Tytuł oryginału:
ELSK DIG SELV – EN GUIDE FOR SÆRLIGT SENSITIVE OG
ANDRE FØLSOMME SJÆLE

Przekład: Agnieszka Świerk i Ewa M. Bilińska, Art of Translation
Redakcja: Anna Żółcińska
Projekt okładki: Marcin Górski
Projekt graficzny: Urszula Szkuta
Skład: Studio Magenta, Nadzieja Michnievič

Copyright © Ilse Sand 2014
All rights reserved.

Copyright © 2016, 2020 for the Polish edition by MT Biznes Ltd.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci zabronione. Wykonywanie kopii metodą elektroniczną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym, optycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Niniejsza publikacja została elektronicznie zabezpieczona przed nieautoryzowanym kopiowaniem, dystrybucją i użytkowaniem. Usuwanie, omijanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Wydanie w nowej szacie graficznej

Warszawa 2020

MT Biznes sp. z o.o.

www.mtbiznes.pl

e-mail: handlowy@mtbiznes.pl

ISBN 978-83-8087-964-5 (format e-pub)

ISBN 978-83-8087-965-2 (format mobi)

Wersja elektroniczna:

Spis treści

1. Okładka

2. Strona tytułowa

3. Strona redakcyjna

4. Spis treści

5. Przedmowa do drugiego wydania

6. Przedmowa

7. Wprowadzenie

8. ROZDZIAŁ 1
Cecha charakteru, jaką jest ponadprzeciętna wrażliwość

1. Dwa różne typy osobowości w ramach tego samego gatunku

2. Odbieramy więcej bodźców i dokładniej je analizujemy

3. Wrażliwość na doznania zmysłowe

4. Podatność na wpływ nastroju innych osób

5. Wrażliwe sumienie

6. Bogate życie wewnętrzne

7. Naturalne zainteresowanie sferą duchową

8. Odmienna strategia

9. Długi proces podejmowania gruntownie przemyślanych decyzji

10. Wrażliwcy poszukujący nowości

11. Introwertyk czy ekstrawertyk

12. Dobre i złe strony podziału na typy osobowości

9. ROZDZIAŁ 2
Wysoko postawiona poprzeczka i niska samoocena

1. Własne zasady życiowe

2. Wysoko postawiona poprzeczka

3. Poczucie własnej wartości czy zaufanie do samego siebie

4. Dlaczego osoby wyjątkowo wrażliwe tak często wątpią w swoją wartość

5. Niska samoocena i wysoko postawiona poprzeczka idą ze sobą w parze

6. Obniżenie poprzeczki jest trudne

7. Lęk przed porzuceniem

8. Zaryzykuj

10. ROZDZIAŁ 3
Jak zorganizować swoje życie według posiadanego typu osobowości

1. Znajdź dla siebie przestrzeń

2. Określ granice

3. Kiedy goście nie chcą iść do domu

4. Kiedy musisz zrezygnować z czegoś, na co masz ochotę

5. Porady i wskazówki, które pomogą ci unikać nadmiaru bodźców

6. Kilka dobrych rad dotyczących snu

7. Woda, aktywność fizyczna i kontakt cielesny to coś dla ciebie

8. Ekspresja zapobiega nadmiernemu pobudzeniu

9. Kiedy nadmierna ilość bodźców napływa z wewnątrz

10. Przyznanie się do swojej wrażliwości

11. ROZDZIAŁ 4
Jak czerpać maksymalną radość z umiejętności nawiązywania kontaktu i bliskości

1. Osoby wysoko wrażliwe cenią sobie relacje wysokiej jakości

2. Zadbaj o przerwy

3. Postaraj się, żeby prowadzić dialog zamiast monologu

4. Zapytaj siebie, jakiej chcesz udzielić odpowiedzi lub jaką odpowiedź chciałbyś usłyszeć

5. Jak nadać rozmowie głębi – a następnie powrócić do bardziej powierzchownych tematów

6. Nadawanie rozmowie głębi

7. Powracanie do bardziej powierzchownych tematów

8. Cztery warstwy dialogu

9. Jak przechodzić z jednej warstwy w drugą

10. Do czego powyższy model może posłużyć osobom wrażliwym

12. ROZDZIAŁ 5
Konfrontacja z gniewem – własnym i cudzym

1. Osoby wyjątkowo wrażliwe mają inną strategię działania, jeśli chodzi o ustalanie granic w przypadku gniewu

2. Korzystaj ze swojej umiejętności okazywania empatii i zdolności do refleksji

3. Dlaczego zwalczanie gniewu empatią nie jest dobrym pomysłem

4. Kiedy nie mówisz otwarcie, że coś ci się nie podoba

5. Kiedy za gniewem skrywa się bezradność i smutek

6. Unikaj moralizowania

7. Od „powinienem” do „chciałbym” – od gniewu do smutku

13. ROZDZIAŁ 6
Poczucie winy i wstydu

1. Rzeczywista (uzasadniona) wina

2. Przesadne poczucie winy

3. Konkretna praca z poczuciem winy

4. Poczucie wstydu

5. Gdy wstydzisz się swojej wrażliwości

14. ROZDZIAŁ 7
Różne sytuacje życiowe

1. Trudności w relacjach partnerskich

2. O byciu wyjątkowo wrażliwym rodzicem

15. ROZDZIAŁ 8
Zaburzenia psychiczne

1. Podatność na lęk i depresję

2. Lęk sam w sobie jest naturalnym uczuciem

3. Zmęczenie i depresja

4. Uczucia i myśli są blisko powiązane ze sobą – podstawowy model poznawczy

5. Czasami dobrze jest przygotować się na najgorsze

6. Wysoka wrażliwość jako cecha charakteru może z zewnątrz przypominać zaburzenie lękowe

7. U podłoża wrażliwego systemu nerwowego mogą leżeć inne problemy

16. ROZDZIAŁ 9
Rozwój i wzrost

1. Osoby wysoko wrażliwe a psychoterapia

2. Miłość do siebie samego – umiejętność obrony swojego stanowiska

3. Empatia wobec własnej osoby

4. Pojednanie

5. Radość płynąca z bycia sobą

17. ROZDZIAŁ 10
Badania nad wyjątkową wrażliwością

1. Silna reakcja na bodźce

2. Nowe pojęcie

3. Dziedziczność a środowisko

4. Wyniki badań

18. POSŁOWIE
Dar dla osób wyjątkowo wrażliwych

19. LISTA POMYSŁÓW
Aktywności dające osobom wysoko wrażliwym i innym podatnym istotom radość lub dobre samopoczucie

1. Aktywności będące źródłem inspiracji

2. Aktywności wymagające od ciebie energii niezbędnej do otwarcia się na innych

3. Aktywności mające korzystne działanie również w sytuacji przeładowania bodźcami

20. Zrób szybki test i dowiedz się, jaki jest poziom twojej wrażliwości

21. Literatura

22. Podziękowania

23. Przypisy

Przedmowa do drugiego wydania

Zapraszam do lektury drugiego wydania książki Wrażliwość: dar czy przekleństwo?

Cztery nakłady pierwszego wydania zostały już praktycznie wyprzedane, a liczba łącznie sprzedanych egzemplarzy wynosi ponad 5000. Książka została w międzyczasie wydana również w języku szwedzkim, a jej treść jest znana i wykorzystywana w całej Skandynawii.

Drugie wydanie zostało wzbogacone o jeden nowy rozdział dotyczący badań w przedmiotowej dziedzinie. Uaktualniłam również bibliografię. Zrezygnowałam ponadto z jednej części w rozdziale dotyczącym gniewu, ponieważ ten sam rozdział zawarty jest w mojej książce zatytułowanej Jak odnaleźć nowe drogi w labiryncie uczuć. Jednocześnie w wielu miejscach książki zostały dodane nowe fragmenty.

Hald Hovedgård,
10 października 2014 r.

Ilse Sand

Przedmowa

Niniejsza książka adresowana jest do osób określanych w psychologii mianem „WWO” (osoba wysoko wrażliwa) oraz innych podatnych istot. Skierowana jest również do tych, których bliscy wykazują omówione tu cechy, a także do tych, którzy mają kontakt z wrażliwcami w relacji pracownik–pracodawca lub lekarz–pacjent.

Jako pastor, a później jako psychoterapeutka rozmawiałam na przestrzeni szeregu lat z wieloma ludźmi. Obcując z osobami obdarzonymi ponadprzeciętną wrażliwością, raz po raz zdawałam sobie sprawę z tego, jak ogromne znaczenie ma dla nich uświadomienie sobie, że taka cecha charakteru w ogóle istnieje. Prowadząc kursy i wykłady adresowane do wrażliwców, odkryłam ponadto, jak wiele korzyści czerpią oni ze słuchania o przeżyciach i doświadczeniach innych osób należących do tej samej grupy charakterologicznej.

Postanowiłam w związku z tym poświęcić w książce dużo miejsca na wypowiedzi moich kursantów i pacjentów o tym, jak to jest być wrażliwcem w dzisiejszej Danii. Wszystkie cytowane w tej publikacji osoby to ludzie o wysokiej wrażliwości, ale myślę, że również inne podatne i delikatne istoty z pewnością odnajdą w zamieszczonych tu przykładach cząstkę siebie.

Wielokrotnie obserwowałam, jak moi pacjenci odnajdywali nareszcie upragniony spokój, prostowali plecy i zyskiwali większą odwagę do bycia sobą. Mam nadzieję, że książka ta będzie dla czytelników źródłem inspiracji do dalszych zmian w takim właśnie kierunku.

Cecha charakteru, jaką jest wysoka wrażliwość, opisana została w rozdziale pierwszym. Ludzie bardzo różnią się od siebie nawzajem. Jednostki wyjątkowo wrażliwe również nie wszystkie są jednakowe. Dlatego też spodziewam się, że każdy z czytelników odnajdzie w książce elementy siebie, mimo że niektóre stwierdzenia i treści mogą okazać się dla nich zupełnie obce. Jeżeli jesteś istotą uczuciową i rozpoznajesz u siebie niektóre z opisanych przeze mnie cech, zawarte w tekście wskazówki i wytyczne na pewno okażą się dla ciebie w pewnym zakresie pożyteczne.

Poszczególne rozdziały nie stanowią spójnej całości i można czytać je niezależnie. Jeżeli stwierdzisz, że niektóre z nich są zbyt teoretyczne lub zbyt banalne, możesz je bez problemu pominąć.

Na końcu książki znajduje się świeżo opracowany duński test, przy pomocy którego możesz zweryfikować stopień swojej wrażliwości. Zachęcam ponadto do zapoznania się z listą pomysłów. Zawiera ona przykłady aktywności, które ludziom z natury wrażliwym dają radość i dobre samopoczucie. Na liście znajdziesz zarówno zajęcia mogące stanowić źródło inspiracji, jak i te przynoszące nie lada wyzwanie i wymagające dużych nakładów energii. Czytelnicy znajdą tu też propozycje aktywności zalecanych w przypadku przeładowania bodźcami.

Wprowadzenie

Bycie osobą wrażliwą lub wyjątkowo uczuciową niesie ze sobą wprawdzie pewne ograniczenia, ale jest również wielkim darem.

Przez długie lata postrzegałam tę cechę głównie w kontekście ograniczeń. Zdawałam sobie sprawę z faktu, że pod pewnymi względami nie jestem w stanie udźwignąć tyle samo, co większość innych znanych mi osób. Zanim przeczytałam o cesze charakteru, jaką jest wysoka wrażliwość, uważałam się za introwertyczkę.

Podczas kursów prowadzonych na Uniwersytecie Ludowym oraz przy wielu innych okazjach mówiłam kursantom, że podczas przerwy potrzebuję zawsze skierować swoją uwagę do wewnątrz i odpocząć. Przyjmowali to zazwyczaj z wielkim szacunkiem i zrozumieniem. Zawsze po takich zajęciach ktoś do mnie podchodził i mówił, że czuje dokładnie to samo i że wspaniale było usłyszeć, jak ja wyrażam to zupełnie otwarcie.

Chociaż owa podwyższona wrażliwość stanowi dla mnie pewne ograniczenie, to jednocześnie wzbogaca mnie w wielu innych obszarach. Moje wnętrze jest nadzwyczaj produktywne. Nigdy nie zdarzyło mi się, żeby zabrakło mi inspiracji czy też pomysłów na kurs. Z uwagi na powyższe rok w rok udaje mi się przyciągnąć na moje kursy i wykłady rzeszę zainteresowanych uczestników.

Wiele osób o podwyższonej wrażliwości ma jednocześnie niską samoocenę. Wrażliwcy boleśnie odczuwają fakt, że żyją w kulturze, w której cenione są zupełnie inne rodzaje zachowań niż te, które oni sami prezentują. Niektóre wyjątkowo wrażliwe osoby opowiadają, jak przez całe życie walczyły o to, żeby być „przebojowymi” zgodnie z oczekiwaniami innych. Dopiero po przejściu na emeryturę ludzie ci nagle odkrywali, że powolność i spokojna egzystencja to także dopuszczalny sposób na życie.

Zapewne często zdarzało ci się usłyszeć, żebyś po prostu przestał się martwić. Że musisz spróbować być trochę twardszy i nauczyć się lubić to, co z reguły lubią inni. Pokochanie siebie samego jako wrażliwca może okazać się trudnym zadaniem, biorąc pod uwagę, jak wiele razy oczekiwano od nas zmiany. Na pewno nieraz próbowałeś się zmienić tylko po to, żeby sprostać oczekiwaniom innych osób. Jeżeli tak, to musisz nauczyć się doceniać siebie takim, jaki jesteś. Pierwszą umiejętnością, jaką powinieneś opanować, jest ocenianie własnej osoby w aspekcie jakościowym, a nie ilościowym. Może i nie jesteś w stanie dotrzymać kroku większości ludzi. Ale to, co robisz, ma prawdopodobnie dużą wartość. To, co stracisz na szerokości, możesz zawsze zyskać na głębokości.

Przez szereg lat nieustannie porównywałam się z innymi. Wydawało mi się, że nie jestem wystarczająco dobra, że działam nieudolnie. Włożyłam dużo pracy w to, żeby nauczyć się odwracać swoją uwagę od tego, z czym sobie nie radzę, a w zamian skupiać ją na moim potencjale i zaletach.

Może tobie też zdarza się przesadnie koncentrować się na własnych słabościach. Bo to właśnie one są zwykle najbardziej widoczne. Może i nie jesteś w stanie przebywać w większym towarzystwie bez przerwy przez dłuższy czas. Ty sam dobrze wiesz, że tak jest. A czasem zauważają to również inni, którzy w takiej sytuacji rzucają: „Co, już idziesz do domu? Czemu tak wcześnie?”. I często nie dostrzegasz wtedy, że ty przez stosunkowo krótki czas, jaki w danym miejscu spędziłeś, zdołałeś nawiązać o kilka wartościowych znajomości więcej w porównaniu z całonocnymi dokonaniami bardziej zdeterminowanej i otwartej od ciebie osoby.

Mam nadzieję, że książka ta pomoże osobom obdarzonym wyjątkową wrażliwością oraz innym uczuciowym duszom w większym stopniu skierować swoją uwagę na drzemiący w nich samych potencjał i własne umiejętności.

Cytat z Carla Gustava Junga:

„Podwyższona wrażliwość emocjonalna stanowi z reguły wzbogacenie naszej osobowości. (...) Jedynie w trudnych i nieznanych sytuacjach zaleta ta potrafi przerodzić się w wielką wadę, kiedy to tracimy panowanie nad sobą z powodu nieadekwatnych do sytuacji emocji. Nie ma nic bardziej błędnego niż stwierdzenie, że wysoka wrażliwość jako taka jest patologicznym składnikiem osobowości. Gdyby tak było, należałoby przyjąć, że prawdopodobnie ok. 25% ludzi na całym świecie to przypadki patologiczne”.

(C.G. Jung, rok 1955)