Spis treści

Karta redakcyjna

Pogoń

Kapłan

Akwarela

Chwila

Chore oczy

Jesień

Synek

Chirico

Słup telegraficzny

Głodna chata

Karzeł

Pradziad

Pamflecista

Kompozycja

W parku

W kopalni

Do Leopolda Staffa

Dziennik

Do R. O.

Tuwim

Wierzyński

Słonimski

Ligocki

Żeleński

Broniewski

Majakowski

Jesienin

Rzeka

Jabłoń

Ćmy

(Wyjącym zimnym kośćcem...)

Sen

Żołnierze

Atessie

Mojemu kalendarzowi

List

Smutek

(Płyńcie niebem...)

Miasto

Schutzbundowcy

Wisielec

Siostra

Poezja

Brzask

Ballada

(Dziś wielka niedźwiedzica...)

[List do matki]

Bohater naszych czasów

Nota wydawnicza

REDAKTOR PROWADZĄCY: Paweł Orzeł

OPRACOWANIE: Magda Lotkowska

KOREKTA: Marcin Sendecki

PROJEKT OKŁADKI, TYPOGRAFIA I SKŁAD: Mimi Wasilewska

Wydanie pierwsze

Warszawa, 2020

© Copyright for this edition byPaństwowy Instytut Wydawniczy, 2020

ISBN 978-83-xxx

KSIĘGARNIA INTERNETOWA

www.piw.pl

POLUB PIW NA FACEBOOKU!

www.fb.com/panstwowyinstytutwydawniczy

Państwowy Instytut Wydawniczy

ul. Foksal 17, 00-372 Warszawa

tel. 22 826 02 01

E-MAIL: piw@piw.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Pogoń

Ponad czołem noc złotodajna

zaszumiała jęków pogonią.

Hej! wyjechać mi z cichej stajni

i na wiersza gnać pędzikoniu!

Tak mnie woła chmur nietutejszość,

czarnych wiatrów tańczący wybryk!

– Czyż nie było mi snem najśmielszym

słowo w grzywę rumaczą przybrać?

Wierszu, w jaśń mnie bierz aksamitną

na księżyca brzęczące siodło!

Niech gościńce ścielą się rytmem

pod twych pęcin kopytny omłot.

A za chwilę rozpęd czupurny

włosy nasze wyciem pokocha;

drogę wskaże nam wiatrak-furiat

pod borowej groźby huk-pohuk.

Rwij po szczęścia gwiaździce złote,

po chmurowe ukojeń stropy!

Młotem kopyt w płoty-wykroty

wal galopem, galopem, galopem!

Na pohybel idącym niemrawo

wzdłużem dróg wierzbinowym babom,

hej! – daleko za sobą zostawiaj

tarabanny tumanów tabun.

Kapłan

Szedł śród ciszy pokłonień kornych,

z pól pociętych pasiasty miał ornat.

Szedł w zmierzchania pochwalne rozlewy

i trawami pacierze śpiewał.

Przed zachodu ołtarzem czerwonym

świerszcz mu chłopcem błękitnym dzwonił

i wysoko zastygł nad borem

zamyślenia zagięty pastorał.

Akwarela

Rankiem przy chłopa krzywej chacie

zbiegły się brzozy w białych gaciach,

by jasnozwinną akwarelą

ściany i dolę mu wybielać

i tańczyć wkoło z dniem czerwcowym,

co motylami powariował.

I śmiał się złotą w słońcu mordą

z kwiatkiem idący gość-komornik,

gdy świt uplatał swą pustotą

świnkom w ogonkach papiloty,

gdy w topazowy żyta ukłon

na wróble strach szedł czarną kukłą.

Wparły się w dachu brodę chwiejną

ptaki, brzęczące barwnym sejmem;

spór wykładały żółtej strzesze,

na którym pniu się chłop powiesi,

na piersi której białej brzozy

śmierć swą rozmajta na powrozie.

A nad ptakami pulchny obłok

w błękitną ciszę wypiął odwłok

i na malarza machał głową,

by krasną chatę szedł malować,

aby ją zawiózł ludziom z miasta

w kamienny tłok, w powietrza ciasność.

Widzę cię, chato na obrazie,

jak żółwiem w ramki złote włazisz,

jak się kominem kłonisz nisko

brzóz gatkom, widzów zbiegowisku

i jak na wszystko chłodno patrzy

słup słupkiem krótszym cięty na krzyż.

Chwila

Żonie mej Elince

Może jutro płaczącym jesionem

w parku ci się zielono pokłoni,

może ptaka przelotem bezgłośnym

muśnie białe zamyśleń twych krosna.

Może liści kosmatym szeptem

niepokoje we włosy ci wetka,

może w krzewy powiedzie cię milcząc

ku zatrutym jagodom wilczym –

Jedno pewne: w bukiecie ogrodu

zaczajona czeka na twą młodość.

Chore oczy

Chory jestem i oczy mam takie czerwone!

Żadna cisza liliami na skronie nie spadła –

Serce pulsuje tylko ruchami wahadła

w rytm czerwonych, zachodem rozszalałych dzwonów.

Las szumiący mi z czoła zielenią wystrzelił!

Psie grzyby i krzyczące papugi tęczowe!

Śliskie żmije falują ciałem szmaragdowem

pośród złych muchomorów czerwonej kapeli.

O czaszkę obłąkane stukają dzięcioły,

dzień po dniu czas miniony licząc niestrudzenie –

Białe czoło mi krwawią w kalinowy wieniec

złe ptaki, wciąż bijące dziobami pospołu.

Na gałęziach w drapieżnym, cichym zaczajeniu

na długich, nagich piersiach zaczepione wiszą

siostry – leśne tęsknoty, a wiatr je kołysze,

wiatr, co się w trzepot liści jaskrawych przemienił.

Patrzę, kędy rzędnieje las roztańcowany,

kędy się skrawkiem nieba nadzieja zachłysta –

Wpośród orgii kolorów w białomodrą przystań

wlepiłem krwawe oczy bogów pokonanych.

Wrastam w siny pień brzozy zielono spłakanej –

Żałobniki puszyste wciąż tańczą koło niej,

ćmy cudaczne i jasne jaskółcze ogony

umaiły pień trupi – rozpacz pobielaną.

Usta mam zawiązane. Przez oczy rozwarte

czerwone mrówki wejdą do mózgów rozdrganych –

– Wiszę na krzyżu w duszny szklanych słońc poranek

nad kolorową ziemią biało rozpostarty.

1926 r.

Jesień

Wiatr me piersi szerokie wydrążył,

liści rdzawym zasypał je mitem.

Martwych kwiatów o drogę pytam

i jękami zachodzę w ciążę.

Słońca wielką plamę żółciową

na zsiniałym nieba wklęśnięciu

chcę łakomie scałować, scałować

poplątanych włosów zamętem.

Ktoś do oczu przywiązał mi wrony

niewidzialnych nici cuglami

i ściągają mi głowę z ramion

rozkrakane melodią czerwoną.

Idziesz ze mną obłokiem kurzu,

duszo, liśćmi chorymi przetkana.

Na kolczastej ukrzyżuję cię róży

w alej długim tunelu miedzianym.

Czemu, dzika, korę z drzew szarpiesz?

Czemu z pleców żagiel mi dmuchasz?

Stań nad wodą, ruda dziewucho,

po kawałku rozdaj się karpiom.

Nim noc czarnym nachyli się stropem,

skrzydła sukni na drzewach rozwiesi,

w rów wilgotny cię żywcem zakopię;

twoja jesień nadeszła – jesień.

Wiatr mi w piersi szerokiej hula,

wiatr, płynący od miejsca narodzin –

W bożych piegów ryżym pochodzie

idę lata wygnanym królem.

Synek

Komu powiewam nocy flagą?

Jakiej złotopodniebnej żonie?

– Nikt nie patrzy w snu mego nagość,

okno pustynią mi dzwoni.

Ból niebo opustoszył z boginek,

trzeźwą pustką cyfr je wykąpał.

Wyż staruchą garbi się skąpą,

trupkiem srebrzy się księżyc – synek.

Śpij, maleńki w westchnień kołysce –

ojciec psem ci wyje bezpańskim.

Dobre gwiazdki przyjdą cię iskać

z robaczków świętojańskich.

Ktoś ci matkę twą mleczną zabił,

ktoś wiatrami jej mgielność rozpędził:

w szybę pukasz nóżką dziecięcą,

załzawieniem milczącym wabisz.

Nie płacz! Krwi ci przywiozę ciepło

białej trumny łodzią żaglową.

Nożem od ziemi się odepchnę,

srebrnym nożem będę wiosłować.

Nikt mnie żegnać nie będzie płakaniem.

Czyim żalom u łodzi mej zwisać?

Noc – mulatka w czepku firanek –

kwiaty w oknie podleje ciszą.

Chirico

Zafalował obrazu prostokąt

zapaśników spoconym natłokiem.

Gibko nadzy, wilgotnie wysmukli

brzęczą w mięśni oliwną wypukłość.

Kłonią w rybi odwagi spokój

winogrona dymiących loków.

Wnet zaludnią arenę zamętem

rżących koni, pogonnych, tętnych.

Twardo w startu przedchwilę wpartym

podryg kwadryg zadrga w gardłach.

I wybuchną dudniącym pędem

stukopytnie zamiatać zakręty.

Zatrzepocą dokolnie nad piaskiem

śmigłych końskich ogonów pochlastem,

aż się naraz w skowytnym rozszumie

kłębowiskiem zderzenia skołtunią

i kurzawy ośmieją się chmurą

przez kół poryk i trzask – morituri –

Białogrzywym wymachem na odlew

krąg areny powiewnie rozmodlą,

by im echo na czaszkach pękniętych

długo grzmiało tętentem talentu.

Słup telegraficzny

Trupem drzewnego głupca na baczność się prężę,

bożek-technik z obłoków strzałą mnie zesłał.

Jam jest poczt i telegrafów majestat,

jam jest pionu zaufanym mężem.

W rzędzie smukłych słupów-kolegów

białą szosę eskortuję w podróży,

druty myśli w oddal wydłużam,

póki w morzu kablem nie legną.

W rozpaloną patelnię południa

dojrzałymi idziem szparagami –

wszystkie drogi nam sobą zaludnić –

już to trzmielem w każdym z nas dudni,

żeśmy ziemi na królów strugani.

Idę w braci kompanii bezlistnej,

arcypatyk, kij-widmo, obelisk –

żywot płynie mi wiatru świstem,

zadumami w niebo się wstrzelam.

O, potężny techniku-szamanie,

coś mnie w depesz mrowisko wparł drągiem –

tułów-ramię w zachwycie wyciągam,

z masztu szyi powiewam uznaniem!

Boś mi prawdę drutami przesłał,

że epoki niewidzialny ciężar

trupem głupca nagim, jak bezwstyd,

można twardo wesprzeć pod księżyc.

Głodna chata

Popod lasem głód chatę wyludnił,

wiatrem zęby płotowe wyszczerbił.

Spokraczona na mrozie, chudnie

wściekłym sykiem wyschniętych bierwion.

Gniewem dmucha przez oczodoły

w świata cichą pośnież matową,

psy wyjące na pomoc chce wołać,

lecz ją brwi przestraszają borowe.

I dopiero ciemnością śmielsza

strzechy sierścią nasroży się w kabłąk,

i komina zawyje gardzielą

ponad pola rozlewem pobladłym.

Przyjdą znikąd zbój i kłusownik

krzykiem sny pajęczynne rozgarniać,

a piec żółtym wypchany ogniem

młyńce w izbie zatańczy jak wariat.

Chata światłem rozkrwawi źrenice,

by złym wzrokiem dokolną biel opluć,

zbrojna w noże lodowych sopli

w świat kulawo pobiegnie, sycząc.

I przestrachem las włosy poczochra,

samograje zapłaczą gałęźne,

że to jeno za żarcia ochłap

tak się bólem czerwonym zatrzęsło.

I chałupie, biegnącej bezdrożem,

w czarny poskok komina zajęczą,

szronowymi kiściami pogrożą

i ostrzegą machając wron pęczkiem:

– głodna chato, chato garbata,

nie tak łatwo na chleb się natknąć!

Zbójów matko, chato wariatko,

tak ci latać do końca świata.

Karzeł

Poczekaj, jeszcze się skrócę!

Kolana u brody zaczepię –

brzuch zgubię, wesoły kucyk,

i tak mi będzie lepiej.

Potem małe nóżki i ręce

strząsnę z siebie jak chwasty,

kulą głowy potoczę się, rozkręcę

ulicą miasta.

W twe oczy wstrętem skwaszone

oczu mackami się wlepi

idealny, skończony głowonóg.

I tak mi będzie najlepiej!

Pradziad

Leżę cichy w rzeźbionej, staroświeckiej urnie,

pradziad twój sproszkowany, ważący ćwierć kilo.

Długom kiedyś nad twoją prababką się schylał

przy słowikach, by ciebie spreparować, durniu.

Dzisiaj pytam cię rzewnie, mój potomku, gdzie są:

kręgosłupa mojego modlitewny gotyk

i pośladków pogodny, słoneczny renesans, –

i gdzie moje rodzinne zastawiłeś złoto. –

Nie mam tu nieba, czyśćca, ni diablich kukiełek,

smutno mi, że się z kurzem pomieszała wieczność.

Dziś tobą tylko jednym na świat puszczam kiełek

i prostuję się dumnie wraz z twoją erekcją.

Nudno mi tu w grobowcu z omegą i alfą,

katechizmem, ryngrafem, ostatecznym sądem;

zazdroszczę, gdy przez cmentarz idzie nocą alfons

z dziewczyną, której w dekolt nie mogę zaglądać.

O, weź mnie, proszę, w garści i przed biały domek

ciśnij mię, choć nie złotym, ale przecie piaskiem.

Niech w nim pulchnie przysiądzie mały twój potomek

i lepi ze mnie placki, babeczki i ciastka.

Niech pod słońce mnie sypnie na wezbrany kwietnik,

na bratków wonną gawiedź i pszczelne kapele,

niech mnie i siebie szczęściem tak mocno prześwietli,

bym widział, jak w nim mały uśmiecha się szkielet.

Pamflecista

– „Uśmiechnięta plotka wam niesie:

paź poetów narodził się w trawie.

Urzędowe krytyk marginesy

zdobi w kwiatki i kółka pawie.

Otom śmieszków-karzełków biskupem!

Precz stąd czarni, poważni panowie!

W środku klombu chcę stanąć na głowie,

nogą w księżyc poezji zastukać!

Po cóż dumną hodować mi blagę? –

– chcę wydawcę na loterii wygrać,

chcę na czyichś zamyśleń wagi

cisnąć słowa świecący miligram.

Precz, patosie! Do mysiej wejdź dziury,

mężom z brązu w kolanach idź strzykać!

– Oto w ogród literatury

jadę na złotym kucyku”.

Kompozycja

Wsparty na szczudłach drabin piosenny rzemieślnik

ornamentem pogodnym młode cegły pieści.

I chwali się złociście nad miastem okrągłym,

że czoło żółte w słońca miedzianym ma rondlu,

że mu radość z chmurowych oczyszczona ułud

różową kulą wpisała się w tułów.

Naroże muru piosnką starannie uprząta

pod dnia nadchodzącego złoty nos trójkątny.

Już kasztan z oddalenia ptakami go widzi,

macha pustą peruką na szyi łodydze

i białym okwitaniem sypie dookoła

na skostniałe pomniki i dzieci wesołe –

i matkom, kołyszącym ciepłe płodu brzemię,

woniami pouskrzydlał działanie ciążenia.

Na pobliskim cmentarzu zabłąkana chwila

przesuwa się po płytach cieniowym profilem,

a dzwony na majówkę obłokową płynąc,

płaskorzeźbią go w niebie mosiądzem i cyną.

Tylko zmarli przez groby skarżą się kwiatami,

że zostali niezmienni i nudnie ci sami.

W parku

Dzień wyłuskał się płowym jądrem.

Jasne spodnie wychodzą z szafy.

Pójdą z kubłem pod deszcz metafor

postrącanych przez ptasi kongres.

•

W kołysań wodnych brylantynie

drzewa maczają długie cienie.

Świat-cudak mokro wydrążył się w ziemi;

ryby w nim fruwają i ptaki płyną.

•

Pan brodaty ustawia z dystynkcją

czarnych nóg zamyślone kroki.

Ma na głowie stożek z trzecim okiem,

którym widzi swoje dzieciństwo.

•

Z mym wierszem, jak z białą nianią,

ptaszki się bawią w lataptaszka.

Radość w górę ciska mu czaszkę,

wprost pod słońca kapelusz słomiany.

• • •

Klaksonami przez mur woła miasto.

Zapamiętaj zielona trawko:

jam na tobie oczami zastygł –

z parku wyjdą same nogawki.

W kopalni

Pośród kopalni chłonnych lochów

smutek nam głazem tłoczy łeb.

Mrocznia się garbi złą macochą

i znikąd wiosen, znikąd nieb.

Czarne się lepią bogi z węgla

i młodość kilofami

do dusznych wkuwa się wnęk –

ich jęk

ich jęk

podziemnej krzywdzie synem klęska.

– Czy to zazdrość skrzywiła nam wargi,

że tam, nad nami, są poranki,

kolorowią się chwile w parkach

i na chmurze jeździ Dziwopanbóg?

Ponad nami pól sytna płowość

i wesołych obłoków kłęb –

Tam dzień cudzy, dzień chlebogłowy

drwi z zakopconych naszych gęb!

Losu głuchą sztolnię nam rozwalić,

by wyłomem błękitnie

świt w oczy nam wlazł!

Nieb blask

słońc wrzask

wepchnijmy w piersi zżarte sadzą!

Przepocone godziny kucia

gwiazd pieniędzmi w sny komuś kapią –

Pójdźmy świat z takich snów ocucić,

skargą chlusnąć pod srebrne pułapy!

Pośród kopalni chłonnych lochów

świećże nam błysku zębów i łez!

Deszczu czarnych węgla paprochów,

daj płucom codzienny chrzest!

Czarną chcemy zacharkać flegmą

i śliną-żałobnicą

pluć w niewidzialną czyjąś twarz:

a masz!

a masz!

Mrok jeno buntem się wylęga!

Do Leopolda Staffa

Jak słonecznie jest z książką się twoją położyć

pod pradrzewo wygięte bocianem ku morzu

i na pszczelne wesele głoskami zamieniać

twoją wiedzę o cierniach, skrzydłach i kamieniach.

Szumem koron przychodzisz – kapelmistrz przestworzy,

obłokowy włóczęga, słomiany Swarożyc,

a dokoła gromadnie jaskrawią się kwiaty,

idąc z pieluch zielonych dziecięcą krucjatą –

Spokój, co po twych włosach rumianych ocieka,

w młode żyły błękitną przelewa się rzeką,

póki dzień nie położy pozłoconej głowy

pod rozpięte czerwono noże zachodowe.

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Jak mroczno jest odchodzić twoje słonecznictwo,

gdy noc bólem podejdzie ku oczom za blisko,

gdy śród lochów zakują głowami o ścianę

młoty nowych pokoleń, łaknących przemiany!

Wtedy odchodzisz kędyś w bezwonną dalekość

przyprószoną srebrzyście ciszą biblioteki;

za ulicą i ścianą tysiączną gdzieś giniesz,

gdzie naradza się Figur Woskowych Gabinet.

A wtedy my – nieznane, ciemne pszczoły z lasu –

na łąki twe sfruwamy z goryczy zapasem

i miodność, w dzień wielbioną, zasłania nam czarno

nóż księżyca, brzęczący w brzozowej trupiarni.

Dziennik

Sanacyjny – czerwony – żydowski – endecki –

fioletowo dziadowski – krwiście postępowy –

drzesz mi się pod oknami, niepoprawne dziecko,

sypiąc w oczy zbudzone ciepły prysznic nowin.

Co dzień cię uliczników oszczeka gromada,

myśliwska torbo wieści, pismo wielkomiejskie –

Godzinom, nie mającym o czym z sobą gadać,

ślesz uśmiech diw filmowych i melin dantejskość.

Świecisz zgrai wydarzeń monoklem ministra,

dobrym ciotkom sny płoszysz rewoltą na Kubie,

z bezrobotnym płaczesz, oszalały histrion,

z naczelnym redaktorem palcem w nosie dłubiąc.

O, długo krzyczeć będziesz, wszechzdarzenia kibic,

herold, planety kogut, piejący o świcie! –

Spleen nie przyjdzie do ciebie szyb w redakcji wybić;

ulęknie się twej pełni i... twej pustki życia.

Do R. O.

Późny wieczór na gmachów rozłożył się garbach

i mroczno jest zadumom na kościelnych wieżach.

Kulawo idą gwiazdy przez neonu jarmark

w zamyśleń cztery strony rozwarte na ścieżaj.

Jedziemy ponad miastem na twoim pianinie

oglądać „szklane domy” na wiślanej wodzie,

splatać węzły na wiatrach z wierszy Jesienina

i w kieliszku odkrywać państwa Słońcogrodzian.

Już noc zdmuchnęła kroki, zgrzyty, falowania –

Komu cię teraz słyszeć, komu widzieć, Romku,

jak świat prosisz na szczodre twojej krwi śniadanie

i silne swoje ciało tniesz na chleba kromki?

Hurtem poszły spać serca po kamienic kufrach,

by z piętra dziesiątego ciszą w nas uderzyć –

tylko zegar z ratusza coś notuje wskazówką,

bijąc się dźwiękiem w piersi, że nam ufa i wierzy.

.

Tuwim

Czarciogęby poezji brukarz,

metafory skrzydlaty inżynier,

rzeczywistość wyciskam jak wymię,

piórem w dusze przedmiotów stukam.

Pstrym kogutem na wiersza sztachetach

pieję szarych podwórek kaprawość,

golę kudły słowu „poeta”

i w kołnierzyk je stroję i krawat.

Na dojrzałej słowa pomarańczy

jadę w święto nowych form narodzin

i powracam do domu w Łodzi –

dziwożonnych sabatów fordanser.

Zanim kapłan „świat zbawi cyrklem”

i Sokrates z ochlania się ocknie,

prać was będę, matoły, słów młocką,

na rozdrożu napadać wilkiem!

Wierzyński
(portret z wczesnej młodości
przed okresem państwowotwórczym)

Świat mi się śmieje stadionem

i klaszcze ptaków publiczność.

W młodości majtkach czerwonych

tańczę, królewski ulicznik.

W gwiezdnych elips gra ze mną serso

złotooki blondynek – szał.

Me kolorowe serce

ze stadem piłek-wierszy

ciskam na out, na out.

Trudno w bramkę powagi trafić,

trudno mędrcem sfruwać z trampolin –

– gnę się z kwiatów-przyjaciół mafią

do pensjonarki kolan.

Czas mi majtki płonące zdejmie,

za drzwi każe iść muzie-dziewczynce,

z polotami wejdzie w rozejmy

hokejowy krążek łysinki.

Crawlem mi się w wichr czasu weprzeć!

Płci zielony rozbujać strąk!

Otom bańką powietrzną,

ikaroskrzydłym wieprzkiem,

opalenizną rąk!

Nim młodości mej kartkę krasną

starość zedrze z nieb kalendarza,

chcę się jeszcze w chmurach wytarzać,

twardą pięścią słońce w pysk trzasnąć!

Słonimski

Patrzcie: kwitnę współczesnym kadłubkiem,

w nieskończoność swe kroniki taszczę.

Ponad zgrają mózgokrasnoludków

jestem dobrym planety wujaszkiem.

Kształcę ludzi, zwierzęta i bogów,

życiu z gęby wyciskam krosty –

Kręcę koci opinii ogon

i w fotelu czekam na postęp.

Uciekają przed pióra obuchem

nożowładcze epoki szamaństwa –

Jam jest świętem „PROSZĘ POSŁUCHAĆ!” –

jam polemik muszką hiszpańską.

Barwię twórczość mą wierszy strzechą,

by z gwiazdami pogwarzyć cicho.

Czy też Jutra osiągnę Jerycho

bębnem słowa i trąbką uśmiechu?

Ligocki

Otom się w zbroję odział, najadł i przeżegnał.

Świętych przodków gnatami grają stref mych gongi.

Rakiem idę w kontuszów złociste onegdaj,

a Słowacki uroki ode mnie wciąż ściąga.

Blade mniszki jękami czeszą moje loki,

glaspapierem mi czyszczą zardzewiały pancerz.

W legendę radbym wbić się, jak ułańska lanca,

w święconej wodzie obmyć hołoty epokę.

Jak zgubiona w pustkowiu don Kichota spinka,

osamotnieniem błyszczę muzealnym słońcom;

czasem tylko niewdzięcznym ukaże mnie synkom

grafoman krwi błękitnej – impresario Kończyc.

Wygnany Arystydes – przy księżycu wierzę,

że przyszłość białą kartą legnie mym polotom,

moim dzidom-druidom, rycerzom-papieżom,

moim wiosnom radosnym i tęsknotom złotym.

Żeleński

Oto sprośnym rzeźnikiem płodu

sny skróciłem tradycji habitom.

Za mą głowę wyznacza nagrody

skastrowana małpa – przyzwoitość.

Otom wielkich z brązu oskrobał,

ludzkie twarze dałem kadłubom.

Palcem w nosie historii dłubię,

łgarzom szyję tiulowe żałoby.

Starczej czkawki gędźba dokolna

anatemą w mych „świństw” pada grząskość.

Przesąd – białą Gargantui gąskę

mile witam w mym s....u na Smolnej.

W życia szaroeunusze tłumy,

ślę pogodnej mej wiedzy jasność,

w ksiąg ogrody mkną za mną tłumem

świnioludki i cacykutaski.

Jakże życiu z mych sideł wybrnąć?

Jaką pióra skrobanką mię spędzić?

– Małpę cnoty, co kłamstwem ględzi,

w świętych spodniach wrzucę do Tybru.

Broniewski

Zadumami oddudnia chodnik,

wiersz mnie woła lśnieniem asfaltu.

Idą za mną, chwytają się palta

lepkie mary – twarze ludzi głodnych.

Ból o witryn czochrze się dosyt,

wszami patrzy na wieże kościołów. –

Cóż mi z moich bratnich przywołań?

Cóż, że czasem popłaczę nocą?

Siłę dajcie, kamienic bloki!

Pieśni srebro lej mi, miesiącu!

Nie włóczęgi, żołnierza krokiem

chcę wyjść jutro w ulicy wąwóz!

Płomień serca sztandarem rozhuśtać,

żółte chleby do czarnych rąk wciskać,

nędzy-siostrze wczepić się w usta...

– Dosyć, stary! Nie pomnisz konfiskat?

Majakowski

Z kieszeni srebrnym potworkiem

Towarzysz Mauzer świeci –

Trzeba starej pannie – historii

krwawym kotem ulicę przelecieć.

Trzeba nową jutrznię zapłodnić,

wiersza odyndać ją chwostem!

Przecie obłok poezji mam w spodniach!

Jakież niebo w pęcznieniu mu sprosta?

Dumne Jutro w słonecznej uciesze

przyjdzie do nas przez salwy charkot.

Musi zastać poetę na warcie

przy ostrego słowa lemieszu.

Krasnych dni krowie stado mi pognać

agitpoemy batem!

Ulicznik w rubaszce z ognia

podrę duszę na milion plakatów!

Chociaż byt mnie jak psa przetrąci,

pustką w skroń mi znienacka palnie,

z gwiazd państwowej mennicy oddalnej

w nędzę tłumu spadnę pieniądzem!

Jesienin

Pójdźcie ze mną, komety białowłose!

Wielkie na niebie zwisa strzemię.

Nogę w nie włożę bosą; –

nad tobą galopować mi, ziemio!

Zielonymi strąkami obrosły

pies-poeta łańcuchy rozerwę,

na ponurym rudych chmur ścierwie

słońcotwórcze podejmę rzemiosło.

Uderzajcie w dzwonów wymiona,

dzieci Rosji, siłacze z nizin!

Bóg nam w sadach owocem zapłonie,

płodny wiatrak uczyni z krzyża.

On mi pługiem wyrośnie z piersi,

gwiazd ziarnami nam pola obsieje,

zanim włosów mych złotą zawieję

Czarny Człowiek zagasi śmiercią.

Ocielajcie się nieba stropy

złotopępką nowiną plemion!

Hej! żylasta nogo chłopa,

w błękitne wgwoździć cię strzemię!

.

Rzeka

Rzeka płynie na wznak, nucąc:

porzucę was, krzaków kędziory, porzucę.

Póki czas, na me ciało niebieskie

kładźcie palce szumiące, łechcąc.

Oto ległem, wilgotne dziewczę,

póki czas, do dna mię wypieśćcie.

O zachodzie, po innej wodzie

boso przy brzegu wam chodzić.

Pociemnieją me wiry i koła

w smutne, wielkie oczyska wołów.

Inny nurt wodną pustką zapluska:

wszystko głupstwo, wszystko jest głupstwo.

I gałęzie na chmurach mijane,

i zawody lotnicze bocianów.

I złączonych szklarek zawisy,

kołych czasu na kółkach ciszy. –

Wszystko blade lękliwie się słania

modrym głupstwem na fali rozstania. –

Póki czas, moje ciało niebieskie

do ciemnego aż dna wypieśćcie.

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Rzeka płynie na wznak, nucąc:

rzucisz się we mnie liściem strąconym, rzucisz.

Jabłoń

Wzrosłam, zieloną podlewana piosnką,

w waszym ogródku, pietruszko i czosnku.

Gleba mi ciepło otulała korzeń,

ptak mię ośpiewał, czas się we mnie mnożył,

wysokopiennej zadumy gałęzią,

błękitnie w nieba rozlewisku grzęzłam.

Dziś pragnę oddać ludziom jako owoc

dojrzałe kule – południe mej głowy.

Gdy na mych jabłkach świt rozleje czerwień,

niech je rękami nogi przyjdą zerwać,

gdy dzień bocianem nad wsią się pokłoni,

niech siądą szyje szczękami je wchłonąć,

a niechaj strzeże sytnego pokarmu

słońce rumianym, poczciwym żandarmem.

I niechaj ciepło usiądzie na chatach

dosyt – podchmurnie rozkraczonym tatą,

a ja bezgłowo pójdę ku jesieni

śmierci bezlistnym zaszumieć wspomnieniem,

żem ludziom w gardła zachodziła wichrem,

w źrenicach grała i w brzuchach ucichła.

Pusta peruka na szyi łodydze,

dni nadchodzące z wysoka chcę widzieć,

długo pomnikiem uschniętym chcę zostać

w waszym ogródku, pietruszko i czosnku.

Ćmy

Jak się one kołyszą, jak chwieją

te koszmarne leśne ćmy-zmierzchnice!

Bezszelestną, puszystą zawieją

w pomrocz biegną nocy tanecznice.

Między pniami zmierzchania aksamit

w czarnych flagach omdlewa ku ziemi.

Trzeba kochać go, kochać skrzydłami,

otrzepotać słowami cichemi.

Między pniami, śród lasu komnaty,

w zamyślonej powietrznej pływalni

o zastygłe potrącają kwiaty

i o zwidów bliską niewidzialność.

I na skrzydłach włochatych się ważą,

i kołują, i straszą się, wabią –

Noc-kapłanka stanęła na straży:

Śpiew Milczenia. Modlitwa Jedwabiu.

•••

Wyjącym zimnym kośćcem pod mroki się wspinam,

gdzie kruki z mymi brwiami tańcują upiornie –

W białe zęby schwytałem godzinę wieczorną,

co spokój niosła komuś z nieznanej głębiny.

Nie oddam jej! Za włosy wywlokę w pustkę –

Hej! Cienie sprzymierzone! Skrzydłami ją skryjcie!

Dziś jej śpiewać nie będą księżycowe wyjce,

ni planet poławiacze – flety złotouste.

W odludnym uroczyszczu, gdzie bezruchem straszno,

jeść cię będę, godzino, którą tyle razy

kradły mi czyjeś wiersze i macki obrazów,

aż mi białka wirując wychodziły z czaszki.

Mojąś jest, ciemna falo, zegarowy płaczu,

sztyletami wskazówek rozpięty nad czołem!

Tylko ja cię przeczytam, na czyn przetłumaczę,

wystrzałem po imieniu ku sobie zawołam.

O, szarpcie liny kiszek dzwon serca pęknięty –

otom ciemności jądro przybliżył do źrenic –

dotknął je, zgryzł zębami i nim się odmienił –

i chlustnął wiersz ostatni krwawym atramentem.

Mojaś, nocy! Jam jeden po głosie cię poznał!

Jam jeden kulą wniosku w piersi się uderzył,

że bez wzgardy i hańby wieczystej nie można

ciebie, żałobna pani, przespać albo przeżyć!

Tyś moja, choć ci ludzie latarniami brzęczą,

łowią całunki w tobie i tobie się modlą –

obcym widmem owiniesz ich łoże i klęcznik

i w kociego ogona skręcisz się hieroglif.

Niech ośmielą się teraz brać cię do pościeli,

niech odważą się pić cię sonetu kielichem!

– Obłęd mój będzie czuwał, aby przyjść po cichu

i na szyjach zawisnąć duszącym piszczelem –

I mrozić będzie piersi wygniotem lodowym,

i twarze czernią bólu stroić się wyuczy –

tak jak dziś mi przyczepił do brwi skrzydła krucze

krzyk obcego człowieka, co żył i zwariował.

Sen

Kiedy maszyn stulą się mordy

i zmęczenie skaprawi oczy,

brudne ciało pod brudną kołdrą,

jak z butelki, sen spija z nocy.

Snu nam jeszcze burżuj nie ukradł,

strucle są nam królewnami z bajek,

dziwem leśnym są nasze futra,

auta wasze smokami się zdają.

Jeszcze pracy szaruga żałobna

nie zabrała nam fantazji resztek –

wszystkich razem i każdego z osobna

we śnie ujrzymy was w stadzie wieprzy.

Wieprze wielkie, pulchne, różowe,

wieprze dumne, dostojne i czczone,

pchacie wieków zgrzytliwy korowód

pokropiony wodą święconą.

Słońce wielkie i złote jak pieniądz

miękko czochra wam boki tłuste,

miłym ciepłem piec wam rumieni

serc i mózgów ziewającą pustkę.

Jakże miło śnić o was opowieść

po godzinach zmęczeniem dyszących,

gdy towarzysz Głód i Sprężynowiec

wciąż głowami kiwają twierdząco,

Kiedy w bramach w jutra przestrachu

matki chlają trucizną toasty,

kiedy siostry z alfonsem pod pachę

idą wżebrać się w siny mrok miasta!

– Dość, syrena już wyje pobudkę –

trzeba śpieszyć do maszyn psiarni,

by swym potem od brudu czarnym

tuczyć wasze dziesiąte podbródki.

Kiedyś sen nasz szpiclom się wypsnie,

wtedy – szkoda gadać, proszę panów –

wtedy Jutro, Jutro szemrane

w łeb was palnie sennikiem egipskim.

Żołnierze

Dni nasze są tak szare jak sukna grubych mundurów

– Marszu rytm monotonny prowadzi nas polami

w oddal mgłą załzawioną – ku czarnowróżbnym chmurom,

patrzymy niemobaczni i cisi jak dynamit –

patrzymy cisi jak dynamit.

Którejś nocy, tak cichej jak szept tajemnicy,

wypłynie spoza borów śmierć na swym białym koniu

i kiwać będzie ku nam srebrnym sztyletem księżyca,

byśmy jak czarne ćmy chyłkiem pobiegli do niej –

byśmy jak ćmy pobiegli do niej.

A w łożu z pól i łąk, w kolebce cichych nizin,

Polska do snów spokojnych złoży swe ciało dziewczęce,

bo żaden wróg się do niej podstępnie nie przybliży,

rzucony precz przez nasze twarde ręce.

A jeśli kula jakaś do serca nam zapuka,

rzekniemy jej spokojnie: niech pójdzie stal do stali,

i wpłyniem w czarne niebo gwiezdnych orderów szukać,

które nam szczodry Bóg płomieniem jasnym zapalił –

które nam szczodry Bóg zapalił.

Chmury przypniemy do ramion jak wielkie skrzydła sokole,

i gdy ostatnie światło w martwych źrenicach zgaśnie,

Polska przez sen promienny położy nam na czole

dłoni swych lilie i całunków jaśmin.

Atessie

Tchnieniem słów pąkowisko rozbudzasz,

by soczystym dymiło parkiem.

Młodym drzewom cię unieść na barkach,

ku obłoków muzycznej żegludze.

Czyż nie ciebie głosiły dzwony –

żółte lilie kwitnące na wieżach?

I na tobie polem zielonym

czas pod śniegiem wiośniany doleżał.

Na błękitnych dziś chodzisz szczudłach

i słońca kubłem

sypiesz radosny rój wróbli

w rozszum kwiatowych republik.

Pnij się jasnym wszechstworzeń szczęściem

popod lotów sokolich szafir –

W swoim małym cię sercu uwięzić

nie umiem. Nie potrafię.

Mojemu kalendarzowi

W złotych i białych kwiatach wiosna zwykła chodzić...

Jaskółki przyleciały w dzień moich narodzin...

Lipiec dzwoni mosiężną leśnych pszczół kapelą...

Popili się koledzy na moim weselu...

Babrze się w błocie jesień jak niegrzeczny dzieciak...

Mądre jakieś lekarstwo doktor mi polecił...

Spróchniałe wdowie drzewa tulą się do śniegu...

Ktoś woła mnie z drugiego wielkiej rzeki brzegu...

List

Kocham – Niech pragnień mych maligna

słoniem to słowo tobie przygna.

Kocham – Niech duże „K”-pokraka

w łoże ci spadnie jasnym ptakiem.

Liter wędrowną karawaną

swatów ci ślę, o ukochany –

Czy nie spostrzegasz? „m” malutkie

wzgórkami piersi się wypręża –

To „m” chce męża, męża, męża!

To „m” jest smutne, bardzo smutne!

Kocham – i z wdziękiem niech ci dygnie

maleńki czarnej kropki pigmej.

Smutek

Drzew wielkoludnych brat – karzeł,

wiatrowych skomleń dojeżdżacz,

łzami śród nocy się gwieździsz

i własnej lękasz się twarzy.

Nie jestże ci czerwono, czerwono

rozkrwawieniem na pola kapać,

grozić niebu komina łapą

i gałęźmi w ognisku płonąć?

Pierworodnym tworzenia synem

w dni umarłych tak się przedzierzgasz –

na płaczących zastygasz wierzbach

i potokom każesz srebrniej płynąć.

Niesiesz w młode czasu rozłogi

księżycowej niedoli wycia,

ludzkich oczu szklanym odbiciem

gorzko starym uśmiechasz się bogom.

Tyś przemiany stalowym pługiem –

– jęk przewodnik, różdżkarz cmentarzysk –

za twych tęsknień pochodem długim

szczęściu jasne swe włosy ukazać.

Kroków twoich zbudzony poszumem,

idę szeptać cieniom z ulicy,

że twym właśnie trumiennym licom

dziecię-radość da pierwszy całunek.

Idę zwołać na ciche spotkanie

głodne drzewa i ludzi uschniętych,

na podziemne zamierzeń twych święto

wystrojonych w krwawe ubrania.

Spazmem w sercach się naszych zagnieździsz

i muskułów zwiśniesz żelazem –

drzew wielkoludnych brat – karzeł,

wiatrowych skomleń dojeżdżacz...

•••

Płyńcie niebem obłoków eskadrylle!

Dzwonie słońca, do marszu nam zagraj!

Dziś zwycięstwa weselną chwilę

pamięć żywa woła na wargi.

Wolność nasza jest owocem tęsknot,

co soczyście we krwi się opłukał –

Europa o ciał naszych mięso

wyła w niebo, jak głodna suka.

Ośpiewały nas haubic basy,

kul lecących wiolinowe smutki,

wiatr zatruty na pola i lasy

w mgłę rozwiewał nam życia krótkie.

W sennych łąkach wiodących donikąd

skon mogiły nasze stokrotnił,

z pól wywołał różdżką czarownika

całe półki krzyżów bezrobotnych.

Lecz w rozpaczy my się nie słaniamy,

czyn nasz dumnie zawisł nad światem,

my przez grób się śmiejemy trawą,

oczy nasze – to polne kwiaty.

Niech więc serca zabiją jak dzwony,

budząc echa wśród dolin i wyżyn –

Bóg nam w sadach owocem zapłonie,

płodny wiatrak uczyni z krzyża.

Miasto

Zmierzchem w ulicy gwarną przełęcz

sklepy brzuchami się wypięły,

by patrzeć, jak sygnału podskok

autami macha w skos i prosto.

Jak pod kołami płynny asfalt

czkaniem klaksonów się rozkasłał,

jak tramwaj, jezdni bokser-tetryk,

pięść buforową w hałas wetknął

i na kolorów awanturę

czerwonym brzękiem pcha się z góry.

Z uśmiechem chylą lale witryn

głowy bochenne, piersi cytryn

i stroją w szyldów akselbanty

swe różnobarwne to i tamto.

Neonem warg cmokają ostro

w bzyków ulicznych skoczny fokstrot –

lamp motylami je otłamsił

sytnego miasta pląsny dancing.

A ponad wszystkim żółcią wrzeszczy

kindżał świecący, sierp złowieszczy –

to z nieba kiwa wciąż księżycem

złośliwa firma tajemnicza,

co na witrynach granat nocny

zdobi w świecące skry i klocki.

Domy spod dachów wilkiem patrzą:

Czego tu chce ten sklep cudaczny?

– Tęsknoty tylko z jego reklam

miast miesięcznego mleka ciekną

i żaden owoc nie padł jeszcze

w tramwajów nienasytność śpieszną.

Więc się nie kłonią gwiezdnym szwindlom

czapy kominów, wież cylindry

i miasto pnie się, by harmidrem

wyży skłamaną wielkość wydrzeć –

wnet najsilniejszy gmach podniebny

bykiem ją huknie w zęby srebrne.

Schutzbundowcy

Szli po nową, chlebną rzeczywistość

przez kolczasty wojska żywopłot

– nie im czekać, aż zbawi Chrystus,

maszynowa śmierć z lufy pyska

kul stalowym śmiechem ich zmiotła –

nie nasycisz ich, śmierci, nie zmienisz,

ni bezruchem nie upokornisz,

już ich wnoszą lewary szubienic,

już ładują na okręt historii.

Tam na dziejów wietrze im młodnieć,

tam krwi wrócić do dartych żył!

– Nie tęskniliż za wdechem swobodnym,

kiedy bagnet z narodzin ich drwił?

Zmienisz tylko imiona i twarze,

aby czujność spasioną omamić –

lecz idący rżnąć i przerażać

będą zawsze złowrogo ci sami –

Bo jednakowo wciąż ciąży w trzewiach

ból, którego czas nie odmieni –

i wolność, ptak z piersi, śpiewa:

– Fenix!

Wisielec

Za życia nazywałem się Wallisch,

teraz trupem zowią mnie ludzkim.

To wywiesił mnie kapitalizm

na wystawie światowej produkcji.

Głodny głupcze! Po chleb tu nie sięgaj!

Jam przezornym ci strachem na wróble.

Tylko z dala możesz grozić ręką

z jakichś kwitnących republik.

Jam jest wynalazkiem, patentem,

dwudziestego wieku zdobyczą,

mięsną flagą gruntowej renty,

ustrojów i bilansów płatniczych.

A ten wiatr, co me ciało targał,

też jest ich lotną reklamą,

gdy w tłustych od słońca parkach

uwypukla pośladki paniom.

A gdy czasem nad klombem się schyli

ponad barw delegacje liczne,

rozpoznaje w subtelnej lilii

mego kata białą rękawiczkę.

Tak przesiąkam w ogród i ekonomię,

wisząc w miejscu wędruję przez wszechświat.

No, człowieku, już mnie nie zapomnisz,

ni ty o mnie nie zapomnisz, pieśni.

Siostra

Dzieciństwa zieloną tasiemką

ktoś nas związał we wspomnień pacierzu –

dwuosobowym talerzem

w dzień i po ciemku

płyniemy wodą życia rozlaną na ścieżaj –

Przy tobie prostotą strzelam:

nie wstyd w bieliźnie się mgławić –

mielemy codziennie słów trawę

w serca dobrze ogrzanym kościele.

Gdzieś nad nami pojęć wieżyca

w praw natury celuje odwieczność:

modre żabki w zielonej rzeczce

wspólną bytu niesiem tajemnicę.

Niech cię jednak głowa nie boli,

że nam nudą pobliże dzwoni:

drzew zrośniętych szumiącym symbolem

rozchylamy się w zadum dwie strony...

Poezja

I

Zza morza przyleciały jaskółki twych brwi

nad głębokie stawy i rzęs wodne bazie,

by mi młodość płową

podpalić na głowie

iskrą – wyrazem:

„Ty”.

Ofruwały mnie, okołowały

i nie wiedziałem, gdzie jestem:

czy w drzwiach pokoju tkwię osowiały,

czy fruwam pod nieba parasolem niebieskim.

II

Patrzcie: wczoraj oczy czerwono mi opuchły

i o ściany obijałem się głodny –

i smutne wierzbowe próchno

srebrzyło się z tyłu na spodniach...

III

Przez żelatynę ścian zagląda słońce.

Wiem: jestem na polu, motyle z włosów strząsam,

a w koło

dzień goły

biega miedzianym wariatem,

drzewom w zielone dmucha krawaty

i pląsa,

pląsa.

– Patrz: za mną zeskoczył z tapet

zegar – sekund siewca –

zawsze poważny jak papież

teraz się tarza w kaczeńcach,

w palce wskazówek cię złapie –

czemu całować go nie chcesz? –

Spójrz, jak się wdzięczy!

I stół – brązowy niedźwiadek

nogami ku tobie idzie,

popatrz: tu ma łeb – tu zadek

– widzisz?

A wokół naiwne kwiaty

z pachnącej wyskakują gleby

i dziecięcą krucjatą

idą – po ciebie...

IV

Ni stąd, ni zowąd

dzwonią mi jakieś głowy

przez okna owal:

to koledzy wiszą na drzewie

i wołają: „Mikiewicz! Mikiewicz!

Jak tyś sobie cichutko zwariował!

Jakąż Izoldą czy Solveig

mózg ci tak nagle zbłękitniał?

Łeb lub innego cokolwiek

przez chłodny lufcik wypnij!

Czy myślisz, że duchowa rewolucja,

którą mamy podjąć do spółki,

będzie czekać tak sobie, w kucki,

aż odlecą cię brwi-jaskółki?

Wszak mówiłeś sam, że na świecie

teraz jakoś po aresztancku,

że ci jakaś tam chmura gniecie

twojej czaszki wzdęte Bizancjum?”.

V

Posłuchajcie: ta dziewczyna obok

to poezja moja szumiąca –

białą

chwałą

zbawełnia mnie obłok

wprost przed gębą słońca...

Przychodzicie mi uszu natrzeć

i pomawiać, żem ot, latawcem –

a czy wiecie, żem oczy wypatrzył,

szyję zwichnął, wyglądając wydawcy?

Że mnie setny pułk grafomanów

poświęcony

honorowany

uzbrojony

zmotoryzowany

chciał na zawsze od was już odciąć?

Popatrzcie, chodźcie:

zębym na nich zjadł i paznokcie –

o parapet okna wsparty wieczorami

dziury wytęskniłem na łokciach.

VI

Na bok, smutku!

Jękom głowy pościnamy w czambuł!

Nasze ręce wystrzelają jak bambus!

Żar-ptakami nam z ziemi się zerwać!

Hej, pociągnijże nas za włosy,

dziewczyno pól śpiewnych – poezjo!

Ponad gmachy spódnicą ci się wznosić!

Nikt cię nie ukradnie, nikt nie zje!

Już ty się o to postarasz,

pięknoduchu – obleciświecie,

by wskazówki naszych zegarów

rychlej w polne zaplątać kwiecie,

aby dziura w mojej skarpetce

(rekwizyt Muzeum Przemiany)

kiedyś okiem twym błysła niebieskim

i słońcem rozhuśtanym!

VII

Na kwiatowe łany

wbiega dzień miedziany

i wiatrowym ariom

kędziory odgania

i w wieńcu

kaczeńców

tańcuje jak wariat.

Brzask

Bladolilą Madonną pachnie świt nieznany.

Serce mi bije. Cisza. Cisza – o, jak dzwoni!

W milion szklanych pająków zaprzągł swe rydwany

niewidzialny, maleńki kapłan nocnej toni.

To pieśń zaczarowana. Zmąci ją za chwilę

mosiężny brzęk wschodzącej tarczy rozognionej –

Jeszcze raz zawrzeć oczy. W błękitnawym pyle

kołysze się pieszczota przezroczystym dzwonem.

.

Ballada

Julianowi Tuwimowi

– Patrz, synku, w sadach kwitną zwrotki:

sfruń im wesołym zimorodkiem

i przynieś smutnej twojej matce

złociste ziarna rymów rzadkich,

a wnet je fiołkowy wieczór

na długą sekund nić nawlecze

i defiladzie wonnych wierszy

brzęknie w ostrogi paziem-świerszczem.

– Mamo, siadł Tuwim na księżycu,

nosem poetów wszystkich liczy

i groźnie patrzy się spode łba

w młodych poetów fruwadełka.

Patrzy na słabość ich gołębią

i zgony knuje dziobem gęby,

i cienie skrzydeł rozpościera

dziw-smoko-ptak – archeopteryks!

– Synku, odważnie powiedz sobie:

mnie właśnie Tuwim nie zadziobie! –

I wstecz nie patrząc, skrzydeł wachlarz

rozwiń na nocy, która pachnie

i nuć nadzieję swojej matki,

żeś jest młodziutki pterodaktyl,

pofrunny krzyk, pierzaste słowo,

nieślubne smoczę tuwimowe.

– O mamo, jam przeczuwał zawsze,

żeś jego wierszem w ciążę zaszła,

gdy murzyn zmierzch na drzew pomponach

rytmicznie w gwiezdne zęby dzwonił –

Patrz, oto płynę lekkim startem

w motyle stado białych kartek

w orłowym skwirze śpiewnie nurzać

grzechu twojego czarną różę.

•••

Matce

Dziś wielka niedźwiedzica wiedzie swoje małe

do czarnych wodopojów.

Patrzałaś na mnie, matko, wieczór cały

w szarym pokoju.

Myślałaś: jakiś pan przyjechał; na krześle,

to nie syn;

syn jest w mym ciele, gdzie dzwoni przeszłość,

jak miodny płyn.

Do wodopojów go wezmę cichych, jak śmierć

pogodna.

W krześle zostanie obcy, sztywny, wiesz,

w złych, długich spodniach.

List do matki

Zambrów, [bez daty].

Wiem, że myślisz, Mamo, o mnie. Ale te myśli są niespokojne i nie dają Ci przyjemności. A ja bym chciał, żebyś zawsze myśląc o mnie była pogodna i zadowolona. Ja teraz chamieję tylko zewnętrznie. W istocie czuję, jak mój umysł powoli się wysubtelnia. Czuję, Mamo, że myślisz i proszę Cię, bądź weselsza.

Kochana, im więcej mam do zwalczania, im więcej wymaga ode mnie niezbyt mądre życie obecne, tym częściej zastanawiam się nad nieistotnością pewnych rzeczy wobec wzajemnej miłości matki i dziecka.

Sztuka, sprawy erotyczne, ambicje osobiste, nawet tzw. „głębokie zainteresowania” – wszystko to są lekkie cienie przy tej wielkiej miłości, jaką mam do Ciebie.

P. S.

(w sprawie przeniesienia z Zambrowa) Atakujcie Janka Grabińskiego i jego brata! Muszą mi pomóc. Sylwek też! Róbcie, co można!

Kot.

.

Bohater naszych czasów

Uczestnik chwały, która ma być objawiona.

[1 P 5,1]

W kołach towarzyskich nazywano go F-L-2. Ot, tak sobie – od nazwy samolotu, na którym przeleciał był dystans Sydney – New York. Lot ten uczynił go sławnym. Znano go nie tylko na posiedzeniach klubów lotniczych i na bankietach wydawanych na jego cześć. Każde dziecko wiedziało o nim i podziwiało go.

Wiedziano o nim wiele.

Mówiono wiele.

Maszyny drukarskie dzień w dzień wyrzucały ze swych katapult długie, wężowe artykuły o lotniku, rozsławiając jego imię po obu półkulach świata. Pomijano rzeczy następujące:

że F-L-2 w dzieciństwie wbił dziadkowi w plecy widelec,

że mając lat piętnaście zaczął w wysoce nietaktowny sposób odnosić się do kobiet,

że napluł na jakąś wysoką osobistość,

że usiłował skastrować młodszego o rok kuzynka,

że w pewnym okresie życia psuł swą opinię w małym zagajniku z Cygankami,

że zastrzelił w pojedynku dwóch kolegów i jednego sławnego rzeźbiarza,

że...

Że gdy radiostacje świata rozniosły wieść o szczęśliwym wylądowaniu, zapomniano o tym wszystkim. 15 000 000 panien i 16 000 000 wdów i mężatek kochało się w F-L-2. Redakcja „Sydney Heralda” zarobiła na wywiadzie z F-L 2 około 20 000 000 funtów. Firma Albatros, która wybiła jego fotografie, w ciągu miesiąca wybudowała sobie filie we wszystkich państwach, nie wyłączając Gwatemali i Neapolu. Kołnierzyki à la F-L-2 ze Stanów Zjednoczonych, kapelusze à la F-L-2 z Niemiec i Anglii oraz krawaty à la F-L-2 z Australii spotkały się ze sobą w Indiach Angielskich i na Oceanie Spokojnym.

Gandhi kupił kołnierzyk à la F-L-2.

Były premier pewnego środkowoeuropejskiego państwa nabył sto krawatów à la F-L-2. 16 000 000 starców poczęło kąpać się w roztworze z gałek jodłowych F-L-2.

Miliony stalówek F-L-2 umieszczonych na milionach obsadek F-L-2 pisało listy miłosne do F-L-2 lub poematy na cześć F-L-2.

25 murzyńskich państewek ofiarowało F-L-2 tron i klucz do arcykapłańskich świątyń. Kobiety obu półkul szalały. Cena świec, bananów i tłuczków do ciasta wzrosła dziesięciokrotnie.

Koledzy klubowi lotnika zażądali od pewnej pani spalenia kompromitującej go korespondencji.

Ogień strawił następujące listy:

I. „Droga Emmo!?

Udała mi się robota koło Hotelu Węgierskiego. Czterdzieści pięć tysięcy pengo! Czterech tajniaków polaliśmy na Dunaju benzyną i puściliśmy z dymem. Wracam 15. Twój Franciszek”.

II. „Emmo!

Niestety! Wymusiłem od Twego stryja tylko 75 tysięcy. W decydującej chwili zaciął mi się rewolwer, dzięki czemu nadal raduje się egzystencją. Twój F. L.”.

III. „Kochana!

Wysłałem do Argentyny nowy transport dziewczynek. Za tydzień urządzam wystawę swych obrazów w Monachium. Przyjedź. Pa! Idę na premierę mego dramatu Halabardnik z baszty zachodniej. Nie masz pojęcia jak mi jest dobrze w szerokim sombrero. F. L. Port Said.

P. S. Zastrzeliłem onegdaj w Egipcie dwa ibisy i dwóch policjantów. Kapitan P., kochana morda, przemycił nasz »koks« przez Gibraltar. Pa!”.

Oto kwiateczki, którym – jak sądzili koledzy bohatera – bardziej do twarzy byłoby... w cieniu. Po jakiego niby diabła miałby cały świat rozgadywać to wszystko, co winno stanowić wyłączny monopol małej grupki wtajemniczonych? Jak to przyjemnie, jak to bardzo przyjemnie zebrać się w małym kółeczku przy butelkach i papierosach i opowiadać sobie rzeczy tak zwane intymne. Szczegóły, drobiazgi, którym nie wolno wychodzić poza próg pokoju pod karą pręgierza opinii!

Ileż wtedy jest wdzięcznych okazji do tajemniczego zniżania głosu w chwili, gdy wchodzi kelner lub służąca! Ileż momentów dogodnych dla sprezentowania swej umiejętności słuchania, owej przedziwnej magii, której zaklęcia, jak: „ho, ho!”, „no!”, „no i”, „psst...”, splatają się w czarodziejski akompaniament, niezbędny przy nabożeństwach zwierzeń!

A przy tym... przy tym należy się ukorzyć przed tradycją, wygładzającą puszystymi łapkami sympatii wszelkie rysy i skazy na statuach bohaterów. Łatwiej jest przecie tak właśnie postąpić, niż przedkładać miliardom mieszkańców globu współmierności i niewspółmierności, zachodzące pomiędzy tym co dobre i tym co wielkie. Obowiązkiem zaś ludzkim nie jest przecie nic innego, jak wybierać i przedkładać rzeczy łatwe ponad trudne. W ten bowiem sposób magazynuje się ogromną ilość energii, której zapas świadczy o siłach biologicznych ludzkości.

Jeśli więc ktoś kiedyś dowie się o niektórych szczegółach z życia lotnika F-L-2, stanie się to bez udziału jego klubowych kolegów i śmiało będzie można rzec, że to obłoki, fale lub szczątki wraków wałęsających się po oceanie odegrały rolę plotkarek.

Ocean jest bowiem olbrzymią giełdą informacyjną, gdzie zbiegają się cząstki wody z wszelkich rzek, rzeczułek, strumieni, gdzie metry sześcienne powietrza zjeżdżają się na zebrania i kongresy. Kropla krwi wylanej w obronie jakichś haseł zlewa się tu z kroplą czegoś innego, oddanego kiedyś na pohybel tymże wzniosłym i ważnym rzeczom. Tchnienie płuc swawolnego młodzieńca, jakie oddaje w oddechu zamykającym ekstazę miłosną lub rundę boksu, spotyka się tutaj z dwutlenkiem węgla wyzioniętym przez rozmodlone baby lub ze straszliwszym od fosgenu czy luizytu gazem, jakim posługują się żołnierze podczas snu lub sjest poobiednich. Ziewnięcie pingwina i dym tytoniowy wypuszczony z gęby gazeciarza wyznaczają sobie tu rendez-vous, a plwocina górnika zatruta pyłem węglowym i kłak z brody Turka kąpią się do syta w słonych bezmiarach...

A więc ocean posiada ogromną liczebnie i gatunkowo służbę wywiadowczą, chociaż nie płaci za nią nic, jak to czynią inne mocarstwa. Ryby zaś, kraby i wodorosty nie skarżą się z tego powodu na żadne ciężary, czego mogliby im pozazdrościć obywatele wszystkich państw i państewek z pominięciem Utopii. Dzięki temu specyficznemu oddziałowi sztabu generalnego czy Intelligence Service ocean wie o wszystkim. Ma o czym gadać z przelatującymi meteorytami lub różnobarwnymi flagami podróżujących parowców.

F-L-2 był w dobrym humorze.

Po południu księżna będzie zupełnie sama w swym kremowym pałacu...

Stał przed lustrem.

Był wysoki i szczupły. Budową przypominał niezmiernie słynnego matadora Corcita Zuloagi. Była to budowa wytwornego drapieżnika – owoc intensywnych zabiegów gimnastycznych i szalonych nocy. Ciało jego zachowywało w całej pełni gibkość i harmonię ruchów.

F-L-2 był wysokogłowcem.

Rysy miał odrobinę ostre, nie posiadające jednak żadnych cech lisich lub ptasich.

Pomimo wyrazistości przedstawionego typu, twarz młodzieńca nie mogła służyć za otwartą księgę dla psychologa.

Gdy bowiem F-L-2 kochał się lub słuchał zachwycającej go muzyki, miał wyraz jastrzębia lub wilka. Celując zaś do człowieka, albo walcząc na swym aparacie z wichurą, oczy jego śmiały się jak u dziecka[*].

Pomimo pewnej posągowości w swej pięknej twarzy, miał w sobie wtedy coś z rubensowskiego aniołka.

W każdym z tych wypadków pozostawał, niezależnie od wyrazu oblicza, najczarniejszym brunetem o smagłej, brązowej cerze. Gdy wchodził o zmroku do pokoju, najpierw widać było jedynie oczy i zęby, zęby tak białe, że zdawały się dzwonić swą nieskazitelną barwą, podobnie jak śnieg rozłożony szeroką płaszczyzną, tonącą w słońcu, nasuwa myśl o jakiejś przezroczystej, srebrnomlecznej muzyce. Oczy miały barwę czarną, tak czarną, że trudno było odróżnić źrenicę od siatkówki, a [co] najmniej wymagało to dość długich badań. Przy świetle elektrycznym lub silnej poświacie księżyca nabierały ciemnogranatowego połysku i były niby soczyste winogrona śmiejące się ku ustom kobiety.

F-L-2 musiał być albo za mało skromnym, albo zbyt wrażliwym na piękno, skoro stwierdził swą własną urodę.

Stwierdzał – to mało! Był z niej szczęśliwy.

Ujął się w biodrach i uśmiechnięty rzekł do tafli lustrzanej: – Słuchaj, drogi, trzeba to zrobić po męsku. O godzinie siódmej wieczorem księżna musi należeć do nas. Tiens, nie powiedziałem: powinna, lecz: musi. – O dziesiątej bowiem mamy się spotkać z tym łysym dyrektorem na przyjęciu u kontradmirała... Ach, ten jego statek to istne cacko! O dwunastej musimy odlecieć naszym nowym płatowcem F-L-3 do Meksyku. Oczywiście z nią. Robi się tam maleńka rewolucja... Nasz kochany kapitan P... żegluje już w tamtą stronę z kontrabandą kilku tysięcy karabinów. Zrobimy wielkie pieniądze i wybudujemy ogromny F-L-4 o piętnastu silnikach. Przelecimy na nim wzdłuż równika z Ekwadoru do Ekwadoru bez lądowania. Zrobimy ogromne pieniądze i zbudujemy statek rakietowy F-L-5,w którym wystrzelimy się na Księżyc...

Rozpromieniony młodzieniec kazał się wieźć szoferowi do pałacu księżnej. Białe sportowe auto puściło się poprzez barwne ulice miasta. Białe marynarki cudzoziemców, pąsowe fezy Egipcjan, zielone plamy drzew i żółto-różowa jezdnia, otoczona piaskowymi i białymi domami – wszystko to nakryte błękitną półkulą nieba i rozświecone olbrzymią żarówką słońca pieściło oczy jadącego, a lekkie drżenie samochodu i szybki jego pęd sprawiały, że całą tę grającą kolorami panoramę młodzieniec brał raczej za artystyczny film kolorowo-dźwiękowy niż za rzeczywistość. A że na filmie, zwłaszcza egzotycznym, wszystko jest dozwolone, kazał posłusznemu szoferowi jechać zygzakiem, niemal ocierać się o inne auta i pojazdy lub o brzeg chodnika. Kazał również ryczeć klaksonem w niedozwolony sposób i puścić snop reflektora prosto w słońce. To ostatnie doświadczenie nie udało się oczywiście, wobec czego F-L-2 wymyślić musiał nową rozrywkę. Polegała ona na tym, że nachylał się co chwila ku szoferowi i zasłaniał mu rękoma oczy, odejmując je tylko wtedy, gdy śmierć zbliżyła się o centymetr-sekundę. Przejechali dwoje małych dzieci i trzeba było otworzyć ogień do goniącego samochód policjanta na motocyklu. Odźwierny pałacowy spał na schodkach. F-L-2 zdenerwował się.

– Otwórz!

Szarpnął ramieniem drzemiącego odrobinę za silnie i sucha, sflaczała ręka dozorcy została wyrwana z tułowia. F-L-2 schował ją do skrzynki na błotniku auta. Dziwny podszept intuicji mówił mu, że ręka owa stanie się jego porte-bonheur. W kilka minut później mówił do księżnej Fami-Fami:

– Czuję, że Egipt działa na mnie kojąco i podnosi moją myśl ku Bogu. Piramidy oszałamiają mnie i przytłaczają, chociaż skądinąd, gdy patrzę na nie z samolotu, wydają mi się kupkami piasku. Podobno jeden z tych sfinksów, które widać z okna, jest bardzo mądry i znał liczbę π oraz promień ziemi na sto tysięcy lat przed Chrystusem...

Księżna Fami-Fami siedziała na wzorzystej poduszce i paliła cienkiego papierosa. Z dumą spoglądała na swego gościa. Myślała:

– Stary Faud-bey wścieknie się na wiadomość, że oddałam się temu ślicznemu smarkaczowi jeszcze przed rozwodem. Oczywiście powie mu się to później... Właściwie napisze się o tym... Faud-bey oszaleje. Ogłosi się dyktatorem Egiptu i wyda wojnę wszystkim państwom świata. Zostanie rozstrzelany na reprezentacyjnym placu Kairu przez międzynarodowy korpus desantowy, który pozłazi z olbrzymich popielatych okrętów. Anglia znowu obejmie protektorat. Będzie to okoliczność sprzyjająca, w wypadku gdyby F-L-2 zdradził swą kochankę czy żonę. Będzie w Kairze cała plejada nowych oficerów khaki...

A jeśli będzie wierny? Tym lepiej! Wszystkie kobiety świata będą o niej szeptać: ta, której uległ...

...Usta ich zwarły się w długim, mocnym pocałunku... Lekki zapach fiołków pomieszany z wonią aksamitnego ciała... Muśnięcie warg ciepłym wiatrem, płynącym z owocowych ogrodów... Magia dotyku... I to dziwne pytanie: czy to prawda?... Słońce gra na firankach pajęczozłocistą sonatę, słońce płynie po dywanach stadem kolorowych japońskich ryb.

Szczęście jest blisko, tu, parę milimetrów od warg... Trzeba jeno sięgnąć po nie...

Niewyszeptane pytanie, czy jest się zwierzęciem, czy bogiem, zasypia w miękkich wgłębieniach szezlongu.

Jakieś dobre anioły unoszą spinkę od gorsu w swych delikatnych dłoniach, unoszą w obłoki, w nieskończoność – na mały stoliczek stojący u wezgłowia. A więc to to? Tak mało,a tak wiele zarazem!

Któż to tak westchnął ? Mąż czy szezlong? Czy może święty Apis kręci się pod pałacem zazdrosny?

I znowu śmieją się maliny-winogrona, znowu ciepłe angorskie kociaki ocierają się rozkosznie o piersi...

F-L-2 patrzy na księżnę z lekkim zakłopotaniem: ?

– Dlaczego ona nie umie mruczeć jak kot?

Spostrzegł się. Za wiele wymaga. Przepraszam. Tuli kochankę w swych szczupłych, silnych ramionach. Już zapomniał za co, ale jeszcze przeprasza... Będzie to czynił długo, długo, aż wypije błękitne oczy-jeziora, aż z długich czarnych włosów uplecie warkocz-baśń, którym otuli sobie szyję i zaśnie lub... przebudzi się.

...Co to?

Najwyraźniej dźwięk klaksonu. A może to złudzenie? Nie, nie... O, teraz znowu słychać: uuuuuuuuu – u – uu... umówiony sygnał wiernego szofera, wtajemniczonego szofera. Brzmi: niebezpieczeństwo!

Czy aby tam w pokoju księżnej słychać wyraźnie!...

... – Rozwód przeprowadzimy później. Za pół godziny mamy być u kontradmirała... A potem... wiesz. Urządziłem dla ciebie śliczną kabinkę na F-L-3. Kierować będzie mój szofer, który jest doskonałym pilotem. Chcę mieć swobodę w czasie lotu i pocałować cię w lewą brewkę w chwili, gdy będziemy przelatywać nad Rio de Oro... Zresztą rozwód będzie niepotrzebny. Kazałem porwać twego Faud-beya dwóm fellachom i odstawić w worku na statek mego przyjaciela, zakotwiczony w pobliżu Aleksandrii. Mąż twój dokona żywota na maleńkiej wysepce w pobliżu Patagonii... Kapitan Peer odstawi go tam osobiście.

Fami-Fami klasnęła w rączki.

– Jesteś nieoceniony, F-L-2!

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

...Ktoś mówi coś do niego... F-L-2 nie może zebrać myśli. Coś kręci mu się w głowie. Czyżby to był obłęd? Do kogo mówi ten gruby znajomy głos? Ależ to Faud-bey! F-L-2 otworzył oczy. Mąż księżny Fami-Fami siedział w fotelu i trzymał w ręku dwa rewolwery. Niewiernej małżonki nie było w pokoju. F-L-2 opanował się szybko.

– Jak tam pańskie aligatory ? – zagadnął.

– Właściwie w Afryce nie ma aligatorów, są przeważnie krokodyle... Przypomniałem sobie to po drodze i wróciłem się.

– Słowem, zignorował pan krokodyle?

– O bynajmniej! Bardzo je lubię. Właśnie przed chwilą rzuciłem im moją żonę... tak zwaną żonę...

– Doprawdy? Uwiodłem ją przed chwilą...

– Serio? Nie przypuszczałem...

– Momencik, Faud-bey, czy nie spotkał pan przypadkiem dwóch miłych fellachów?

– Owszem. Byłem jednak bardzo roztargniony i wziąłem ich za pelikany.

– Zastrzelił ich pan?

– Tak.

– Szkoda. Ci dwaj ludzie mieli pana odwieźć do Patagonii. Ponieważ tam jest paskudny klimat, miał pan pojechać w worku...

– Mój Boże, bardzo żałuję... Ale gdzież się podzieli nasi goście?

– Rozmawiają z pańską żoną –

– Jak to?

– Zupełnie proste. Kilkunastu moich ludzi spotkało na szosie tuż nad rzeką czerwony autobus. Ponieważ to ludzie nietutejsi, wzięli więc auto za Indianina i wrzucili do wody.

– O, to smutne! W liczbie pasażerów był mój ojciec. Staruszek nie umiał pływać...

Białe zęby Faud-beya błysnęły w miłym uśmiechu. F-L-2 uśmiechnął się również.

– Powinien był pan nauczyć ojczulka tego sportu jeszcze w jego dzieciństwie. Pan pływa?

– Owszem. Wszystkimi stylami.

– Ja też.

– Czy pan ma chwileczkę czasu, F-L-2?

– Dla pana zawsze. – Ma pan może ochotę udać się na plażę?

– Tak. Mam śliczne czerwone spodenki. Trykocik. Znam jedną małą zatoczkę, gdzie nie ma ani cienia krokodyli. Pojedziemy moim autem.

– Jestem do usług – rzekł F-L-2. – Czy nie przyszło panu na myśl poczęstować siebie i mnie tym cudownym płynem? – wskazał na karafkę. A gdy Faud-bey jedną ręką spełnił jego życzenie, drugą trzymając wciąż na rewolwerze, F-L-2 rzekł:

– Trzeba panu wiedzieć, Faud, że pomimo ciemnej cery nie jestem Egipcjaninem. Kolebką mych przodków była kultura italo-grecka.

– ? – Faud-bey podniósł brwi.

– Jako reminiscencje tej kultury żyją we mnie dwa umiłowania. Jedno – to kult ciała i muskułów, drugie – sympatia, z jaką się odnoszę do uczt pogrzebowych. Uważam je za najwyższy objaw ludzkiej mądrości i taktu. Jak pan teraz sądzi, Faud, czy śmierć pańskiej żony nie jest przypadkiem wymarzoną okazją do jakiejś poważniejszej imprezy z udziałem szlachetnych trunków?

Faud-bey uśmiechnął się serdecznie. Na Amona. Przepadam za takimi chwilami, kiedy goście moi są szczerzy i nie boczą się na moją piwnicę. Niech pan zadzwoni na służącego... przepraszam, że pana fatyguję... ale ręce mam zajęte...

– Nie zauważyłem nawet, jakiego kalibru broń pan posiada... Czy można obejrzeć?

– Kaliber siedem. Sądzę, że pan dobrze się zna na broni i wystarczy powiedzieć panu markę, aby odtworzył pan sobie w wyobraźni dokładny obraz, prawda?

– Jeśli pan sobie tego życzy, Faud, tak jest...

W tej chwili wszedł lokaj. Faud-bey kazał mu przynieść wina, owoców i cygar. Gdy służący powrócił, Egipcjanin oddał mu oba rewolwery i kazał stanąć w kącie pokoju. Dodał przy tym z ujmującym śmiechem:

– Ten pan, którego masz zaszczyt oglądać, życzy sobie, abyś postrzelił mu ramię, gdy tylko wykona jakiś gwałtowny ruch lub sięgnie do kieszeni. F-L-2 potwierdził uprzejmym skinieniem, po czym obaj panowie zasiedli do stolika.

– Zdaje się, że po chwilowym kryzysie włoska literatura dramatyczna odrodzi się w całej pełni – podjął rozmowę F-L-2. Mam przy sobie bardzo ciekawy artykuł „Osservatore Romano”. Czy pana to interesuje, Faud?

– Niezmiernie.

– Pokażę panu – to rzekłszy, F-L-2 wykonał ruch ręką, zbliżając ją ku bocznej kieszeni marynarki.

W tym samym momencie lokaj chrząknął silnie, a Faud-bey pośpieszył z uprzejmą uwagą:

– Po cóż pan ma przerywać sobie jedzenie, F-L-2? Mam ten sam numer gazety u siebie w kieszeni. O proszę. – Ale obejrzymy sobie to później... Może jeszcze kieliszek?

– Proszę. Ale, Faud-bey, kto będzie pił po moim pogrzebie? Czy przyszło to panu na myśl?

– Lwia część ludzkości, F-L-2, nie wyłączając prohibicyjnych USA. Ale powróćmy do literatury włoskiej.

– O, niech pan tego nie robi, proszę. Nie mam o niej zielonego pojęcia.

– O, la la...

W tej chwili F-L-2 zwolnił nacisk palców na szczypczyki do winogron. Wilgotna kulka upadła mu na spodnie. Było to zupełnie naturalne, że młodzieniec zapragnął ją usunąć. Faud-bey jednak powstrzymał go ręką.

– Drobiazg – rzekł. – Skoro w moim domu spodnie pańskie, czego Boże nie daj, ulegną zniszczeniu, będę się czuł w obowiązku odkupić je panu. Niech zatem pan zechce posilać się dalej, a co do tej słodkiej kulki, to ręczę panu, że jest z nią panu do twarzy...

F-L-2 westchnął.

Po skończonym jedzeniu Faud-bey odebrał broń służącemu i kazał mu zawiadomić szofera o zamierzonym spacerze.

W kwadrans później samochód Faud-beya mknął szybko szeroką, popielatą szosą. Nie minęło pół godziny, gdy obaj panowie, wysiadłszy, znaleźli się nad brzegiem Nilu.

– To tutaj – rzekł Egipcjanin. – Z tego skalnego cypla zrobimy sobie małe salto.

– Jednocześnie?

– Pan skoczy pierwszy. Woda w tym miejscu ma najwyżej czterdzieści centymetrów, cypel zaś jakieś sześć metrów – rzekł Faud-bey.

– Będzie sześć i pół...

– Możliwe. Pod wodą są głazy. Skok z takiej wysokości w taką wodę jest czymś cudownym, czymś, czego nie można nawet porównywać z samobójstwem lub pojedynkiem. Niech się pan rozbierze. Przepraszam, że nie mogę panu pomóc. Mam ręce na cynglach rewolweru.

– Skoczę w ubraniu, Faud...

F-L-2 zbliżył się do skalistego zrębu.

– Mam do pana pewną prośbę. Zrobi pan to dla swego przyjaciela, Faud. Każe pan mojemu szoferowi rozmontować samolot F-L-3 i rzucić do rzeki oraz przesłać ukłony memu kapitanowi...

– Zrobię to... Momencik... Niech pan jeszcze nie skacze, F-L-2, proszę pana o rękę. Ot, tak. Do widzenia, stary druhu! Rozmyśliłem się. Skaczę pierwszy! Faud-bey wziął mały rozpęd, odbił się od skały, zawisł sekundę w powietrzu i runął z rozkrzyżowanymi ramionami w dół.

F-L-2 zaniósł się śmiechem.

– Świetny jest ten Egipcjanin! Kto w taką wodę skacze „jaskółką”?! Roztrzaskał sobie piersi, a nie głowę...

Wyprężył się i skoczył pionowo głową w dół.

Faud-bey ostatnim wysiłkiem woli starał się otworzyć oczy, by sprawdzić, czy F-L-2 zabił się istotnie. Coś plusnęło wprawdzie obok, ale mógł to być kamień lub coś takiego... Już, już otwierał oczy. Nagle wstrząsnął się cały. – To nieładnie tak kogoś podejrzewać, shocking!

Zacisnął mocno powieki. Po upływie minuty już nie żył.

Rzeka płynęła dalej.

F-L-2 wynurzył głowę. Ale nie z fal nilowych. Nie. Rozsunął litery rękopisu i wpatrzył się w sympatyczną czytelniczkę.

Nie wiadomo, jak się to stało, dość, że wydostał się cały i usiadł koło panienki na kanapie.

– Dlaczego zabiłeś się, F-L-2? Mogłeś przecie najspokojniej wrócić...

– Dziecko jesteś, kochanie. Trzeba być dżentelmenem. Zaufano mi. Żałuję, żeś o tym wspominała. Tego rodzaju rzeczy powinny obchodzić się bez komentarzy... Słuchaj, kochanie, zostawiaj zawsze na noc książkę otwartą. Będę przychodził do ciebie, gdy tylko wszyscy wyjdą z pokoju... Dziś przyszedłem trochę spóźniony... Wolno mi jest z tobą rozmawiać tylko do dwunastej. Jeszcze jest parę minut. Pozwól mi zadzwonić do przyjaciół.

[*] Tak w pierwodruku [przyp. red.].

Nota wydawnicza

Niniejsze wydanie, zasadniczo oparte o Wiersze zebrane Konstantego Mikiewicza w opracowaniu Michała Stefańskiego (Oficyna 21, Warszawa 2016), uzupełniono o wiersz „Ballada” odnaleziony w archiwum prof. Janusza Stradeckiego (teczka nr 74), znajdującym się w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk oraz o fragment powieści Bohater naszych czasów (tytuł nadany przez wydawców) opublikowany przez Józefa Czechowicza w „Piórze” (R. 1, nr 1, kwiecień-czerwiec 1938). Treść listu Mikiewicza do matki na podstawie „Wiadomości Literackich” (nr 33/1935). Kolejność wierszy odpowiada chronologii ich publikacji. Wyjątek stanowią kończące niniejszy tom „Ballada” i „Dziś wielka niedźwiedzica...”.

W tym wydaniu uwspółcześniono pisownię i interpunkcję, zachowując jednakże niektóre osobliwości stylu autora.