Autorzy: Szymon Krawczyk, Mariusz Włodarczyk

Redaktor serii: Marek Jannasz

Redakcja i korekta: Paweł Pokora

Projekt okładki: Teresa Chylińska-Kur, KurkaStudio

www.cel-matura.pl

© Copyright by Wydawnictwo Lingo sp. j., Warszawa 2014

ISBN (epub): 978-83-7892-235-3

ISBN (mobi): 978-83-7892-236-0

Projekt i opracowanie wersji elektronicznej:

Spis treści

Okładka

Strona redakcyjna

Dział I. Społeczeństwo. Człowiek jako istota społeczna

Dział I. Społeczeństwo. Grupy i zbiorowości społeczne

Dział I. Społeczeństwo. Struktura społeczna

Dział I. Społeczeństwo. Rodzina jako forma życia społecznego

Dział I. Społeczeństwo. Normy społeczne

Dział I. Społeczeństwo. Prawidłowości życia społecznego

Dział I. Społeczeństwo. Teorie rozwoju społecznego

Dział I. Społeczeństwo. Historyczne formy organizacji społeczeństw

Dział I. Społeczeństwo. Współczesne formy organizacji społeczeństw

Dział I. Społeczeństwo. Kultura i jej rola w życiu społecznym

Dział I. Społeczeństwo. Problemy polityczne współczesnych społeczeństw

Dział I. Społeczeństwo. Problemy społeczno-ekonomiczne współczesnych społeczeństw

Dział I. Społeczeństwo. Problemy cywilizacyjno-kulturowe współczesnych społeczeństw

Dział I. Społeczeństwo. Problemy moralne współczesnych społeczeństw

Dział I. Społeczeństwo. Naród jako grupa społeczna

Dział I. Społeczeństwo. Naród polski i jego cechy

Dział I. Społeczeństwo. Społeczeństwo polskie i jego cechy

Dział I. Społeczeństwo. Główne religie współczesnego świata

Dział II. Państwo i polityka. Istota państwa

Dział II. Państwo i polityka. Geneza państwa

Dział II. Państwo i polityka. Funkcje i formy państwa

Dział II. Państwo i polityka. Państwo demokratyczne

Dział II. Państwo i polityka. Demokracja bezpośrednia

Dział II. Państwo i polityka. Demokracja pośrednia

Dział II. Państwo i polityka. Obywatel w państwie demokratycznym

Dział II. Państwo i polityka. Społeczeństwo w państwie demokratycznym

Dział II. Państwo i polityka. Zagrożenia dla współczesnej demokracji

Dział II. Państwo i polityka. Modele ustrojowe państw demokratycznych – system prezydencki

Dział II. Państwo i polityka. Modele ustrojowe państw demokratycznych – system parlamentarno-gabinetowy

Dział II. Państwo i polityka. Modele ustrojowe państw demokratycznych – system parlamentarno-komitetowy

Dział II. Państwo i polityka. Modele ustrojowe państw demokratycznych – system półprezydencki

Dział II. Państwo i polityka. Modele ustrojowe państw demokratycznych – system kanclerski

Dział II. Państwo i polityka. Konstytucje w Polsce

Dział II. Państwo i polityka. Konstytucyjne zasady ustroju państwowego w RP

Dział II. Państwo i polityka. Organy władzy Rzeczpospolitej Polskiej – sejm i senat

Dział II. Państwo i polityka. Organy władzy Rzeczpospolitej Polskiej – prezydent

Dział II. Państwo i polityka. Organy władzy Rzeczpospolitej Polskiej – Rada Ministrów

Dział II. Państwo i polityka. Władza sądownicza w Polsce

Dział II. Państwo i polityka. Organy kontroli państwowej i ochrony państwa w Polsce

Dział II. Państwo i polityka. Samorząd terytorialny w Polsce

Dział II. Państwo i polityka. Państwo a gospodarka

Dział II. Państwo i polityka. Budżet państwa

Dział II. Państwo i polityka. Myśl polityczna. ideologia, doktryna, program polityczny

Dział II. Państwo i polityka. Główne współczesne doktryny polityczne. Myśl narodowa. Agraryzm. Komunizm

Dział II. Państwo i polityka. Główne współczesne doktryny polityczne. Konserwatyzm

Dział II. Państwo i polityka. Główne współczesne doktryny polityczne. Liberalizm

Dział II. Państwo i polityka. Główne współczesne doktryny polityczne. Chrześcijańska demokracja

Dział II. Państwo i polityka. Główne współczesne doktryny polityczne. Socjaldemokracja

Dział II. Państwo i polityka. Inne współczesne ideologie polityczne

Dział II. Państwo i polityka. Partie polityczne

Dział II. Państwo i polityka. Polskie partie polityczne

Dział III. Prawo. Podstawowe pojęcia prawne

Dział III. Prawo. Przepis prawny a norma prawna

Dział III. Prawo. Źródła prawa tworzonego w Polsce

Dział III. Prawo. Polskie prawno karne

Dział III. Prawo. Postępowanie cywilne i administracyjne

Dział III. Prawo. Prawa człowieka i ich ochrona

Dział IV. Stosunki międzynarodowe. Organizacje międzynarodowe

Dział IV. Stosunki międzynarodowe. Organizacja Narodów Zjednoczonych

Dział IV. Stosunki międzynarodowe. Rada Europy

Dział IV. Stosunki międzynarodowe. Inne organizacje międzynarodowe

Dział IV. Stosunki międzynarodowe. Procesy integracyjne w Europie i na świecie po II wojnie światowej

Dział IV. Stosunki międzynarodowe. Proces integracji europejskiej

Dział IV. Stosunki międzynarodowe. Unia Europejska – wielopłaszczyznowa wspólnota Europejczyków

Dział IV. Stosunki międzynarodowe. Instytucje Unii Europejskiej

Dział IV. Stosunki międzynarodowe. Wybrane obszary działalności Unii Europejskiej

Dział IV. Stosunki międzynarodowe. System prawa w Unii Europejskiej

Dział IV. Stosunki międzynarodowe. Polska w Unii Europejskiej

Dział IV. Stosunki międzynarodowe. Polityka zagraniczna Polski po 1989 r.

Dział IV. Stosunki międzynarodowe. Konflikty Wschód–Zachód w okresie zimnowojennym

Dział IV. Stosunki międzynarodowe. Konflikty na świecie po 1989 r.

DZIAŁ I
SPOŁECZEŃSTWO
Człowiek jako istota społeczna

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Człowiek jako istota społeczna

Życie społeczne to ogół zjawisk wynikających ze wzajemnego oddziaływania jednostek i zbiorowości przebywających na odpowiednio wyodrębnionej przestrzeni.

Dlaczego człowiek jest istotą społeczną?

Fiszka 1/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Człowiek jako istota społeczna

Człowiek nazywany jest istotą społeczną dlatego, że żyje wśród innych ludzi i wśród ludzi odbywa się prawidłowy rozwój istoty ludzkiej.

Fiszka 1/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Człowiek jako istota społeczna

Wśród uwarunkowań przyrodniczych życia społecznego ludzi znajdują się m.in. biologiczne podstawy życia społecznego.

Co jeszcze zalicza się do przyrodniczych uwarunkowań życia społecznego ludzi?

Fiszka 2/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Człowiek jako istota społeczna

Wśród uwarunkowań przyrodniczych życia społecznego ludzi znajdują się m.in. geograficzne warunki życia społecznego oraz demograficzne podstawy życia społecznego.

Fiszka 2/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Człowiek jako istota społeczna

Socjalizacja pierwotna to przyswajanie norm i zasad życia społecznego nieświadomie, często przez naśladownictwo.

Jak nazywa się świadome i samodzielne kształtowanie osobowości?

Fiszka 3/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Człowiek jako istota społeczna

Socjalizacja wtórna to świadome i samodzielne kształtowanie osobowości.

Fiszka 3/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Człowiek jako istota społeczna

Zespół praw i obowiązków wynikających z zajmowania pozycji społecznej, przejawiający się typowym zachowaniem, powierzchownością, a nawet sposobem komunikowania się nazywany jest rolą społeczną.

Kiedy dochodzi do konfliktu ról społecznych?

Fiszka 4/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Człowiek jako istota społeczna

W sytuacjach, w których role społeczne odgrywane jednocześnie przez jedną osobę wymagają sprzecznych ze sobą zachowań, dochodzi do konfliktu ról społecznych.

Fiszka 4/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Człowiek jako istota społeczna

Na samym szczycie piramidy potrzeb Abrahama Maslowa znajdują się potrzeby samorealizacji. Poprzedzają je potrzeby bezpieczeństwa, potrzeby społeczne (przyjaźń, miłość), potrzeby szacunku.

Jaki rodzaj potrzeb znajduje się na samym dole piramidy potrzeb Maslowa?

Fiszka 5/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Człowiek jako istota społeczna

Na samym dole piramidy potrzeb Abrahama Maslowa znajdują się potrzeby fizjologiczne. Następują po nich potrzeby bezpieczeństwa, potrzeby społeczne (przyjaźń, miłość), potrzeby szacunku.

Fiszka 5/500 odpowiedź

DZIAŁ I
SPOŁECZEŃSTWO
Grupy i zbiorowości społeczne

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Grupy i zbiorowości społeczne

Więzi naturalne opierają się na wspólnym pochodzeniu i pokrewieństwie ludzi.

Co jest podstawą więzi zrzeszeniowych i więzi stanowionych?

Fiszka 6/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Grupy i zbiorowości społeczne

Więzi zrzeszeniowe powstają na zasadzie własnej decyzji człowieka, a stanowione powstają w wyniku decyzji innych ludzi, są narzucane lub ustanawiane siłą.

Fiszka 6/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Grupy i zbiorowości społeczne

W socjologii wyróżnia się pięć etapów kształtowania się więzi społecznej. Do pierwszego etapu należą trzy następujące po sobie styczności. Pierwszą z nich jest styczność przestrzenna.

Jak nazywają się kolejne styczności?

Fiszka 7/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Grupy i zbiorowości społeczne

W socjologii wyróżnia się pięć etapów kształtowania się więzi społecznej. Do I etapu należą trzy następujące po sobie styczności. Drugą jest styczność psychiczna, a kolejną styczność społeczna.

Fiszka 7/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Grupy i zbiorowości społeczne

Do IV etapu kształtowania się więzi społecznych należą stosunki społeczne, czyli kształtowanie się trwałych układów, określonych normami i obowiązkami.

Jakie zjawiska należą do V etapu kształtowania się więzi społecznych?

Fiszka 8/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Grupy i zbiorowości społeczne

Do V etapu kształtowania się więzi społecznych należą wzajemne zależności, czyli kształtowanie się określonej hierarchii i wzajemnych zależności np. zależności służbowej między pracownikiem a pracodawcą.

Fiszka 8/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Grupy i zbiorowości społeczne

Ze względu na wielkość grupy wyróżnia się grupy małe – kilku- lub kilkunastoosobowe, umożliwiające bezpośrednie stosunki między członkami (np. rodzina, grupy rówieśnicze).

Jakie jeszcze grupy społeczne wyróżnia się ze względu na ich wielkość?

Fiszka 9/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Grupy i zbiorowości społeczne

Ze względu na wielkość grupy wyróżnia się grupy duże. Charakteryzują je minimalne kontakty bezpośrednie lub ich brak, gdyż duża liczebność uniemożliwia nawiązywanie bezpośrednich stosunków między ich członkami (np. grupa zawodowa, narody).

Fiszka 9/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Grupy i zbiorowości społeczne

Ze względu na typ więzi społecznych wyróżnia się grupy pierwotne. W ich ramach istnieją więzi emocjonalne oparte na kontaktach osobistych. Grupy takie cechuje niewielka liczebność, przy czym przynależność do takiej grupy nie zawsze jest dobrowolna (np. rodzina, grupa rówieśnicza).

Jakie jeszcze grupy społeczne wyróżnia się ze względu na typ więzi społecznych?

Fiszka 10/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Grupy i zbiorowości społeczne

Ze względu na typ więzi społecznych wyróżnia się grupy wtórne. Przynależność do nich wynika z dobrowolnego wyboru, cechuje je duża liczebność, a tworzone są dla osiągnięcia określonego celu (np. partie polityczne).

Fiszka 10/500 odpowiedź

DZIAŁ I
SPOŁECZEŃSTWO
Struktura społeczna

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Struktura społeczna

Ruchliwością społeczną pionową nazywamy przejście z jednej klasy społecznej do drugiej. Istnieją dwie formy ruchliwości: awans społeczny, czyli przejście do klasy wyższej oraz forma, w której zachodzi proces odwrotny.

Jak nazywa się przejście z klasy wyższej do klasy niższej?

Fiszka 11/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Struktura społeczna

Ruchliwością społeczną pionową nazywamy przejście z jednej klasy społecznej do drugiej. Istnieją dwie formy ruchliwości: degradacja społeczna, czyli przejście do klasy niższej oraz forma, w której zachodzi proces odwrotny.

Fiszka 11/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Struktura społeczna

W ujęciu gradacyjnym społeczeństwo jest przedstawiane jako hierarchiczny układ grup ludzi wyróżnionych ze względu na stopień natężenia danych cech.

Jak nazywamy zbiorowość, którą tworzą grupy o tym samym bądź zbliżonym stopniu natężenia określonej cechy?

Fiszka 12/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Struktura społeczna

Warstwa społeczna to grupa ludzi, którzy zajmują tę samą bądź zbliżoną pozycję społeczną, wynikającą ze zbliżonego stopnia natężenia określonej cechy.

Fiszka 12/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Struktura społeczna

Jeden z filozofów uważał, że społeczeństwo dzieli się na dwie klasy: posiadających środki produkcji i nieposiadających, które ciągle się zwalczają, a proces ten trwał będzie aż do chwili powstania społeczeństwa bezklasowego.

Kto był autorem tych poglądów?

Fiszka 13/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Struktura społeczna

Karol Marks uważał, że społeczeństwo dzieli się na dwie klasy, które ciągle się zwalczają, a proces ten będzie trwał aż do chwili powstania społeczeństwa bezklasowego.

Fiszka 13/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Struktura społeczna

Wg poglądów Arystotelesa istnieje sprawiedliwość rozdzielcza, dotycząca podziału dóbr w społeczeństwie. Jedna z formuł: każdemu równo (tyle samo) zakłada, że każdy powinien otrzymać tyle samo dóbr, niezależnie od wkładu pracy i potrzeb.

Jak nazywa się formuła, która zakłada, że najbardziej dobrami obdarowywani powinni być ci, którzy nie są w stanie zabezpieczyć swego minimum życiowego?

Fiszka 14/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Struktura społeczna

Wg poglądów Arystotelesa istnieje sprawiedliwość rozdzielcza, dotycząca podziału dóbr w społeczeństwie. Jedna z formuł: każdemu według jego potrzeb zakłada, że najbardziej dobrami obdarowywani powinni być ci, którzy nie są w stanie zabezpieczyć swego minimum życiowego.

Fiszka 14/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Struktura społeczna

Jeden z myślicieli stwierdził, że nie można zlikwidować nierówności społecznych. Można natomiast każdemu zapewnić równe szanse na starcie i wolność wyboru drogi życiowej.

Jak nazywał się ten uczony, twórca sprawiedliwości rozumianej jako równość szans?

Fiszka 15/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Struktura społeczna

Jeden z myślicieli, John Rawls, stwierdził, że nie można zlikwidować nierówności społecznych. Wg niego istnieje jednak sprawiedliwość, możliwa nawet przy takich założeniach.

Fiszka 15/500 odpowiedź

DZIAŁ I
SPOŁECZEŃSTWO
Rodzina jako forma życia społecznego

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Rodzina jako forma życia społecznego

Jedną z funkcji rodziny jest funkcja seksualna, której celem jest regulacja zachowań dotyczących współżycia płciowego w społeczeństwie.

Jak nazywa się funkcja rodziny, której celem jest nadawanie przez rodzinę pozycji społecznej swoim członkom?

Fiszka 16/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Rodzina jako forma życia społecznego

Jedną z funkcji rodziny jest funkcja stratyfikacyjna, której celem jest nadawanie przez rodzinę pozycji społecznej swoim członkom.

Fiszka 16/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Rodzina jako forma życia społecznego

W społeczeństwach, gdzie występują związki poligamiczne, częściej przybierają one postać poligynii, czyli związku jednego mężczyzny z kilkoma kobietami niż związku jednej kobiety z kilkoma mężczyznami.

Jak nazywa się związek jednej kobiety z kilkoma mężczyznami?

Fiszka 17/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Rodzina jako forma życia społecznego

W społeczeństwach, gdzie występują związki poligamiczne, rzadziej przybierają one postać poliandrii, czyli związku jednej kobiety z kilkoma mężczyznami niż związku jednego mężczyzny z kilkoma kobietami.

Fiszka 17/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Rodzina jako forma życia społecznego

Związek krwi pomiędzy osobami pochodzącymi od wspólnego przodka to pokrewieństwo.

Jak nazywa się stosunek rodzinny pomiędzy daną osobą a krewnymi jej współmałżonka?

Fiszka 18/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Rodzina jako forma życia społecznego

Stosunek rodzinny pomiędzy daną osobą a krewnymi jej współmałżonka to powinowactwo.

Fiszka 18/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Rodzina jako forma życia społecznego

Intercyza to umowa regulująca stosunki majątkowe między małżonkami, na mocy której małżonkowie mogą rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć ustawową wspólność majątkową.

Jak nazywa się nadzór prawny nad osobą niepełnoletnią lub nie będącą w pełni władz umysłowych, sprawowany przez wyznaczonego przez sąd kuratora?

Fiszka 19/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Rodzina jako forma życia społecznego

Nadzór prawny nad osobą niepełnoletnią lub nie będącą w pełni władz umysłowych, sprawowany przez wyznaczonego przez sąd kuratora to kuratela.

Fiszka 19/500 odpowiedź

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Rodzina jako forma życia społecznego

Jedną z przeszkód zawarcia związku małżeńskiego może być brak wymaganego wieku. W przypadku mężczyzny wynosi on 18 lat.

Ile lat musi mieć kobieta, aby sąd wyraził zgodę na zawarcie przez nią małżeństwa?

Fiszka 20/500 pytanie

OldSchool

Matura z WOS-u
DZIAŁ I: SPOŁECZEŃSTWO
Rodzina jako forma życia społecznego

Jedna z przeszkód zawarcia związku małżeńskiego może być brak wymaganego wieku. Sąd może zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła 16 lat.

Fiszka 20/500 odpowiedź