Tytuł oryginału:

The War of the Worlds

Ilustracje:

Henrique Alvim Corrêa

Opracowanie przekładu i redakcja:

Ewa Mościcka

Korekta i opracowanie przypisów:

Agata Wójcicka-Kołodziej

Okładka:

Barbara Wieczorek

© Copyright by Siedmioróg

© wszelkie prawa do przekładu zastrzeżone

ISBN 978-83-66837-40-9

Księgarnia wysyłkowa Wydawnictwa Siedmioróg

www.siedmiorog.pl

Opracowanie wersji elektronicznej

Anton Gaitanzhy – WhiteLabel 2021

Wrocław 2021

Spis treści

Przedmowa

Księga I

Przybycie mieszkańców Marsa

I. W przeddzień wojny

II. Spadająca gwiazda

III. Na błoniach Horsell

IV. Cylinder się otwiera

V. Gorący promień

VI. Gorący promień na drodze do Chobdam

VII. Jak wróciłem do domu

VIII. Piątkowa noc

IX. Walka się rozpoczyna

X. Wśród burzy

XI. W oknie

XII. Co widziałem w Weybridge i Shepperton

XIII. Jak spotkałem się z pastorem

XIV. W Londynie

XV. Co się stało w Surrey

XVI. Wyjście z Londynu

XVII. „Dziecko Pioruna”

Księga II

Ziemia pod panowaniem przybyszów z Marsa

I. Pod jarzmem

II. Co widzieliśmy, siedząc w zawalonym domu

III. Dni więzienia

IV. Śmierć pastora

V. Cisza

VI. Dzieło dni piętnastu

VII. Człowiek na wzgórzu Putney

VIII. Wymarły Londyn

IX. Rozbitkowie

X. Epilog

Przedmowa

Autor, którego dzieło prezentujemy tutaj w przekładzie, jest bardzo popularnym pisarzem amerykańskim, znanym publiczności naszej z dwóch tłumaczonych już na język polski utworów w „Słowie” i „Kurierze Codziennym”.

H.G. Wells wybrał formę powieści fantastycznej jako ilustrację pewnych tez filozoficznych, społecznych lub ekonomicznych, a opowiadania budzą duże zainteresowanie czytelników amerykańskich i angielskich dzięki bogactwu fantazji pisarza i satyrycznej wymowie, jakich nadaje swoim utworom.

Jeden z angielskich krytyków porównuje rodzaj satyry Wellsa do humoru Swifta. Jest to uwaga niezmiernie trafna; ironia ukryta bywa w jego powieściach równie starannie jak u autora Przygód Guliwera.

* H.G. Wells, chociaż publikował także w USA, był jednak przede wszystkim pisarzem angielskim.

Memu bratu Franciszkowi Wellsowi –

powstanie tej historii zawdzięczam jego idei

„Lecz kto zamieszka te światy, jeżeli są zamieszkanymi?

...Czy my, czy oni są panami świata?...

...Jakże to wszystko stworzone zostało dla człowieka?”

Kepler (cytowany w Anatomii Melancholii*)

* Anatomia Melancholii – XVII-wieczne dzieło Roberta Burtona, książka legenda, tekst wzorcowo bezkompromisowy, który chciał zmieścić w sobie całą dostępną wówczas bibliotekę, opisać melancholijną przypadłość, a także zdiagnozować depresyjną cywilizację.

Księga I

Przybycie mieszkańców Marsa

I

W przeddzień wojny

W ostatnich latach dziewiętnastego wieku nikt z mieszkańców Ziemi nie przypuszczał, że sprawy ludzkie śledzone są uważnie przez inteligencje o wiele bardziej rozwinięte od ludzkich, ale nie mniej śmiertelne jak one. Nikomu nawet nie przyszło na myśl, że podczas gdy ludzie zajęci byli swoimi sprawami, ich działania były obserwowane i analizowane prawie tak uważnie, jak człowiek uzbrojony w mikroskop studiuje i bada tajemnicze mikroorganizmy, które roją się i mnożą w kropli wody. Ludzie z niczym niezakłóconym spokojem poruszali się na powierzchni tego globu, zaprzątnięci swoimi drobnymi zajęciami, przekonani o swoim panowaniu nad materią.

Kolonie pod mikroskopem zapewne czynią to samo. Nikomu na myśl nie przyszło martwić się choćby przez chwilę o to, że starsze światy w kosmosie mogłyby się stać źródłem niebezpieczeństwa dla mieszkańców naszej planety, lub też jeżeli ktoś o nich myślał, to tylko po to, aby czym prędzej oddalić od siebie możliwość istnienia na nich życia. Dobrze przypomnieć sobie niektóre nasze utarte schematy myślowe. Na przykład mieszkańcy Ziemi sądzili, że na Marsie mogą być ludzie, lecz pod każdym względem o wiele bardziej od nas zacofani i gotowi z wdzięcznością przyjąć od nas pierwsze próby ucywilizowania. A jednak w niezmierzonej przestrzeni umysły, które mają się do naszych tak, jak umysł ludzi ma się do umysłu zwierząt, potężne inteligencje, pewne siebie i bezwzględne, przypatrywały się naszej Ziemi zazdrosnym wzrokiem i powoli, i konsekwentnie układały plan działania. Na początku dwudziestego wieku – zaczęło się.

Planeta Mars, jak wiadomo, krąży w odległości stu czterdziestu milionów mil od Słońca, a światło i ciepło, które od niego odbiera, jest o połowę od naszego mniejsze. Jeżeli hipoteza o mgławicach jest jakkolwiek prawdopodobna, Mars jest znacznie starszy od Ziemi i życie na nim rozpoczęło się dawno przed powstaniem naszej planety. Fakt zaś, że jego powierzchnia stanowi zaledwie siódmą część powierzchni Ziemi, sprawił zapewne, iż Mars ostygł o wiele szybciej i życie na nim również wcześniej musiało się rozpocząć. Jest na nim i powietrze, i woda, i wszystko, co jest potrzebne do życia organicznego.

A jednak człowiek okazał się tak próżny i tak zaślepiony swoją próżnością, że żaden z naukowców aż do końca dziewiętnastego wieku nie miał pojęcia, że mogła się tam rozwinąć inteligencja, która daleko prześcignęła granice ziemskiego poznania. Nikt też nie przypuszczał, że ponieważ Mars jest starszy od Ziemi i leży dalej od Słońca, to naturalne jest też, że musi być dalej od początków życia, a bliżej jego końca.

Wiekowe zastyganie, które kiedyś ogarnie także naszą planetę, tam zaszło już bardzo daleko. Fizyczny stan Marsa jest nam jeszcze bardzo mało znany, lecz wiemy już, że nawet pod równikiem jego południowa temperatura równa się naszej najtęższej zimie. Powietrze tam jest rzadsze niż nasze, oceany skurczyły się do tego stopnia, że zajmują zaledwie jedną trzecią całej powierzchni, a w miarę powolnego zmieniania się pór roku olbrzymie czapy śniegowe zbierają się u północnego i południowego bieguna lub topniejąc, zalewają strefy umiarkowane. Ten ostateczny stopień wyczerpania, który dla nas jest jeszcze nieprawdopodobnie daleki, stał się kwestią jednego dnia dla mieszkańców Marsa. Bezpośredni nacisk konieczności zaostrzył ich umysły, wytężył siły i zahartował serca, a patrząc w przestrzeń przez przyrządy, o jakich się nam nie śniło, z pomocą wyższej niż nasza inteligencji widzą w najbliższej od siebie odległości tylko o trzydzieści pięć milionów mil w kierunku Słońca jutrzenkę nadziei, naszą cieplejszą planetę zieleniącą się roślinnością i srebrzącą się wodą, spowitą w atmosferę chmur, wymownie świadczącą o jej urodzajności, z przebłyskującymi czasem w przerwach chmur widokami gęsto zaludnionych krajów i pokrytych okrętami mórz.

A my, ludzie, stworzenia, które tę Ziemię zamieszkują, musimy wydawać się im przynajmniej tak obcy, nieprzyjaźni i dzicy, jak są nimi małpy i lemury dla nas. Inteligentna połowa ludzkości przyznaje już, że życie jest nieustanną walką o byt i zdaje się, że tak również myślą mieszkańcy Marsa. Ich świat ostygł już bardzo, nasz zaś jeszcze drga życiem, lecz zaludniony jest tylko przez istoty, które oni uważają za nieskończenie niższe od siebie. Jedyną ucieczką przed zagładą, która z pokolenia na pokolenie coraz bardziej staje się realna, jest dla nich przenieść tę walkę w kierunku bliżej Słońca.

Zanim więc zbyt surowo ich osądzimy, przypomnijmy sobie, jak nasz ród ludzki niemiłosiernie i całkowicie wytępił nie tylko niektóre gatunki zwierząt, takie jak bizon czy dodo, lecz także niektóre rasy ludzi.

Tasmańczycy, pomimo swego podobieństwa do człowieka, całkowicie zniknęli z powierzchni ziemi w eksterminacyjnej walce prowadzonej z nimi przez europejskich przybyszów, w ciągu jakichś pięćdziesięciu lat. Czy jesteśmy więc my takimi apostołami miłosierdzia, aby mieć prawo uskarżać się, że mieszkańcy Marsa walczyli w tym samym duchu?

Istoty te z zadziwiającą dokładnością obliczyły swoje przybycie na Ziemię i wykonały je z wielką precyzją – co pozwala się domyślać, że naukowymi obliczeniami o wiele nas wyprzedziły. Przygotowania do tego wydarzenia przeprowadzili, zdaje się, prawie jednomyślnie. Gdybyśmy posiadali odpowiednie instrumenty optyczne, zauważylibyśmy grożące nam niebezpieczeństwo już w połowie dziewiętnastego wieku. Wprawdzie ludzie tacy jak Schiaparelli[1] obserwowali Czerwoną Planetę (co ciekawe, od wieków Mars uważany był za gwiazdę wojny), lecz nie umieli wyjaśnić fluktuacji i plam, które na jego mapach zaznaczono. Tymczasem przez cały ten czas Marsjanie szykowali się do inwazji.

Podczas opozycji w 1894 roku zauważono duże światło na jasnej stronie tarczy Marsa najpierw w obserwatorium w Lick, następnie dostrzegł je Perrotin[2] w Nicei, a wreszcie wielu innych obserwatorów. Anglicy przeczytali o tym pierwszy raz w numerze pisma „Nature” 2 sierpnia. Przypuszczam, że zjawisko to musiało właśnie być odlewaniem olbrzymiego działa, wielką przepaścią utworzoną w samej planecie, przepaścią, z której wymierzyli przeciw nam strzały. Podczas dwóch następnych opozycji zauważono obok miejsca wybuchu jakieś niespotykane plamy, których natury nie potrafiono wyjaśnić.

Burza rozpętała się jednak nad naszymi głowami dopiero sześć lat temu. Mars miał stanąć w opozycji. Astronom Lavelle[3] z Jawy telegrafował nieustannie o olbrzymim wybuchu gazów świetlnych na wspomnianej planecie. Zdarzyło się to około północy 12 sierpnia, a spektroskop, którym Lavelle natychmiast zaczął obserwację, wskazywał wielką masę palących się gazów, głównie wodoru, poruszających się z zadziwiającą szybkością w kierunku Ziemi.

Ten słup światła znikł mniej więcej kwadrans po dwunastej. Lavelle porównywał go do olbrzymiego płomienia, który wybuchł i oddzielił się nagle od planety „na kształt palącego się gazu, który wybucha z armaty”.

Zdanie to okazało się później zadziwiająco trafne. Mimo to w gazetach następnego dnia nie było na ten temat żadnej wzmianki, prócz małej notki w „Daily Telegraph”. Życie toczyło się dalej, nieświadome jednego z największych niebezpieczeństw, jakie kiedykolwiek groziło rodzajowi ludzkiemu.

Jeśli o mnie chodzi, mogłem nawet wcale nie wiedzieć o wybuchu na Marsie, gdyby nie to, że spotkałem Ogilvy’ego, znanego astronoma z Ottershaw, który był dnia tego nadzwyczaj poruszony i poprosił mnie, żebym tej nocy wraz z nim obserwował Czerwoną Planetę.

Pomimo tego, co się potem stało, pamiętam tę noc doskonale. Ciemne, pełne nocnych cieniów obserwatorium, przyćmiona lampa rzucająca słabe światło na podłogę, stałe tykanie przyrządu zegarowego w teleskopie i wąska szpara w sklepieniu odkrywająca łukowatą głębię usianą gwiazdami. Ogilvy’ego nie widziałem, słyszałem tylko jego ruchy. Przez teleskop widać było modry łuk i małą okrągłą planetę pływającą w przestrzeni. Zdawała się taką odrobiną, jasną, małą i cichą, lekko prążkowaną poprzecznymi pasami i nieco spłaszczoną przy biegunach. Taka niepozorna, srebrno połyskująca niby świecący się łebek szpilki! Wydawało się, że trochę drga, ale było to tylko wrażenie spowodowane niewielkim ruchem zegarowego teleskopu, który utrzymywał planetę wciąż na widoku.

Kiedy się przyglądałem, mała gwiazda zdawała się to większa, to mniejsza, to bliższa, to znów dalsza, ale to tylko skutek zmęczenia oka. Czterdzieści milionów mil od nas – więcej niż czterdzieści milionów mil próżni. Mało kto może sobie wyobrazić tę niezmierzoną przestrzeń, w której unosi się kosmiczny pył wszechświata.

Niedaleko Marsa, w przestrzeni objętej teleskopem, znajdowały się trzy małe punkty świetlne, trzy teleskopowe gwiazdki nieskończenie dalekie, a wokół niezgłębiona ciemność pustki. Wiecie, jak ta ciemność wygląda w gwiaździstą zimową noc. W teleskopie wydaje się jeszcze głębsza, a z niej niewidzialne dla mnie, dalekie i małe, lecące szybko i stale przez tę niepojętą przestrzeń, zbliżające się co minuta coraz bliżej i bliżej o tysiące mil, posuwało się ku mnie owo Coś, co ku nam wysłano, Coś, co miało sprowadzić na Ziemię tyle nieszczęść i śmierci. Wtedy nie myślałem nawet o istnieniu czegoś podobnego, nikomu nie śniło się nawet o tym niezmiernie celnym, a groźnym wysłańcu.

Tej nocy również dał się zauważyć drugi wybuch gazów z dalekiej planety. Widziałem go, kiedy zegar wybił północ. Był to czerwonawy błysk, małe nabrzmienie świetlnej powierzchni, o czym natychmiast zawiadomiłem Ogilvy’ego, a on zajął moje miejsce przy teleskopie. Noc była ciepła, chciało mi się pić, poszedłem więc po wodę, niezręcznie wyciągając trochę zdrętwiałe nogi, podczas kiedy Ogilvy wydawał okrzyki podziwu nad obserwowanym strumieniem gazu, który się do nas zbliżał.

Tej samej nocy drugi niewidzialny pocisk wyruszył z Marsa w kierunku Ziemi sekundę przed upływem dwudziestu czterech godzin po pierwszym. Przypominam sobie,

jak siedziałem tam w ciemności, a przed oczami latały mi zielone i czerwone płatki. Żałowałem, że nie mogę zapalić papierosa, nie domyślając się, jakie znaczenie miało nikłe światełko, które przed chwilą obserwowałem, i co ono niebawem przyniesie. Ogilvy prowadził obserwacje do pierwszej, potem wstał, zapalił lampę i przeszliśmy do jego mieszkania. Tam, niżej, pod nami leżało Ottershaw i Chertsey, a w nich setki spokojnie śpiących ludzi.

Tego dnia Ogilvy snuł najróżniejsze domysły co do stanu Marsa i drwił z pospolitego przekonania, że na Czerwonej Planecie żyją jakieś istoty, które wysyłają nam niezrozumiałe znaki. Przypuszczał, że to deszcz meteorytów spadł na Czerwoną Planetę lub odbywał się tam jakiś olbrzymi wulkaniczny wybuch. Przekonywał mnie, jak dalece niemożliwe byłoby, by jakiś organiczny rozwój przybrał ten sam kierunek na dwóch sąsiednich planetach.

– Prawdopodobieństwo czegokolwiek zbliżonego do organizmów ludzkich na Marsie ma się jak milion do jednego – rzekł.

Setki obserwatorów widziało tej i następnych nocy płomień, lecz dlaczego wybuchy ustały za dziesiątym razem – nikt wytłumaczyć nie potrafił. Być może gazy wydzielające się przy strzelaniu niepokoiły mieszkańców Marsa; gęste chmury dymu czy pyłu, dające się obserwować przez nader potężny teleskop, zaciemniły zwykle jasną atmosferę planety i przysłoniły jej dobrze znane kształty.

Wreszcie nawet dzienniki przebudziły się z uśpienia i artykuły o wulkanach na Marsie zaczęły się pojawiać tu i ówdzie. Humorystyczne czasopismo „Punch” wykorzystało dość trafnie tę informację, o ile sobie przypominam, w jakiejś politycznej karykaturze, a tymczasem bez niczyjej wiedzy zbliżały się w naszą stronę pociski, które Marsjanie w nas wymierzyli, pociski biegnące z szybkością wielu mil na sekundę poprzez pustą przepaść przestrzeni, godzina po godzinie, dzień po dniu, coraz bliżej i bliżej. Dziś wydaje mi się to prawie nierealne, że ludzie mogli wówczas spokojnie zajmować się swoimi sprawami z tym mieczem Damoklesa wiszącym nad ich głowami. Przypominam sobie, jak wesoły był mój znajomy Markham i jak się cieszył, że udało mu się zrobić nowe zdjęcie planety dla jednego z ilustrowanych magazynów, które wtedy wydawał. Ludzie naszych czasów nie mają nawet przybliżonego pojęcia o obfitości i przedsiębiorczości pism periodycznych dziewiętnastego wieku. Co do mnie, to byłem w tym czasie bardzo zajęty nauką jazdy na rowerze i pisaniem całej serii artykułów o prawdopodobnym rozwoju pojęć moralnych w miarę postępu cywilizacji.

Pewnego wieczora (kiedy pierwszy pocisk wyrzucony z Marsa mógł być już od nas w odległości jakichś 10 milionów mil) wyszedłem z żoną na spacer. Noc była gwiaździsta, objaśniałem ukochanej znaki zodiaku i wskazałem Marsa, mały punkt w kierunku zenitu, w stronę którego w danej chwili było skierowanych wiele teleskopów. Wieczór był bardzo ciepły. Koło nas przeszła jakaś powracająca do domu gromadka majówkowiczów z muzyką i śpiewami na ustach, w oknach sąsiednich domów powoli gasły światła, od strony kolei żelaznej dochodziły odgłosy przestawianych na inne tory pociągów, a żona zwracała mi uwagę na czerwone i zielone światła stacji, odbijające się na ciemnym tle nieba. Dokoła panowały cisza i spokój.

II

Spadająca gwiazda

Wreszcie nadeszła noc, kiedy spadła pierwsza gwiazda. Spostrzeżono ją nad ranem, przelatującą w kierunku wschodnim ponad Winchester jako smugę światła unoszącą się wysoko w atmosferze. Setki ludzi musiały widzieć to zjawisko i brały je zapewne za zwykłą spadającą gwiazdę. Albin mówił, że zostawiała za sobą zielonawy odbłysk, który świecił jeszcze parę sekund po jej przejściu, a Denning, nasz największy autorytet w kwestii meteorytów, utrzymywał, że wysokość, na której ją najpierw zauważono, wynosiła około dziewięćdziesięciu do stu mil. Sądził też, że musiała spaść jakieś sto mil dalej na wschód.

W tym czasie byłem w domu i pisałem, a chociaż okna mojego gabinetu mają widok na Ottershaw i wówczas jeszcze lubiłem trzymać je otwarte, by spoglądać na wieczorne niebo, jednak nic nie widziałem. Że też najdziwniejsze ze wszystkich zjawisk, widzianych kiedykolwiek na Ziemi, musiało ukazać się właśnie w owej chwili! I ujrzałbym je, gdybym tylko oderwał wzrok od pracy. Niektórzy mówili potem, że lecąc, gwiazda wydawała rodzaj syku, lecz ja tego nie słyszałem. Wiele osób w Berkshire, Surrey i Middlesex musiało ją widzieć i wziąć za kolejny meteoryt. Nikomu nawet na myśl nie przyszło szukać jej jeszcze tej samej nocy na Ziemi.

Nad samym ranem jednak poczciwy Ogilvy, który widział lecącą gwiazdę i był pewny, że nowy meteoryt leży gdzieś na polach pomiędzy Horsell, Ottershaw i Woking, wstał pospiesznie, aby go odszukać. Znalazł go zaraz o świcie niedaleko od kopalni piasku. Zaostrzony koniec znalezionej materii wyorał olbrzymią jamę, szeroko rozrzucając piasek i żwir na otaczające wrzosowiska i tworząc pagórki widoczne już z odległości ponad sześciu stóp. Wrzosy paliły się po stronie wschodniej, a wąski pasek dymu unosił się na horyzoncie.

Sam przedmiot leżał prawie cały zagrzebany w piasku pośród drzazg i odłamków świerku, który spadając, roztrzaskał. Jego część wystająca ponad powierzchnię miała kształt olbrzymiego cylindra pokrytego warstwą jakiejś brunatnej rdzy czy czegoś podobnego, a jego średnica wynosiła około dziewięćdziesięciu stóp. Ogilvy zbliżył się do leżącej przed nim masy, zdziwiony jej wielkością i kształtem, bo prawie wszystkie meteoryty są mniej więcej zaokrąglone. Była jeszcze tak rozgrzana wskutek tarcia, że niepodobna było się do niej przysunąć. Jakiś stały odgłos w jej wnętrzu uczony przypisywał procesowi nierównego stygnięcia powierzchni – bo wówczas jeszcze wcale mu nie przyszło na myśl, że ten przedmiot mógł być wewnątrz pusty.

Stanął na brzegu zagłębienia, które to szczególne ciało wyżłobiło, i przypatrywał się jego dziwnym kształtom i barwie, trochę już przeczuwając nawet pewną celowość tego zjawiska. Ranek był bardzo ciepły i spokojny, słońce złociło brzegi lasu w Weybridge, nie słychać było ani ptaków, ani najlżejszego szmeru, tylko koniec cylindra zaczynał się powoli obracać naokoło swej osi. Działo się to bardzo wolno, a ruch można było zauważyć jedynie w ten sposób, że pewien czarny punkt, który Ogilvy widział początkowo obok swoich stóp, znalazł się niebawem nad jego głową. Nawet wówczas jeszcze nie rozumiał dokładnie, co to mogło znaczyć. Nagle usłyszał jakiś stłumiony odgłos zgrzytu i spostrzegł, że ów czarny punkt wysunął się o parę cali naprzód. Wtedy jak błyskawica przebiegła mu przez głowę myśl: Cylinder jest sztuczny – pustym wewnątrz – z odkręcającym się końcem! A coś od środka otwiera jego pokrywę!

– Na Boga! – zawołał Ogilvy. – Tam jest człowiek – wewnątrz są ludzie! Na wpół uduszeni! Próbują wyjść!

I jednocześnie połączył to w głowie z ową błyskawicą, jaką obserwował na Marsie.

Myśl o zamkniętej tam istocie wydała mu się teraz tak nieznośna, że pomimo gorąca zbliżył się do cylindra, by pomóc go kręcić. Na szczęście lekkie promieniowanie ostrzegło go dość wcześnie, zanim przyłożył rękę do rozpalonego metalu. Potem stał przez chwilę niezdecydowany, aż wreszcie zerwał się i zaczął szybko biec ku Woking. Musiała być wtedy szósta rano. Spotkał jakiegoś woźnicę i usiłował mu o wszystkim opowiedzieć, ale jego zachowanie i wygląd (kapelusz zostawił w dole) były tak dziwne, że spotkany mężczyzna zaciął konie i pojechał dalej. To samo spotkało go u oberżysty, który właśnie otwierał swój sklep na Horsell Bridge. Człowiek ten wziął go za zbiegłego wariata i próbował nawet zamknąć go chwilowo w karczmie. To otrzeźwiło trochę biednego Ogilvy’ego, aż wreszcie spostrzegł Hendersona, londyńskiego dziennikarza pracującego w swoim ogrodzie, i zawołał do niego przez parkan, chcąc poinformować go, co się stało.

– Henderson, widziałeś tę spadającą gwiazdę wczorajszego wieczora?

– Bo co? – odparł Henderson.

– Leży tam, na błoniach Horsell.

– No, no! – rzekł Henderson. – Aerolit! To dobrze.

– Ale to coś więcej niż meteoryt. To cylinder – sztuczny cylinder, człowieku! A w środku coś się porusza!

Henderson stanął jak wryty ze szpadlem w ręku.

– Co takiego? – spytał, bo trochę nie dosłyszał.

Ogilvy opowiedział mu wszystko, co widział. Henderson pomyślał chwilę, potem rzucił szpadel, włożył marynarkę i wyszedł na drogę. Obaj wrócili natychmiast na błonia i znaleźli cylinder leżący wciąż w tej samej pozycji. Powietrze wydostawało się czy też wchodziło przez szparę otworu, wydając lekki syczący odgłos.

Nasłuchiwali, stukali laskami w spopieloną łuskę, lecz nie mając żadnej odpowiedzi, sądzili, że człowiek czy też ludzie znajdujący się wewnątrz muszą być nieprzytomni lub nieżywi.

Oczywiście nic nie mogli zrobić. Krzyczeli tylko z całych sił, usiłując dodać odwagi uwięzionym, obiecując szybką pomoc, po czym wrócili do miasta. Można sobie wyobrazić, jakie sprawiali wrażenie – podnieceni, ubrudzeni piaskiem, z ubraniem w nieładzie, biegnący środkiem ulicy właśnie w chwili, kiedy otwierano sklepy, a ludzie podnosili rolety w oknach swoich sypialni. Henderson pobiegł natychmiast do telegrafu, by przesłać wiadomość do Londynu. Artykuły w gazetach przygotowały już umysły ogółu do tego, co się wydarzyło.

Około ósmej znaczna liczba chłopców i niemających zajęcia ludzi wyruszyła na błonia, aby zobaczyć „nieżywych ludzi z Marsa”. Taką bowiem formę przybrało całe opowiadanie. Najpierw usłyszałem to od chłopca przynoszącego mi gazetę mniej więcej kwadrans po ósmej, kiedy posłałem po „Daily Chronicle”. Byłem, ma się rozumieć, bardzo zdziwiony i natychmiast poszedłem do kopalni piasku przez most Ottershaw.

III

Na błoniach Horsell

Stała tam gromada około czterdziestu ludzi otaczających wielką jamę, w której leżał cylinder. Trawa i żwir naokoło powyrywane były jakby pod wpływem nagłej eksplozji. Hendersona i Ogilvy’ego nie było. Zapewne widząc, że na razie nie było nic do zrobienia, poszli razem na śniadanie.

Kilku chłopców siedziało na skraju dołu, kiwając nogami i bawiąc się. Dopóki ich nie powstrzymałem, rzucali kamykami w olbrzymią masę. Pomiędzy przypatrującymi się ludźmi zauważyłem dwóch rowerzystów, jakiegoś ogrodnika, rzeźnika Gregga z synkiem i kilku innych gapiów i próżniaków, których widywałem zazwyczaj około stacji kolei żelaznej. Komentowano bardzo mało, bo wówczas bardzo niewielu ludzi w Anglii miało jako taką wiedzę astronomiczną. Większość obecnych wpatrywała się bezmyślnie w szeroki, podobny do okrągłego stołu koniec cylindra, który wciąż jeszcze znajdował się w tej samej pozycji, w jakiej go zostawili Henderson i Ogilvy. Prawie wszyscy spodziewali się zapewne ujrzeć stos zwęglonych ciał i dlatego z pewnym rozczarowaniem patrzyli na tę nieruchomą masę. Niektórzy, w czasie gdy tam byłem, odeszli, inni dopiero przychodzili. Zszedłem w dół i zdawało mi się, że czuję jakiś ruch pod stopami. Wierzchnia część cylindra przestała się obracać.

Dopiero z bliska cała dziwaczność tego niezwykłego przedmiotu objawiła mi się w całości. Na pierwszy rzut oka podobne to było do przewróconego powozu lub pnia leżącego w poprzek drogi, albo raczej do zardzewiałej rury gazowej na wpół zakopanej w ziemi. Trzeba było pewnego naukowego wykształcenia, by zauważyć, że materia, którą cylinder był pokryty, nie była zwykłym oksydem, i że żółtobiały metal prześwitujący w szparze pomiędzy pokrywą a cylindrem miał niezwykły kolor.

Wyraz „nadziemski” nie miał znaczenia dla większości zgromadzonych tam widzów.

Byłem wówczas pewny, że przedmiot ten pochodzi z Marsa, lecz bardzo wątpiłem, by w jego wnętrzu znajdowały się żyjące istoty. Myślałem, że otwieranie odbywa się automatycznie. Mimo tego, co mówił Ogilvy, wciąż jeszcze wierzyłem, że na Marsie mogą być ludzie, a moja myśl galopowała już naprzód, wyobrażając sobie, że cylinder może zawierać jakieś spisane informacje, i jakie trudności powstaną z przetłumaczeniem i zrozumieniem ich. Jednak był on stanowczo na to za duży. Chciałbym, żeby był już otwarty. Około jedenastej, pełen tego rodzaju myśli, poszedłem do mojego domu na Maybury, lecz trudno mi się już było zabrać dnia tego do pracy.

Po południu wygląd błoni znacznie się zmienił, a wczesne wydania wieczornych gazet poruszyły cały Londyn wielkimi nagłówkami:

Wiadomości otrzymane z Marsa

Dziwne zdarzenie w Woking

I tym podobnymi.

W dodatku telegram Ogilvy’ego do centralnej stacji astronomicznej wprawił w ruch wszystkie obserwatoria w całym Zjednoczonym Królestwie.

Kilka dorożek ze stacji w Woking stało na drodze do kopalni piasku, znajdował się tam też jakiś kabriolet z Chobdam, wspaniały arystokratyczny powóz, a oprócz tego mnóstwo rowerów. Wiele osób przyszło po prostu pieszo z Woking i Chertsey. Zebrał się pokaźny tłum, wśród którego jaskrawo wybijało parę jasnych damskich kostiumów.

Było przeraźliwe gorąco, ani jednego podmuchu powietrza, a jedyny cień rzucało kilka rozproszonych sosen. Palące się wrzosowisko ugaszono, lecz znaczna płaszczyzna w stronę Ottershaw była jak okiem sięgnąć sczerniała.

Jakiś przedsiębiorczy sprzedawca z Chobham Road przysłał nawet swojego syna z wózkiem zielonych jabłek i wina imbirowego.

Zbliżywszy się do dołu, spostrzegłem w nim kilka osób: Hendersona, Ogilvy’ego i jakiegoś wysokiego blondyna, którym – jak się potem przekonałem – był Stent, nadworny astronom Jego Królewskiej Mości, oraz kilku robotników. Stent wydawał rozkazy donośnym głosem, stojąc na cylindrze, który teraz musiał być znacznie chłodniejszy. Twarz miał czerwoną, pot spływał po niej kroplami – coś widocznie mocno go zirytowało.

Większą część cylindra już odkopano, choć dolny jego koniec wciąż jeszcze tkwił zaryty w ziemi. Jak tylko Ogilvy zobaczył mnie przypatrującego się wśród tłumu nad brzegiem dołu, zaraz zawołał, bym zszedł, i spytał, czy nie zechciałbym przejść się do lorda Hiltona, właściciela gruntów, na których się znajdowaliśmy.

Zwiększające się wciąż tłumy stawały się coraz poważniejszą przeszkodą w odkopywaniu cylindra, a najbardziej dawali się we znaki mali chłopcy. Trzeba było zrobić jakiś rodzaj ogrodzenia, by powstrzymać gęstniejący tłumu. Ogilvy mówił też, że słychać jeszcze od czasu do czasu lekki odgłos jakiegoś ruchu wewnątrz cylindra, lecz robotnicy nie mogli odkręcić wierzchu, ponieważ na zewnątrz nie ma za co chwycić. Rura musi być nadzwyczaj gruba i to, co wydaje się nam zaledwie dosłyszalnym szmerem, może być wewnątrz porządnym hałasem.

Byłem bardzo zadowolony z wydanego mi polecenia, ponieważ dzięki temu stałem się jednym z uprzywilejowanych widzów. Lorda Hiltona nie zastałem w domu. Powiedziano mi, że spodziewają się go o szóstej po południu, a ponieważ było dopiero około piątej, wstąpiłem jeszcze do domu i napiłem się herbaty. Dopiero wtedy wyszedłem mu na spotkanie, kierując się w stronę stacji.

IV

Cylinder się otwiera

Kiedy wróciłem na błonia, słońce już zachodziło. Pojedyncze gromadki ludzi nadciągały z Woking, inne wracały do domu. Tłum wokół otworu zwiększył się jeszcze i zarysowywał się ciemną plamą na żółtym tle widnokręgu – zgromadziło się tam jakieś parę setek ludzi.

Słychać było podniesione głosy i coś na kształt walki czy sprzeczki. Różne dziwaczne myśli przelatywały mi przez głowę. Gdy się zbliżyłem, usłyszałem głos Stenta:

– Na bok, na bok!

Jakiś chłopak przebiegł mi drogę.

– Rusza się! – zawołał – odkręca się coraz bardziej! To coś źle wygląda, idę do domu.

Podszedłem bliżej. Było tam naprawdę chyba dwieście do trzystu osób, popychających się wzajemnie, a pomiędzy walczącymi o lepsze miejsce było też kilka kobiet.

– Wpadł do dołu! – zawołał ktoś z tłumu.

– Na bok! – wołano ze wszystkich stron.

Tłum się zachwiał, a ja przepychając się łokciami, przedostałem się do przodu. Wszyscy byli bardzo poruszeni. Z otworu dochodziło jakieś dziwne brzęczenie.

– Pomóż tam powstrzymać trochę ten tłum. Nie wiemy przecież, co tam w tym przeklętym przedmiocie może być!

Spostrzegłem jakiegoś człowieka, sprzedawcę z Woking, który stojąc na cylindrze, usiłował wydostać się na brzeg otworu, lecz tłum wepchnął go tam z powrotem.

Koniec cylindra wciąż się odkręcał, widać już było prawie dwie stopy świecącego gwintu. Obróciłem się i wtedy śruba musiała wyjść cała, a pokrywa cylindra spadła z brzękiem na ziemię. Wpakowałem komuś w bok łokieć, obróciłem się znowu twarzą do tajemniczego przedmiotu, którego otwór świecił teraz przez jakiś czas ciemną pustką. Zachodzące słońce oślepiało mnie, świecąc mi prosto w oczy.

Myślę, że wszyscy spodziewali się ujrzeć wychodzącego stamtąd człowieka. Trochę może innego od nas, synów Ziemi, lecz w każdym razie człowieka. Ja przynajmniej miałem taką nadzieję. Lecz, o dziwo, ujrzałem niebawem coś szarego, falistego, jedno nad drugim, a potem dwie świecące tarcze podobne do oczu. Potem coś podobnego do małego szarego węża grubości zwykłej laski zwinęło się, zakręciło w powietrzu...

Zrobiło mi się zimno. Jakaś kobieta za nami przeraźliwie krzyknęła. Odwróciłem się, nie spuszczając z oczu cylindra, z którego wydobywało się coraz więcej owych płazów. Zacząłem się cofać, widząc na twarzach obecnych zdziwienie zamieniające się w przerażenie. Wkoło słychać było stłumione okrzyki, wszyscy się cofali, wspomniany sprzedawca wciąż jeszcze usiłował wydostać się z dołu. Nagle zobaczyłem, że zostałem sam. Ludzie z przeciwległej strony uciekali, a Stent wśród nich. Spojrzałem znów na cylinder i opanował mnie niepohamowany strach. Wrosłem w ziemię i wytrzeszczyłem oczy.

Duże, szare okrągławe ciało wielkości niedźwiedzia dźwigało się z trudnością z wnętrza cylindra. Wysunęło się na tyle, by padły na niego promienie światła, zmieniło kolor i lśniło jak mokra skóra. Dwoje wielkich, ciemnych oczu wpatrywało się we mnie. Stworzenie było okrągławe i miało coś podobnego do twarzy. Pod oczami znajdowały się usta bez warg, z których ciekła ślina. Ciało podnosiło się i dyszało konwulsyjnie. Jedna długa wężowata narośl chwytała za brzeg cylindra, druga poruszała się w powietrzu.

Kto nigdy nie widział żywego mieszkańca Marsa, nie może mieć pojęcia, jak okropnie oni wyglądają. Dziwne, mające usta w kształcie litery Δ, z ostro zakończoną górną wargą, nieobecność brwi i brody pod klinowatymi wargami, ciągłe ich drżenie, gorgonowate macki, gwałtowna praca płuc w obcej dla siebie atmosferze, ociężałość ruchów, pochodząca z szybszego obrotu Ziemi, a przede wszystkim nadzwyczajna przenikliwość wzroku wywoływały mdłości. Brunatna tłusta skóra miała wygląd pleśni czy grzyba, a powolne i pewne siebie ruchy coś niewypowiedzianie strasznego. Już przy tym pierwszym spotkaniu na pierwszy rzut oka byłem przepełniony obrzydzeniem i strachem.

Nagle potwór zniknął mi z oczu, przechylił się przez brzeg cylindra i stoczył się w dół, wydając odgłos spadającej masy skóry, po czym drugie podobne stworzenie ukazało się w ciemnym otworze.

Ochłonąłem już z pierwszego wrażenia, dlatego zawróciłem i biegnąc co tchu, zatrzymałem się dopiero przy pierwszej grupie drzew, jakieś sto łokci od cylindra. Biegłem, potykając się co chwila, bo nie mogłem oderwać oczu od tych okropnych stworzeń.

Pod sosnami i zaroślami zatrzymałem się i czekałem na dalszy bieg wydarzeń. Błonia wokoło zapełnione były grupami ludzi, którzy tak jak ja stali na wpół unieruchomieni strachem, wpatrując się w owe stworzenia, czy raczej we wznoszące się nad dołem, w którym się znajdowały, kupy żwiru. Po chwili ze wznowionym strachem ujrzałem okrągły, czarny przedmiot, podskakujący na brzegu otworu. Była to głowa sprzedawcy, który wpadł do dołu, a odcinała się wyraźnie na zachodniej stronie nieba. Potem widać było jego ramiona i kolana, a potem znów zsuwał się tak, że było widać tylko głowę. Nagle znikł zupełnie i wydało mi się, że słyszę krótki krzyk. Przez chwilę chciałem pobiec i pomóc mu, lecz strach wziął górę.

Wszystko wtedy było dla mnie niewidoczne, schowane w dole, za wysokimi górami piasku, które podniósł cylinder, zakopując się w ziemię. Ktokolwiek by tamtędy przejeżdżał, byłby zdziwiony widokiem paruset ludzi rozproszonych na pustym polu, ukrywających się za drzewami i krzakami i wytrzeszczających oczy w kierunku kilku kopców piasku.

Wózek z imbirowym winem stał niby rozbitek, a obok niego kilka luksusowych wozów zaprzężonych w konie mające obrok przewieszony na głowie lub też grzebiące niecierpliwie w ziemi.

V

Gorący promień

Na widok mieszkańców Marsa wychodzących z cylindra opanował mnie pewien rodzaj paraliżującego wszelkie ruchy osłupienia. Stałem po kolana we wrzosowisku i wpatrywałem się w zasłaniający ich pagórek, a w mojej duszy walczyły strach i ciekawość.

Nie śmiałem podejść, a jednak byłem ogromnie ciekaw, chciałem zajrzeć i zobaczyć, co się tam dzieje. Raz cała sfora cienkich czarnych biczów, niby macki jakiegoś mięczaka, zarysowały się na tle zachodu, potem zaraz się cofnęły, natomiast cienka laska podnosiła się, wysuwając się coraz wyżej z okrągłą, szybko obracającą się na końcu tarczą. Co to mogło znaczyć?

Większość gapiów zebrała się teraz w dwie grupy, jedna stała po stronie Woking, druga po stronie Chobdam. Widocznie mieli te same co i ja wrażenia. Koło mnie nie było wiele osób. Jednego mężczyznę, który – jak się przekonałem – był nawet moim sąsiadem, zaczepiłem, ale prawie nie było czasu na rozmowę.

– Co to za brzydkie bestie! – rzekł. – Jakie brzydkie! – powtarzał od czasu do czasu.

– Czy widział pan człowieka w dole? – spytałem, ale nie odpowiedział. Umilkliśmy, przypatrując się i doznając pewnej ulgi we wzajemnym towarzystwie. Potem wszedłem na mały pagórek, dzięki czemu znalazłem się jakieś dwa łokcie wyżej, a kiedy się obejrzałem za swym towarzyszem, widziałem go już zmierzającego w kierunku Woking.

Zapadał zmrok. Tłum od strony Chobdam rozproszył się. W jamie nie dostrzegłem żadnego ruchu.

To zapewne dodało ludziom odwagi, a przyczyniły się też do tego zapewne posiłki nadciągające z Woking. W każdym razie w miarę zapadającej nocy i ciągłej ciszy w otworze tłum zwiększał się i przybliżał. Czarne postacie po dwie, trzy posuwały się, przystawały, przypatrywały i przesuwały, na nowo tworząc nierówne półkole gotowe objąć otwór jamy w swoje wystające ramiona. Ja również zacząłem się zbliżać. Kilku woźniców śmiało weszło w piaszczyste zaspy, jakiś chłopak posunął wózek z jabłkami, potem mniej więcej trzydzieści kroków od zasp odłączyła się garstka ludzi powiewających białą flagą.

Była to delegacja. Po krótkiej naradzie postanowiono, że skoro mieszkańcy Marsa wydają się inteligentnymi stworzeniami, to my też powinniśmy im pokazać, że jesteśmy inteligentni.

Biały kawałek materiału trzepotał to na prawo, to na lewo. Stałem zbyt daleko, by widzieć, co się dzieje, ale dowiedziałem się później, że Ogilvy, Henderson i Stent byli wśród tych, którzy wymyślili, by wywiesić biały materiał na znak chęci porozumienia. Ta mała gromadka wysunęła się teraz na środek wspomnianego półkola, a pojedyncze czarne postacie posuwały się za nią w przyzwoitej odległości.

Nagle ujrzano błysk światła i znaczna ilość zielonawego dymu wydobyła się z otworu w trzech oddalonych od siebie odstępach czasu, unosząc się prosto w górę w cichym wieczornym powietrzu.

Ten dym, a raczej promień (to chyba właściwsze określenie) był tak jasny, że ciemnoniebieskie niebo nad nami i mgliste pole porosłe rzadkimi sosnami nagle pociemniały. Jednocześnie dało się słyszeć jakieś syczenie.

Garstka ludzi z powiewającą białą flagą stanęła zdziwiona. W miarę unoszącego się zielonawego płomienia czy dymu ich twarze przybierały kolor zielonkawy, a potem niknęły w ciemności.

Po jakimś czasie syczenie zamieniło się w głośny, brzęczący hałas. Powoli jakieś zgarbione kształty wydostały się z dołu, a wraz z nimi pojawiło się nikłe światełko. Następnie błyski prawdziwych płomieni zaczęły przeskakiwać na zgromadzonych ludzi. Wydawało się, jakby rzucono w nich niewidzialny prąd i zapalono. Każdy człowiek z osobna zamienił się nagle w kolumnę ognia.

Potem przy świetle ich własnego ognia widziałem, jak się chwiali, padali, a ich towarzysze zaczynali uciekać.

Stałem osłupiały ze strachu, nie pojmując jeszcze, że to śmierć tak przeskakiwała z jednego człowieka na drugiego. Czułem tylko, że dzieje się coś niezwykłego. Cichy, niepostrzeżony błysk światła i człowiek padał na ziemię bez życia, podczas gdy te niewidzialne fale gorąca przechodziły ponad nimi, zapalały się od nich sosny, a suche krzaki w jednej chwili zaczynały dudnić płomieniem. Daleko, daleko w stronę Knaphill widziałem drzewa, płoty, budynki drewniane już stojące w ogniu.

Płomień szerzył się szybko dookoła, a z nim śmierć wraz z tym ognistym mieczem zagłady. Spostrzegłem ją zbliżającą się ku mnie po zapalających się krzakach i byłem zbyt osłupiały, by ruszyć z miejsca. Słyszałem trzask ognia i nagły kwik konia, który równie szybko ucichł. Potem coś niby niewidzialny, lecz do najwyższego stopnia rozpalony palec przeciągnięto po wrzosowisku pomiędzy mną a Marsjanami i wzdłuż tej krzywej linii ziemia zaczęła dymić i pękać. Coś spadło z trzaskiem na pole z lewej strony, gdzie odchodzi droga do stacji w Woking, po czym syczenie ustało, a czarny kopułowaty przedmiot unoszący się nad otworem zapadł się w dół.

Wszystko to stało się niezwykle szybko, a ja tkwiłem wciąż w miejscu osłupiały i oślepiony blaskiem płomieni. Gdyby ta straszna śmierć objęła całe koło, z pewnością dosięgłaby i mnie w tym niemym odrętwieniu. Przeszła jednak obok, zostawiając wokoło tylko ciemną noc.

Faliste błonia wydawały się teraz czarne i bezludne, nad głową mrugały gwiazdy, a na zachodzie niebo było jeszcze zielonkawoniebieskie. Na jego tle tego zarysowywały się wierzchołki niektórych drzew i dachy Horsell. Marsjan i towarzyszących im zjawisk wcale już nie było widać, z wyjątkiem cienkiego masztu, na którym wznosiło się nieustannie wirujące zwierciadło. Kępki krzaków i pojedyncze drzewa jeszcze dymiły, a z domów przy stacji w Woking unosiły się słupy płomieni.

Nic się nie zmieniło. Gromadka czarnych punkcików z białą flagą znikła zupełnie z powierzchni ziemi, a cisza wieczoru nie wydawała się zmącona.

Przyszło mi na myśl, że na tym szerokim polu stoję sam, bezbronny, więc nagle niby z zewnątrz dopadł mnie strach.

Z wysiłkiem zawróciłem i zacząłem biec, potykając się na wrzosowisku.

Strach, który czułem, nie był wcale rozumną trwogą, była to raczej panika, obawa nie tylko przed Marsjanami, lecz także przed ciemnością i ciszą, które mnie otaczały. Miały one na mnie tak rozstrajający wpływ, że biegłem, płacząc cicho, jak dziecko. Obejrzałem się tylko raz, nie miałem odwagi zrobić tego powtórnie. Ogarnęło mnie uczucie, że igrano ze mną i że niebawem, gdy będę już na progu bezpieczeństwa, ta tajemnicza śmierć wyskoczy znów z dołu otaczającego cylinder i zginę na miejscu.

VI

Gorący promień na drodze do Chobdam

Do tej pory przedmiotem ogólnego podziwu jest sposób, w jaki mieszkańcy Marsa mogą tak szybko i cicho zabijać ludzi. Wielu przypuszcza, że wiedzą, jak wytwarzać nadzwyczajny żar w całkowcie nieprzenikalnym sejfie i kierują go prostopadłym promieniem na dany przedmiot za pomocą nieznanego nam składu wypolerowanego parabolicznego zwierciadła, podobnego do tych, które znajdują się w latarniach morskich. Nikt jednak tego nie dowiódł. Jakkolwiek się to odbywa, pewne jest, że promień ciepła stanowi tutaj istotę rzeczy. Wszystko, co tylko da się zapalić, przy zetknięciu się z nim się zapala, ołów cieknie jak woda, żelazo mięknie, szkło pęka i się topi, a woda natychmiast bucha parą.

Tej nocy około czterdziestu osób leżało wokół otworu, zwęglonych i powykrzywianych nie do poznania, a cała przestrzeń od Horsell do Maybury była jedną łuną pożaru.

Wieści o zagładzie prawdopodobnie jednocześnie dotarły do Chobdam, Woking i Ottershaw. W Woking zamknięto sklepy, a znaczna liczba mieszkańców spacerowała po moście i na drodze prowadzącej na błonia. Wyobraźcie sobie młodych ludzi, starannie uczesanych, po trudach całego dnia i korzystających z tej okazji, tak dobrze jak i z każdej innej, by flirtować. Wyobraźcie sobie szum głosów o zmierzchu...

Dotychczas w Woking mało kto wiedział, że cylinder się otworzył, choć biedny Henderson natychmiast wysłał posłańca na rowerze, aby przesłał wiadomość do jednego z wieczornych dzienników.

W miarę jak nadchodzili ludzie, spotykali gromadki żywo rozmawiających i przypatrujących się zwierciadłu, które szybko wirowało nad piaskami. Nowym przybyszom udzielało się poruszenie i przerażenie tych, co przyszli wcześniej.

Około wpół do dziewiątej, kiedy delegacja zginęła, zgromadzonych na miejscu wypadku było może około trzystu osób oprócz tych, które zboczyły z drogi, by z bliska zobaczyć mieszkańców Marsa. Znajdowało się tam również trzech policjantów (w tym jeden na koniu), którzy stosownie do zalecenia Stenta powstrzymywali ludzi od zbliżania się do cylindra. W tłumie dawały się słyszeć okrzyki tych, dla których każde liczniejsze zgromadzenie jest sposobnością do robienia zamieszania i hałasu.

Stent i Ogilvy, przewidując możliwe starcie, telegrafowali do koszar z prośbą o przysłanie wojska, która miało eskortować synów Marsa, jak tylko wyjdą z cylindra. Drogo przypłacili swą troskliwość. Opis ich śmierci w dziennikach zgadza się w stu procentach z moim wrażeniem: trzy kłęby zielonawego dymu, świst i płomienie – to wszystko.

Wspomniany tłum był jednak w większym niż ja niebezpieczeństwie. Gdyby nie piaszczysta hałda porośnięta wrzosem, która wstrzymała impet owego gorącego promienia, wszyscy by zginęli. Gdyby paraboliczne zwierciadło wzniosło się jeszcze parę łokci wyżej, żywa dusza nie wyszłaby z tej nieszczęsnej przeprawy.

Wśród nagłego dudnienia płomieni, syku i blasku od zapalających się drzew, przejęty paniką tłum zachwiał się.

Iskry od gałęzi zaczęły padać na drogę wraz z palącymi się listkami, które niby ogniste języki podpalały suknie i kapelusze. Nagle usłyszano wołanie.

Podniosły się krzyki i nawoływania, a galopujący na koniu policjant, trzymając się za głowę, wpadł w tłum, krzycząc:

– Idą! idą!

Jakaś kobieta wrzasnęła, a wszyscy rzucili się z powrotem ku Woking. Na drodze zaczęto się przepychać i tłoczyć tak, że dwie kobiety i jakiś mały chłopiec zostali stratowani na śmierć.

VII

Jak wróciłem do domu

Z całej ucieczki pamiętam tylko uderzanie o drzewa i ciągłe potykanie się o poplątane wrzosy. Wciąż miałem przed oczyma ten bezlitosny miecz zagłady, ów promień tajemniczego żaru, który już-już miał mnie dosięgnąć. Pędziłem ciągle przed siebie. Wreszcie nie mogłem biec już dalej i wyczerpany ucieczką i podnieceniem padłem bez sił przy drodze koło jakiegoś mostu. Musiałem tak leżeć dość długo.

Wreszcie wstałem zdziwiony, nie zdając sobie sprawy z tego, co się stało. Strach mnie opuścił. Okazało się, że zgubiłem kapelusz, a kołnierz miałem rozpięty. Kilka minut temu istniały dla mnie tylko trzy rzeczy: okropność nocy, nieskończoność przestrzeni w naturze, moja własna bezbronność, zgroza i bliska śmierć. Teraz mój punkt widzenia zupełnie się odmienił. Mimo że nie odczułem żadnego wyraźnego przejścia z jednego stanu w drugi, byłem znów sobą, zwykłym porządnym obywatelem. Puste pole, szybka ucieczka, szalejące płomienie wydawały się czymś w rodzaju snu. Pytałem sam siebie, czy to wszystko naprawdę miało miejsce. Nie chciało mi się wierzyć. Podniosłem się i zacząłem wchodzić na pochyłość mostu. Mój umysł był jedną pustą kartą zdumienia, a ciało bez energii, więc szedłem, zataczając się jak pijany. Na moście ukazały się dwie postacie. Był to jakiś robotnik z małym synkiem. Pozdrowił mnie. Chciałem z nim porozmawiać, lecz zamiast tego mruknąłem tylko coś niewyraźnie i poszedłem dalej.

W Maybury jakiś pociąg niby długa wstążka dymu i wężowata linia oświetlonych okien przebiegł mi przed oczyma, zaturkotał, zahuczał i pomknął dalej. W bramie jednego domu stała gromadka rozmawiających ludzi. Wszystko to było tak prawdziwe, tak dobrze znane, a tamto, co za mną zostało, tak okropne i niewyobrażalne. Takie rzeczy, powtarzałem sobie, nie mogą się dziać naprawdę.

Być może to dziwne, ale czasem doznaję dziwnego oderwania się duszy od mojego ja i otaczającego mnie świata i obserwuję je jak coś oddalonego w czasie i przestrzeni, niemającego nic wspólnego z napięciem i tragicznością rzeczywistego życia. Tego wieczora to uczucie było bardzo silne.

Jak jednak pogodzić ze sobą tę ciszę i spokój z czyhającą śmiercią zaledwie dwie mile stąd?

Słyszałem pracę maszyn elektrycznych, wszystkie latarnie się świeciły. Zatrzymałem się przy gromadce ludzi.

– Jakieś nowiny z błoni? – spytałem.

– Co takiego? – odpowiedział pytaniem jeden z nich, odwracając się.

– Co słychać na błoniach? – powtórzyłem.

– A czy przypadkiem pan tam nie był? – spytali mężczyźni.

– Ludzie powariowali z tymi błoniami – rzekła kobieta. – O co chodzi?

– Nie słyszeliście o ludziach z Marsa? – zapytałem. – Istotach z Marsa?

– Aż za dużo – odparła kobieta. Dziękuję! – I wszyscy troje zaczęli się śmiać.

Czułem się upokorzony i zawstydzony. Bezskutecznie próbowałem opowiedzieć im, co widziałem. A oni znowu zaczęli się śmiać z moich urywanych zdań.

– Niedługo usłyszycie więcej – rzuciłem i poszedłem do domu.

Kiedy wszedłem do mieszkania, przestraszyłem żonę moją zmienioną twarzą. Skierowałem się do jadalni, napiłem się trochę wina i jak tylko zdołałem się trochę uspo-

koić, opowiedziałem jej, co się stało. Nietknięty obiad stał na stole, dopóki nie skończyłem opowiadać.

– Jedna jest tylko w tym wszystkim pociecha – powiedziałem, chcąc zatrzeć przykre wrażenie. – To najpowolniejsze istoty, jakie kiedykolwiek widziałem. Mogą więc zostać w tym dole i zabijać ludzi, którzy się do nich zbliżą, ale nie będą mogły z niego wyjść... Tylko ten ich okropny wygląd!

– Nie mów już więcej – poprosiła żona, kładąc mi rękę na ramieniu.

– Biedny Ogilvy! I pomyśleć, że on tam może leży nieżywy!

Przynajmniej moja żona uwierzyła w to, co opowiedziałem, a kiedy spostrzegłem, jak blednie, nagle urwałem.

– Oni mogą tu przyjść – powtarzała nieustannie.

Namówiłem ją, by się napiła wina, i starałem się ją uspokoić.

– Na szczęście ledwo się ruszają – odparłem.

Dla uspokojenia jej i siebie zacząłem powtarzać wszystko, co mówił niegdyś Ogilvy o tym, że jest mało prawdopodobne, by mieszkańcy Marsa mogli przeżyć na Ziemi, szczególny nacisk kładąc na trudności wynikające z szybszego obrotu Ziemi wokół swojej osi. Na powierzchni Ziemi siła grawitacji jest trzy razy większa niż na Marsie. Mieszkaniec Marsa zatem u nas będzie ważyć trzy razy więcej niż u siebie, podczas kiedy siła jego mięśni pozostanie ta sama. Jego ciało stanie się więc dla niego najcięższą przeszkodą. Takie było ogólne przekonanie. Zarówno „Times”, jak i „Daily Telegraph”, informowały o tym następnego dnia z największą pewnością. Ale i oni, i ja niestety zapomnieliśmy o dwóch neutralizujących wpływach powszechnego ciążenia.

Atmosfera ziemska zawiera, jak już wszystkim wiadomo, znacznie mniej argonu, a więcej tlenu niż Mars. Ożywczy wpływ tlenu niewątpliwie przeciwważył zwiększony ciężar ich ciał. Drugą zaś okolicznością było to, że tak wysoko posunięta wiedza mechaniczna, jaką posiadali Marsjanie, mogła w razie potrzeby przezwyciężyć tę trudność.

Wówczas nie brałem tego wszystkiego pod uwagę, dlatego byłem całkowicie pewny, że jesteśmy zupełnie bezpieczni i nie grozi nam napaść obcych przybyszów. Posiłek i wino oraz potrzeba dodania odwagi żonie sprawiły, że poczułem się odważny i bezpieczny.

– To jednak bardzo lekkomyślnie z ich strony. Zapewne ze strachu stracili głowę. Może nie spodziewali się zastać tu istot żyjących, a tym bardziej inteligentnych – powiedziałem. – Jedna bomba rzucona do dołu wszystkich ich zabije.

Wyjątkowe podniecenie tego dnia sprawiło, że mój umysł nadzwyczaj dobrze zapamiętał najdrobniejsze szczegóły. Do dziś doskonale pamiętam nasz stół, słodką i zaniepokojoną twarz mojej drogiej żony, patrzącej na mnie spod różowego abażuru, biały obrus ze srebrnym i kryształowym nakryciem (bo w tamtych czasach nawet filozofowie posługiwali się pewnym komfortem), czerwone wino w kieliszku – z fotograficzną dokładnością odtwarzam to w moim umyśle.

Przeplatając deser papierosem, siedziałem tak przy końcu stołu, żałując powściągliwości Ogilvy’ego i opowiadając o krótkowzrocznym tchórzostwie mieszkańców Marsa.

Tak też zapewne przemawiał do swojej samicy zacny dodo na Mauritiusie, kiedy wygodnie rozparty w gnieździe, ujrzał po raz pierwszy zawijający do brzegu okręt pełen zgłodniałych i nielitościwych marynarzy. „Jutro zadziobiemy ich na śmierć, moja kochana”.

Nie wiedziałem tego wówczas, ale był to ostatni cywilizowany obiad, jaki zjadłem w ciągu wielu, wielu strasznych dni.

VIII

Piątkowa noc

Ze wszystkich wyjątkowych zdarzeń, jakie miały miejsce tego dnia, najdziwniejszy był chyba spokojny bieg zwykłych ludzkich czynności na tle rozwijających się wypadków, które niebawem miały zupełnie odwrócić porządek ziemskich spraw. Gdyby w piątek wieczorem ktoś ciekawy zakreślił w Woking wielkim cyrklem koło o pięciomilowym promieniu, nie wiem, czy w jego obrębie znalazłoby się wielu ludzi troszczących się o cylinder, z wyjątkiem krewnych Stenta lub owych kilku rowerzystów i nieznanych osób, które leżały martwe na polu niedaleko piaszczystych rozkopów. Nikt nie pytał o nowych, nieznanych przybyszów. Wiele osób słyszało wprawdzie o cylindrze i rozmawiało o nim w wolnych chwilach, ale z pewnością nie wywoływało to sensacji, jaką było ultimatum przesłane Niemcom.

Telegram poczciwego Hendersona, opisujący stopniowe otwieranie się cylindra, wzięto za kaczkę dziennikarską, a jego gazeta, zapytawszy tą samą drogą o bliższe szczegóły (biedny Henderson już nie żył) i nie otrzymawszy żadnej odpowiedzi, zaniechała druku wydania nadzwyczajnego.

W obrębie nawet owego pięciomilowego kręgu większość ludzi była niewzruszona. Wspomniałem już o zachowaniu się tych, których spotkałem. W całej okolicy ludzie jedli i pili, robotnicy po całodziennych zajęciach uprawiali ogródki, kładziono spać dzieci, młodsi spacerowali, romansując, uczeni siedzieli pochyleni nad książkami.

Gdzieniegdzie może dał się słyszeć jakiś gwar na ulicy, nowy dominujący temat rozmów w kawiarniach i barach, czasem jakiś poseł lub naoczny świadek ostatnich wypadków wywołali gwałtowniejsze poruszenie, wołano i biegano, lecz codzienny porządek dnia pracy, posiłku i snu szedł zwykłym odwiecznym biegiem, jak gdyby na niebie nie istniała żadna planeta zwana Marsem. Nawet w najbliższych okolicach miejsca wypadku, czyli na stacji Woking i Horsell, wszystko było jak zwykle. Jakiś chłopiec z miasta, wpisując się w prawa Smitha[4], sprzedawał gazety z wieczornymi wiadomościami.

Ciągłe dzwonienie i wywoływanie kierunku pociągów, głośne gwizdanie lokomotyw mieszały się wciąż z jego okrzykiem: „Ludzie z Marsa!”. Około dziewiątej mocno poruszeni tym zdarzeniem gapie przyszli na stację, ale wywołali tylko wrażenie podobne do tego, jakie zrobiłoby kilku hałaśliwych pijaków. Podróżni, jadący w stronę Londynu i spoglądający przez okna wagonu na ciemne pola widzieli słabą iskrę, wylatującą od strony Horsell, potem czerwonawe światło i trochę dymu na niebie. Myśleli zapewne, że to palą się wrzosowiska. Dopiero na samym ich skraju dawało się zauważyć pewne poruszenie. Około sześciu willi paliło się w okolicy Woking. Zapalono światła we wszystkich domach okolicznych i ludzie wcale nie kładli się spać.

Na obu mostach Horsell i Chobdam stał tłum przypatrujących się ludzi. Kilku odważniejszych zapuściło się w ciemności i podpełzało do miejsca, gdzie spadli przybysze. Nie wrócili już, bo od czasu do czasu promień światła, niby błysk latarni wojennego okrętu, przeciął pole, a za nim podążał ów żar siejący śmierć. Gdyby nie to, duża przestrzeń byłaby zupełnie cicha i pusta, a zwęglone ciała zabitych leżały w świetle gwiazd przez noc całą i następny dzień. Wiele osób słyszało też stukanie młotów w dole z piachem.

Tak było w piątek wieczorem. Pośród tego wszystkiego, niby zatruta strzała wbita w skórę naszej szarej Ziemi, sterczał ów cylinder. Lecz trucizna dopiero zaczynała działać. Wokół niego znajdował się kawał cichego pola, które zarysowywało się miejscami kilkoma ciemnymi, niewyraźnymi przedmiotami, leżącymi w powykręcanych konwulsyjnie pozycjach. Tu i ówdzie palił się krzak lub drzewo. Poza tym widać było mały krąg ludzi, dalej zaś nic więcej. Wielka gorączka wojny, która miała niebawem ścinać krew w żyłach, paraliżować nerwy i mózgi ludzkie, miała się dopiero rozwinąć.

Przez całą noc mieszkańcy Marsa coś kuli i poruszali się, nie śpiąc, nie odpoczywając, pracowali nad przygotowaniem maszyn, a od czasu do czasu tylko kłąb zielonkawego dymu podnosił się w usiane gwiazdami niebo.

Około jedenastej kompania wojska przybyła z Horsell i utworzyła kordon wzdłuż brzegów błoni. Kilku oficerów z koszar w Inkerman było tam już z samego rana, a jednego z nich, majora Edena, nie odnaleziono. Pułkownik regimentu przyszedł na most Chobdam około północy i wypytywał ludzi o szczegóły.

Władze wojskowe widocznie zdawały sobie sprawę z niebezpieczeństwa, bo nazajutrz o jedenastej gazety podały wiadomość, że szwadron huzarów i około 400 ludzi z brygady Cardigan wymaszerowały z Aldershot.

Parę sekund po północy tłum na drodze Chertsey i Woking ujrzał gwiazdę spadającą z nieba na sosnowy las położony na północnym zachodzie. Spadła, zabłysła zielonawym światłem i zaiskrzyła niczym błyskawica. To był drugi cylinder.

IX

Walka się rozpoczyna

Sobota została mi w pamięci jako dzień oczekiwania. Było gorąco, duszno, ciśnienie skakało gwałtownie. Spałem mało, wstałem wcześnie i wyszedłszy rano do mego ogrodu, nasłuchiwałem, ale od strony błoni nic prócz skowronka nie było słychać.

Przed dom jak zwykle zajechał mleczarz, a ja podszedłem do niego spytać o wiadomości. Powiedział mi, że w nocy wojsko otoczyło Marsjan i że planowane jest sprowadzenie armat.

– Nie chcą ich zabijać, jeżeli tylko będzie można tego uniknąć – rzekł.

Zobaczyłem sąsiada pracującego w ogrodzie, rozmawiałem z nim chwilę, a potem poszedłem na śniadanie. To był niezwykły poranek. Mój sąsiad utrzymywał, że wojsko albo weźmie do niewoli, albo zabije nieprzyjaciela.

– Szkoda, że są tacy nieprzystępni – rzekł. – Byłoby przecież bardzo ciekawe dowiedzieć się, jak oni żyją na tej swojej planecie i można by się czegoś od nich nauczyć.

To mówiąc, podał mi trochę truskawek, które z entuzjazmem uprawiał, i opowiedział o spaleniu się lasów w Links.

– Mówią, że drugi taki cylinderek tam spadł. Jeden w zupełności by wystarczył. Ta historia będzie drogo kosztowała towarzystwa ubezpieczeniowe. – Mówiąc to, śmiał się wesoło. Lasy paliły się jeszcze. Sąsiad wskazał na pas unoszącego się w oddali dymu.

– Chociaż się spalą, to ziemia pod nimi długo będzie jeszcze gorąca z powodu grubego pokładu igieł i torfu, jaki się tam znajduje!

Potem zaczął się rozczulać nad „biednym Ogilvym”.

Po śniadaniu, zamiast zasiąść do pracy, postanowiłem zajrzeć na błonia. Przy moście kolejowym spotkałem gromadkę żołnierzy – zdaje się saperów – ludzi w okrągłych czapkach i brudnych czerwonych kurtkach. Mieli ciemne spodnie i buty sięgające łydek. Powiedzieli mi, że mają rozkaz nieprzepuszczania nikogo przez most. Spojrzałem przed siebie i zobaczyłem jednego żołnierza stojącego tam na warcie. Rozmawiałem z wojskowymi jeszcze jakiś czas i opowiedziałem im, jak wyglądają mieszkańcy Marsa, których widziałem wczoraj. Nikt z obecnych nie miał o nich pojęcia, więc zasypywano mnie pytaniami. Mówili, że nie wiedzą, kto nakazał mobilizację wojska, i zdawało im się, że wynikła jakaś sprzeczka w gwardii. Saper jest dużo bardziej wyszkolony niż prosty żołnierz, rozważali więc dość poważnie niezwykłe warunki prawdopodobnej walki. Gdy mówiłem im o gorącym promieniu, zaczęli się sprzeczać:

– Mówię, że trzeba się tam podkraść i zaatakować – rzekł jeden.

– Akurat – odpowiedział inny. – Co nas zasłoni przed ich ogniem? Może patyki, w których się usmażymy? Trzeba podejść tak daleko, jak będzie można, a potem zrobić przekop.

– Niech cię diabli z twoimi przekopami. Zawsze tylko chcesz robić przekopy, powinieneś się urodzić jako królik Snippy.

– Czy oni nie mają szyi? – zapytał nagle mały zamyślony człowieczek palący fajkę.

Powtórzyłem mój opis obcych.

– To wielonogi, mięczaki! Kiedyś mówiono: „ludzi łowić będziesz”, a teraz: „z rybami wojować będziesz”!

– To nie grzech zabijać takie bestie – ocenił po chwili pierwszy.

– Dlaczego by nie zbombardować te przeklęte istoty i od razu z nimi skończyć? – rzucił mały człowieczek. – Nie wiemy, co oni jeszcze mogą nam zrobić.

– A gdzie masz armaty? – zapytał pierwszy. Nie ma czasu do stracenia, a co masz zrobić, rób od razu. To moja zasada.

Tak rozmawiających ich zostawiłem i poszedłem na stację, by kupić tyle gazet, ile tylko się da.

Nie będę jednak zanudzał czytelników opisem tego długiego poranka i jeszcze dłuższego popołudnia. Nie udało mi się nawet spojrzeć na błonia, bo nawet wieże kościołów w Chobdam i Horsell były zajęte przez władze wojskowe. Żołnierze, do których się zwracałem, nic nie wiedzieli, oficerowie byli zaaferowani i mieli tajemnicze miny. Ludzie w mieście czuli się natomiast całkowicie bezpieczni pod opieką sił zbrojnych. Od samego Marshalla, dyrektora zaopatrzenia, dowiedziałem się, że jego syn był wśród zabitych na błoniach. Żołnierze nakazali mieszkańcom przedmieść w Horsell pozamykać domy i je opuścić.

Na drugie śniadanie wróciłem do domu bardzo zmęczony, bo – jak już wspominałem – dzień był bardzo gorący i duszny, więc aby się orzeźwić, wziąłem po południu zimną kąpiel. O wpół do piątej poszedłem znów na stację po wieczorną gazetę, bo poranne zawierały tylko bardzo niedokładny opis śmierci Stenta, Hendersona, Ogilvy’ego i innych. Marsjan nie widziałem. Wydawali się bardzo zajęci, słychać było tylko odgłosy kucia, a nieustający dym unosił się nad miejscem, gdzie spadli. Widocznie przygotowywali się do walki. „Nowe próby nawiązania kontaktu pozostały dotąd bez skutku” – to formułka podawana przez dzienniki. Jeden z saperów powiedział mi natomiast, że ta próba to była flaga na długiej żerdzi, trzymana przez człowieka stojącego w rowie, a Marsjanie zwrócili na nią tyle uwagi, co my na ryczenie krowy.

Przyznaję, że widok tego całego zbrojenia się i wszystkich przygotowań mocno mnie podekscytował i podsycił moją wyobraźnię, która nastawiła mnie wojowniczo i już wyobrażałem sobie porażkę naszych napastników. Coś z moich szkolnych wspomnień o bitwach i bohaterskich czynach nagle odżyło i cała ta sprawa wydała mi się niezupełnie sprawiedliwa. Biedni Marsjanie! Wydawali się tak bezbronni w tym swoim dole.

O trzeciej dał się słyszeć głuchy odgłos armatniego wystrzału z Chertsey czy też Addlestone. Powiedziano mi, że tlący się las, gdzie spadł drugi cylinder, jest bombardowany w nadziei zniszczenia tego przedmiotu, zanim zdąży się otworzyć. Około piątej dopiero jednak nadciągnęło do Chobdam jedno działo polowe, mające być użyte przeciw Marsjanom.

Około szóstej wieczorem, gdy siedziałem z żoną w altanie przy herbacie, rozmawiając głośno o grożącej nam bitwie, dał się słyszeć głuchy łoskot, potem już nieustanne strzelanie, a tuż przy nas gwałtowny, przerażający trzask, który wstrząsnął ziemią. Wybiegłem na trawnik i zobaczyłem wierzchołki drzew nad Szkołą Orientalną, buchające płomieniem, a wieżę małego kościołka obok rozpadającą się w ruiny. Dach kolegium zniknął, a sam gmach wyglądał, jakby skierowano na niego co najmniej stufuntowe działo. Jeden z kominów na naszym domu pękł, jakby go trafił pocisk, potłukł dachówkę i zawalił się pod oknem mojego gabinetu.

Staliśmy oboje z żoną niemi z przerażenia i dopiero teraz spostrzegłem, że przez zniszczenie Szkoły Orientalnej nasz dom stanął odkryty na linii ognistego promienia Marsjan.

Na ten widok chwyciłem żonę za rękę i nic nie mówiąc, wybiegłem z nią na drogę. Potem poszedłem po służącą, mówiąc jej, że sam zabiorę kuferek, o który prosiła.

– Nie możemy tu dłużej zostać. – Kiedy to mówiłem, strzelanie rozpoczęło się na nowo.

– Dokąd pójdziemy? – zapytała przerażona żona.

Zastanowiłem się przez chwilę i przypomniałem sobie o jej kuzynach w Leatherhead.

– Do Leatherhead! – krzyknąłem, by usłyszała mnie pośród huku.

Ona spojrzała przed siebie. Ludzie wychodzili zaniepokojeni ze swoich domów.

– Ale jak się tam dostaniemy? – spytała.

W dole pod nami widziałem przejeżdżający przez most cały zastęp huzarów. Trzech pogalopowało przez otwarte bramy zniszczonej Szkoły Orientalnej, dwóch innych zsiadło z konia i biegało od domu do domu. Słońce świeciło na czerwono przez unoszące się kłęby dymu i nadawało wszystkiemu nieziemskiego wyglądu.

– Stójcie tutaj, tu jesteście bezpieczne. – To mówiąc, pobiegłem do baru Pod Białym Koniem, bo wiedziałem, że jego właściciel ma wóz i konia. Biegłem co sił, ponieważ domyślałem się, że za chwilę wszyscy po tej stronie wzgórza zaczną uciekać i będą potrzebować środka transportu. Mężczyznę znalazłem za ladą, zupełnie nieświadomego tego, co się działo za jego domem. Jakiś człowiek odwrócony do mnie plecami rozmawiał z nim.

– Potrzebuję funta – odezwał się oberżysta – i nie mam nikogo, kto by go zawiózł.

– Dam panu dwa! – zawołałem przez ramię nieznajomego.

– Za co?

– I odwiozę go panu o północy – dodałem.

– Na Boga – rzekł oberżysta. – Po co ten pośpiech? Sprzedaję wieprzka. Dwa funty i przywieziesz go pan z powrotem? Po co?

Wytłumaczyłem szybko, że chodzi mi o wóz do przeprowadzki, a on mi go dał. Wtedy jeszcze nie wydało mi się konieczne, żeby oberżysta też się wyprowadzał. Wziąłem wóz i czym prędzej odjechałem. Kiedy dotarłem do miejsca, gdzie czekały moja żona i służąca, zostawiłem konia wraz z wozem pod ich opieką, sam zaś pobiegłem do domu, by zabrać wszystkie wartościowe przedmioty. W czasie gdy byłem tym zajęty, buki rosnące przy domu już się tliły, a parkan stanął w ogniu. Tymczasem jeden z huzarów, który stracił konia, biegał od domu do domu, nawołując mieszkańców, by opuszczali swoje domostwa. Przechodził właśnie koło mnie, kiedy obładowany swoimi skarbami zawiązanymi w obrus wychodziłem na ulicę. Zawołałem go:

– A co tam nowego?

Odpowiedział mi półsłówkami i pobiegł dalej, a nagły obłok czarnego dymu nagle mi go zasłonił. Zajrzałem jeszcze do sąsiadów, aby się upewnić, że pojechali do Londynu i zostawili dom zamknięty, i wróciłem raz jeszcze, aby stosownie do danej obietnicy wynieść jeszcze kuferek służącej. Wyciągnąłem go z pośpiechem, wrzuciłem na siedzenie obok niej, po czym biorąc lejce w rękę, skoczyłem na siedzenie obok żony, aby za chwilę znaleźć się już z dala od dymu i hałasu, pędząc co koń wyskoczy do Maybury Hill.

Przed nami roztaczał się spokojny widok pól obsianych pszenicą po obu stronach drogi i baru w Maybury, z kiwającym się na drucie szyldem. Kiedy zjechaliśmy z góry, obejrzałem się za siebie. Kłęby dymu i płomieni rozciągały się od wschodu na zachód, a drogą za nami biegło wielu ludzi. Wśród tego chaosu dość słabo słychać było nabijanie mechanicznego działa oraz wystrzały broni ręcznej. Marsjanie widocznie zapalali wszystko, co tylko znajdowało się w promieniu ich złowrogiego ciepła.

Nie jestem zbyt doświadczonym woźnicą, musiałem więc odwrócić się i zająć się koniem, a kiedy spojrzałem znowu za siebie, czarny dym ogarnął już także drugie wzgórze. Zaciąłem więc konia i puszczając mu wodze, pędziłem, jak tylko się dało, by zostawić jak najdalej dyszącą za nami zagładę.

X

Wśród burzy

Leatherhead leży jakieś dwanaście mil od Maybury. Nad świeżo skoszonymi łąkami unosił się zapach siana, a żywopłoty po obu stronach drogi uśmiechały się do nas całą masą polnych róż. Częste wystrzały, które się rozpoczęły, gdy opuszczaliśmy Maybury, nagle ucichły, czyniąc wieczór nadzwyczaj cichym i spokojnym. Przybyliśmy szczęśliwie do Leatherhead około dziewiątej. Koń odpoczął i popasł się trochę, a ja wypiłem z kuzynami herbatę i poleciłem żonę ich opiece.

Przez całą drogę moja małżonka była bardzo milcząca i jakby przygnębiona złymi przeczuciami. Starałem się uspokoić ją, mówiąc, że Marsjanie są skrępowani własną ociężałością – nie mogą się ruszyć z piasków i zdołają zaledwie podpełznąć trochę dalej. Lecz ona na to wszystko odpowiadała tylko monosylabami, a gdyby nie obietnica dana oberżyście, że mu odprowadzę konia, z pewnością nalegałaby, żebym został na noc w Leatherhead. Ach, gdybym jej posłuchał! Przypominam sobie bladą twarz żony, kiedy się żegnaliśmy.

Byłem cały dzień gorączkowo podniecony. Paliło mnie coś podobnego do gorączki wojennej, która czasem napada cywilizowane społeczeństwa, weszło mi w żyły i dlatego w głębi duszy wcale nie żałowałem, że jeszcze tego samego dnia muszę wracać do Maybury. Obawiałem się nawet, że ostatnia słyszana strzelanina mogła oznaczać zupełną zagładę naszych najeźdźców.

Była już prawie jedenasta, kiedy wyruszyłem z powrotem. Noc była ciemna, a mnie, który wyszedłem z dobrze oświetlonego przedpokoju kuzynów, wydała się prawie czarna. Było duszno i parno jak w dzień. Nad nami przelatywały prędko czarne chmury, chociaż na dole nie czuć było najlżejszego nawet wietrzyku. Służący zapalił obie latarnie. Na szczęście drogę znałem dobrze. Żona stała na progu domu, patrząc na mnie, dopóki nie wskoczyłem do powozu, a potem nagle cofnęła się, zostawiając mnie z dwoma kuzynami życzącymi mi szczęśliwej drogi.

Z początku obawy żony udzieliły mi się trochę, ale zaraz zacząłem myśleć tylko o gościach z Marsa. Dotąd nie znałem jeszcze wyniku wieczornej walki, nie wiedziałem nawet, co wpłynęło na jej przyspieszenie. Kiedy zbliżałem się do Oakham, bo tę drogę wybrałem jako powrotną, ujrzałem na zachodniej stronie horyzontu czerwonawe światło, które w miarę jak się zbliżałem, podnosiło się coraz wyżej. Pędzące chmury zbierającej się burzy mieszały się tam z masami czarnego i czerwonego dymu.

Ripley Road była pusta i oprócz kilku świateł w oknach nie było tam żywego ducha. Na zakręcie drogi do Pyrford, gdzie stała jednak gromadka ludzi odwróconych do mnie plecami, ledwo uniknąłem przykrego wypadku. Kiedy przejeżdżałem koło nich, nie odezwali się do mnie ani słowem. Nie wiem więc, czy wiedzieli już coś o zdarzeniach, jakie miały miejsce na wzgórzu, i czy mieszkańcy domów, koło których przejeżdżałem, spali spokojnie, czy też opuścili je lub zmęczeni i niespokojni czekali na dalsze wypadki.

Z Ripley do Pyrford jechałem doliną rzeki Wey, nie widziałem więc czerwonej łuny. Kiedy zacząłem wjeżdżać na małe wzgórze, na którym stoi kościół w Pyrford, łuna ukazała się znowu, a wierzchołki drzew zadrżały pod pierwszym tchnieniem burzy. Potem słyszałem, jak zegar na wieży kościoła w Pyrford wybijał północ, a później jeszcze ujrzałem rysującą się czarno sylwetkę Maybury na czerwonym tle.

W tej samej chwili oślepiający zielonawy błysk oświecił drogę i lasy Addlestone. Poczułem szarpnięcie lejców i ujrzałem, jak ciemne chmury rozdarł pas zielonego ognia, po czym coś spadło po lewej stronie drogi. Była to trzecia spadająca gwiazda!

W ślad za tym wybuchnęła zbierająca się dotąd burza i piorun niby rakieta przeleciał nam nad głową. Koń skoczył w bok i mnie poniósł. Wzgórze w tym miejscu lekko opada i po tej pochyłości teraz pędziliśmy. Błyskawice następowały po sobie tak szybko, jak jeszcze nigdy w życiu nie widziałem, a pioruny, z towarzyszącym im jakimś dziwnym trzaskiem, grzmiały niczym odgłos olbrzymiej maszyny elektrycznej. Przy tym to niknącym, to oślepiającym świetle, widziałem drobny grad, który mnie ciął po twarzy.

Z początku patrzyłem tylko na drogę, aż nagle coś posuwającego się ku Maybury po przeciwnym stoku wzgórza zwróciło moją uwagę. Z początku wziąłem to za mokry dach jakiegoś domu, potem w świetle błyskawicy, która naraz oświetliła cały krajobraz, ujrzałem coś szczególnego. Jak mam to opisać? Jakiś potworny trójnóg, wyższy niż kilka domów razem, posuwał się nad drzewami, gniótł i łamał je podczas tego pochodu, jakaś chodząca maszyna z błyszczącego metalu przemierzała wrzosowisko! Widziałem zwisające z niej stalowe łańcuchy czy sznury, a hałas, który powodowały, mieszał się z łoskotem burzy.

Błysk... i znów ukazuje się wyraźnie, jak przekracza drogę, niknie... i znowu ukazuje się prawie natychmiast sto łokci dalej. Wyobraźcie sobie olbrzymi taboret do dojenia krów przemieszczający się i podskakujący na ziemi. Takie wrażenie sprawiały te szybkie błyskawice, z tą tylko różnicą, że ów taboret to była olbrzymia machina.

Potem drzewa w pobliskim lesie rozchyliły się z trzaskiem, jakby były kruchymi krzakami, a przez wyłom, jaki powstał, zaczął posuwać się szybko w moją stronę drugi podobny trójnóg. Mnie zaś koń szybko unosił prosto na niego! Na widok drugiego potwora odwaga opuściła mnie całkowicie. Bojąc się spojrzeć na niego po raz drugi, szarpnąłem gwałtownie lejcami, kierując konia na prawo, i w tej samej chwili powóz się przewrócił, dyszle złamały, a ja wpadłem do niezbyt głębokiej kałuży.

Wydostałem się z niej szybko i z nogami wciąż jeszcze w wodzie pełzałem pod kępę świerków. Koń leżał bez ruchu, a przy świetle częstych błyskawic widać było pudło przewróconego powozu, w którym jedno koło jeszcze powoli się obracało. Po chwili olbrzymi mechanizm przeszedł koło mnie i kroczył dalej w kierunku Pyrford.

Z bliska rzecz ta wyglądała niezmiernie dziwnie. Nie był to bowiem bezmyślny mechanizm posuwający się naprzód, tylko maszyna. Wydawała metaliczny odgłos, zaopatrzona w dzwoniące, giętkie ramiona, z których jedno wyrwało po drodze duży świerk. Wybierała sobie drogę z dziwną świadomością, a miedziany kaptur, którym była na wierzchu przykryta, obracał się to w jedną, to w drugą stronę i przypominał głowę rozglądającą się na wszystkie strony. Na plecach miała coś na kształt rybackiego koszyka, a ze wszystkich jej stawów i członków wydobywały się kłęby zielonego dymu. Wszystko to widziałem w chwili, kiedy przechodziła koło mnie. Chwilę potem już jej nie było.

Przechodząc, wydawała głos zagłuszający grzmoty: „Alu! Alu!”, i parę minut później była już przy swojej poprzedniczce, pochylając się nad czymś na polu. Sądzę, że to musiał być trzeci z owych dziesięciu cylindrów wysłanych do nas z Marsa.

Przez parę minut leżałem wśród deszczu i ciemności przerywanej tylko drżącym światłem, wydawanym przez poruszające się metalowe potwory. Padał drobny grad, a na jego tle majaczyły owe dziwne postacie, to ukazując się w świetle błyskawic, to ginąc w ciemnościach nocy.

Byłem cały przemoknięty od padającego gradu i wody w kałuży i upłynęło trochę czasu, zanim moje zdumienie ustąpiło na tyle, że wydostałem się na brzeg i zacząłem myśleć o grożącym mi niebezpieczeństwie.

Niedaleko ode mnie stała chata najemnika otoczona polem ziemniaków. Zerwałem się na równe nogi i zacząłem biec w jej stronę. Przybywszy tam, zacząłem walić do drzwi. Nikt nie otwierał, więc zacząłem pędzić wzdłuż rowu, niewidoczny tam dla potwornych maszyn, ku lasowi w Maybury.

W ukryciu, przemokły i drżący z chłodu, zacząłem się posuwać w stronę mojego domu. Długo chodziłem pomiędzy drzewami, szukając ścieżki. Było bardzo ciemno, bo błyskawice stawały się coraz rzadsze, a grad, który przed chwilą padał gęsto, zmienił się teraz w słupy wody lejące się przez przestrzenie pomiędzy drzewami.

Gdybym sobie zdawał wówczas sprawę z tego, co się dzieje, natychmiast zawróciłbym przez Cobham do żony w Leatherhead. Nie umiałem jednak dostatecznie zebrać myśli, oszołomiony niezwykłymi zjawiskami, zmęczony, przemoknięty, ogłuszony i oślepiony burzą.

Miałem tylko blade pojęcie, że wracam do domu. Potykałem się o drzewa, wpadłem do rowu i zbiłem sobie kolano, a potem wreszcie wybiegłem na pole, które było jednym morzem pędzonych przez burzę wody i piasku. W tej ciemności jakiś człowiek wpadł na mnie, a ja aż cofnąłem się od nagłego zderzenia.

Mężczyzna krzyknął przerażony, odskoczył na bok i zaczął biec, zanim zdołałem na tyle zebrać myśli, by się do niego odezwać. Burza tymczasem była tak gwałtowna, że z największym trudem szedłem pod górę. Wreszcie dotarłszy do parkanu po lewej stronie, szedłem wzdłuż niego przez jakiś czas. U szczytu potknąłem się o coś miękkiego, a przy świetle błyskawicy zobaczyłem pod nogami masę materiału i parę butów. Zanim udało mi się odgadnąć, że to leżący człowiek, błyskawica zgasła. Stałem, czekając na drugą, a kiedy nadeszła, moim oczom ukazał się dobrze zbudowany mężczyzna, schludnie ubrany, którego głowa podwinięta była pod tułów pod samym płotem tak, jakby go coś rzuciło gwałtownie na ogrodzenie.

Przezwyciężając wstręt, bo nigdy wcześniej nie dotykałem trupa, schyliłem się, by zbadać nieszczęśnikowi puls. Nie żył. Widocznie skręcił kark, uderzając o ogrodzenie. Trzecia błyskawica oświetliła mu twarz i rozpoznałem w nim oberżystę, od którego pożyczyłem konia. Przeszedłem ostrożnie obok ciała, a potem koło koszar i komisariatu policji, w stronę mojego domu. Wzgórze już było bez ognia, choć na błoniach wciąż jeszcze kłębiły się czerwone płomienie i dym, walczące z gradem. Na tyle, na ile mogłem zobaczyć, domy około mnie były nietknięte. Przy koszarach na drodze leżała jakaś ciemna masa.

Niedaleko mostu słychać było głosy i kroki, lecz nie miałem odwagi ani wołać, ani iść w ich stronę. Otworzyłem drzwi do domu, wszedłem do środka, po czym zamknąłem je i zaryglowałem. Podszedłem do schodów i usiadłem na pierwszym stopniu. Głowę miałem jeszcze pełną maszerujących metalowych potworów i nieżywego ciała roztrzaskanego o parkan. Oparłem się o ścianę, drżąc.

XI

W oknie

Jak już wcześniej wspominałem, musi minąć dość dużo czasu, zanim gwałtowne emocje u mnie ostygną. Kiedy to się stało, zauważyłem, że jestem przemoknięty i zziębnięty, a około mnie na schodach pojawiły się małe kałuże. Podniosłem się mechanicznie, przeszedłem do jadalni, napiłem się whisky i postanowiłem zmienić ubranie.

Kiedy się przebrałem, wszedłem na górę do gabinetu, ale dlaczego to zrobiłem, do tej pory nie wiem. Okno tego pokoju wychodzi na błonia Horsell, a podczas naszej pospiesznej ucieczki, zostawiłem je otwarte. Korytarz był ciemny, a w świetle okna pokój wydawał mi się także niezmiernie mroczny. Stanąłem w progu, przy drzwiach.

Burza przeszła, wieże Kolegium Orientalnego i okalające je sosny znikły, a w dali przy czerwonawym świetle widać było błonia i kopalnie piasku, wokół których poruszały się tu i ówdzie olbrzymie czarne kształty, dziwaczne i straszne.

Cała okolica po tamtej stronie stała w ogniu. Od czasu do czasu gęstszy obłok dymu zasłaniał kształty poruszających się synów Marsa. Nie mogłem zobaczyć, co robią, jak wyglądają ani też odgadnąć, do czego służą czarne przedmioty, którymi byli zajęci. Nie widziałem też ognia bliżej nas, mimo że jego łunę widać było na ścianie naprzeciwko okna, a silny smolisty zapach unosił się w powietrzu.

Zamknąłem ostrożnie drzwi i przysunąłem się do okna. Moim oczom ukazał się wtedy szeroki widok: z jednej strony na domy okalające stację w Woking, z drugiej na opalone lasy Byfleet. Jakieś światło paliło się u stóp wzgórza na linii kolejowej, a kilka domów na drodze do Maybury oraz ulice blisko stacji tworzyły masę żarzących się ruin. Światło na kolei z początku mnie zaciekawiło. Dostrzegłem tam stos czegoś czarnego, jakiś blask, a na prawo od niego cały rząd żółtych przedmiotów. Uświadomiłem sobie, że to rozbity pociąg – przednia część roztrzaskana i paląca się, a wagony jeszcze stojące na szynach.

Pomiędzy tymi trzema ogniskami światła, palącymi się domami, rozbitym pociągiem i pożogą w Chobdam, rozciągały się nierówne ciemne kawałki, poprzerywane tylko tu i ówdzie dymiącymi zgliszczami. Był to nadzwyczaj dziwny widok, bardzo przypominający huty szkła oglądane w nocy. Z początku, choć ciągle wypatrywałem ludzi, w ogóle ich nie było. Dopiero później na tle świateł w Woking spostrzegłem kilka ciemnych postaci idących w poprzek stacji kolejowej.

A zatem ten ognisty chaos to był mój mały świat, w którym żyłem spokojnie przez tyle lat! Co się stało podczas ostatnich siedmiu godzin, jeszcze nie wiedziałem, nie umiałem również (zaczynałem się tylko odrobinę domyślać) wytłumaczyć sobie, jaki jest związek pomiędzy tymi ciężkimi potworami wychodzącymi z cylindra a mechanicznymi kolosami. Z dziwnym uczuciem zaciekawienia przysunąłem sobie krzesło do okna, usiadłem i zacząłem wpatrywać się w zwęgloną okolicę, a szczególnie w trzy olbrzymie czarne przedmioty, które uwijały się wokół piaskowej jamy.

Przedmioty te wydawały się czymś pochłonięte. Zaczynałem się zastanawiać, czym one w ogóle są. Czy to mechanizmy posiadające inteligencję? To przecież było nieprawdopodobne. A może w każdym z nich siedzi człowiek z Marsa i wydaje rozkazy, kieruje nim, używa machiny jak ludzkiego mózgu? Zacząłem porównywać owe przedmioty do maszyn zbudowanych przez ludzi i pierwszy raz uświadomiłem sobie, w jaki sposób inteligentny organizm zwierzęcy postrzega pancernika lub maszynę parową.

Po burzy niebo było czyste, a ponad dymem unoszącym się nad palącą się okolicą mała niby łepek od szpilki planeta Mars już się chowała po zachodniej stronie nieba. Nagle jakiś żołnierz wszedł do mojego ogrodu. Usłyszałem, jak wdrapuje się po sztachetach i budząc się z letargu, w jakim się znajdowałem, spostrzegłem, gdy wchodził przez ogrodzenie. Na widok istoty ludzkiej odrętwienie mnie opuściło. Wychyliłem się przez okno i cicho zawołałem:

– Pst!

Mężczyzna zatrzymał się, siedząc na płocie jak na koniu, i słuchał. Potem zszedł na ziemię, podszedł w stronę domu i cicho stąpając, również szeptem zapytał:

– Kto tu?

– Dokąd idziesz?

– Bóg raczy wiedzieć.

– Próbujesz się ukryć?

– Tak!

– To wejdź do domu – zaproponowałem.

Zeszedłem, otworzyłem drzwi i wpuściłem go, znów zamykając drzwi. Nie mogłem zobaczyć jego twarzy, był bez kapelusza, a mundur miał rozpięty.

– O Boże! – odezwał się, kiedy prowadziłem go dalej.

– Co się stało? – spytałem.

– Raczej niech pan powie, co się nie stało.

W ciemności widziałem, jak rozpaczliwie wymachuje rękoma.

– Oni nas zmietli, po prostu zmietli! – powtarzał.

Szedł wciąż za mną aż do jadalni.

– Proszę się napić – powiedziałem, podając mu sporą szklankę wody.

Wypił, potem usiadł przy stole, oparł głowę na ręku i zaczął płakać, i szlochać jak dziecko, a ja, zapominając o własnej niedawnej rozpaczy, przypatrywałem mu się z ciekawością.

Dość dużo czasu upłynęło, zanim uspokoił się na tyle, by móc mi cokolwiek powiedzieć. Jego słowa były niejasne, przerywał często swoją opowieść. Służył w artylerii i wziął udział w walce dopiero około siódmej. Ogień wystrzałów wrzał wtedy na całej linii i pierwsza partia Marsjan wlokła się ku drugiemu cylindrowi pod osłoną metalowej tarczy.

Później tarcza owa podniosła się na trójnogu i stała się jedną z tych machin wojennych, które już widziałem. Działo, które obsługiwał ów artylerzysta, ustawiono około Horsell, by kontrolowało kopalnie piasku, a jego przybycie przyspieszyło działania. Podczas kiedy inni artylerzyści postępowali za nim, koń w jego zaprzęgu potknął się i upadł, zrzucając go w jakiś dół! W tej samej chwili armata wystrzeliła, amunicja wybuchła, ogień szerzył się wokoło, a on sam znalazł się pod stosem nieżywych ciał ludzi i koni.

– Leżałem cicho, okropnie przerażony. Byliśmy zmieceni do szczętu. A powietrze! Niech Bóg zachowa! Zapach podobny do spalonego mięsa! Spadając z konia, potłukłem sobie plecy, musiałem więc leżeć cicho, póki mi się trochę nie poprawiło. Jechaliśmy jak na rewię, a tu w jednej chwili paf! i paf! i po nas. Zmieceni! – dokończył.

Pod zabitym koniem ukrywał się jeszcze przez czas jakiś, wyglądając od czasu do czasu na błonia. Piechota z Cardigan usiłowała przypuścić atak do kopalń, ale po prostu nagle znikła. Wtedy potwór podniósł się na nogi i zaczął spokojnie przechadzać się po błoniach pomiędzy nielicznymi zbiegami, poruszając swoim podobnym do głowy kapturem zupełnie jak człowiek uzbrojony w hełm. Pewien rodzaj ramienia czy ręki trzymał jakąś dziwnie zbudowaną szkatułkę, wokoło której krążyły zielone ogniki, a z lejka, który się koło niej znajdował, wydobywał się niszczący gorący promień.

Kilka minut później, tak daleko jak okiem sięgnąć, ciągnął dalej artylerzysta, nie było już żadnej istoty, a każdy krzak i drzewo, które jeszcze nie zostały zwęglone, paliły się. Huzarzy schowani byli za wzgórzami, więc żadnego nie widział, inną kompanię słyszał przez jakiś czas, a potem wszystko ucichło. Olbrzym do ostatniej chwili oszczędzał stację w Woking i otaczające ją domy, potem w jednej chwili skierował na nią swój gorący promień i miasto stało się ruiną. Później owo tajemnicze coś zamknęło promień w skrzynce i odwracając się od artylerzysty, zaczęło się wlec ku tlącym się lasom, które okalały drugi cylinder. W tym czasie drugi podobny tytan powstał z piaskowego dołu.

Drugi poszedł w ślad za pierwszym i wtedy artylerzysta zaczął czołgać się po gorącym popiele wrzosowiska w kierunku Horsell. Udało mu się dostać do przydrożnego rowu i tak dotarł do Woking. Od tego momentu jego opowiadanie było już tylko jednym ciągiem wykrzykników. Trudno było przejść, bo niewielu ludzi pozostało przy życiu. Większość oszalała ze strachu lub poparzenia. Artylerzysta cofnął się przed pożarem i ukrył gdzieś w gorących zgliszczach, kiedy jeden z olbrzymów wrócił. Widział, jak gonił jakiegoś człowieka, i pochwyciwszy w stalowe ramiona, roztrzaskał mu głowę o pień sosny. Wreszcie, gdy zapadła noc, żołnierzowi udało się umknąć przez stację kolejową.

Od tej pory podkradał się wciąż w kierunku Maybury, mając nadzieję, że uda mu się uciec przed niebezpieczeństwem do Londynu. Po drodze widział ludzi ukrywających się w rowach i piwnicach, wielu schroniło się w Send. Umierał z pragnienia, ale szczęśliwie natknął się na pękniętą rurę z wodą tryskającą z niej jak ze źródła.

To wszystko, co opowiedział mi artylerzysta. Wydobywałem z niego te informacje po trochu, w miarę jak uspakajała go rozmowa ze mną. Powiedział mi, że od poprzedniego dnia od południa nie miał nic w ustach, więc znalazłszy jakąś pieczeń baranią i kawałek chleba w spiżarni, przyniosłem mu je, żeby się posilił. Światła nie zapalaliśmy, by nie zwracać na siebie uwagi, więc prawie ciągle nasze ręce dotykały to chleba, to mięsa. W trakcie rozmowy oczy przyzwyczaiły się do ciemności i otaczające nas przedmioty stawały się wyraźniejsze. Widziałem stratowane krzaki i róże w ogrodzie. Zapewne jakaś gromada ludzi czy zwierząt po nich przeszła. Widziałem też twarz mojego towarzysza – okopconą i wystraszoną i domyślałem się, że wyglądam podobnie.

Kiedy zjedliśmy, przeszliśmy ostrożnie do gabinetu, a ja znów spojrzałem przez okno. W ciągu jednej nocy cała okolica stała się stosem zgliszcz. Ognie przygasły. Tam, gdzie wcześniej były płomienie, teraz tylko unosił się dym. Ruiny spalonych domów złowrogo i strasznie wyglądały w świetle wschodzącego słońca. A jednak tu i ówdzie jakiś przedmiot ocalał od zagłady. Tu biały kolejowy sygnał, tam jedno skrzydło oranżerii sterczały całe pośród ogólnych gruzów. Nigdy jeszcze żadna wojna nie zapisała się na kartach historii w tak nielitościwy i bezwzględny sposób. Niedaleko piaskowych dołów stały trzy metalowe olbrzymy, a ich kaptury wciąż się obracały, jak gdyby przyglądając się swemu dziełu zniszczenia.

Zdawało mi się, że dół się powiększył, a od czasu do czasu wydobywały się z niego kłęby zielonawej pary – unosiły się w górę i znikały.

Poza tym widać było słupy ognia w Chobdam, które z brzaskiem dnia zamieniły się w słupy czerwonego dymu.

XII

Co widziałem w Weybridge i Shepperton

Gdy się rozjaśniło, cofnęliśmy się od okna i zeszliśmy na dół.

Artylerzysta zgadzał się ze mną, że w domu nie jest niebezpiecznie. Chciał pojechać do Londynu i dołączyć do swojej baterii, ja natomiast pragnąłem natychmiast wracać do Leatherhead. Potęga marsjańskich synów tak mną wstrząsnęła, że postanowiłem wywieźć żonę aż do Newhaven, a potem wyjechać z kraju. Przewidywałem, że w okolicach Londynu walka będzie straszna, zanim te stworzenia zostaną pokonane i zniszczone.

Niestety od Leatherhead dzielił nas trzeci cylinder z czuwającymi nad nim olbrzymami. Gdybym był sam, może bym zaryzykował i próbował pokonać drogę pieszo, polnymi drogami, jednak artylerzysta odwiódł mnie od tego zamiaru.

– To żadna mężowska troskliwość zrobić ze swojej żony wdowę – powiedział, więc w końcu zgodziłem się iść razem z nim przez lasy, na północ, aż do Cobdam Street. Tam miałem się z nim rozstać i dostać się do Leatherhead wprawdzie dłuższą, lecz bezpieczniejszą drogą.

Chciałem ruszyć natychmiast, lecz mój towarzysz był żołnierzem i miał więcej doświadczenia. Kazał mi więc najpierw poszukać w domu termosu, napełnił go whisky, a we wszystkie kieszenie spakowaliśmy tyle chleba z mięsem, ile się dało. Potem wymknęliśmy się ostrożnie i biegliśmy co sił w nogach po uszkodzonej drodze, którą w nocy dotarłem do domu. Budynki wydawały się puste. Na drodze leżały trzy zwęglone ciała, strawione przez gorący promień, a tu i ówdzie walały się porzucone przez uciekających przedmioty: płaszcz, pantofel, srebrna łyżka i tym podobne drobiazgi. Na zakręcie stał przechylony na bok wóz pełen mebli i kufrów, ze złamanym kołem i bez konia. Jakaś pusta skarbona leżała, widocznie pospiesznie rozbita, pośród innych połamanych przedmiotów.

Tutaj domy bardzo nie ucierpiały. Gorący promień zawalił tylko kominy i przeszedł. Mimo to jednak oprócz nas dwóch nie było żywej duszy w Maybury Hill. Sądziłem, że większość mieszkańców zdołała uciec drogą do Old Woking, tą samą, którą zawoziłem żonę do Latherhead, lub może ukrywała się gdzieś jeszcze.

Przeszliśmy szybko pomiędzy płotami i dopadliśmy lasów leżących u stóp wzgórza. Kierowaliśmy się ciągle w stronę kolei, nie spotkawszy żywej duszy. Las był ruiną, drzewa w większości poprzewracane, nieliczne stały, ale smutne szare ich pnie pokryte były zamiast zielonymi to ciemnobrunatnymi liśćmi.

Po naszej stronie ogień nie dotknął pni, osmalił tylko liście. Dotarliśmy do miejsca, gdzie w soboty zwykle pracowali drwale. Ścięte i obrobione drzewa leżały na polance, a wokół tartaka walały się stosy trocin. Niedaleko zauważyliśmy tymczasowy szałas, obecnie opuszczony. Ranek był niezwykle cichy, bez cienia wiatru, nawet ptaki nie śpiewały, a ja i mój towarzysz rozmawialiśmy szeptem, od czasu do czasu oglądając się za siebie. Raz czy dwa przystanęliśmy i nasłuchiwaliśmy.

Po jakimś czasie zbliżyliśmy się do drogi i wtedy usłyszeliśmy tętent kopyt, a przez rzedniejące drzewa ujrzeliśmy trzech kawalerzystów jadących powoli w stronę Woking. Zawołaliśmy na nich, a oni przystanęli. Był to porucznik i dwóch szeregowców z ósmego pułku huzarów, mieli przy sobie przyrząd podobny do teodolitu, który – jak mi wyjaśnił artylerzysta – był heliografem.

– Jesteście pierwszymi ludźmi, których widzę nadchodzących z tej strony – rzekł porucznik. – Co tam się stało?

Jego wyraz twarzy i głos wyrażały zaciekawienie. Ludzie, którzy za nim stali, również nam się bacznie przypatrywali. Artylerzysta wyskoczył na drogę, wyprostował się jak struna i salutując, wyrecytował:

– Armata zniszczona wczorajszej nocy. Ukrywałem się. Teraz usiłuję przedostać się do mojej baterii. Pan porucznik spotka się z mieszkańcami Marsa zapewne jakieś pół mili stąd.

– Jak oni, do diabła, wyglądają? – spytał porucznik.

– Olbrzymy w zbrojach, poruczniku. Sto stóp wysokie, o trzech nogach i korpusie z aluminium, z ogromną głową w kapturze.

– Z drogi! – zakomenderował porucznik. – Przestańcie mi tu pleść androny!

– Zobaczy pan, poruczniku. Noszą ze sobą pudełko, z którego wychodzi ogień i zabija na miejscu.

– Armatę?

– Nie, poruczniku.

Artylerzysta zaczął szczegółowo opisywać, jak wygląda działanie gorącego promienia. Porucznik spoglądał od czasu do czasu na mnie, wciąż jeszcze stojącego z dala, po drugiej stronie drogi.

– Czy pan to widział? – spytał na koniec.

– Tak. Wszystko jest najprawdziwszą prawdą – odparłem.

– W takim razie – odpowiedział porucznik – moim obowiązkiem jest przyjrzeć się temu. Posłuchaj – zwrócił się do artylerzysty – wysłano nas tutaj, aby nakłaniać ludzi do opuszczania domów. Idź do generała brygady Marwina i opowiedz mu wszystko, co wiesz. Znajdziesz go w Weybridge. Znasz drogę?

– Ja znam – odpowiedziałem, a on zawrócił konia na południe.

– O pół mili stąd, mówicie?

– Najwyżej – odpowiedziałem i wskazałem kierunek. Podziękował i odjechali, a my nie zobaczyliśmy ich więcej.

Dalej spotkaliśmy trzy kobiety i dwoje dzieci zajęte opróżnianiem chaty najemnika. Miały taczki i ładowały w nie biednie wyglądające tobołki i sprzęty. Wszyscy byli zbyt zaabsorbowani, by z nami rozmawiać.

Niedaleko stacji w Byfleet wydostaliśmy się z lasu, a okolica wydawała nam się cicha i spokojna, skąpana w rannym świetle słońca. Byliśmy już daleko poza zasięgiem gorącego promienia i gdyby nie pospieszne opróżnianie niektórych domów, gdyby nie ruch i pakowanie sprzętów oraz garstka żołnierzy stojących na moście, dzień byłby podobny do każdej zwyczajnej niedzieli.

Po drodze do Addlestone posuwało się kilka skrzypiących wozów. Nagle za nimi zobaczyliśmy sześć równo ustawionych dwunastofuntowych armat, skierowanych na Woking. Stali przy nich puszkarze, a obok znajdowały się wozy z amunicją.

To dobrze – pomyślałem – dostanie się tym potworom przynajmniej jeden porządny wystrzał.

Artylerzysta zawahał się.

– Pójdę dalej – powiedział.

Dalej ku Weybridge, zaraz za mostem, kompania żołnierzy w białych kaftanach zajęta była usypywaniem wału, a dalej znów widać było armaty.

– To tak, jak gdyby ktoś z łuku strzelał do słońca – ocenił artylerzysta. – Oni jeszcze nie widzieli tego ognistego promienia.

Oficerowie, którzy nie mieli nic do roboty, patrzyli ponad wierzchołki drzew na południowy zachód, a pracujący ludzie przerywali od czasu do czasu pracę i robili to samo.

Byfleet było całe w ruchu, ludzie się pakowali, a huzarzy, jedni pieszo, drudzy na koniach, uwijali się wśród nich. Trzy czy cztery czarne wozy z czerwonymi krzyżami ładowano na ulicy miasteczka. Stały tam gromady ubranych odświętnie ludzi, a żołnierze bezskutecznie próbowali ich przekonać o grożącym im niebezpieczeństwie. Zobaczyliśmy wśród nich pomarszczonego staruszka z dużą skrzynką i kilkunastoma doniczkami storczyków, gniewnie przemawiającego do kaprala, który nie chciał zabrać jego pakunku. Przystanąłem i chwyciwszy go za ramię, zapytałem:

– Czy pan wie, co tam jest? – Wskazałem na las zasłaniający mieszkańców Marsa.

– Co? – zapytał, odwracając się. – Właśnie tłumaczę, że to szkoda zostawiać, bo jest dużo warte.

– Śmierć! – zawołałem. – Śmierć nadchodzi! Śmierć! I zostawiając go z tą informacją, pobiegłem za artylerzystą. Na zakręcie obejrzałem się za siebie. Kapral oddalił się od staruszka ze storczykami, a on stał jeszcze ze swoimi doniczkami, patrząc bezmyślnie w stronę lasu.

Nikt w Weybridge nie umiał nam wskazać, gdzie znajduje się główna kwatera. W całej miejscowości panowało nieopisane zamieszanie. Wozy, powozy, najdziwniejsza mieszanina pojazdów i koni. Zamożniejsi mieszkańcy miasta, mężczyźni w strojach do golfa lub żeglowania, elegancko ubrane kobiety, wszyscy się pakowali, gorączkowo się uwijali wspomagani chętnie przez chłopców niemających nic do roboty i przyjemnie zdziwionych tym niespodziewanym urozmaiceniem niedzieli. W całym tym chaosie miejscowy pastor odważnie odprawiał nabożeństwo i z pobliskiego kościoła wciąż było słychać bicie dzwonów.

Razem z artylerzystą usiedliśmy przy studni i solidnie posililiśmy się zapasami zabranymi z domu. Patrole i żołnierze wciąż namawiali ludzi do wyprowadzania się lub chronienia się do piwnic, jak tylko zacznie się strzelanie. Przechodząc koło kolei, widzieliśmy na peronie tłum ludzi i wielki stos bagażów. Zwykły ruch pasażerski widocznie wstrzymano, by przewieźć wojsko i artylerię do Chertsey. Później doszły mnie słuchy, że w pociągach osobowych, które odprawiono później, ludzie bili się o miejsca.

W Weybridge zostaliśmy do południa, a następnie poszliśmy do Shepperton Lock, miejsca, gdzie rzeka Wey wpada do Tamizy. Spędziliśmy tam trochę czasu, pomagając dwóm starym kobietom w pakowaniu rzeczy na wózek. Wey ma trzy odnogi i można tam wynajmować łodzie. Po stronie Shepperton znajdowała się karczma, dalej zaś wieża kościoła, którą teraz przebudowywano.

Stał tu tłum bardzo wystraszonych, ale jeszcze nie spanikowanych ludzi. Zebrało się ich dużo więcej niż było łodzi, które pływając tam i z powrotem, ledwo nadążały z przeprawą. Biegano, dźwigając ciężkie pakunki. Jakieś małżeństwo zaimprowizowało nosze z drzwi i niosło na nich różne rzeczy. Ktoś mówił, że spróbuje wydostać się z miasta ze stacji w Shepperton.

Było dużo hałasu, nawoływań, a nawet żartów, bo ludzie wyobrażali sobie, że choć przybysze z Marsa byli jakimiś groźnymi stworzeniami, które mogą się wedrzeć do miasta, to ostatecznie zostaną zabici.

Od czasu do czasu spoglądano na drugi brzeg rzeki Wey i łąki pod Chertsey, ale wszystko tam wydawało się zupełnie spokojne.

Nad Tamizą zaś ludzie wcale się nie spieszyli. Ci, którzy wysiedli z łodzi, szli wolnym krokiem, kilku żołnierzy stało na brzegu i żartowało z uciekających, zamiast ofiarować im pomoc. Karczma stała zamknięta, bo tego dnia była niedziela. Nagle od strony Chertsey dał się słyszeć głuchy huk wystrzału armatniego. Przewoźnik na łodzi krzyknął:

– Co to?!

– Cicho! – zdenerwował się jeden z podróżnych na szczekającego psa.

Walka się rozpoczęła. Prawie natychmiast niewidzialne, bo ukryte za drzewami, baterie zaczęły strzelać ostro jedna za drugą. Jakaś kobieta krzyknęła ze strachu. Wszyscy byli zdumieni nagłym wybuchem niewidocznej bitwy tak blisko nas.

– Żołnierze ich powstrzymają – odezwała się jakaś kobieta stojąca niedaleko.

Nad drzewami niebo się zaróżowiło.

Potem nagle spostrzegliśmy gwałtowny wybuch dymu wzdłuż rzeki, potem drugi jego kłąb, który uniósł się w powietrzu i tam zawisł. Wreszcie nastąpił tak silny wstrząs, że aż ziemia zadrżała pod naszymi nogami, po czym nastąpiła eksplozja, od której powylatywały okna w pobliskich domach.

– Oto oni! – wrzasnął jakiś człowiek w niebieskiej bluzie. – Widzicie ich? Są tam!

Nagle czterech zbrojnych Marsjan, jeden po drugim, ukazało się hen, hen ponad małymi drzewami i szło przez łąkę prowadzącą od Chertsey wprost ku rzece. Z początku wyglądali jak małe zakapturzone figurki, posuwające się z szybkością ptaków.

Z boku w naszą stronę szedł piąty. Ich uzbrojone ciała błyszczały w słońcu, gdy posuwali się ku działom, i w miarę zbliżania się stawali się coraz więksi. Ten, który szedł na lewo od nas, podniósł w górę jakieś pudełko i ten okropny gorący promień, który już widziałem w piątek wieczorem, uderzył w miasto.

Na widok dziwnych, szybkich i strasznych stworzeń tłum zebrany nad rzeką osłupiał. Nie było ani krzyku, ani płaczu, zupełna cisza. Potem dały się słyszeć ochrypłe głosy, nagły ruch i plusk wody. Jakiś człowiek, zapominając, że niesie ciężką walizkę, biegnąc, uderzył mnie nią tak mocno, że przez dobrą chwilę stałem całkowicie ogłuszony. Jakaś kobieta popchnęła mnie i zaczęła biec. Także i ja rzuciłem się do się ucieczki, ale tym razem nie straciłem głowy. Ciągle myślałem o tym gorącym promieniu. Obym się tylko mógł zanurzyć w wodzie!

– Do wody! – wołałem, ale nikt mnie nie słuchał.

Rzeka w tym miejscu nie była głęboka, około dwudziestu stóp od brzegu sięgała mi dopiero do pasa, i wtedy ujrzałem olbrzyma zaledwie paręset kroków od siebie.

Natychmiast zanurzyłem się pod wodę. Słyszałem też innych, skaczących do rzeki lub dobijających na przeciwny brzeg.

Tajemnicza machina nie zwracała jednak na to większej uwagi niż ktoś, kto idąc, trącił nogą mrowisko. Kiedy dla złapania oddechu uniosłem znów głowę nad wodę, kaptur Marsjanina skierowany był na strzelające jeszcze wciąż działa, a idąc, opuścił to, co musiało być źródłem gorącego promienia.

W jednej chwili przekroczył rzekę przednimi nogami, wyciągnął się w całej swej wielkości i stanął przy Shepperton. Wtedy sześć dział, które były ukryte za wioską, wystrzeliło prawie od razu. Te dwa niespodziewane wydarzenia wystraszyły mnie tak bardzo, że serce prawie mi stanęło, a potwór podnosił już szkatułkę z gorącym promieniem, kiedy pierwsza bomba pękła jakieś sześć łokci nad jego kapturem.

Wykrzyknąłem ze zdziwienia. Ani na moment nie pomyślałem o czterech innych potworach, tak cała moja uwaga skupiona była na tym tutaj. Dwa inne pociski rozprysły się przy samym korpusie machiny, a kaptur, wykręcając się, aby uniknąć drugiego wystrzału, odebrał czwarty prosto w twarz. Kaptur wydął się, błysnął i rozerwany na tysiące kawałków czerwonego mięsa i metalu wyleciał w powietrze.

– Trafiony! – zawołałem. W moim głosie brzmiał strach zmieszany z radością. Podobne okrzyki słychać było z ust ludzi znajdujących się w wodzie obok mnie. Ze szczęścia miałem ochotę wyskoczyć już z rzeki.

Bezgłowy kolos zachwiał się jak pijany olbrzym, ale nie upadł. Jakimś cudem odzyskał równowagę i nie zważając już na stawiane kroki, z machiną wyrzucającą gorący promień trzymaną w górze, zataczał się w stronę Shepperton. Żywą inteligencję, czyli Marsjanina znajdującego się w kapturze, rozstrzelono na wszystkie strony świata, a pozostała machina była już tylko śmiesznym, niosącym śmierć dziełem tej inteligencji, które szło prosto przed siebie niczym niekierowane, uderzyło o wieżę kościoła, zgniotło ją, zatoczyło się w bok i padło do rzeki, gdzie zupełnie znikło mi z oczu.

Gwałtowna eksplozja wstrząsnęła powietrzem. Słup wody, pary, błota i kawałków metalu wyleciał wysoko w górę. Kiedy skrzynia z gorącym promieniem dotknęła wody, ta natychmiast zamieniła się w parę i w jednej chwili ogromny bałwan, niby błotnisty wał morskiego przypływu (tylko prawie wrzący) wypiętrzył wody w rzece. Widziałem ludzi uciekających ku brzegom i słyszałem ich krzyk w szumie i hałasie spowodowanym upadkiem potwora.

W tamtej chwili nie uważałem na gorąco i zupełnie zapomniałem o własnym bezpieczeństwie. Płynąłem wśród wzburzonych fal, zepchnąwszy jakiegoś człowieka, aby się dostać do zakrętu i zobaczyć, co się tam dzieje. Pół tuzina opuszczonych łodzi kołysało się na wzburzonych wodach, a kolos leżał w poprzek rzeki, w większej części zatopiony.

Wydobywały się stamtąd gęste kłęby pary, a przez nie widać było długie ramiona, bezsilnie rozbijające pieniącą się naokoło wodę. Ramiona te poruszały się jak żywe i gdyby nie bezcelowość tych ruchów, można by sądzić, że to jakieś zranione stworzenie walczy z falami o życie. Wielkie masy brunatnego płynu wydobywały się z machiny w syczących strumieniach.

Nagle moją uwagę odwróciło przeraźliwe ryczenie podobne do tego, jakie wydaje syrena w fabryce. Jakiś człowiek, stojący po kolana w wodzie, krzyknął coś do mnie, wskazując za mnie. Obejrzałem się i zobaczyłem resztę mieszkańców Marsa posuwających się olbrzymimi krokami nad brzegiem rzeki od strony Chertsey. Armaty z Shepperton odezwały się tym razem bez skutku.

Widząc to, natychmiast dałem nura pod wodę i z wstrzymywanym jak najdłużej oddechem uciekałem w nurtach rzeki, która szumiała wkoło mnie i stawała się coraz gorętsza.

Kiedy na chwilę wynurzyłem głowę, by zaczerpnąć trochę powietrza i odgarnąć włosy z twarzy, para tak gęsto wiła się nad rzeką, że zupełnie nie mogłem zobaczyć Marsjan. Hałas był ogłuszający. Wreszcie ujrzałem ich niewyraźnie, niby olbrzymie szare postacie, powiększone jeszcze przez mgłę. Przeszły koło mnie, a dwóch pochyliło się nad syczącymi szczątkami swojego towarzysza.

Trzeci i czwarty stali obok w wodzie, jeden z nich około dwustu kroków ode mnie, drugi bliżej Laleham. Skrzynie z gorącym promieniem unosiły się wysoko, a ich syczące światło błyskało tu i ówdzie.

Hałas był piekielny – metalowy odgłos machin mieszkańców Marsa, łoskot obracających się w gruzy domów, stuk drzew, płotów, budynków, trzask i huk ognia. Gęsty dym mieszał się z parą na rzece, a w miarę jak gorący promień spacerował po Weybridge, każde jego dotknięcie zaznaczało się najpierw białą jasnością, po której natychmiast następowały dym i ogień. Bliższe domy wciąż jeszcze stały nietknięte, czekając na przeznaczenie, niby słabe i blade cienie, za którymi szalało morze płomieni.

Przez chwilę po piersi zanurzony w prawie gotującej się wodzie stałem odurzony, straciwszy nadzieję na ocalenie. Widziałem ludzi uciekających z rzeki i chwytających się nadbrzeżnych zarośli, jak żaby w trawie uciekające przed człowiekiem, lub biegających w ostatecznej rozpaczy we wszystkie strony.

Nagle białe błyski gorącego promienia zwróciły się w moją stronę. Pod jego dotknięciem domy roztapiały się, a drzewa stawały w ogniu. Biegł szybko, nie oszczędzając niczego, zmiatając po drodze biegających ludzi, aż stanąwszy przy brzegu, jakieś pięćdziesiąt kroków ode mnie, przesunął się ku Schepperton, podnosząc za sobą wielką falę gotującej się wody i piany.

Syczący bałwan przypłynął w moją stronę. Krzyknąłem i na wpół żywy, poparzony, uciekałem w stronę brzegu. Gdybym się wtedy potknął, byłoby już po mnie. Upadłem bezwładnie przed mieszkańcami Marsa na żwirową płaszczyznę wymytą wodami Tamizy i Wey, oczekując śmierci.

Przypominam sobie niewyraźnie, jak noga jednego z metalowych potworów stąpnęła o parę łokci od mojej głowy, wrzynając się głęboko w luźny żwir i rozrzucając go na wszystkie strony.

Pamiętam, że zbierali szczątki swojego towarzysza, potem znikali mi stopniowo z oczu za rzeką i łąką. Wtedy bardzo powoli zebrałem myśli i spostrzegłem, że jakimś cudem ocalałem.

XIII

Jak spotkałem się z pastorem

Mieszkańcy Marsa doświadczywszy siły ziemskiej broni, obciążeni szczątkami roztrzaskanego towarzysza, cofnęli się do swej pierwotnej pozycji na błoniach Horsell, skutecznie miażdżąc po drodze niejedną taką jak ja ofiarę. Gdyby zostawili towarzysza, posunęliby się dalej i od Londynu nie dzieliłoby ich nic więcej prócz kilku baterii dwunastofuntowych dział. Stanęliby pewnie w stolicy szybciej, niż dotarłaby tam informacja o ich przybyciu na Ziemię, a straszna i szerząca zagładę inwazja przypominałaby trzęsienie ziemi, które sto lat temu zniszczyło Lizbonę.

Ale oni się nie spieszyli. Cylinder za cylindrem spadał z przestworzy i każda doba przynosiła im posiłki. Tymczasem siły wojskowe lądowe i morskie, zupełnie świadome ogromnej siły przeciwnika, pracowały z ogromnym zapałem. Co minuta zaciągano nowe działo na pozycję, dopóki o świcie każde wzgórze, każda bardziej wzniesiona willa na stoku Kingston i Richmond nie uzbrojona została w paszczę wyczekującej armaty. Po zniszczonym terytorium, które w promieniu około dwudziestu mil otaczało obozowisko mieszkańców Marsa, pełzały odważne podjazdy z heliografami, gotowe każdej chwili zawiadomić artylerzystów o zbliżaniu się nieprzyjaciela. Marsjanie jednak rozumieli już działanie naszej artylerii i niebezpieczeństwo znajdowania się w jej zasięgu, żaden więc już nie wyjrzał z cylindra.

Pierwszą połowę dnia olbrzymy spędziły na przenoszeniu wszystkiego, co było w drugim i trzecim cylindrze w Adlestone i Pyrford, do pierwszego zagłębienia w Horsell. Nad tym ostatnim stał jeden na straży, podczas gdy inni, opuściwszy wielkie maszyny wojenne, zeszli do dołu. Tam pracowali długo w nocy, a wysoki słup zielonawego dymu, który się stamtąd wydobywał, widać było aż ze wzgórzy w Merrow, a nawet – jak mówili niektórzy – w Banstead i w Epsom.

Podczas więc kiedy z jednej strony Marsjanie za mną szykowali się do drugiego ataku, a ludzkość przede mną przygotowywała się, by ich odeprzeć, ja z niewypowiedzianym trudem uciekałem od pożaru w Weybridge do Londynu.

Ujrzałem daleko jakieś opuszczone czółno płynące z nurtem rzeki. Zrzuciłem więc większą część przemokłego ubrania, skoczyłem za nim do wody, złapałem je i dzięki temu uniknąłem śmierci. W czółnie nie było wioseł, lecz poruszając poparzonymi rękoma, udało mi się bardzo powoli dopłynąć do Walton. Postanowiłem trzymać się rzeki, sądząc, że to najbezpieczniejsze miejsce, gdyby olbrzymy miały wrócić.

Gorąca woda w rzece, pochodząca z kąpieli zatopionego Marsjanina, pokryta była tak gęstą parą, że przez część drogi nie widziałem brzegów. Raz udało mi się dostrzec rząd czarnych postaci, idących pospiesznie przez łąkę od strony Weybridge. Halliford wydało się zupełnie opustoszałe, a parę domów jeszcze się paliło. Dziwny był ten krajobraz – cichy, pusty, oświetlony gorącymi promieniami słońca, strzelający tu i ówdzie płomieniem lub słupem dymu.

Długo i powoli brnąłem naprzód, obolały i zmęczony, dopóki znowu nie ogarnął mnie strach i zacząłem gorliwiej wiosłować rękoma. Słońce paliło mi plecy, gdy ujrzałem most w Wolton na zakręcie rzeki. Wtedy panika ustąpiła zmęczeniu i zdecydowałem się wyjść na brzeg w Middlesex. Całkowicie wyczerpany położyłem się na łące wśród wysokiej trawy. Było około czwartej lub piątej po południu. Niedługo potem podniosłem się, przeszedłem jakieś pół mili, nie spotkawszy żywej duszy, a potem zaległem pod jakimś żywopłotem. Pamiętam, że majaczyłem chyba w gorączce. Strasznie chciało mi się pić i gorzko żałowałem, że nie napiłem się więcej wody. Dziwne, bo denerwowałem się wówczas na żonę. Nie umiem tego wytłumaczyć, ale obezwładniające pragnienie dostania się jak najszybciej do Leatherhead okropnie mnie męczyło.

Nie pamiętam, kiedy pojawił się pastor. Spostrzegłem go dopiero, jak siedział koło mnie w okopconym ubraniu, z twarzą wzniesioną do góry, wpatrującego się w jakiś blask na niebie, które pokryte było wełnistymi białymi chmurami, nieco zaróżowionymi od zachodzącego słońca.

Usiadłem, a na szmer poruszenia pastor odwrócił się w moją stronę.

– Czy ma pan trochę wody? – spytałem nerwowo.

On potrząsnął głową przecząco.

– Od godziny już mówisz o wodzie – odparł.

Przez chwilę milczeliśmy, przypatrując się sobie wzajemnie. Musiałem wydać mu się dziwnym, na wpół nagim stworzeniem, miałem bowiem na sobie tylko dolną część ubrania, a moja twarz i ramiona poczerniały od dymu. Twarz pastora była jasna, głowa pokryta kędzierzawymi włosami, oczy duże, bladoniebieskie, w osłupieniu patrzące przed siebie. Mówił zdenerwowany, nie patrząc na mnie.

– Co to znaczy? – zapytał. – Co to wszystko znaczy?

Patrzyłem na niego i nie odpowiadałem.

Mężczyzna wyciągnął do mnie szczupłą, białą rękę i prawie żałosnym głosem ciągnął:

– Dlaczego mogą się dziać takie rzeczy? Cóżeśmy zgrzeszyli? Odprawiłem poranne nabożeństwo i przechadzałem się właśnie, by odświeżyć sobie umysł przed nieszporami, a wtedy ogień, trzęsienie ziemi – śmierć! Jak Sodoma i Gomora! Cała nasza praca zniweczona, cała praca... Co to są ci Marsjanie?

– A czym jesteśmy my? – odezwałem się, odchrząknąwszy.

On objął kolana obiema rękami i odwróciwszy się w moją stronę, przez pół minuty znów się we mnie wpatrywał, milcząc.

– Przechadzałem się, aby odświeżyć umysł – powtórzył – a wtedy ogień, trzęsienie ziemi, śmierć!

I znów zamilkł, oparłszy brodę na kolanach.

A potem znów zaczął mówić, machając ręką:

– Cała praca, wszystkie szkółki niedzielne… Cóżeśmy zawinili? Co zawiniło Weybridge?

Wszystko przepadło, wszystko zniszczone. Kościół przed trzema laty zaledwie odbudowany. Przepadł! Nie ma go wcale! Dlaczego?!

Znów pauza, a potem rozpoczynał na nowo, jak człowiek pozbawiony zmysłów.

– Dym z niego wciąż idzie i idzie w górę! – krzyknął, wskazując chudym palcem w stronę Weybridge.

Teraz zaczynałem rozumieć. Widocznie uciekł z Weybridge, a straszna sytuacja, w której się znajdował, spowodowała, że postradał rozum.

– Daleko stąd do Sunbury? – spytałem szybko.

– Co mamy robić? Czy te stworzenia są wszędzie? Czy oddano im na pastwę Ziemię?

– Daleko stąd do Sunbury?

– Zaledwie dziś odprawiałem poranne nabożeństwo...

– Wszystko się zmieniło – powiedziałem spokojnie. – Proszę zebrać myśli. Jeszcze nadzieja nie umarła.

– Nadzieja!

– Tak jest, nadzieja. Pomimo całego tego zniszczenia!

Zacząłem mu mówić, co sądzę o tym, w jakim położeniu się znajdujemy. Z początku słuchał dość uważnie, a potem w jego oczach ponownie pojawił się obłęd i odwrócił ode mnie wzrok.

– To zapewne początek końca – przerwał mi. – Koniec! Straszny dzień Sądu Bożego! Dzień, w którym ludzie będą błagać gór i skał, by ich przysypały i schowały przed twarzą Tego, który przyszedł sądzić świat!

Zaczynałem rozumieć. Podniosłem się i położywszy rękę na jego ramieniu, powiedziałem:

– Niech pan będzie mężczyzną. Strach odjął panu zmysły. Co jest warta religia, jeżeli nie umie podtrzymać nas na duchu? Proszę pomyśleć, ile razy różne trzęsienia ziemi, wojny i wulkany nawiedzały ludzkość. Czy sądził pan, że Weybridge jest może boskim wybrańcem? Człowieku! Niebo to nie towarzystwo ubezpieczeń.

Przez chwilę siedział, milcząc.

– Jak więc zdołamy ujść z życiem? Oni są niepokonani i bezlitośni...

– Może ani tacy, ani tacy – odpowiedziałem. – Im oni są potężniejsi, tym my powinniśmy być bardziej rozważni i ostrożni. Jeden z nich poległ niedaleko stąd nie więcej jak trzy godziny temu.

– Zabity! – ocknął się pastor, rozglądając się dookoła. – Jak to możliwe, żeby posłaniec boży mógł być zabity?

– Widziałem to na własne oczy. Byłem świadkiem walki.

– Co znaczy to migotanie na niebie? – spytał niespodziewanie.

Odpowiedziałem, że to zwiastuje zbliżającą się pomoc.

– Znajdujemy się w samym środku pola walki. To migotanie zapowiada zbierającą się burzę. Po tamtej stronie są Marsjanie, a tu, po stronie Londynu, gdzie wznoszą się wzgórza Richmond i Kingston, pod osłoną drzew ludzie usypują wały i ustawiają działa. Niedługo Marsjanie znów tędy przejdą...

Gdy to mówiłem, on zerwał się na równe nogi i zaczął nasłuchiwać.

– Niech pan słucha! – rzekł.

Spoza wzgórz przez wodę dał się słyszeć odgłos dalekich wystrzałów i jakiegoś dziwnego krzyku. Potem wszystko ucichło. Chrabąszcz przeleciał, brzęcząc, a wysoko na niebie świecił sierp księżyca, podczas gdy po drugiej stronie czerwieniło się jeszcze zachodzące słońce.

– Chodźmy lepiej na północ, tą drogą – zaproponowałem.

XIV

W Londynie

Mój młodszy brat był w Londynie, kiedy Marsjanie zaatakowali Woking. Studiował tam medycynę i przygotowywał się do egzaminów, kiedy w sobotę rano usłyszał o ty, co się stało. Sobotnie poranne dzienniki, oprócz długich artykułów o planecie Mars i życiu na planetach w ogóle, zamieściły też krótką i treściwą, choć oględną notkę. Brzmiała ona mniej więcej tak: „Marsjanie, przerażeni zbliżaniem się tłumu, zabili pewną liczbę osób szybkostrzelną armatą. Jakkolwiek straszni, Marsjanie nie ruszyli się z dołu, w który wpadli, i wydaje się, że nie będą mogli się z niego wydostać, zapewne z powodu znacznie większej niż na Marsie siły obrotowej Ziemi”. Na podstawie tego ostatniego przypuszczenia autorzy artykułów wstępnych redagowali uspakajające argumenty.

Wszyscy studenci na kursie biologii byli, ma się rozumieć, bardzo tym zainteresowani, ale na ulicach nie widać było niczego niezwykłego. Wieczorne dzienniki podały skąpe wiadomości pod tasiemcowymi nagłówkami. Do ósmej nie mogły wiedzieć nic więcej oprócz tego, że wojska się przemieszczały i spaliły się lasy pomiędzy Woking i Weybridge. Potem „Gazeta St James” podała suchą informację na temat przerwania komunikacji telegraficznej. Zdarzenie to przypisywano przewróceniu się palących drzew na linię. Nocy tej nie wiedziano zatem nic więcej o przebiegu walki, czyli w czasie, kiedy jechałem do Leatherhead i z powrotem.

Brat nie niepokoił się o nas, bo z opisu gazet wywnioskował, że cylinder znajduje się jakieś dwie mile od nas, i postanowił jeszcze tego samego wieczoru wybrać się do mnie, by – jak mówił – przyjrzeć się jeszcze tym stworzeniom, zanim je zabiją. Około czwartej przesłał mi depeszę, której nigdy nie odebrałem, i spędził wieczór w ogrodzie.

W sobotę również w Londynie przeszła burza, a brat pojechał dorożką do Waterloo. Na peronie po pewnym czasie dowiedział się, że z powodu wypadku na trasie pociągi do Woking nie pojadą. O tym, co się naprawdę wydarzyło, nic jeszcze nie wówczas nie wiedziano. Na stacji panowało małe zamieszanie, ponieważ urzędnicy, nie biorąc pod uwagę nic więcej jak tylko jakieś zderzenie się pociągów pomiędzy Byfleet a Woking, zajęci byli przekierowywaniem pociągów nocnych, które kursowały na linii Woking, Virginia Water i Guildford, oraz zwracaniem pociągów z Southampton i Portsmouth na inną linię. Jakiś reporter, wziąwszy mojego brata za naczelnika kolei, do którego jest rzeczywiście trochę podobny, próbował go wypytywać, co się stało. Mało kto, z wyjątkiem urzędników kolejowych, wiązał te zdarzenia z Marsjanami.

Czytałem później w jednym z opisów tych wypadków, że w niedzielę „cały Londyn zelektryzowany był wiadomościami z Woking”. Nic nie usprawiedliwiało tak przesadzonej informacji, gdyż wielu ludzi w Londynie nie słyszało o Marsjanach aż do poniedziałku. Ci zaś, którzy coś wiedzieli, nie zdawali sobie na początku sprawy z tego, o czym mówiły naprędce zredagowane wydania niedzielnych gazet! Większość mieszkańców nie czytuje niedzielnych dzienników.

Poczucie całkowitego osobistego bezpieczeństwa jest tak głęboko zakorzenione w każdym londyńczyku, a sensacyjne wiadomości w dziennikach rzeczą tak powszednią, że z łatwością można sobie wyobrazić, że wieści z Woking za bardzo nikogo nie poruszyły. „Około godziny siódmej Marsjanie wyszli z cylindra i uzbrojeni w metalowe tarcze zupełnie zniszczyli stację w Woking wraz z przylegającymi do niej domami, i wymordowali cały batalion żołnierzy. Szczegółów nie znamy. Nasza broń okazała się zupełnie nieskuteczna wobec ich uzbrojenia, działa polowe zdemontowali. Huzarzy wpadli do Chertsey. Marsjanie posuwają się powoli ku Chertsey i Windsor. W zachodniej części hrabstwa Surrey ludzie są bardzo zaniepokojeni całą sytuacją i usypują wały w celu powstrzymania inwazji na Londyn”. Tak brzmiały wiadomości w gazecie „Sunday Sun”, a interesujący artykuł w „Referee” porównywał całe zdarzenie do menażerii, która się nagle rozbiegła po jakiejś wiosce.

Nikt w Londynie nie miał pojęcia o stanie uzbrojenia Marsjan i wyobrażano sobie, że to są powolne, pełzające stworzenia, poruszające się z trudem – takie bowiem informacje podawano we wszystkich początkowych doniesieniach. Żadna ze wspomnianych wiadomości nie była poparta przez naocznego świadka. Gazety niedzielne drukowały dodatki nadzwyczajne, opierając się na nikłych doniesieniach, ale tak naprawdę nie miały nic nowego do powiedzenia aż do chwili, kiedy władze podały prasie oficjalne wiadomości. Oznajmiono wtedy, że cała ludność z Walton, Weybridge i okolicy tłumnie zmierza w kierunku Londynu, i to wszystko.

Mój brat w niedzielę rano poszedł do kościoła, nic jeszcze nie wiedząc o tym, co zaszło. Tam usłyszał informacje dotyczące inwazji Marsjan i specjalne wezwania do modlitwy o pokój. Wychodząc z kościoła, kupił dziennik „Referee”, a informacje z niego wyczytane tak go zaniepokoiły, że znów poszedł na stację Waterloo, by się przekonać, czy przywrócono już ruch. Omnibusy, powozy, rowerzyści i niezliczeni ludzie w odświętnych strojach wydawali się zaledwie trochę poruszeni wiadomościami wykrzykiwanymi przez chłopców sprzedających gazety. Wszyscy byli zaciekawieni, a jeżeli się niepokoili, to tylko o mieszkańców danych okolic. Dopiero na stacji mój brat dowiedział się, że linie Windsor i Chertsey również były przerwane. Tragarze powiedzieli mu, że odebrano kilka dziwnych telegramów z Byfleet i Chertsey, ale te potem nagle przestały nadchodzić. W ogóle więc brat mój niewiele się dowiedział. „Jest jakaś bitwa około Weybridge”, mówiono.

Komunikacja na kolei była zdezorganizowana. Znaczna liczba osób oczekujących na przybycie przyjaciół z miejscowości położonych na południowo zachodniej linii stała wciąż na peronie. Jakiś siwy pan narzekał na zarząd kolei, mówiąc: „Warto o tym napisać”.

Jeden czy dwa pociągi przybyły z Richmond, Putney i Kingston, wyrzucając pasażerów, którzy wybrali się na rejsy po rzece. Zastali wszystko pozamykane i uczucie paniki wiszące w powietrzu. Jakiś człowiek w niebiesko-białym krawacie opowiadał mojemu bratu z ożywieniem:

– Całe tłumy ludzi przybywają do Kingston na wózkach i wozach, wioząc ze sobą swój co cenniejszy dobytek. Pochodzą z Molesey, Weybridge i Walton i mówią, że słyszeli strzały armatnie w Chertsey. Żołnierze na koniach kazali im natychmiast uciekać, bo nadciągają mieszkańcy Marsa. My również słyszeliśmy strzały, które wzięliśmy za grzmot. Co to wszystko znaczy, do licha? Mieszkańcy Marsa przecież nie mogą wyjść z tego dołu, prawda?

Mój brat nie umiał mu nic odpowiedzieć.

Około piątej ludzie zbierający się na stacji bardzo zdziwili się otwarciem zwykle zamkniętych połączeń pomiędzy południowo wschodnią a południowo zachodnią stacją oraz przesuwaniem wagonów, na których stały olbrzymie działa lub wypełnionych żołnierzami. Były to armaty sprowadzone z Woolwich i Chatham do obrony Kingston. Żartowano sobie, wołając: „Zjedzą was!”, a w odpowiedzi słyszano: „Jesteśmy pogromcami dzikich zwierząt!”. Niedługo potem nadszedł oddział policji i opróżnił peron z publiczności. Brat znów wyszedł na ulicę.

W kościołach dzwoniono na wieczorne modlitwy, a oddział dziewcząt z Armii Zbawienia przechodził przez Waterloo Road, śpiewając. Na moście gromadka gapiów przyglądała się z uwagą brunatnej pianie, płynącej z nurtem rzeki. Słońce zachodziło, a wieża zegarowa i ratusz zarysowały się na cudnie spokojnym niebie, zdobnym w złote, purpurą przeplatane chmury. Mówiono coś o płynącym ciele topielca, a jakiś rezerwista powiedział mojemu bratu, że zauważył na zachodzie błysk heliografu.

Na ulicy Wellington brat spotkał gromadę chłopców, którzy dopiero co wybiegli z Fleet Street z ciepłymi jeszcze gazetami w ręku, krzycząc: „Straszna katastrofa!”, „Bitwa w Weybridge!”, „Pełny opis porażki mieszkańców Marsa!”, „Londyn w niebezpieczeństwie!”. Zapłacił aż trzy pensy za ten numer gazety.

Dopiero wtedy zaczął sobie zdawać sprawę z potęgi owych potworów. Zrozumiał, że to nie garstka małych powolnych istot, tylko umysły kierujące potężnymi machinami, mogące poruszać się tak szybko i uderzać tak silnie, że najpotężniejsze działa nie mogą się im oprzeć.

Opisywano ich jako wielkie, podobne do pająków machiny, wysokie na sto stóp, posuwające się z szybkością najszybszego pociągu i zdolne wyrzucać promień nadzwyczajnego gorąca. Ustawiono osłonięte oddziały koło Horsell, Woking i Londynu. „Pięć z wyżej wspomnianych machin posuwa się szybko ku Londynowi, a jedna z nich tylko szczęśliwym trafem została zniszczona. Co do reszty strzały chybiały, a oddziały szybko zostały zniszczone gorącym promieniem. Poniesiono ciężkie straty w ludziach”. Ogólny ton informacji był pomimo to optymistyczny.

Zdołano odeprzeć mieszkańców Marsa, nie byli więc niezwyciężeni. Cofnęli się znowu w swój trójkąt z cylindrów w okolicy Woking. Forpoczty sygnałowe z heliografami posuwały się ku nim ze wszystkich stron. Zewsząd nadciągały armaty, a zwłaszcza długie dziewięćdziesięciofuntowe działa z Woolwich. Nigdy jeszcze w Anglii nie pamiętano tak szybkiej centralizacji i mobilizacji sił wojskowych.

Pocieszano się także myślą, że gdyby nadleciały nowe cylindry, uda się je zniszczyć ładunkami wybuchowymi, które z pośpiechem produkowano i rozprowadzano. Sytuacja była groźna, ale ludzie nie mogli poddawać się panice. Marsjanie byli straszni i groźni, było ich jednak zaledwie dwudziestu przeciwko naszym milionom żołnierzy.

„Władze posiadają informacje, że w każdym cylindrze znajduje się najwyżej pięć istot, ogółem piętnaście. Jeden cylinder był zniszczony – a może i więcej. Społeczeństwo będzie powiadomione o zbliżaniu się niebezpieczeństwa, a skuteczne środki obrony przedsięwzięto na południowo zachodnich przedmieściach”. I na tych to wielokrotnie powtórzonych zapewnieniach bezpieczeństwa Londynu oraz ufności władz, że zdołają pokonać powstające trudności, kończyło się to quasi-zapewnienie.

Wszystko to wydrukowano drukowanymi literami tak niedawno, papier był jeszcze ciepły, bez słowa komentarza.

Na ulicy ludzie czytali owe zapewnienia na ulotkach i w gazetach, a za wspomnianymi już wcześniej chłopcami do ich kolportowania posuwała się cała armia innych roznosicieli. Te wiadomości ogromnie podnieciły wszystkich, nawet tych z początku sceptycznych. Ludzie zeskakiwali z omnibusów, by kupować prasę, w pobliskiej księgarni jakiś odświętnie ubrany mężczyzna otwierał okiennice i mocował na szybie mapę hrabstwa Surrey.

Idąc Strand Street i Trafalgar, brat spotkał pierwszych uciekinierów.

Byli to: jakiś człowiek z żoną i dwoma synami jadący na wózku od jarzyn, potem fura siana, a na niej parę porządnie ubranych osób, wreszcie robotnik na staroświeckim trzykołowcu. Wszyscy mieli twarze blade i przerażone, dziwnie odbijające od świątecznej społeczności Londynu.

Brat miał nadzieję, że ujrzy mnie wśród nich. Niektórzy utrzymywali, że widzieli mieszkańców Marsa. „To beczki na szczudłach, mówię panu! – zapewniał jeden z mężczyzn. – Są jak żywe!”.

Za Victoria Street hotele i restauracje zaczynały się zapełniać. Na rogach ulic zbierało się coraz więcej ludzi, jak w Epsom w dzień wielkich derbów. Brat zaczepiał wielu z przybywających i wypytywał o mnie, ale bez sutku. Nikt nie umiał powiedzieć mu nic pewnego o Woking z wyjątkiem pewnego człowieka, który utrzymywał, że zostało ono ostatniej nocy zupełnie zburzone.

– Przychodzę z Byfleet – rzekł. – Najpierw jakiś człowiek na rowerze jeździł od domu do domu i namawiał wszystkich, żeby uciekać. Potem przyszli żołnierze. Wyjrzeliśmy na zewnątrz, lecz nic nie było widać, tylko chmury czarnego dymu na południu, ani jednego człowieka. Potem słyszałem wystrzały armatnie w Chertsey, widziałem ludzi uciekających z Weybridge, więc zamknąwszy dom, wyszedłem.

Gdy to mówił, na ulicach panowało przekonanie, że władze zasługiwały na surową naganę za tak opieszałe zachowanie się względem najeźdźców, opieszałość ta była bowiem powodem wszystkich niewygód.

Około ósmej rano na południu Londynu słychać było silne strzelanie, a około drugiej po południu brat wrócił do swojego mieszkania niedaleko Regent’s Park. Bardzo się już o mnie niepokoił i był przekonany o poważnym niebezpieczeństwie.

Wozy pełne zbiegów ciągnęły ulicami, ale mimo to wieści o katastrofie rozchodziły się tak powoli, że Regent Street i Portland Rood były jeszcze pełne zwykłych niedzielnych spacerowiczów. Zatrzymywano się wprawdzie i rozmawiano w grupach, lecz wieczór był cichy i spokojny i nikomu na myśl nie przychodziło, że niebezpieczeństwo jest tak bliskie.

Brat czytał kupioną gazetę, mając jak najgorsze co do mnie przypuszczenia. Nie mogąc usiedzieć na miejscu, po kolacji wyszedł znów na miasto. Wrócił i próbował zająć się przygotowaniem do egzaminów, lecz na próżno. Położył się o północy, a o świcie w poniedziałek obudziło go głośne pukanie do drzwi, odgłosy, bieganie, bębnienie i dzwonienie, a jakieś czerwone błyski tańczyły po suficie. Leżał tak przez chwilę, nie mogąc zrozumieć, czy to już świta, czy też cały świat zwariował. Zerwał się z łóżka i podbiegł do okna.

Mieszkał na poddaszu, a kiedy otworzył okno i wyjrzał, kilkakrotne odpowiedziało mu echo. Wiele podobnie ciekawie wyglądających głów pokazało się w pobliskich oknach. Policjant tymczasem chodził od bramy do bramy, wołając: „Idą! Mieszkańcy Marsa idą!”.

W koszarach bębniono, wszystkie dzwony kościelne dzwoniły na wyścigi, otwierano i zamykano drzwi, we wszystkich oknach ukazywały się światła.

Brat dość długo przypatrywał się temu w niemym zdziwieniu, aż usłyszał za sobą głos sąsiada, który w piżamie i kapciach wszedł, pytając:

– Co to wszystko znaczy? Ogień czy co? Co za piekielny hałas?!

Obaj zaczęli teraz wyglądać na ulicę i nasłuchiwać, co mówią policjanci. Ludzie wychodzili tłumnie ze swoich domów i rozmawiali.

– O co chodzi? – dziwił się sąsiad.

Brat odpowiedział mu dość pobieżnie i zaczął się ubierać, z każdą częścią ubrania biegając do okna, by nie stracić nic z tego, co działo się na ulicy.

Niebawem ukazali się ludzie obwołujący niezwykle wczesne wydanie porannych dzienników:

– Londyn w niebezpieczeństwie, uduszenia! Porty Kingston i Richmond zdobyte! Okropna rzeź w dolinie Tamizy!

Nie mogąc zobaczyć z okna, co działo się dalej, brat wyszedł właśnie w chwili, kiedy niebo pomiędzy szczytami domów zaczynało różowieć od wschodzącego słońca. Coraz więcej ludzi biegło ze wszystkich stron, wołając: „Czarny dym! Czarny dym!”, a strach udzielał się wszystkim błyskawicznie. Jakiś roznosiciel gazet biegł wraz z innymi i od niego to udało mu się przeczytać informacje od głównodowodzącego:

„Mieszkańcy Marsa za pomocą rakiet mogą wyrzucać wielkie ilości trującego dymu. Tym sposobem pokonali nasze oddziały, zniszczyli Kingston, Richmond i Wimbledon i zbliżają się powoli do Londynu, niszcząc wszystko po drodze. Nie można ich powstrzymać. Jedynym ratunkiem jest natychmiastowa ucieczka”.

To wszystko, ale też nie potrzeba było nic więcej, by cała ludność sześciomilionowego miasta w panice zaczęła masowo uciekać na północ.

Zrozumiawszy wreszcie całe znaczenie tych wypadków, brat wpadł do mieszkania, zabrał całą gotówkę, jaką miał (około dziesięciu funtów wszystkiego), i znów wybiegł na ulicę.

XV

Co się stało w Surrey

Podczas gdy pastor rozmawiał ze mną w ten dziwny sposób, siedząc pod płotem w Halliford, a mój brat przypatrywał się tłumom płynącym przez most Westminsterski, mieszkańcy Marsa rozpoczęli znów akcję zaczepną. Z bardzo sprzecznych późniejszych opowiadań można wywnioskować, że większość przybyszów była zajęta w dole w Horsell aż do godziny dziewiątej tego wieczora, pospiesznie zajmując się wyrabianiem czegoś, co wydawało ogromną ilość zielonego dymu.

Trzech z nich wyszło około ósmej i zbliżając się ostrożnie przez Byfleet, Pyrford, Ripley i Weybridge, stanęło naprzeciw oczekujących oddziałów wojska. Nie szli razem, lecz w długiej linii jeden za drugim w odległości około półtorej mili. Porozumiewali się za pomocą melodii przypominającej śpiew syren, wydając całą gamę dźwięków.

Wycie i wystrzały z Ripley, które usłyszeliśmy w Halliford, mieszały się ze sobą. Niedoświadczeni artylerzyści z Ripley nigdy nie powinni znaleźć się na tych stanowiskach. Nie poczekali na odpowiedni moment i przedwcześnie wystrzelili z dział, a potem zaczęli uciekać pieszo i konno przez pustą wioskę. Pierwszy Marsjanin przeszedł spokojnie nad ich armatami, nie używszy nawet gorącego promienia, a potem, stąpając ostrożnie przed całym frontem, znalazł się nagle naprzeciw dział w Painshill i zniszczył je.

Żołnierze w St George’s Hill okazali się mężniejsi. Schowani za las i niezauważeni przez znajdującego się najbliżej Marsjanina idealnie wycelowali działo i wystrzelili dopiero wtedy, kiedy był mniej więcej tysiąc łokci od niego.

Odłamki pękającej bomby zabłysły wokoło, widać było, jak potwór zrobił jeszcze kilka kroków, potem zachwiał się i upadł. Wszyscy zatarli dłonie z radości i z gorączkowym pośpiechem zaczęli powtórnie nabijać działo. Leżący Marsjanin wydał przeciągły, dziki głos i natychmiast drugi błyszczący olbrzym odpowiedział mu, ukazując się ponad wierzchołkami drzew od południa. Jedna noga z trzech została strzaskana odłamem wystrzału. Drugi strzał padł daleko od Marsjanina, a dwa towarzyszące mu olbrzymy zaraz skierowały swój gorący promień na nasze oddziały. Amunicja wyleciała w powietrze, sosny stanęły w płomieniach i tylko kilkoro ludzi, którzy już przedtem zaczęli uciekać, ocalało.

Potem trzy potwory chyba naradzały się między sobą, a patrole, które to widziały, opowiadają, że stali tak jakieś pół godziny. Marsjanin leżący na ziemi wysunął się powoli spod swojego kaptura – mała brunatna figurka podobna z daleka do punkciku – i widocznie chciał naprawić machinę. Udało mu się to, bo około dziewiątej jego kaptur znów było widać ponad drzewami.

Parę minut później przyłączyło się do niego czterech innych, z których każdy niósł grubą czarną rurę. Podobne rury podano trzem poprzednim i wszyscy, a było ich siedmiu, ustawili się w krzywej linii pomiędzy St George’s Hill, Weybridge, Seud i Ripley.

Jak tylko zaczęli się poruszać, z pobliskich wzgórz wystrzelono w ich kierunku kilkanaście rakiet, aby ostrzec czekające na ten znak oddziały w Ditton i Esher, a jednocześnie cztery inne machiny Marsjan, podobnie uzbrojone w owe rury, przeszły rzekę. Dwie natomiast ukazały się na zachodzie na wprost mnie i pastora, którzy z trudem posuwaliśmy się drogą idącą na północ od Halliford. Poruszali się (tak przynajmniej nam się zdawało) jakby na chmurze, bo jakaś przedwczesna mgła podniosła się, zakrywając ich w jednej trzeciej wysokości.

Na widok tego pastor krzyknął i zaczął biec, ja zaś wiedząc, że nie mam szans z Marsjaninem, skoczyłem w bok i zacząłem czołgać się przez mokre od rosy pokrzywy i głogi w szerokim przydrożnym rowie. Pastor obejrzał się, zobaczył, co robię, i zawrócił.

Dwaj Marsjanie zatrzymali się, pierwszy – naprzeciw Sunburg, drugi – na wprost Staines. Owe wycia, za pomocą których porozumiewali się poprzednio, teraz ustały, a oni zajęli pozycje w olbrzymim półkolu osłaniającym ich cylindry w całkowitym milczeniu. Końce owego półkola obejmowały przestrzeń około dwunastu mil. Nigdy jeszcze od czasu wynalezienia prochu początek bitwy nie był tak cichy. Wydawało się, że Marsjanie zawładnęli całą tą przestrzenią, zapadającą w nocnych ciemnościach. Przyświecał im tylko jeszcze bardzo mały księżyc, gwiazdy i dalekie światła z Saint George’s Hill.

Naprzeciw tego półkola wszędzie, w Staines, Hounslow, Ditton, Esher, Ockham, poza wzgórzami i lasami na południu od rzeki, na równinach i łąkach od północy, gdzie tylko jakaś kępa drzew lub kilka wiejskich domków dawały jakąś osłonę, czekały na nich armaty. Rakiety świetlne wznosiły się i rozsypywały tysiącem iskier wśród nocnych ciemności, a w powietrzu dało się wyczuć oczekiwanie. Trzeba było tylko, by Marsjanie posunęli się na linię ognia, a w jednej chwili ludzie i działa przywitałyby ich grzmotem wojny.

Przewodnią myślą każdego, również i moją, było zapewne wówczas pytanie: czy nas rozumieją? Czy wiedzą, że miliony nas wszystkich to zorganizowana całość, posłuszna jednym rozkazom i działająca wspólnie? Czy też tłumaczyli sobie nasze wystrzały, ich kąsanie, stałe otaczanie ich obozowiska, tak jak my na przykład odbieramy nalot roju pszczół? Czy wyobrażają sobie, że mogą nas wytępić? (Wówczas nie mieliśmy pojęcia, co stanowiło ich pożywienie). Tysiące podobnych pytań powstawało w moim umyśle, gdy przyglądałem się owym przygotowaniom, ciągle pokładając nadzieje w ogromnych siłach ludzi, zgromadzonych od strony Londynu. Czy przygotowano zasadzki? Czy prochownie w Hounslow są w pogotowiu? Czy londyńczycy będą mieli odwagę zrobić ze swoich domów drugą, lecz większą, Moskwę?

Nagle po nieskończenie długim oczekiwaniu, pełzaniu i wyglądaniu spomiędzy zarośli, usłyszeliśmy odgłos podobny do wystrzału, potem bliżej drugi i trzeci. Wtedy Marsjanin będący najbliżej nas podniósł trzymaną rurę i strzelił z niej jak z armaty tak ostro, że aż zadrżała ziemia. Potwór znajdujący się naprzeciw Staines odpowiedział mu. Nie było ani ognia, ani dymu, tylko ten silny huk.

Byłem tak podniecony widokiem tych miniaturowych, ale silnych armat, że zapominając o bezpieczeństwie i poparzonych rękach, wdrapałem się aż na płot i patrzyłem w stronę Souburg. Wtedy dał się słyszeć trzeci strzał i jakiś duży pocisk przeleciał mi nad głową w stronę Hounslow. Spodziewałem się, że zobaczę ogień lub dym, ale nade mną było tylko ciche niebo usiane gwiazdami, a w dole gęsta, biała mgła. Odpowiedzi nie było – żadnego huku ani żadnej eksplozji. Przez jakieś trzy minuty znów dokoła tylko cisza.

– Co się stało? – spytał pastor, stając przy mnie.

– Bóg to raczy wiedzieć! – odparłem.

Koło nas przeleciał nietoperz i zniknął.

Dalekie hałasy podniosły się i ucichły. Patrzyłem na Marsjanina, który teraz kołysząc się, posuwał się wzdłuż rzeki.

Sądziłem, że lada chwila uderzy w niego ogień któregoś z oddziałów. Wciąż jednak panowała niczym niezakłócona wieczorna cisza. Postać olbrzyma stawała się coraz mniejsza, aż wreszcie zupełnie znikła wśród mgły i ciemności. Wdrapaliśmy się jeszcze wyżej. Pod Souburg wznosiło się coś czarnego, jakby jakieś stożkowate wzgórze wypiętrzyło się tam nagle i zasłoniło dalszy widok, a dalej za rzeką po stronie Walton spostrzegliśmy drugie podobne wzniesienie. Wzgórza stopniowo malały, rozszerzając się. Tknięty nagłą myślą odwróciłem się na północ i tam zobaczyłem trzeci podobny stożek.

Wszystko nagle ucichło, w oddali słychać było tylko nawoływania się Marsjan, a potem ziemia znów zatrzęsła się od ich strzałów. Nasza artyleria im nie odpowiadała.

Wtedy jeszcze nie rozumieliśmy, co znaczą te złowrogie kopce ustawione w nocy. Dopiero później dowiedziałem się, że każdy z Marsjan stojących we wspomnianym półkolu na pewien nieznany mi sygnał wyrzucił z trzymanej przez siebie rury olbrzymi kartacz, który masakrował to lub inne wzgórze, grupę drzew, domów lub podobnych osłon naszych oddziałów znajdujących się naprzeciw niego. Niektórzy z nich wystrzelili tylko jeden, inni dwa, inni znowu, jak olbrzym znajdujący się w Ripley, aż pięć podobnych kartaczy. Te pękały, uderzając o ziemię, lecz nie wybuchały, tylko wydawały z siebie olbrzymią ilość ciężkiej, czarnej pary, zwijającej się i wznoszącej w górę dużą stożkowatą chmurą, niby gazowe wzgórze, które opadało i rozszerzało się po okolicy. Dotknięcie zaś tej pary, wchłonięcie jej gryzącego tchnienia było śmiercią dla wszelkiego żyjącego stworzenia.

Para była ciężka, cięższa od najgęstszego dymu. Po pierwszym wzniesieniu się w górę opadała i pełzała po ziemi, podobna raczej do płynu niż gazu, omijając wzgórza, a rozścielając się po dolinach, rowach i rzekach. Słyszałem, że podobne właściwości ma kwas węglowy, gdy wydobywa się z wulkanicznych szpar i kraterów. Kiedy gaz ten spotyka się z wodą, natychmiast zachodzi proces chemiczny, wskutek którego woda pokrywa się pianą, a ta w formie proszku opada na dno, pozwalając działać zawartym w nim składnikom. Piana była nierozpuszczalna. Dziwne, bo biorąc pod uwagę silne działanie owego gazu, bezkarnie można było pić wodę, z której się tylko ten proszek odcedziło. Para nie rozpraszała się w powietrzu jak inne gazy. Zawisała ławą, oplatając leniwie niziny, stawiając pewien opór wiatrowi, bardzo wolno łącząc się z mgłą i powietrzem, opadała na ziemię w postaci pyłu. Do tej pory nie można określić natury tego nieznanego składnika. Wiadomo jedynie, że w świetle słonecznym widoczny jest jako grupa czterech linii w niebieskim świetle.

Po wybuchu czarny dym czepiał się ziemi tak silnie, że tylko pięćdziesiąt stóp nad ziemią, na wysokości dachów, wyższych pięter i drzew można było uniknąć jego trującego działania. Stwierdzono to jeszcze tej samej nocy w Cobham i Ditton.

Człowiek z tej ostatniej miejscowości, który ocalał, opowiadał, jak z wieży kościelnej obserwował domy, wioski podnoszące się powoli niby duchy z tej atramentowoczarnej nicości. Przez półtora dnia czekał tam bez jedzenia, w nocy zziębnięty, w dzień palony słońcem, a pod nim na czarnym tle tego dziwnego całunu ukazywały się najpierw czerwone dachy i zielone drzewa, potem krzaki, bramy i mury.

W Cobham czarny dym utrzymywał się najdłużej, aż w końcu opadł na ziemię. W innych bowiem przypadkach, jak tylko spełnił swoje zadanie, mieszkańcy Marsa oczyszczali powietrze, wpuszczając strumień pary.

Tak było na przykład w Halliford, dokąd wróciliśmy. Widzieliśmy stamtąd światła reflektorów rzucane na Richmond i Kingston, a około jedenastej okna zadrżały od wystrzału wielkich oblężniczych dział, które tam ustawiono. Te grzmiały przez jakiś czas, wymierzając strzały w mieszkańców Marsa w Hampton i Ditton, wkrótce jednak blade promienie elektrycznych świateł znikły, a zastąpiła je czerwona łuna.

Potem w Bushey Park spadł czwarty cylinder – piękny zielony meteor, jak mi później opowiadano. Przed tym jak w Richmond i Kingston zaczęły strzelać armaty, słychać było gwałtowną kanonadę ze strony południowo zachodniej. Musiało to być strzelanie na chybił trafił, zanim jeszcze czarny dym dosięgnął artylerzystów.

Zabierając się do dzieła tak systematycznie jak ludzie, którzy wykurzają osy z gniazda, mieszkańcy Marsa rozpuszczali więc tę dziwną, duszącą parę po całej okolicy Londynu. Rogi półksiężyca, w który się ustawili, zaczęły się powoli odsuwać od siebie, coraz dalej, aż wyprostowały się w linię od Hanwell do Coombe i Malden. Przez całą noc zbliżały się te ich ziejące rury niosące śmierć. Ani razu (od czasu powalenia na ziemię pierwszego mieszkańca Marsa) nie doszli jednak na tyle blisko, by dać artylerii najmniejszą sposobność do strzelania. Tam, gdzie obawiali się istnienia jakiegoś ukrytego działa, natychmiast wyrzucali świeży pocisk czarnego dymu, a tam, gdzie armaty były widoczne, używali gorącego promienia.

Około północy łuna z Richmond Park i Kingston Hill oświeciła całą masę czarnego dymu, który wypełniał dolinę Tamizy i rozściełał się daleko, jak okiem sięgnąć. Pośród tego wszystkiego dwóch mieszkańców Marsa kroczyło, kołysząc się i zwracając syczące strumienie pary to w jedną, to w drugą stronę.

Tego dnia oszczędnie używali gorącego promienia. Być może mieli tylko ograniczony zapas materiałów potrzebnych do jego wyrobu. Teraz wydawało się, że nie było ich zamiarem niszczenie kraju, a tylko chcieli odstraszyć i złamać stawiany im opór. To ostatnie udało im się bez wątpienia. W niedzielę rano skończyła się cała zorganizowana przeciw nim obrona. Nikt nie był w stanie stawić im czoła. Nawet załogi torpedowców, które wpłynęły na Tamizę łodziami podwodnymi zbuntowały się i odpłynęły na morze. Jakakolwiek akcja obronna po tej nocy ograniczyła się do kopania dołów i zasadzek, i to jeszcze w sposób bardzo niesystematyczny.

Można sobie wyobrazić los owych oddziałów pod Esher, z których nie ocalała żywa dusza. Działa ustawione, amunicja w pogotowiu, artylerzyści oczekujący na stanowiskach. W odległości karetki z uciekającymi i rannymi z Weybridge. Potem głuchy huk i ów czarny pocisk spadający na wszystko i siejący śmierć.

O świcie czarny dym płynął już ulicami Richmond, a zrozpaczone władze ostatnim wysiłkiem usiłowały pomóc mieszkańcom Londynu w ucieczce.

XVI

Wyjście z Londynu

Łatwo zrozumieć ryczącą falę strachu, która w poniedziałek rano nadciągnęła nad największe miasto na świecie.

Prąd uciekających wzmagał się w szybkim tempie, zamieniając się w wir i szum około stacji kolejowych i przystani okrętów, kierując się wszelkimi sposobami na północ i zachód. Około dziesiątej policja, a w południe władze kolei całkowicie się poddały w tym szybkim rozkładzie społecznego porządku.

Ludzie walczyli na pięści o stojące miejsca w wagonach, potem deptali się i gnietli, wreszcie zdobywali je z bronią lub nożami w ręku, tak że do wściekłości doprowadzeni policjanci roztrzaskiwali głowy tych, których mieli rozkaz bronić.

Później, kiedy maszyniści już nie chcieli wracać do miasta, wciąż powiększające się tłumy zaludniły drogi wylotowe. W południe spostrzeżono jednego mieszkańca Marsa w Barnes, a chmurę czarnego dymu w Lambeth.

Po bezowocnym usiłowaniu załapania się na jeden z pociągów na trasie zachodnio-północnej, który wręcz torował sobie drogę wśród tłumu, mojemu bratu szczęśliwie udało się być jednym z pierwszych przy napadzie na sklep z rowerami. Zdobył jeden, wyskoczył z nim przez okno i z tylko trochę podrapaną ręką skierował się na drogę do Belsize.

Wydostawszy się w ten sposób z tłoku i paniki, znacznie wyprzedziwszy uciekających, głodny i zmęczony dotarł do Edgware około siódmej. Wzdłuż drogi stali ludzie i przypatrywali się ciekawie. Mojego brata natomiast minęło kilku rowerzystów, kilku konnych jeźdźców i dwa samochody. Milę za Edgware złapał gumę i jego pojazd stał się bezużyteczny. Zostawił go więc przy drodze, a sam poszedł pieszo. W jakiejś knajpie dostał trochę pożywienia.

Został w Edgware jakiś czas, nie wiedząc, co robić. Przybywało mnóstwo uciekinierów i wielu z nich, tak jak i brat, miało ochotę zatrzymać się w tym miejscu. O najeźdźcach z Marsa nie było żadnych nowych wieści.

Niedługo potem droga zaczęła się coraz bardziej zapełniać ludźmi jadącymi najróżniejszymi pojazdami. Ciężki pył zawisł nad szosą do St Albans.

Jakaś oderwana myśl o znajomych, których miał w Chelmsford, skłoniła go wreszcie do wyruszenia w drogę przez ciche pole, rozciągające się na zachód od miasteczka. Niebawem dotarł na skrzyżowanie, za którym wiodła ścieżka na północny zachód. Przeszedł koło kilku wiejskich zagród i miejscowości, o których nazwę nie pytał, widział kilku uciekających, aż wreszcie na łące około Barnet spotkał dwie panie, które odtąd stały się jego towarzyszkami podróży.

Zobaczył je w chwili, kiedy groziło im niebezpieczeństwo. Usłyszał krzyk, a na zakręcie spostrzegł dwóch ludzi, którzy siłą próbowali wyrzucić kobiety z małego powoziku zaprzęgniętego w kuca, podczas gdy trzeci trzymał wystraszonego konia za głowę. Jedna z nich, niska, ubrana na biało, krzyczała, druga, w ciemnym stroju, szczupła i wysoka, okładała batem człowieka, który ją chwycił za rękę.

Brat, zrozumiawszy natychmiast, co im grozi, krzyknął i pobiegł w ich stronę. Jeden z napastników wyraźnie miał zamiar stawić zacięty opór, ale brat, który jest znanym bokserem, wpadł na niego i powalił go pod koła powoziku.

Skończywszy w ten sposób z jednym, chwycił za kołnierz tego, który trzymał za rękę drugą kobietę. Wtedy usłyszał tętent koni, batem uderzono go w twarz, a trzeci przeciwnik oślepił go uderzeniem pomiędzy oczy. Ten zaś, którego trzymał, wyrwał mu się i uciekł.

Ogłuszony brat znalazł się naprzeciw człowieka, który trzymał konia za głowę. Widział, że powozik oddala się szybko, a siedzące w nim kobiety oglądają się za nim. Widząc, że został sam, odepchnął napastnika i zaczął uciekać w ślad za powozem, mając zbirów tuż za sobą.

Nagle potknął się i upadł. Pierwszy z mężczyzn przewrócił się tuż za nim. Brat podniósł się i znów znalazł się w towarzystwie zbójów. Trudno byłoby mu poradzić sobie z nimi, gdyby nie smukła pani, która widząc go w niebezpieczeństwie, bardzo odważnie wstrzymała konia i zawróciła na pomoc. Miała przy sobie rewolwer, ale schowany pod siedzeniem powozu, kiedy je napadnięto. Teraz wystrzeliła z odległości jakichś sześciu łokci, o mały włos nie trafiając brata. Mniej odważny z napastników uciekł, a drugi zaraz też poszedł w jego ślady, klnąc, na czym świat stoi. Obaj jednak zatrzymali się niedaleko, gdzie leżał nieprzytomny trzeci mężczyzna.

– Niech pan trzyma! – powiedziała kobieta, podając bratu rewolwer.

– Proszę wrócić do powozu! – odpowiedział brat, ocierając krew z rozciętej wargi.

Kobieta zawróciła, nic nie mówiąc – oboje byli zadyszani – i poszli razem w stronę powoziku, gdzie towarzyszka w bieli walczyła z wystraszonym kucem.

Napastnicy widocznie dali za wygraną, bo kiedy brat się obejrzał, już ich nie było.

– Czy mogę zabrać się z paniami? – spytał brat, wskazując na niezajęte siedzenie w powoziku. Kobieta spojrzała i przyzwalająco skinęła głową, a potem powiedziała:

– Proszę podać mi lejce! – Powóz ruszył.

Zupełnie niespodziewanie mój brat, zadyszany, z przeciętą wargą i obitą szczęką, znalazł się więc w powozie jadącym nieznaną mu drogą i kierowanym przez te dwie kobiety.

Dowiedział się, że były to żona i siostra lekarza mieszkającego w Stanmore. Kiedy doktor wrócił do domu od chorego i dowiedział się na stacji o nadciągających istotach z Marsa, zebrał naprędce trochę zapasów żywności, a następnie wyprawił owe kobiety, by zdążyły na pociąg do Edgware. Sam został, by ostrzec sąsiadów. Z żoną i siostrą miał się spotkać około wpół do piątej rano. Teraz była już prawie dziewiąta, ale do tej pory nikt o nim nic nie słyszał ani go nie widział. Kobiety nie mogły dłużej czekać na niego w Edgware, ponieważ tłum na rynku stawał się coraz większy. Z tego też powodu znalazły się na tej ustronnej drodze.

Tę właśnie historię wystraszone kobiety opowiedziały mojemu bratu, kiedy znów zatrzymali się niedaleko New Barnet. Brat obiecał nie opuszczać ich, dopóki nie zdecydują co dalej, lub do czasu, gdy nie spotkają doktora. Zapewnił je, że świetnie strzela z rewolweru – o czym tak naprawdę nie miał bladego pojęcia – aby dodać towarzyszkom otuchy.

Rozbili obozowisko przy drodze, a kuc pasł się szczęśliwy tuż obok. Brat opowiadał nowym znajomym o ucieczce z Londynu oraz o wszystkim, co wiedział na temat mieszkańców Marsa i ich obyczajach. Słońce podnosiło się tymczasem coraz wyżej, a rozmowa stopniowo przeszła w stan niespokojnego oczekiwania. Od kilku przejezdnych udało im się uzyskać trochę informacji. Wszystkie jednak tylko utwierdzały w przekonaniu o wielkim nieszczęściu, jakie spadło na ludzkość, i o konieczności jak najszybszej ucieczki. Brat podzielił się więc swoimi przemyśleniami ze swymi towarzyszkami.

– Mamy pieniądze – poinformowała szczupła dama, patrząc z pewnym wahaniem na mojego brata.

– Ja także – odrzekł.

Okazało się, że dysponują około trzydziestoma pięcioma funtami i że mogliby spróbować załapać się na jakiś pociąg w St Albans lub New Barnet. Brat jednak nie sądził, żeby to było możliwe ze względu na panikę, która zapełniła londyńczykami wszystkie połączenia. Przedstawił natomiast własny plan przedostania się powozem przez Essex do Harwich i stamtąd dalej uciekać, gdzie się da.

Pani Elphinstone – tak bowiem nazywała się kobieta w bieli – nie chciała go słuchać i wciąż tylko wołała ukochanego Jerzego, za to siostra jej męża była nadzwyczaj spokojna i stanowcza, dlatego zgodziła się na pomysł wybawcy. Tak więc zwrócili ku Barnet, mając zamiar przeciąć w poprzek linię kolei północnej. Brat szedł pieszo, by oszczędzać kuca.

W miarę upływu dnia powietrze było coraz gorętsze, a pod nogami głęboki, białawy piasek utrudniał im drogę. Żywopłoty były szare od kurzu, a gdy zbliżali się do Barnet, jakieś głuche mruczenie stawało się coraz wyraźniejsze.

Spotykali coraz więcej ludzi, z których większa część patrzyła prosto przed siebie, mamrocząc pod nosem niewyraźne pytania, wszyscy wystraszeni, z ubraniem w nieładzie i brudni. Jakiś człowiek we fraku przeszedł pieszo koło nich ze wzrokiem wbitym w ziemię. Szedł, rozmawiając sam ze sobą, jedną rękę trzymając we włosach, drugą odganiając jakieś niewidzialne przedmioty. Gdy jego gniew mijał, szedł dalej, nie oglądając się już.

Potem przy rozstajnych drogach na południu od Barnet spotkali kobietę z dzieckiem na ręku i dwojgiem starszych, idących za nią, dalej człowieka ubranego na czarno, z kijem i torbą w ręku, wreszcie wóz zaprzęgnięty w spoconego kuca, a w nim młodego chłopca.

– Czy tędy do Edgware? – spytał woźnica z dzikim wzrokiem i bladą twarzą.

A kiedy mu powiedziano, że tędy, tylko trzeba skręcić na lewo, pojechał we wskazanym kierunku, nawet nie podziękowawszy.

Wtedy brat spostrzegł, że przed nimi unosi się dym, a niebawem pani Elphinstone zawołała, że widzi płomienie nad dachami domów.

– Na Boga! Dokąd pan nas wiezie?

Brat przystanął.

Droga zapchana była ludźmi, a wielka chmura białego, oślepiającego pyłu zasłaniała wszystko na dwadzieścia stóp dookoła.

– Na bok! Na bok! – słychać było ze wszystkich stron. Ludzie tłoczyli się i popychali. – Jazda! Jazda tam! – wołano. Brat, trzymając kuca za uzdę, szedł wciąż krok za krokiem, posuwając się w ten tłum.

W Edgware panował zamęt, w Chalk Farm im oczom ukazał się oszalały tłum. Wszyscy ludzie byli w ruchu, piesi pchali się jedni na drugich, najeżdżani przez różnego rodzaju pojazdy, ciągle słychać było wołanie:

– Jazda! Jazda! Idą już! Idą!

Na jakimś wozie stał niewidomy człowiek w mundurze Armii Zbawienia, machał rękoma i powtarzał:

– Wieczność! Wieczność! – Głos miał ochrypły, lecz bardzo głośny. Jeszcze bardzo daleko było go słychać stojącego w obłoku kurzu. Zobaczyli niezliczone dorożki, powozy, wozy, platformy i wóz do przewożenia piwa, teraz pełen ludzi, z kołami obryzganymi krwią.

– Z drogi! Z drogi! – wołano.

– Wieczność! Wieczność! – odpowiadał echem oddalony głos niewidomego.

Szły tamtędy zmęczone, smutne kobiety, posuwające się z trudem obok dzieci. Ich eleganckie sukienki pokrywał kurz, a twarze zamazane były łzami i brudem. Wśród nich gdzieniegdzie pojawiali się mężczyźni, czasem pomagający i wspierający, czasem znów brutalnie egoistyczni. Obok jakiś robotnik torował sobie drogę pięściami, dalej szedł obdarty żebrak, to znów żołnierz i ludzie w mundurach kolejowych.

Różnorodny był ten tłum, ale łączyły go strach i ból. Rwetes na drodze, kłótnia o miejsce na wozie zmuszały wszystkich do szybszego biegu. Jakiś człowiek, tak wylękniony i złamany, że kolana się pod nim uginały, słysząc nagłe zamieszanie, zerwał się i biegł jak inni. Gorąco i kurz odcisnęły już na tych ludziach złowrogie piętno.

Skórę mieli wysuszoną, usta spieczone i popękane. Wśród pokrzykiwań słychać było kłótnie, wymówki, ochrypłe jęki zmęczenia i bólu, a na tle tego wszystkiego wciąż wybijały się słowa:

– Z drogi! Z drogi! Mieszkańcy Marsa idą!

Mało kto zatrzymywał się lub ustępował. Uliczka, którą szli, wychodziła na główną drogę i wyglądało na to, że prowadzi w stronę Londynu. Mimo to garstka osób wsunęła się tam wypchnięta z tłumu przez silniejszych od siebie. W większości jednak wracali. Trochę dalej w zaułku leżał człowiek z nogą owiniętą w zakrwawione szmaty, a wokół niego pochylało się kilkoro łudzi. Szczęśliwy, miał jeszcze przyjaciół!

Tu znów jakaś mała dziewczynka, mogła mieć osiem lub dziewięć lat, rzuciła się pod płot tuż obok brata, wołając:

– Nie mogę iść dalej!

Brat przebudził się wreszcie z odrętwienia, podniósł ją, odezwał się do niej łagodnie i zaniósł do pani Elphinstone. Jak tylko dotknął małej, dziecko natychmiast przycichło wystraszone.

– Helenko! – krzyknęła jakaś kobieta w tłumie ze łzami w głosie. – Helenko! – Dziewczynka nagle wyrwała się z rąk brata, wołając: – Mamo!

– Idą! – wołał jakiś jeździec na koniu.

– Z drogi! – krzyczał woźnica, a zamykany powóz skręcił w zaułek. Ludzie cofali się, by uniknąć najechania, brat przesunął kuca najdalej jak mógł w żywopłot, a powóz przejechał i zatrzymał się na zakręcie. Dwa konie zaprzężone były na dyszlu, a tylko jeden w lejcach. Brat widział, jak dwóch ludzi wyniosło coś ostrożnie na białych noszach i położyło na trawie.

Jeden z nich przybiegł do brata, wołając:

– Dajcie tu trochę wody! On umiera, jest bardzo spragniony, to lord Garrick!

– Lord Garrick?! – spytał brat. – Wielki sędzia?

– Gdzie woda? – pytał służący.

– Może w jednym z tych domów – odparł brat. – Nie mamy wody, a ja nie mogę pójść i zostawić tych kobiet.

Człowiek zaczął się przeciskać przez tłum w stronę jednego z domów.

– Dalej! dalej! – pokrzykiwano na niego z każdej strony. – Idą już! Idą!

Wtem uwagę brata zwrócił jakiś człowiek o ptasiej twarzy. Niósł małą, podręczną torebkę, która nagle się rozdarła i wysypały się z niej złote monety, tocząc się pod stopami ludzi i kopytami koni. Człowiek stanął jak sparaliżowany i patrzył bezmyślnie na rozsypane pieniądze. Uderzył go dyszel jakiejś dorożki, na co mężczyzna krzyknął i cofnął się, a koło przejeżdżającego wozu otarło się o niego.

– Z drogi! – wołano na niego. – Z drogi!

Jak tylko dorożka go minęła, rzucił się na ziemię i obiema garściami zaczął pakować pieniądze do kieszeni. Wtem koń jakiś stanął dęba tuż nad nim.

– Stój! – krzyknął brat, usiłując pochwycić zwierzę za uzdę. Lecz zanim udało mu się to zrobić, usłyszał krzyk pod kołami. Jedno z nich przeszło po krzyżu nieszczęśnika, woźnica zaciął batem i pojechał dalej, a mężczyzna wił się z bólu wśród rozsypanych monet. Miał pogruchotany kręgosłup. Usiłował się podnieść, ale jego nogi były już bezwładne. Brat stał nad nim, próbując ostrzec nadjeżdżającego drugiego woźnicę, kiedy jakiś człowiek na karym koniu przyszedł mu z pomocą.

– Zabierzmy go stąd! – powiedział, chwytając poszkodowanego jedną ręką za kołnierz, podczas gdy brat podtrzymywał go z boku. Mężczyzna wciąż jeszcze usiłował zbierać z drogi złoto i pełną jego garścią walił brata po ramieniu.

– Jazda tam! Dalej! Z drogi! – wołano za nimi.

Dał się słyszeć trzask – to dyszel jakiegoś powozu uderzył w wóz zatrzymany przez jeźdźca. Brat obejrzał się i zobaczył, jak człowiek ze złotem w garści odwrócił głowę i ugryzł rękę, która trzymała go za kołnierz. W całym tym zmieszaniu kary koń zatoczył się w bok, a ten zaprzężony do wozu przesunął się obok niego. Podkowa o mały włos nie uderzyła brata w nogę. Puścił więc trzymanego człowieka i odskoczył. Wtedy na twarzy lorda gniew zamienił się w trwogę i w jednej chwili mężczyzna znikł w tłoku, brat zaś musiał walczyć z całej siły, aby dostać się na wcześniej zajmowane miejsce przy nim.

Brat zobaczył pannę Elphinstone zasłaniającą sobie oczy i małe dziecko, które z całą nieświadomą obojętnością przyglądało się czemuś czarnemu i nieruchomemu, co leżało pod toczącymi się kołami wozu.

– Wracajmy! – zawołał i zwrócił kuca w przeciwną stronę. Niemożliwe, by przedrzeć się przez to piekło! Cofnęli się o jakieś sto łokci, tą samą drogą, którą przybyli, aż do miejsca, gdzie nie widać już było walczących ze sobą tłumów. Przejeżdżając, brat widział jeszcze na zakręcie twarz umierającego lorda – wydłużoną, bladą, a potem okrytą. Obie kobiety, milczące i drżące, siedziały skulone na wózku.

Na zakręcie brat się zatrzymał. Panna Elphinstone była blada, a jej bratowa siedziała i płakała, nie mając już nawet siły wołać swego ukochanego Jerzego. Brat był przerażony i zakłopotany. Jak tylko się cofnęli, zrozumiał, że trzeba było przejść przez ten tłum. Zwrócił się więc do panny Elphinstone i rzekł stanowczo:

– Musimy jechać tędy. – I zawrócił konia.

Drugi już raz tego dnia młoda dama dawała dowód siły charakteru. Żeby sobie utorować drogę, brat wszedł w tłum i chwycił dorożkarskiego konia, aby go powstrzymać, ona zaś powoziła kucem. Jakiś wóz zaczepił o powozik i wyrwał z niego drzazgę, a chwilę potem prąd tłumu porwał ich i uniósł ze sobą. Wtedy brat, z twarzą posiekaną batem dorożkarza, wskoczył na kozioł powoziku i odebrał lejce z rąk panny Elphinstone.

– Niech pani celuje z rewolweru w człowieka jadącego za nami, jeżeli będzie nas za bardzo najeżdżał. Albo lepiej w jego konia.

Usiłował przez jakiś czas skręcić w bok, ale raz porwany ogólnym prądem nie mógł się już wycofać. Tak przebyli blisko milę poza miasto i tam dopiero udało im się dostać na drugą stronę drogi. Wciąż jeszcze było nieopisanie ciasno, na szczęście droga dwukrotnie dzieliła się tu na dwa ramiona, dlatego zrobiło się odrobinę luźniej.

Na wschód od Hadley po obu stronach drogi widzieli wielkie gromady ludzi pijących wodę ze strumienia i walczących o nią pięściami. Dalej ze wzgórza widać było dwa jadące jeden za drugim pociągi załadowane ludźmi, którzy siedzieli nawet na węglu, za maszyną. Pociągi zmierzały na północ. Brat przypuszczał, że zapełniły się pasażerami już za miastem, bo o tej porze z żadnej stacji w Londynie zapewne niemożliwe już było odjechać. Niedaleko wzgórza zatrzymali się, żeby trochę odpocząć, bo ucieczka pozbawiła ich sił. Zaczęli uczuwać głód, noc była chłodna, ale nikt nie mógł zasnąć. Wciąż jeszcze widzieli ludzi uciekających przed nieznanym niebezpieczeństwem i kierujących się w tę stronę, z której przybyli.

XVII

„Dziecko Pioruna”

Gdyby synowie Marsa mieli na celu tylko zniszczenie, mogli już w poniedziałek zniweczyć całą ludność Londynu rozproszoną po jego okolicy. Nigdy wcześniej podobna masa ludzi nie przemieszczała się i nie cierpiała razem. Legendarne zastępy Gotów i Hunów, największe armie, jakie Azja kiedykolwiek wydała, byłyby tylko kroplą w morzu. Nie był to jednak marsz zorganizowany, lecz chaotyczny tłum, olbrzymi, straszny, bez ładu i celu. Sześć milionów ludzi bezbronnych, bez zapasów żywności, pędzących na oślep. Była to rzeź ludzkości.

Gdyby ktoś z balonu, z góry spojrzał na krajobraz w dole, ujrzałby najpierw sieć ulic, domów, kościołów, placów, ogrodów – już opustoszałych – rozpostartych na południu na kształt olbrzymiej mapy. W okolicy Ealing, Richmond i Wimbledon wydawałoby się, że jakieś olbrzymie pióro poplamiło tę mapę atramentem. Systematycznie każda czarna plama rosła i rozszerzała się, wyciągając ramiona w każdą stronę, to opierając się o jakieś wywyższenie, to znów natrafiwszy na niespodziewany spadek, przelewając się w dolinę, zupełnie jak kleks atramentu rozlewający się na bibule.

Dalej, poza niebieskimi wzgórzami, uwijali się błyszczący synowie Marsa, spokojnie i systematycznie rozścielając swoją trującą chmurę na kolejne kawałki kraju lub usuwając ją strumieniami pary, gdy dokonała zamierzonego dzieła. Ich celem było nie tyle zniszczenie, ile kompletne zburzenie istniejącego porządku i tłumienie wszelkiego oporu. Każdą napotkaną prochownię wysadzali w powietrze, przecinali druty telegrafów i przerywali tory kolejowe. Obezwładniali ludzkość, ale nie mieli widocznie zamiaru rozszerzać pola działalności, ponieważ nie wkraczali w środkową część miasta przez cały ten dzień. Być może w Londynie znaczna część osób została w poniedziałek rano w domu. To pewne, że wielu z nich tam umarło, uduszeni czarnym dymem.

Do południa przystań przedstawiała ciekawy widok. Parowce i wszelkiego rodzaju łodzie stały tam znęcone olbrzymimi sumami ofiarowywanymi przez uciekających. Mówiono nawet, że wiele osób, które wpław rzuciły się do wody ku okrętom, odepchnięto i utopiono. Około pierwszej rzedniejąca resztka czarnej chmury ukazała się pomiędzy arkadami mostu Blackfriars. Wtedy przystań stała się widownią szalonej walki, a kiedy godzinę później jeden z przybyszów z Marsa ukazał się nad wieżą zegarową i szedł z biegiem rzeki, około Limehouse widać już było tylko same szczątki rozbitych łodzi i statków.

Muszę jeszcze opowiedzieć o przybyciu piątego i szóstego cylindra. Kiedy brat mój czuwał na łące obok śpiących w powoziku kobiet, widział zielonawy błysk spadającego przedmiotu daleko za wzgórzami.

We wtorek nasza mała gromadka, wciąż jeszcze marząca o przedostaniu się za morze, udała się przez rojący się od zbiegów kraj do Colchester. Informacja o tym, że mieszkańcy Marsa opanowali już cały Londyn, potwierdzała się. Widziano ich w Highgate, a nawet w Neasden. Brat ujrzał ich jednak dopiero nazajutrz.

Tego dnia rozproszone tłumy odczuwały już potrzebę uzupełnienia zapasów żywności. W miarę zwiększającego się głodu zapominano o prawie własności. Farmerzy musieli bronić bydła, spichlerzy i roślin okopowych z bronią w ręku. Jakaś część ludzi, podobnie jak brat, zawracała teraz na wschód, a znaleźli się nawet tak odważni, którzy wracali po żywność do Londynu. Byli to jednak przeważnie mieszkańcy północnych przedmieść, znający czarny dym tylko ze słyszenia. Brat dowiedział się, że przedstawiciele rządu zebrali się na naradę w Birmingham i że przygotowywano wielkie ilości materiałów wybuchowych, które miały być użyte w automatycznie działających minach. Słyszał również, że kolej wewnętrzna uzupełniła już braki w personelu służbowym i przywróciła ruch na linii, wysyłając pociągi z St Albans, by trochę zmniejszyć panujący tam natłok ludności. W Chipping Ongar rozlepiono wielkie plakaty, ogłaszające, że w miastach północnych znajdują się wielkie zapasy mąki, a w ciągu dwudziestu czterech godzin rozpocznie się rozdawanie chleba zgłodniałym ludziom w okolicy. Wiadomość ta jednak nie powstrzymała brata od zamiaru ucieczki i cały dzień wszyscy troje zdążali na wschód, nie widząc nic z rozdawnictwa chleba ponad daną obietnicę. Nikt inny też faktycznie tego nie widział. Tej samej nocy spadła siódma gwiazda, tym razem w Primrose Hill. Widziała to panna Elphinstone, która na przemian z moim bratem czuwała w nocy nad bezpieczeństwem.

We środę trzej zbiegowie – po nocy w polu w niedojrzałej pszenicy – dotarli do Chelmsford, gdzie kilku ludzi, mianujących się Komitetem Dostaw Publicznych, zarekwirowało im kuca, nie dając żadnego pokwitowania, tylko przyrzeczenie udziału w ogólnych korzyściach. Tutaj mówiono, że przybysze z Marsa są już w Epping i że wielka prochownia w Waltham, bezskutecznie usiłując zniszczyć jednego z najeźdźców, sama wyleciała w powietrze.

Na wieżach kościelnych ludzie wypatrywali synów Marsa. Chociaż wszyscy troje byli bardzo głodni, brat na szczęście postanowił, nie zatrzymując się, kierować się na wybrzeże, w stronę morza. W południe przeszli przez miasteczko Tillingham, gdzie nie było już nikogo z wyjątkiem kilku maruderów poszukujących żywności. W pobliżu Tillingham niebawem zobaczyli morze i wielką liczbę różnych łodzi, statków i wszelkiego rodzaju okrętów.

Marynarze nie mogli się już przybliżyć do lądu od strony Tamizy, dlatego podpłynęli na wybrzeże Essex, aby zabierać uciekających. Rozwinęli się tam wielką flotyllą, która, ustawiwszy się w kształt sierpa, sięgała daleko aż do Naze. Bliżej lądu było mnóstwo łodzi rybackich: angielskich, szkockich, holenderskich i szwedzkich, parowców z Tamizy, jachtów i statków elektrycznych, a także większe okręty węglowe handlowe, przewozowe i pasażerskie.

Około dwóch mil od lądu kołysał się na falach dość głęboko w zanurzony pancernik „Dziecko Pioruna”. Był to jedyny widoczny tu okręt wojenny. Dalej na prawo ponad gładką powierzchnią morza, które dnia tego było wyjątkowo ciche, unosił się wąż dymu, oznaczający położenie innych statków wojennych, należących do floty kanału La Manche. Wszystkie czuwały, gotowe do boju, przez cały czas ekspansji Marsjan, a jednak niemogące stawić im oporu.

Na widok morza pani Elphinstone, pomimo uspokajających pocieszeń siostry, zupełnie straciła odwagę. Nigdy jeszcze nie wyjeżdżała z Anglii, dlatego powiedziała, że woli umrzeć, niż jechać sama gdzieś w nieznane. Biedaczka wyobrażała sobie, że Francuzi i goście z Marsa są do siebie bardzo podobni. Przez całe ostatnie dwa dni biedna kobieta stawała się coraz bardziej wystraszona i przygnębiona. Wciąż tylko chciała wracać do Stanmore, bo – jak powtarzała – w Stanmore odnaleźliby Jerzego.

Z ogromną trudnością udało się nakłonić ją do zbliżenia się do zatoki, gdzie jakimś cudem brat zwrócił na siebie uwagę jednego z parowców pływających po Tamizie, załoga wysłała do nich łódź i po krótkim targowaniu się zabrano ich na pokład za sumę trzydziestu sześciu funtów za trzy osoby. Parowiec płynął do Ostendy.

Około czwartej, zapłaciwszy za przejazd, brat i jego towarzyszki znaleźli się na pokładzie. Na statku kupili, co prawda po wygórowanych cenach, trochę jedzenia, ale udało im się nieco zaspokoić głód.

Parowcem płynęło kilkudziesięciu pasażerów, z których jakaś część wydała cały swój zapas gotówki na opłacenie przejazdu, ale kapitan wciąż jeszcze zwlekał z podniesieniem kotwicy Blackwateru, aż do piątej zabierając podróżnych. Pokład stawał się już niebezpiecznie zatłoczony. Zapewne czekałby jeszcze dłużej, gdyby nie odgłos wystrzałów, które dały się słyszeć na południu. Jakby w odpowiedzi pancernik na morzu wypalił z małego działa i wywiesił cały rząd chorągiewek, a strumień dymu wystrzelił z jego kominów.

Niektórzy z pasażerów utrzymywali, że coraz głośniejsze strzały pochodzą z Shoeburyness. Jednocześnie na południowym wschodzie ukazały się maszty i górne części trzech pancerników, spowite w chmurach dymu. Uwagę brata szybko odwróciło dalekie strzelanie na południu i wydawało mu się, że widzi kolumnę dymu, unoszącą się nad daleką szarą mgłą.

Mały parowiec posunął się już znacznie ku wschodniemu ramieniu półksiężyca okrętów, a niskie wybrzeże Essex stawało się coraz bardziej zamglone, kiedy ukazał się jeden z Marsjan. Z początku mały i niedostrzegalny, posuwał się coraz wyraźniej od strony Foulness. Na jego widok kapitan zaczął kląć na całe gardło, zły na siebie za swoją opieszałość, a koła parowca wydawały się przejęte jego strachem. Wszyscy pasażerowie stanęli teraz przy rufie, przy barierkach lub na krzesłach i wytężali wzrok, wpatrując się w tę dziwną postać, wyższą niż drzewa i wieże i posuwającą się niby leniwa parodia ludzkiego chodu.

Był to pierwszy mieszkaniec Marsa, którego widział mój brat. Stał więc raczej zdumiony niż wystraszony, przypatrując się temu tytanowi, który śmiało wszedł w wodę pomiędzy okręty. Potem dalej za Crouch ujrzano drugiego, potem trzeciego. Wszyscy kierowali się ku morzu, jak gdyby mieli zamiar przeciąć ucieczkę wielu statkom zebranym pomiędzy Foulness a Naze. Pomimo gorączkowego działania maszyn i kipiącej piany, którą jego koła rozrzucały na wszystkie strony, mały parowiec nadzwyczaj wolno oddalał się od złowrogiego niebezpieczeństwa.

Na północnym zachodzie brat zauważył narastający coraz bardziej niepokój pomiędzy stojącymi w półkolu okrętami. Jeden wymijał drugi, słychać było gwizdy i strumienie wyrzucanej pary, rozwijano żagle, spuszczano szalupy.

Był tak zajęty tym widokiem i zbliżającym się od lewej strony niebezpieczeństwem, że nie widział nic innego. Wtem gwałtowny obrót parowca, który nagle wykręcił, by uniknąć zderzenia, zrzucił go z krzesła na podłogę. Dały się słyszeć okrzyki, szuranie nogami i radosne wołania, na które nieśmiało odpowiadano, a potem parowiec znów się zakołysał, a brat potoczył się po pokładzie.

Podniósł się czym prędzej i ujrzał przed sobą olbrzymie żelazne kształty prujące wodę na kształt pługa i rozrzucające ją na prawo i lewo wielkimi bałwanami, które podchodziły pod parowiec i to podnosiły go w górę, to zrzucały w dół, jak małą łupinę orzecha.

Deszcz piany oślepił brata na chwilę, a gdy oczy znowu otworzył, zobaczył, że potwór ominął ich i kierował się w stronę lądu. Wielkie, żelazne, okute boki wznosiły się nad nimi wysoko ponad wodę, a dwa kominy wciąż wyrzucały w powietrze dym pomieszany z iskrami. Był to torpedowiec „Dziecko Pioruna”, który całą siłą pędził na ratunek zagrożonym okrętom.

Trzymając się mocno na nogach na kołyszącym się pokładzie i chwyciwszy się burty, brat widział starcie tego lewiatana z trzema Marsjanami, którzy teraz posunęli się tak daleko w morze, że trójnogi stanowiące ich podstawę były prawie zupełnie ukryte. Tak zanurzeni i widziani z daleka wydawali się o wiele mniej groźni niż wielkie żelazne cielsko, za którym mały parowiec tak bezsilnie rzucał się na wszystkie strony. Zdawało się, że przypatrują się temu nowemu przeciwnikowi ze zdziwieniem. Dla Marsjan pancernik był zapewne takim samym olbrzymem jak oni dla nas.

Pancernik „Dziecko Pioruna” nie strzelał, tylko pędził w ich stronę całą naprzód i zapewne temu zawdzięczał, że znalazł się tak blisko. Jeden strzał wystarczyłby, a wysłaliby go natychmiast na dno morza za pomocą swojego gorącego promienia.

Pancernik posuwał się tak szybko, że w minutę był już w połowie drogi pomiędzy naszym parowcem a Marsjanami, przypominając zmniejszające się wciąż czarne ciało na tle horyzontalnego wybrzeża.

Wtem nagle jeden z przybyszów z Marsa wycelował metalową rurę i wyrzucił w stronę pancernika lejek czarnego gazu. Trafił go w lewy bok i spłynął czarnym strumieniem do morza, rozściełając się po nim czarnym dymem. Torpedowiec wysunął się z niego jednak nietknięty. Nam, obserwującym wszystko z pokładu parowca, znajdującym bliżej powierzchni wody i patrzącym pod słońce, zdawało się, że torpedowiec znalazł się już pomiędzy Marsjanami.

Widziano ich dziwne postacie rozstępujące się, wychodzące nad wodę i cofające się ku lądowi, podczas gdy jeden z nich podniósł w górę działo z gorącym promieniem. Trzymał je pochylone ku wodzie, po chwili wydostała się z niej chmura pary i przeszyła żelazne boki pancernika jak rozpalone żelazo przecina papier.

Przez unoszącą się parę widać było błysk płomienia. Marsjanin zachwiał się, zatoczył i upadł, a wielki słup wody i pary uniósł się wysoko w powietrze. Działa „Dziecka Pioruna” grzmiały wśród dymu kanonadą. Jeden pocisk plusnął w wodę niedaleko naszego parowca, odbił się w stronę rojących się na północy okrętów i roztrzaskał jakiś mały statek.

Nikt jednak nie zwrócił na to uwagi. Na widok upadającego wroga kapitan stojący na pomoście zakrzyknął z radości, a wszyscy pasażerowie wznieśli radosne okrzyki. Potem znowu podnieśli głosy, bo z białej chmury dymu i pary wynurzyło się coś długiego i czarnego. Ze środkowej części tego przedmiotu buchały płomienie, a przez wszystkie wentylatory i kominy wydobywał się ogień.

Pancernik jeszcze się nie poddał. Ster widocznie był nietknięty i maszyny działały prawidłowo. Kierował się prosto na drugiego Marsjanina i był około stu kroków od niego, kiedy znów użyto gorącego promienia. Wtedy z gwałtownym hukiem i oślepiającym błyskiem pokłady i kominy „Dziecka Pioruna” wyleciały w powietrze. Marsjański przybysz zachwiał się od gwałtowności wybuchu, a chwilę później palący się rozbitek, wciąż jeszcze pchany własnym rozpędem, uderzył w niego i zgniótł jak tekturową zabawkę. Brat krzyknął bezwiednie, a słup gotującej się pary znów zakrył wszystko na chwilę.

– Już dwóch! – ryczał kapitan.

Wszyscy wznosili okrzyki radości, które przechodziły z jednego okrętu na drugi.

Para przez czas pewien zasłaniała trzeciego Marsjanina, a tymczasem nasz parowiec odpływał na morze, coraz dalej od pola bitwy. Kiedy wreszcie para i dym trochę opadły, nie widać już było ani pancernika, ani trzeciego Marsjanina. Inne pancerniki zbliżyły się teraz dużo szybciej i znalazły się znacznie bliżej lądu niż nasz parowiec.

Cała flota uciekających rozpierzchła się na północny wschód, a kilka łodzi krążyło jeszcze pomiędzy pancernikami a parowcem. Po jakimś czasie, zanim dosięgły opadającej chmury dymu, okręty wojenne skierowały się ku północy, potem nagle zawróciły i pogrążyły w coraz gęstszym mroku na południu. Wybrzeże powoli bladło, aż wreszcie zupełnie znikło wśród nisko ścielących się obłoków i chmur, które zebrały się wokół zachodzącego słońca.

Wtem ze złotego blasku zachodu dał się słyszeć huk dział i widać było poruszające się czarne kształty. Wszyscy pospieszyli do barierki i wpatrywali się w oślepiające ognisko słońca. Nie można było jednak nic wyraźnie zobaczyć. Masa dymu podniosła się powoli, przysłaniając słoneczną tarczę, a parowiec drżał na falach, odsuwając się coraz dalej wśród nieskończenie długiego oczekiwania.

Słońce zakryły szare chmury, niebo zarumieniło się i pociemniało, a gwiazda wieczorna zadrgała na widnokręgu. Mrok był już gęsty, kiedy kapitan zawołał, wskazując na coś w oddali. Brat wytężył wzrok. Coś strzeliło w górę, zakreśliło łuk w powietrzu i szybko upadło po jeszcze jasnej stronie nieba. Było to coś płaskiego i bardzo dużego, co zakreśliwszy łuk w powietrzu, znikło w ciemnościach zapadającej nocy, a spadając, rozsiewało coraz większe ciemności.

Księga II

Ziemia pod panowaniem

przybyszów z Marsa

I

Pod jarzmem

W pierwszej księdze odbiegłem tak daleko od własnych przygód, by opowiedzieć, czego doświadczył mój brat, że przez dwa ostatnie rozdziały nie wspominałem nawet o sobie i pastorze. Siedzieliśmy w pustym domu w Halliford, gdzie schroniliśmy się przed czarnym dymem. Tam spędziliśmy niedzielę i poniedziałek – dzień powszechnej paniki – niby na wysepce światła, oddzieleni od reszty świata wałem czarnego dymu. Przez całe te dwa nieskończenie długie dni nie mogliśmy robić nic innego, jak tylko czekać w dręczącej bezczynności.

Niepokoiłem się o żonę, wyobrażając ją sobie przerażoną w Leatherhead, już opłakującą mnie jako umarłego. Chodziłem po pokoju wzdłuż i wszerz i czasem aż krzyczałem z rozpaczy na myśl o tym, że kiedy jej grozi niebezpieczeństwo, ja nic nie mogę zrobić. Dobrze wiedziałem, że kuzyn, u którego ją zostawiłem, był odważnym człowiekiem, ale nie zdawał sobie sprawy z grożącego niebezpieczeństwa i raczej nie działał szybko. Obecnie potrzebna była nie tyle odwaga, ile przezorność. Jedyną moją pociechą była myśl, że Marsjanie posuwają się w stronę Londynu, a oddalają od okolic, gdzie znajdowała się żona i kuzyn. Taka obawa i niepewność nie wpływają pozytywnie na psychikę. Coraz bardziej męczyły mnie i irytowały nieustanne, wiecznie te same pokrzykiwania pastora. Nie mogłem dłużej znosić jego samolubnej desperacji. Po kilku bezskutecznych uwagach zacząłem trzymać się od niego z daleka i zaszywałem się przeważnie w jakimś pokoju pełnym globusów, ławek, zeszytów, widocznie przeznaczonym do nauki dla dzieci. Kiedy mój prześladowca i tam mnie odnalazł, wszedłem na poddasze i tam zamknąłem się na klucz wraz z nurtującą mnie obawą.

Przez cały ten dzień i następny ranek zostaliśmy dosłownie osaczeni przez czarny dym. W sąsiednim domu w niedzielę wieczorem byli jeszcze ludzie. Widziałem czyjąś twarz w oknie i przenoszenie światła, a później słyszałem zatrzaśnięcie drzwi. Nie wiem jednak, kto to był ani co się z nim stało. Następnego dnia nikogo już tam widziałem. Przez cały poniedziałkowy ranek czarny dym przesuwał się wolno ku rzece, coraz bliżej nas, i skręcił dopiero w kierunku drogi za domem, który nas osłaniał.

Jeden z Marsjan pojawił się koło południa, traktując złowrogą materię strumieniem mocno ogrzanej pary, która z sykiem uderzała mocno o chłodne ściany, kruszyła wszystkie szyby, których dotknęła, a pastorowi sparzyła rękę, w chwili gdy wyszedł z salonu. Kiedy wreszcie przebrnęliśmy przez zalane dolne pokoje i wyjrzeliśmy na zewnątrz, cała okolica po północnej stronie wyglądała, jakby spadła na nią nawałnica czarnego śniegu, a od strony rzeki widać było niczym niedającą się wytłumaczyć czerwoność, mieszającą się z ciemnym kolorem wypalonych łąk.

Przez jakiś czas nie zdawaliśmy sobie sprawy, jak bardzo ta zmiana dotyczy naszego położenia, byliśmy tylko zadowoleni, że pozbyliśmy się czarnego dymu. Później jednak spostrzegłem, że nie byliśmy już oblężeni, więc możemy wyjść. Jak tylko więc zrozumiałem, że droga ucieczki jest otwarta, chciałem działać. Pastor jednak był wciąż nierozsądnie apatyczny.

– Jesteśmy tutaj bezpieczni! Zupełnie bezpieczni.

Postanowiłem więc go zostawić. Gdybym wtedy tak zrobił! Nauczony przykładem artylerzysty zacząłem szukać żywności i wody. Najpierw znalazłem oliwę i szmaty, którymi opatrzyłem poparzone kończyny, potem wziąłem kapelusz i flanelową koszulę znalezioną w sypialni. Kiedy pastor się zorientował, że mam zamiar zostawić go samego, zdecydował się nagle dołączyć do mnie. Przez całe popołudnie było cicho i spokojnie, dlatego około piątej wyruszyliśmy poczerniałą drogą do Sunbury.

W Sunbury raz po raz napotykaliśmy nieżywe ciała koni i ludzi, leżące w niewyobrażalnie powykrzywianych pozycjach, powywracane wozy i pakunki, a wszystko grubo pokryte czarnym pyłem. Ten całun czarnego proszku przywiódł mi na myśl to, co czytałem o zniszczeniu Pompei. Przybyliśmy do Hampton Court bez żadnych przygód, mając tylko wrażenie coraz dziwniejszych i coraz bardziej niezwykłych widoków. Tam oczy odpoczęły nam przez chwilę w oazie zieloności, która uszła czarnej zawiei. Przeszliśmy przez Bushy Park, gdzie w cieniu kasztanów spacerowały daniele, i spotkaliśmy kilku mężczyzn i parę kobiet zdążających do Hampton. I tak dotarliśmy do Twickenham. Byli to pierwsi napotkani przez nas ludzie.

W dali paliły się jeszcze lasy Ham i Petersham. Twickenham było nietknięte zarówno gorącym promieniem, jak i czarnym dymem, i ludzi też w nim było więcej, choć żaden z nich nie powiedział nam nic nowego. W większości korzystali oni podobnie jak my z chwilowego uspokojenia, aby zmienić miejsce pobytu. Przypominam sobie jeszcze, że widziałem tam wiele domów, zajętych przez mieszkańców zbyt wystraszonych, aby myśleć o ucieczce. Tutaj również widoczne były ślady pospiesznej wędrówki innych ludzi. Trzy potrzaskane rowery leżały przy drodze jeden na drugim, a za nimi połamane wozy. Około wpół do dziewiątej przeszliśmy przez most Richmond, a ponieważ było to miejsce najbardziej odsłonięte, szliśmy bardzo szybko. Mimo to zdołałem zauważyć wielkie masy czegoś czerwonego, płynące z wodą na szerokość kilkunastu stóp. Nie wiedziałem, co to było – i nie było teraz czasu na dociekanie – dlatego przypisywałem im dużo gorsze znaczenie, niż na to rzeczywiście zasługiwały. Tutaj, po stronie hrabstwa Surrey znów pełno było czarnego pyłu, który kiedyś był czarnym dymem, nieżywych ciał – tych ostatnich cała góra niedaleko stacji – i ani śladu Marsjan.

Dopiero w pewnej odległości od Barnes ujrzeliśmy troje ludzi biegnących boczną ulicą ku rzece. Poza tym miejscowość wydawała się pusta. Wzgórze Richmond się paliło, a poza miastem nie znać było ani śladu czarnego dymu. Wtem nagle, kiedy byliśmy już niedaleko Kew, spostrzegliśmy gromadkę uciekających i górną część machiny wojennej Marsjan, wznoszącą się ponad dachami domów o jakieś sto kroków od nas. Skamienieliśmy ze strachu. Gdyby tylko nieprzyjaciel spojrzał w dół, bylibyśmy zgubieni. Przerażeni nie mieliśmy odwagi iść dalej. Skręciliśmy więc w bok i schroniliśmy się w jakiejś szopie w ogrodzie. Pastor czołgał się po ziemi, płacząc i mówiąc, że już się stąd nie ruszy.

Moja idée fixe dostania się do Leatherhead nie opuściła minie jednak ani na chwilę. O zmroku wyszedłem z szopy. Przeszedłem zarośla, minąłem jakiś dom stojący i w ten sposób wydostałem się na drogę prowadzącą do Kew. Pastora zostawiłem w szopie, ale on po chwili do mnie dołączył.

Drugie wyjście z ukrycia było najryzykowniejszym krokiem, jaki kiedykolwiek przedsięwziąłem. Nieprzyjaciel był blisko. Jak tylko pastor mnie dogonił, od strony Kew Lodge naszym oczom ukazała się widziana już wcześniej machina, czy też inna, do niej podobna. Cztery czy pięć czarnych małych figurek biegło przed nią po łące i widać było, że nieznany przybysz ich gonił. Trzema krokami znalazł się wśród nich, a oni rozbiegli się na wszystkie strony. Nie użył gorącego promienia do zniszczenia ich, tylko jednego po drugim pozbierał i wrzucał do wielkiego metalowego kosza, który miał ze sobą.

Wtedy po raz pierwszy przyszło mi na myśl, że Marsjanie mogą mieć jeszcze inny cel oprócz zniszczenia ludzkości. Przez chwilę skamienieliśmy, a potem zawróciliśmy i uciekliśmy przez bramę za nami do ogrodzonego murem ogrodu. Wpadliśmy do rowu i leżeliśmy w nim, nie mając śmiałości nawet szeptać do siebie, póki nie zapadła noc.

Wydaje mi się, że było już koło jedenastej, kiedy odważyliśmy się znowu ruszyć w drogę. Nie szliśmy nią jednak, tylko przedzieraliśmy się przez krzaki i pola. Mój towarzysz patrzył na prawo, a ja na lewo, czy nie goni nas jakiś Marsjanin, których tu było pełno. Tak natknęliśmy się na spalone i sczerniałe miejsce, obecnie stygnące i spopielone, z gęsto porozrzucanymi ciałami martwych ludzi i koni. Wszystkie były okropnie spaleni od głowy i górnej części torsu, tylko nogi mieli nietknięte. Leżeli za czterema rozerwanymi na części armatami.

Miasteczko Sheen uniknęło zniszczenia, lecz ciche było i opustoszałe. Tutaj na szczęście nie dostrzegliśmy żadnych ofiar. Mój towarzysz zaczął narzekać na wielkie osłabienie i pragnienie, więc postanowiliśmy dostać się do środka jakiegoś domu.

Pierwszy, do którego weszliśmy przez okno, był odosobnioną willą, ale nie znalazłem w niej nic do jedzenia oprócz trochę spleśniałego sera. Była jednak woda do picia, a ja zabrałem jeszcze siekierę, bo mogła przydać nam się przy włamywaniu się do drugiego domu. Przeszliśmy na drugą stronę ulicy, do miejsca, gdzie droga zakręcała ku Mortlake. Stał tu dom w ogrodzie otoczonym murem, a w spiżarni znaleźliśmy zapasy żywności: dwa bochenki chleba, surowy befsztyk i połowę szynki. Wyliczam tu naszą zdobycz tak dokładnie, dlatego że – jak się później okazało – musiała nam starczyć przez dwa tygodnie. Piwo w butelkach stało pod szafką, a dwa woreczki fasoli i trochę zwiędłej sałaty uzupełniło te zapasy. Ze spiżarni wychodziło się do pewnego rodzaju schowka, gdzie znaleźliśmy dwanaście butelek burgunda, bulion i łososia w puszkach oraz biszkopty. Było tam też drzewo na opał.

Z początku siedzieliśmy w ciemności, bojąc się zapalić światło, i jedliśmy chleb z szynką, popijając piwem z jednej butelki. Pastor, który wciąż był bojaźliwy i niespokojny, teraz, co dziwne, chciał pójść dalej, ja natomiast zachęcałem go do wzmocnienia się jedzeniem. A wtedy stało się to, co nas na długo uwięziło w tym miejscu.

– Chyba jeszcze nie ma północy – powiedziałem i w tej samej chwili oślepiła nas wielka zielonkawa jasność. Wszystko w pokoju ukazało się wyraźnie zielone i czarne, potem znów znikło, a potem dał się słyszeć huk, jakiego ani wcześniej, ani już nigdy potem nie słyszałem. Sekundę po tym, prawie jednocześnie, coś za mną stuknęło, szkło zabrzęczało, spadające gruzy załoskotały i z sufitu opadł na nas tynk, roztrzaskując się w drobne kawałki na naszych głowach. Upadłem na podłogę, uderzyłem głową o klamkę od pieca i straciłem przytomność. Pastor opowiadał mi później, że byłem ogłuszony przez jakiś czas, a kiedy doszedłem do siebie, byliśmy znów w ciemności, a on, z twarzą wilgotną od krwi cieknącej mu z przeciętego czoła, cucił mnie wodą.

Nie pamiętałem, co się działo przez jakiś czas. Potem powoli odzyskałem przytomność i poczułem, że mam guza na głowie.

– Lepiej panu? – spytał szeptem pastor.

Odpowiedziałem mu i usiadłem.

– Nich się pan nie rusza, podłoga zasłana jest potłuczonymi skorupami naczyń z szafek. Narobilibyśmy hałasu, a wydaje mi się, że oni są na zewnątrz.

Obaj więc siedzieliśmy tak cicho, że słyszeliśmy własny oddech. Wokół było cicho, tylko raz trochę tynku czy muru obsunęło się z dość głośnym szmerem. Na zewnątrz, i to bardzo blisko, słychać było przerywane grzechotanie metalu.

– Słyszy pan? – spytał pastor, gdy grzechotanie powtórzyło się znowu.

– Tak! Co to jest?

– Mieszkaniec Marsa! – odpowiedział pastor.

Nasłuchiwałem.

– To nie tak, jak było z gorącym promieniem – oceniłem. Przez chwilę sądziłem, że to jedna z ich wielkich maszyn wojennych natknęła się na dom, w którym się schowaliśmy, tak jak poprzednio widziałem, że druga rozbiła wieżę kościoła w Sheperton.

Nasze położenie było tak dziwne i trudne do zrozumienia, że przez jakieś trzy do czterech godzin, dopóki nie zaczęło świtać, siedzieliśmy prawie bez ruchu. Dopiero wtedy dotarło do nas światło, które dostało się nie przez okno, bo ono pozostało ciemne, lecz przez trójkątny otwór pomiędzy belką a kupą gruzu w ścianie za nami. Teraz dopiero trochę wyraźniej zobaczyliśmy wnętrze, w którym się znajdowaliśmy.

Okno zostało wypchnięte i zupełnie zasłonięte całą masą ziemi, która przysypała stół, na którym siedzieliśmy, i leżała jeszcze pod naszymi stopami. Na zewnątrz ziemia piętrzyła się wysoko ponad domem, u samej góry wysadzonego okna widać było wyrwaną rurę wodociągową. Podłogę zaścielały skorupy potłuczonych garnków, drugi koniec pokoju, czy kuchni, gdzie siedzieliśmy, był zawalony wraz z resztą domu, który widocznie cały runął.

Gdy się bardziej rozjaśniło, przez otwór w ścianie zobaczyliśmy postać Marsjanina. Widocznie stał tu na straży. Na ten widok poczołgaliśmy się jak można najostrożniej z owego półmroku kuchni do innego pomieszczenia, teraz całkowicie ciemnego.

Nagle rozjaśniło mi się w głowie.

– Piąty cylinder – szepnąłem – piąty pocisk z Marsa uderzył w ten dom i zagrzebał nas pod jego gruzami!

Przez chwilę pastor milczał, a potem wyszeptał:

– Boże, zmiłuj się nad nami!

Słyszałem potem, jak płakał cicho, i to był jedyny szmer, jaki słychać było w naszej norze. Co do mnie, to ledwo śmiałem oddychać i utkwiłem wzrok w bladym świetle przedostającym się przez drzwi od kuchni. Na zewnątrz słychać było stukanie metalu, potem gwałtowne nawoływanie, a wreszcie po chwilowej ciszy syk i szum jakby maszyny parowej.

Odgłosy, w większości dla nas niezrozumiałe, słyszeliśmy z przerwami. Stawały się też coraz głośniejsze i liczniejsze. Potem usłyszeliśmy głuche stukanie, a potem drżenie, od którego wszystko, co nas otaczało, zaczęło się chwiać, a naczynia w spiżarni dzwonić. Raz światło znikło i straszne dla mnie drzwi kuchenne zniknęły w ciemności. Przez wiele godzin siedzieliśmy tak skurczeni, milczący i drżący, aż wreszcie zmęczenie wypowiedziało nam czujność...

Przypuszczam, że przespaliśmy większą część dnia. Kiedy się obudziłem, poczułem głód, i to tak gwałtowny, że skłonił mnie do działania. Powiedziałem mojemu towarzyszowi, że idę szukać czegoś do jedzenia, i po omacku skierowałem się do spiżarni. Nic nie odpowiedział, ale jak tylko zacząłem jeść, przyczołgał się za mną.

II

Co widzieliśmy, siedząc w zawalonym domu

Po posiłku wróciliśmy znów na dawne miejsce i tam chyba musiałem się znowu zdrzemnąć, bo kiedy się obudziłem, okazało się, że jestem sam. Stukanie połączone z drżeniem wciąż jeszcze trwało. Kilka razy wołałem szeptem pastora, ale nie odpowiadał. Podczołgałem się do drzwi kuchni. Był jeszcze dzień, a on leżał przy trójkątnym otworze, przez który można było podglądać przybyszów z Marsa. Plecy miał zgarbione tak, że nie widać było jego twarzy.

Hałas panował tu jeszcze większy, a całe pomieszczenie trzęsło się od huku i stukania. Przez szparę widać było ozłocony słońcem wierzchołek drzewa i piękny szafir wieczornego nieba. Przez chwilę przypatrywałem się pastorowi, a potem, ostrożnie stąpając pomiędzy skorupami leżącymi na podłodze, dotknąłem jego nogi. Mój towarzysz drgnął tak gwałtownie, że cała masa tynku obsunęła się na zewnątrz i głośno uderzyła o ziemię. Chwyciłem go za ramię w obawie, że krzyknie, i przez dość długą chwilę siedzieliśmy skurczeni bez ruchu. Wreszcie odwróciłem się, by spojrzeć, ile zostało z ziemnego wału, którym byliśmy otoczeni. Obsunięty tynk pozostawił poprzeczną szparę w gruzach i przez nią, podniósłszy się ostrożnie, spojrzałem na to, co wczoraj jeszcze było cichą podmiejską drogą.

Piąty cylinder musiał spaść centralnie na dom, do którego najpierw zajrzeliśmy podczas ucieczki. Budynek znikł, zmiażdżony, po prostu zamienił się w proch pod wpływem gwałtownego uderzenia. Statek leżał teraz worany znacznie głębiej niż pierwotne fundamenty domu, głęboko w dole, który wydał mi się już znacznie większy niż jama, jaką widziałem w Woking. Ziemia rozsypała się naokoło, choć chyba lepszym słowem jest „rozprysła”, i leżała, tworząc wielkie góry, które przysłoniły sąsiednie domy. Było to tak, jakby wielki młot uderzył w kałużę błota. Nasz dom przewrócił się do tyłu. Frontowa część, nawet parter, zostały całkowicie zniszczone. Tylko kuchnia i salon ocalały jakimś cudem i teraz były zasypane ziemią i gruzami, których było najmniej od strony cylindra. Spoglądaliśmy teraz na to wszystko przez otwór w gruzach, nad samym brzegiem przepaści, której rozkopywaniem zajęci byli teraz przybysze. Ciężkie stukanie dochodziło z tyłu, za nami, a od czasu do czasu jasnozielona para zasłaniała nasze okienko niby woalem.

Cylinder leżał już otwarty w samym środku głębokiego dołu, a na drugim jego końcu stała opuszczona jedna z wielkich machin wojennych. Najpierw zaledwie zauważyłem przepaść i cylinder, ponieważ moją uwagę przykuła dziwnie błyszcząca maszyna, zajęta rozkopywaniem dołu, i jeszcze dziwaczniejsze stworzenia, wolno i z trudnością w nim pełzające.

Była to jedna z tych skomplikowanych maszyn, które później nazwano maszynami rękoczynnymi. Prowadzone nad nimi badania znacznie wpłynęły później na rozwój innych ziemskich wynalazków. W pierwszej chwili mechanizm skojarzył mi się z metalowym pająkiem, mającym pięć ruchomych nóg, z których każda składała się z kilku stawów i z niezliczonej ilości ruchomych i wszystko chwytających macek. Większość tych macek była zwinięta nieruchomo, ale trzy długie ramiona wydobywały i zdejmowały masę sztab, blach i innych materiałów, które pokrywały ściany cylindra. Układały je potem na brzegu wykopanego przez nie otworu w ziemi.

Działanie było tak równe, szybkie i dokładne, że pomimo metalicznego połysku z początku nie sądziłem, że wykonuje je maszyna. Nasze ziemskie maszyny wojenne, przystosowywane, kierowane i ożywiane, były już daleko posuniętą doskonałością na wysokim poziomie, ale nie można ich nawet porównać z tym, na co teraz patrzyłem. Ludzie, którzy tego nigdy nie widzieli i muszą polegać tylko na tym, co zachowały dla potomności dzieła artystów, nie mogą sobie nawet wyobrazić tej prawie żywej sprawności.

Przypominam sobie ilustrację w jednej z broszur wydanych po wojnie. Artysta widocznie pobieżnie zapoznał się z budową jednej z tych maszyn. Przedstawił je bowiem jako opancerzone, sztywne trójnogi, bez żadnej giętkości i subtelności, z zupełnie nieprawdziwą monotonnością. Broszura cieszyła się swego czasu dużą popularnością, a wspominam o niej jedynie dlatego, by ostrzec czytelnika przed mylnym wyobrażeniem, jakie mógł z niej wynieść. Rysunki, jakie tam zamieszczono, mają się tak do Marsjan widzianych przeze mnie w walce jak nakręcana lalka do prawdziwej istoty ludzkiej. Moim zdaniem wspomniana broszura byłaby dużo więcej warta bez owych ilustracji.

Z początku maszyna rękoczynna nie wydała mi się maszyną, ale stworzeniem podobnym do kraba o błyszczącej powłoce, a kierujący nią Marsjanin, którego delikatny dotyk sterował jej ruchem, był dla mnie po prostu mózgiem kraba. Później jednak dostrzegłem podobieństwo zachodzące pomiędzy jego szarobrunatną, świecącą, skórzaną powłoką a innymi, dalej pełzającymi stworzeniami, Wtedy też dopiero zaświtała mi w głowie myśl, jaka może być prawdziwa natura tego zręcznego robotnika. Całe moje zainteresowanie skupiło się teraz na tym stworzeniu, czyli na rzeczywistych przybyszach z Marsa. Miałem już wprawdzie o nich jakieś pojęcie, ale teraz pierwszy odpychający odruch nie zaciemniał już mojej obserwacji. Co więcej, byłem w ukryciu, nieruchomy, i nic nie zdradzało mojej obecności.

Były to najdziwaczniejsze stworzenia pod słońcem. Ich ogromne, okrągłe cielska – a raczej głowy – miały około czterech stóp średnicy, a po jednej stronie każdy taki kawał mięsa wyposażony był w twarz. Nie miała ona wcale nozdrzy (Marsjanie chyba pozbawieni są powonienia), za to parę bardzo dużych, ciemnych oczu, a tuż pod nimi pewien rodzaj mięsistego dzioba. Na tyle głowy, czy ciała – nie wiem naprawdę, jak to nazwać – była płaszczyzna bębenkowa, później zbadana anatomicznie jako ucho, choć w naszym znacznie gęstszym powietrzu zapewne bezużyteczna. W okolicy ust w dwóch kępkach, po osiem w każdej, wyrastały długie, do biczów podobne macki. Owe wiązki czy kępki macek zostały później nazwane przez znanego i znakomitego uczonego pana Howes’a rękami. Kiedy przyglądałem się tym stworzeniom, wciąż usiłowały podnieść się na owych rękach, ale na Ziemi, przy znacznie większej grawitacji niż na Marsie, usiłowania te były prawie bezskuteczne. Można jednak przypuszczać, że na Czerwonej Planecie mogły się na nich poruszać z łatwością.

Wewnętrzna budowa tych istot, którą później zbadano, była tak samo prosta. Największą część całego organizmu stanowił mózg, z którego rozprowadzone były wielkie nerwy do oczu, uszu i macek. Oprócz tego jeszcze dość skomplikowane płuca, połączone z ustami, i serce z właściwymi organami. Gęstsza niż na Marsie atmosfera Ziemi oraz szybszy jej obrót naokoło swej osi powodowały zaburzenie płucne, objawiające się wyraźnie przez konwulsyjne ruchy skóry.

To były wszystkie organy mieszkańców Marsa. Jakkolwiek może nam się to wydać dziwne, cały skomplikowany układ trawienny, który zajmuje większą część naszego organizmu, nie istniał u nich wcale. Były to głowy, tylko głowy, a wnętrzności nie mieli wcale. Nie jedli, a tym samym nie trawili. Zamiast tego pobierali świeżą żywą krew innych istot i wstrzykiwali ją sobie w żyły. Widziałem to na własne oczy i postaram się o tym opowiedzieć. Może to być opis nieco niezdarny, jednak niełatwo jest mi mówić o tym, na co długo nie miałem odwagi patrzeć. Przerażające może się wydawać choćby to, że krew wytoczoną z jeszcze żywego stworzenia, najczęściej z człowieka, przelewano za pomocą małej rurki wprost do odbierającej ją arterii...

Sama myśl o tym jest zapewne okropna i wstrętna, ale pomyślmy, jak postrzegałby na przykład inteligentny królik naszą mięsożerność?

Niezaprzeczone są natomiast fizjologiczne korzyści z iniekcji, jeżeli weźmiemy pod uwagę to, że większa część ludzkiego czasu i energii zużywana jest na jedzenie i trawienie. Nasze ciała składają się w z gruczołów, żył i organów przeznaczonych do przetwarzania pokarmów w krew. Proces trawienia i następująca po nim reakcja zużywają naszą energię i mącą myśli. Ludzie bywają szczęśliwi lub nie, w zależności od tego, czy mają zdrową wątrobę i gruczoły gastryczne w porządku. Przybysze z Marsa byli ponad te organiczne wahania nastrojów i uczuć.

To, że woleli ludzi jako pożywienie, a nie inne zwierzęta, da się wytłumaczyć w ten sposób, że na Marsie (o czym świadczą pokurczone i zeschłe resztki zabranych przez nich zapasów żywności, jakie później znaleziono) żywili się stworzeniami dwunogimi o bardzo wiotkich chrząstkowatych szkieletach (takich jak gąbki), mających około sześciu stóp wysokości, okrągłe, do góry podniesione głowy i duże oczy w twardej oprawie. Dwa do trzech podobnych stworzeń przywieziono w każdym z cylindrów i wszystkie zabito, zanim dotknięto Ziemi. Może i dobrze się stało, bo samo usiłowanie stania na nogach na naszej planecie pogruchotałoby im kości.

Skoro już mówię o tym wszystkim, dodam jeszcze kilka innych szczegółów, które wtedy jeszcze nie były widoczne. Poznałem później i opiszę je tutaj, by czytelnik mógł sobie dokładnie wyobrazić te wstrętne istoty.

Fizjologicznie różnili się od nas jeszcze pod trzema względami. Nie spali, tak jak nie śpi nigdy ludzkie serce, a ponieważ nie potrzebowali odżywiać żadnego skomplikowanego mechanizmu mięśniowego, stały spoczynek był im całkowicie zbyteczny. Wydaje się, że się też nie męczyli. Poruszanie się na Ziemi stanowiło dla nich wysiłek, a pomimo to ani na chwilę nie pozostawali w bezruchu. Dwadzieścia cztery godziny zajmowała im wyłącznie praca, tak jak na przykład mrówkom.

Oprócz tego, mimo że wyda się to może dziwne, były to istoty bezpłciowe, a tym samym wolne od wszelkich emocji, jakie z tej różnicy wynikają nieraz pomiędzy ludźmi. Obecnie wiadomo już z pewnością, że podczas owej wojny urodził się na Ziemi młody Marsjanin. Znaleziono go przymocowanego do jego rodzica zupełnie w taki sposób, jak mały pączek na drzewie, bulwa lilii lub młode polipy przytwierdzone są do swoich karmicieli.

U człowieka oraz u wszystkich wyższych organizmów ziemskich podobny sposób rozmnażania się zanikł zupełnie, choć bez dwóch zdań był pierwotny.

Jeśli chodzi o organizmy niższe i najniższe, oba sposoby istnieją współcześnie, ale ostatecznie w naturze system płciowy zwyciężył prawie całkowicie. Na Marsie jednak widocznie rzeczy miały się zgoła inaczej.

Ciekawe jest to, że znacznie wcześniej przed najazdem mieszkańców Marsa na Ziemię pewien autor quasi-naukowych powieści przewidział w swoich fantastycznych tekstach budowę przyszłego człowieka, dość zbliżoną do postaci obecnych synów Marsa. Utwór jego ukazał się, o ile sobie przypominam, w dawno już zapomnianym piśmie „The Fall Mall Budget”, w zeszytach listopadowym i grudniowym 1893 roku, a humorystyczny magazyn (z czasów przed przybyciem Marsjan na Ziemię) „Punch” zrobił z tego karykaturę. Pisano tam w żartobliwym tonie, że udoskonalanie się mechanicznych wynalazków doprowadzi w końcu do zaniku członków, a ciągły rozwój chemii wynajdzie sposób na zastąpienie trawienia. Takie organy jak włosy, nos, zęby, uszy i broda będą zbyteczne, a celem doboru naturalnego będzie ich stopniowe zmniejszanie się. Mózg pozostanie nadal konieczny, a oprócz niego jeszcze tylko jedna część ciała ludzkiego będzie miała prawo bytu, to jest ręka, ta powolna służąca, a czasem doradczyni mózgu. Podczas kiedy inne części ciała ludzkiego będą zanikały, ręka stawać się będzie coraz większa.

W każdym żarcie jest trochę prawdy, więc i tu, w owych przybyszach z Marsa, miałem żywy przykład takiego podporządkowania strony zwierzęcej organizmu jego stronie inteligentnej. Wydaje mi się bardzo możliwe, że Marsjanie mogli pochodzić od podobnych nam istot i że stopniowy rozwój mózgu i rąk wytworzył w końcu typ z owymi dwiema wiązkami delikatnych macek, które się rozwinęły kosztem reszty ciała.

Wreszcie ostatnią wybitną różnicą pomiędzy organizmem tych stworzeń a naszym było to, że mikroorganizmy, które na Ziemi są powodem tylu chorób i nieszczęść, albo się nigdy na Marsie nie ukazały, albo też wiedza medyczna Marsjan dawno je wypleniła. Setki chorób, wszystkie gorączkowo zaraźliwe ludzkie choroby, takie jak gruźlica, nowotwory, narośle i tym podobne nędze ziemskie, w życiu mieszkańca Marsa nie mają żadnego znaczenia. Mówiąc zaś tutaj o różnicy, jaka zachodzi pomiędzy życiem na Marsie a życiem na Ziemi, wypada mi wspomnieć o ciekawych spostrzeżeniach na temat czerwonego ziela.

Roślinność na Marsie zamiast mieć w ogólnym swoim klimacie przeważnie kolor zielony, zabarwiona jest najwyraźniej głównie na jaskrawoczerwono. W każdym razie nasiona, które przybysze z Marsa świadomie czy też przypadkowo ze sobą zabrali, powschodziły na Ziemi jako rośliny intensywnie czerwonego koloru. Jedna tylko, powszechnie znana potem pod nazwą czerwonego ziela, wytrzymała współzawodnictwo z roślinami ziemskimi. Czerwony powój był rośliną przejściową i mało kto widział go rosnącego przez pewien czas z zadziwiającą siłą i obfitością. Czwartego dnia naszego uwięzienia ziele pokryło już ściany wyoranej cylindrem przepaści, a jego kaktusowate czerwone liście utworzyły karminową koronkę naokoło naszego trójkątnego okienka. Potem zauważyłem je rozsiane dość szeroko po całym kraju, szczególnie tam, gdzie w okolicy znajdowała się woda.

Mieszkańcy Marsa mieli, jak się wydaje, jako organ słuchu jeden okrągły bębenek w tyle głowy i oczy o sile wzroku niewiele różniącej się od naszej, z tym wyjątkiem – jak mówi Philipps – że kolory niebieski i fioletowy były dla nich czarnym.

W ogóle prawdopodobnie porozumiewali się za pomocą dźwięków i gestykulacji macek, a przynajmniej tak utrzymuje na przykład dobrze napisana, lecz zbyt pospiesznie zredagowana broszura (pisana widocznie nie przez naocznego świadka), którą wspominałem powyżej i która dotąd pozostała jedynym źródłem szczegółów dotyczących tej wojny. A jednak żadna z ocalałych wówczas istot ludzkich nie widziała Marsjan tak długo i w tak różnych okolicznościach ich działania, co ja. Przypadek nie może w każdym razie być moją zasługą, niemniej pozostaje faktem. Mogę więc z całą pewnością utrzymywać, że przypatrując im się bardzo uważnie, widziałem ich wykonujących wspólnie różne najbardziej skomplikowane czynności bez najlżejszego głosu lub gestu. Szczególne hukanie, o którym wspominałem w poprzednich rozdziałach, poprzedzało zawsze odżywianie się, nie miało żadnej modulacji i nie było, jak sądzę, żadnym sygnałem, raczej pozbywaniem się powietrza, poprzedzającym proces wciągania pożywienia. Moja elementarna znajomość psychologii pozwala mi w tym wypadku mieć pewność – o ile czegokolwiek być można pewnym – że Marsjanie wymieniali myśli bez jakiegokolwiek fizycznego sposobu porozumiewania się. Przekonałem się o tym pomimo mocno utwierdzonych poprzednio przekonań. Jak sobie może czytelnicy przypominają, przed najazdem przybyszów z Marsa pisywałem w różnych czasopismach dość odważne artykuły obalające teorię telepatii.

Marsjanie nie nosili żadnego ubrania. Z powodów dość zrozumiałych ich podejście do estetyki czy przyzwoitości musiały się znacznie różnić od naszych. Ponadto byli o wiele mniej niż my wrażliwi na zmiany temperatury. Mimo że nie potrzebowali odzieży, inne sztuczne dodatki, które przy sobie mieli, o wiele przewyższały nasze. My, ludzie, z naszymi rowerami, nartami, przyrządami Lilienthala do latania w powietrzu, armatami jesteśmy dopiero w samym początku tej przemiany, którą mieszkańcy Marsa dawno już przeszli. Można powiedzieć, że stali się samymi mózgami, które w miarę potrzeby przybierają różne ciała, zupełnie tak jak my zmieniamy ubranie, wsiadamy na rower lub bierzemy parasol w razie deszczu. Co zaś do przyrządów, jakimi się posługują, to nic nie może się wydać tak dziwne, jak ten ciekawy fakt, że dominująca cecha prawie wszystkich mechanizmów ludzkiego pomysłu u nich nie istnieje – nie używali koła. Pomiędzy wszystkimi rzeczami, jakie sprowadzili na Ziemię, nie ma ani śladu, by używali kiedykolwiek kół. Można by przynajmniej się spodziewać, że będą one potrzebne przy transporcie. Ciekawe jest jednak to, że nawet sama natura pod tym względem nigdy nic podobnego do koła nie stworzyła, radząc sobie na inne sposoby. Nie tylko więc przybysze z Marsa nie znali, czy też nie używali koła, lecz także we wszystkich swoich maszynach nie mieli żadnej stałej osi, a wszystkie mechanizmy opierali na systemie muskulatury zwierzęcej, to znaczy pewnych płaszczyzn i metalowych tarcz, które poruszały się w elastycznych pochwach. Aby zaś zapobiec tarciu, tarcze te wygładzały się i sprzęgały ściśle ze sobą za pomocą przepuszczanego przez nie prądu elektrycznego. W ten sposób osiągali owo dziwne, a dla ludzkiego oka straszne podobieństwo do organizmów zwierzęcych. Taki też mechanizm poruszał ową rękoczynną machinę, która na moich oczach rozpakowywała ostatni cylinder. Dużo bardziej przypominała żywą istotę niż sami Marsjanie na dnie przepaści wygrzewający się na słońcu – zdyszane cielska, poruszające bezskutecznie mackami i zaledwie mogące się przemieszczać po dopiero co przebytej długiej podróży po przestworzach wszechświata.

Kiedy tak przypatrywałem się ich słabym ruchom, notując skrzętnie w pamięci każdy szczegół ich powierzchowności, pastor przypomniał mi o swoim istnieniu, ciągnąc mnie gwałtownie za rękę. Odwróciłem się i zobaczyłem jego zniecierpliwioną twarz, dającą mi nieme znaki, że teraz jest jego kolej, żeby patrzeć przez szparę. Musiałem więc ustąpić mu miejsca.

Kiedy spojrzałem znowu, rękoczynna maszyna złożyła już wiele części w kształt bardzo podobny do swojego, a w dole na lewo pracowała nadzwyczaj zręcznie mała drążąca ziemię maszynka, która wyrzucała z siebie strumienie zielonawej pary. To za jej sprawą słychać było owo rytmiczne stukanie i była przyczyną wstrząsów, które wywoływały ciągłe drżenie naszego schronienia wśród ruin. Maszynka gwizdała i huczała, pracując, ale – o ile mogłem dojrzeć – nie była kierowana przez żadnego z Marsjan.

III

Dni więzienia

Przybycie drugiej machiny wojennej skłoniło nas do cofnięcia się znów do ciemnego salonu, ponieważ obawialiśmy się, że ze swojego położenia Marsjanin mógłby nas dostrzec w naszej kryjówce.

Później przestaliśmy się obawiać, bo dla oka przyzwyczajonego do dziennego światła nasze schronienie musiało wydawać się ciemną piwnicą. Na początku jednak każde ich zbliżenie powodowało, że z bijącym od strachu sercem chowaliśmy się w głębi riun. Pomimo okropnego niebezpieczeństwa grożącego nam co chwila nie mogliśmy się oprzeć ciekawości podglądania. Przypominam sobie teraz z pewnym zdziwieniem, że perspektywa głodu i grożącej okropnej śmierci wywoływały w nas jeszcze większą potrzebę i uzmysławiały przywilej przypatrywania się owym okropnościom. Nieraz w dziwaczny sposób biegliśmy pospiesznie i unikając robienia hałasu, popychaliśmy jeden drugiego, aby tylko móc popatrzeć.

Trzeba też dodać, że rzadko można znaleźć dwa bardziej różne temperamenty i usposobienia jak nasze, a niebezpieczeństwo i beznadziejność położenia zaostrzały jeszcze tę różnicę. Jeszcze w Halliford prawie znienawidziłem te bezcelowe okrzyki i dziwną ospałość myśli pastora. Jego ciągłe myślenie na głos i mamrotanie przeszkadzało mi zebrać własne myśli i wymyśleć jakikolwiek plan działania, co doprowadzało mnie nieraz do wściekłości. Mój towarzysz paplał jak stara baba lub płakał całymi godzinami i jestem przekonany, że wierzył w skuteczność tych wylewanych łez. Ja zaś siedziałem w ciemności, niezdolny myśleć o czym innym jak tylko o nim, właśnie przez tę denerwującą mnie jego bezradność. Jadł dużo więcej niż ja, chociaż wciąż zwracałem mu uwagę, że jedyną naszą deską ratunku jest nie opuszczać zawalonego domu, dopóki Marsjanie nie wyjdą ze swojego dołu, a w tym nie wiadomo jak długiem oczekiwaniu może nam zabraknąć żywności. Mimo to jadł i pił dużo, a spał mało.

Wraz z upływem czasu ten brak wszelkiej delikatności i zachowania ostrożności u pastora tak się zwiększyły, że musiałem – chociaż brzydziłem się tego – użyć słownych surowych upomnień, a potem nawet uciec się do bicia. To go na pewien czas otrzeźwiło, ale był to jeden z tych nad wyraz niemiłych charakterów, które przebiegłością chcą zastąpić brak odwagi wobec Boga, ludzi i nawet siebie samego, pozbawionych wszelkiej ambicji, tchórzliwych i anemicznych.

Przykro mi to wspominać, a tym bardziej o tym pisać. Zależy mi jednak, by to opowiadanie było dokładne. Ci, którym życie oszczędziło widoku ciemnych i okropnych stron, łatwo potępią moją brutalność i gniew w ostatecznej ocenie. Potępią, bo doskonale wiedzą, co jest złe, a co dobre, nie wiedzą tylko, co jest możliwe, gdy człowiek torturami doprowadzony jest do ostateczności. Ci jednak, którzy poznali ciemne strony życia, choćby tylko w ich minimalnym przejawie, będą wyrozumialsi.

Podczas więc gdy wewnątrz żyliśmy tym życiem tłumionych i gniewnych szeptów wydzieranego sobie pożywienia, na zewnątrz w nieubłaganym czerwcowym słońcu dziwne życie marsjańskich przybyszów toczyło się swoim trybem. Kiedy po dłuższym czasie znów spojrzałem przez szczelinę, spostrzegłem, że liczba Marsjan wzrosła przez przybycie aż trzech machin wojennych.

Przywiozły one jakieś nowe przyrządy, które stały teraz równo poustawiane naokoło cylindra. Druga rękoczynna maszyna była już złożona i zajęta pomaganiem jednemu ze świeżo przyniesionych przyrządów. Ten ostatni podobny był do bańki od mleka, nad którą obracał się gruszkowaty rezerwuar, sypiący strumień białego proszku do niżej stojącej misy.

Owa gruszka wprawiana była w ruch za pomocą jednego z ramion rękoczynnej maszyny, a dwoma innymi, łopatkowato zakończonymi ramionami wydobywała wielkie masy gliny i wkładała je do gruszkowatego zbiornika, podczas kiedy jeszcze inne jej ramię otwierało co pewien czas drzwi umieszczone w środku machiny i wyrzucało z nich zardzewiałe i sczerniałe odpadki. Jeszcze inne stalowe ramię kierowało proszek i misy do kanału w stronę jakiegoś zbiornika, którego nie mogłem zobaczyć, ponieważ zasłaniał mi go kopiec jakiegoś niebieskawego pyłu. Z tego niewidzialnego zbiornika unosił się cienki słup zielonkawego dymu. Gdy tak patrzyłem, rękoczynna maszyna wyciągnęła nowe ramię, które dotąd było tylko jakby naroślą, tak daleko, że zgięło się aż za kopiec gliny, i sekundę później podniosła sztabę błyszczącego aluminium, po czym złożyła ją na stosie podobnych sztab ułożonych nad brzegiem dołu. Od zachodu słońca do wieczora ta zadziwiająca maszyna wyprodukowała około stu podobnych sztab z surowej, dopiero co wydobytej gliny, a kopiec niebieskawego pyłu wzrastał tak szybko, że niedługo rozsypał się na boki rozkopanej jamy.

Kontrast, jaki był widoczny pomiędzy skomplikowanymi i szybkimi ruchami owych machin a inercją i niezdarnością ich panów, był tak uderzający, że przez długi czas nie mogłem przyzwyczaić się do myśli, że to nie one, lecz oni są żyjącymi istotami.

Pastor patrzył przez otwór, kiedy przyniesiono pierwszych ludzi do przepaści. Siedziałem wtedy obok skurczony, ale z wytężonym słuchem. Nagle zobaczyłem, jak się cofnął, a ja w obawie, że nas spostrzeżono, skurczyłem się jeszcze bardziej. Pastor zsunął się po rumowisku, przyczołgał się do mnie, coś szepcąc i gestykulując tak nerwowo, że i mnie przez chwilę udzielił się jego strach. Dawał do zrozumienia, że nie chce więcej patrzeć przez otwór. Po chwili ciekawość dodała mi odwagi, wstałem, przeszedłem nad pastorem i wdrapałem się do naszego obserwatorium. Z początku nie mogłem dojrzeć nic takiego, co by mogło spowodować taki strach. Zmierzch już zapadł, gwiazdy słabo świeciły, ale dół oświetlony był zielonym światłem pochodzącym z wyrobiska glinu. Obraz tworzył przestrzeń zielonego światła i poruszających się w nim czarnych kształtów, a wszystko było bardzo męczące dla oka. W tym zamieszaniu, nic sobie z tego nie robiąc, latały gromadnie nietoperze. Pełzających Marsjan wcale już nie było widać zza niebieskiego kopca, a jedna z machin wojennych ze skurczonymi i złożonymi nogami stała w kącie wielkiego dołu. Nagle pośród huku machin wydobył się dźwięk podobny do ludzkich głosów, o których z początku nie miałem nawet śmiałości pomyśleć, że były tym, czym chciałem, by się okazały.

Podpełzłem bliżej, żeby się lepiej przypatrzeć tej machinie wojennej i przekonać się ostatecznie, że w jej kapturze siedzi Marsjanin. W miarę usuwania się zielonych płomieni widziałem dobrze jego oleistą powłokę i błyszczące oczy. Naraz usłyszałem krzyk i zobaczyłem długie ramię, sięgające przez ramię machiny do owej klatki, która wisiała na jej plecach. Potem coś trzepoczącego się gwałtownie uniosło się wysoko w powietrze i czarna zagadkowa sylwetka opadła nagle w dół. Wtedy przy zielonym świetle poznałem, że to człowiek. Przez chwilę widziałem go dość dobrze. Był to dość otyły, ogorzały mężczyzna w średnim wieku, który parę dni temu spacerował jeszcze zapewne po bożym świecie jako jednostka niepozbawiona pewnego znaczenia. Widziałem jego wystraszone oczy, a światło załamywało się w jego złotych spinkach i dewizce. Znikł za kopcem i przez chwilę panowała cisza, a potem dał się słyszeć krzyk i owo przeciągłe huczenie Marsjan.

Zsunąłem się z rumowiska, na którym stałem przy otworze, zatkałem uszy obiema rękami i uciekłem w głąb pokoju. Pastor, który leżał skurczony, spojrzał na mnie i zawołał dość głośno, że go opuszczam, i pobiegł za mną...

Tę noc przesiedzieliśmy schowani w salonie, wahając się wciąż pomiędzy nieopisanym przerażeniem a ciekawością zobaczenia tego, co się dzieje w dole. Na próżno próbowałem wymyślić jakikolwiek plan ucieczki. Później jednak nasze położenie stało się dla mnie zupełnie jasne. Z pastorem nie miałem już kontaktu. Strach odebrał mu rozum i zdolność racjonalnego myślenia, stał się niczym niezdolne do komunikacji zwierzę. Ja, jak to mówią, broniłem się jeszcze, przed szaleństwem nogami i rękami, więc jak tylko zdałem sobie sprawę z naszego położenia, doszedłem do wniosku, że chociaż było straszne, zostawiało jednak jakiś promyk nadziei. Największą szansą dla nas było to, że Marsjanie obrali sobie wyoraną spadającym cylindrem przepaść na tymczasowe obozowisko, lub jeśli je jako takie uważali, nie musieli koniecznie ciągle go pilnować. Właśnie wtedy znalazłaby się sposobność ucieczki. Obmyślałem też plan przekopania przejścia od strony przeciwnej dołowi. Podejrzenie, że moglibyśmy tam jednak natrafić na stojącą na straży inną machinę wojenną, wydało mi się zbyt straszne. Musiałbym też kopać sam, bo pastor z pewnością by mi nie pomógł.

Trzeciego dnia, jeżeli dobrze pamiętam, byłem świadkiem jego śmierci. Akurat wtedy jeden jedyny raz dobrze widziałem, jak odżywiają się Marsjanie. Potem unikałem naszej szczeliny obserwacyjnej przez większą część dnia. Przeszedłem do salonu, wyjąłem drzwi i parę godzin za pomocą siekiery jak najostrożniej zacząłem robić podkop. Kiedy wykopałem otwór głęboki na parę stóp, luźna ziemia naniesiona wybuchem obsunęła się z hałasem, a ja nie miałem odwagi próbować dalej. Straciłem wtedy wszelką nadzieję i leżałem długo na podłodze, nie mając ochoty nawet się poruszyć. Po tej niefortunnej próbie zupełnie zrezygnowałem z ucieczki za pomocą przekopu.

O tym, jakie wrażenie zrobili na mnie na początku Marsjanie, wystarczy, że powiem, że nie miałem najmniejszej nadziei, aby jakakolwiek ludzka siła mogła ich pokonać. Czwartej czy piątej nocy po naszym uwięzieniu usłyszałem huk ciężkich dział.

Godzina musiała być bardzo późna, a księżyc świecił jasno. Marsjanie usunęli machinę drążącą, a z wyjątkiem jednej maszyny wojennej i drugiej rękoczynnej, która pracowała poniżej mojego okienka, w jamie nie było nikogo. Widziałem tylko słabe odbłyski od maszyny rękoczynnej i gdzieniegdzie jaśniejszych plam od księżycowego światła. Jama natomiast była prawie ciemna i gdyby nie brzęk i stuk wyżej wspomnianej maszyny, prawie cicha. Noc mogła się wydawać prześliczna, księżyc świecił tak jasno, że przyćmiwszy inne gwiazdy, prawie sam królował na niebie. Usłyszałem wycie psa i to ten znajomy głos obudził najpierw moją uśpioną nieco uwagę. Potem usłyszałem sześć ciężkich wystrzałów jeden po drugim, a po dość długiej przerwie jeszcze sześć innych i wszystko znowu ucichło.

IV

Śmierć pastora

Szóstego dnia naszego uwięzienia wyjrzałem przez szczelinę po raz ostatni, a potem zauważyłem, że jestem sam. Zamiast trzymać się blisko mnie i spieszyć się, by wcześniej zająć miejsce przy okienku, jak to zwykle miał w zwyczaju, mój towarzysz przeszedł do ciemnego salonu. Coś mnie tknęło. Poszedłem tam i w ciemności usłyszałem, że pije. Po ciemku chwyciłem za butelkę, którą trzymał. To był burgund.

Przez parę minut siłowaliśmy się ze sobą. Butelka spadła na ziemię i się rozbiła, a ja puściłem jego rękę. Staliśmy naprzeciw siebie dyszący i groźni. Wreszcie stanąłem pomiędzy żywnością a nim i powiedziałem stanowczo, że odtąd zaprowadzam surową dyscyplinę. Rozdzieliłem pozostałe w spiżarni zapasy na porcje, które mogły nam wystarczyć jeszcze na dziesięć dni, i tego dnia nie pozwoliłem mu już zjeść więcej niż wyznaczoną ilość. Po południu próbował nieśmiało podkraść się do jedzenia. Drzemałem wtedy, ale w jednej chwili przebudziłem się i od tej pory cały dzień siedzieliśmy jeden naprzeciw drugiego – ja zmęczony, lecz stanowczy, on – płaczący i skarżący się na głód. Trwało to dobę, mnie jednak ten czas wydał się wówczas – i wydaje jeszcze dziś – nieskończenie długi.

Przepaść między nami stawała się coraz większa, aż w końcu przerodziła się w otwartą wojnę. Przez całe dwa długie dni prowadziliśmy ze sobą potyczki słowne, ale dochodziło też do przemocy fizycznej. Były chwile, kiedy kopałem go i tłukłem bez litości, inne znów, kiedy troską i łagodnością usiłowałem przekonać o potrzebie oszczędności. Raz nawet chciałem przekupić go butelką burgunda, bo przypomniało mi się, mieliśmy w zapasie pojemnik z odrobiną wody deszczowej, z której mogłem jeszcze w razie potrzeby korzystać. Próżne były jednak moje prośby i groźby, ponieważ pastor już był nieprzytomny. Nie miał zamiaru ani przestać korzystać bez limitu z naszych zapasów, ani głośno rozmawiać sam ze sobą, nie pamiętał też o zachowaniu środków ostrożności. Powoli zaczynałem zdawać sobie sprawę, że moim jedynym towarzyszem w tej okropnej ciemnicy jest człowiek o pomieszanych zmysłach.

Z mglistych wspomnień mogę przypuszczać, że i mnie opuszczała czasami przytomność umysłu. Jak tylko zasypiałem, miewałem okropne sny i, co dziwne, szaleństwo mojego towarzysza było dla mnie przestrogą i trzymało mnie przy zdrowych zmysłach.

Ósmego dnia zaczął mówić zupełnie głośno i nic nie mogło nakłonić go do ściszenia głosu.

– Słusznie, o Panie! – powtarzał ciągle. – Słusznie, że chcesz ukarać mnie i całą ludzkość. Zgrzeszyliśmy, zawiniliśmy przeciwko Tobie. Widziałem nędzę, żal, biedni byli uciśnionymi, a ja milczałem. Z ambony wypowiadałem puste słowa – mój Boże, jakie puste! – podczas kiedy powinienem był, choćby przyszło mi za to umrzeć, wołać: żałujcie i czyńcie pokutę! Wy, uciskający biednych i słabych!...

Potem powracał znów do tematu zapasów, których mu zabroniłem, prosił, błagał, padał na ziemię, wreszcie groził. Zaczynał krzyczeć, a ja prosiłem, by był cicho. Stało się to jego orężem przeciwko mnie i szantażował, że będzie wrzeszczeć i sprowadzi Marsjan. Przeraziłem się tym trochę, ale wszelkie ustępstwo z mojej strony zmniejszyłoby szanse na ocalenie. Zachowywałem się więc wyzywająco, chociaż w głębi duszy nie byłem pewien, czy to poskutkuje i czy pastor nas nie wyda. Na razie jednak nie zrobił tego jeszcze.

Mówił głosem lekko podniesionym przez większą część ósmego i dziewiątego dnia, ciągle wyrzucając z siebie groźby, błagania lub potoki wybuchów żalu za leniwo spełnianą służbę bożą, które to żale nieraz budziły we mnie litość. Trochę spał, potem rozpoczynał tyrady na nowo tak głośno, że musiałem znów go uspokajać.

– Bądź cicho! – błagałem.

Ukląkł i mówił tak donośnym głosem, że z pewnością słyszano go w dole:

– Zbyt długo milczałem, teraz muszę sam świadczyć przeciwko sobie. Biada temu grzesznemu miastu! Biada! biada! biada! ziemi, zbliża się głos sądu.

– Cicho! – zawołałem, zerwawszy się na równe nogi w obawie, że Marsjanie nas usłyszą. – Na miłość boską, cicho!

– Nie! – krzyknął z całych sił, podnosząc się także, i wyciągnął rękę: – Będę mówić, bo Duch Pański mówi przeze mnie.

I trzema krokami znalazł się przy drzwiach do kuchni.

– Muszę dać świadectwo prawdzie. Idę. Za długo już zwlekałem.

Wyciągnąłem rękę, dotknąłem nią tasaka wiszącego na ścianie. W okamgnieniu pobiegłem za pastorem. Byłem oszalały ze strachu. Zanim przeszedł do połowy kuchni, dogoniłem go i powstrzymywany ostatnim przebłyskiem ludzkich uczuć, odwróciłem ostrze do góry, po czym płaską stroną uderzyłem go w głowę. Upadł i teraz leżał na podłodze. Potknąłem się o niego i stałem, dysząc. On leżał bez ruchu.

Wtem usłyszałem hałas na zewnątrz i obsuwanie się gruzów, po czym coś przysłoniło trójkątny otwór w ścianie. Spojrzałem przerażony i zobaczyłem niższą część rękoczynnej maszyny przeciskającej się powoli do naszej kryjówki. Jedno z jej zagarniających wszystko ramion uwijało się wśród gruzów, potem ukazało się drugie macające zawalone belki. Stałem jak skamieniały. Przez jakiś rodzaj szyby w machinie ujrzałem to, co można by nazwać twarzą i oczami Marsjanina. Widziałem, jak zaglądał do otworu, a potem długie wężowate metalowe ramię wsunęło do środka.

Ostatnimi siłami skierowałem się do drzwi salonu. Metalowe ramię znajdowało się teraz jakieś dwa łokcie ode mnie, wykręcając się i macając we wszystkie strony. Przez chwilę stałem jak zaczarowany, widząc te powolne ruchy. Nagle z tłumionym, ochrypłym krzykiem wpadłem do pokoju. Trząsłem się na całym ciele, nie mogłem ustać na nogach. Otworzyłem drzwi od piwnicy, gdzie składowano węgiel, i stałem tak nad ciemnym zejściem, wpatrzony w słabo oświetlone drzwi kuchni. Czy Marsjanin mnie widział? Co on tam robi?

Coś się cicho poruszało, czasem stukało o ścianę lub wydawało metaliczne odgłosy podobne do brzęczenia kluczy. Potem ciężkie ciało (wiedziałem dobrze czyje) pociągnięto do otworu. Nieprzezwyciężona chęć dowiedzenia się prawdy pchała mnie w stronę drzwi. Zrobiłem parę kroków, zajrzałem. W trójkątnym otworze, pełnym jasnego słonecznego światła, zobaczyłem, jak Marsjanin przez szybę w rękoczynnej maszynie przygląda się głowie pastora. Naraz przyszło mi na myśl, że znak od uderzenia, które zadałem mojej ofierze, zdradzi moją obecność.

Cofnąłem się więc natychmiast do piwnicy, zamykając drzwi za sobą i zakrywając się, jak mogłem najlepiej, drzewem i węglem. Co chwila nasłuchiwałem, czy Marsjanin wsuwa znów w otwór swoje złowrogie ramię.

Wtem znów do mych uszu dobiegło owo metaliczne ciche brzęczenie, słyszałem je w kuchni, potem w salonie. Sądziłem, że może długość tego ramienia jest niedostateczna i dzięki temu mnie nie dosięgnie. Modliłem się. Nagle ramię przesuwało się koło drzwi od piwnicy. Nieznośne oczekiwanie na to, co się stanie, trwało dla mnie całe wieki. Usłyszałem, że coś majstruje około zasuwki – Marsjanin odkrył drzwi! Zrozumiał ich mechanizm!

Chwilę mozolił się, wreszcie drzwi się otworzyły.

Pomimo panujących ciemności mogłem rozpoznać tę poczwarę – było to coś podobnego do trąby słonia – poruszało się, zbliżało w moją stronę, dotykając ścian, węgla, drzewa, sklepienia, coś na kształt czarnego wielkiego robaka, poruszającego niewidomą głową w jedną i w drugą stronę.

Raz nawet dotknęło obcasa w moim bucie – o mało nie krzyknąłem, a żeby tego nie zrobić, ugryzłem się w rękę. Przez chwilę to coś przestało się poruszać. Mogłem pomyśleć, że się cofnęło. Potem brzęknęło, chwyciło jakiś przedmiot – myślałem, że już mnie trzyma! – i chyba wyszło z piwnicy. Przez chwilę nie byłem pewien, co to było, widocznie wzięło kawałek węgla do badania.

Skorzystałem z tej sposobności, żeby nieco zmienić moją skurczoną pozycję. Modliłem się z całej duszy.

Potem usłyszałem znów ów ruch pełzania w moją stronę. Powoli, powoli zbliżało się coraz bardziej, skrobiąc o ścianę i dotykając sprzętów.

W tej niepewności uderzyłem mocno w drzwi od piwnicy i zamknąłem je. Słyszałem, jak poczwara poszła do spiżarni i tam zrzuciła na ziemię metalowe pojemniki od biszkoptów i stłukła jakąś butelkę. Potem znów nastąpiło ciężkie stuknięcie o drzwi piwnicy. Wreszcie cisza, która przeszła w nieskończenie długi okres oczekiwania.

Czy poczwara poszła?

Doszedłem do wniosku, że tak. Do salonu już więcej nie weszła! Przez cały dziesiąty dzień leżałem jednak zagrzebany na wszelki wypadek w węglu i drzewie, nie ryzykując nawet, by pójść i napić się wody, której tak bardzo pragnąłem. Dopiero jedenastego dnia odważyłem się po nią wyjść.

V

Cisza

Pierwszą rzeczą, jaką zrobiłem po wejściu do spiżarni, było zamknięcie za sobą drzwi od salonu. Okazało się, że spiżarnia była pusta, nie zostało ani okruszka jakichkolwiek zapasów. Widocznie Marsjanin zabrał je wszystkie poprzedniego dnia. Kiedy to odkryłem, ogarnęła mnie rozpacz. Przez cały jedenasty i dwunasty dzień nie miałem nic w ustach.

Z początku usta i gardło paliły mnie okropnie, a siły opuszczały. Siedziałem po ciemku w stanie całkowitego zwątpienia. Myślałem tylko o jedzeniu. Sądziłem, że ogłuchłem, bo wcale nie słyszałem poprzednich odgłosów pochodzących z jamy, gdzie były machiny Marsjan. Nie czułem się na siłach, by podczołgać się do otworu, ale z pewnością wyjrzałbym przez niego, gdybym miał taką możliwość.

Dwunastego dnia byłem już na tyle spragniony, że nie zważając na niebezpieczeństwo zwrócenia na siebie uwagi, podpełzłem do skrzypiącej pompy nad zlewem i napuściłem parę szklanek zepsutej deszczowej wody. Pokrzepiła mnie znacząco, a to, że żadne ciekawe macki nie zajrzały do mnie, pomimo odgłosów pompy, dodało mi odwagi.

Przez cały czas myślałem o pastorze i jego śmierci, ale były to myśli chaotyczne i niejasne.

Trzynastego dnia napiłem się jeszcze trochę wody, zdrzemnąłem się, myśląc o jedzeniu i o jakimś sposobie ucieczki. Gdy zasypiałem, dręczyły mnie okropne koszmary, śniłem o śmierci pastora lub wystawnych obiadach, lecz czy na jawie, czy we śnie, odczuwałem wciąż ból, który skłaniał mnie do ciągłego picia. Światło, które się przeciskało do mojej kryjówki, było czerwone, a w mojej rozognionej wyobraźni miało kolor krwi.

Czternastego dnia przeszedłem do kuchni i ze zdziwieniem spostrzegłem, że gałązki czerwonego ziela przerosły przez otwór w ścianie, zamieniając tym sposobem półmrok, jaki tam panował, na wspomniane karmazynowe światło.

Piętnastego dnia, bardzo rano, usłyszałem dobrze mi znane odgłosy dochodzące z kuchni, a przysłuchawszy się lepiej, rozpoznałem, że to drapanie i węszenie psa. Poszedłem tam i zobaczyłem pysk czworonoga pomiędzy gałązkami czerwonej rośliny. To mnie bardzo zdziwiło. Zwierzę, powąchawszy mnie, zaczęło głośno szczekać.

Pomyślałem, że gdyby mi się udało je przywabić i zabić, mógłbym je zjeść. W każdym razie pomysł, by zabić psa, wydawał mi się prawie konieczny do zrealizowania, ale mógł przecież zwrócić uwagę Marsjan.

Podszedłem bliżej, mówiąc: „Chodź tu!”, ale on nagle cofnął się i uciekł.

Nasłuchiwałem, nie ogłuchłem przecież. W dole panowała zupełna cisza. Słyszałem tylko szelest podobny do trzepotania skrzydeł ptaka, chrapliwe skrzeczenie i to wszystko.

Przez długi czas leżałem blisko otworu, nie mając odwagi odsunąć czerwonych gałązek, które go zasłaniały. Parę razy słyszałem słabe stąpanie psa, potem znów owo trzepotanie skrzydeł i nic więcej. Wreszcie ośmielony ciszą wyjrzałem.

W dole nie było żywej istoty z wyjątkiem licznych kruków, żerujących na ciałach ludzi, których krwią żywili się Marsjanie.

Rozejrzałem się dookoła, nie wierząc własnym oczom. Wszystkie machiny znikły i z wyjątkiem wzgórka z niebieskiego proszku, kilku sztab glinu i szkieletów zabitych ludzi, miejsce wyglądało jak najzwyklejszy wielki dół wykopany w piasku.

Powoli wydostałem się na zewnątrz i stanąłem na stosie gruzów, skąd mogłem obserwować wszystko, co się działo w okolicy, z wyjątkiem terenu za mną na północy. Nigdzie ani śladu Marsjan. Pod nogami miałem stromą przepaść, trochę dalej obsunięte gruzy pozwalały wejść na szczyt ruin, pod którymi tak długo się znajdowałem. Nareszcie nadeszła sposobność ucieczki. Zacząłem drżeć.

Wahałem się jeszcze chwilę, a potem z gwałtownie bijącym serce wdrapałem się na sam szczyt góry, pod którą byłem pogrzebany przez tyle dni.

Obejrzałem się, ale i na północy nie widać było żadnego Marsjanina.

Kiedy po raz ostatni widziałem tę okolicę, była to porządna ulica, mająca po obu stronach wygodne białe i czerwone domy, obsadzona obficie cienistymi zielonymi drzewami. Obecnie stałem na górze gruzów, gliny i żwiru, całej pokrytej mnóstwem kaktusowatych, sięgających mi do kolan czerwonych roślin, z którymi nie walczyło o byt ani jedno ziemskie zioło. Drzewa bliżej mnie obumarły i stały się brunatne, a dalej, po tych, które jeszcze żyły, pięły się już czerwone zwoje.

Wszystkie sąsiednie domy zawaliły się, lecz żaden nie był spalony. Ściany niektórych sterczały jeszcze do wysokości drugiego piętra z potłuczonymi oknami i powyrywanymi drzwiami. W pokojach pozbawionych sufitów rosło czerwone ziele. Poniżej rozciągała się rozwarta przepaść, a w niej wrony i kruki walczyły o resztki zdobyczy. Mnóstwo innych ptaków podskakiwało i fruwało wśród ruin, chudy kot przesuwał się zręcznie wzdłuż ściany, ale człowieka nigdzie ani śladu.

W kontraście do mojego niedawnego ciemnego więzienia dzień wydał mi się niezwykle jasny, a niebo niebieskie. Łagodny wietrzyk kołysał lekko gałązkami czerwonego ziela, a powietrze było nad wyraz przyjemne!

VI

Dzieło dni piętnastu

Przez pewien czas stałem na wzgórzu, chwiejąc się i nie zważając na niebezpieczeństwo. W hałaśliwej norze, z której się wydostałem, mogłem myśleć jedynie o czyhającym zagrożeniu. Nie zdawałem sobie sprawy z tego, co się stało ze światem, nie przeczuwałem wcale tego, bądź co bądź, niezwykłego widoku. Spodziewałem się ujrzeć Scheen w gruzach, a zobaczyłem piekielnie posępny krajobraz jakby z innej planety.

Przez tę jedną chwilę doznawałem wrażeń nieznanych przeciętnemu człowiekowi, ale aż za bardzo znanych biednym stworzeniom, nad którymi panujemy. Było to uczucie, jakie zapewne ma królik, gdy wracając do nory, spotka się tam z całym tuzinem robotników kopiących fundamenty pod mający powstać nowy dom. To był pierwszy przebłysk myśli, która później stała się dla mnie zupełnie jasna i przytłaczała mnie ciężarem przez długi czas – że jestem zdetronizowany, nie jestem już panem stworzenia, lecz zwierzęciem pomiędzy innymi zwierzętami, deptanymi stopami Marsjan. Los nas, ludzi, będzie podobny do losu owych królików. Będziemy ukrywać się i czuwać, uciekać i chować się. Panowanie człowieka i groza, którą rozsiewał, były już na zawsze skończone.

Jak tylko zdałem sobie sprawę z mojego położenia, zdziwienie ustąpiło miejsca głodowi, jaki odczuwałem po tak długim przymusowym poście. Po przeciwnej stronie dołu widać było poza czerwono obrośniętym murem kawałek ogrodu, który ocalał z ogólnej katastrofy. Wpadłem na pewien pomysł i poszedłem tam, brnąc czasem po kolana w czerwonym zielsku. Nadzwyczajna bujność tej rośliny dawała mi poczucie bezpieczeństwa. Mur otaczający ogród był wysoki na parę stóp, a kiedy chciałem się na niego wdrapać, zorientowałem się, że nie mogę zaczepić o niego nogi. Zacząłem więc iść wzdłuż niego, aż natrafiłem na sztuczną skałę ułożoną z kamieni. Po niej wdrapałem się na mur, a stamtąd spadłem do ogrodu, który okazał się spełnieniem moich marzeń. Znalazłem tam parę młodych cebul i trochę marchwi, a także parę bulw storczyków. Zebrałem je starannie, przedostałem się znów przez mur i szedłem wśród szkarłatnych i karmazynowych drzew w stronę Kew. Było to jak przechadzka wśród olbrzymich kropli krwi, a cały czas przyświecała mi tylko jedna myśl: zdobyć więcej pożywienia i iść dalej, póki starczy sił, byle dalej z tej przeklętej piekielnej okolicy piaskowego dołu.

Opodal w trawie rosło parę grzybów, które zjadłem, a potem natknąłem się na płynącą płytko brunatną wodę, która zalała łąki. Marne pożywienie, które zdobyłem, zaostrzyło tylko mój apetyt. Z początku zdziwił mnie ten widok rozlanej rzeki w tak gorące suche lato, później jednak odkryłem, że spowodował go nadzwyczajny, tropikalny wzrost czerwonego ziela. Jak tylko znalazło dostęp do wody, nabrało natychmiast olbrzymich rozmiarów i stało się nadzwyczaj płodne. Jego nasiona sypały się do wód Wey i Tamizy, a szybko rozrastające się gałęzie zatykały koryta obu rzek.

W Putney most na rzece całkowicie zniknął w tych czerwonych zaroślach, a w Richmond wypchnięta woda z Tamizy rozlewała się po łąkach Hampton i Twickenham. Tam, gdzie rozlewała się woda, tam też wyrastała czerwona roślinność, aż do owych zburzonych willi w dolinie Tamizy, które wraz ze spustoszeniem, jakie tam spowodowali Marsjanie, kryły się całe wśród czerwonej dżungli.

Później czerwone ziele znikło równie szybko, jak się pojawiło. Wypleniła je jakaś zaraza pochodząca od nieznanych bliżej bakterii. Wszystkie ziemskie rośliny wskutek działania doboru naturalnego nabyły pewnej odporności na nie – nigdy nie poddają się im bez zażartej walki – ale czerwone ziele gniło pod ich wpływem jak martwe ciało. Gałęzie blakły, potem kurczyły się i kruszyły przy każdym lekkim dotknięciu, a te same wody, które niedawno zasilały ich wzrost, unosiły je do morza...

Pierwszą czynnością, kiedy zbliżałem się do wody, było oczywiście ugaszenie trawiącego mnie pragnienia. Połknąłem spory łyk i instynktownie zacząłem żuć liście czerwonego ziela. Nie smakowały mi, były wodniste i miały metaliczny posmak. Woda w tym miejscu okazała się dość płytka i mogłem przez nią przejść. Wybrałem więc tę drogę, mimo że czerwone ziele plątało mi się pod nogami. Jednak kiedy zobaczyłem, że w kierunku rzeki rozlewająca się woda stawała się coraz głębsza, skierowałem się do Mortlake. Drogę rozpoznawałem po ruinach pojedynczych domów, płotów, latarni i w ten sposób wreszcie wydostałem się z mokradeł. Znalazłem się pod górą prowadzącą do Roehampton i doszedłem na błonia Putney.

Tutaj krajobraz się zmienił. Z dziwnego i nieznanego stał się dobrze znajomy, ale zrujnowany. Okolica wyglądała jak po przejściu cyklonu, domy – jakby mieszkańcy dopiero co je opuścili lub jakby spali w nich spokojnie. Czerwonego ziela było tu na drzewach mniej, nie widać było także czerwonego powoju. Szukałem pożywienia, zajrzałem do kilku domów, jednak były widocznie już wcześniej ograbione. Resztę dnia przesiedziałem w jakimś sadzie, bo byłem za bardzo zmęczony, by iść dalej.

Przez cały czas nie widziałem ani jednej istoty ludzkiej i ani śladu Marsjan. Spotkałem tylko parę głodnych psów, które chyłkiem uciekały przed moimi nawoływaniami.

Niedaleko Roehampton znalazłem dwa szkielety ludzkie, ogryzione do kości, a w lesie rozrzucone kości kilku kotów i królików oraz czaszkę owcy. Chociaż próbowałem żuć niektóre, nic z nich już nie mogłem wyssać.

Po zachodzie słońca wlokłem się drogą do Putney, gdzie z jakiegoś powodu widocznie użyto gorącego promienia, a w pewnym ogrodzie niedaleko Roehampton znalazłem tyle młodych kartofli, że mogłem wreszcie zaspokoić głód. Z tego ogrodu dobrze było widać niżej położone Putney i rzekę. Widok był szczególnie rozpaczliwy: poczerniałe drzewa, ruiny, rozlana rzeka czerwona od karminowego ziela. Nad tym wszystkim zaś cisza. Myśl, jak szybko nastąpiło to okropne spustoszenie, napełniała mnie strachem.

Jakiś czas sądziłem, że ludzkość została zupełnie zgładzona i że jestem ostatnim żywym człowiekiem. Trochę dalej na wzgórzu natknąłem się na szkielet z oderwanymi ramionami zawleczonymi na odległość paru łokci od korpusu i to mnie jeszcze bardziej utwierdzało w przekonaniu, że z wyjątkiem kilku może podobnych do mnie niedobitków ludzkość przynajmniej w tej stronie świata całkowicie została zgładzona. Pewnie Marsjanie poszli dalej, szukając pożywienia, i w tej chwili niszczą Berlin, Paryż, a może nawet skierowali się już na północ.

VII

Człowiek na wzgórzu Putney

Tę noc spędziłem w karczmie stojącej na szczycie wzgórza Putney, po raz pierwszy od ucieczki z Leatherhead śpiąc w porządnym łóżku. Nie będę opowiadał, jak wiele kłopotu miałem z włamaniem się do tego budynku ani też jak przetrząsałem każdy pokój, szukając czegoś do jedzenia, aż wreszcie w pomieszczeniu służby znalazłem nadgryzioną przez szczury skórkę chleba i puszkę ananasów. Widocznie dom już wcześniej przeszukano i opróżniono. W bufecie znalazłem później znaczną ilość zapomnianych biszkoptów i kanapek. Tych ostatnich jeść nie mogłem, ale ciastka nie tylko zaspokoiły mój głód, lecz także na dodatek wypełniły wszystkie kieszenie. Nie zapaliłem światła, bojąc się, że jakiś Marsjanin zabłądził w tych stronach Londynu, szukając pożywienia. Zanim więc się położyłem spać, przez pewien czas chodziłem od okna do okna, wypatrując jakiegoś śladu tych potworów. Spałem krótko. Leżąc w łóżku, zacząłem myśleć logicznie – chyba pierwszy raz od spotkania z pastorem. Przez cały ten czas aż do teraz umysł mój odbierał bowiem tylko następujące szybko po sobie, coraz bardziej przerażające rzeczy dziejące się wokół, w jakiś ogłupiały i odrętwiały sposób. Dopiero tej nocy mój mózg za sprawą odżywienia organizmu rozjaśnił się znowu i zacząłem myśleć.

Interesowały mnie głównie trzy rzeczy: zabójstwo pastora, wątpliwość co do tego, gdzie mogą być Marsjanie, i niepokój o los, jaki spotkał moją żonę. Nie pamiętam, by pierwsza rzecz wywoływała u mnie uczucie odrazy lub powodowała wyrzuty sumienia. Postrzegałem to jako fakt dokonany, a wspomnienie o pastorze jako nieskończenie przykre, bez jakiegokolwiek uczucia żalu. Uważałem się wtedy, tak jak zresztą i teraz, za istotę, którą do gwałtownego czynu popchnął cały szereg powiązanych ze sobą przypadków. Nie potępiałem siebie wcale, a jednak wspomnienie o tym czynie ciągle mnie prześladowało. W nocnej ciszy, w poczuciu bliskości i obecności Boga, które czasem nas nawiedza, cierpiałem moją karę, jedyną pokutę w tych chwilach strachu i bożego gniewu. Wspomniałem wszystkie rozmowy z pastorem, od kiedy go po raz pierwszy zobaczyłem. Gdybym przewidział, co się stanie później, zostawiłbym go w Halliford. Ale nie przewidziałem. Tylko zbrodnia przewiduje, a potem posuwa się do czynu. Tymczasem opisałem to wszystko tak, jak było, mimo że mogłem tego nie zrobić, bo nie było świadków. Niech więc czytelnik osądzi mnie, jak chce.

Kiedy wreszcie z pewnym wysiłkiem odsunąłem ten obraz leżącego obok mnie trupa, zacząłem się niepokoić o los żony i zamiary Marsjan. Ani o jednym, ani o drugim nic nie wiedziałem, a ta noc stała się dla mnie koszmarem. Usiadłem na łóżku zapatrzony w ciemną przestrzeń i prawie pragnąłem, aby raczej gorący promień pochłonął ją bez cierpienia, niż żeby miała przechodzić przez to co ja. Od owej nocy, w której wracałem z Leatherhead, nie modliłem się. Odmawiałem wprawdzie jakieś modlitwy, ale były to raczej pogańskie zaklęcia, które wygłaszałem pod wpływem szalonego strachu. Dopiero teraz modliłem się szczerze, błagałem i świadomie stawałem przed obliczem niewidzialnego Boga. To była dziwna noc, a tym bardziej dziwna z tego powodu, że jak tylko zaświtało, ja, który rozmawiałem z Bogiem, wysunąłem się z mojej kryjówki niby szczur z nory, jak bardzo małe stworzenie, zwierzę niższego gatunku, które stosownie do przelotnego kaprysu naszych władców mogło być ścigane i zabite. Oni może także, ci władcy, modlili się do Boga. Tak, ta wojna, jeżeli w ogóle czegoś nas nauczyła, to przynajmniej litości dla tych bezrozumnych stworzeń, które znoszą nasze panowanie.

Ranek był jasny i piękny. Na wschodzie niebo rumieniło się, całe pokryte małymi, złotymi chmurkami. Na drodze z Putney do Wimbledon znajdowałem jeszcze ślady paniki, jaka ogarnęła w niedzielę wieczorem podczas ucieczki ludność Londynu. Szedłem powoli, bez planu. Chciałem kierować się do Leatherhead, choć tam miałem najmniejszą szansę, by odnaleźć żonę. Moi kuzyni musieli uciec stamtąd razem z nią, chyba że śmierć nagle ich zaskoczyła. Wydawało mi się jednak, że jeśli tam pójdę, dowiem się, dokąd uciekli mieszkańcy Surrey. Pragnąłem odszukać żonę, ale nie miałem pojęcia, jak się do tego zabrać. Dokuczała mi też samotność. O tym wszystkim rozmyślałem, przemykając chyłkiem pod krzewami i drzewami, aż wreszcie wyszedłem na rozciągające się szeroko błonia Wimbledon.

Cała ta ciemna przestrzeń poprzerywana była plamami żółtego janowca. Czerwonego ziela nie dostrzegłem tu w ogóle, a gdy tak przekradałem się nieśmiało, zaczęło zachodzić słońce, zalewając wszystko światłem i życiem.

Po drodze w kałuży pod drzewem natknąłem się na całe stado małych żabek. Stanąłem, aby im się przyjrzeć, a ich niezłomną wolę utrzymania się przy życiu odebrałem jako naukę. Po chwili odwróciłem się, bo odniosłem wrażenie, że ktoś mnie obserwuje. Zobaczyłem coś pełzającego między krzakami. Podszedłem, żeby się temu bliżej przyjrzeć. Postać podniosła się i stanął przede mną człowiek uzbrojony w duży nóż. Zbliżałem się do niego powoli, a on stał nieruchomy i niemy, przypatrując mi się uważnie.

Kiedy podszedłem bliżej, zauważyłem, że jego ubranie było równie brudne i podarte jak moje, wyglądał, jakby go wyciągnięto z rynsztoka. Czarne włosy opadały mu na oczy, twarz miał ciemną i brudną, policzki zapadłe tak, że z początku go nie poznałem.

– Stój! – krzyknął, gdy znalazłem się parę kroków od niego. Stanąłem. Głos miał ochrypły. – Skąd przychodzisz? – zapytał.

– Z Mortlake. Byłem zasypany gruzami koło przepaści wyoranej cylindrem Marsjan. Wydostałem się stamtąd i uciekłem.

– Tu w okolicy nie ma nic do jedzenia – rzekł. – To moja działka. Żywności wystarczy tylko dla jednego. W którą stronę idziesz?

Odpowiedziałem powoli:

– Nie wiem. Siedziałem pod ruinami jakiegoś domu około czternastu dni. Nie wiem, co się działo gdzie indziej.

Mężczyzna przypatrywał mi się badawczo, potem drgnął i patrzył już inaczej.

– Wcale nie mam ochoty tutaj zostać – poinformowałem. – Pójdę pewnie do Leatherhead, bo tam zostawiłem żonę.

A wtedy, wskazując na mnie palcem, odezwał się:

– To ty jesteś tym człowiekiem z Woking! I nie zginąłeś w Weybridge?

W tej samej chwili i ja go poznałem.

– Ty jesteś artylerzystą, który wszedł do mojego ogrodu?

– A to nam się udało! – wykrzyknął. – Wyciągnął do mnie rękę, a ja ją uścisnąłem. – Schowałem się w kanale. Oni wszystkich nie pozabijali. Kiedy sobie poszli, szedłem przez pola do Walton. Minęło tylko szesnaście dni, a pan zupełnie osiwiał! Nagle obejrzał się przestraszony. – Ach, to tylko wrona – uspokoił siebie i mnie. – Teraz człowiek uważa nawet na cień ptaka. Chodźmy stąd, to miejsce jest za bardzo na widoku. Schowajmy się w krzakach i porozmawiajmy.

– Widział pan Marsjan? – spytałem.

– Poszli do Londynu, pewnie tam mają główną kwaterę. W nocy po tamtej stronie bije na niebie łuna od ich ogni i świateł. W jej blasku można dostrzec, jak się poruszają. W dzień tego nie widać. Z bliska ich nie widziałem – policzył na palcach – już jakieś pięć dni. Wcześniej pojawiali się dwaj idący od Hammersmith i niosący coś bardzo dużego. Poprzedniej nocy testowali coś w powietrzu. Wydaje mi się, że to była maszyna, próbują latać.

– Latać?

– Tak jest.

Usiadłem pod krzakiem, mówiąc:

– No, to już koniec z ludzkością. Jak zaczną latać, opanują całą Ziemię.

– A tak!... – przytaknął.

Ja zaś dodałem:

– W takim razie trochę tutaj odetchniemy.

Artylerzysta spojrzał na mnie.

– Cieszy się pan z tego, że ludzkość zginęła? Jesteśmy zgubieni, pobici.

Wytrzeszczyłem oczy. Jego słowa po raz pierwszy uświadomiły mi to, że rzeczywiście – zostaliśmy zwyciężeni.

– Wszystko przepadło. Oni stracili jednego – dosłownie jednego. Umocnili się tutaj i obezwładnili największą potęgę na świecie. Po prostu z nas zakpili. Śmierć tego jednego w Weybridge nastąpiła przez przypadek. A przecież to są dopiero pionierzy, zielonych gwiazd przybywa coraz więcej. Przez ostatnie pięć dni co prawda nie widziałem nowych, ale na pewno spadają gdzieś indziej. Nie ma już dla nas ratunku. Jesteśmy zwyciężeni, pobici!

Nic nie odpowiedziałem, siedząc cicho i patrząc przez siebie, na próżno starając się wymyślić coś pocieszającego.

– To nie jest wojna – mówił artylerzysta. – Wojny nigdy nie było, tak jak nie może być mowy o wojnie pomiędzy mrówkami a ludźmi.

Nagle przypomniała mi się noc spędzona w obserwatorium.

– Po dziesiątym wystrzale nie strzelali więcej, przynajmniej do czasu kiedy pierwszy cylinder spadł na ziemię.

– Co my możemy wiedzieć! – rzekł artylerzysta. Zamyślił się na chwilę nad moimi słowami, a potem powiedział: – Mogła popsuć się im armata. Ale z pewnością ją naprawią. Zresztą zwłoka nie powstrzyma końca. To zupełnie tak samo jak ludzie i mrówki. Mrówki budują swoje siedziby, żyją w nich, prowadzą wojny, rewolucje, do czasu gdy nie przeszkadzają ludziom. Kiedy natomiast ludzie chcą je usunąć, robią to bez najmniejszej przeszkody. Ot! na co nam przyszło! Zupełnie jak mrówki, tylko że...

– Że co? – spytałem.

– Że jesteśmy jadalnymi mrówkami.

Siedzieliśmy, patrząc jeden na drugiego.

– Ciekawe, co z nami zrobią? – zastanawiałem się.

– Właśnie o tym myślałem – odpowiedział. – Po katastrofie w Weybridge szedłem na południe i rozmyślałem. Widziałem, na co się zanosi. Ludzie ogromnie się tym przejmowali, narzekali i rozpaczali. Ale ja nie lubię skomleć. Parę razy już zaglądałem śmierci w oczy, nie jestem żołnierzem od parady i w najgorszym razie śmierć jest dla mnie tylko śmiercią. Człowiek, który myśli, da sobie radę. Widziałem, że wszyscy idą na południe, więc przyszło mi do głowy, że przecież żywności nie starczy dla wszystkich, i zawróciłem. Poszedłem za Marsjanami, tak jak wróbel idzie za człowiekiem. Tam dokoła – rzekł, wskazując ręką – ludzie się mordują i wydzierają sobie pożywienie...

Tu chyba zobaczył wyraz mojej twarzy i dodał uspokajająco:

– Wielu, którzy mieli pieniądze, na pewno pojechało do Francji. – Nie wiedział, czy ma mnie przepraszać, czy nie, więc mówił dalej: – Tu w okolicy są pewne zapasy. Konserwy w puszkach w sklepach, wina, wódki, wody mineralne. Bo wodociągi nie działają. Myślę więc sobie: to są inteligentne bestie i zdaje się, że potrzebują nas jako pożywienie. Najpierw zatem zwyciężą nas, zniszczą nasze okręty, maszyny, armaty, miasta i wszelką organizację społeczną. A potem nas zjedzą. Gdybyśmy byli tej wielkości, co mrówki, moglibyśmy ocaleć. Ale tak nie jest. Wszystko to jest za duże, żeby mogło się uratować. I to jest pierwszy pewnik, prawda?

Kiwnąłem głową,

–Tak, rozważyłem już to wszystko. Dobrze, więc biorą nas tak, jak jesteśmy. Marsjanin przejdzie tylko parę mil i wyłapie całe tłumy. Widziałem jednego, który przechadzał się około Wandsworth, rozwalał domy i wybierał w gruzach, co mu się podobało. Ale oni tak dłużej nie będą postępować. Jak tylko zrobią porządek z naszymi armatami i okrętami, jak zniszczą nasze koleje żelazne i to wszystko, co tu zastali, zaczną nas systematycznie łowić, wybierać co lepszych i pakować do klatek. Tak niedługo będzie! Oni się jeszcze zupełnie serio za nas nie zabrali.

– Nie zabrali?! – wykrzyknąłem.

– Nie! Wszystko, co się dotychczas stało, spowodowane było tylko tym, że jesteśmy głupi, nie umiemy siedzieć cicho i uprzykrzamy im się armatami i tym podobnymi głupstwami. Tracimy głowę i uciekamy tłumnie tam, gdzie nic a nic nie jest bezpieczniej. Teraz oni chcą nam dopiec. Wytwarzają tu swoje maszyny, których nie mogli zabrać od siebie, i szykują na przybycie kolejnych. Pewnie dlatego cylindry przestały teraz spadać, bo Marsjanie obawiają się, że trafią w te, które już spadły. My, zamiast uciekać na ślepo lub zbierać dynamit do wysadzenia ich w powietrze, powinniśmy się dostosowywać do nowego stanu rzeczy. Taka przynajmniej jest moja rada. Nie jest to wprawdzie to, czego rodzaj ludzki potrzebuje, ale tego uczą fakty. Do tej zasady staram się przystosować. Miasta, narody, cywilizacja, postęp – to wszystko już przeszło, skończyło się. Jesteśmy pobici.

– Jeżeli tak, to po co żyć?

Artylerzysta popatrzył na mnie chwilę, a potem ciągnął dalej:

– Przez jakiś milion lat nie będzie już żadnych koncertów, nie będzie wystaw sztuki ani żadnych zabaw. Jeżeli chodzi o rozrywkę, to ta się skończyła na dobre. Jeżeli masz pan dystyngowane maniery, lubi jeść nożem i tym podobne, to możesz je pan schować do kieszeni. Nie przydadzą się już na nic.

– Myślisz pan, że...

– Myślę, że ludzie tacy jak ja będą żyli, żeby zachować rodzaj ludzki. Ja bądź co bądź postanowiłem żyć i jeżeli się nie mylę, to i niedługo także i pan pokażesz, jaka jest twoja druga strona. Nie będziemy wytępieni, ale ja się też nie dam złapać, obłaskawić i tuczyć jak jaki wół. O, nie! Mogę sobie wyobrazić, jak to jest być zjedzonym przez te brunatne pełzające potwory!

– Więc myśli pan...

– Myślę, żeby żyć! Mam już plan. Jesteśmy zwyciężeni, bo nie mamy tej wiedzy co oni. Trzeba się więc uczyć, kiedy można. Trzeba żyć i zachować niezależność, a w tym czasie zdobywać wiedzę. Rozumiesz pan teraz, co robić?

Patrzyłem zdziwiony i wzruszony do głębi stanowczością i energią tego człowieka zawołałem:

– Na Boga! Jest pan dzielnym człowiekiem! – A to mówiąc, chwyciłem go za rękę.

– Tak! Wszystko zaplanowałem – odparł z błyszczącymi od energii oczyma. – Przygotowuję się już, bo niech pan nie sądzi, że wszyscy ludzie są materiałem na zwierzynę, jaką w nas widzą nasi wrogowie. Dlatego obserwowałem pana, miałem wątpliwości. Jest pan szczupły. Nie poznałem pana od razu. Wziąłem pana za jednego z tych sprzedawców lub urzędników z miasta, którzy nie mają w sobie energii, żadnych wyższych pragnień! A człowiek, który nie ma ani jednego, ani drugiego, cóż jest wart! Boże! Ci biedacy, a widziałem ich całe setki, ze śniadaniem zawiniętym w papier, biegnących co sił, by zdążyć na pociąg do City i nie spóźnić się do biura czy sklepu. Tam pracowali w firmach, których celu nigdy nie mieli odwagi zrozumieć, spieszyli się z powrotem do domu, by się nie spóźnić na obiad. Po obiedzie nie wychodzili już, obawiając się ciemnych ulic, i kładli się spać obok żon, które poślubili nie dlatego, że ich potrzebowali, ale że wniosły w posagu do ich majątku trochę pieniędzy, które pomogą im w tym małostkowym dreptaniu przez życie. A życie to asekurowali i oprócz tego ubezpieczali się przeciw nieszczęśliwym wypadkom. W niedzielę rozmyślali nad przyszłością i znów się go obawiali. Jak gdyby piekło było stworzone dla królików! No, dla takich ludzi przybycie mieszkańców Marsa jest zesłaniem Opatrzności. Będą mieli ładne, obszerne klatki, dobre pożywienie, staranną opiekę i żadnych kłopotów. Po tygodniu uciekania i ukrywania się w polu o pustym żołądku przyjdą sami i pozwolą się złapać z wesołą miną. Po jakimś czasie będą zupełnie zadowoleni i zaczną rozmyślać nad tym, co ludzie robili wtedy, gdy nie było jeszcze Marsjan, by się nimi opiekowali. Wyobraź pan sobie próżniaków, którzy tylko włóczyli się po restauracjach, imprezowiczów, balangowiczów. Ci poddadzą się z konieczności. Są setki rzeczy, na które dawniej patrzyłem, a które dopiero teraz zaczynam jasno rozumieć. Jest wielu ludzi, którzy biorą rzeczy takie, jakie są, tyją i głupieją, i wielu innych, którzy czują, że wszystko jest źle i że powinni coś z tym zrobić. Właśnie wtedy, kiedy wielu ludzi czuje, że powinni działać, słabi i ci, którzy stają się słabymi z powodu zbyt skomplikowanych myśli, zawsze wyznają pewnego rodzaju religię nicnierobienia, bardzo pobożną, wzniosłą, i poddają się prześladowaniu z woli bożej. Zapewne znasz to pan tak samo dobrze jak ja. Burza w szklance wody. Klatki będą pełne psalmów i pobożnych hymnów. Natury mniej proste będą natomiast uprawiały – jakże się to nazywa? – erotykę.

Zamilkł na chwilę się, ale zaraz potem mówił dalej:

– Marsjanie zapewne będą mieli swoich fanów wśród nich. Nauczą ich może rozmaitych sztuczek, kto wie? Będą się rozczulać nad małym, kochanym chłopczykiem, który wyrósł i trzeba go było zabić! Innych znowu wytresują, aby polowali na nas.

– Nie – zawołałem – to nie może się stać! Żadna istota ludzka...

– Po co te puste słowa? – zapytał artylerzysta. – Są ludzie, którzy by to zrobili bardzo chętnie! Co za nonsens utrzymywać, że jest inaczej!

Poddałem się.

– Jeżeli będą mnie ścigać, o, jeżeli będą mnie ścigać…! – To mówiąc, pogrążył się w myślach.

Siedziałem milczący i nie mogłem znaleźć żadnego argumentu przeciw jego tezom. Przed najazdem Marsjan nikt nie wątpiłby o mojej przewadze umysłowej nad nim – ja, znany pisarz, filozof, a on – zwyczajny żołnierz, a jednak on już sformułował swoje wnioski na temat sytuacji, z której ja zaledwie zaczynałem sobie zdawać sprawę.

– Co więc pan zrobi? – spytałem wreszcie. – Jakie ma pan zamiary?

Zawahał się.

– No a co mamy robić? Trzeba znaleźć taki sposób życia, w którym ludzie mogliby spokojnie istnieć i się rozmnażać, i być na tyle bezpieczni, by wychować swoje dzieci. Postaram się to panu bliżej wyjaśnić. Ci oswojeni staną się tym, czym są wszystkie zwierzęta domowe: dużymi, pięknymi, pełnej krwi głupimi okazami! My zaś (i w tym właśnie leży największe niebezpieczeństwo), ci, którzy utrzymamy się w stanie dzikim, możemy przerodzić się w pewien rodzaj wielkiego dzikiego szczura... Widzi pan, mam zamiar żyć pod ziemią. Myślałem o kanałach. Ci, którzy ich nie znają, wyobrażają sobie straszne rzeczy, ale pod Londynem są tych kanałów mile, setki mil, a parę dni deszczu i Londyn będzie pusty, a kanały zupełnie czyste. Zostają jeszcze piwnice, groby, różnego rodzaju katakumby, z których można porobić korytarze do ucieczki. Dodajmy do tego tunele kolei żelaznych i podziemnych. Zaczyna pan rozumieć? My, zdolniejsi i odważniejsi, możemy stworzyć ugrupowanie. Nie przyjmiemy byle kogo. Słabsi niech się wynoszą.

– Tak miałeś początkowo zrobić ze mną.

– No, ale przecież dałem panu szansę.

– Nie będziemy się teraz o to sprzeczać, niech pan mówi dalej.

– Ci, którzy się wahają, będą musieli nas słuchać. Będziemy potrzebować też zdrowych i zdolnych kobiet w rolach matek i nauczycielek. Żadnych idealnych pań przewracających oczyma. Nie możemy przyjąć ani słabych, ani głupich. Życie jeszcze jest możliwe, ale wszystko, co jest nieużyteczne, co jest ciężarem i przynosi szkodę, musi umrzeć. Niektórzy więc muszą umrzeć. Powinni nawet chętnie umierać, bo ostatecznie jest to pewnego rodzaju nielojalne żyć i zakażać rasę. Co więcej, nie mogliby być szczęśliwi. Umrzeć nie jest przecież rzeczą tak okropną jak gnicie w niedołęstwie. My natomiast będziemy się spotykać w różnych miejscach, a naszą główną kwaterą będzie Londyn. Możemy też pełnić wartę i gdy Marsjan nie będzie w pobliżu, wychodzić na powietrze. Może nawet będziemy grywać w krykieta. W ten sposób ocalimy rasę. Ocalić rasę to jednak jeszcze nie wszystko. To i szczury potrafią. Trzeba przede wszystkim ocalić naszą wiedzę i ją wzbogacić. Do tego przydadzą się ludzie tacy jak pan. Mamy książki, mamy też wiedzę. Musimy urządzić bezpieczne kryjówki głęboko pod ziemią i zebrać tam wszystkie, jakie się da, książki – nie powieści i poezje, tylko książki naukowe. Tu znów się przydadzą tacy ludzie jak pan. Trzeba iść do British Museum i wybrać, co trzeba. Szczególnie trzeba pielęgnować nauki ścisłe i na nich się koncentrować. Podpatrujmy Marsjan. Niektórzy z nas muszą stać się szpiegami. Kiedy machina już pójdzie w ruch, może zostanę szpiegiem. Dam się złapać. Ale najważniejsza rzecz to zostawić Marsjan w spokoju. Nie możemy nawet kraść, bo jeżeli tylko się im w czymś sprzeciwimy, to nas wytępią. Trzeba ich przekonać, że nie mamy żadnych złych zamiarów. Wiem, co chce pan powiedzieć, ale oni są inteligentni i nie będą nas tępić, jeżeli będą mieli wszystko, czego potrzebują, a nas uważać będą za nieszkodliwe robactwo.

To powiedziawszy, artylerzysta milczał przez chwilę, a potem kładąc mi rękę na ramieniu, ciągnął dalej.

– Zresztą może nie tak wiele będzie trzeba się uczyć. Wyobraźmy sobie, że cztery do pięciu takich machin wojennych ruszy nagle z miejsca, siejąc gorące promienie na prawo i lewo bez jednego Marsjanina wewnątrz. Bez Marsjanina, ale z człowiekiem, który nauczył się już używać ich sprzętu. Może nawet ja doczekam takich ludzi. Wyobraźmy sobie, jakby to było mieć na własność jedną z takich machin. Wyobraźmy sobie, co by było, gdyby można jej rozkazywać. Nawet jeśliby się człowiek w końcu sam w niej roztrzaskał na kawałki. Dopiero Marsjanie otworzyliby szeroko swoje piękne oczy! Dopiero biegaliby z hukiem, szumem i trzaskiem, nawołując inne swoje machiny. A tymczasem podczas kiedy oni tak by marudzili, cyk! Nagle pada gorący promień i człowiek wraca do swej własności.

Przez pewien czas siła wyobraźni i pewność, z jaką artylerzysta snuł swoje marzenia, całkowicie owładnęły także mną. Wierzyłem ślepo zarówno w jego wizję przyszłych losów ludzkich, jak i w powodzenie jego dziwacznych pomysłów. Czytelnik zapewne będzie mnie uważać za bardzo naiwnego, lecz niech nie zapomina, że podczas kiedy spokojnie czyta te słowa, ja ukrywałem się pod krzakami oszalały ze strachu. Rozmawialiśmy w ten sposób prawie cały ranek, a potem wysunąwszy się z krzaków i przekonawszy się, że na horyzoncie nie widać żadnego Marsjanina, ukryliśmy się pospiesznie w domu na Putney Hill, gdzie mój towarzysz miał kryjówkę. Kiedy pierwszy raz zobaczyłem w piwnicy na węgiel wykopany przez niego podziemny korytarz, łączący piwnicę z głównym kanałem, wtedy po raz pierwszy uderzyła mnie myśl, jaka zachodzi różnica pomiędzy jego zamiarami a możliwościami. Taką dziurę jak ta wykopałbym w jeden dzień. Wierzyłem mu jeszcze jednak na tyle, że pomagałem mu w tej robocie od rana aż do wieczora. Ziemię wywoziliśmy taczkami i wyrzucaliśmy koło kredensu w kuchni. Głód i pragnienie zaspakajaliśmy puszką żółwiowej zupy i winem z sąsiedniej spiżarni. Ta stała i męcząca praca była jednak dla mnie wypoczynkiem od uczuć, jakie wywoływał w mojej duszy widok tak zmienionego świata. W czasie pracy wciąż przetrawiałem w myślach projekt mojego towarzysza i niebawem zaczęły pojawiać się w mojej głowie zarzuty i wątpliwości wobec jego planów. Po godzinie takiej pracy zacząłem się zastanawiać, jak długo będziemy tak kopać, zanim dosięgniemy kanału, oraz przewidywać prawdopodobieństwo minięcia go zupełnie. Natychmiast przyszło mi na myśl, że zamiast zmierzać do niego w ten niepewny sposób, lepiej byłoby dotrzeć do niego prosto przez jeden z jego wylotów i stamtąd dopiero przekopywać się do domów. Wydawało mi się też, że wybór domu był nieodpowiedni, bo wymagał wykopania zbyt długiego tunelu. I w chwili właśnie kiedy o tym myślałem, artylerzysta przestał kopać i spojrzał na mnie.

– Dobrze nam idzie – powiedział, odkładając szpadel. – Odpocznijmy chwilę i zbadajmy okolicę z dachu tego domu.

Kopałem nadal, a widząc to, artylerzysta po chwili wahania też znowu wziął się do roboty. Wtem uderzyła mnie pewna myśl. Przerwałem pracę, a on natychmiast zrobił to samo.

– Dlaczego spacerowałeś po polu, zamiast być tutaj? – spytałem.

– Wyszedłem, żeby odetchnąć. Miałem zaraz wracać. Nocą jest bezpieczniej.

– A kopanie?

– Ach, przecież nie można ciągle pracować! – odparł. A ja dokładnie go w tej chwili zrozumiałem. Zawahał się, trzymając szpadel w ręku. – Teraz trzeba się rozejrzeć, bo gdyby który z nich się pojawił, mógłby usłyszeć kopanie i nas zaskoczyć.

Nie miałem już ochoty z nim dyskutować. Weszliśmy razem na poddasze i przez otwór rozglądaliśmy się po okolicy. Nie dostrzegłszy żadnego Marsjanina, wyszliśmy na sam dach.

Z tego miejsca mały zagajnik zasłaniał nam większą część Putney, ale widać było rzekę, pełną czerwonego ziela, i niższe części Lambeth zalane i czerwone.

Czerwony powój piął się wszędzie wokoło starego pałacu i okalających go drzew, dusząc w swym uścisku sterczące obumarłe gałęzie i ukazując gdzieniegdzie czarne popalone liście. Dziwne, jak rozmnażanie się obu tych roślin zależało od bieżącej wody. Wokół nas nie było ich wcale. Laury, różowo kwitnący głóg i kaliny wznosiły zielone i zdrowe ramiona ku słońcu. Za Kensington unosił się gęsty dym i przysłaniał nam północne wzgórza.

Artylerzysta zaczął opowiadać mi o ludziach, którzy jeszcze zostali w Londynie.

– Jednej nocy jacyś szaleńcy zapalili światło elektryczne i oświetlili cały cyrk i Regent Street, pełną umalowanych i obdartych pijanych mężczyzn i kobiet, którzy tańczyli i śpiewali tam do świtu. Wtedy zobaczyli jedną z machin wojennych, stojącą około Langham i przypatrującą się im. Jak długo Marsjanin w owej machinie stał tam – nie wiadomo. Wreszcie jednak zrobił parę kroków naprzód i zgarnął ich około stu, zbyt pijanych czy wystraszonych, by mogli uciekać.

Dziwaczniejszego zdarzenia charakteryzującego daną epokę historia chyba nie zapisała.

Potem znów zaczął snuć swoje plany, wpadł w zapał i mówił tak porywająco o zdobyciu machiny wojennej, że znów gotów byłem mu wierzyć. Teraz jednak znałem już trochę jego charakter, zrozumiałem, dlaczego był za tym, by nie robić nic zbyt pospiesznie, i zauważyłem, że obecnie

nie wspomniał już wcale, że tej wielkiej rzeczy miałby dokonać osobiście.

Po jakimś czasie wróciliśmy do piwnicy, ale żaden z nas nie miał ochoty kopać, a gdy zaproponował posiłek, nie miałem nic przeciwko. Mój towarzysz stał się nagle bardzo hojny, a gdy się najedliśmy, poszedł i przyniósł doskonałe cygara. Zapaliliśmy je, a wtedy jego optymizm wzrósł jeszcze bardziej. Teraz już interpretował moje przybycie jako nadzwyczajnie pomyślną okoliczność.

– W piwnicy jest trochę szampana – poinformował.

– Lepiej będzie pracować przy burgundzie – odpowiedziałem.

– O nie, dziś ja tu jestem gospodarzem, dlatego będzie szampan! Mamy przed sobą dość ciężkie zadanie, zbierajmy więc siły, póki można. Spójrz pan tylko na te ręce pokryte bąblami!

Postawił na swoim, więc zrobiliśmy odpoczynek, a po jedzeniu artylerzysta chciał koniecznie zagrać w karty. Nauczył mnie pokera i rozdzieliwszy Londyn na dwie części tak, że mnie przypadła północna, a jemu południowa, graliśmy w ten sposób, że zdobywało się jedną parafię za zdobycie punktu.

Pewnie wyda się to czytelnikowi dziwaczne i szalone, ale znajdowałem w tej grze przyjemność.

Dziwny jest ten umysł ludzki! W czasie, gdy rodzaj ludzki był bliski zagłady czy też wstrętnego poniżenia, kiedy nie mieliśmy przed sobą żadnego innego celu prócz prawdopodobieństwa strasznej śmierci, siedzieliśmy w skupie-

niu, śledząc losy na narysowanych na kawałkach brystolu i zadowoleni graliśmy w pokera. Gdy się ściemniło, byliśmy już tak zajęci grą, że postanowiliśmy zaryzykować i zapalić lampę.

Po nieskończonej liczbie partii zjedliśmy kolację, a artylerzysta wypił resztę szampana. Paliliśmy cygara, lecz mój towarzysz nie był już tym energicznym odnowicielem rodu ludzkiego, którego spotkałem rano. Był jeszcze optymistą, lecz znacznie chłodniejszym. Przypominam sobie, że wzniósł toast za moje zdrowie w dość zawiłej mowie, a ja wziąłem cygaro i poszedłem na dach, by się przypatrzeć zielonym światłom, które według niego paliły się w Highgate.

Z początku spoglądałem bezmyślnie na północną dolinę. Wzgórza ukrywały się w ciemności, ognie od strony Kensington paliły się czerwono, a od czasu do czasu strzelał z nich pomarańczowy płomień i znikał w ciemnościach nocy. Reszta Londynu pogrążona była w cieniu. Nagle bliżej spostrzegłem dziwne światło: blady fiołkowoczerwonawy płomyczek, drżący od podmuchu wiatru. Przez chwilę nie wiedziałem, co się dzieje, później domyśliłem się, że to czerwone ziele wydaje ten słaby blask. W tym samym momencie mój uśpiony na chwilę zmysł obserwacyjny obudził się ponownie. Spojrzałem w górę, na Marsa świecącego spokojnie, a potem długo patrzyłem na zachód na ciemności Hampstead i Highgate.

Siedziałem tak dobrą chwilę, myśląc o zdarzeniach minionego dnia i wspominając stany mojego umysłu, począwszy od owej modlitwy o północy aż do szalonej gry w karty. Wtedy nastąpił nagły zwrot w moich uczuciach i z niesmakiem odrzuciłem niedopalone cygaro. Cały nierozsądek mojego postępowania wyraźnie się uwypuklił, czułem się zdrajcą wobec żony i ludzkości, ogarnęła mnie skrucha. Postanowiłem zostawić nieokiełznanego marzyciela z jego wielkimi planami, a sam iść do Londynu. Tam miałem nadzieję dowiedzieć się najlepiej, co robią Marsjanie i inni ludzie. Byłem wciąż jeszcze na dachu, kiedy późny księżyc wreszcie wzeszedł.

VIII

Wymarły Londyn

Pożegnawszy artylerzystę, skierowałem się do Lambeth. Czerwone ziele tak się wówczas rozrosło, że prawie uniemożliwiło przejście przez most, miejscami jednak jego liście bielały już od szerzącej się zarazy, która wkrótce tak szybko je zniszczyła.

Na zakręcie drogi prowadzącej na stację kolei w Putney spotkałem leżącego człowieka. Był czarny jak kominiarz od ciemnego pyłu, pijany jak nieboskie stworzenie. Nie mogłem się więc nic od niego dowiedzieć, klął tylko i wymachiwał rękami. Zostałbym może przy nim, gdyby nie brutalny wyraz jego twarzy.

Czarny pył zalegał drogę prowadzącą od mostu i stawał się coraz gęstszy bliżej Fulham. Ulice były przeraźliwie ciche. W jakiejś piekarni znalazłem trochę twardego i spleśniałego pieczywa. Dalej w stronę Walham Green nie było już czarnego pyłu, tylko palące się domy, a odgłos płomieni stanowił prawie ukojenie po okropnej ciszy.

W okolicy Brompton znowu się uciszyło i tu znów zobaczyłem czarny pył na ulicach i ciałach umarłych. Leżało ich tu z pół tuzina. Najwyraźniej gniły już od kilku dni, bo szybko musiałem się od nich oddalić.

Tam, gdzie nie było czarnego pyłu, miejscowości wyglądały, jakby to była niedziela w City. Sklepy pozamykane, domy tak samo, pospuszczane story, pustka i cisza. Niektóre z domów były zrabowane, lecz rzadko kiedy z innego powodu jak w celu zabrania żywności i wina. Jakiś sklep jubilerski stał otworem – widocznie ktoś spłoszył złodzieja, bo znaczna liczba łańcuszków i zegarków leżały porzucone na ziemi, a nikomu nawet ochota nie przyszła ich dotknąć. Dalej kobieta w łachmanach leżała pod drzwiami, a jej ręka, opuszczona bezwładnie, była zakrwawiona i trzymała stłuczoną butelkę szampana. Wyglądała, jakby zasnęła, ale tak naprawdę była martwa.

Im dalej posuwałem się w głąb miasta, tym cisza była większa. Nie tyle cisza śmierci, ile cisza oczekiwania. W każdej chwili kataklizm, który już zniszczył północno zachodnie części stolicy, mógł przyjść i tutaj. Było to miasto skazane na zagładę.

W South Kensington nie spotkałem już ani umarłych, ani nie dostrzegłem czarnego pyłu i tam też po raz pierwszy usłyszałem wycie. Wkradło się ono do mojej głowy z początku niepostrzeżenie, a potem już jako powtarzające się łkanie, ulla! ulla! ulla! ulla! Czasem gęsto zabudowane domy przygłuszały je nieco, potem znów słyszałem je lepiej i wyraźniej, aż na Exhibition Road stało się zupełnie wyraźne. Stanąłem, dziwiąc się temu zawodzeniu, i miałem wrażenie, jakby ta masa domów znalazła nagle głos, by wyrazić swoją trwogę i samotność.

Ulla, ulla, ulla – jęk dochodził zewsząd i ta niezwykła melodia zalegała na oświetlonych słońcem ulicach. Odwróciłem się zdumiony w stronę Hyde Parku i miałem ochotę skierować się do Muzeum Historii Naturalnej, żeby z jego wież spojrzeć na park, ale po namyśle zostałem na ziemi, gdzie łatwiej się było ukryć. Wszystkie wielkie domy po obu stronach ulicy były puste i słyszałem tylko echo moich kroków. Niedaleko bramy parku moim oczom ukazał się dziwny widok. Zobaczyłem przewrócony omnibus i szkielet konia obgryziony do kości. Zamyśliłem się nad tym przez chwilę, a potem przeszedłem przez most na Serpentynie. Głos stawał się coraz wyraźniejszy, choć ponad dachami domów nic prócz dymu nie było widać.

Ulla! ulla! ulla! – jęczał i wydawało mi się, że zbliża się do mnie od strony Regent’s Park. Jego rozpaczliwy ton działał na mnie przygnębiająco, poczułem się niezmiernie znużony, głodny i spragniony.

Minęło południe. Pomyślałem, po co wędruję tak sam po tym mieście umarłych? Dlaczego jestem sam, kiedy Londyn cały leży w śmiertelnym całunie? Poczułem się okropnie nieszczęśliwy. Do głowy zaczęły przychodzić mi różne rzeczy: trucizny w aptekach i trunki w sklepach, przypomniały mi się dwie spotkane, na śmierć spite osoby, bo chyba tylko one były ze mną w mieście.

Zmęczony i głodny dostałem się do jakiejś restauracji, gdzie znalazłem trochę jedzenia i picia, a kiedy się posiliłem, usnąłem na starej, krytej włosiem sofie.

Obudziło mnie znowu to zadziwiające wycie ulla! ulla! ulla! Zapadał już zmrok. Zabrałem do kieszeni trochę sucharów i poszedłem aż do Regent’s Park. Tam, ponad drzewami ujrzałem kaptur jednego z marsjańskich olbrzymów i przekonałem się, że ten dziwny głos pochodził od niego. Nie przestraszyłem się jednak. Natknąłem się na niego, jakby to była najzwyklejsza rzecz na świecie. Stałem i patrzyłem, a on nie ruszał się z miejsca, stał i wrzeszczał bez żadnej przyczyny.

Starałem się ułożyć jakiś plan działania, ale ten ciągły krzyk: ulla! ulla! Odbierał mi jasność myślenia. Zawróciłem, by przyjrzeć się potworowi z drugiej strony, i poszedłem w kierunku St John’s Wood. Tam zobaczyłem psa uciekającego z kawałkiem zepsutego mięsa w pysku, a za nim całą zgraję innych. Zwierzę skręciło nagle, jakby się obawiało także mojej konkurencji, a gdy skowyczenie biegnącej za nim sfory oddaliło się trochę, głos ulla! ulla! znów stał się wyraźniejszy.

W pobliżu St Jon’s Wood natknąłem się szczątki rękoczynnej machiny. Przez chwilę myślałem, że to ruiny zawalonego domu, ale dopiero kiedy się na niego wdrapałem, rozpoznałem tego Samsona mechaniki po jego pogiętych i połamanych mackach. Wyobrażałem sobie wówczas, że to mogło przytrafić się maszynie pozbawionej sterowania Marsjanina. Było ciemno i nie spostrzegłem zakrwawionego kozła ani niedogryzionych galaretowatych szczątków, które zostawiły psy.

Coraz bardziej zdziwiony poszedłem w kierunku Primose i tam przez gałęzie drzew zobaczyłem drugiego Marsjanina stojącego nieruchomo. Trochę dalej natknąłem się znów na czerwone ziele, a Kanał Regenta był jedną masą ciemnoczerwonej roślinności.

Nagle, kiedy przechodziłem przez most, prześladujący mnie dotąd głos ucichł, a stało się to tak nagle, jakby uderzył piorun.

Mroczne domy wkoło mnie stały puste i głuche, drzewa w parku wraz z zapadającym zmrokiem czerniały. Wszędzie pięło się czerwone ziele. Nadciągała noc, a wraz nią tajemniczy strach. Póki jednak słyszałem ten dziwny głos, samotność i pustka były jeszcze znośne, Londyn wydawał się żyć, a to życie podtrzymywało mnie na duchu. Wtem nagle coś przeszło, nie wiadomo co, a potem zaległa cisza, którą prawie było można wyczuć. Nic, tylko ta straszna cisza!

Londyn patrzył na mnie jak upiór, okna białych domów podobne były do oczodołów w czaszkach. W mojej wyobraźni powstała myśl o rozlicznych, nieokreślonych niebezpieczeństwach i poczułem grozę, przestraszyłem się własnej śmiałości. Przede mną droga stała się czarna jak smoła i w poprzek niej spostrzegłem leżące jakieś powykrzywiane kształty. Nie mogłem przezwyciężyć strachu, żeby iść dalej. Zawróciłem do St John’s i zacząłem uciekać przed tą nieznośną ciszą. O świcie jednak wróciła mi odwaga i kiedy ostatnie gwiazdy świeciły jeszcze na niebie, zwróciłem znowu w kierunku Regent’s Park. Po drodze zabłądziłem i wyszedłem na Primrose Hill, gdzie spostrzegłem trzeciego Marsjanina, wyprostowanego i nieruchomego jak poprzedni.

Wtedy powziąłem szalone postanowienie. Umrę i raz na zawsze z tym wszystkim skończę. Oszczędzę sobie kłopotu odbierania sobie życia. Pomaszerowałem ku tytanowi, a kiedy podszedłem bliżej, zobaczyłem mnóstwo kruków uwijających się wokół kaptura. Na ten widok serce zabiło mi mocniej i czym prędzej zacząłem biec.

Pędziłem przez plątaninę czerwonego ziela. Wielkie nasypy górowały nad wzgórzem, były to ostatnie i największe fortyfikacje Marsjan, a nad nimi unosił się cienki słup dymu. Myśl, która lotem błyskawicy przebiegła mi przez głowę, stawała się coraz bardziej prawdopodobna. Gdy tak biegłem w stronę nieruchomego potwora, z kaptura którego wisiały strzępy czegoś brunatnego, szarpanego przez ptaki, nie czułem już strachu, tylko radość.

W jednej chwili wdrapałem się na szczyt wzniesienia, skąd widać było dobrze całe obozowisko. Była to ogromna przestrzeń, z potężnymi machinami, ze stosami różnych materiałów i dziwnymi schowkami, a pośród tego, w przewróconych machinach wojennych, w nieruchomych rękoczynnych maszynach, sztywni i milczący leżeli w rzędzie Marsjanie! Nieżywi! Zabici przez rozkładające i wywołujące gnicie bakterie, do walki z którymi ich plan był nieprzygotowany. Zabici, podobnie jak czerwone ziele, które już zaczynało zanikać. Wszystkie wynalazki człowieka na nic się nie przydały, a olbrzymy zostały zgładzone przez najnędzniejsze istoty, które Bóg w swojej mądrości umieścił tu, na Ziemi.

Stało się tak, jak ja i wielu innych ludzi mogło przewidzieć, gdyby nie zaślepienie z powodu strachu i klęski. Owe zarodki chorób pobierają swój haracz z ludzkości od początku wszechrzeczy, pobierały go już nawet z poprzedzających człowieka przodków, jak tylko zaczęło się życie na Ziemi. Na skutek doboru naturalnego wykształciliśmy jednak znaczną odporność, więc żadnym bakteriom nie poddajemy się już bez walki, a dla wielu, na przykład dla tych, które wywołują gnicie nieżywej materii, jesteśmy już zupełnie niedostępni. Na Marsie nie ma jednak żadnych bakterii, a kiedy tylko Marsjanie tutaj przybyli, zaczęli pić i jeść, a nasi mikroskopijni sprzymierzeńcy rozpoczęli dzieło zagłady. Już wówczas, kiedy się im przypatrywałem, byli skazani, umierający i rozkładający się, nawet wtedy, kiedy jeszcze się poruszali. Było to nieuniknione. Przez haracz zapłacony w milionach śmierci człowiek okupił prawo życia na Ziemi i Ziemia ta jest jego własnością. Należy do ludzi całkowicie, nawet gdyby Marsjanie byli dziesięć razy liczniejsi. Bo ludzie nie żyją i nie umierają na próżno.

Marsjanie leżeli tu i ówdzie, było ich około pięćdziesięciu, w owej wielkiej przepaści, jaką sobie wykopali, zaskoczeni śmiercią, która musiała wydać im się równie niepojęta jak każda inna śmierć. W tamtej chwili rozumiałem tylko, że to, co było tak straszne dla człowieka, umarło. Przez moment wydało mi się, że powtórzyła się zagłada wojsk Sennacheryba, że Bóg pożałował swego gniewu i anioł śmierci zabił ich w nocy.

Stałem, patrząc w dół, i serce mi rosło, w miarę jak wschodzące słońce zaczynało złocić świat. Dół był jeszcze w cieniu. Potężne machiny, tak dziwne w swojej sile i skomplikowaniu, tak dziwaczne w powykręcanych kształtach, wznosiły się niewyraźne i straszne z cieniów nocy ku światłu. Słychać było mnóstwo psów walczących o ciała leżące na dnie rozkopu, głęboko pode mną. Na drugim brzegu leżała rozpostarta wielka maszyna do latania, z którą rozpoczęli właśnie próby w gęstszej atmosferze ziemskiej, kiedy ich zaskoczyła śmierć. Śmierć ta przyszła w samą porę. Wrony krakały nad wielką machiną wojenną, której już nigdy więcej nikt nie użyje, a porozrywane kawałki czerwonego mięsa zwisały z niej ku uciesze drapieżnego ptactwa.

Odwróciłem się ze wstrętem i spojrzałem w stronę, gdzie również otoczone wronami stały owe dwa inne marsjańskie kolosy, widziane przeze mnie w nocy, właśnie w chwili kiedy zaskoczyła ich śmierć. Jeden z nich umarł wtedy, kiedy wołał na swych towarzyszów, może to był ostatni, a głos jego rozlegał się dopóty, dopóki nie wyczerpała się siła maszynerii. Teraz błyszczały tylko w świetle wschodzącego słońca nieszkodliwe metalowe trójnogie wieżyce.

Wokoło dołu zaś, ocalona od zupełnego zniszczenia, rozciągała się stolica. Ci, którzy znają Londyn tylko w jego ciemnej szacie dymu, nie potrafią sobie wyobrazić jasnego, przejrzystego widoku, jaki przedstawiał wówczas, gdy był tylko olbrzymim zbiorowiskiem pustych domów.

Na wschodzie ponad sczerniałymi ruinami Albert Terrace i rozwaloną wieżą kościelną jasno świeciło słońce, a tu i ówdzie jakaś szyba w oknie odbijała światło jego silnym białym promieniem.

Na północy Kilburn i Hampstead wydawały się modre i zaludnione domami, zachód był jeszcze w cieniu, podczas gdy na południu za Marsjanami zieleniły się drzewa Regent’s Park, wznosiły dachy hotelu Langham, kopuła Royal Albert Hall, Instytut Cesarski, olbrzymie domy Brompton Road i poszczerbione ruiny Westminsteru. Jeszcze dalej wzgórza Surrey, wieże Pałacu Kryształowego i kopuła Katedry Świętego Pawła, która – jak to później spostrzegłem – miała wielki wyłom po wschodniej stronie.

I kiedy tak patrzyłem na ową szeroką przestrzeń domów, fabryk, kościołów, niemych i pustych, kiedy myślałem o nadziejach i planach, niezliczonych masach ludzi, które to wszystko wybudowały, kiedy zastanowiłem się nad szybką i niemiłosierną zagładą, która nad tym wszystkim wisiała, zrozumiałem, że zło zostało zatrzymane, ludzie znów mogą chodzić po ulicach, a nasze drogie, wielkie umarłe miasto ożyje i odzyska swoją potęgę, ogarnęło mnie wielkie wzruszenie.

Męka się skończyła. Jeszcze dziś rozpocznie się dzieło uzdrowienia. Ludzie, którzy żyli rozproszeni po kraju, bezdomni, głodni, niby owce bez pasterza, tysiące tych, którzy uciekli za morze, wszyscy zaczną wracać i życie zawrze znów na ulicach i placach. Zniszczenia były ogromne, ale plaga ustała. Na tę myśl wyciągnąłem ręce ku niebu i zacząłem dziękować Bogu. Za rok, myślałem, za rok!...

Naraz przygnębiająca fala skierowała moją myśl na mnie samego, moją żonę i dawne życie, pełne nadziei i trudów, życie, które skończyło się na zawsze.

IX

Rozbitkowie

Teraz przyszedł moment, bym opowiedział najdziwniejszą część mojej historii. Przypominam sobie dokładnie wszystko, co robiłem tego dnia aż do chwili, kiedy stałem na szczycie Primrose Hill i płacząc, dziękowałem Bogu za ocalenie świata. Potem nie pamiętam już nic...

O następnych trzech dniach nie wiem nic. Dowiedziałem się później, że nie ja jeden odkryłem klęskę Marsjan, kilku podobnych do mnie tułaczy zauważyło ją już poprzedniej nocy. Jeden z nich zdołał nawet zatelegrafować do Paryża, a stamtąd radosna nowina obiegła cały świat. Tysiące miast sparaliżowanych dotąd strachem urządziło teraz wspaniałe iluminacje. Wiedziano już o tym zdarzeniu w Dublinie, Manchesterze, Edynburgu i Birmingham wtedy, kiedy ja stałem jeszcze na skraju rozkopanego dołu.

Ludzie płaczący z radości pracowali nad rekonstrukcją kolei, dzwony kościelne, które zamilkły przed dwoma tygodniami, teraz odezwały się znowu, napełniając radością całą Anglię. Ze wszystkich stron napływali ludzie, przybywali na rowerach, wychudli, osmaleni, lecz z widoczną radością twarzach. Jeśli chodzi o żywność, to przez Morze Irlandzkie, przez kanał La Manche i przez Atlantyk płynęły dla nas dostawy zboża, chleba i mięsa. Okręty prawie z całego świata zmierzały do Londynu, ale ja o tym wszystkim nic nie wiedziałem. Byłem nieprzytomny.

Trzeciego dnia po odkryciu klęski Marsjan znalazłem się w domu poczciwych ludzi, którzy znaleźli mnie w St John’s Wood, tułającego się, mówiącego od rzeczy i płaczącego. Opowiadali mi później, że śpiewałem cały czas jakąś komiczną piosnkę o „ostatnim z żyjących ludzi”. Moi dobroczyńcy, których nazwisk, nawet gdybym pragnął wyrazić im moją wdzięczność, nie umiem podać, zajęli się mną, zapewnili dach nad głową i opiekę. Zapewne, ze słów, które wymawiałem w gorączce, domyślili się trochę mojej historii.

Jak tylko odzyskałem przytomność, bardzo ostrożnie zaczęli mi opowiadać wszystko, co wiedzieli o Leatherhead. Miasteczko zostało całkowicie niszczone przez jednego z Marsjan dwa dni po moim uwięzieniu. Ów Marsjanin po prostu zmiótł je z powierzchni ziemi bez żadnego powodu, tak jak chłopiec, który rozdeptuje mrowisko jedynie po to, by rozładować emocje.

Byłem samotny, a oni byli dla mnie dobrzy. Byłem smutny i przygnębiony, a oni znosili moje towarzystwo i pozwolili mi zostać jeszcze cztery dni po przyjściu do zdrowia. Przez cały ten czas czułem niczym niepohamowane pragnienie spojrzenia po raz ostatni na miejsce, gdzie dawniej przeżyłem tak wesołe i szczęśliwe chwile. Była to ochota karmienia się własnym bólem. Moi opiekunowie odradzali mi to i robili wszystko, co mogli, by choć trochę odegnać moje smutne myśli i próbowali mnie rozerwać. W końcu nie wytrzymałem i, przyrzekłszy do nich wrócić, żegnając się ze łzami w oczach, wyszedłem znowu na boży świat, który jeszcze przed chwilą był ciemny, dziwaczny i pusty.

Ludzie zaczynali już tłumnie powracać do swoich domostw, w niektórych miejscach otwarto sklepy i pojawiła się w kranach świeża woda.

Przypominam sobie, jak ironicznie piękny był ów ranek, w którym wyruszyłem w moją smutną pielgrzymkę do Woking, jak ruchliwe były ulice, jak życie wrzało naokoło mnie. Wydawało mi się, że zginęło stosunkowo niewielu ludzi, skoro wszędzie było ich pełno. Zauważyłem jednak, że wszyscy mieli żółtą cerę, zapadnięte oczy, potargane włosy, wielu jeszcze odzianych było w łachmany. Na ich twarzach malowały się radość, energia lub wielka stanowczość. Gdyby nie one, Londyn wyglądałby jak miasto włóczęgów. W kościelnych zakrystiach rozdawano chleb przysłany przez francuski rząd, wynędzniali, smutni policjanci z białymi godłami stali na rogach ulic. Szkód wyrządzonych przez najeźdźców widziałem mało, dopóki nie doszedłem do Wellington Street i tam zobaczyłem filary mostu Waterloo całe oplecione jeszcze czerwonym zielem.

Na rogu mostu zauważyłem też jedną z wielu dość zabawnych oznak tego dziwnego czasu – arkusz papieru przypięty do czerwonych zwojów liści. Było to ogłoszenie dotyczące pierwszego wydania „Daily Mail”, którego druk miał niebawem być wznowiony. Kupiłem więc jeden numer za poczerniałego szylinga, którego znalazłem w kieszeni. Większa część gazety była pusta, a jedyny autor, jaki cokolwiek w nim napisał, umieścił tylko najrozmaitsze ogłoszenia na ostatniej stronie. Z gazety nie dowiedziałem się nic nowego oprócz tego, że tygodniowe badanie pozostałych po Marsjanach mechanizmów dało zadziwiające rezultaty. Zapewniano, że odkryto już sekret latania w powietrzu.

W Waterloo darmowe pociągi przywoziły ludzi do domów. Pierwszy tłok już przeszedł, w pociągach ludzi było niewielu, a ja wcale nie miałem nastroju do nawiązywania przelotnej rozmowy. Zająłem miejsce w pustym przedziale i założywszy ręce, patrzyłem smutno na przesuwające się za oknami wagonu, skąpane w słońcu widoki spustoszenia.

Pociągiem momentami trzęsło, gdy jechał po tymczasowych torach, czasem przejeżdżał między rzędami na wpół rozwalonych, okopconych i przysypanych czarnym pyłem domów, których kilkudniowe ulewne deszcze nie zdołały jeszcze obmyć. W Clapham setki urzędników i kupców pracowały nad naprawą drogi obok zwykłych robotników.

Wzdłuż całej linii widok przedstawiał się smutno. Wimbledon ucierpiał szczególnie, Walton dzięki ocalonym sosnowym lasom wyglądało trochę lepiej. Rzeka i wszystkie małe strumyki tworzyły jedną masę czerwonego ziela, przypominającego surowe mięso lub czerwoną kapustę, ale na szczęście las był zbyt suchy dla tego pąsowego pasożyta. Za Wimbledon widać było stosy ziemi wyrzucone przez szósty cylinder. Koło nich stała garstka przypatrujących się ludzi, a saperzy pracowali nad usunięciem okopów. Wszystkie ogrody warzywne zarośnięte były czerwonym zielem, od którego żywych barw bolały oczy, dlatego też wzrok chciwie odwracał się od nich, by odpocząć na modrym odcieniu północnych wzgórz.

Drogę po londyńskiej stronie Woking jeszcze naprawiano, dlatego wysiadłem na stacji Byfleet i szedłem pieszo do Maybury, obok miejsca, gdzie ja i artylerzysta rozmawialiśmy z huzarami i gdzie podczas burzy zobaczyłem Marsjanina. Tutaj też odkryłem szczątki przewróconego powozu i resztki konia, z którego sterczały już tylko białe kości. Przez chwilę przypatrywałem się temu bezmyślnie....

Potem zawróciłem przez lasek, brnąc miejscami po szyję w czerwonym zielsku. Przekonałem się, że oberżysta z karczmy Pod Białym Koniem został już pochowany, i szedłem drogą koło szkoły wojskowej. Jakiś człowiek stojący w drzwiach chaty pozdrowił mnie moim nazwiskiem. Spojrzałem na mój dom z błyskiem nadziei, która zaraz jednak przygasła. Wyłamane drzwi wejściowe były otwarte i kołatały pod wpływem wiatru.

Trzasnęły znowu. Firanki w otwartym oknie gabinetu, z którego wyglądałem razem z artylerzystą, powiewały z szelestem. Nikt od tej pory nie zamknął tego okna. Wszedłem do przedpokoju. Wiało pustką. Dywan na schodach był brudny i zabłocony jeszcze przez nasze buty owej pamiętnej nocy.

Poszedłem do gabinetu, a tam na biurku pod przyciskiem leżał rękopis pracy rozpoczętej w dniu otwarcia się pierwszego cylindra. Przez chwilę stałem, odczytując moje przerwane wywody. Mowa tam była o prawdopodobnym rozwoju idei moralnych w miarę rozwoju cywilizacji, a ostatnie zdanie kończyło się takimi słowami: „za jakie dwieście lat możemy się spodziewać...”. Przypominam sobie, że tamtego poranka nie mogłem się skupić i kiedy – a było to zaledwie miesiąc temu – wstałem od stolika, by odebrać od chłopca „Daily Chronicle”, wysłuchałem jego dziwnego opowiadania o „ludziach z Marsa”.

Potem skierowałem się do jadalni, a tam na stole leżała nadal baranina i chleb, mocno już nadpsute, oraz przewrócona butelka piwa. Wszystko tak, jak zostawiliśmy, uciekając. Mój dom był pusty. Zdałem sobie teraz sprawę, jak szalona była słaba nadzieja, jaka się we mnie tliła. Wtem stało się coś nadzwyczajnego.

– Nie ma rady – mówił jakiś głos. – Dom jest pusty, od wielu dni nikogo w nim nie było. Nie możesz zostać tu dłużej i się męczyć. Widocznie tylko ty się uratowałaś.

Drgnąłem. Czy to ja głośno wypowiadam swoje myśli? Odwróciłem się. Zobaczyłem otwarte drzwi do ogrodu, stanąłem w nich i patrzyłem.

Tam, równie zdziwieni i wystraszeni jak ja, stali kuzyn i moja żona.

Krzyknęła, a potem...

– Przyszłam – mówiła – przyszłam, bo wiedziałam, wiedziałam...

W tym momencie złapała się za szyję, zachwiała się i padła w moje ramiona.

X

Epilog

Bardzo żałuję, że kończąc opowiadać tę historię, w tak małym stopniu mogłem się przyczynić do wyjaśnienia wielu spornych i nierozstrzygniętych do tej pory spraw. Z pewnością zasłużę na naganę. Moją specjalnością jest filozofia spekulatywna, a wszystkie moje wiadomości z zakresu fizjologii porównawczej ograniczają się do kilku przeczytanych przeciętnych książek. Sądzę jednak, że przypuszczenie Carsera w sprawie przyczyny gwałtownej śmierci Marsjan jest tak prawdopodobne, że można je niemal uważać za pewnik. Na jego teorii oparłem główne wnioski mojego opowiadania.

W każdym razie we wszystkich ciałach Marsjan badanych po wojnie nie znaleziono innych bakterii prócz tych, jakie są już znane na Ziemi. To, że nie grzebali swoich umarłych, i bezmyślna rzeź, jaką szerzyli wokoło, wskazuje na to, że nie mieli pojęcia o procesie rozkładu. Mimo że to wszystko wydaje się bardzo prawdopodobne, nigdy jednak nie zostało udowodnione.

Nie wiadomo również, z czego się składał czarny dym, którego Marsjanie używali z tak morderczym skutkiem, a i źródło gorącego promienia pozostało zagadką. Straszne skutki badań nad nim w laboratoriach w Ealing i South Kensington odwiodły naukowców od dalszych studiów nad nim. Analiza składu czarnego pyłu wykazała bezsprzecznie istnienie nieznanego dotąd składnika. Być może łączy się on z argonem, tworząc mieszaninę działającą zabójczo na pewne cząsteczki krwi, lecz podobne niedowiedzione przypuszczenia nie stanowią przecież głównego tematu zainteresowania dla przeciętnego czytelnika, do którego kieruję to opowiadanie. Nie badano również brunatnej piany płynącej Tamizą zaraz po zburzeniu Shepperton. Obecnie piany tej już nie ma.

Wyżej podałem rezultaty badań anatomicznych, dokonanych na ciałach nieżywych Marsjan, ocalałych na tyle, na ile pozwoliły gromady zgłodniałych psów. Każdy już jednak dobrze zna wspaniały okaz przechowywany w formalinie w Muzeum Historii Naturalnej. Znany on jest również z niezliczonych rysunków, a poza tym wiedza na temat jego fizjologicznej i anatomicznej budowy jest wyłącznie naukowa.

O wiele ważniejszą i niepokojącą kwestią jest możliwość drugiego napadu Marsjan. Sądzę, że zbyt mało w ogóle się dziś się tym zajmujemy. Obecnie Mars nie jest w dogodnym położeniu, ale jak tylko znajdzie się w opozycji, obawiam się, że znów rozpoczną się nowe usiłowania podbicia Ziemi. W każdym razie powinniśmy być gotowi. Moim zdaniem należy zlokalizować armatę, która wyrzuca cylindrowe pociski, uważnie pilnować punktu planety, z którego spadły pierwsze, by być przygotowanym na nowy atak.

Wtedy można by dynamitem i działami zniszczyć cylinder, zanim ostygnie na tyle, by Marsjanie mogli z niego wyjść, lub wymordować ich za pomocą armat, jak tylko śruba się otworzy. Sądzę, że stracili bardzo wiele na nieudanej pierwszej próbie. Być może sami doszli do tego wniosku.

Lessing podał doskonałe argumenty świadczące o tym, że Marsjanom udało się przedostać na planetę Wenus. Siedem miesięcy temu Wenus, Mars i Słońce znajdowały się w jednej linii, to znaczy dla oka patrzącego z Wenus Mars znajdował się w opozycji. Wtedy na ciemnej stronie środkowej planety widać było jasne światło, a jednocześnie na tarczy Marsa zauważono czarną plamę. Wystarczy porównać te plamy na fotografiach, aby zauważyć zachodzące między nimi podobieństwo.

W każdym razie, niezależnie od tego, czy mamy się spodziewać przyszłego najazdu, czy nie, nasze poglądy na dalszą przyszłość ludzkości muszą ulec znacznej zmianie. Nauczyliśmy się, że nie możemy już dłużej uważać naszej planety za twierdzę i bezpieczne mieszkanie człowieka. Nie możemy ani przeczuć, ani przewidzieć zła lub dobra, które mogą nas spotkać. W ogólnej historii wszechświata ten napad Marsa na Ziemię nie będzie może bez korzyści dla człowieka. Pozbawi go bowiem tej błogiej ufności w przyszłość, która jest zawsze źródłem upadku. Korzyści zaś, jakie wyciągnęła z tego zdarzenia nauka, są ogromne. Marsjanie przez niezmierzoną odległość zobaczyli może lub domyślili się losu, jaki spotkał ich towarzyszy, i na Wenus znaleźli bezpieczniejsze schronienie. Tak czy inaczej przez długie lata będziemy jeszcze pilnie obserwować tarczę Marsa, a powietrzne ogniste płomyki, czyli spadające gwiazdy, odtąd już będą znakiem ostrzegawczym dla wszystkich synów Ziemi.

Horyzont ludzkich myśli znacznie się poszerzył. Przed pojawieniem się pierwszego cylindra ogólnie panowało przekonanie, że w całej ogromnej przestrzeni wszechświata nie istnieje inne życie prócz drobiazgowego gramolenia się na naszej drobnej powierzchni. Teraz wiemy, że jest inaczej. Jeżeli Marsjanie mogli dostać się na Wenus, to dlaczeg ludzie nie mogliby dokonać tego samego? A kiedy powolne zastyganie Słońca spowoduje, że na Ziemi nie będzie można żyć, to nić istnienia, której początek jest tutaj, może uczepi się bratniej planety?

Czy wtedy nam się uda zwyciężyć?

Niewyraźny, a jednocześnie cudowny wydaje mi się obraz, jaki pojawił się w mojej głowie. Obraz życia szerzącego się powoli z tego małego zakątka systemu słonecznego przez martwą bezpowietrzną przestrzeń. To odległe marzenie. Być może zagłada Marsjan to tylko zawieszenie broni. Przyszłość może należy do nich, nie do nas.

Muszę się przyznać, że wysiłek i niebezpieczeństwo tamtych czasów pozostawiły w moim umyśle ślady zwątpienia i niepewności. Siedzę w gabinecie i piszę przy lampie, gdy naraz znowu widzę całą okolicę w płomieniach. Wychodzę na ulicę, spotykam biegających ludzi, zajętych różnymi sprawami, i nagle wydaje mi się, że to wszystko nieprawda, a ja podążam znowu z artylerzystą przez gorące, ziejące piekło. W nocy widzę czarny pył zaciemniający ulice i powykręcane ciała okryte jego całunem. Powstają, chichoczą, stają się coraz bledsze i brzydsze, a ja budzę się przerażony i zmęczony.

Jadę do Londynu i widzę tam gorączkowo uwijające się tłumy na Fleet Street i Strand Street, i wydaje mi się, że to tylko duchy z przeszłości, upiory pokutujące w umarłym mieście, ironia życia w zgalwanizowanym ciele. Dziwny jeszcze jest dla mnie widok z Primrose Hill, który opisałem w ostatnim rozdziale, pełen domów, pałaców, pełen uwijających się ludzi i ich gwaru, z turystami przypatrującymi się machinie Marsjan, stojącej tam do tej pory. Widok, który mimo woli zawsze porównuję z tym, jaki ukazał mi się oświecony wschodzącym słońcem, odrzynający się twardo i milcząco na tle nieba w tym ostatnim dniu wielkiej wojny...

Najdziwniejsze ze wszystkiego jest jednak trzymać znów w dłoni rękę mojej żony i myśleć, że i ja, i ona uważaliśmy się już za umarłych.

KONIEC

[1] Giovanni Schiaparelli (1835–1910) – włoski astronom.

[2] Henri Joseph Anastase Perrotin (1845–1904) – francuski astronom.

[3] Lavelle z Jawy – chodzi o francuskiego astronoma Stéphane’a Javelle’a (1864–1917), ucznia Perrotina, uczonego współczesnego Wellsowi.

[4] Adam Smith (1723–1790) – szkocki filozof. Jego poglądy stały się podstawą stworzenia ekonomii jako nauki. Nazywany jest ojcem ekonomii klasycznej.