Pełen jesteś po brzegi pamięci głosów, głosy z domu, głosy z ogrodu, głosy z lasu, głosy znad ciebie, przeminęły i trwają, i nie przeminą, nawet jeśli zniknie poronny ród ludzki, one utkwią w jaskółkach, w mchach, owadach, w kamieniach, w nicości wreszcie. W ciszy, która jest głosem pragłosu.

– Aleksander Wat

Poniemiecki ogród Jadwigi wypędzonej z Grodzieńszczyzny

Nie lubiła sezonowych roślin: nasturcji, słodkiej

maciejki. Wolała byliny. Krępe półkrzewy w skórzastych liściach

sczerwieniałe przed zimą. Srebrzystoszare długowieczne krzewinki

na kotwicy masywnych korzeni.

Byliny – zdrewniałe u nasady łodyg.

Ich zgrubiałe kłącza zimujące pod ziemią, ich cebule potomne.

Wargi kwiatów, nasiona, do których przylatują pszczoły i ptaki.

Astry, floksy, rdzawe liliowce. Sadziła miododajną lebiodkę,

naparstnice o ząbkowanych liściach, brodate goździki –

w tym cudzym

przedwiosennym ogrodzie.

Odtwarzała wśród kamieni na skarpie tamten miniaturowy łańcuch górski

zawieszony nad Niemnem wieloma tarasami – swój ogród

utracony u schyłku jesieni, gdy ginie

miasto trzmiela.

Wprowadziła trujące tojady, gęsie szyje

orszelinowej tojeści. Nawet karmnik ościsty

tkający cierpliwie żywotne

okrywowe darnie, co stwarzają pozór, że ogród

istnieje tu nieprzerwanie od dziesięcioleci. I krwawnik, tysiąclistny,

którym Achilles leczył rany po bitwie.

I mak wieloletni, potężny, czerwony. Rosnący tam, gdzie ludzie

otwierają ziemię, gdzie trupy i azot z bomb ją użyźniają.

Mak z czarnym środkiem, który Persefona trzymała w ręku,

wracając. Jego nieujarzmiony lipcowy przepych.

Sadziła byliny.

Żeby tu było coś trwałego.

Ucieczka Mazurki Elsy

Dostępne w wersji pełnej

Powrót dzikich gęsi

Dostępne w wersji pełnej

Deportacja

Dostępne w wersji pełnej

Kufry

Dostępne w wersji pełnej

Wilki

Dostępne w wersji pełnej

***

Dostępne w wersji pełnej

Powrót z wysiedlenia

Dostępne w wersji pełnej

Wydawało się

Dostępne w wersji pełnej

Chłopiec

Dostępne w wersji pełnej

Kamień

Dostępne w wersji pełnej

Żywopłot

Dostępne w wersji pełnej

Front

Dostępne w wersji pełnej

Las Emilii

Dostępne w wersji pełnej

Emilia przywiązuje żółte kwiaty

Dostępne w wersji pełnej

Śmierć męża Emilii

Dostępne w wersji pełnej

Morena

Dostępne w wersji pełnej

Lato bez pszczół

Dostępne w wersji pełnej

Cmentarz

Dostępne w wersji pełnej

Powrót

Dostępne w wersji pełnej

Studentka geografii

Dostępne w wersji pełnej

Podłoga

Dostępne w wersji pełnej

Modrzew

Dostępne w wersji pełnej

Życie Marii P. w XX wieku

Dostępne w wersji pełnej

Psalm

Dostępne w wersji pełnej

Podróże Anny

Dostępne w wersji pełnej

Nikt nie chciał do Polski

Dostępne w wersji pełnej

Wieczór w leśniczówce

Dostępne w wersji pełnej

***

Dostępne w wersji pełnej

Gołębie

Dostępne w wersji pełnej

Jaśmin

Dostępne w wersji pełnej

***

Dostępne w wersji pełnej

Locus memoriae

Dostępne w wersji pełnej

Prusowie

Dostępne w wersji pełnej

Spis treści

Karta tytułowa

Poniemiecki ogród Jadwigi wypędzonej z Grodzieńszczyzny

Ucieczka Mazurki Elsy

Powrót dzikich gęsi

Deportacja

Kufry

Wilki

*** (Wykuwa dziuplę lęgową…)

Powrót z wysiedlenia

Wydawało się

Chłopiec

Kamień

Żywopłot

Front

Las Emilii

Emilia przywiązuje żółte kwiaty

Śmierć męża Emilii

Morena

Lato bez pszczół

Cmentarz

Powrót

Studentka geografii

Podłoga

Modrzew

Życie Marii P. w XX wieku

Psalm

Podróże Anny

Nikt nie chciał do Polski

Wieczór w leśniczówce

*** (To jest pusta ziemia – piaszczyste garby, głazy. Mróz ściska…)

Gołębie

Jaśmin

*** (Nietlickie Bagno koło jeziora Buwełno znów jest…)

Locus memoriae

Prusowie

Karta redakcyjna

Projekt okładki i zdjęcie na okładce
Olgierd Chmielewski

Motto pochodzi z poematu Aleksandra Wata Sny sponad Morza Śródziemnego

Redaktorzy tomu
Jerzy Illg
Agnieszka Rzonca

Opieka redakcyjna
Katarzyna Mach

Korekta
Barbara Gąsiorowska

Copyright © by Marzanna Kielar
© Copyright for this edition by SIW Znak sp. z o.o., 2023

ISBN 978-83-240-4521-1

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl

Więcej o naszych autorach i książkach: www.wydawnictwoznak.pl

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, ul. Kościuszki 37, 30-105 Kraków

Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl

Wydanie I, Kraków 2023

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotował Karol Ossowski