Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Wstęp

Rozdział 1. Dlaczego jestem taka przytłoczona? Objawy wypalenia macierzyńskiego

Rozdział 2. Gdzie są moje przyjaciółki? Związek wypalenia macierzyńskiego z samotnością

Rozdział 3. Wiem, że mama tylko chce pomóc... Problemy z budowaniem sieci wsparcia

Rozdział 4. Ile lajków dzisiaj dostałam? Mama w sidłach mediów społecznościowych

Rozdział 5. Chcę dla moich dzieci tego, co najlepsze. Potrzeba zapewnienia dzieciom idealnych warunków a wypalenie macierzyńskie

Rozdział 6. On tego nie rozumie. Jak wypalenie macierzyńskie zagraża małżeństwu

Rozdział 7. Co ja zrobiłam ze swoim życiem? Dylemat pracującej mamy

Rozdział 8. Z niczym się nie wyrabiam... Pierwszy krok w walce z wypaleniem macierzyńskim: przestań być ciągle zajęta

Rozdział 9. Jestem ciągle chora i zmęczona. Jak wypalenie macierzyńskie prowadzi do choroby

Rozdział 10. Czy moje dzieci też się wypalają?

Podsumowanie. #macierzyństwo w nowych czasach

Podziękowania

Bibliografia

Przypisy

Tytuł oryginału: Mommy Burnout. How to Reclaim Your Life and Raise Healthier Children in the Process

MOMMY BURNOUT. Copyright © 2018 by Dr. Sheryl Ziegler. By arrangement with the author. All rights reserved.

Copyright © for the Polish edition by Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2018.

Wszystkie prawa zastrzeżone. Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w żaden sposób reprodukowana lub odczytywana w środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.

Wydanie pierwsze w języku polskim 2019 rok

Przekład: Agnieszka Cioch

Redaktor prowadzący: Patrycja Pacyniak

Redakcja i korekta: zespół

Opracowanie graficzne i skład: Tojza

Projekt okładki: Monika Pollak

Zdjęcie na okładce: © 123 RF

ISBN 978-83-7489-810-2

Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne Sp. z o.o.
ul. J. Bema 4/1a
81-753 Sopot
e-mail: gwp@gwp.pl
www.gwp.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Wszystkim, którzy kiedyś zostaną rodzicami,
w tym moim dzieciom: Isabelli, Hazenowi i Hudsonowi
– obyście uczyli się od nas;
a także wszystkim matkom, które tak odważnie
podzieliły się ze mną swoimi historiami

Wstęp

Całe swoje życie zawodowe poświęciłam pracy terapeutycznej z dziećmi, dlatego ktoś mógłby zapytać, jak to się stało, że napisałam książkę o matkach. Rzecz w tym, że pełne zaangażowanie w terapię dziecka wymaga jednoczesnej pracy z jego rodzicami. Dla niektórych terapeutów jest to wyzwanie, ale dla mnie stało się pasją. Już na początku swojej drogi zawodowej zrozumiałam, że młodzi nowojorczycy, z którymi pracuję, po zakończeniu programu terapeutycznego wrócą do tych samych domów, w których się wychowali. Uświadomiłam sobie, że duża część naszej pracy terapeutycznej wcale nie przełoży się na trwałą poprawę i będzie miała niewielki wpływ na życie tych młodych osób, kiedy znów znajdą się one w chaosie i ubóstwie, z którego wyszły. Rozpoczynając studia doktoranckie w Kolorado, wiedziałam, że chcę nadal pomagać dzieciom, ale chciałam również zrozumieć wszelkie systemy, w jakich młodzi ludzie funkcjonują i będą funkcjonować w dorosłym życiu – system rodzinny, środowiskowy, zawodowy. W miarę pogłębiania wiedzy na ten temat stopniowo przenosiłam swoje zainteresowanie z dziecka na rodzinę jako całość. Dzięki swojej pracy w ciągu minionych czternastu lat dobrze poznałam niełatwy los amerykańskich matek. W tym czasie świętowałam, płakałam i przechodziłam żałobę z tysiącami kobiet. Moje własne doświadczenie macierzyństwa znacznie się wzbogaciło, kiedy bliżej poznałam te matki, ich złożone historie oraz siłę ich miłości.

Przyszłam na świat w Harlemie jako dziecko samotnej, nastoletniej imigrantki. Żyłyśmy z mamą w Nowym Jorku z zasiłku i bonów żywnościowych. Doświadczyłam wszystkich rodzajów wykluczenia i dyskryminacji. Nie jest mi obce życie niższej i wyższej klasy średniej. Ukończyłam studia dzięki pełnemu stypendium fundacji Billa i Melindy Gatesów. Moje życiowe doświadczenia sprawiły, że potrafię utożsamić się niemal z każdym człowiekiem. Codziennie dokładam starań, by dotrzymać obietnicy złożonej samej sobie i fundatorom mojego stypendium, że na wszelkie możliwe sposoby odwdzięczę się za dar, który otrzymałam.

Niniejsza książka także jest rezultatem owych starań. Miałam okazję obserwować tysiące matek robiących wszystko, co w ich mocy, by dobrze wychować swoje dzieci. Od wielu kobiet słyszałam, że są przeświadczone, iż tylko one doświadczają tak trudnych problemów rodzicielskich i małżeńskich. Po latach słuchania ich opowieści miałam wrażenie, że skrywam jakąś wielką tajemnicę. A chociaż moja praca w dużej mierze polega na dochowywaniu tajemnic, to pomyślałam, że akurat tym sekretem warto się podzielić. W 1963 roku Betty Friedan pisała w przełomowej książce Mistyka kobiecości o nienazwanym problemie. W 2010 roku uznałam, że moje doświadczenie zawodowe pozwala na stworzenie zestawu uniwersalnych prawd na temat macierzyństwa w dzisiejszych czasach. A badając te prawdy i potwierdzając je, zastanawiałam się, czy obraz macierzyństwa mógł się zmienić. Czy nazwanie nienazwanego problemu Friedan, przynajmniej w kontekście mojej pracy, sprawi, że kobiety będą zdrowsze i szczęśliwsze? I czy w rezultacie poprawi się też jakość życia ich dzieci? W ten właśnie sposób doszłam do tego, że owym problemem jest wypalenie macierzyńskie.

Pozwól, że cofnę się o kilka lat. W tym czasie zostałam dyrektorem klinicznym w ośrodku terapeutycznym dla dzieci, otworzyłam prywatną praktykę, a jednocześnie starałam się o dziecko, żeby mieć własną rodzinę. I sama zaczęłam doświadczać tego, co dotychczas tylko obserwowałam u innych kobiet. Nie mogłam zajść w ciążę. Dwie godziny dziennie zajmowały mi dojazd zatłoczoną autostradą do bardzo stresującej pracy i powrót do domu. Byłam świeżo upieczoną mężatką mieszkającą w Kolorado, której przyjaciele i rodzina zostali w Nowym Jorku. Sama myśl o tamtym okresie mojego życia wywołuje stres, niepokój i poczucie osamotnienia.

Kiedy po roku starań nie zdołałam zajść w ciążę, zaczęłam rozglądać się za metodami leczenia niepłodności, zrezygnowałam ze stanowiska, spędziłam trochę czasu w ośrodku jogi, a w końcu wyjechałam z mężem na urlop na Hawaje. I oto podczas tego wyjazdu poczęliśmy córkę. Gdy ludzie mówili mi wtedy: „Widzisz, po prostu potrzebowałaś odpoczynku”, ledwo się powstrzymywałam, żeby nie odpowiedzieć za ostro. Co to miało znaczyć? Pragnęłam dziecka tak bardzo, że zrobiłabym wszystko, by je mieć, a oni próbują mi wmówić, że sama jestem winna swojej niepłodności? Absolutnie nie mogłam się z tym zgodzić. Nie chciałam brać na siebie ciężaru winy.

Wróćmy do teraźniejszości. Jestem mamą trojga dzieci. Pierwszego syna poczęliśmy z mężem na Kostaryce, a przy drugim w ogóle nie wyjeżdżaliśmy z kraju! Tylko o najmłodsze dziecko nie musieliśmy się specjalnie starać. Wiedząc wszystko, co wiem dzięki pracy terapeutycznej z kobietami, niestrudzonym badaniom nad oddziaływaniem stresu i doświadczeniom z leczenia niepłodności, pogodziłam się w końcu z tym, że stres wpłynął negatywnie na moją zdolność sprowadzenia dzieci na ten świat. Było to trudne do przyjęcia, gdyż niczego nie pragnęłam bardziej niż zostać matką. Dziś jednak rozumiem, jak bardzo byłam przytłoczona stresem i jak naiwnie myślałam, że mogę go pokonać i osiągnąć to, co chcę. Teraz jestem mądrzejsza.

Poczułam potrzebę napisania tej książki mniej więcej w czasie, gdy urodziłam drugie dziecko i cały mój świat stanął na głowie. Niespodziewanie wszystko nabrało zawrotnego tempa. Dotąd tak cudowne i dające się kontrolować życie, jakie ja i mój mąż Steve wiedliśmy z jednym dzieckiem i ukochanym psem w nowoczesnym lofcie, zmieniło się diametralnie z dnia na dzień – musieliśmy się przeprowadzić do domu z prawdziwego zdarzenia i nieźle gimnastykować przy godzeniu różnych obowiązków. Między moim najstarszym i średnim dzieckiem są dwa lata i trzy miesiące różnicy, więc praktycznie miałam w domu dwa bobasy. W tym samym czasie karmiłam piersią i prowadziłam trening czystości. A na przytłaczający nawał obowiązków domowych nakładała się większa rozpoznawalność zawodowa. Zaczęłam otrzymywać prośby o wywiady dotyczące mojej dziedziny i nagle stałam się polecaną terapeutką, specjalistką od wszelkich problemów z dziećmi. Choć to było niezwykle ekscytujące, było też wyjątkowo wyczerpujące. Kiedy idziesz do telewizji, chcesz wyglądać jak najlepiej. Ja zaś ciągle nie wróciłam po ciąży do swojej wagi. Musiałam zadbać o fryzurę. Musiałam być świeża i wypoczęta. A wtedy ani trochę taka się nie czułam!

Kiedy jedenaście tygodni później skończył mi się urlop macierzyński, stwierdziłam, że chodzenie do pracy jest znacznie łatwiejsze niż bycie w domu. Byłam teraz mamą dwójki dzieci, oczywiście dużo bardziej kompetentną i oświeconą, miałam zatem więcej do zaoferowania klientkom. Chłonęłam ludzkie historie i patrzyłam na nie z nowego punktu widzenia. Zaczęłam dostrzegać u matek wzorce poczucia winy, wstydu, żalu i zwątpienia. O wiele głębiej niż dawniej postrzegałam doświadczenie macierzyństwa, znacznie silniej i bardziej osobiście utożsamiałam się ze zmaganiami kobiet będących matkami. Mogłam wreszcie naprawdę zrozumieć swoje klientki, gdyż byłyśmy w tej samej sytuacji. Dzięki temu stałam się lepszą terapeutką.

Sądzę, że ta zmiana w moim życiu pozwoliła mi emocjonalnie głębiej angażować się w pracę terapeutyczną z dziećmi. Podchodziłam do młodych klientów z ogromną empatią. Z bólem słuchałam o tym, jak są dręczeni przez rówieśników, jak przeżywają rozwód rodziców, rozmaite traumy i akty przemocy. Aby zapewnić im jak najlepszą terapię, potrzebowałam odzyskać równowagę. To stało się możliwe dzięki wspieraniu ich matek. Nadając wspólną nazwę wypalenia macierzyńskiego całej gamie problemów przyczyniających się do stresu, wyobcowania, przygnębienia i poczucia porażki kobiet, a także opracowując plan wsparcia matek w wyrwaniu się z tego błędnego koła, mogłam w bardziej rozległy sposób wpływać na życie dzieci. Przeszłam od bycia terapeutką niebędącą matką do bycia terapeutką, która jest również matką, i to dzięki temu przeobrażeniu odkryłam, jak poważnym problemem może być wypalenie macierzyńskie.

Ta książka powstawała przez siedem lat. Wciąż mnie to zdumiewa, że praca nad nią trwała tak długo, ale przez te lata rozmawiałam z większą liczbą mężczyzn i kobiet, niż zdołałabym zliczyć. I za każdym razem spotykałam się z tą samą reakcją: „Musi pani jak najszybciej napisać tę książkę”. Mam nadzieję, że oddałam tym wszystkim ludziom sprawiedliwość i że zapoznając się z prawdziwymi historiami różnych kobiet, zestawionymi z moimi własnymi doświadczeniami oraz z wynikami badań naukowych, będziesz się uczyć i rozwijać – a także skutecznie walczyć z wypaleniem macierzyńskim.

Dzięki temu przedsięwzięciu zyskałam i nauczyłam się więcej, niż mogę opisać. Poszerzyłam swoją wiedzę na temat wpływu stresu na mózg i ciało, a przede wszystkim przekonałam się, że niezależnie od tego, kim jesteśmy, ile pieniędzy mamy na koncie, gdzie mieszkamy i czy pracujemy poza domem, czy nie, łączy nas o wiele więcej, niż na ogół sądzimy.

Rozdział 1

Dlaczego jestem taka przytłoczona?
Objawy wypalenia macierzyńskiego

Czy też to znasz?

• Masz trudności z zasypianiem lub często budzisz się w nocy.

• Przez cały dzień brakuje ci energii.

• Żałujesz swoich rodzicielskich decyzji i wyborów.

• Zbyt często sięgasz po niezdrowe jedzenie lub całymi dniami nie jadasz normalnych posiłków, gdyż zwyczajnie nie masz na to czasu.

• Zastanawiasz się, czy przypadkiem nie za często marzysz o tym, żeby wieczorem wypić spokojnie lampkę wina.

• Codziennie zażywasz leki przeciwbólowe, ponieważ pęka ci głowa, boli cię kręgosłup lub kark ci sztywnieje.

• Chorujesz razem z dziećmi, tylko dłużej i poważniej.

• Tracisz zainteresowanie seksem.

• Nie odbierasz telefonów od przyjaciół, a jedynie wysyłasz esemesy, gdyż nie masz siły na rozmowę.

• Nie pamiętasz, kiedy ostatnio zrobiłaś coś tylko dla siebie.

• Często masz zły humor lub krzyczysz na dzieci.

• Umawiasz się na tę samą godzinę w dwóch różnych miejscach, zapominasz o spotkaniach, ustalasz sobie i dzieciom zbyt napięty harmonogram.

• Od czasu do czasu płaczesz w samotności, gdyż czujesz się przytłoczona przez życie.

• Jesteś notorycznie zmęczona.

Jeżeli tak wygląda twoje życie, to jest to książka dla ciebie. Najprawdopodobniej dotknęło cię wypalenie macierzyńskie.

Kiedy Stacy[1] pojawiła się w moim gabinecie, miała czterdzieści cztery lata, męża i trzyletnie bliźniaczki. Klientka długo walczyła z niepłodnością, została mamą po czterdziestce. Gdy ją poznałam, od siedmiu lat była mężatką. Skończyła studia, a zanim zrezygnowała z pracy, by zająć się córkami, odnosiła sukcesy zawodowe jako projektantka graficzna. Jej mąż zajmował się sprzedażą oprogramowania i często wyjeżdżał służbowo.

Stacy skontaktowała się ze mną, gdyż chciała poznać „praktyczne wskazówki i strategie dotyczące wychowywania kilkuletnich bliźniąt”. Szybko jednak się zorientowałam, że doskwiera jej coś więcej. Była jedną z pierwszych mam, które trafiły do mnie na terapię z powodu wypalenia macierzyńskiego, chociaż wówczas nie wiedziałam jeszcze o istnieniu tego problemu. W miarę gromadzenia informacji o tym, z czym Stacy zmagała się na co dzień – a były to przede wszystkim: nieustające poczucie przytłoczenia, wyczerpanie niezależne od tego, ile spała w nocy, wahania nastroju prowadzące do utraty panowania nad sobą i w konsekwencji do poczucia winy oraz nieustanny żal do dzieci i męża – zrozumiałam, że jej doświadczenie macierzyństwa nie jest wyjątkowe. Podobne problemy zgłaszały również inne moje klientki.

Dzięki historii Stacy i bardzo wielu innych matek, z którymi od tamtej pory rozmawiałam – w gabinecie, po wykładach na temat rodzicielstwa, a nawet podczas spotkań z przyjaciółkami – zrozumiałam, jak poważną dolegliwością może być wypalenie macierzyńskie. Większość mam, które trafiają do mojego gabinetu, podobnie jak Stacy nie ma pojęcia, że zmaga się z realnym problemem. Kobiety te po prostu czują się przytłoczone. Albo zakładają, że jeśli uzbroją się w kilka nowych strategii rodzicielskich, to ich codzienne życie w końcu potoczy się gładko. Wypalenie macierzyńskie skrada się podstępnie z upływem czasu. Oprócz tego, że Stacy była jedną z moich pierwszych klientek dotkniętych wypaleniem, jej historia jest dla mnie ważna również dlatego, że ta mama wyjątkowo nie miała szczęścia. Zanim zaczęła szukać pomocy, wypalenie objęło wszystkie sfery jej życia.

Trzynaście lat temu Stacy wpadła do mojego gabinetu w przemoczonych od śniegu trampkach i z zaczerwienionymi oczami. Był grudzień, a w Denver panował mróz. Ponieważ klientka spóźniała się na pierwszą sesję, przeczuwałam, że kiedy dotrze na nasze spotkanie, będzie w nie najlepszej kondycji. Po pierwszej rozmowie telefonicznej wiedziałam o niej tylko tyle, że ma męża i małe bliźnięta oraz że od jakiegoś czasu jest w złym stanie psychicznym. Jak w przypadku wszystkich nowych klientek przygotowałam sobie zestaw pytań, żeby lepiej się zorientować w jej sytuacji, ale Stacy nie trzeba było ciągnąć za język. Od razu przeszła do rzeczy.

– Potrzebuję pomocy – wypaliła, chlapiąc rozmokłym śniegiem po całym gabinecie, po czym opadła na krzesło. W jej oczach pojawiły się łzy.

– Proszę powiedzieć, co się dzieje – poprosiłam, siadając naprzeciwko niej.

– Tak się spieszyłam rano przed wyjściem z domu, że nie mogłam znaleźć kozaków – wyjaśniła. Rozpięła kurtkę i strząsnęła ją z ramion na oparcie krzesła. – Wiecznie jestem zaganiana. Chyba mam alergię na punktualność. Nie wiem, co się ze mną dzieje. Kiedyś nie byłam taka zdezorganizowana. – Spuściła na chwilę głowę. – Przepraszam, że spóźniłam się na pierwsze spotkanie.

Słyszałam to wcześniej od wielu kobiet, które zgłaszają się do mnie na terapię. Umówienie się na spotkanie w jakiejś własnej sprawie jest dla nich luksusem, gdyż mają zbyt wiele na głowie. Dzień w dzień, zanim same wyjdą do pracy czy mogą zająć się codziennymi obowiązkami, muszą ubrać, nakarmić i przygotować do wyjścia swoje dzieci. Popołudnia upływają im w gorączkowym pośpiechu – na pomaganiu dzieciom w lekcjach, wożeniu ich na zajęcia pozalekcyjne, podawaniu im kolacji i układaniu ich do snu. Dopiero później mamy mogą dokończyć swoją pracę i skonane padają na łóżko. Te, które mają męża, ledwie znajdują czas i siły, żeby choć przez chwilę normalnie z nim porozmawiać (zamiast wykrzykiwać polecenia). Dobrze wiem, że zanim takie mamy zdecydują się na wizytę u psychoterapeuty, są już naprawdę zdesperowane. Mają poczucie, że spróbowały wszystkiego i nic nie pomogło – ich rodzina się rozpada lub ich dziecko ma poważne problemy.

Kiedy Stacy rozsiadła się wygodnie, strząsnęła resztki śniegu z krótko obciętych włosów i zaczęła opowiadać o porannej katastrofie. Trzyletnie bliźniaczki wstały bardzo wcześnie i postanowiły wykąpać swoje lalki. Podreptały do łazienki, napuściły wody do wanny i wyszorowały wszystkie lalki, włącznie z tymi szmacianymi. O wpół do szóstej Stacy została wyrwana ze snu przez córki zawodzące nad zniszczonymi zabawkami.

– Ale nie to było najgorsze. Okazało się, że dziewczynki nie zakręciły wody w wannie, więc o mało nie połamałam sobie nóg, poślizgnąwszy się na mokrej podłodze!

Kiedy spytałam, gdzie był wtedy jej mąż, klientka odparła, że akurat wyjechał służbowo. Stacy uważała go za szczęściarza, mimo iż pracował. W hotelu mógł się wyspać, dostawał ciepłe śniadanie do pokoju, a na swoje spotkania jeździł wynajętym samochodem, w którym nie chrzęściły rozsypane przez dzieci chrupki. Klientka trochę zazdrościła mężowi, że ten może w ciągu dnia rozmawiać z dorosłymi. Wątpiła jednak w to, że powrót do pracy sprawi, iż sama poczuje się znowu jak „normalny człowiek”.

Dni Stacy – tak jak dni wielu niepracujących zawodowo matek – upływały na sprzątaniu zabawek, czytaniu po raz setny tych samych bajek i zmaganiu się z napadami złości dzieci. Jej cierpliwość dawno się wyczerpała, klientka coraz częściej krzyczała na córki, gdy prosiły, żeby się z nimi pobawiła.

– Za kilka lat jak nic trafią tutaj na terapię – powiedziała, wzdychając głęboko.

Zanim została matką, Stacy pracowała jako projektantka graficzna. Powiedziała mi, że nie lubiła pracować dla kogoś i z radością zrezygnowała z pracy przed urodzeniem dzieci, ale teraz brakuje jej kontaktu z ludźmi. Tęskniła za czasami, kiedy robiła coś konkretnego, kiedy tworzyła namacalne rzeczy. Często myślała, że z każdym tygodniem głupieje, gdyż nie używa swojego mózgu. Potem miała poczucie winy z powodu takich myśli, ponieważ tyle z mężem przeszli, by zostać rodzicami.

Stacy wyszła za mąż grubo po trzydziestce, a zanim zaszła w ciążę, przeszła kilka cykli leczenia niepłodności. Jak wiele mam, z którymi pracuję, nie spodziewała się, że zostanie rodzicem będzie takie trudne. Emocjonalne i finansowe problemy spowodowane niepłodnością zaczęły ją przytłaczać. Podobnie jak wiele kobiet w takiej sytuacji zakładała, że kiedy dzieci już przyjdą na świat, wszystko ułoży się jak najlepiej. Z mojego doświadczenia wynika, że kobiety, które miały problem z zajściem w ciążę, po porodzie doświadczają tej samej huśtawki emocjonalnej, co matki, które nie miały takiego problemu. Tak samo mogą mieć depresję poporodową, są tak samo wyczerpane i tak samo potrzebują odpoczynku. Zaobserwowałam jednak istotną różnicę. Otóż mamy, które miały problem z zajściem w ciążę, mają większe poczucie winy z powodu odczuwania typowych emocji poporodowych, gdyż bardzo pragnęły dziecka i wydaje im się, że nie mają prawa narzekać.

Ja także przed urodzeniem pierwszego dziecka zmagałam się z niepłodnością. Wiedziałam, że po poważnym zabiegu usunięcia mięśniaków macicy nie zajdę łatwo w ciążę, a ryzyko poronienia wynosi pięćdziesiąt procent. Przez ponad rok bezskutecznie starałam się o dziecko, a dwa zabiegi inseminacji domacicznej nie przyniosły rezultatu. Próbowałam najróżniejszych metod – ziołolecznictwa, śledzenia cyklu owulacji, akupunktury, medytacji, kierowanej wizualizacji, psychoterapii, ograniczenia czasu pracy, stania na głowie. I Bóg wie czego jeszcze. Nigdy nie zapomnę, jak silny stres i głęboki żal wówczas odczuwałam. Kiedy wreszcie zaszłam w ciążę, sądziłam, że nie mam prawa na nic się skarżyć, że powinnam po prostu być za to wdzięczna, chociaż przez pierwszych dziewiętnaście tygodni codziennie miałam mdłości.

Jak dla każdej świeżo upieczonej mamy początek macierzyństwa był dla Stacy niemałym szokiem. Nieprzespane noce. Karmienie na okrągło przez całą dobę. Niepamiętanie, czy umyło się rano zęby. Pogłębiające się cierpienie przerodziło się w pełnoobjawową depresję poporodową. Stacy przez kilka miesięcy zażywała leki przeciwdepresyjne, ale odstawiła je, gdy uznała, że objawy ustępują. Zaczęła lepiej sypiać, była weselsza, częściej spotykała się z ludźmi – aż do niedawna.

Stacy opowiedziała o sytuacji z ostatniego tygodnia, kiedy to schowała się przed swoimi dziećmi. Dziewczynki biegały po całym domu i wołały mamę, podczas gdy ona płakała pod prysznicem. Po prostu stała nieruchomo, pozwalając, by strumienie wody obmywały jej ciało, i mając nadzieję, że bliźniaczki zajmą się sobą, tak by ona mogła mieć choć kilka minut spokoju. Stacy wiedziała, że to, co się z nią dzieje, nie jest normalne. Nie rozumiała jednak, na czym dokładnie polega problem. Mniej więcej od dwóch lat nie brała już leków, ale zaczęła się zastanawiać, czy znowu ich nie potrzebuje. Wciąż warczała na dzieci. Żyła w nieustannym pośpiechu. Zaczęła też traktować męża jak trzecie dziecko, co oczywiście odbijało się na ich związku.

Stacy opisała swojego męża jako kochającego, troskliwego mężczyznę, który często wyjeżdża służbowo. Taki układ był źródłem napięć, gdyż klientka miała wrażenie, że kiedy jej udawało się wypracować pewną rutynę pod nieobecność partnera, ten wracał z delegacji i zaburzał codzienne funkcjonowanie rodziny. Wiedziała oczywiście, że gdy mąż był w domu, chciał być pomocny i chciał zajmować się dziewczynkami, ale doprowadzało ją do szału choćby to, że tuż przed snem gonił córki po mieszkaniu, udając potwora. Stacy miała wrażenie, że uniemożliwiał jej położenie dzieci do łóżek. Podobne odczucia ma wiele moich klientek, których partnerzy często wyjeżdżają służbowo. Kobiety chcą, by partner był w pobliżu, aby im pomóc, lecz gdy jest w domu, tylko im zawadza. Wiele mam irytują pytania o rozkład dnia, o to, gdzie co leży, co dzieci jedzą i czego nie jedzą. A kiedy tylko mąż zaczyna się orientować w codzienności rodziny, znowu wyjeżdża. Dlatego łatwiej jest, gdy go nie ma.

Stacy wyjaśniła, że często jest rozkojarzona, i zażartowała, że cierpi na coś w rodzaju opóźnionej amnezji ciążowej. Odkąd sama mam dzieci, doskonale to rozumiem. Często się zastanawiałam, czy coś ze mną jest nie tak, gdyż czasami nie czuję się wypoczęta, mimo iż w nocy spałam długo, i około trzeciej po południu morzy mnie sen. Czasem mam poczucie, że mój mózg „się zawiesił”. Zdarzyło mi się na przykład wysłać dzieci do szkoły bez drugiego śniadania, które przygotowałam kilka minut przed ich wyjściem. Przez takie rozkojarzenie w moim napiętym grafiku przybywa kolejna sprawa do załatwienia, co mnie dodatkowo wyczerpuje i opóźnia wykonanie innych zadań zaplanowanych na dany dzień. Ale to nie opóźniona amnezja ciążowa jest przyczyną mojego znużenia i kłopotów z pamięcią. I nie była też przyczyną rozkojarzenia Stacy. Kiedy klientka zgłosiła się do mnie, jej dzieci miały trzy lata. W jej przypadku było zatem co najmniej o dwa lata za późno na taką amnezję.

Po pierwszym spotkaniu umówiłyśmy się ze Stacy na cotygodniowe sesje. Dla mnie był to nieco nietypowy harmonogram, gdyż z matkami spotykałam się przeważnie wtedy, kiedy przyprowadzały na terapię swoje dzieci. W tamtym czasie przyjmowałam głównie dzieci lub dzieci z rodzicami. Indywidualnie pracowałam zaledwie z kilkoma dorosłymi. Stacy była jedną z pierwszych klientek, które szukały u mnie pomocy dla siebie. Wiedziała, że to nie jej trzyletnie córki potrzebują terapii, nie rozumiała jednak, co się właściwie z nią dzieje. Skontaktowała się ze mną, ponieważ liczyła na to, że podsunę jej jakieś praktyczne rozwiązania problemów wychowawczych z dziećmi i dzięki temu będzie jej lżej. Podobnie jak mnóstwo innych mam, z którymi pracowałam i pracuję, nie uświadamiała sobie, że przyczyną jej kłopotów wcale nie są niewłaściwe strategie wychowawcze. Mamy takie jak Stacy potrzebują wsparcia dla siebie.

W miarę jak moja praktyka się rozrastała, zauważyłam, że połowę moich klientów stanowią wyłącznie rodzice. Matki przychodzące do mnie na terapię opowiadały o tej samej beznadziejnej szarpaninie. Jedna z kobiet, z którą wówczas pracowałam, przez całą sesję porównywała swoje dzieci do prześladowców. „Nie mogę zrobić kroku, bo już któreś na mnie czyha. Nie mogę od nich uciec” – przyznała. Inna klientka zwierzyła mi się, że któregoś razu zamknęła się w domu przed dziećmi na klucz. Jak powiedziała: „Albo one, albo ja”.

Zanim sama zostałam mamą, było mi trudno wyobrazić sobie, co mogłoby doprowadzić matkę do podobnego stanu. Moje klientki opowiadały o tym, jak za pyskowanie wkładały dzieciom do buzi gorący sos lub mydło, jak za karę zamykały je na klucz w pokoju albo w garażu, jak zostawiały je same w domu i odjeżdżały gdzieś autem z obawy, że stracą nad sobą kontrolę i zrobią im krzywdę, jak wyrywały drzwi z zawiasów, jak siłą zmuszały wybredne dzieci do jedzenia, jak groziły dzieciom, że za złe zachowanie zabierze je policja, jak nagrywały dziecięce napady złości i ośmieszały swoje dzieci w mediach społecznościowych, jak wysadzały je z samochodu na poboczu i odjeżdżały. A to tylko fragment listy ich czynów. Odkąd sama zostałam mamą, a moje latorośle zaczęły mi przysparzać kłopotów, rozumiem już, że pewne sytuacje przekraczają wytrzymałość matki.

Kiedy mój starszy syn miał pięć lat, przez pewien okres nie chciał siedzieć w foteliku samochodowym. Wyrósł już z fotelika mającego własne pasy i potrafił na znak protestu odpiąć pas bezpieczeństwa w samochodzie, jeśli akurat nie chciał nigdzie jechać albo coś mu się nie podobało. Za każdym razem, gdy gdzieś jechaliśmy, byłam cała w nerwach. Nie wiedziałam, czy mam pozwolić synowi odpiąć pas i miotać się w złości na tylnym siedzeniu podczas jazdy, czy też zatrzymać się i przemówić mu do rozumu. W końcu zaczęłam go straszyć, że pojedziemy na policję i policjanci mu wytłumaczą, dlaczego trzeba zapinać pasy bezpieczeństwa. Wcześniej nie wyobrażałam sobie, że któregoś dnia będę musiała grozić pięciolatkowi policją, ale oto znalazłam się w aucie z siedmiolatką, pięciolatkiem i dwulatkiem, którzy z tylnego siedzenia obserwowali każdy mój ruch. Podobnie jak ja moje klientki były kochającymi, mającymi jak najlepsze intencje, zaangażowanymi matkami, które... odczuwały ogromny stres. I w końcu pękały.

Co więcej, kobiety te były przekonane, że tylko one tak się męczą – ja zaś wiedziałam, że to nieprawda. Jedna z klientek, Janie, przyznała:

– Nie znam żadnej innej matki, która zawsze czuje się tak beznadziejnie. Wszystkie wydają się takie pozbierane, szczęśliwe, opanowane. Nawet jeśli czasem przyznają, że jest im ciężko, zaraz obracają to w żart.

– A czy ty w ogóle mówiłaś znajomym, jak się czujesz? – zapytałam. – Może wtedy przełamałyby się i przyznały, jak to naprawdę z nimi jest.

– Ależ skąd! – Janie otworzyła szeroko oczy. – Jak mam komuś powiedzieć, że marzę o tym, by zamknąć się na cały dzień w sypialni? Wyszłabym na wariatkę.

Wiedziałam, że wszystkie te matki zmagają się z tym samym problemem, ale wówczas jeszcze go nie nazwałam. Matczyne wypalenie było na razie tylko zbiorem historii kobiet, które przychodziły do mnie po poradę. Garścią objawów powodujących, że w środku dnia matki kładą się do łóżka, każących im wierzyć, że muszą odwiedzić wszystkie okoliczne sklepy, by znaleźć urodzinowe babeczki, które będzie mogło zjeść każde dziecko w klasie ich pociechy (niezawierające glutenu, laktozy, cukru, orzeszków ziemnych, ale przepyszne), lub sprawiających, że warczą na Bogu ducha winnego męża za szalone zabawy z dziećmi przed snem.

Przez minionych trzynaście lat prowadziłam sesje terapeutyczne z matkami, przeczytałam mnóstwo wpisów na blogach i artykułów autorstwa matek, a nawet śmiałam się na filmie o matkach zachowujących się „nagannie”, to jest potrzebujących odskoczni od codzienności. Przez te lata zrozumiałam, że same doprowadzamy się do ostateczności, do psychicznego i fizycznego wyczerpania, które często nas doszczętnie przytłacza. Właśnie tak wyglądała droga do „odkrycia” nowego typu wypalenia – wypalenia macierzyńskiego.

Przyjrzyjmy się Stacy. Ta mama była wyczerpana fizycznie i emocjonalnie. Zwątpiła w sens i cel swoich codziennych wysiłków. I chociaż nigdy by się do tego nie przyznała przed nikim poza mną (swoją płatną terapeutką), miała żal do dzieci o to, że odebrały jej wolność. Nie mogła już wychodzić z domu i wracać do niego, kiedy chciała. Aby móc w sobotni poranek pójść na siłownię czy na zakupy, musiała uzgadniać wyjście z mężem. Dosłownie nie miała chwili dla siebie. Wiecznie miała odrosty na włosach, chodziła w przetartych, poplamionych bluzkach, z nierówno obciętymi, popękanymi paznokciami. Od lat nie była u lekarza na badaniach kontrolnych. Często wspominała stare, dobre czasy, kiedy to mogła pójść sama do łazienki. Stacy kochała swoje dzieci ponad wszystko, ale dręczyły ją wyrzuty sumienia, gdyż w roli matki nie czuła się do końca spełniona. Mózg miała jak z waty, a przecież ciągle musiała działać na pełnych obrotach. Trochę oddechu łapała jedynie wtedy, gdy córki zasypiały w ciągu dnia. Sama też chętnie by się wówczas zdrzemnęła, ale zawsze było coś pilnego do zrobienia. Często słyszałam, jak osoby wypalone zawodowo w identycznym tonie skarżyły się na pracę i przełożonych – że praca nie daje im spełnienia, że szef zabija w nich kreatywność, że są niewolnikami napływających o każdej porze dnia i nocy e-maili.

W zasadzie można powiedzieć, że wiele mam pełni funkcję dyrektora operacyjnego rodziny. Czy stwierdzenie: „Wszystko jest na mojej głowie, gdyby nie ja, nic w tym domu nie byłoby zrobione!” wydaje ci się znajome? Metaforycznie można stwierdzić, że dla matek dom jest firmą, którą zarządzają – i to nie tylko dla tych, które rezygnują z pracy zawodowej, ale i dla tych pracujących zawodowo. W odróżnieniu od pracowników, którzy w każdej chwili mogą rzucić znienawidzoną posadę, matki (z wyjątkiem najbardziej dramatycznych przypadków) nie porzucają swoich dzieci. Jako matka nie możesz po prostu zacząć szukać nowej „pracy”. Co zatem mogłabyś zrobić, jeśli bezspornie wypalasz się w macierzyństwie, ale nie możesz od niego uciec?

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Przypisy

[1] Wszystkie imiona, dane umożliwiające identyfikację i okoliczności zostały zmienione w celu ochrony anonimowości osób będących wzorem opisywanych postaci. W niektórych przypadkach rozbudowałam charakter postaci, by dodatkowo ochronić prywatność moich klientów i uczynić narrację bardziej przejrzystą.