Tytuł oryginału:

Laugh Your Way to a Better Marriage

Przekład:

Monika Wilk-Dziuba

Redakcja:

Elżbieta Mamczarz i Zespół VOCATIO

Korekta:

Zespół VOCATIO

Skład i łamanie:

Studio KARANDASZ

Projekt okładki:

Studio KARANDASZ

Copyright © 2008 by Laugh Your Way America, LLC Laugh Your Way to a Better Marriage® is a registered trademark of Laugh Your Way America!, LLC.

All rights reserved, including the right to reproduce this book or portions thereof in any form whatsoever.

For information address Atria Books Subsidiary Rights Department, 1230 Avenue of the Americas, New York, NY 10020.

Copyright © 2016 by Oficyna Wydawnicza VOCATIO

All rights to the Polish edition reserved

Wszystkie wersety biblijne użyte w tej książce zostały podane w brzmieniu Nowego Przekładu Dynamicznego przygotowywanego przez Wydawnictwo NPD we współpracy z VOCATIO.

Copyright © by NPD

All rights reserved

Wszelkie prawa do wydania polskiego zastrzeżone. Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie, fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy.

W sprawie zezwoleń należy zwracać się do:

Oficyna Wydawnicza VOCATIO

02-798 Warszawa, ul. Polnej Róży 1

e-mail: vocatio@vocatio.com.pl

Redakcja: tel. (22) 648 54 50,

Dział handlowy: tel. (22) 648 03 78, fax (22) 648 03 79,

e-mail: handlowy@vocatio.com.pl

Księgarnia internetowa:

e-mail: sklep@vocatio.com.pl

www.vocatio.com.pl

ISBN: 978-83-7829-210-4

Skład wersji elektronicznej:

Tomasz Szymański

konwersja.virtualo.pl

Spis treści

Wprowadzenie

CZĘŚĆ I. PRZYGOTOWANIE GRUNTU

Partner idealny

Morał z tej historii

Mit

Pomieszanie mitu z wiarą

Małżeńska fizyka

Właściwe spojrzenie

Naga prawda

Być może jesteś w niewłaściwym miejscu

Moc zrozumienia

Walka o zrozumienie

CZĘŚĆ II. PRAWA MAŁŻEŃSKIEJ FIZYKI

Małżeńska fizyka

Pierwsze prawo: MĘŻCZYŹNI I KOBIETY NIE SĄ JEDNAKOWI

Nie jesteśmy jednakowi

Jacy jesteśmy

Inne jest piękne

Drugie prawo: MĘŻCZYŹNI I KOBIETY MYŚLĄ INACZEJ

To tylko nieporozumienie

Opowieść o dwóch mózgach

Stos pudełek

Pudełko pustki

„Kochanie, gdzie jest sól?”

„Abym mogła cię lepiej słyszeć”

Czy ja ogłuchłem?

Intuicja kontra interpretacja

Trzecie prawo: MĘŻCZYŹNI I KOBIETY KOMUNIKUJĄ SIĘ INACZEJ

Komunikacyjne wpadki

Można się tego nauczyć

Różnice sprzyjają konfliktom

Niełatwe rozmowy

Cisza zabija

On milczy, ona mówi

Zaszyfrowane przekazy

Szukając głębszego znaczenia

Nie baw się w Boga

Czwarte prawo: MĘŻCZYŹNI I KOBIETY PRAGNĄ CZEGOŚ INNEGO

Czego chcą faceci

Ulepszać związek… a po co?

Czyja to wina?

Nikt mnie tu nie szanuje!

Nawet Bóg szanuje mężczyzn

Jak się nie zepsuło, to po co naprawiać?

Twarde babki

Otwórz oczy

Rola Kościoła

Czego pragną kobiety

Wybierz mnie!

Piąte prawo: KOBIETY DAJĄ, MĘŻCZYŹNI BIORĄ

Jak dostać to, czego chcesz

Szóste prawo: PRAGNIENIE BYCIA RAZEM

Kiedy wygasa pragnienie

Bóg pragnie być z nami

Bezwarunkowe pragnienie

Jak zanika pragnienie

Skamieniałe serce

Siódme prawo: PRAWO MIŁOŚCI

Granice ludzkiej miłości

Boża miłość

Miłość wcielona

Bóg chce cię zabić (oczywiście nie dosłownie)

On cię wywyższy

Zasada wzajemności oddziaływań

Anatomia Bożej miłości

Postawę Bożej miłości cechuje cierpliwość

Postawę Bożej miłości cechuje uprzejmość

Postawa Bożej miłości nie ma nic wspólnego z zazdrością

Postawa Bożej miłości nie ma nic wspólnego z prostackim zachowaniem

Postawa Bożej miłości nie ma nic wspólnego z puszeniem się i wynoszeniem nad innych

Postawa Bożej miłości nie ma w sobie złośliwości

Postawa Bożej miłości nie ma nic wspólnego z egoizmem i samolubstwem

W postawie Bożej miłości nie ma czegoś takiego, jak rozpamiętywanie swoich krzywd

Postawa Bożej miłości nie czerpie satysfakcji z niesprawiedliwości, lecz zawsze współweseli się z prawdą

Postawę Bożej miłości cechuje zdolność zniesienia wszystkiego

Postawę Bożej miłości cechuje to, że nigdy nie traci ufności ani nadziei

Trwanie w Bożej miłości sprawia, że potrafimy przetrwać wszystko

Ludzi pełnych Bożej miłości cechuje to, że nigdy się nie poddają, nigdy nie ustają!

CZĘŚĆ III. SEKS, KŁAMSTWA I INTERNET

A co seks ma z tym wspólnego?

Krótka lekcja historii

Przypowieść

Jak ważny jest seks w małżeństwie?

Wojny o seks

Teraz coś dla ciała

„Śpisz?”

Każdy pragnie inaczej

Tylko dla kobiet

Pięć kroków do udanego seksu

KROK 1: Romans

KROK 2: Gra wstępna

KROK 3: Wytrzymałość

KROK 4. Prywatność

KROK 5. Wyłączność

Zdrowa żądza – czy na pewno?

Fantazje seksualne

Antykinseyowski raport

Nie majstruj przy kablu

Niebezpieczeństwo

Co można, to można

Oszukane pokolenie

Prezerwatywy

Przepis na MUS

Król jest nagi

Wgraj właściwe oprogramowanie

Prawdopodobne szkody

A co z kobietą?

Chłopaki tracą najwięcej

Likwidacja szkód

Przemiana

CZĘŚĆ IV. DOPÓKI NAS ŚMIERĆ NIE ROZŁĄCZY

Uczciwa walka

Małżeńska huśtawka

Burzenie murów

Małżeńskie walki na pięści

Jesteście zespołem

Nie wszystkie chwyty są dozwolone

Można się sparzyć

Wyluzuj!

Tetrowe małżeństwa

Jak pies z kotem

Duch konsumpcjonizmu

Małżeństwo jako towar

Każdy chce iść do nieba, ale nikt nie chce umrzeć

Bożki

Bożek o imieniu Szczęście

Bożek o imieniu Łatwizna

Rozczarowanie

Mit rozwodu

Propaganda rozwodu

Dobre, złe i brzydkie

Małżeństwo to maraton

Wyzerowanie

Zabijanie na zlecenie

Ostateczne wyzerowanie

Jak przebaczyć

Dawid i Batszeba

Bibliografia

Przypisy

Inne tytuły

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

„Mark Gungor mówi o słabościach współczesnych małżeństw bezpośrednio i z dużą dawką humoru, jednocześnie wskazując praktyczne sposoby na poprawę relacji małżeńskiej”.

Ken Davis
autor, komik,
gospodarz programu radiowego „Lighten up and live!”

„Co może być lepsze niż wypracowywanie lepszych relacji w małżeństwie przez śmiech? Mark Gungor ma do tego dar. Jego pełne entuzjazmu przesłanie demaskuje kłamstwa, które wgryzły się w naszą kulturę i przywraca wiarę w to, że każdy może cieszyć się szczęśliwym, zmysłowym i satysfakcjonującym małżeństwem. Gungor jest naszym dobrem narodowym. Ta książka jest dowodem na to, że na papierze jest tak samo inspirujący i bezpośredni jak na żywo podczas swoich seminariów”.

Diane Sollee
założycielka i prezeska organizacji Smart Marriages

„Uwielbiam książki, które mówią o sprawach poważnych z humorem i dystansem. Mark Gungor ma kompetencje i wystarczająco duże doświadczenie, by wypowiadać się na temat małżeństwa z pozycji eksperta. Jego życiowe spojrzenie na damsko-męskie sprawy oraz lekki styl sprawiają, że łatwiej jest zmierzyć się z prawdą w temacie, w którym wielu małżonkom nie jest do śmiechu. Ta książka pomoże wam lepiej się zrozumieć, opanować reguły uczciwej walki oraz podkręcić atmosferę w waszej sypialni”.

Dr Tim Kimmel
prezes Family Matters,
autor książki Bohaterowie wyrastają w domu

„To coś więcej niż książka, to głębokie przeżycie. Poczuliśmy się zrozumiani, wzmocnieni i dobrze poinformowani. Na pewno i ty skorzystasz!”.

Matt i Laurie Crouch
Trinity Broadcasting Network

„Książki o małżeństwie? Przeczytałem chyba już wszystkie. Ta jest najlepsza – konkretne rady bez owijania w bawełnę, a do tego można się pośmiać. To pierwsza książka o tematyce małżeńskiej, która oddaje sprawiedliwość mężczyznom i ma wyzwalający wpływ na kobiety”.

David Murrow
autor książki Mężczyźni nienawidzą chodzić do kościoła

Mojej kochanej Debbie

Kiedy się pobraliśmy, byliśmy

bardzo młodzi (osiemnaście i dziewiętnaście lat),

potwornie biedni (w zasadzie byliśmy hipisami

– naszym pierwszym domem był ciasnawy namiot)

i żałośnie głupi (patrz dwa poprzednie punkty),

ale nasza podróż przez życie stała się

przedmiotem zazdrości milionów osób.

Nasze wspólne życie jest dowodem na to,

że kluczem do małżeńskiego sukcesu

jest uparte trzymanie się postanowienia,

by zawsze postępować właściwie.

Dziękuję Ci za to, że jesteś ze mną.

Podziękowania

Dziękuję:

• mojemu bratu Edowi za jego cenne wskazówki; bez niego ta książka by nie powstała;

• Terry Kohler, która pozytywnie wpłynęła na miliony małżeństw;

• rodzinie Uhlmannów za ich miłość i wsparcie;

• Diane Brierley i Joy Groblebe, które przeczytały tę książkę tyle razy, że powinno to być karane;

• mojej mamie, która zaszczepiła mi przekonanie, że jeśli się na coś uprę, mogę wszystkiego dokonać;

• i moim dzieciom: Leslie, Rossowi, Philowi i Kirsty oraz wnukom: Parkerowi, Keyan i Monty’emu.

Ostatecznie celem małżeństwa jest budowanie silnej i zdrowej rodziny. Wszystko sprowadza się do rodziny.

— Wprowadzenie —

Pomimo tytułu, ta książka nie jest rozprawą na temat korzyści płynących ze śmiechu ani też zbiorem śmiesznych opowiadań na temat małżonków. Nawiązuje ona do mojego seminarium zatytułowanego Przez śmiech do lepszego małżeństwa, którego celem jest zainspirowanie i odmienienie życia małżeńskiego tych, którzy w nim uczestniczą. Tytuł mówi o śmiechu, ponieważ używam w nim wiele zabawnych anegdot i porównań. Moje wykłady na żywo przypominają raczej występ komika niż sesję z psychologiem rodzinnym, a mimo to dziesiątki tysięcy ludzi zaświadcza, że usłyszane treści zainspirowały do pozytywnej zmiany, a nawet ocaliły ich małżeństwo. Zatem, choć czytając tę książkę, uśmiechniesz się czy nawet wybuchniesz śmiechem, moim celem jest dostarczenie ci przydatnych informacji, dzięki którym będziesz mogła odnieść sukces w relacji małżeńskiej.

Podzielam zdanie Davida Viscotta[1], który pisze:

„Związki rzadko umierają nagłą śmiercią. Zazwyczaj konają długo i powoli, ponieważ zaangażowani w nie ludzie nie wiedzą, jaki rodzaj troski, pracy, miłości jest im potrzebny lub też wiedzą, ale są zbyt leniwi lub przestraszeni, by spróbować”.

Ludzie mają mnóstwo dziwnych poglądów na temat miłości i małżeństwa. Niektórzy uważają, że jeśli coś ma się udać, to  s i ę   u d a.  Inni są zdania, że w poszukiwaniu szczęścia trzeba zdać się na instynkt. Jest w tym ziarnko prawdy – w relacji z drugim człowiekiem istnieje coś takiego jak instynktowne zachowania. Doświadczenie jednak pokazuje, że nie należy polegać jedynie na instynkcie.

Spotkałem się z twierdzeniem, że kluczem do małżeńskiego szczęścia jest romantyzm. Moja żona i ja kochamy się od dzieciństwa. Może i brzmi to romantycznie, ale prawdę mówiąc, romantyzm w niewielkim stopniu wpłynął na nasze szczęście. Odegrał oczywiście swoją rolę, ale była to rola raczej drugoplanowa. Jak sól, którą dziś rano doprawiłem jajka. W moim śniadaniu to jajka były najważniejsze, sól wystąpiła jako dodatek. Gdybym postanowił skupić się na soli… ech, marne miałbym śniadanie. Romantyzm jest dobrym dodatkiem do ciężkiej pracy, jaką jest dzielenie życia z drugą osobą, jednak sam w sobie nigdy nie może stanowić głównego składnika małżeńskiego dania. (Później zrozumiecie dlaczego).

Tym, co czyni małżeństwo wspaniałym, jest praca nad związkiem. Musimy jednak wiedzieć, jak pracować, potrzebujemy odpowiednich umiejętności. Same dobre chęci nie wystarczą. Te umiejętności można w sobie wykształcić, bazując na odpowiedniej wiedzy. Im później je nabędziemy, tym większe prawdopodobieństwo, że będziemy rzucać się z jednego nieudanego związku w następny – za każdym razem popełniając te same błędy i wyciągając z nich wniosek, że także z tym małżonkiem „nie było nam pisane”. Tak stajemy się chodzącą otwartą raną, powoli obrastamy pancerzem i coraz bardziej obawiamy się zaufać komuś, z kim mamy spędzić życie. W takich małżeństwach ludzie przeżywają męczarnie i w rezultacie się rozchodzą.

Dobra wiadomość jest taka, że typowe problemy małżeńskie można rozwiązać dość łatwo, o ile małżonkowie są gotowi przyjrzeć się swojemu małżeństwu i chcą poświęcić czas na zrozumienie siebie nawzajem. To jest powód, dla którego napisałem tę książkę.

Drogie Panie, nie ma powodu do obrazy, jeżeli wasi mężowie nie zechcą podjąć się tej lektury. Większość facetów ani myśli o przeczytaniu całej książki na temat związków. Jednakże możecie zaproponować im krótkie fragmenty, którymi szczególnie chciałybyście się z nimi podzielić. Z piątego rozdziału dowiecie się, że mężczyźni lubią dzielić sobie większe partie na małe odcinki. Jeśli chcecie, żeby mąż coś z tego zrozumiał, poproście go o przeczytanie krótkiego fragmentu. Gdy to zrobi, porozmawiajcie z nim  t y l k o   n a   t e n   j e d e n   t e m a t   t a m   p o r u s z o n y.  Mężczyznom żaden temat nie jest straszny – pod warunkiem, że jest jasno określony. Nienawidzimy, gdy jeden wątek przechodzi w następny i tak bez końca…

Dziewczyny, pamiętajcie także o tym, że mężczyźni nie widzą potrzeby ulepszania swoich związków. Skoro się nie zepsuło, to po co naprawiać? Faceci uważają, że najlepszą rzeczą, jaką można zrobić dla swojego małżeństwa, to zostawić je w spokoju. Czytanie książki na temat związków damsko-męskich jest dla faceta równie przyjemne, jak leczenie kanałowe u dentysty lub wizyta u proktologa.

Kobiety natomiast lubią rozwijać swoje więzi. Pielęgnują je niczym prawdziwy ogród – sieją, nawożą, przycinają, wyrywają chwasty i cieszą się każdym najmniejszym postępem. Perspektywa przeczytania książki na temat relacji interpersonalnych jest dla kobiet na tyle ekscytująca, że przeciętna kobieta zacznie z ciekawością wertować jej kartki przy najbliższej okazji. Dlatego pozwolę sobie założyć, że większość moich Czytelników stanowią kobiety. Nie ma obaw, treści, które tu przekazuję, są tak odkrywcze i mają taką moc przemieniania związków, że do tego tanga wystarczy jedno z was. Uwierz mi, że jeśli zastosujesz się do moich zaleceń,  o n   t a k ż e   z a t a ń c z y.

Zanim pójdziemy dalej, poproszę cię o cierpliwe znoszenie uogólnień, które będę stosował w całej książce. Generalizacje mają to do siebie, że przekazują coś, co  g e n e r a l n i e  jest prawdą, choć nie zawsze. Przykład: mężczyźni są generalnie bardziej zainteresowani seksem niż kobiety. Jednakże zdarzają się małżeństwa, w których to żona wykazuje w tej dziedzinie więcej inicjatywy. (Jeśli jesteś mężczyzną i ten temat dotyczy ciebie, myślę, że nie przesadzę, gdy wypowiem się w imieniu większości facetów: „Nienawidzimy cię!”). Za każdym razem, gdy spotkasz się z podobnymi uogólnieniami, postaraj się odnieść je do swojej sytuacji, osobowości i doświadczenia. Choć mogą zdarzyć się wyjątki, stereotypy płciowe są tak silne, że trudno je ignorować, dlatego też się do nich odnoszę.

Jeden z moich ulubionych wersetów Pisma świętego brzmi: „Gdzie nie ma wołów, obora jest czysta, lecz dzięki sile wołów plon jest obfity”[2]. Znaczenie jest chyba jasne: gdzie nie ma wołu, nie ma też gnoju. Jeśli nie lubisz gnoju, musisz pozbyć się wołu, a przecież wół jest czymś dobrym – dzięki niemu mamy „obfity plon”. I tu pojawia się nasz problem: jeśli chcemy cieszyć się korzyścią płynącą z wołu, musimy zaakceptować gnój, który dostajemy w pakiecie.

Małżeństwo jest czymś dobrym. Bycie z drugą osobą przynosi nam wiele korzyści, choć także i problemy. Nie istnieje taki twór, jak małżeństwo wolne od gnoju problemów. Z tego powodu Apostoł Paweł doszedł do wniosku, że „nie ma nic złego w tym, by ludzie pozostawali w stanie wolnym”[3]. Wprawdzie małżonkowie żyjąc razem, nie grzeszą, ale ściągają na siebie „wiele dodatkowych utrapień”[4].

Tych wersetów nie cytuje się na ślubach. Nie widziałem też żadnej okolicznościowej kartki, która mówiłaby coś na ten temat. Nie chcemy przyznać, że kiedy nabywamy małżeńskiego wołu, będziemy też musieli przerzucać małżeński gnój. Tak właśnie się dzieje, a mimo to małżeństwo jest cudowną sprawą. Uwielbiam być mężem! Bo jaka jest dla człowieka inna droga? Samotność przez całe życie? To też niełatwa sprawa. Chcę powiedzieć, że każdy nasz wybór pociąga za sobą pewne wyzwania.

Jeśli uważamy, że jedyne, co mamy z małżeństwa, to kupa gnoju, nasz wół jest bardzo chory. Mogę pomóc ci coś z tym zrobić.

Problem leży gdzie indziej – wielu ludzi w ogóle nie życzy sobie mieć do czynienia z gnojem i kiedy konfrontują się z czymś, co śmierdzi, dochodzą do przekonania, że poślubili niewłaściwą osobę.

Zanim zaczniemy naszą przygodę, muszę powiedzieć jeszcze o jednym. Albert Einstein[5] powiedział: „Istotnych problemów nie da się rozwiązać, będąc na tym samym poziomie myślenia co wtedy, gdy je sobie stworzyliśmy”. Wniosek jest taki: jeśli chcemy rozwiązać istotne problemy w swoim związku, musimy być gotowi zacząć myśleć inaczej, a ja ci w tym pomogę. Jedne pomysły podekscytują cię, inne – najzwyczajniej wkurzą. Jednak nie odrzucaj tego od razu. Przeczytaj. Pomyśl. Zastanów się. Miej odwagę przenieść swoje małżeństwo na następny, lepszy poziom.

Mark Gungor

Green Bay, Wisconsin

— CZĘŚĆ I —

Przygotowanie gruntu

— 1 —
PARTNER IDEALNY

Razem z Deb przylecieliśmy do Raleigh w Północnej Karolinie na jeden z naszych wykładów z cyklu „Przez śmiech do lepszego małżeństwa”. Podczas moich weekendowych wystąpień zazwyczaj mówię nieustannie przez mniej więcej sześć godzin, czym narażam na nadmierną eksploatację moje struny głosowe. Mając tego świadomość, staram się odpowiednio wcześniej ograniczać mówienie i odrzucam wszelkie zaproszenia do programów radiowych lub telewizyjnych, propozycje wywiadów i tak dalej. W piątkowy poranek poprzedzający moje wystąpienie w Raleigh mój przyjaciel, a zarazem pastor tamtejszej wspólnoty, Steve Coronna, poprosił mnie o występ w swoim programie „Jak budować udane małżeństwo”. Niechętnie, ale jednak zgodziłem się przez wzgląd na moją przyjaźń ze Steve’em.

Planowałem wyjechać z hotelu o 9:15 i ruszyć prosto do studia. Nie jestem rannym ptaszkiem i – dając temu dowód – spałem tak długo, jak tylko się dało. W pośpiechu wziąłem prysznic, ogoliłem się i przyczesałem tę resztę włosów, które mi zostały, po czym ruszyłem w kierunku walizki, by zaopatrzyć się w czyste gatki. Niestety żadnych nie znalazłem. Jako że jestem typowym facetem, który nie jest w stanie niczego znaleźć, choćby miał to przed oczami, nie popadłem w panikę, ale zawołałem do żony, która po mnie zajęła łazienkę.

– Hej, Debbie, gdzie są moje majtki?

– No jak to gdzie? W walizce!

– Nie – odparłem. – Patrzyłem i tam ich nie ma.

Wkurzona Debbie wypadła z łazienki i rzuciła się na walizkę, by wskazać mi to, czego najwyraźniej nie potrafiłem dojrzeć. Po chwili jednak zaczęła się śmiać i oznajmiła:

– Wygląda na to, że ich nie spakowaliśmy.

„Nie spakowaliśmy?!”. Zacząłem panikować. „Nie mam gaci?”. Mój mózg zalał potok myśli: „Mam dziś spotkania z ludźmi, wystąpienie w telewizji. Nie mam czasu na tego rodzaju problemy!”.

„A może by tak wczorajsze…”. Mój mózg przełączył się z trybu „Panika” na tryb „Rozwiązywanie problemu”. Trochę to niekomfortowe, ale zawsze to jakiś plan. Nagle dotarło do mnie, że moje bokserki leżą mokre na podłodze w łazience i nie ma już czasu na suszenie. Musiałem wyjść natychmiast, jeśli miałem zdążyć na czas.

Zostały mi tylko dwie opcje: a) pójść tak jak stałem, nieskrępowany majtkami; lub b) zrobić rzecz niewyobrażalną – założyć bieliznę mojej żony. Kiedy więc roztrząsałem obie możliwości, mój wzrok padł na parę majtek Debbie. Były zrobione z gładkiej bawełny i gdyby nie napis „Victoria’s Secret” na elastycznej gumce, mogłyby uchodzić za męskie.

„Odważyć się?” – rozważałem.

Każdy facet, któremu później opowiadałem tę historię, bez wahania wybrał opcję „a”, nie biorąc w ogóle pod uwagę opcji „b”, nawet za cenę utraty zdrowia i życia. Większości mężczyznom założenie damskiej bielizny w ogóle nie mieści się w głowie – budzi zbyt wiele niepokojących skojarzeń. Ja jednak nie mogłem wyobrazić sobie całego dnia bez majtek. Dla mnie to zbyt wiele swobody. Nie byłbym w stanie się skupić.

Wybrałem więc opcję „b”. Szybko wciągnąłem na siebie majtki mojej żony, ubrałem się i wypadłem z hotelu, niewiele myśląc o tym, co właśnie zrobiłem.

Zdążyłem przejechać kilka kilometrów, gdy nagle mi zaświtało, że mam na sobie majtki zadrukowane logo znanej marki produkującej damską bieliznę. „Wielkie nieba! A jeśli będę miał wypadek?”. Wyobraziłem sobie siebie leżącego na poboczu i lekarzy próbujących ściągnąć ze mnie spodnie podczas ratowania mi życia. Widziałem, jak się z nimi szarpię, krzycząc: „Pozwólcie mi umrzeć!”.

Wkrótce dotarłem do celu i całą uwagę skupiłem na nagraniach, które miały być emitowane przez kolejnych kilka tygodni. O ironio! Patrzyłem w kamerę, rzucając mężczyznom wyzwanie, mężczyznom, którzy mają być  p r a w d z i w y m i  mężczyznami, nie gośćmi żyjącymi w wirtualnym świecie telewizji, gier wideo i internetowego porno, a przez cały czas miałem na sobie damskie majtki! Koncentrowanie się na programie było wyjątkową mordęgą.

Kiedy po skończonych nagraniach czekaliśmy na stolik w restauracji, coś we mnie pękło i musiałem się przyznać. Pochyliłem się w stronę Steve’a i Connie i szepnąłem, że muszę im coś wyznać. Niewiele rzeczy tak ludzi pociąga jak otwarta spowiedź, więc nachylili się konfidencjonalnie w moim kierunku, a ja zrelacjonowałem im wydarzenia tego poranka. Gdy w końcu dotarłem do punktu, w którym musiałem przyznać, że mam na sobie majtki mojej żony, Steve krzyknął i odskoczył ode mnie jak oparzony. (Chyba już mówiłem, że faceci mają problem z takimi sprawami). Zgodził się zjeść ze mną lunch pod warunkiem, że nie będę go dotykał. Poprosił mnie także, żebym nigdy nie wspominał go z imienia, gdy komukolwiek będę opowiadał tę historię (hej, od czego są przyjaciele?).

Morał z tej historii

Podzieliłem się z wami tą wstydliwą historyjką po to, żeby zilustrować pewną kwestię. Jeśli chcemy przetrwać różnorakie rozczarowania i nie wyłożyć się na niespodziewanych życiowych zakrętach, musimy być gotowi na zmianę, dostosować się, budować na tym, co mamy, a także wytrwale robić rzeczy, których normalnie byśmy się w ogóle nie podjęli. Pomimo naszych najlepszych chęci życie nie zawsze układa się tak, jakbyśmy sobie życzyli. Dotyczy to zwłaszcza związków damsko-męskich.

Miłość może być zwodnicza. Tak łatwo się zakochać. Swoboda w komunikowaniu się z tą drugą osobą przekonuje nas, że ona jest „tą jedyną”. Dobrze się nam rozmawia, wreszcie możemy być sobą. Czerpiemy radość z przebywania we własnym towarzystwie. „To takie proste” – myślimy. „To musi być to!”. „Tak” – podpowiada nam wygłodniałe serce. „To na pewno TO! Prawdziwa miłość zawsze przychodzi bez trudu!”.

Wchodzimy więc w to na poważnie, przysięgamy, że będziemy razem „dopóki śmierć nas nie rozłączy”. Wiemy, że to dobra decyzja, bo wszystko przychodzi tak łatwo. Ta łatwość musi być znakiem od Boga, nieprawdaż?

Po odejściu od ołtarza zaczyna się prawdziwe życie. No i co? Zgadnijcie. No właśnie. Wcale nie jest łatwo.

Mężczyźni i kobiety zaczynają wspólną podróż z wiarą, że zetknął ich los, zaczynają się umawiać i w końcu stają przed ołtarzem. Wierzą, że skoro spędzili ze sobą tyle czasu, to zdążyli dobrze się poznać. Wiedzą, czego się spodziewać, i czują się bezpiecznie, bo znaleźli idealnego partnera na całe życie. Ale ponieważ zakochanie jest rodzajem odurzenia, ludzie wcale nie znają się nawzajem tak dobrze, jak im się wydaje.

Początek wspólnego życia przypomina zderzenie z betonową ścianą, po którym następuje szok i przerażenie. Szok, ponieważ różnice, które ich do siebie przyciągnęły, nagle ich odpychają. Przerażenie, bo fala złości i frustracji sprawia, że małżeństwo i dalsze życie razem wydają się nie do zniesienia.

W Starym Testamencie czytamy: „Zbyt długie oczekiwanie wyczerpuje duszę”[6]. Innymi słowy, jeśli nie możemy się doczekać, by było tak, jak chcemy, czujemy się zranieni, nie mamy ochoty na „och” i „ach”, chcemy tylko uciec od tego, co sprawiło nam ból. To nie jest dobre rozwiązanie.

Prawda jest taka, że romantyczne wyobrażenia i oczekiwania zazwyczaj psują relacje małżeńskie, zamiast je budować. Ponieważ te wyobrażenia rzadko znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości, szybko zamieniają się w niezadowolenie. Jeśli spodziewałaś się życia na fali euforii, a mianowicie tego, że będą was budzić świergoczące ptaszki, króliczki będą odkurzać dywany, a wiewiórki zmywać po obiedzie – naćpałaś się ostro małżeńskiej marihuany.

Ciężko jest to przełknąć. Panie dość szybko odkrywają, że wielbienie, dopieszczanie i dogadzanie, którego tak hojnie doświadczały w czasie narzeczeństwa, długo nie potrwało. Dochodzi do tego, że kobiety czują się jak własność Petera[7], który swoją żonę zamknął w skorupie dyni, bo tam miało jej być najlepiej. Kobiety odkrywają, że ich książę z bajki jednak bardziej przypomina żebraka. Wyśniony mężczyzna przeobraża się w potwora z najgorszych koszmarów.

Mężczyźni także doświadczają przykrego rozczarowania, ale tylko na myśl, że mogliby rozczarować jakąkolwiek kobietę. „Jak to możliwe?” – pytają sami siebie. „Mama zawsze mówiła, że jestem idealny”. Mężczyźni nie cierpią, gdy odpada im etykietka księcia z bajki. My, faceci, rozumujemy tak: okres randkowania się skończył, teraz jest małżeństwo. Zdobyliśmy dziewczynę. Słowo się rzekło, klamka zapadła. Teraz możemy poświęcić całą naszą uwagę (wcześniej skierowaną na gonienie za dziewczyną) nowym przedsięwzięciom. Jest tyle gór do zdobycia, wojen do wygrania, mórz do przepłynięcia i oczywiście gier, w które jeszcze nie grałem! Z przykrością to mówię, ale wielu facetów uważa, że „tak” wypowiedziane przed ołtarzem wszystko już załatwiło. Dzieje się tak dlatego, że patrzymy na związki w kategoriach podbojów. A jak już coś zostało zdobyte, można ruszyć ku nowym wyzwaniom.

W pewnym sensie to, co mamy, przestaje być celem i znika nam z oczu. Wystarczy pół roku, by nowy samochód przestał zachwycać swoją nowością, często też nie poświęcamy wystarczającej uwagi ludziom, których kochamy. Nie robimy tego celowo, po prostu nie rozumiemy, dlaczego mamy starać się o coś, co już jest nasze. W ten sposób romantyczny wybranek serca staje się bezmyślnym i nieczułym właścicielem żony. (Nie mówię, że to jest w porządku ani że tak ma być, ale często tak właśnie bywa). Męski szok i następujące po nim przerażenie są wynikiem odkrycia, że nasze żony już nie uważają nas za najlepszych facetów na świecie. Jak to? Przecież jesteśmy mężczyznami, spowija nas magiczna aura wspaniałości nadana nam przez fakt posiadania penisa.

Ech, potworne rozczarowanie, aż się słabo robi. Kiedy małżeństwo składa się z zawiedzionej żony i obrażonego męża, obojgu łatwo przychodzi do głowy, że dokonali niewłaściwego wyboru. Dlaczego? Bo już nie jest  ł a t w o.  Jest bardzo, bardzo trudno.

„To nie może być miłość!” – krzyczy zrozpaczone serce. „Musiałam (musiałem) się pomylić! Nie powinniśmy się pobierać. Nie pasujemy do siebie”.

Na tym etapie zaczynają się kłótnie i niezwykle ważne jest to, jak para sobie z nimi poradzi (napiszę o tym później). Niektóre pary walczą ze sobą otwarcie, inne po cichu. Najważniejsze, żeby ludzie chcieli się spierać, aż dojdą do rozwiązania korzystnego dla obojga. To wymaga elastyczności: jedni przeciągają linę, inni czule się godzą, jeszcze inni – a niech tam – wymieniają się bielizną (jeśli okoliczności tego wymagają).

Jednakże wielu ludzi nie chce ani walczyć, ani szukać kompromisów. Kiedy ich oczekiwania nie spełniają się, pojawia się „rana duszy” i chcą się wycofać. Niespełnione oczekiwania niszczą związek jak rdza. Małżeńskie obietnice okazały się bez pokrycia, czas zacząć szukać szczęścia gdzie indziej. Konflikt, który jest nieodłączną częścią każdego związku, i dzięki któremu można zbudować intymność, jest dla nich dowodem na to, że zadali się z niewłaściwą osobą. Przecież obietnica prawdziwej miłości może się ziścić tylko wtedy, gdy poślubimy tę jedną jedyną przeznaczoną nam osobę, tak? Nie!

To, co teraz powiem, osłabi moją popularność wśród pań, ale idea „tej jednej jedynej osoby” przeznaczonej nam przez Boga jest jedynie myślą przewodnią przesłodzonych, tanich romansowych czytadeł i nie ma żadnego odzwierciedlenia w myśli chrześcijańskiej.

Mit

– Kiedy dorośniesz – szepnął wiatr do ucha młodej dziewczynie – spotkasz tego jedynego, z którym będziesz dzielić życie, i zaznasz radosnej, ekscytującej miłości. Zostaniecie złączeni w jedno więzami małżeńskiej rozkoszy.

– Skąd będę wiedziała, że to ten jedyny? – zapytała dziewczyna. – Jak znajdę swojego wybranka?

– Och, tym się nie martw – pocieszył ją wiatr. – Bratnie dusze łączy przeznaczenie. Spotkasz tego jedynego i będziesz z nim szczęśliwa na zawsze.

Koncepcja „bratniej duszy” – kogoś jedynego, przeznaczonego tylko dla mnie – pochodzi z mitologii greckiej, a konkretnie z mitu o kłótni między ludźmi a Zeusem. Według mitologii ludzie mieli pierwotnie po cztery ręce, cztery nogi i jedną głowę z dwiema twarzami. Zeus obawiał się, że ludzka rasa może stanowić zagrożenie dla władzy bogów. Postanowił więc przepołowić każdego człowieka, skazując go na wędrówkę w poszukiwaniu utraconej połowy – „bratniej duszy”. Uważano, że nasze pragnienie miłości doskonałej jest wynikiem chytrego planu Zeusa. Nieustannie poszukując „drugiego ja”, ludzie nie mieliby czasu na mieszanie się w sprawy bogów.

Według tej opowieści nasza „bratnia dusza” jest dla nas jedyna i niezastąpiona, z żadnym innym człowiekiem nie będziemy tak szczęśliwi. Dziś miliony ludzi opierają swoje małżeńskie szczęście na tym greckim micie.

Jeśli mój związek jest w kryzysie, to nie dlatego, że ja zawiodłam. Ja po prostu nie znalazłam „tego jedynego”. Kiedy przychodzi porażka, najlepsze co my, śmiertelnicy, możemy zrobić, to spalenie mostów i wyruszenie na poszukiwanie „bratniej duszy”, z którą nareszcie będziemy szczęśliwi.

No proszę was! Czy pomysł, że kiedyś byliśmy czworonogami o podwójnej twarzy nie wydaje się wam odrobinę szalony? Czy idee zawarte w mitycznych opowieściach nie są tylko… mitami? Jednakże ta konkretna idea zdołała podbić świat. Wielu ludzi dziś w nią wierzy, nawet jeśli nie wierzą w Zeusa.

Pomieszanie mitu z wiarą

Pogląd na istnienie jedynej przeznaczonej nam osoby przeniknął nawet do chrześcijańskiej wizji miłości i małżeństwa. Współczesne społeczeństwo nadaje temu wymiar duchowy. Naucza się: „Bóg wybrał dla ciebie idealną osobę”.

Czyżby?

Dla mnie takie gadanie jest szczytem narcyzmu i koncentracji na własnej osobie. Bóg nie stworzył żadnego człowieka tylko po to, by zaspokajał twoje potrzeby i sprawił, że poczujesz się spełniona. Mimo to wiele pobożnych osób modli się o odnalezienie „tej jedynej” lub „tego jedynego” zamiast trzeźwo i z biblijnej perspektywy zacząć przyglądać się osobom, które spotyka.

Ewangeliczni pastorzy wznoszą się pod tym względem na jeszcze wyższy poziom, zachęcając rodziców do tego, aby od samego początku modlili się o odnalezienie tej jednej jedynej osoby przeznaczonej dla ich pociechy. A gdzie modlitwa, by ich dzieci nauczyły się prawości, mądrości, poświęcenia, dobroci, które uczynią je wspaniałymi towarzyszami życia  j a k i e j k o l w i e k   o s o b y?  Cóż, najwyraźniej oddają chwałę Zeusowi.

Pewnie wielu zaskoczę, ale nie ma w Biblii żadnych podstaw do uzasadnienia postawy poszukiwania „bratniej duszy”. Biblia nigdzie nie mówi nam, byśmy szukali swej „drugiej połówki”. Uczy nas natomiast, jak żyć zgodnie z osobą, którą wybraliśmy. A to zupełnie co innego. Pierwsze podejście zakłada, że życie, miłość, małżeństwo są częścią Boskiego Planu i dlatego też zależą bardziej od Boga niż od nas. Drugie, znacznie bardziej biblijne, mówi, że udane życie, miłość i małżeństwo są wynikiem kierowania się przez dwoje ludzi Bożymi zasadami – zasadami, które nigdy nie zawodzą. Ta wersja, umieszczająca prawdziwą miłość i małżeństwo w sferze ludzkiej odpowiedzialności, nie jest ani tak romantyczna, ani tak pociągająca jak greckie opowiastki.

Wielu wierzących obrusza się, słysząc takie tezy: „A co z Izaakiem, który modlił się, by Bóg przyprowadził mu do studni właściwą kobietę”? Przede wszystkim Izaak nigdy się o to nie modlił – zrobił to służący Abrahama. Abraham wysłał sługę do swojej ojczyzny, aby znalazł pośród krewnych żonę dla Izaaka. To prawda, służący się modlił, żeby Bóg pomógł mu znaleźć tę właściwą dziewczynę, ale nie chodziło mu wcale o tę jedyną i niepowtarzalną „bratnią duszę” Izaaka – chciał po prostu znaleźć osobę spokrewnioną z Abrahamem. Księga Rodzaju mówi nam, że służący oddał chwałę Bogu dopiero wtedy, gdy dowiedział się o istniejącym pokrewieństwie.

Jeśli nie przeszkadzałoby ci, że jeden z pracowników taty zabawi się w swatkę i poszuka ci męża wśród dalekich kuzynów, pewnie byłoby na miejscu, gdybyś pomodliła się o doprowadzenie go do właściwej osoby. Poza tym Biblia jasno mówi, że małżeństwo jest naszym wyborem, nie realizacją jakiegoś Boskiego dekretu. W zasadzie znajduję w Biblii tylko dwie[8] sytuacje, w których Bóg wskazał komuś konkretną osobę.

Bóg nakazał Józefowi pozostanie z Marią, którą przecież wcześniej on sam wybrał sobie za żonę. Józef chciał ją opuścić na wieść o ciąży, bo wiedział, że nie on jest ojcem dziecka. Bóg, poprzez anioła, objawił mu wtedy, że jej ciąża jest wynikiem działania Jego Ducha. Pamiętajmy jednak, że nawet w tym przypadku Józef wybrał Marię już wcześniej.

Drugim przykładem małżeństwa w jakiś sposób zaaranżowanego przez Boga jest związek proroka Ozeasza, któremu Bóg nakazał poślubić prostytutkę. (Przyznaję, że jeśli rozważamy małżeństwo z czynną zawodowo prostytutką, prawdopodobnie powinniśmy poczekać na podobny Boży nakaz, zanim się zdecydujemy na taki krok). Jednak nawet wtedy, Bóg nie wskazał mu konkretnej osoby. Ozeasz miał sam ją sobie wybrać!

Choć Pismo święte o tym nie wspomina, w tej paplaninie o „bratnich duszach” jest coś, co porusza w ludzkich sercach jakąś wrażliwą strunę. Chcemy w to wierzyć, bo to takie romantyczne. To pragnienie wpisane w naszą psychikę sprawia, że czytając Biblię, interpretujemy ją po swojemu. To przykre, że święte Pisma, które przez wieki przyniosły pociechę niezliczonym rzeszom śmiertelników, były i nadal są wykorzystywane do uzasadniania niedorzecznych hipotez.

Zaryzykuję twierdzenie, że nie rozumiemy fizyki prawdziwej miłości. Tylko tak  m y ś l i m y.  Piosenki, filmy, powieści, programy telewizyjne dają wyraz wierze, w myśl której prawdziwa miłość pojawi się wtedy, gdy spotkamy tę właściwą, przeznaczoną nam osobę. Taka miłość uderzy w nas jak grom z jasnego nieba. Poszukiwanie tego rodzaju romantycznej miłości wciąż otumania umysły wielu osób, nawet tych noszących obrączkę. Rezultat? Rosnąca liczba rozwodów, kurczące się grono szczęśliwych małżonków.

Prawda jest taka, że udane małżeństwo nie jest wynikiem spotkania tej właściwej osoby, odczuwania właściwych emocji, myślenia czy nawet modlenia się we właściwy sposób. Chodzi o  p o s t ę p o w a n i e  we właściwy sposób! Kropka!

Dlaczego Bóg nie wybrał dla nas tej jednej, jedynej, wyjątkowej osoby? Ponieważ On wie, że Jego zasady dotyczące miłości, akceptacji, cierpliwości i przebaczenia sprawdzają się zawsze i wszędzie, niezależnie od tego, kogo poślubimy. Z tego samego powodu Apostoł Paweł nie wspomniał ani słowem o szukaniu dla siebie „bratniej duszy”, ale nakazał, by ludzie wierzący Chrystusowi pobierali się tylko z tymi, którzy wierzą tak samo, a w życiu kierowali się postawą Bożej miłości, która cechuje się cierpliwością, akceptacją i zdolnością przebaczania. Kogoś takiego nazwał „bratem/siostrą w wierze”.

Czas na uczciwe pytanie: Jeśli wiara (zaufanie Chrystusowi) ma wystarczyć, dlaczego tak wiele chrześcijańskich małżeństw się rozpada? Uważam, że tzw. „wierzący” często postępują według innych zasad niż te, które wyznają ustami. Apostoł Jakub zwrócił na to uwagę, pisząc, że wiara bez pełnienia woli Bożej jest martwa[9]. Innymi słowy, jeśli nie postępujemy właściwie, wiara na niewiele się przyda. Jakub naucza, że nasza bierność może zniweczyć wiarę, która została w nas wzbudzona. Jest zupełnie nieistotnym jak uduchowiona czy święta się czujesz, jeśli jesteś niecierpliwa, roszczeniowa, pamiętliwa czy skłonna do narzekań – twoje małżeństwo z pewnością na tym ucierpi.

Małżeńska fizyka

Nieważne, jak wyglądamy, kim jesteśmy, w co wierzymy – wszyscy podlegamy prawom fizyki. Jeśli z prędkością 100 km/h wjeżdżamy samochodem w zakręt, przed którym ustawiono ograniczenie do 50 km/h, najprawdopodobniej zrobimy sobie krzywdę, nawet jeśli tego dnia czujemy dobrą passę, nawet jeśli słuchamy religijnej radiostacji, z lusterka zwisa nam różaniec, a na desce rozdzielczej mamy kiwającego głową „św. Krzysztofa” (który pewnie zakrywa sobie oczy, krzycząc „Aaaaa!”). Żadne talizmany w niczym nam nie pomogą, bo, jak każdy człowiek, podlegamy ustanowionym przez Boga prawom fizyki.

W podobny sposób działają prawa rządzące małżeństwem. Niestety, ludzie nagminnie je łamią, a potem dziwią się, że ich związek popada w ruinę. „Dlaczego mi się nie układa?” – pytają sami siebie. Wtedy w głowie odzywa się głos światowego psychologa (czytaj szatana): „Spójrz prawdzie w oczy! Przyjrzyj się swoim uczuciom. Związałaś się z niewłaściwym człowiekiem, popełniłaś błąd. W małżeństwie nie powinno być aż tak źle. Bóg chce, abyś czuła się kochana. Zdobądź się na odwagę i odejdź”.

Więc odchodzą. Milionami!

Problemem jest jednak nie to, że wybrali niewłaściwą osobę. To oni sami postępują niewłaściwie – w sposób, który jest niszczący dla ich więzi. Jeśli małżeństwo jest do niczego, to znaczy, że ktoś łamie zasady małżeńskiej fizyki. Niestety, wiele osób w ogóle nie zdaje sobie sprawy z jej istnienia.

Nie zgadzam się z teorią o „bratnich duszach”, ale nie widzę niczego złego w szukaniu kogoś naprawdę wyjątkowego, kogoś, kto pod wieloma względami do nas pasuje, z kim nawiążemy niezwykłą nić porozumienia. Jeśli jesteś niezamężna, Czytelniczko, powinnaś się rozejrzeć za mężczyzną, z którym połączy cię uczucie przyjaźni, zażyłości, bliskości, za mężczyzną, który będzie również pociągał cię seksualnie. Myślę, że towarzysza małżeńskiej drogi przez to doczesne życie najłatwiej jest znaleźć, angażując się w różnorakie relacje interpersonalne. Dlatego nie powinniśmy stronić od towarzystwa, ale starannie wybierać. Na udane małżeństwo trzeba sobie bowiem solidnie i mądrze zapracować. Ono bowiem będzie jedynie wynikiem poważnego zobowiązania podjętego przez dwie osoby, które decydują się na wprowadzanie w życie zasad Bożej miłości, a więc: wyświadczania sobie nawzajem dobra, akceptacji, cierpliwości, przebaczenia, poświęcenia i bezinteresowności. Dobre małżeństwo jest owocem pracy, nie łutu szczęścia. U jego podstaw leży pragnienie znalezienia kogoś, kogo można i da się kochać, a nie kogoś, kto spełni wszystkie nasze oczekiwania.

[1] David Viscott (1938–1996) – znany amerykański psychiatra, profesor Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles (UCLA), założyciel Centrum Terapii Naturalnej (przyp. red.).

[2] Księga Przysłów 14,4 NPD.

[3] 1 List do Koryntian 7,1 NPD.

[4] 1 List do Koryntian 7,28 NPD.

[5] Albert Einstein (1879–1955) – fizyk niemiecki, jeden z największych fizyków teoretyków XX wieku, twórca ogólnej i szczególnej teorii względności; laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 1921 roku (przyp. red.).

[6] Księga Przysłów 13,12 NPD.

[7] Peter Zjadacz Dyń (Peter Pumpkin Eater) – postać z popularnej rymowanki dla dzieci (przyp. tłum.).

[8] Dokładnie rzecz biorąc, są w Biblii trzy takie sytuacje. Obok dwóch opisanych przez Autora, mamy jeszcze opis, jak Bóg dał żonę Adamowi (przyp. red.).

[9] List Jakuba 2,26 NPD: „Zrozumcie więc, że jak ciało bez ducha jest martwe, tak samo i wiara – bez pełnienia woli Bożej jest martwa!” (przyp. red.).

— Inne tytuły Oficyny Wydawniczej VOCATIO —

MARK GUNGOR

9 MAŁŻEŃSKICH PORAD, A KAŻDA WARTA MILION DOLARÓW

Mark Gungor, znany z bestsellerowego i cenionego seminarium Przez śmiech do lepszego małżeństwa tym razem powraca jako autor bardzo sympatycznej książki 9 małżeńskich porad, a każda warta milion dolarów. Z charakterystycznym dla siebie poczuciem humoru pisze o relacjach małżeńskich, przytaczając barwne i niezwykle zabawne epizody z własnego życia. Tak więc zasady, które pokazuje, nie są radami jakiegoś tam doradcy czy terapeuty, który sam nie obronił swojego małżeństwa, ale radami szczęśliwego od ponad 38 lat męża, który wie, o czym pisze! Każdy, czytając tę książkę, będzie się doskonale bawić, a przy okazji pozna kilka tajemnic skutecznego wprowadzania trwałych, pozytywnych zmian w swojej relacji małżeńskiej!

Budowanie wspólnego życia trwa latami. To nie dzieje się z dnia na dzień. Droga do spełnienia marzeń jest bardzo często długa i wędrujemy nią wiele, wiele lat. Jasne, niektórym z nas udaje się spełnić swe marzenia dość szybko, ale dla większości ich realizacja trwa bardzo, bardzo długo.

Każda zmiana wymaga czasu. Ta prawda nierzadko jest wyzwaniem dla wielu kobiet, ponieważ to kobiety właśnie nieproporcjonalnie częściej chcą zmieniać swoich mężów. Mężczyznom taka koncepcja jest zazwyczaj obca. W dniu ślubu niejeden mężczyzna patrzy na swoją żonę i myśli: „Mam nadzieję, że nigdy się nie zmienisz”. Wiele kobiet tego samego dnia patrzy na swojego męża, myśląc: „Jesteś super, ale trochę ci jeszcze trzeba pomóc…”.

Mam jednak dobrą wiadomość dla pań: Możecie zmienić swoich mężów! Musicie jednak traktować ich jako „projekt długoterminowy”. W końcu uda wam się zrobić z niego faceta, o jakim marzycie. Niestety, w wielu przypadkach, kiedy to się stanie, on będzie już jedną nogą na tamtym świecie. O tak… to trochę potrwa!

PRZEZ ŚMIECH DO LEPSZEGO MAŁŻEŃSTWA

Dzięki zabawnym, praktycznym i boleśnie szczerym radom Marka Gungora, życie wielu małżeństw na całym świecie zmieniło się nie do poznania. Mark, twórca popularnego seminarium Przez śmiech do lepszego małżeństwa (Laugh Your Way to a Better Marriage®) przedstawia podstawy dynamiki relacji damsko-męskich, ukazując z niezwykłą jasnością przyczyny najczęstszych problemów i proponując praktyczne sposoby ich rozwiązania.

Przez śmiech do lepszego małżeństwa nie jest jednak typowym seminarium dla małżeństw. Zabawne przykłady, jakie podaje Mark, mają w sobie tak wielki ładunek humoru i oryginalności, że trudno będzie wam powstrzymać się od powtarzania ich wszystkim znajomym. Jego prezentacje są pełne komizmu, a przez to łatwe do zapamiętania i bardzo praktyczne. To ułatwia małżonkom przyswojenie wielu cennych spostrzeżeń i natychmiastowe zastosowanie ich w praktyce.

— Inne DVD Marka Gungora —