może wrócił do Belgradu.

Sejer pogratulował jej uprzejmie. Jego oczy skierowały się na śpiące dziecko, ten widok mimowolnie go wzruszył.

– Chciałem się tylko przywitać – wyjaśnił. – Jeśli to zły moment, proszę śmiało powiedzieć.

Sylvi triumfowała. Odsunęła się i wpuściła go do środka, zamknęła drzwi i zapięła łańcuch, zauważył to. Stanął przed zdjęciem Eliasa. Patrzył na niego przez długi czas.

– Pani mama musi być szczęśliwa – zauważył – znowu jest babcią. Często tu przychodzi?

– Tylko wtedy, gdy ją o to poproszę. Edel i ja musimy poznać się sam na sam. Nie chcę jej wystawiać na widok jak jakiegoś trofeum. Będzie tu cicho. Żadnego walenia w drzwi.

– Więc chyba jestem uprzywilejowany – zauważył Sejer – skoro mi udzielono audiencji.

Usiadła na sofie, delikatnie przytrzymując ciało dziecka, jej ramiona tworzyły tarczę ochronną. Nosidełko przypominało dużą torbę z małymi serduszkami, wyściełaną czymś miękkim, chyba jagnięcą skórą. Należało do Eliasa, pomyślał Sejer, jest przecież niebieskie.

– A ojciec dziecka? – zapytał. – Czy może tu przychodzić?

Sylvi Roos znowu się uśmiechnęła, ale tym razem wyniośle i kpiąco, było w niej coś nieustraszonego, nigdy jej takiej nie widział. Poruszała się ostrożnie i powoli, obserwując uważnie, czy nic im nie grozi. Była lwicą.

– On nie wie – rzuciła od niechcenia.

– Nie wie, że ma córkę?

– Nie wie.

– Plotki do niego nie dotarły?

Zawahała się.

– Nic mi o tym nie wiadomo. Jeśli tak, to nie zrobił nic, by je potwierdzić. Pewnie jest zadowolony. Nie jestem już nastolatką, wiem co nieco o mężczyznach.

– A co pani powie Edel? Kiedy zapyta o tatę?

– Prawdę. To wcale nie jest trudne.

– W ogóle pani nie martwi reakcja Edel i ojca dziecka?

– Edel i ja żyjemy chwilą – powiedziała. – Nigdy nie stracił pan dziecka, prawda? Można się z tego wiele nauczyć. Nie zdaje pan sobie sprawy, jak to jest.

Sejer postanowił zachować odpowiedź dla siebie.

– Czy Mile się odzywał?

– Ani słowem. Nie odważyłby się.

– Wie, że ma pani córeczkę?

– Nie sądzę. Nie ogłaszałam tego. Nie mam nawet Facebooka.

Zauważył, że spoważniała, słysząc te pytania.

– Nie, Mile Madani się ze mną nie kontaktował – zaznaczyła. – Ale czasami mam wrażenie, że jest w pobliżu. Że obserwuje nas. Stoi tu w lasku i patrzy na werandę.

Odwróciła się i wskazała za okno.

– Nie zostawiam tam Edel samej w wózku. Kiedy jestem poza domem, czuję się obserwowana, ale udaję, że to nic takiego. On jest biedny, a ja bogata. Nie pozwolę mu znowu mnie zrujnować. Jednak jeśli będzie chciał po nas przyjść, zrobi to.

– Dlaczego miałby po was przyjść?

Spojrzała na niego ponownie.

– Ponieważ dostałam od losu coś cennego. Coś, czego on sam nigdy nie będzie miał.

– Wie to pani na pewno?

– Myśli pan, że ktokolwiek odważyłby się mieć dziecko z Milem Madanim?

Sejer pomyślał o Tupi, ale nic nie powiedział.

– Może jednak coś pani sobie wmawia? – spróbował. – Ma pani lęki?

– Dopiero co urodziłam – podkreśliła – moje zmysły są wyostrzone jak u dzikiego zwierzęcia. Ale musiał pan z nim rozmawiać, pewnie wie pan więcej niż ja. Czy on w ogóle coś mówi?

Na to również nie odpowiedział.

– Mile musi na zawsze pozostać bezdzietny. To cena, jaką płaci za to, co zrobił. Nie ma też prawa żyć wspomnieniami o Eliasie.

– Nie ma nawet prawa do wspomnień? Nawet tego mu pani nie da?

– Nie.

– Czwartego sierpnia wyjaśniła pani – zaczął – że jest poważnie chory. Nie chce pani, żeby wyzdrowiał?

– Mógł mnie uprzedzić, kiedy zostaliśmy parą – narzekała. – Że miał takie problemy.

– Takie problemy?

– Zaburzenie psychiczne.

Sejer zastanowił się przez chwilę.

– Gdyby przechodził raka o wysokim ryzyku, czy mówiłaby pani tak samo?

– Nie zachowałby tego w tajemnicy – rzuciła szybko.

– Jest pani pewna? To małomówny człowiek.

Pogłaskała palcem główkę Edel.

– Sekrety wynikają z poczucia winy – orzekła.

– Albo ze strachu przed odrzuceniem. Czy pani miała jakieś własne sekrety?

– Nic, co by spędzało mi sen z powiek.

– A coś, co spędzałoby sen z powiek Milego?

– Nie mam pojęcia. Nie pozwalam mu wchodzić do mojego umysłu, zastanawiając się, co myśli o różnych rzeczach.

– Czy nadal czuje się pani winna?

Przez chwilę wyglądała na zdezorientowaną.

– To była pierwsza rzecz, którą pani powiedziała, gdy rozmawialiśmy po raz pierwszy – wyjaśnił. – Że czuje się pani winna.

– Zawsze będę się tak czuła. Poczucie winy jest związane na zawsze ze śmiercią. Pan też pewnie kogoś stracił, wie pan, o czym mówię.

– Jasne włoski – skomentował, kiwając głową w stronę dziecka. – Bardzo jasne. Pani chyba takich nie ma z natury?

– Jeśli odziedziczy urodę taty, będzie miała całkowicie białe włosy – odparła. – Z jasnymi rzęsami i jasnymi brwiami. Nie ciężkie, ciemne włosy jak u Milego.

– Więc tata jest Norwegiem?

Próbował coś z niej wyciągnąć, nie umknęło jej to.

– Edel jest w stu procentach Norweżką – wyznała. – W jej żyłach nie płynie żadna obca kultura.

– Ale zdecydowała się pani trzymać ojca dziecka z dala. Czy w jego życiu nie było rzeczy, o których pani nie wie?

Nie podobało jej się to pytanie, nie myślała tak daleko do przodu. Wstała powoli z sofy, odepchnęła się jedną ręką, drugą przytrzymała dziecko.

– Niczego nie można zagwarantować – powiedziała ponuro. – Może jutro umrę. Może umrze Edel, mama albo pan. Może świat się skończy. Nie martwię się o jutro. Edel i ja jesteśmy tu i teraz.

– Ale martwi się pani o Milego, o to, że panią śledzi?

– Niech sobie śledzi – prychnęła z wyższością. – Jest w nim coś żałosnego. Nie potrafi ułożyć sobie życia na nowo. Są ku temu oczywiste powody.

Znowu to spojrzenie, wściekłe, ale i triumfujące.

Nikt nie jest tak potężny jak kobieta, która właśnie urodziła, pomyślała Sejer. To ona jest panią sawanny.

– Muszę wykąpać Edel – oznajmiła i przeszła przez pokój, znów z umyślną powolnością.

Sejer poczuł, że zachował się nieuprzejmie w stosunku do świeżo upieczonej mamy. Mówiąc o genach ojca dziecka, zasiał w jej umyśle niepokój. Straszne rzeczy dzieją się z nami w tym zawodzie.

Wyszła za nim na korytarz i otworzyła mu drzwi.

– Zamierza nas pan dalej odwiedzać? – zapytała. – Tak rok po roku?

– Taki miałem plan – odrzekł Sejer. – To panią niepokoi?

– Absolutnie nie – zapewniła szybko – Zastanawiam się tylko dlaczego. Nigdy nie ma mi pan nic do powiedzenia.

– Myślałem, że sama zdała pani sobie z tego sprawę. Nadal jest pani podejrzana o zabójstwo Eliasa.

Gdy ruszył samochodem w drogę powrotną, zadzwonił Skarre.

– Wstąpiłem do Ellevåg, do domu Irene Roos – powiedział. – Byłem bardzo niegrzeczny.

– Cóż – westchnął Sejer – czasami to się opłaca. Zamieniam się w słuch.

– Miałem jedno ważne pytanie, które zawsze chciałem zadać babci Roos. Ale to prowokacyjne pytanie, a chcieliśmy, aby współpracowała tak długo, jak się da, zamiast wycofywać się i trzaskać drzwiami. W końcu jednak zaryzykowałem. Po długiej i miłej rozmowie o nieszkodliwych rzeczach, tak jak mnie uczyłeś. Pogratulowałem wnuczki i tak dalej. Mam nadzieję, że jest pani w stanie cieszyć się małą Edel, mówiłem, pomimo wszystkiego, co się wydarzyło. Ale to ona mówiła najwięcej. Zdecydowanie potrzebowała mi się zwierzyć, wreszcie miała słuchacza, kogoś, kto zna sprawę. Potem ostrożnie zapytałem o Milego. Czy to prawda, że nigdy go nie lubiła. Czy faktycznie była sceptyczna od samego początku i głęboko zaniepokojona, kiedy poślubił Sylvi. Przyznała, że bardzo go lubiła. Grzeczny i poprawny, dobrze wychowany i nieśmiały. Ale Sylvi nie lubi, kiedy mówię to głośno, powiedziała, wścieka się na mnie. Potem wymieniliśmy kilka obojętnych zdań o drobiazgach, zanim w końcu spojrzałem na zegarek i przygotowałem się do wyjścia. Byłem już na schodach, kiedy zapytałem ją wprost: Czy kiedykolwiek wątpiła pani w Sylvi i wyjaśnienia, których udzieliła?

Na początku myślałem, że się na mnie rzuci. Krzyczała tak głośno, że słychać ją było w całym Ellevåg. „Tak, wątpiłam – wykrzyknęła – wątpiłam! W absolutnie wszystko, w co można wątpić. W policję, w Boga, w sens życia, w zięcia, we własne zdrowie psychiczne. Wątpiłam też we własną córkę. To część moich lęków. Wątpliwości! Więc teraz już pan wie. Zrobicie z tym, co chcecie, bo nie może być gorzej, niż jest!”

A potem zrobiło się cicho jak po trzęsieniu ziemi. Wsiadając do samochodu, czułem się jak niegrzeczny uczeń.

– Dokładnie – zachichotał inspektor – ale pomyśl tylko: nikt inny nie zna Sylvi Renate tak dobrze jak Irene Roos. Teraz przyznaje, że w chaosie swoich myśli ona również wątpiła w jej wyjaśnienia. To dość mocne.

– Jasne, że tak. Ale nie cieszy mnie to.

– Mnie też nie – przyznał Sejer. – Ale nie wstąpiliśmy do policji, by znaleźć radość.

*

Więc po prostu zrobiła sobie kolejne dziecko, pomyślał Mile. To oczywiste. Dlaczego sam nie miałby zrobić tego samego? Mógłby, gdyby chciał. Tupi nadal wysyłała mu wiadomości, przypomnienia o tym, co ich łączyło. Ale nie umiał do tego wrócić. Mieć dziewczynę teraz, po tym wszystkim, co się stało? Pracował długie dni w porcie, a poza tym zajmował się domem. Stolarka, malowanie, naprawy, sprzątanie. Wyobrażał sobie, jak zeskrobuje Sylvi z drzwi i framug, szlifuje i uszczelnia pęknięcia i dziury, ukrywa ją pod nowymi warstwami błyszczącej białej farby. Wyobrażał sobie ją, jak spływa po ścianach jak brudna woda, gdy mył okna i polerował wszystkie lustra, wyobrażał sobie, że wyciera jej twarz. Dobrze było mieć coś w rękach, piłę, młotek albo szmatkę. Lubił dźwięk narzędzi, zapach farby i środków czyszczących. Cel całej tej pracy w końcu stał się dla niego jasny, motyw, który mu przyświecał. Chodziło o coś więcej niż tylko o zabicie czasu i trzymanie demonów z daleka. Dom zyskiwał na wartości, na wypadek gdyby chciał go sprzedać. Może powinien.

Pewnego wieczoru pojechał do sklepu Spar po puste kartony. Zapełnił samochód, mocno je ściskając. Wrócił do domu i rozłożył wszystkie pudła w salonie, otworzył szuflady i szafki. Zaczął od wszystkiego, co mogło się stłuc, owinął delikatne przedmioty gazetami. Po kilku godzinach pudełka były ułożone w stos. Wszystkie oznaczone markerem: ubrania. Naczynia. Zdjęcia. Jedno z pudeł było opisane słowem „Elias” i zawierało wszystkie drobiazgi, które zostały mu po synu. Był pochłonięty pracą, gdy zadzwonił dzwonek do drzwi. Stał przez chwilę, nasłuchując, wyjrzał przez okno i zauważył fiata Tupi. W myślach już się z nią pożegnał, pogrzebał tę część swojego życia, ten mały posmak miłości. Mimo to poszedł otworzyć drzwi. Widział, że płakała, miała zapuchnięte oczy. Tym razem została wpuszczona. Poszła za nim do salonu i spostrzegła kartony.

– Wyprowadzasz się? – zapytała zaskoczona.

– Tak. – Kopnął obojętnie jedno z pudeł. – Nic mnie już nie wiąże z tym domem.

– A twoja praca?

– No, to dobra praca. Ale teraz nie mam nikogo na utrzymaniu. Ty się sama utrzymujesz.

Posmutniała.

– Nie mam pracy – oznajmiła. – Zrezygnowałam.

– Co?

– Nie pracuję już w hotelu. Nie mogę już tam być.

– Ale to była dobra praca.

Nie odpowiedziała.

– Jedziesz do domu, do Serbii? – dopytywała. – Czy możemy pojechać razem? Mają tam na pewno hotele.

Przeszedł między pudłami i usiadł na rogu sofy.

– Dlaczego zrezygnowałaś? – spytał ponuro. – Nie rozumiem tego.

– Było kilka skarg – wyznała.

– Jakich skarg? – Spojrzał na nią zdezorientowany. – Jesteś najlepsza!

– Nie wszyscy tak uważają – wyznała ze smutkiem. – Kilku gości poskarżyło się kierownictwu. Wysłali listy. Pisali, że jestem niegrzeczna, impertynencka i niezbyt pomocna, że rzucam złośliwe komentarze. Ale tak nie jest!

Mile zamilkł. Wcześniej był głęboko pogrążony we własnych myślach, teraz powrócił do rzeczywistości.

– Kto napisał te skargi? – zapytał. – To nie w porządku, jesteś najlepsza! Kto to był, Tupi?

– Listy były anonimowe. Zarząd twierdzi, że otrzymali kilka listów. Nie widziałam ich.

Mile powoli się zaczerwienił.

– Anonimowe – stwierdził. – W takim razie to Sylvi.

Tupi otarła łzę.

– Ona nie wie, kim jestem.

– Nie możemy być tego pewni. Sylvi jest bardzo zazdrosna. Mści się na tobie.

Tupi chciała mu wierzyć. Była przecież najbardziej pogodną osobą w całym hotelu, wszyscy tak mówili. Była w stosunku do gości uprzejma i pomocna i zawsze miała im coś miłego do powiedzenia, pamiętała ich imiona i skąd pochodzą, obdarowywała ich przyjaznymi uśmiechami. Zawsze, rano i wieczorem, w dzień i w nocy, była słodka i wesoła.

– Kierownictwo musi zdać sobie sprawę, że to nie w porządku – ciągnął zirytowany Mile.

– Nie wiedzą, co myśleć. A ja nie mogę już tam pracować, po tym wszystkim, co się stało.

– Nie trzymaj się mnie – błagał Mile – jestem zgorzkniałym człowiekiem. Znajdziesz kogoś lepszego.

– Nie! Nie przychodzi mi do głowy nikt lepszy. Nie ma nic lepszego od nas. Może nadal kochasz Sylvi?

– Nie! Nie mam już żadnych pozytywnych uczuć dla Sylvi.

Tupi wciąż stała przed nim, mała i krucha jak dziecko, niesamowicie urocza, ale on nie chciał dziecka, nie chciał być silny dla słabej kobiety. Sam nie był przecież silny.

– Kiedy wyjeżdżasz? – zapytała.

– Któregoś dnia.

– Co to za odpowiedź? Jesteś już spakowany. Nie zarezerwowałeś jeszcze lotu?

– Wyjadę, kiedy będę gotowy. – Unikał jej wzroku. – Najpierw muszę załatwić pewne sprawy. Znajdź nową pracę – dodał pouczająco. – Znajdź nowego męża.

– Mężowie nie rosną na drzewach. – Uśmiechnęła się.

– Ależ tak. Uśmiechnij się tak, jak uśmiechnęłaś się do mnie, kiedy pierwszy raz przyjechałem do hotelu.

– Uciekasz od wszystkiego – powiedziała nagle. – Czy to prawda, co mówią ludzie, że jesteś winny?

– Nie w tej sprawie.

– Nie w tej sprawie? Czy jesteś winny w innej sprawie?

– Jak myślisz, dlaczego uciekłem z Serbii?

Jej oczy otworzyły się szeroko. Najpierw stała się podejrzliwa, a potem zaniepokojona.

– Sylvi ma córkę – powiedział.

– Wiem. Czy to dlatego wyjeżdżasz?

Milczenie.

– Możemy też mieć dzieci – dodała.

Znowu tylko milczenie. Nie mogła wymyślić nic więcej. Inne kobiety miały dzieci, niektóre kilkoro, ona nie miała żadnego. Wydawało jej się, że widzi coś w jego oczach, coś stanowczego.

– Twój przyszły mężczyzna będzie szczęściarzem – powiedział Mile.

Teraz jego głos był ciepły. Właśnie wtedy spojrzał na nią, a ona zatopiła się w zieleni jego oczu, tak głęboko, że weszła w ciemność.

– Wynajmiesz firmę? – spytała, patrząc na pudła. – Pojadą aż do Serbii?

– Wystarczy mi jeden dostawczak.

– A dom jest na sprzedaż?

Jego wzrok powędrował do okna.

– Tak, zostanie sprzedany.

– Czy znalazłeś już mieszkanie? Masz pracę?

– Wszystko będzie dobrze – zapewnił.

– Ale zawsze mówiłeś, że to trudne.

– Będzie dobrze! – uciął.

– Więc jestem tu po raz ostatni?

– Chyba tak. Idź do domu, Tupi – powiedział cicho. – Wszystkie twoje marzenia się spełnią.

Potem zamilkł. Chciał, żeby już poszła. Ale ona nie chciała iść, chciała biec w żalu i wściekłości, tak szybko, jak tylko się dało. Po kilku krokach potknęła się gwałtownie o kabel i upadła na podłogę. Najmocniej uderzyła się w twarz. Mile usłyszał na wpół zduszony krzyk. W pierwszej chwili chciał podbiec i delikatnie ją podnieść, ale został na miejscu. Ona podniosła się na nogi, trzymając się za nos, który zaczął obficie krwawić.

– Przestawiłem telewizor – wyjaśnił Mile. – Kabel jest za krótki.

Próbowała zatamować upływ krwi. Mógł pobiec do łazienki po ręcznik, ale po prostu usiadł na kanapie i patrzył. Postanowił nie robić tego, co zawsze – biec do kobiety w potrzebie. Podnieść ją, wziąć na kolana. Te dni już minęły. Zasłaniając dłonią twarz, Tupi pobiegła do łazienki. Usłyszał, jak szeleści papierem, a potem odkręca kran, by się umyć. Niedługo potem wróciła do salonu z papierem pod nosem. Patrzył na nią przez dłuższą chwilę. Zmagał się z tym, czego tak naprawdę chciał, rozdarty między nadzieją a czarnymi myślami.

– Oddałem łóżko – powiedział ponuro. – Teraz mam takie pojedyncze.

Potem po prostu wyszła, usłyszał tylko trzask drzwi. Nie wstał, by spojrzeć za nią przez okno, nie mógł znieść widoku znikającego samochodu. Zamknął tylko oczy. W końcu zrobiło się cicho. Naprawdę niesamowicie cicho, zarówno na zewnątrz, jak i w nim w środku, jak wtedy, gdy zatrzaskują się drzwi, a hałaśliwa maszyna zatrzymuje się po latach ciężkiej pracy. Precz z Sonią i dzieckiem, pomyślał, precz z Sylvi i Eliasem, precz z Tupi Sun-Lee. Precz ze wszystkim, co mam. Moje życie zapakowane w brązowe kartony, niezbyt ładne, nie ma się czym chwalić. Ale jest w tym też wolność, wszystko posortowane. To daje kontrolę. Kontrola daje władzę. Władza daje odwagę, a odwaga prowadzi do działania, działanie prowadzi do rozwiązań. Kiedy wstał, był silniejszy niż kiedykolwiek i nie bał się niczego na świecie. Poszedł do kuchni i wziął szmatkę. Następnie wytarł krew Tupi z podłogi w salonie.

*

Edel miała już prawie pięć miesięcy, ćwiczyła raczkowanie. Dni były wypełnione zabawą i radością, szczęście przepełniało całe ciało Sylvi, czuła się kochana i potrzebna drugiemu człowiekowi. Wczesny poranek pod koniec lutego, śnieg i mróz. Dziecko spało obok niej w łóżku, oddychając szybko i spokojnie. Coś sprawiło, że Sylvi chwyciła ją za rączkę i trzymała mocno, zapewniając, że należą do siebie na zawsze. Lubiła sobie wyobrażać, że krew nadal płynie z jej ciała do dziecka, czysta, bez trucizny. Pokrewieństwo dziewczynki z ojcem było oczywiste. Będzie szczupła, długonoga i bardzo jasna. Sylvi wiedziała, że plotki się rozchodzą. Ludzie wzdychali ze zdumienia, gdy zaszła w ciążę tak szybko po incydencie. Przyjaciele trzymali się na dystans, bojąc się popełnić błąd. Po utracie Eliasa Sylvi stała się nietykalna, a nowe dziecko było święte; istniały specjalne zasady dla takich kobiet. Nie spędzała zbyt wiele czasu z innymi. Odrzucała wszystkie zaproszenia, nie była już kimś, na kogo można było liczyć. Nie chciała, by na nią liczono, była zajęta ważniejszymi sprawami.

Luty pokazał się ze swej najmroźniejszej strony, ale nie było wiatru, a powietrze było suche. Rozkoszowała się przez chwilę w łóżku z Edel. Od czasu do czasu dziecko przeszywał dreszcz, jakby coś śniło. Zastanawiała się, co śnią dzieci, gdy są tak malutkie, czy rozwijają się w nich już lęki i tęsknoty? Czy boją się porzucenia? Jeśli umrzesz, ja też umrę, szepnęła dziecku do ucha.

Wstała i przygotowała śniadanie. Potem musiała wyjść w mroźny zimowy dzień na zakupy. Usiadła przy kuchennym stole i sporządziła listę potrzebnych rzeczy, zajrzała do szafek, by sprawdzić, czy niczego nie brakuje. Spojrzała na kalendarz i zanotowała, że jest dwudziesty szósty. Motywem miesiąca był wesoły bałwanek z patykowatymi ramionami i czarnymi oczami. Dwudziestego siódmego lutego Mile miał urodziny, przypomniała sobie, ale pewnie o tym zapomni, nie był dobry w ogarnianiu takich rzeczy, ani urodzin innych ludzi, ani swoich.

Wsadziła dziecko do nosidełka wyściełanego jagnięcą skórą, które pozostało jej po Eliasie, i zaniosła je po czterech stopniach do miejsca, gdzie stał pod schodami wózek. Przykryła córkę grubą kołderką, również po bracie. Lubiła myśleć o Eliasie jako o starszym bracie. Dawało mu to jakąś rolę, ułatwiało utrzymanie go przy życiu. Widzisz nas? – pytała. Idziemy na dwór. Szła prosto do sklepu Kiwi, chodnik był odśnieżony, wózek toczył się z łatwością. Jak zwykle, gdy znajdowała się poza domem, wszystkie jej zmysły były wyostrzone, ale spotykała tylko ludzi, którzy uprzejmie kiwali głowami. Jedna kobieta zatrzymała się i chciała zajrzeć do wózka. Co za uroczy mały chłopiec. Sylvi zaśmiała się z pomyłki, miała dużo niebieskich rzeczy, nosidło, wózek i w ogóle. Mężczyźni, których spotykała, nie byli zainteresowani. Tylko własne dzieci wzbudzały w nich uwagę, już dawno zorientowała się, że tak to wygląda. Nie wykazywali też zainteresowania nią jako kobietą. Była matką, a matka nie jest atrakcyjna, jest niedostępna. Sklep Kiwi był przestronny, mogła wjechać wózkiem. Zostawienie dziecka na zewnątrz nie wchodziło w grę. Położyła zakupy na kołdrze Edel, wybierając kolejne produkty z półek. Dziecko wyciągnęło ręce i złapało tubkę majonezu, wsadziło zakrętkę do buzi i ssało jak smoczek. Nagle, jakby znikąd, do lady chłodniczej podszedł mężczyzna. Rozpoznała słowiańskie rysy, pomyślała, że może pochodzić z Europy Wschodniej. Nie miał otwartego, przyjaznego, norweskiego spojrzenia, które towarzyszy pokojowi i dobrobytowi. W jego oczach kryły się niezadowolenie i podejrzliwość. Zerknął na Edel. Widok dziecka nie złagodził jego rysów. W przypływie strachu pomyślała, że Mile załatwił sobie kogoś, być może starego znajomego z Belgradu, by miał na nich oko. I zdawał raporty. Często myślała, że Mile ukrywa coś ze swojej przeszłości, coś, co nie powinno wypłynąć na światło dzienne, a mężczyzna, który ją teraz obserwował, z pewnością mógł być Serbem. Nagle zaczęła się spieszyć, zebrała produkty i ruszyła do kasy, nie była pewna, czy wszystko kupiła, ale nie przejmowała się tym. Wyrwała Edel tubkę majonezu, zapłaciła w pośpiechu, zapakowała produkty i wytoczyła wózek na mróz. Szła szybko.

Kilka razy obejrzała się przez ramię, ale nie dostrzegła Serba, więc wyśmiała swój strach. Nikt nic od niej nie chciał, czy to było możliwe, może nie były nietykalne, ona i Edel, obie święte. Zaczął padać śnieg, suche kryształki topiły się w jej włosach i osiadały na kołdrze Edel jak małe gwiazdki. Przyspieszyła, ale bała się poślizgnąć na oblodzonym chodniku. Zawsze będę się bała, pomyślała, teraz boję się o wiele bardziej, odkąd urodziła się Edel. Po tym jak wytrzeźwiałam. Mam tak wiele do stracenia. Tylko w czterech ścianach jesteśmy bezpieczne, musimy spieszyć się do domu, musimy wejść do środka. Szła dwadzieścia minut, pociła się pod płaszczem. Przechodząc przez plac przed garażami, spotkała swojego sąsiada Lundina.

– Jak się masz? – zapytał. Miał torbę fotograficzną przewieszoną przez ramię i klucze w dłoni.

– W porządku – odparła krótko.

– Szybko rośnie. Jest podobna do brata?

Przeszedł ją dreszcz na myśl, że on zna jej historię.

– W niczym go nie przypomina – odrzekła.

Wzruszył ramionami.

– Mała miss! Na pewno przywołuje wspomnienia. – Pochylił się nad Edel i przyjrzał się jej uważnie. – Jak mogłem się tak pomylić. Jeśli kiedykolwiek będziesz chciała porozmawiać, jestem gotowy.

– Porozmawiać? – powtórzyła, udając idiotkę.

– Jeśli chcesz opowiedzieć swoją historię.

– Jaką historię?

Zaczęła oddalać się od niego szybkimi krokami.

– Prędzej czy później musisz to zrobić – krzyknął. – Twoja córka zapyta o brata. Będzie pytać, dlaczego umarł. Co jej powiesz?

Dotarła na miejsce i szarpnęła ciężkie drzwi, przeniosła wózek przez próg na korytarz, zaparkowała go pod schodami i wzięła dziecko na ręce. Uniosła torbę z zakupami i weszła po czterech stopniach.

Ktoś stał przed jej drzwiami. Mężczyzna ubrany na czarno. Zatrzymała się gwałtownie, wciągając szybko powietrze. Nieruchomo oparty o ścianę, ubrany w długi wełniany płaszcz i czerwony szal z jednym końcem elegancko przerzuconym przez ramię stał KK i patrzył na nią. W tym samym momencie zauważyła też kopertę na wycieraczce. Oparła dziecko na lewym biodrze, odłożyła torbę i podniosła kopertę. Przewróciła ją na drugą stronę.

– Ktoś był tu przede mną – powiedział KK. – To nie jest ode mnie.

Trzymała dziecko tak mocno, jak tylko mogła, szukając klucza.

– Co ty tu robisz? – zapytała ostro. Spojrzała na niego przez jedną dziesiątą sekundy, w te niebieskie, oceniające oczy.

– Chciałem tylko zamienić kilka słów – wyjaśnił spokojnie.

Wciąż opierał się o ścianę. Włożył ręce do kieszeni.

– Krążą pewne plotki – dodał.

– Naprawdę? – Włożyła klucz do zamka. Zdała sobie sprawę, że nie pasuje, trochę się szamotała, zgrzana i czerwona, nie mogła ukryć zdenerwowania.

– Krążą plotki o tym dzieciaku – powtórzył, kiwając głową w stronę Edel, ubranej w niebieski kombinezon i białą włóczkową czapkę.

– Tym dzieciaku? – zdziwiła się.

– O twojej córce – sprecyzował. A potem dodał, z pytającym spojrzeniem: – Czy ona ma blond włosy?

Sylvi zrobiła najbardziej kąśliwą minę, na jaką mogła się zdobyć.

– Wszystkie norweskie dzieci takie mają – wyjaśniła. – Po pewnym czasie ciemnieją.

– Czy ona jest moja? – zapytał.

Klucz w końcu znalazł się w zamku. Rzuciła przez ramię, z trudem panując nad głosem.

– Nie pochlebiaj sobie. Zwariowałeś?

Podszedł bliżej i znalazł się tuż przy jej twarzy.

– Umiem liczyć – powiedział. – Wszystko pasuje.

– Pasuje do czego? – zapytała.

– Do sylwestra. Mam ci to rozrysować? Po imprezie u Elisabeth. A może już następnej nocy znalazłaś się w kolejnym łóżku?

Otworzyła drzwi, chciała wejść, chciała go odepchnąć, ale nie miała wolnej ręki. Próbowała stopą przepchnąć torbę przez próg.

– To nie twoja sprawa – powiedziała. – A może… – odwróciła się i spojrzała na niego – tak bardzo chcesz płacić alimenty? Nie masz dość dzieci?

Miał poważną minę.

– Nie mam dzieci.

– Masz ich zdjęcie na ścianie – rzuciła szybko.

– Och! – Uśmiechnął się. – To dzieci mojego brata. Czasami się nimi opiekuję, jestem dobrym wujkiem. Z żoną nie mogliśmy mieć dzieci. Obwiniała mnie, odeszła z kimś innym, urodziły im się dwie dziewczynki. Bardzo więc chciałbym poznać odpowiedź – kontynuował – czy mogę zostać ojcem. My, mężczyźni, lubimy wiedzieć takie rzeczy.

Widziała jego oczy szukające dziecka, długie, tęskne spojrzenie. Jej dziecka, jej bezcennej Edel.

– Jak mówiłem, krążą pewne plotki. I chcę to wszystko zdementować, jeśli nie jest moja. Ale jeśli jest moja, chcę wiedzieć. Jeśli oznacza to, że muszę za nią zapłacić, z przyjemnością to zrobię. Ale mam też prawo do spotkań z nią. Jeśli będzie trzeba, skorzystam z niego. Zrobimy test, wtedy wszystko będzie jasne.

Potrząsnęła głową i próbowała wejść, chciała, żeby odszedł.

– Nie jesteś ojcem! My, kobiety, mamy nad takimi rzeczami kontrolę.

Potrząsnął głową pobłażliwie.

– Tej nocy nie miałaś kontroli – powiedział.

– Znam swój cykl – odparła.

Udało jej się kopnąć torbę z jedzeniem przez próg, majonez i cytryna wytoczyły się na podłogę.

– Nie zbliżaj się – ostrzegła – albo oskarżę cię o gwałt.

– Co?

Wybuchnął śmiechem. Poczuła się bardzo nieprzyjemnie.

– Więc tak sobie radzisz – powiedział – kiedy zrobisz coś, czego żałujesz. Wiadomo, wy, baby, macie niezłą broń.

– Próbowałam trzymać cię na dystans – wyjaśniła. – Okazałeś się dość natarczywy.

– Czy to twoja wersja sylwestra?

– Można tak uznać. Nie żałuję ani sekundy, bo mam Edel. – Chwyciła skrzydło drzwi. – Mogę znaleźć tego taksówkarza i zmusić go do zeznania, że byłam nieprzytomna.

Zaśmiał się cicho.

– Ten taksówkarz to mój kuzyn – wyjaśnił. – Podróż była wcześniej umówiona, to była przysługa. Myślę, że potwierdzi moją wersję.

Odwrócił się jednak w kierunku wyjścia. Jego oczy szukały jednak czegoś, gdy spojrzał na nią po raz ostatni.

– Pewnego dnia zapyta o mnie – ostrzegł.

– Wtedy powiem jej, że nie żyjesz – odparła Sylvi.

W jego oczach pojawił się triumf.

– Uznaję tę odpowiedź za przyznanie się.

Nagle znów zrobił krok do przodu, położył palec pod brodą Edel, uniósł jej twarz do światła i zagwizdał. Dziewczynka rozjaśniła się podekscytowana.

– Jesteś śliczną dziewczynką – powiedział. – Pamiętaj, że ty też masz pewne prawa.

– Nie masz pojęcia, o co tu chodzi – warknęła Sylvi tak gwałtownie, że Edel zaczęła płakać. – Edel to moje dziecko, więc nie wchodź mi w drogę!

– Wiem, przez co przeszłaś – rzucił jeszcze. – Ale to nie moja wina, jej też nie.

Zanim zdążyła zareagować, sięgnął po dziecięcą czapkę i ściągnął ją. W blasku lampy w korytarzu ukazały się kredowobiałe włosy.

– Jest moja – skwitował. – Widzę to.

Sylvi ścisnęła Edel tak mocno, że dziecko zachłysnęło się powietrzem. Podniósł żółtą kopertę i ukłonił się z udawaną grzecznością.

– Będę w kontakcie. Porozmawiam z prawnikiem. Może mam prawo do testu. To bardzo prawdopodobne. Nie zapomnij o tym.

Wręczył jej kopertę.

– Może kolejny kandydat na tatusia.

Gwizdał, schodząc po schodach do wyjścia.

Serce biło jej mocno na myśl o machinie, którą mógłby uruchomić, gdyby tylko się na to zdecydował. Już nie będzie tylko jej i Edel, nastąpiła ingerencja nieznajomego, bo był przecież nieznajomym. Intruzem, którego nie zaprosiła. Owszem, flirtowała. Ale to nie znaczyło, że miał jakiekolwiek prawa. Powoli dotarło do niej coś jeszcze, o czym wspomniał inspektor. Nie miała pojęcia, co płynie w jego żyłach. Zaklęła pod nosem. Czy KK był człowiekiem, który będzie domagał się swoich praw? Kimś, kto przejmowałby się wychowaniem i sprawami dziecka, skoro jego udział w tworzeniu Edel ograniczał się do kilku raptownych minut? Czy naprawdę powinien mieć coś do powiedzenia w kwestii jej wychowania? Czy powinno go obchodzić jej dorastanie, to, jak będzie się zachowywała i ubierała, a może nawet miałby prawo przejmować się tym, kiedy wyjdzie za mąż i będzie miała dzieci? Czy powinien mieć prawo do dysponowania nimi, odwiedzin i zaproszeń na wszystkie uroczystości rodzinne, takie jak chrzciny, bierzmowanie i wesele? Nie wyobrażała sobie tego. Była tak podenerwowana, że uderzyła łokciem w stojący wieszak, który przewrócił się z wszystkimi kurtkami i płaszczami. Potknęła się, prawie upuszczając Edel na podłogę, krzycząc rozpaczliwe przekleństwa na mężczyznę, który myślał, że ma jakieś prawa.

Jestem matką.

Dziecko płakało przeraźliwie. Rozpięła zamek błyskawiczny kombinezonu, ale zbyt gwałtownie i jeszcze bardziej przestraszyła małą. Następnie rozerwała kopertę. Spostrzegła, że zawiera ona zdjęcia – jej zdjęcia. Zostały zrobione, gdy była w ciąży. Przypomniała sobie spacer po mieście na krótko przed porodem. Fotograf musiał stać po drugiej stronie ulicy, być może częściowo ukryty w bramie. Na kolejnym zdjęciu stała przed witryną sklepową. U jej stóp stała torebka i kilka toreb z zakupami. Przejrzała cały stos. Teraz wiedziała, co ją czeka, teraz rozumiała, dokąd zmierza i co los miał na myśli przez cały czas. Jaki był cel pościgu, co kierowało Milem. Czekał na Edel.

Poczuła mdłości. Odrzuciła zdjęcia i pobiegła do okna. Wydawało jej się, że drzewa w lasku się trzęsą. Wróciła i obejrzała resztę zdjęć. Zdała sobie sprawę, że był z nią wszędzie. Podążał za nią jak cień. Wreszcie ostatnie zdjęcie. Stała na werandzie z Edel w ramionach. Dziecko było owinięte w kolorowy kocyk po Eliasie, z pewnością go rozpoznał. W październikowym słońcu obydwie promieniały. Doskonałe szczęście musiało być dla niego oczywiste. Odłożyła zdjęcia na bok. Zapomniała, że Edel leży na podłodze w kombinezonie, zaczęła marudzić, było jej za gorąco. Otworzyła drzwi na werandę i wyszła na zewnątrz, stanęła na samej krawędzi, by być dobrze widoczną. Czy między pniami coś się poruszało? Drżenie wśród biało przystrzyżonych drzew, jakby czaiło się tam sporej wielkości zwierzę, wyginając gałęzie? Albo duży mężczyzna o szerokich ramionach, silny, jak Mile Madani.

Nie było wiatru, powietrze było zimne i suche. Gdyby było wietrznie, cały rząd drzew kołysałby się na boki. Ten ruch dotyczył tylko kilku drzew i skończył się równie szybko, jak zaczął. Teraz drzewa stały nieruchomo. Coś innego przykuło jej uwagę. Na podłodze werandy, tuż u jej stóp, leżał niedopałek papierosa. Zanim podniosła żółty filtr, wiedziała, że to camel, wiedziała, że Mile stał właśnie tutaj, obserwując je przez okno. Późno w nocy, pod osłoną ciemności, kiedy były dobrze widoczne w jasno oświetlonym salonie.

Przez resztę dnia miotała się niespokojna, nie mogła się zabrać za nic pożytecznego. W końcu wylądowała w fotelu z Edel na kolanach. Zasnęła, obudziła się, ponownie przejrzała zdjęcia. Telewizor był włączony, bez dźwięku, migotał niebieskawym światłem. Był późny wieczór, zasunęła zasłony. Zwykle słyszała innych mieszkańców bloku, głosy i kroki, trzaskanie drzwiami. Ale teraz budynek był cichy. Edel powinna być w łóżku, ale Sylvi nie chciała siedzieć sama w salonie. Zdawała sobie sprawę, że dziecko będzie dorastać, skończy dziesięć, piętnaście i dwadzieścia lat i w końcu zostawi ją dla czegoś bardziej interesującego, może dla jakiegoś chłopca. Spojrzała w górę na zdjęcie Eliasa. Nie musisz wyglądać na szczęśliwego, pomyślała, jesteś tylko przypomnieniem wszystkiego, co może pójść źle.

Obróciła fotel w stronę okna i odsunęła zasłony. Wiedziała, że zdjęcia w kopercie były ostrzeżeniem. Planował coś i przygotowywał się od dłuższego czasu. Czekała więc. Chciała go zobaczyć, gdyby wszedł na werandę, chciała go usłyszeć, gdyby majstrował przy zamku. Nasłuchiwała dźwięku ustępującego drewna. Wkrótce jednak nie mogła już dłużej znieść wpatrywania się w czarne okno. Ponownie zasunęła zasłony, wyłączyła telewizor, zgasiła wszystkie światła i posadziła Edel z powrotem na kolanach. Możemy dziś spać w fotelu – szepnęła – w razie czego będziemy ubrane.

Wydawało jej się, że cały czas słyszy jakieś odgłosy, skradanie, szelest w korytarzu. Czy sąsiedzi usłyszeliby ją, gdyby krzyknęła? Czy Lundin po drugiej stronie korytarza przyjdzie jej na ratunek? Podskoczyła na sygnał telefonu komórkowego. Leżał na stoliku obok i wibrował. Ktoś wysłał esemesa. Mogła to być Janne lub Elisabeth, a może mama. W głębi duszy wiedziała jednak, że to Mile.

„Musimy porozmawiać. Jesteś w domu?”

Przeczytała te słowa kilka razy. Muszę być sprytna, pomyślała, muszę go uprzedzić. Droga z Katfoss powinna mu zająć pół godziny, miała mnóstwo czasu na ucieczkę.

„Jestem u mamy – odpisała – będę tu nocować”.

Nie odpowiedział. Czekała na kolejną wiadomość, ale nic się nie wydarzyło. Nie pojedzie za nią do Ellevåg. Wysłała wiadomość do mamy, że są w drodze, włożyła płaszcz, ubrała córkę i wyszła w ciemność. Stała przez chwilę i nasłuchiwała, z Edel na lewym biodrze, torbą przewieszoną przez ramię i kluczykiem do samochodu w prawej ręce. Krew szumiała jej w uszach. Potem szybko pobiegła przez śnieg. Drzwi garażu się otworzyły. Tuż przed tym, jak wślizgnęła się do środka, zauważyła coś na końcu budynku, kilka płatków śniegu tańczących w stożku światła, jakby stał tam samochód z włączonymi światłami. Pospiesznie weszła do garażu, nie włączając świateł, otworzyła tylne drzwi i wsadziła Edel do fotelika, otworzyła przednie i wrzuciła swoją torebkę. W mgnieniu oka był na miejscu. Usłyszała, jak przeczesuje ciemne podwórko, ramię owinęło się wokół jej szyi i pociągnęło ją mocno do tyłu, miała wrażenie, że utknęła w jakimś śmiertelnym mechanizmie.

Coś strzeliło jej w szyi. W głowie pulsowało gorąco. Policzki ją paliły, czuła ciśnienie w czaszce. Naciągnął jej torbę na głowę, plastik szeleścił, ramiona zostały wykręcone do tyłu, nadgarstki mocno związane cienkim sznurkiem.

– Nie krzycz – usłyszała. – Edel się przestraszy.

Głos brzmiał obco, ale musiała przyznać mu rację. Edel nie musiała się bać, trzeba było jej oszczędzić tego, co się działo między dorosłymi. Za każdym razem, gdy łapała powietrze, torba przywierała do jej nosa i ust. Otworzył drzwi i wepchnął ją na siedzenie pasażera. Edel zaczęła płakać. Był to niespokojny jęk, potrzebowała ukojenia. Sylvi nie była w stanie jej pocieszyć, nie mogła wydobyć głosu, bezsilny strach zaciskał jej gardło.

– Jedziemy do babci, Edel – jąkała się. – Babcia na nas czeka.

Nic więcej nie zdołała wydusić. Ale dopóki będzie ostrożna, on pozostanie spokojny, nie przekroczy granicy. Dlaczego po prostu nie zabrał ze sobą Edel i nie zniknął? Tego właśnie obawiała się najbardziej. Mógłby ukraść jej dziecko i zniknąć gdzieś w Serbii. On chce czegoś więcej, pomyślała, czegoś gorszego.

Usiadł za kierownicą i odsunął siedzenie do tyłu, jego duże ciało potrzebowało przestrzeni. Skrzynia biegów zgrzytała wściekle, gdy ruszał i cofał. Cisza była najgorsza ze wszystkiego, ale przecież on nigdy się nie odzywał, nawet w radosnych chwilach. Teraz nie był szczęśliwy, tylko bardzo zdeterminowany. Wrzucił bieg i wyjechał z parkingu. Próbowała śledzić ruchy samochodu, aby zorientować się, w którą stronę jedzie. Samochód skręcił w prawo, a następnie w lewo, ale nie była w stanie uzyskać w ten sposób żadnych informacji. Muszę powiedzieć coś Edel, pomyślała. A może śpi, mam nadzieję, że śpi, jeśli się odezwę, to się obudzi. Mama tu jest, pomyślała, słyszysz, jak oddycham? Muszę być spokojna i opanowana. Sprawiać wrażenie, że rozumiem powagę sytuacji, że nie boję się o własne życie, tylko o życie Edel. Gdyby sama miała umrzeć, być może za chwilę, chciała tylko, by Edel została pod opieką odpowiedzialnego dorosłego, kogoś, kto podążałby z nią przez życie i postępował właściwie, tak jak ona się teraz starała.

– To na mnie jesteś zły – odezwała się z wnętrza torby. – Nie wyżywaj się na Edel.

On milczał. Jechał spokojnie i rozważnie po świeżym śniegu, samochód toczył się miarowo po śliskiej drodze. Wolałaby, gdyby jechał szybko i nerwowo, bo to byłoby ludzkie, a w ludzkie emocje mogłaby wbić klin. Ale on milczał i jechał powoli, miał sporo czasu, nikt nie miał pojęcia, dokąd się udają.

Więzy zaciskały się na nadgarstkach, palce jej drętwiały. Milczenie, które tak często miała mu za złe, było teraz jego najsilniejszą bronią. Nie odzywał się, nie mogła odgadnąć jego myśli, nie mogła się dowiedzieć, czego on chce. Siedział cicho obok niej i prowadził. Pomyślała, że użyje tej samej broni i nie powie ani słowa. Nie będzie błagać, nie będzie płakać, nie będzie prosić go o litość. Bardzo by go ucieszyło, gdyby prosiła o litość.

Próbowała go rozszyfrować. Może jechał w kierunku granicy. Przejazd do Szwecji zajmie mu dwie godziny. Może porzuci ją w rowie na długo przed tym, pojedzie dalej z dzieckiem na tylnym siedzeniu, a potem cicho prześlizgnie się przez odprawę celną. Na szwedzkiej granicy prawie nikogo nie zatrzymywano.

Jak długo jechaliśmy, zastanawiała się, może dziesięć minut? Nie jechali szybko, nie byli na autostradzie, nie słyszała żadnego innego ruchu. Hamował łagodnie, gdy musiał, przyspieszał rozważnie, gdy mógł. Mile zawsze prowadził samochód w ten sposób. Lata spędzone w żurawiu dały mu wyczulenie na pracę silnika, żadnych gwałtownych ruchów, tylko miękka precyzja. Zwolnił ponownie, może na czerwonym świetle. Gdyby obok nich zatrzymał się samochód, co pomyślałby tamten kierowca, widząc ją z plastikową torbą na głowie? Czy zdałby sobie sprawę, że została uprowadzona? Czy zapisałby numer samochodu i zadzwonił na policję? A może pomyślałby, że wiozą ją na wieczór panieński?

W samochodzie było ciepło i zupełnie cicho. Nagle usłyszała wesołą melodię komórki, była na dnie jej torby, a ta leżała na podłodze u jej stóp. Chciała go chwycić, przypomniała sobie jednak, że jest związana. Usłyszała, jak otwiera się okno po stronie kierowcy, chłodne powietrze wpadło do środka. Potem pochylił się nad nią, podniósł torebkę i wyrzucił ją przez okno. Mama odczytała wiadomość, pomyślała, ale nigdy już nie usłyszę jej głosu. Zamknął okno i ponownie zahamował. Poczuła, jak samochód przechyla się w prawo, a potem powoli zjeżdża na pobocze. Od czasu do czasu słyszała przejeżdżające auta, w krótkich seriach, jakby zbliżali się do centrum. Ale ludzie byli zajęci swoimi sprawami. Nie zauważyli pasażerki z torbą na głowie. Potem znów zrobiło się ciszej, nie słyszała innych samochodów, może byli u celu, w opuszczonym miejscu o małym natężeniu ruchu, może na wysypisku śmieci.

Powinna była się tego spodziewać. Że porzuci ją jak bezwartościowy śmieć. Próbowała modlić się do Boga, ale czuła, że to bezskuteczne. Za późno, za późno, ludzie tacy jak ja nigdy nie otrzymują odpowiedzi na swoje modlitwy.

Edel nie odezwała się ani piśnięciem. Może ją uśpił, przytknął jej coś do nosa, żeby zasnęła i nie mogła krzyczeć, gdyby zatrzymano go na granicy. Plastikowa torba była wilgotna, oblepiała jej twarz. Wciągała to samo powietrze, które wypuszczała, przez co zakręciło jej się w głowie. Próbowała ruszyć nadgarstkami, ale ledwo drgnęły. Wtedy usłyszała Edel. Znajome kwilenie, które oznaczało, że jest zmęczona i nikt się nią nie zajmuje. Samochód się zatrzymał. Cisza ją przeraziła. Teraz to się stanie, to coś, czego nie mogła nazwać konkretnie, ale zawsze się obawiała. Przez chwilę siedział obok niej bez słowa, jakby dokładnie zastanawiał się nad planowanym działaniem. Albo czekał na pomoc. Było ich kilku, miał pomocników, kryminalistów z Serbii. W końcu wysiadł z samochodu. Drzwi zostały otwarte.

– Edel – krzyknęła – mama tu jest!

Wewnątrz torby jej głos brzmiał żałośnie. Usłyszała jego oddalające się kroki i brzęk kluczy. Potem znów znalazł się przy samochodzie, otworzył tylne drzwi. Usłyszała kliknięcie i rozpoznała szczęk odpinanego pasa. Gdy wyciągał małą, ta się rozpłakała. Sylvi nie mogła dłużej milczeć, po prostu nie mogła.

– Co ty wyprawiasz?! – krzyknęła. – Nie zabieraj jej!

Dziecko płakało głośniej. Mile podszedł od strony Sylvi, otworzył drzwi i pociągnął ją mocno za ramię, potknęła się na śniegu, trudno było utrzymać równowagę z torbą na głowie i związanymi rękami. Wolną ręką pchnął ją przed sobą, zdała sobie sprawę, że na drugiej niesie Edel. Było ślisko, znów prawie upadła. Czy zmierzała do jakiejś krawędzi, a może do drzwi, czy miała zejść do piwnicy? Nie podobało jej się, że jest taki powściągliwy. A kiedyś właśnie to w nim kochała. W oddali szumiał ruch uliczny. Nie zajechali daleko, byli blisko miasta. Puścił ją i zatrzymał się. Edel jęknęła.

– Mamusia jest tutaj – powiedziała do córeczki. – Mamusia się tobą opiekuje!

To było kłamstwo, ale dorośli zawsze, każdego dnia okłamują swoje dzieci, muszą, bo prawda jest nie do zniesienia. Skrzypnęły drzwi, jakieś stare, z zardzewiałymi zawiasami. Mdłości powróciły. Zawartość jej żołądka chciała wydostać się na zewnątrz.

Potem znaleźli się w środku. Drzwi zatrzasnęły się z ciężkim, metalicznym trzaskiem. Echo jak w piwnicy albo starym magazynie. Usłyszała szczęk otwieranych drzwi. Popchnął ją przed siebie i wszedł do środka, podłoga była tu inna, kołysała się pod stopami. Weszła prosto w ścianę. Zdała sobie sprawę, że są w jakiejś szafie, małym pomieszczeniu. Słyszała jakiś dziwny dźwięk. Muszę zachować spokój, mówiła sobie, powiedzieć coś, co go oprzytomni. Może nie jest sobą. Ale nie miała pojęcia, co mogłoby zadziałać.

– Powiedz, czego chcesz – krzyknęła. – Po prostu to powiedz!

Edel płakała coraz głośniej. Słyszała, co kryje się pod spodem, strach małego dziecka. Potem poczuła szarpnięcie i wibracje podłogi, usłyszała dudniący dźwięk przypominający silnik. Byli w windzie. Wznosiła się po piętrach, powoli i z hukiem, zrywami, jakby tak naprawdę nie chciała jechać w górę, jakby miała dość po latach podnoszenia ciężarów i złej konserwacji, wahała się, pierwsze piętro, drugie, trzecie i tak dalej. Edel wrzeszczała.

– Mama tu jest! – krzyknęła ponownie. Torba pachniała jej własnym niepokojem, bolały związane ręce. Edel rozpłakała się na dobre.

– Zdejmij torbę! – krzyknęła. – Żeby mogła mnie zobaczyć!

Nie zareagował.

– Zaraz zwymiotuję. Zdejmij torbę!

Winda nadal się podnosiła. Oparła się o ścianę, walcząc o oddech. Jeśli miała umrzeć, wolała, by stało się to nagle, bez myśli w głowie, po prostu szybko. Do miejsca, gdzie czekał Elias, bo on czekał, była tego pewna. Pomodliła się więc ponownie do Boga, usłyszała w głowie chrapliwy śmiech, wiedziała przecież, że jest zwykłą poganką.

Winda zatrzymała się gwałtownie, szarpnęła kilka razy i stanęła. Usłyszała jego oddech i dźwięk drzwi, wypchnął ją z windy, a ją ogłuszył głośny szum, jakby z dużej maszyny. Dźwięk poruszał się falami, wznosząc się i opadając, jak oddychająca żywa istota. Nie był to magazyn, może jakaś fabryka, z maszynami, narzędziami i walcami oraz tysiącem makabrycznych sposobów na śmierć. Nie słyszała już płaczu Edel, znajdowali się w maszynowni lub warsztacie, może zamierzał wrzucić ją do jakiegoś młynka, który zmieli ją na miazgę.

Wolną ręką nadal prowadził ją przed sobą. Potknęła się o coś, zdała sobie sprawę, że są na schodach, szli wyżej. Chwiejnie podnosiła jedną stopę naraz, stopnie były wysokie, szła jak niewidoma, w nieznanym terenie. Schody były spiralne.

– Edel! – zawołała. – Jesteś tu?

Jej głos słabo przebijał się przez szum.

– Mamusia jest z tobą – płakała – nie zostawię cię!

I w końcu znaleźli się na szczycie wysokiego budynku. To musiało być miejsce, które znał, miał klucz. Winda nie jechała na samą górę, co to był za budynek? Coś starego, trochę poza miastem, gdzieś, gdzie miał dostęp. Dlaczego miał dostęp? Byli na szczycie wieży? Czy była to fabryka i dlaczego maszyny pracowały w nocy? Czy to nie był Mile, czy to był ktoś inny, czy to nie miało nic wspólnego z Eliasem, czy chodziło o coś innego, coś, o czym zapomniała dawno temu, bo zapomniała przecież tak wiele? Otworzył kolejne drzwi, znów zgrzytnęły zawiasy. Wyszła na mróz. Znalazła się na dachu. Plastik torby był zimny i mokry, nadgarstki bolały. Ból promieniował w górę pleców i na ramiona, tak bardzo była napięta. Znów usłyszała szum wiatru, a z oddali, z ruchu ulicznego, syrenę. Przez chwilę łudziła się, że pomoc jest w drodze, ktoś wie, co się dzieje, może jego pomocnik, pożałował w ostatniej chwili. Ale dźwięk znów ucichł, a ona zaśmiała się gorzko z siebie i swoich żałosnych fantazji.

– Nie rób jej krzywdy! – krzyczała. – Nie dotykaj jej!

Cisza. Wiatr. Zimno. Hałas maszyn był tu cichszy, więc jednak nie miał zamiaru jej zmielić.

Przycisnął ją do betonu. Płaszcz był długi i gruby, trudno było się poruszać. Znów słyszała dźwięki, próbowała je rozszyfrować. Nagle zdjął torbę. Zamrugała kilka razy i spojrzała w górę, momentalnie poczuła ulgę. To naprawdę był Mile Madani, mężczyzna, którego kiedyś kochała, nie żaden jego serbski wspólnik. Rozejrzała się dookoła. Dach był zaskakująco mały, nieduża płaszczyzna. Usiadła, opierając się plecami o krawędź, gdzie dach łączył się z innym, wyższym. W ścianie widziała metalowe drzwi, przez które wyszli, a spod kopuły lampy z brudnym szkłem wydostawało się skąpe światło. Próbowała się zorientować w otoczeniu. Widziała miasto, leżało po ich prawej stronie, z rzeką i mostami. Poza skromnym kręgiem światła z brudnej lampy była tylko ciemność, a gdzieś w niej krawędź.

Mile położył dziecko na betonie, poza jej zasięgiem. Poruszał się po płaskim dachu w sposób, który dobrze znała, ciężki i kołyszący się, z rękami wyciągniętymi na boki, jak dziecko w zbyt dużym kombinezonie.

– Brałeś coś? – zapytała. – Tabletki?

Spojrzał na nią i uśmiechnął się. Widziała długie kły, wyśmiewała go często z ich powodu. Kiedyś, gdy się kochali, poprosiła go, by wbił zęby w jej gardło, by mogła się poddać, by ją pozbawił siły. A on skubał jej szyję miłosnymi ukąszeniami.

Wskazał w ciemność.

Najpierw rzucę Edel. Potem ciebie.

– Asfalt! – krzyknął. – Maszyny. Żelazo, stal i kontenery na śmieci.

– Co ty wyprawiasz! – krzyknęła. – Myślisz, że zabiłam Eliasa? Nie zrobiłam tego!

Zdziwiła się, że była w stanie wydusić z siebie te słowa. Czuła się tak blisko śmierci. Czy naprawdę nie była martwa?

Mile pochylił się nad krawędzią. Edel podążała za tym ruchem, niczym część jego ciała.

– Tatuś Edel będzie cię ścigał aż po krańce ziemi – krzyknęła.

Mile nagle się ożywił. Zrobił kilka energicznych kroków w jej kierunku.

– Tatuś! – prychnął pogardliwie. – Czy jest jakiś tatuś? – Wolną ręką uderzył się w udo. – Potrzebowałaś mężczyzny do pomocy? Nie zrobiłaś jej sama?

Trzymał Edel jak paczkę, unosząc ją wysoko nad głową. Potem zaczął kołysać nią na boki, tak jak zwykł to robić z Eliasem.

– Bawimy się w samolot – powiedział. – Czy mama nauczyła cię latać?

*

Irene długo czekała przy oknie. Wpatrywała się suchymi oczami w ciemność w poszukiwaniu samochodu Sylvi. Dzwoniła wielokrotnie, ale bez skutku. Pojechała wreszcie do mieszkania przy Gaju AnnSofi, gdzie odkryła subaru Milego zaparkowane na końcu rzędu garaży. Otworzyła mieszkanie własnym kluczem i znalazła zdjęcia. Wybrała numer alarmowy i histerycznie wrzeszczała do słuchawki.

Dwa patrole zostały wysłane do mieszkania, a dwa do domu w Katfoss, gdzie funkcjonariusze odkryli ciemny dom i pusty garaż. Zaświecili przez okna mocnym reflektorem. Stosy brązowych pudeł były dobrze widoczne, poza tym pokoje były puste.

– Spakował się. Planuje wyprowadzkę – zgłosili funkcjonariusze

Drzwi frontowe i drzwi na werandę zostały zaplombowane. Ogłoszono poszukiwania golfa z numerem rejestracyjnym KF 76268 i dużą naklejką na tylnej szybie. W środku dziecko. Na przejściu granicznym i w punktach poboru opłat pojawili się funkcjonariusze. Sejer i Skarre dotarli na posterunek dwadzieścia minut przed północą. Obaj nalali sobie kawy z dzbanka w sali odpraw, udali się do biura Sejera i usiedli.

– Więc do tego doszło – westchnął Sejer.

– Do tego doszło – potwierdził Skarre. – Katastrofa, która tylko czekała, by się wydarzyć.

Siedzieli przez chwilę i pili kawę.

– Dlaczego pojechał golfem Sylvi, a nie swoim samochodem? – zapytał Skarre.

Sejer zastanowił się przez chwilę.

– W subaru nie ma fotelika.

– Dokładnie.

– Zastanawiałem się nad czymś – powiedział Sejer. – Myślałem o tym od dłuższego czasu, odkąd Elias zmarł, a my sprawdzaliśmy rodziców, szukaliśmy oznak poczucia winy. Gdybym pracował jako terapeuta z kimś, kto stracił dziecko, zwróciłbym mu uwagę, że sposób przeżywania żałoby zależy wyłącznie od niego. Nie ma żadnych zasad dotyczących żałoby. Ale ja pracuję jako śledczy. Jeśli ktoś nie rozpacza w normalny sposób, wykorzystam to przeciwko niemu. Tu chodzi o role.

– To prawda.

– To przygnębiające – powiedział Sejer – ten brak konsekwencji.

– Każdy gra swoją rolę – zauważył Skarre. – Czy jesteś niezadowolony z dokonanego wyboru?

– Nie do końca.

– Nie wstąpiliśmy przecież do policji, aby znaleźć radość, prawda?

– Nie – przyznał Sejer ze śmiechem.

– Więc o co w tym wszystkim chodzi?

– Chciałbym móc pomagać. Albo koić ból.

– Więc powinieneś był wybrać medycynę.

– Czy wiesz coś o sztuce współczesnej? – zapytał Sejer.

– Nic.

– Umiesz interpretować obrazy? Próbujesz chociaż?

– Raczej nie.

– Kiedyś natknąłem się na obraz, którego nigdy wcześniej nie widziałem. Był całkowicie czarny. Żadnej smugi światła czy koloru. I wtedy pomyślałem sobie: artysto, nie nabierzesz mnie, moim zadaniem jest zdemaskować twój blef. Możesz argumentować za ideą obrazu i uciec się do kilku ładnych frazesów, ale bez względu na to, co powiesz, ten obraz to mistyfikacja. A potem i tak coś znalazłem, kilka obszarów grubszej farby, które wyglądały jak ląd. Mogłem dostrzec kontynent afrykański i Madagaskar. Dalej na północ odkryłem Hiszpanię i Portugalię, a w końcu całą Europę Wschodnią i Skandynawię. Lądy znajdowały się wewnątrz okręgu.

Oczy Skarrego rozszerzyły się, jak u dziecka, któremu dorosły opowiada przerażającą historię.

– Wizja przyszłości – podsumował Sejer. – Nie ma miejsca na więcej wersji. Słońce się wypali i pozostanie tylko czarny kamień w czarnym wszechświecie. Nikt nawet nie będzie wiedział, że tu byliśmy.

– Dlaczego ten obraz przyszedł ci do głowy? – zapytał Skarre.

– Faktem jest, że Słońce zgaśnie. Naukowcy mogą obliczyć, kiedy to się stanie. Poza tym jednym pewnikiem istnieje wiele wersji. Jeżeli wyjaśnienie, które Sylvi podała podczas pierwszego przesłuchania, jest kłamstwem i bezczelną bzdurą, to dziwne, że Mile nie zaatakował jej już dawno. Teraz ryzykuje reputacją.

– Czekał na to dziecko – powiedział Skarre.

– Możliwe. – Sejer skinął głową w stronę okna. – Nie mamy pojęcia, gdzie je zabrał. Chociaż w przypadku Milego jeden kierunek zdaje się logiczny.

Wybrał numer Irene Roos.

– Czy Edel ma paszport? – zapytał.

– Po co Sylvi miałaby wyrabiać jej paszport? Ona ma tylko pięć miesięcy.

– Czy posiada pani jakiś domek letniskowy, o którym Mile wie?

– Nie.

– Czy Sylvi ma telefon komórkowy?

– Tak, ma.

Wybrał numer Tupi Sun-Lee.

– Nic nie wiem – powiedziała – nie jesteśmy już razem. Przeprowadza się do Serbii, spakował wszystkie swoje rzeczy. Tak bardzo chciałam z nim być, błagałam i prosiłam, ile mogłam. Mówiłam, że mogę pracować w hotelu w Belgradzie. Ale on mnie nie chciał.

– Jak się zachowywał, gdy widziała go pani po raz ostatni?

– Był brutalny i mroczny. Bezduszny.

*

Mile objął dziecko w pasie, wymachiwał nim przed sobą po łuku, od lewej do prawej i z powrotem, jak Karlsson z dachu. Był poza kręgiem światła, Sylvi nie widziała go wyraźnie, tylko biała czapka Edel jaśniała w mroku.

– To nie wina Edel – krzyknęła.

Wyjrzał za krawędź i wskazał w dół, w ciemność.

– Przy ścianie stoi stary pług śnieżny. Jeśli uderzy w lemiesz, zostanie przepołowiona. Podzielimy się po równo?

– Nic nie rozumiesz – płakała.

– Nie, nie rozumiem, bo jestem tylko głupim Serbem. Może jednak wyląduje w kontenerze na śmieci. Wtedy zostanie zabrana na wysypisko, tam przylecą mewy i będą ją dziobać.

Te słowa ją przeraziły. Nie rozumiała, dlaczego on mówi tak głośno, nigdy tego nie robił.

– Nie zabiłam Eliasa! – krzyknęła. – To nie tak, jak myślisz. Mogłeś zostawić to w spokoju! Mogłeś zacząć od nowa z tamtą dziewczyną.

– Nie mam nikogo innego. Odesłałem ją.

– Dlaczego nie wrócisz do domu, do Serbii? Chciałam, żebyś wyjechał.

Wrócił, usłyszała jego buty na betonie. Zaczęła się cała trząść, z mrozu i strachu, nie mogła go dosięgnąć, ale i tak przemówiła, nie miała nic poza słowami, a jeśli miały umrzeć, ona i Edel, chciała najpierw go zranić, uderzyć w najczulszy punkt.

– Elias nie był twoim synem – powiedziała.

Mile zatrzymał się.

– Uważaj, co mówisz – warknął.

Powtórzyła te słowa powoli i wyraźnie.

– Elias nie był twoim synem. Pozwoliłam ci tak myśleć. Bo tak było dla mnie najlepiej.

Mile przełożył Edel z lewego ramienia na prawe.

– Kłamiesz.

– Nie!

– Więc kto jest ojcem?

– Dennis.

Oddychał ciężko, wypuszczając z ust obłoczki pary.

– Uważaj! – krzyknął gniewnie.

– W dniu, kiedy się poznaliśmy, spałam z Dennisem w Sztokholmie.

– Czyli nie masz pewności.

– Owszem, mam! Kobiety wiedzą takie rzeczy. Czujemy, kiedy jajeczko pęka, czujemy, czy pęka po prawej, czy po lewej stronie. I tego dnia byłam z Dennisem.

Mile rzucił jej mroczne spojrzenie. Wyrzucił Edel w powietrze i złapał ją ponownie. Raz po raz podrzucał dziecko, za każdym razem mocniej, z jej ust wydobywały się dźwięki, które nie były płaczem ani śmiechem, przypominały ściskanie piszczącej zabawki. Podrzucał coraz gwałtowniej, słyszała jego ciężki oddech. Potem zatrzymał się i przyłożył dziecko do piersi.

– Nie można ci powierzać dzieci, nie nadajesz się do tego – powiedział.

– Przestałam pić.

Mówiła tak ulegle. Długa walka, którą stoczyła z paskudną bestią, nie wydawała jej się już powodem do chwały, była po prostu czymś oczywistym. Znów zaczęła płakać.

– Czy nadal bierzesz te tabletki? – zapytała. – Czy powiedziałeś policji, że nic nie pamiętasz, czy powiedziałeś, że nie wiesz, co się stało? Chcesz usłyszeć prawdę?

Widziała blask brudnej lampy odbity w jego oczach jako dwa świetliste punkty.

– Poprosiłam cię, żebyś zaopiekował się Eliasem, bo drzwi balkonowe były otwarte, a ja chciałam wziąć prysznic. Próbowałam cię obudzić kilka razy, ale byłeś nieprzytomny, Mile, krzyczałam i krzyczałam. W końcu się zgodziłeś. Ale w ogóle się nim nie opiekowałeś, dlatego umarł – mówiła.

Mile wytężył mózg. Pamiętał niejasno, że coś zakłóciło jego sen, głos krzyczący i domagający się czegoś, wieczne, powtarzające się nagabywanie, aż wreszcie odpowiedział „tak”. Przez cały ten czas, jaki minął od incydentu, za każdym razem, gdy to wspomnienie powracało i napełniało go niepokojem, uznawał, że to musiał być sen.

– Kłamiesz! – krzyknął.

– Nie. Wyszedł na balkon i wspiął się na meble.

– Ale meble były przy ścianie!

Potem przez długi czas nic nie mówiła. Wiedziała, że bitwa jest przegrana. Że on nigdy nie weźmie na siebie winy, nigdy nie załamie się ze wstydu i nie odda jej Edel, nie ucieknie do Serbii i nie ukryje się pośród swoich. Patrzył na nią tymi błyszczącymi oczami i czekał na każdy szczegół tamtego wydarzenia, tego, które wyobrażał sobie tylko w nocnych koszmarach.

– Widziałam nagrania na twoim telefonie komórkowym – powiedziała.

– Wyjaśnisz, dlaczego mój syn zginął! – wrzasnął.

– Zostawiłeś mnie! – krzyczała. – Nie zasługiwałeś na to, by być szczęśliwym z inną kobietą. On nie był twoim synem, Mile, musisz mnie posłuchać.

– Widziałaś, jak spadał?

– Tak, widziałam.

– I przesunęłaś meble?

– Tak. Podniosłam też deskę sedesową.

Mile przyciągnął Edel blisko siebie. Dziecko prawie zniknęło w jego ramionach, w świetle lampy widziała tylko białą czapkę i różowe buciki.

Edel poddała się zimnu. Spała z głową opartą o jego klatkę piersiową. Nagle odwrócił się od Sylvi i ruszył w stronę wyjścia.

– Ona nie jest twoja! – krzyczała. – Tak samo jak Elias!

Patrzyła, jak ciągnie ciężkie drzwi do siebie. Nigdy nie byłaby w stanie ich otworzyć z rękami związanymi za plecami.

– To twoja wina! – krzyczała. – Spałeś. Jesteś bezdzietny, Mile, jesteś bezdzietny!

– Wiem – odparł.

– I nigdy nie będziesz mieć dzieci. Wszyscy wiedzą, kim jesteś!

– Wiem – powtórzył. – Ale wisisz mi dzieciaka.

Potem po prostu wyszedł przez drzwi i zszedł po spiralnych schodach z dzieckiem na ręku, to było ostatnie, co zobaczyła.

*

Czerwone światło migało na wszystkich liniach, nie widziano golfa w żadnym punkcie poboru opłat w kierunku stolicy ani na lotnisko, ani też na przejściu granicznym do Szwecji. Kilometr od miasta znaleziono na poboczu torebkę Sylvi. W telefonie dwanaście nieodebranych połączeń. Otrzymali też wiadomość od oficera dyżurnego, zadzwonił sąsiad Milego. Wcześniej zauważył policję przed swoim domem, podszedł z nieukrywaną ciekawością. Zamienił kilka słów z funkcjonariuszami i obiecał, że skontaktuje się z nimi, jeśli Mile się pojawi. I tak właśnie się stało. Samochód podjechał pod dom, stanął na kilka minut i zniknął.

– Zadzwoń do firm ochroniarskich i sprawdź, czy któraś z nich świadczy usługi pod adresem Milego – mówi Sejer. – Falck, Sector, Verisure, wszystkie. Może ktoś ma dodatkowy klucz. Zdobędę zgodę sądu na wejście. Jeśli nikogo nie znajdziesz, przynieś zestaw ślusarski. Przynieś dwa. Dom jest z lat pięćdziesiątych, jestem pewien, że zamek jest prosty.

Skarre szybko ustalił, że firma Sector zainstalowała skrzynkę na klucze z tyłu domu.

– Kod?

– Cztery cztery siedem sześć.

Skarre prowadził. Jechał szybko.

– Trzy osoby nie mogą tak po prostu rozpłynąć się w powietrzu – powiedział.

– Jasne, że mogą – odparł Sejer. – Czasem znajdujemy ludzi dopiero po trzydziestu latach.

– Ale z ciebie optymista…

– To tylko wisielczy humor. Na pewno ich znajdziemy.

Wjechali na podwórko, otaczały ich ciemności. Nic nie było widać, nie było żadnego światła, ani na garażu, ani przy drzwiach wejściowych, ani wewnątrz domu. Ale pieczęć została zerwana. Taśma leżała zwinięta na szczycie schodów.

Znaleźli klucz w skrzynce na tyłach domu, otworzyli drzwi, stanęli w przedpokoju i spojrzeli na pusty rząd kołków. Żadnych ubrań, żadnych butów, żadnego dźwięku z pustego domu. Przeszli do salonu, zapalili światło. Pudła do przeprowadzki były starannie ułożone, gotowe do odbioru. Komputery, telewizory i inne większe urządzenia leżały na podłodze. Mężczyźni chodzili od pokoju do pokoju. Ich kroki odbijały się echem jak w piwnicy. Znów znaleźli się w salonie. Sejer otwierał szuflady i szafki.

– Musi wrócić z ciężarówką do przeprowadzki – zauważył Skarre.

– Mógł zorganizować odbiór – powiedział Sejer. – Firmę przeprowadzkową.

Inspektorowi przyszła do głowy kolejna niepokojąca myśl.

– Zakończenie życia w Katfoss nie musi oznaczać, że planuje zacząć od nowa gdzie indziej.

– Optymizm cię nie opuszcza? – zapytał Skarre.

– Każdy możliwy scenariusz może dać nam nowe pomysły na temat tego, gdzie oni się znajdują.

– Cokolwiek chciał osiągnąć, porywając je, zrobił to dawno temu, nie ma ich już od wielu godzin – powiedział Skarre.

Sejer podszedł do okna i wyjrzał. Droga na zachód prowadziła do centrum miasta, droga na wschód – pod górę. Żadnego ruchu. Oparł się o parapet i dotknął czegoś ręką. Zaskoczony podniósł telefon komórkowy.

– Samsung Galaxy – powiedział. – Należy do Milego.

– Nikt nie zostawia tak komórki – zauważył Skarre – co to oznacza?

– Ucieka. Telefon można namierzyć. Pewnie ma nowy, może z kartą prepaid.

Włączył go i znalazł zdjęcie Eliasa. Kontynuował przeglądanie menu i natknął się na kilka nowych zdjęć.

– Widok na miasto – rzekł. – Jest ich więcej. Spójrz na to!

Skarre pochylił się do przodu, by zobaczyć, jak Sejer przeklikuje się przez zdjęcia.

– Dlaczego fotografował miasto? I skąd udało mu się uzyskać taki widok?

– Z jakiegoś wzgórza – stwierdził Sejer. – Z bardzo dużej wysokości.

Przypomniał sobie coś, czego niemal nie chciał powiedzieć na głos, musiał jednak wydusić:

– Pewnego razu, w poufnej rozmowie, Mile przyznał, że marzył o zrzuceniu Sylvi ze szczytu góry.

– W tym mieście nie ma gór. Nie ma też żadnego drapacza chmur.

– To prawda. Ale spójrz na te zdjęcia! Miasto jest sfotografowane pod każdym kątem, pełna panorama. Jest kościół w Tangen. Stacja radiowa i wieża szpitala, browar i stara wieża strażacka, a także port z żurawiami.

– Wieża ciśnień – zasugerował Skarre.

– Za niska. To musi być jakieś miejsce, które on zna. Co zna najlepiej? Swój zakład pracy.

– Tam jest tylko parę magazynów – mówi Skarre. – Nie robił chyba zdjęć ze szczytu dźwigu portowego.

Sejera uderzyła nagła myśl.

– Silos zbożowy! Czy mógł na niego wejść?

– Nie ma tam dostępu, prawda?

– Może zna ludzi z magazynu, pożyczył klucz. Tłumaczył, że chce wejść na górę i zrobić zdjęcia.

– Chcesz mi powiedzieć, że przywiózł ze sobą Sylvi i Edel i wtargał je na szczyt silosu zbożowego?

– Po prostu myślę na głos – stwierdził Sejer. – Był tutaj. Zostawił komórkę w dobrze widocznym miejscu na parapecie. Może chciał, żeby ktoś ją znalazł. Jest tu jakieś nagranie.

Podniósł komórkę, by pokazać ją Skarremu. Rozległ się ostry syk.

– To tylko jakiś szum – uznał Skarre.

– Czekaj… To nie szum, to wiejący wiatr.

– Zrób głośniej.

Sejer wykonał polecenie, odezwały się głosy. Stali, patrząc na siebie, w pustym pokoju, skuleni nad telefonem komórkowym, przez długi czas żaden z nich nie powiedział ani słowa.

Zapieczętowali drzwi. Było jeszcze ciemno, gdy ruszyli w stronę portu. Wartownia obok silosu była zamknięta, ale wkrótce miała się zacząć poranna zmiana. Skarre zaparkował i wysiadł z samochodu, Sejer włączył latarkę. Pod stopami trzeszczał im śnieg i lód.

Wpatrywali się w górę, w kierunku płaskiej przestrzeni na szczycie silosu.

– Jak wysoko? – zapytał Skarre.

– Sześćdziesiąt metrów – rzucił Sejer. – Jest kilka wejść. Cztery bramy z automatycznym zamkiem i tyle samo drzwi. Przejdźmy najpierw dookoła.

Krok po kroku weszli w ciemność, ramię w ramię za stożkiem światła. Wokół silosu stało kilka zaparkowanych samochodów, ale czerwonego golfa Sylvi Roos nie dostrzegli. Pod ścianą leżały stare palety i worki z trocinami. Kontener na śmieci i stary pług śnieżny z ostrymi lemieszami. Nie znaleźli nic w śniegu. Troje pierwszych drzwi było zamkniętych, czwarte ustąpiły. Spojrzeli po sobie i skinęli głowami. Żaden z nich nie wierzył, że otwarte drzwi były niedopatrzeniem. Weszli do małego korytarza. Przywitało ich niskie buczenie, które zdawało się dochodzić z góry. Sejer wyjaśnił, że to pracują suszarnie.

Weszli do wąskiej windy. Zatrzęsła się i zawibrowała, westchnęła i ruszyła w powolną podróż na szczyt. Nie było panelu z podświetlanymi cyframi, tylko strzałka poruszająca się powoli po półokręgu. Dotarli do spiralnych schodów i pokonali ostatni odcinek, otworzyli ciężkie drzwi. Wiatr wzmógł się gwałtownie, gdy wyszli na płaską powierzchnię. Samotna lampa emitowała skromne światło. Na betonie leżała skulona sylwetka. Sejer skierował na nią światło latarki.

Sylvi leżała na boku, policzkiem w dół. Poruszyła się ostrożnie, Skarre poluzował jej więzy. Podniosła się na nogi zdezorientowana, zmarznięta i zagubiona. Trudno jej było stać prosto. W końcu jednak udało jej się wypowiedzieć kilka rozpaczliwych słów:

– Zabrał ze sobą Edel!

Skarre zauważył pustą plastikową torbę z apteki Boots, odrzucił ją na bok. Pomógł Sylvi dotrzeć do drzwi i zejść po spiralnych schodach, krok po kroku. Jej usta były sine z zimna. Jechali windą w milczeniu. Pomogli jej wsiąść na tylne siedzenie radiowozu. Skarre zdjął kurtkę i otulił Sylvi, tylko jej biała twarz wystawała znad kołnierza.

– Strasznie boli mnie szyja – powiedziała. – Myślę, że uszkodził mi kręgi. On jest taki silny. Usłyszałam straszny dźwięk.

Skarre uruchomił samochód, ale nie wrzucił biegu.

– Czekamy na kogoś? – zapytała.

Sejer nie był złym człowiekiem, ale w tej chwili nie był też szczególnie miło usposobiony.

– Jak mnie znaleźliście? – dopytywała. Dalej milczeli. – Czy Mile oddał się w ręce policji? Może mi pan odpowiedzieć? Boli mnie szyja!

– Wie pani, co myślę? – spytał Sejer, obracając się do niej. – Mile stracił Eliasa po raz drugi.

Nie rozumiała. Nadal patrzyła na niego pytająco, czekając na wyjaśnienie.

– Dennis jest ojcem – dodał.

– Czy Mile się do was zgłosił? – zapytała szybko. – Czy Edel jest z wami?

– Dlaczego musiała mu pani powiedzieć o Dennisie? – zapytał Sejer.

– Czyli rozmawialiście z nim.

Pochyliła się do przodu.

– Mogła mu to pani powiedzieć tamtej nocy w hotelu, kiedy kłóciliście się o opiekę – ciągnął Sejer. – Miała pani asa w rękawie.

Odsunęła się i schowała ręce w rękawach płaszcza, zwijając się w kłębek na siedzeniu.

– Wygrałaby pani w sądzie – stwierdził Sejer – musiała pani zdawać sobie z tego sprawę.

– Gdzie oni są? – zapytała.

– Proszę mi to najpierw wytłumaczyć.

– Wydaje mi się, że postradał zmysły. – Unikała odpowiedzi.

– Ja tak nie sądzę – odparł Sejer.

Musiała się zastanowić. Była zziębnięta, przemarznięta do szpiku kości, trudno jej było formułować słowa.

– Nigdy nie byłam pewna. To mógł być zarówno Dennis, jak i Mile. Przeszłam prosto z jednego łóżka do drugiego.

– Łatwo byłoby się dowiedzieć – stwierdził Sejer – wystarczyło badanie krwi. Może nie było to dla pani aż tak ważne?

Wzruszyła bezradnie ramionami. Jej powieki drżały, a mózg pracował, ale bardzo powoli.

– Jak pani myśli, dokąd zabrał Edel? – zapytał Skarre.

– Nie wiem.

– Czy ma przyjaciół w Norwegii, którzy mogliby ich ukryć?

– On nie ma przyjaciół. Musi mnie pan zawieźć do Ellevåg, mama na mnie czeka.

Sejer sięgnął do wewnętrznej kieszeni i podniósł niewielki przedmiot.

– Widzi pani, co to jest?

– Telefon komórkowy.

– To samsung Milego. Ma funkcję nagrywania. Jest tu trochę hałasu i szumu wiatru, ale rozmowa między wami i wszystko, co się wydarzyło tej nocy, jest wyraźnie słyszalne. Wiemy, co pani zrobiła i przede wszystkim czego pani nie zrobiła czwartego sierpnia.

Milczała przez długi czas. W mgnieniu oka postarzała się o dziesięć lat.

– Więc to dlatego mówił tak głośno – rzuciła – nigdy wcześniej tego nie robił.

– Prosiła mnie pani o wywieranie presji – stwierdził Sejer – pamięta pani? Słusznie pani sądziła, że to przyniesie rezultaty.

– Więc Mile czeka na posterunku? Jest z Edel?

Skarre potrząsnął głową i wrzucił bieg. Nagrzewnica szumiała.

– Sprawa wygląda tak – odrzekł Sejer. – Kiedy widzimy kogoś w bezpośrednim zagrożeniu życia, mamy obowiązek mu pomóc. A szczególny obowiązek mamy, kiedy osobą w niebezpieczeństwie jest nasze własne dziecko. Na przykład gdy pani syn wspiął się na balustradę balkonu na siódmym piętrze. Pani nie podbiegła i nie złapała go. Niedopełnienie tego obowiązku podlega karze pozbawienia wolności do trzech lat. Rozumie pani, o czym mówię?

– Nie byłam całkowicie trzeźwa – przyznała.

– To prawda – dodał Sejer – była siódma trzydzieści rano, a pani nie była trzeźwa.

– Wiem, co pan myśli! – krzyknęła ze złością.

– Nie ma pani pojęcia – odparł Sejer.

– Kiedy się obudziłam, byłam kompletnie roztrzęsiona. W nocy wypiłam dużo czerwonego wina, więc wzięłam z minibarku heinekena i butelkę wódki, taką malutką, żeby uspokoić nerwy.

– Czy to pomogło?

– Tak, pomogło.

– Dlaczego nie uratowała pani synka? – zapytał Sejer.

– Trudno to wyjaśnić.

– Musi pani spróbować – zachęcił.

Skuliła się w fotelu.

– Wydaje mi się, że mój mózg był całkowicie odłączony – wyznała – jakby ktoś odciął prąd. Do reszty ciała nie płynęły żadne bodźce. Więc tak po prostu tam stałam. Nie mogłam ruszyć nogami.

Spojrzała na swoje kolana, na płaszcz Skarrego, na którym wyraźnie widać było policyjny emblemat z lwem i toporem.

– Pamiętam, że pomachałam – wspomniała.

– Co?

– Uśmiechnęłam się i pomachałam. Prawdopodobnie odebrał to jako zachętę. Nie mówcie tego Milemu, bo pomyśli, że zwariowałam.

– Czy Elias też pomachał? – dopytywał się.

– Tak, podniósł rękę i pomachał, a potem stracił równowagę. – Zaczęła płakać. – Bardzo mi przykro – wyznała.

– Rozumiemy to – odparł Sejer.

Zamilkła. Nie wiedzieli, czy w ogóle o czymś myślała, czy może znów była odłączona i przebywała w przestrzeni, w której nic się nie działo. Odcięła ich od siebie. Jej oczy wgapione były w szybę samochodu i czarne jak noc.

*

Dwudziesty siódmy lutego, jedenaście stopni poniżej zera, wczesny poranek.

Suchy puch nocy osiadł na mieście jak cukier puder. Mężczyźni byli zmęczeni, powinni już spać, ale oficer dyżurny zadzwonił z informacją, że ktoś ich szuka.

– Kto taki?

– Irene Roos.

– Rozumiem, że ma wiele pytań – Sejer westchnął – ale niewiele mogę jej powiedzieć na ten moment.

– Ma ze sobą małe dziecko.

– Słucham?!

– Kilkumiesięczne. Bardzo słodkie.

– Niemożliwe! Wyślij ją na górę!

Stanęła w drzwiach. Czerwona, rozczochrana, z włosami w nieładzie i letnimi butami na nogach. W jej ramionach spała mała Edel, opierając główkę o biały płaszcz babci.

Skarre się uśmiechnął.

– Niemożliwe! – wyrwało mu się.

– Czy z Sylvi wszystko w porządku? – zapytała Irene.

– Nie może pani teraz z nią rozmawiać – zastrzegł Sejer. – Proszę usiąść i opowiedzieć mi, co się stało.

– Zadzwonił o trzeciej nad ranem i powiedział, że jest w drodze i że ma coś, czego chcę. Pół godziny później stał przed drzwiami z Edel w ramionach. A potem odjechał samochodem Sylvi. Powiedział, żebym nie dzwoniła na policję, bo wtedy Sylvi stanie się coś złego. Czy on jej coś zrobił?

– Czy ma pani jakiś pomysł, gdzie mógł pojechać? – zapytał Sejer.

– Nie.

– Jakie sprawiał wrażenie?

– Był bardzo zimny i bardzo spokojny. Zawsze taki był. Płakałam przez wiele godzin. I wiele rzeczy do mnie wróciło, takich, które powiedział dawno temu, nie zdawałam sobie sprawy z ich znaczenia. Ale teraz cały czas znajduję takie drobiazgi, każdy coś znaczy, zapowiada.

– Co na przykład?

– Pewnego razu, gdy Elias skończył rok i urządziliśmy przyjęcie urodzinowe, u mnie w Ellevåg, zapytałam, czy chcą mieć więcej dzieci. A on odpowiedział: zobaczymy, co się stanie z Eliasem. A potem spojrzał na mnie dziwnym wzrokiem. Kiedy teraz o tym myślę, drżę.

– Możliwe, że źle to pani interpretuje…

Podszedł do niej, pogłaskał Edel po policzku.

– Jest jeszcze coś, o czym musimy wspomnieć, i może to panią zdenerwować.

– Już się przyzwyczaiłam.

– Niewykluczone, że Mile nie był ojcem Eliasa.

– Co pan mówi?! Nie jest pan ekspertem od genetyki, proszę nie gadać takich rzeczy!

– Sylvi przyznała, że nie jest pewna ojcostwa – wyjaśnił. – Nigdy nie zrobiła nic, by to wyjaśnić. Ale pani i tak jest babcią.

– A kto niby mógłby być ojcem?

– Jej były.

– Kiedy Sylvi może wrócić do domu?

– Ma wiele do wyjaśnienia. Nie będzie pani zadowolona z tych wyjaśnień. Mile nie powiedział nic o tym, dokąd się wybiera?

– Ten człowiek nigdy nie mówi więcej, niż musi. Przynajmniej teraz można go oskarżyć o porwanie i w końcu trafi tam, gdzie jego miejsce, prawda?

– Tak naprawdę nie wiemy, gdzie jest jego miejsce – podkreślił Sejer.

– Nie chcę więcej złych wieści! – krzyknęła. – Proszę zamilknąć!

Rozpłakała się, co obudziło Edel. Dziewczynka załkała gorzko.

– Edel potrzebuje dobrej babci – powiedział Sejer – a pani jest najlepsza.

Spojrzał na zdjęcie Eliasa. Chłopiec miał niebieskie oczy, podobnie jak Sylvi. Oczy Milego były zielone. Dominujący gen nie dał o sobie znać.

Odesłał Skarrego do domu, by odpoczął.

– Jeśli będą jeszcze jakieś dramaty, dam ci znać – obiecał – napiszę wstępny raport.

Usiadł i napisał krótkie podsumowanie nocnych wydarzeń. Wydrukował kartki, włożył je do szuflady, wyłączył komputer, wstał, chwycił kurtkę i już miał wychodzić, gdy dyżurny zadzwonił po raz drugi.

– Ktoś pyta o ciebie.

– Żartujesz? – westchnął. – Ruszam właśnie do domu.

– Najwyraźniej masz tu jeszcze dużo do zrobienia.

– Więc to musi mieć coś wspólnego z Madanim, inaczej mogłoby poczekać.

– Ma związek z Madanim. To ważne.

Próbował zebrać siły. Rzucił kurtkę na krzesło. Zamknął oczy na kilka sekund, ale otworzył je ponownie, ciekawość wzięła górę. Otworzył drzwi na korytarz, stanął w progu i czekał. Z miejsca, w którym stał, widział wyświetlacz nad drzwiami windy wjeżdżającej po piętrach, wreszcie pojawiła się na nim szóstka. Ze środka ktoś wyszedł. Dziewczyna. Zauważyła go i ruszyła w jego kierunku, miała około dwudziestu lat, krótko ścięte blond włosy i szerokie ramiona. Ubrana w skórzaną kurtkę i dżinsy, z torbą na ramieniu, szła długimi krokami. Minęła drzwi do sali odpraw, drzwi do toalety, pomieszczenie sprzątaczy i pokój ze sprzętem technicznym, aż dotarła do celu. Nie była zbyt wysoka, ale uścisnęła jego dłoń z wielką siłą.

– Szukam mojego ojca – powiedziała.

– Ojca?

– Szukam Milego Madaniego.

Sejerowi nieczęsto brakowało słów. Ale teraz właśnie to się stało.

– To pani ojciec?

Przytaknęła.

– W jego domu nikogo nie ma. Widziałam przez okno, że chyba się wyprowadza. Drzwi są zaklejone czerwoną taśmą. Co zrobił tym razem?

Sejer był kompletnie oszołomiony, zahipnotyzowany stojącą przed nim młodą osobą. Tak bardzo przypominała swojego ojca, nie można było zakwestionować ich pokrewieństwa. Brązowe oczy, gęste blond włosy, silna, wysportowana i zdeterminowana sylwetka. Wskazał w głąb pokoju, odezwał się ledwie poprawną angielszczyzną. Poprosił o dowód tożsamości. Dała mu serbski paszport. Był czerwony, jak norweski, ze złotym orłem o dwóch głowach.

– Sonia Nikolina Dilas.

– Mała Sonia?

– To ja.

– Czy on się pani spodziewa?

– Nigdy się nie spotkaliśmy.

Odłożył paszport na biurko. Zwykły dokument, a jakby miał zaraz wybuchnąć i wywrócić życie Madaniego do góry nogami. Przykrył znaczną część Bliskiego Wschodu.

– Dlaczego chce się pani z nim teraz spotkać?

Uśmiech stał się lekko napięty.

– Zadzwoniła jego siostra, Marijana, moja ciotka. Uznała, że nadszedł czas, abym spotkała się z ojcem. Powiedziała, że on tego potrzebuje. Więc podała mi jego nazwisko i adres, a także pana nazwisko. Czy on umiera czy coś?

– Nic mi o tym nie wiadomo… Nigdy wcześniej nie myślała pani o tym, by spotkać się z ojcem?

Rzuciła mu ostrzegawcze spojrzenie.

– Nie chciał mnie widzieć. On nie jest dobrym człowiekiem.

– Tak? – mruknął Sejer.

Pochyliła się do przodu i oparła łokcie na stole. Wokół jej nadgarstków wisiały bransolety i łańcuszki, brzęczały, gdy się poruszała.

– Żeby pan wiedział. Mama zaszła w ciążę, a on odszedł. Potem zabił kobietę i spędził kilka lat w więzieniu. Potem zamknęli go w psychiatryku, był tam przez długi czas, a ja nigdy nie dostałam od niego znaku życia. Nie chciałam poznać takiego ojca. Mama mówiła mi, że rzucił wszystko i wyjechał do Norwegii. Ożenił się tutaj i miał syna. – Zebrała się w sobie, by wypowiedzieć ostatnie słowa. – Ten syn był więc dla niego wystarczająco dobry. Jak umarł?

– Ciotka pani nie przekazała?

– Mówiła, żebym sama zapytała. Czy to był wypadek?

– Nie do końca – wyjaśnił.

– Dlaczego przed jego drzwiami są taśmy policyjne?

Sejer nie chciał powiedzieć nic niewłaściwego. Jednocześnie coś w nim wzbierało, desperacki protest. Myślał o poczuciu własności, jakie matki żywią do dzieci, silnym i niepodważalnym, suwerennym i oczywistym. Wiele chciał z siebie wykrztusić, ale był zobowiązany do zachowania tajemnicy. Co zresztą mógł wiedzieć o tym, co wydarzyło się w Obrenovacu tyle lat temu? Czy znał prawdę o Soni i Milem, o tym, kto kogo porzucił?

– Więc nigdy nie chciał być pani ojcem?

– Nie.

– Mama pani to powiedziała?

– Mama i dziadek.

– Ale teraz i tak chce się pani z nim zobaczyć?

– Muszę wiedzieć, jak wygląda… Usłyszeć jego głos. – Uniosła surowo palec wskazujący. – Zanim umrze, musi mi wszystko wyjaśnić.

Potem zmieniła wyraz twarzy. Spojrzała na niego z dziecinną ciekawością.

– Czy jestem do niego podobna?

– Bardzo.

– Więc gdzie on jest?

Siedział, bawiąc się paszportem. Zwykły dokument stał się tak niezwykle cenny. Miał nadzieję, że coś się teraz wydarzy, wiadomość, telefon, że Madani został odnaleziony cały i zdrowy. Że za chwilkę przejdzie przez drzwi i zobaczy swoją córkę.

– A co, jeśli wersja, którą przekazała pani mama, nie jest prawdziwa? – zapytał.

– Dlaczego miałaby być nieprawdziwa?

– Jest też inna wersja.

– Więc nigdy nie zabił kobiety, nigdy nie był w więzieniu i nigdy nie był w szpitalu psychiatrycznym?

– Jedną historię można opowiedzieć na wiele sposobów– stwierdził.

– Nie! – wykrzyknęła. – To prawda albo nieprawda. Gdzie on jest?

– Nie wiemy – przyznał. – Szuka go kilka patroli.

– Ale co on zrobił?

– Niewiele. Pani ojciec, Mile Madani, tak naprawdę nie zrobił wiele złego w swoim życiu.

– Nie mogę uwierzyć, że miałam przyrodniego brata – powiedziała. – Czy są jakieś jego zdjęcia?

Skinął w stronę zdjęcia na ścianie, Sonia wstała, by na nie spojrzeć. Stała przez długi czas, patrząc na chłopczyka. Ale może tak naprawdę nigdy nie miała przyrodniego brata. Może Elias należał do innej rodziny, do ludzi, których miała nigdy nie poznać.

– Proszę mi obiecać, że skontaktuje się pani ze swoją babcią w Obrenovacu – poprosił. – To ją uszczęśliwi. Dlaczego przyjechała pani akurat dzisiaj?

– Przyjechałam wczoraj wieczorem. Znalazłam jakiś hotel w centrum miasta. Dziś wstałam wcześnie i pojechałam taksówką do Katfoss. Jest dwudziesty siódmy lutego, jego urodziny. To miała być niespodzianka.

– Co za prezent! – wykrzyknął Sejer.

Zarumieniła się i sięgnęła po paszport, włożyła go do kieszeni skórzanej kurtki. Wstała i schludnie wsunęła krzesło na swoje miejsce.

– Nie mam zbyt wiele pieniędzy – powiedziała – ale mogę tu zostać dzień czy dwa. Proszę do mnie zadzwonić, jeśli się pojawi. Zatrzymałam się w hotelu Ambasador.

*

Następnego ranka wstał o szóstej. Kwadrans po siódmej udał się do biura, po wcześniejszym rozdzieleniu zadań. Poszukiwania Madaniego wciąż trwały. Następnie pojechał do hotelu Annabelle, w recepcji stała Gossen. Czerwone policzki zbladły, gdy się zbliżył.

– Czy ktoś mieszka w siedemset sześć? – zapytał Sejer.

– Nie. Ale wiele razy był to jeden facet z redakcji „VG” i pytał o to samo. Bardzo chciał klucz. Przyłazi tu od miesięcy, mówi, że chce tylko zrobić tam parę zdjęć, ale mówię mu zawsze, że jest zajęte.

– A mnie co pani powie? – zapytał Sejer.

Wziął kartę i wszedł do windy, przeczytał małą metalową tabliczkę pod wyświetlaczem: KONE, maksymalnie osiem osób, 760 kilogramów. Potem głos znów się odezwał.

– BARDZO MNIE POCIĄGASZ.

– Zamknij się, Greto – mruknął Sejer – wszystkim tak mówisz.

Wjechał na siódme piętro i włożył kartę do zamka. Wszedł, spojrzał prosto na anioła i chłopca nad urwiskiem. Heineken w lodówce, ćwiartka czerwonego wina, miniaturowe butelki whisky i wódki, orzechy i czekolada. W łazience czyste ręczniki. Potem wyszedł na balkon. Plastikowe meble stały oparte o balustradę, krzesła i stół posłużyły za schody z wysokimi stopniami. Przez głowę przebiegło mu kilka poetyckich słów o śmierci:

Najsłodszy ze wszystkich pocałunków.

Najgłębszy ze wszystkich uścisków.

Najcieplejsze i najbardziej przyjazne ze wszystkich słońc.

Wierzący uważali śmierć za cudowną nieskończoność; on sam uważał ją za cudowne nic. Zawsze mówimy o śmierci w liczbie pojedynczej. Pytamy, czy boisz się śmierci, tak jakby była tylko jedna. Tymczasem śmierć jest inna dla każdego z nas. Przez chwilę stał na balkonie. Spoglądał na szerokie łóżko ze schludnie ułożoną pościelą. Wkrótce ktoś tam będzie spał, biznesmen z sekretną kochanką albo para z małym dzieckiem. Przesunął plastikowe meble pod ścianę. Zerknął na zegar, wskazywał siódmą czterdzieści pięć. Zadzwoniła komórka, spojrzał na ekran – to Skarre.

– Znaleźliśmy go – oznajmił Skarre.

Sejer przeszedł kilka kroków i zatrzymał się przy balustradzie.

– Gdzie?

– W Katfoss, dwadzieścia minut od jego domu.

– W jakim stanie?

Skarre krótko opisał stan Madaniego.

– Daj mi dwadzieścia minut – odpowiedział Sejer.

– Dobra, czekamy – potwierdził Skarre. Odłożył telefon. Zegar wskazywał siódmą czterdzieści sześć.

Nikt go nie widział stojącego tam, na balkonie. Nie sposób było określić, co myślał i czuł, czy wiadomość Skarrego bardzo go ucieszyła, czy też głęboko rozczarowała. Spojrzał na swoje miasto, na Grevens Gård, na fasadę z wszystkimi oknami. Miał bystre oko. Stał już kiedyś na tym balkonie, widział wszystkie dachy i iglice, panoramę miasta. Zdał sobie sprawę, że coś się zmieniło, jakiś drobny szczegół. Na przystani za silosem zbożowym zobaczył żurawie. Zawsze tam były, dwie bliźniacze konstrukcje. Jeden wydawał się rozciągnięty, górował kilka metrów nad drugim, jakby w demonstracji wyższości. Dziwne, pomyślał. Zegar wskazywał siódmą czterdzieści osiem. Co widział Elias tuż przed upadkiem? Uśmiechniętą twarz mamy, machającą do niego dłoń. Budzące się miasto. I wschodzące słońce, widoczne między ścianami domów.

Ostatnie słońce, najcieplejsze i najbardziej przyjazne.