Lek. Izabela Bętkowska

Hospicjum im. św. Łazarza, Kraków

Przychodnia Ruczaj Zaborze

Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej, Kraków-Południe

© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2012

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorka i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Recenzent książki: dr n. med. Tomasz Grądalski

Redaktor ds. publikacji medycznych: Anna Plewa

Redaktor merytoryczny: Magdalena Pluta

Korekta: Agnieszka Janowska

Projekt okładki i stron tytułowych: Lidia Michalak-Mirońska

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2015 r., (wyd. I)

Warszawa 2020

ISBN 978-83-200-6124-6

PZWL Wydawnictwo Lekarskie

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695 43 21

www.pzwl.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 42 680 44 88; infolinia: 801 33 33 88

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie PZWL Wydawnictwa Lekarskiego: mobisfera.pl

Spis treści

1. WSTĘP

2. WPROWADZENIE

2.1. Epidemiologia odwodnienia i trudności z przyjmowaniem leków drogą doustną

2.2. Możliwości rozwiązania trudności z doustnym przyjmowaniem płynów i leków

3. NAWADNIANIE PODSKÓRNE

3.1. Historia nawadniania podskórnego

3.2. Rozpowszechnienie metody nawadniania drogą podskórną

3.3. Korzyści nawadniania drogą podskórną w porównaniu z drogą dożylną

3.4. Rodzaje płynów rekomendowanych do podawania drogą podskórną i ich skład

3.5. Objętość płynów, jaką można podać podskórnie na dobę

3.6. Jak długo stosować hypodermoclysis?

3.7. Ocena wskazań do nawadniania

3.7.1. Objawy odwodnienia

3.7.2. Bilans płynów, rodzaj odwodnienia i utrata elektrolitów

3.7.3. Badania laboratoryjne, monitorowanie stanu chorego

3.8. Wskazania do wyboru podskórnej drogi nawadniania

3.9. Przeciwwskazania do wyboru podskórnej drogi nawadniania

4. LEKI

4.1. Historia podskórnego podawania leków

4.2. Zastosowanie drogi podskórnej podawania leków

4.3. Efekt pierwszego przejścia – określanie dawkowania drogą podskórną

4.4. Wskazania do podawania leków drogą podskórną (zarówno w opiece domowej, jak i całodobowej opiece instytucyjnej)

4.5. Weryfikacja dotychczasowego leczenia u chorych w terminalnej fazie nieuleczalnej choroby

4.6. Leki najczęściej stosowane drogą podskórną, przeliczniki dawek

4.7. Rozpuszczalniki stosowane w mieszaninach leków do podawania podskórnego

4.8. Kompatybilność roztworów – problem łączenia leków do podawania podskórnego w jednej strzykawce

4.9. Objętość jednorazowo podawanej mieszaniny leków z rozpuszczalnikiem

4.10. Oznakowanie i okres przydatności do użycia mieszaniny leków

4.11. Infuzja ciągła leków z użyciem pompy infuzyjnej

4.12. Edukacja opiekunów chorego – zapobieganie najczęstszym błędom

5. PROCEDURA WYKONANIA WKŁUCIA PODSKÓRNEGO DO PODAWANIA PŁYNÓW I LEKÓW

5.1. Wybór kaniuli

5.2. Przygotowanie potrzebnego sprzętu

5.3. Wybór miejsca wkłucia podskórnego

5.4. Wykonanie wkłucia podskórnego – założenie motylka krok po kroku

5.5. Powikłania – efekty uboczne stosowania drogi podskórnej nawadniania

5.6. Hialuronidaza – enzym stosowany celem ułatwienia hypodermoclysis

6. ORGANIZACJA PODAWANIA PŁYNÓW I LEKÓW DROGĄ PODSKÓRNĄ W WARUNKACH DOMOWYCH

6.1. Kto może podawać płyny i leki podskórnie

6.2. Częstość rutynowych wizyt kontrolnych, wizyty interwencyjne

6.3. Częstotliwość wymiany wkłucia podskórnego

6.4. Sytuacja socjalna

6.5. Opieka w POZ w Polsce

7. PRZYKŁADY BADAŃ KLINICZNYCH

7.1. Badania absorpcji płynów drogą podskórną

7.2. Różne roztwory podawane drogą podskórną – badania

7.3. Badania nad możliwością stosowania kolejnych leków drogą podskórną

8. PRZYKŁADY KLINICZNE NAWADNIANIA DROGĄ PODSKÓRNĄ

8.1. Nawadnianie podskórne chorych w starszym wieku

8.2. Nawadnianie nieuleczalnie chorych w terminalnej fazie choroby

8.2.1. Dylematy etyczne

8.3. Nawadnianie drogą podskórną chorych na AIDS

8.4. Nawadnianie drogą podskórną dzieci

8.5. Formułowanie zaleceń światowych

9. PODSUMOWANIE

10. PIŚMIENNICTWO

1. WSTĘP

Książka ta opisuje metodę nawadniania podskórnego (hypodermoclysis) oraz podskórnego podawania leków. Nawadnianie drogą podskórną stosowane jest w leczeniu łagodnie i średnio odwodnionych chorych. Metoda ta zapewnia im większy komfort, jest prostsza i tańsza w stosowaniu, a ponadto powoduje mniej powikłań ogólnych i miejscowych niż droga dożylna.

Problem łagodnego i średniego odwodnienia oraz trudności z połykaniem leków występuje często wśród pacjentów w starszym wieku, dzieci, osób z chorobą nowotworową czy chorych w terminalnej fazie różnych schorzeń. Przytoczone wyniki badań świadczą o tym, że dzięki zastosowaniu hypodermoclysis i podskórnego podawania leków w warunkach domowych, w ramach opieki POZ, istnieje szansa uniknięcia wielu niekoniecznych hospitalizacji oraz związanych z nimi powikłań, kosztów i dyskomfortu chorego, przy zachowaniu wysokiej jakości usług medycznych i skuteczności terapii. Niniejsze opracowanie stanowi także kompilację wytycznych klinicznych tworzonych obecnie na świecie, opisujących stosowanie tej metody pod względem wskazań, przeciwwskazań, rodzajów rekomendowanych roztworów i leków, a także procedur i zagadnień organizacyjnych dotyczących ich użycia.

Podskórna droga nawadniania łagodnie i średnio odwodnionych chorych staje się ponownie coraz bardziej rozpowszechniona na całym świecie i jest włączana m.in. do zaleceń postępowania lekarzy rodzinnych, a także polecana w zakładach opieki długoterminowej i szpitalach. Jest ona szeroko wykorzystywana głównie w ramach medycyny rodzinnej, geriatrii, medycyny paliatywnej oraz onkologii – zarówno w warunkach domowych, jak i szpitalnych. Zgodnie z wynikami dotychczasowych badań oraz korzyściami płynącymi z umiejętnego jej stosowania zasługuje ona na szeroką popularyzację.