Copyright © by Agnieszka Jelonek

Wydanie I

Warszawa 2024

I ten, kto kogoś przeżyje, zawsze pozostanie zdrajcą.

Przeżyć kogoś, kogo kochaliśmy tak bardzo, że nawet potrafilibyśmy dla niego zabić, przeżyć kogoś, z kim tyle nas łączyło, że omal nie umarliśmy, jest jedną z tajemniczych, niemożliwych do zakwalifikowania zbrodni życia.

Sándor Márai, Żar, przeł. Feliks Netz

I shut my eyes and all the world drops dead;

I lift my lids and all is born again.

Sylvia Plath, Mad Girl’s Love Song

Jak przetrwać świt, nie używając snu?

Po jego śmierci byliśmy non stop pijani. Nie to, że nie piliśmy wcześniej, ale po tym wszystkim to już naprawdę nie było sensu przestać.

Niedziela, szósta rano. Zaczynam remanent na barze po sobotniej nocy. Na szczęście klub jest pod ziemią i nie ma okien, przez które dzienne światło mogłoby wpaść do środka. Słońce, ludzie i ich niedziela wydają mi się przedstawieniem, na które chętnie oddam bilet. Barman wyciąga absynt. Polewa i podpala kieliszki. Trochę alkoholu wylewa się na bar. Pali się blat, zapalone serwetki unoszą się, a potem opadają wolno jak jakiś czarny śnieg. Palą się kartki, na których zapisujemy, ile czego ubyło w butelkach. Ten moment wydaje mi się adekwatny do rzeczywistości i przynosi trochę ulgi. Wypijam kieliszek, a potem jeszcze dwa. Najchętniej wróciłabym do domu kanałami, bez konieczności wychodzenia na zewnątrz.

Mówił, że chce rzucić papierosy. Czy można powiedzieć, że rzucił, skoro nie żyje?

Nigdzie nie „odszedł”. Umarł i tak to trzeba nazywać. Zostawił mnie totalnie zaskoczoną. Nie było człowieka bardziej żywego niż on. Gdyby przeprowadzić konkurs na najbardziej żywą osobę na świecie, wygrałby na bank.

Staliśmy z rowerami na stromej leśnej skarpie.

– Zjeżdżamy? – zapytał.

Kiedy to mówił, jeszcze chyba w to nie wierzył. Żartował. Potem nagle coś się zmieniło. Ustawił rower przednim kołem w dół, zacisnął palce na hamulcach, stanął na pedałach, rozluźnił dłonie i pojechał slalomem między drzewami, które rozpędziły się jak głupie w przeciwnym kierunku. Mijał je dosłownie o centymetry. Wydawało mi się, że nie utrzyma kierownicy, rower rzucał się na korzeniach.

Na dole zahamował, przednie koło zatrzymało się w miejscu, tylne narysowało wielki okrąg w ziemi. Nie bał się niczego i wtedy to pomyślałam. Że nic mu się nie może stać.

Może coś złego podsłuchiwało moje myśli. Wiosna to głupia suka, plotkara.

Nie mogłam się w nim nie zakochać. Kiedy się pojawił, to na serio wszystko działo się samo, ja tylko próbowałam jakoś to spowolnić. Pierwszy raz zobaczyłam go, kiedy zahaczył głową o lampę w mieszkaniu na imprezie klasowej. Siedziałyśmy w kuchni z dziewczynami kujonkami i moczyłyśmy dziobki w wódce, aż nagle abażur zatańczył i światło zaczęło skakać po ścianach. Wszedł, zahaczył głową o żyrandol, wziął z lodówki piwo i wyszedł. Dopiero kiedy zniknął, zapytałam:

– Co za jeden?

– Z osiedla taki.

– Wkurzający.

– No, to już sobie poszedł, to cię nie wkurza.

Wzruszyłam mocno ramionami.

Potem słyszałam, że koleguje się z różnymi takimi, że zna, że załatwia, że na serio bywa. Pisałam akurat olimpiadę z polskiego i naprawdę nic a nic mnie nie obchodziło podziemne życie mojego miasta, gdyż Bruno Schulz i Wisława Szymborska.

Potem powiedziałam mu „cześć” na ulicy.

Spotkałam go dwa lata później na imprezie studenckiej.

Zakochałam się tak, że wyrwało mnie z butów. Miałam stany lękowe, nie spałam, nie mogłam jeść ani czytać kolejnych rozdziałów z Ajdukiewicza na ćwiczenia z filozofii. Nie umiałam rozstać się ze swoim chłopakiem, który właśnie mnie cudownie rozdziewiczył. Nie wiedziałam, jak unikać spotkania z Drobnym i jak dotrwać do tego spotkania, jak nie umrzeć, kiedy podawał mi zapalniczkę, jak nie dotknąć jego palców i jak dotknąć jego palców. Jak oderwać wzrok od jego twarzy i pójść do domu, kiedy mówił: To może zrobię jeszcze jedną herbatę? Piłam te herbaty, piwa i coca-cole, paliłam i wariowałam. W stanie prawie agonalnym podniosłam z podłogi na uniwerku ulotkę, która obiecywała, że zabierze mnie na całe lato bardzo daleko. Wysłałam zgłoszenie, a kiedy tylko dostałam odpowiedź, że mnie przyjęli, spakowałam się i pojechałam na lotnisko.

*

Autobus wyjechał z tunelu i zobaczyłam wieżowce, które odcinały się na pomarańczowym niebie jak zawałowe EKG. Wyglądało to na prawdziwy Nowy Jork. Uciekłam ze swojego życia w Warszawie, żeby od wszystkiego odpocząć. „Odpocząć” już następnego dnia okazało się niezłym żartem, bardzo śmiesznym, serio – hilarious.

Z Nowego Jorku bardzo szybko przeniesiono mnie za siedem gór i rzek, w środek niczego, gdzie jako tania siła robocza from Eastern Europe zostałam zakwaterowana w stodole razem z innymi: Czechami, Czeszkami, Rumunami, Rumunkami i jednym Węgrem. Żadnych ludzi z byłej Jugosławii nie było, bo akurat mieli rzeźnię, z czego coś tam niby do mnie docierało, ale jakoś słabo. Mnie właśnie otworzyły się drzwi na raj, więc patrzyłam tylko na zachód, w stronę słońca, naćpana amerykanizmem po kokardy, jakbym wygrała lot w kosmos, a nie obóz pracy.

W ten sposób na drugim roku studiów bardzo humanistycznych, po trzech semestrach wykładów z filozofii średniowiecznej, logiki, epistemologii oraz wstępu do socjologii, zaczęłam karierę w zespole obsługującym bary sałatkowe. Przez trzy miesiące od rana do wieczora przygotowywałam posiłki dla ślicznych amerykańskich dzieci, które na letnim obozie miały basen, park linowy, stadion z prawdziwymi trybunami oraz wiele innych niezbędnych w lesie atrakcji. Tęsknota za moim nowym chłopakiem w tych warunkach okazała się całkiem nie do zniesienia. Siekałam warzywa, myłam podłogi i robiłam kilogramy tuna salad z sercem pękniętym i rozdartym odległością. Paliłam mentolowe papierosy przy kontenerach na śmieci, za kuchnią, i raz nawet zobaczyłam niedźwiedzia wyjadającego resztki ze śmietnika. Fakt, że nie mogę tego pokazać Drobnemu, po prostu mnie rozpierdalał.

W budynku przy wjeździe na teren obozu, tam, gdzie były też sala kinowa, siłownia i świetlica, wisiał telefon na monety. Wrzuciłam do niego sporą ilość ciężkich ćwierćdolarówek, żeby móc dzwonić do Polski. Zarabiałam śmiesznie mało, bo przecież opłacono mi już transport z Europy i wizę i to miało stanowić wystarczające wynagrodzenie za pracę czternaście godzin dziennie. Głos Drobnego w telefonie brzmiał jeszcze bardziej zajebiście, niż go zapamiętałam. Za mną już ustawiała się wschodnioeuropejska kolejka, ale wcale się nie przejmowałam i opowiadałam Drobnemu wszystko, co najważniejsze o Ameryce, którą oglądałam ze środka lasu. Mówiłam o majonezach i ziemniakach w proszku. Szeptałam mu składniki sałatki jajecznej, opowiadałam o tym, czym jest peanut butter jelly sandwich i że lodówki mogą być wielkie jak pokoje.

Potem wracałam do amerykańskiej stodoły, Rumunka pytała how are you, a ja mówiłam, że fine, i kładłam się na sienniku, który Ameryka dla mnie przygotowała. Myszy chodziły po ścianach, ale byłam tak zmęczona, że nawet mi to bardzo nie przeszkadzało. Jedyne, co mnie dręczyło, to brak miłości, zamierzałam umrzeć z tęsknoty w najbliższą sobotę jeszcze przed barbecue time.

W któryś piątek Drobny niepodziewanie ogłosił, że zdobędzie wizę i do mnie przyleci. Było to słodkie i całkiem niemożliwe, bo wtedy nie rozdawali wiz turystycznych, big problem, not possible. Student wnioskujący o wizę wywoływał głośny śmiech w ambasadzie przy Pięknej. Panie i panowie, ladies and gentelmen, ten młody człowiek, o ten, tu, ładny, biedny i wykształcony, na pewno marzy tylko o tym, żeby zostać kelnerem albo malarzem pokojowym w naszym wspaniałym kraju. On myśli, że my… buhaha, sorry, ale to strasznie funny… że my mu damy wizę.

Kiedy jednak Drobny coś mówił, to nie dlatego, że lubił gadać. Wykonał jeden dobrze przemyślany telefon do kogoś, komu kiedyś coś tam. Ten ktoś znał kogoś i miał z nim podobny układ z kiedyś. Są takie rejony społeczne, zwłaszcza w Radomiu, gdzie wykonaną przysługę zawsze można odebrać w walucie przysługowej, która jest bardzo stabilna i nie traci na wartości. Można ją wypłacać o dowolnej porze, w dowolnym miejscu. Być może przysługa to pierwsza kryptowaluta, taki prabitcoin.

I tak dzięki znajomemu znajomego, który przypadkiem mógł i chciał (ale przede wszystkim mógł), Drobny został wciągnięty na „listę młodego biznesu”. Powędrowała do ambasady przy Pięknej, którą Drobny odwiedził w garniturze ze studniówki jako początkujący przedsiębiorca, chociaż jedyna działalność gospodarcza, jaką do tej pory prowadził, to pomoc w upłynnieniu pewnej ilości haszyszu.

*

Kiedy telefon w świetlicy, ciepły od policzków Czechów, Rumunów i jednego Węgra, powiedział mi, że Drobny jest w drodze do Nowego Jorku, na boisku do koszykówki akurat wylądował helikopter z sobowtórem Toma Cruise’a. Sobowtór podróżował po Stanach i spotykał się z ludźmi jako prawie Tom Cruise. Dzieci wariowały ze szczęścia, mimo że doskonale wiedziały, że to nie jest prawdziwy Tom. Ja też wariowałam ze szczęścia, bo prawdziwy, najprawdziwszy Drobny leciał do mnie przez ocean.

Nie da się go opisać. Nie pomogą zdjęcia, opis, rysopis, akt urodzenia, świadectwo ukończenia. Nie pomogą audycja radiowa ani film dokumentalny, ani reportaż, ani nawet komiks. Piosenka na cześć również nie. Wszyscy, którzy nie zdążyli poznać Drobnego, mogą spokojnie żałować. Bo naprawdę to była petarda.

Metafory to jest niebezpieczna gra, ale powiedzmy, że ludzie dojrzewają jak, za przeproszeniem, owoce na, za przeproszeniem, drzewie. Odrywają się od gałęzi i spadają w trawę. Tam sobie leżą, aż zgniją na cukrzycę, raka albo nadciśnienie. Można złapać jakąś perspektywę. Czym się było, czym się jest. Bez niej jest się tylko niezrealizowanym potencjałem i niedokończonym snem.

Nie mogłam się ruszyć z obozu dla dzieci na dłużej niż jeden dzień, więc umówiliśmy się, że to Drobny przyjedzie do mnie, na mój day off, jeden na dwa tygodnie, i spotkamy się w najbliższej miejscowości, czyli w Woodstock. No, nazwa wróżyła dobrze.

W wieczór poprzedzający każdy wolny dzień autokar zwoził wszystkich pracowników obozu do pobliskiego pubu, w którym Eastern Europeans mogli się odstresować za pomocą alkoholu i tym samym zyskiwali jedyną okazję, żeby zaimponować Amerykanom. Takiego picia to oni jeszcze nie widzieli, chociaż sami byli dosyć zaawansowani. No ale, żeby wódkę bez coli, to nie widzieli. Tym razem nie weszłam jednak do pubu, żeby dawać popisy. Owinięta w nieprzemakalną kurtkę musiałam przejść w ulewie dwie mile do Woodstock. Tam, gdzie miał czekać Drobny, co było zupełnie niemożliwe, ale tak właśnie powiedział mi telefon w świetlicy. Szłam poboczem ciemnej szosy. Noc była ciemna, jakby las zeżarł całe światło. Przypomniał mi się niedźwiedź buszujący w śmieciach i dostałam lekkiej gorączki. Pieprzone dwie mile. Miałam dwadzieścia lat i nic nie wiedziałam na temat pamięci, ale że tego spaceru nigdy nie zapomnę, to akurat już podejrzewałam.

Był tam. Stał na przystanku, naprzeciwko 7-Eleven. Im mocniej padało, tym bardziej stał. Sam, w strugach deszczu, czekając. Dla mnie przyjechał zza oceanów i gór gruzów po żelaznych kurtynach. Przycisnął mnie do siebie tak mocno, że nasze kości dotknęły się przez skórę, bo byliśmy chudzi jak sztachety.

Spędziliśmy dziesięć godzin w motelu, w ogóle nie śpiąc. Rano zeszliśmy do baru na naleśniki z syropem klonowym i kawę apatycznie dolewaną przez kelnerkę w fartuszku. Było tak, jakbyśmy grali we wszystkich filmach Jarmuscha naraz, ale najbardziej w Kawie i papierosach. Zapaliliśmy w upale po mentolowym i musieliśmy się rozstać na miesiąc. Ja wracałam do nie swoich bogatych i pięknych dzieci, które tego dnia miały canoeing i narty wodne, a Drobny, który nie zamierzał dłużej udawać biznesmena, miał nagraną robotę jako najpiękniejszy maintenance guy na świecie.

Naprawdę był najpiękniejszy. Wyglądał, jakby urwał się z Olimpu, bo wolał jednak balety ze śmiertelnikami niż z bandą narcystycznych świrów. Miał wydatne kości policzkowe i piękną, kształtną głowę. Kiedy przesuwałam po niej dłonią, krótkie włosy szeleściły pod palcami. Niby sprawiał wrażenie trochę groźnego, ale kiedy się śmiał, śmiał się każdy, kto na niego spojrzał. Ramiona miał tak długie, że można się było w nie zaplątać, obwiązać węzłem ratowniczym albo holowniczym. Kiedy mówił, żebra trzęsły mi się od basów, a kiedy wchodził do pomieszczenia, wypełniał je sobą pod sufit. Był piękny, piękny, piękny. Najpiękniejszy. I mimo że obiektywnie wszyscy wyglądaliśmy przy nim gorzej, to tak naprawdę stawaliśmy się ładniejsi. Jakbyśmy dostali się pod lampę, która wyrównuje kolor skóry, eliminuje zaskórniki i dodaje oczom blasku, czyli zwykłej radości. Po jego śmierci straciliśmy cały urok, zrobiły nam się cellulit i podwójny podbródek, pojawiły się zakola i zwały tłuszczu. Nasze żarty przestały być śmieszne, mówiliśmy ciszej i chyba mniej wyraźnie. Ogólnie wszystkie kolory przygasły.

Gdyby nie przyleciał tego lata do Stanów, wszystko potoczyłoby się inaczej, przez co mam na myśli, że być może wciąż by żył.

Sierpień na obozie był dłuższy niż lipiec, chociaż miał tyle samo dni. Skóra na dłoniach pękała mi od pracy, od wody i detergentów, którymi codziennie myliśmy bary sałatkowe, blaty i podłogę w jadalni. Szefem kuchni był Al. Urodził się w Chicago i zarządzał zespołem podobnie jak Capone, w lekko mafijnym stylu, to znaczy traktował nas jak swoją patologiczną rodzinę, wymagał bezwzględnego posłuszeństwa i zawsze nas chronił. Był jedyną osobą, którą widziałam krzyczącą na właściciela obozu, szefa wszystkich szefów, żeby zabierał z kuchni swoją białą dupę. Wtedy Biała Dupa potulnie się wycofał, a my zbiliśmy węgiersko-rumuńsko-polskie piątki.

Ciekawe, że zatrudnianie Eastern Europeans za marne grosze i trzymanie ich w stodole, podczas gdy samemu mieszka się w dwupiętrowym domu, nie wywoływało u Białej Dupy cienia dyskomfortu. Byliśmy dla niego kategorią ludzi mówiących po angielsku z wyraźnym „r”, ogólnie prezentowaliśmy się w sposób obciachowy, nosiliśmy ubrania i fryzury z poprzedniego stulecia. Myśleliśmy, że Nike to bogini. Nie potrafiliśmy się sprzedać. Byliśmy zakompleksieni i patrzyliśmy w podłogę. Najważniejsze jednak, że ciężko pracowaliśmy. Wystarczyło dać nam szansę, wystarczyło nas wpuścić do swojego La La Landu. Dla Amerykanów byliśmy strasznymi ponurakami. Biała Dupa praktykował amerykański non stop smile i przez to bardzo się go bałam. Potem przeczytałam gdzieś, że przez Europejczyka uśmiech trwający dłużej niż trzy sekundy jest odbierany jako sygnał choroby psychicznej lub morderczych zamiarów.

Bywało, że Al nie pojawiał się w pracy. Robota w kuchni czasem trochę przez to utykała, ale w końcu maszyna chodziła gładko nawet bez niego, tacy byliśmy już naoliwieni. Robiliśmy wszystko, jak trzeba, kryjąc naszego ojca chrzestnego zapadłego na międzynarodową chorobę alkoholową. Al mieszkał w baraku, tuż przy kuchni. Butelki z whisky chował w zasłonach, nieco zbyt fantazyjnie jak na ten rodzaj wnętrza zawiniętych w supły. Od czasu do czasu prosił, żeby natychmiast dostarczono mu jointa. Kiedyś bardzo elegancko upaliliśmy się z Alem po pracy i pamiętam, jak wygłosił wspaniały wykład o tym, że gdyby miał być zwierzęciem, to na pewno nie chciałby być kurczakiem w tym kraju. Pierwszy raz spaliłam się z kimś starszym niż moi rodzice i śmialiśmy się jak źli. W oparach jointów, ciężkiej pracy i monodiety mój mózg się amerykanizował i myśli wychodziły ze mnie już po angielsku.

Tymczasem słuchawka w świetlicy donosiła, że Drobny kosił trawę u rodziny, która dysponowała nie tylko trawnikami, ale również nastoletnią córką. Pisała do Drobnego listy miłosne i podrzucała mu czekoladowe muffiny pod drzwi pokoju. Gówniara mogłaby sama skosić zębami ten trawnik albo zająć się układaniem puzzli trzy tysiące elementów, mapa Europy. Na pewno położenie geograficzne Polski byłoby dla niej sporą niespodzianką. Przypuszczalnie wiedziała tylko, że to gdzieś w Rosji. Myłam naczynia i podłogi pełna niepokoju, a gdy wchodziłam do wielkich zamrażarek, zapominałam, po co przyszłam, i stałam w lodowatym zimnie, aż mnie oszroniło, a wieczorami w barze grywałam w bilard na shoty, aż przestawałam widzieć bile. Normalnie love was killing me softly.

Na obozie dopiero co skończyła się wojna kolorów, a już rozpoczęły się zawody hokejowe na rolkach. Stadion po drugiej stronie stawu rozbłysnął światłami, nadjechały autokary z zawodnikami wrogich drużyn. Na boisko wysypały się przepiękne cheerleaderki, po których występach wszyscy zbieraliśmy szczęki z równiutkiej nawierzchni stadionu. Głos krzyczał z megafonu, przeciągając samogłoski, że lwy z Albany pokonały diabły z Nowego Jorku, tablica świetlna świeciła, krążek walił z hukiem o plastikową szybę ochronną, kapitan drużyny posyłał buziaki w stronę cheerleaderek, normalna zabawa harcerska w amerykańskim lesie. Kiedy wracałam z meczu asfaltową drogą do stodoły, minął mnie swoim melexem Biała Dupa i powiedział z uśmiechem: Hi. Prawie się posikałam ze strachu. Miał takie równe zęby. Al potem nalał mi pół szklanki whisky z zasłonki, opowiedziałam mu o Drobnym i się rozpłakałam.

*

Któregoś dnia rozbolał mnie ząb. Najpierw ból tylko ćmił, ale potem zaczęło być naprawdę niedobrze. Poszłam do obozowej pielęgniarki, która mieszkała w czymś, co przypominało stary wóz cyrkowy. Była niska, miała krótkie włosy i okulary krótkowidza. Przyjęła mnie bardzo troskliwie. Dała mi lek przeciwbólowy, który fajnie zadziałał na noc, ale rano już przestał. Wiedziałam, że mam problem. Dentysta kosztowałby całą moją pensję, a ubezpieczenie, które miałam wykupione, być może pokryłoby koszty transportu trumny do Polski, ale na pewno nie plombę. Przez tydzień pielęgniarka utrzymywała mnie w stanie odurzenia, a kiedy piguły przestały działać, zrobiłam jedyną rzecz, która przyszła mi do głowy – zadzwoniłam do Polaków, których poznałam w barze, i zapytałam: Co teraz, rodacy?! Nastąpił cud w kolorze biało-czerwonym: prawie obcy ludzie przyjechali po mnie jeszcze tego samego dnia i zawieźli do znajomego dentysty z Rzeszowa, który przyjmował w Albany. Założył mi amerykańską plombę w gratisie. Chwała, Podkarpacie i cała jego emigracja!

Wróciłam w nocy tak naćpana środkami przeciwbólowymi, że widziałam, jak moje ręce, poruszając się w ciemności, zostawiają świetliste ślady. Szłam przez uśpiony obóz z jego wspaniałymi drewnianymi domkami i zachwycałam się Ameryką pogrążoną we śnie, Ameryką cichą i przez chwilę niegroźną. Postanowiłam zajrzeć do pielęgniarki, żeby powiedzieć, że już wszystko okej. Nie spała, poprosiła, żebym usiadła, wyraziła współczucie i zaproponowała masaż. Zanim się zorientowałam, już dotykała moich ramion i pleców, głaskała mnie po głowie, a potem pocałowała w ucho. Byłam tak zmęczona, że marzyłam tylko o tym, żeby przewrócić się na pryczę w stodole, więc po prostu wyszłam, obiecując sobie, że może jutro zastanowię się what the fuck.

Następnego dnia pielęgniarki nie było i już nigdy nie wróciła. Podobno musiała pilnie wyjechać w sprawach. Pewnie się, biedna, wystraszyła, że zgłoszę molestowanie. Ja oczywiście nie miałam pojęcia, że w ogóle mogłabym się na nią poskarżyć. Po tym, jak instruktor nauki jazdy w Radomiu lubił sobie pożartować na temat drążka zmiany biegów, wprowadzając mnie w stan bliski wyrzygania się na kierownicę, amerykańska lesbijka wydawała mi się całkiem sympatyczna, nawet jeśli trochę przekroczyła granicę, oj tam.

Przyjechała nowa pielęgniarka. Nie miała okularów, za to miała podejrzanie duży biust i w ogóle się mną nie interesowała.

Na obozie była również pracownia ceramiczna (kto by wysłał dziecko na obóz bez pracowni?). Prowadziła ją piękna kobieta o indiańskiej urodzie. Miała na imię Mary Ann i ważyła sto pięćdziesiąt kilogramów. Kiedyś pokazała mi swoje zdjęcie, na którym ważyła o osiemdziesiąt mniej. Powiedziała, że po śmierci ojca zaczęła jeść i nigdy nie przestała. Nie rozumiałam wtedy, co śmierć kogoś bliskiego może zrobić z dowolnie wybranym układem w ciele: pokarmowym, nerwowym, oddechowym. Nie wiedziałam, że strata może się domagać uzupełnienia, wypchania się czymś innym niż ból: żarciem, piciem, lekarstwami, dziwactwami. Nie widziałam jeszcze z bliska żadnego zniknięcia, po którym próżnia jest nie do zniesienia. Mary Ann miała pogodną naturę, która kazała jej żartować i się śmiać. Czasem tylko, kiedy w pracowni nie było już dzieci, siadała sobie wśród tych wszystkich krzywych garnków i koślawych zwierzątek, po czym zapadała w bezruch i mrok, z którego wyciągaliśmy ją, potajemnie przynosząc piwo wymieszane z naszymi głupawymi historiami z Europy.

Wystarczyło wpisać nazwę miejscowości w Google Street View i nagle idę krętą asfaltową ulicą, którą dokładnie dwadzieścia cztery lata temu szłam nocą na spotkanie z Drobnym. Klikam, klikam, przeskakuję wzdłuż drogi niezbyt płynnie, jak ktoś, kto dopiero uczy się jeździć samochodem, aż zaczyna się miasteczko. Tylko że ono wcale nie nazywa się Woodstock. Nazywa się Phoenicia. Czy pamięć to jest, przepraszam, jakaś dziurawa torba? Bo podobno to miało być archiwum danych. Spodziewałam się, że będą tam porządek i ładnie zapamiętane okoliczności, wszystko poukładane w teczkach, podpisane czarnym mazakiem, okrągłym pismem: data i miejsce. Tymczasem to jest jakiś burdel na kółkach. Nazwy walają się pomieszane, posklejało się toto, w jakieś chochoły się poplątało, jedno wspomnienie przeszło drugim, mimo że różnią się datą. To ma być moja przeszłość? Taka prawda-nieprawda, nie wiadomo, którego więcej?

Wracam do mapy, do Street View, i zatrzymuję się przed motelem, w którym wynajęliśmy pokój. Na chwilę wstaję od komputera, idę do kuchni i wyjmuję z lodówki kawałek bezy. Myślę o Mary Ann i o tym, jak zajadała śmierć. Siadam z powrotem przed ekranem. Patrzę na motel i żeby przetrwać atak pamięci, każdy kawałek bezy trzymam w ustach tak długo, aż się rozpuści i poczuję na języku krem kawowy. Aparat Google Maps uchwycił mężczyznę przechodzącego przez ulicę z dwójką dzieci, mają pięć, może sześć lat, są ubrane w krótkie spodenki i klapki. Nieco dalej widać fasadę sklepu wędkarskiego, w którym można też kupić karabin. Przesuwam się jeszcze o kilka kliknięć. Mijam sklep z antykami, cokolwiek Amerykanie rozumieją przez antyki. Flagi wiszą smętnie, to musi być bezwietrzny dzień. Kręcę się tam i z powrotem po miasteczku, od niewielkiego kościoła do stacji benzynowej. Wszystko jest open: i wine shop, i pharmacy, i cafe garden. Odnoszę talerzyk bez bezy do kuchni. Jest marzec, mentalnie luty. Nie mogę pozbyć się ssania w żołądku. Jestem głodna, odkąd zaczęłam myśleć o napisaniu tej książki, coś mnie ssie. Odkąd zmuszam się do pamiętania, zimno mi w żołądek.

W ramach testowania pamięci przytachałam ze starego mieszkania trzy pudła pełne pamiątek z tamtego okresu i postawiłam je przy wejściu do pokoju, jedno na drugim, żebym mogła się o nie boleśnie potykać o dowolnej porze dnia. Dozuję sobie ich zawartość w dawkach homeopatycznych, jakby to była trucizna, na którą chcę się uodpornić. Na zdjęciach, które wyjmuję z pudeł, wszystko wygląda inaczej, niż zapamiętałam, a wielu oglądanych scen w ogóle nie kojarzę. Czuję się jednocześnie oszukana, że ktoś mi zdeformował pamięć, i winna, że mogłam coś zapomnieć – że były jakieś momenty, a ja pozbyłam się ich z głowy. Zamykam pudła, dosuwam je nogą do ściany, są ciężkie, jakbym schowała w nich nosorożca. Kładę się do łóżka i nakrywam głowę kocem. To moja najlepsza strategia rozwiązywania problemów, z czym nie do końca zgadza się jedna taka psycholożka. Ja jednak leżę dalej i wyobrażam sobie, jak rozpalam ognisko i wszystko z tych pudeł w nim palę, a płyty CD wkładam do reklamówki i walę w nie siekierką tak długo, aż zamienią się w srebrny pył. Spod koca kupuję telefonem niszczarkę do papieru i dopiero wtedy mogę wziąć głębszy oddech.

Mija kilka dni, wiosna rodzi się wolno, a pudła nadal tkwią w przejściu. Obok stanęła niszczarka, co trochę mnie uspokaja, ale wszystko razem zajmuje jeszcze więcej miejsca. Największy, najbardziej zdewastowany karton ma nadrukowane rysunki różnych rzeczy, które można w nim przechowywać. Są śrubka, łopatka, but, książka, figura szachowa, płatek śniegu, człowiek oraz słońce. Nie wiem, jak można przechowywać w tym pudełku śnieg albo słońce, ale człowieka jak najbardziej można.

W Ameryce, jak się okazało, nawet sierpień się kiedyś kończył. Wszyscy na obozie czekali na wielki finał. Miał się odbyć w sali teatralnej (oczywiście, że była tam sala teatralna). Rodzice przysyłali dzieciom odświętne ubrania, których nie chcieli im dać od razu do walizek w związku z wartością bezwzględną kreacji, która przewyższała cenę domku z działką i dzieckiem.

W USA „finał” to bardzo ważne słowo, oznacza „spektakl”, a mówi się show. Show ma robić emocje i ma być greater than life, bigger than you can imagine.

Przepraszam, ja też jako dziecko chodziłam na zajęcia tańca towarzyskiego w osiedlowym klubie Rytm i nauczyłam się kroków cza-czy. Następnie z tymi krokami wystąpiłam w domu kultury, gdzie potknęłam się o kabel wzmacniacza, bo po nas był koncert zespołu poezji śpiewanej. Tymczasem tu podczas finału dzieci wirowały na linach wysoko pod sufitem, a światła laserowe rysowały wokół nich promienie lub płomienie, co tam akurat było w scenariuszu. Janusz Józefowicz zaadoptowałby je wszystkie. Dziewczynki robiły salta i szpagaty i śpiewały lepiej niż moja przyjaciółka, córka organisty, po sześciu tequilach. Po spektaklu nastąpił pokaz sztucznych ogni, na który zjechała straż pożarna z całego stanu. Fajerwerki odpalano znad brzegu jeziora, żeby ładnie odbijały się w tafli wody. Al w białym garniturze zaśpiewał What a Wonderful World lepiej niż niejaki Louis A. My, Europianie, gapiliśmy się na to wszystko z rozdziawionymi gębami, amerykańskie dzieci szlochały, że nie chcą go home, Biała Dupa czule mówił do mikrofonu, żeby przyjechały za rok. W ten sposób zarobił kilkadziesiąt tysięcy dolarów w sześć sekund. Straż pożarna ugasiła płonącą choinkę, a płaczące dzieci zapakowano do autokarów i wywieziono.

*

To jednak jeszcze nie był koniec mojej pracy. Żeby uchronić swoje wielkie pieniądze przed podatkami (taxes – bardzo ważne słowo w USA), Biała Dupa na tydzień udostępniał obóz organizacjom działającym na rzecz dzieci z ubogich dzielnic Nowego Jorku.

Nagle domki kempingowe zasiedliło całkiem inne plemię. Przede wszystkim miało odwrotny kolor skóry niż to poprzednie. Nie miało w sobie tego biało-różowo-rudawego blasku, jego skóra pochłaniała światło, a za tym kolorem szło wszystko: uroda, postawa, ruchy i przede wszystkim – język. Niby ten sam, ale nie taki sam. Dzieci, które przyjechały, umiały w dorosłe słowa i dorosłe gesty, jakby ich dzieciństwo zostało podmienione na jakąś krótszą, biedniejszą wersję, w której w zasadzie dorasta się w momencie przyjścia na świat.

Zmieniło się też menu. Zamiast sałatek nakładałam do pojemników makaron i ser (w proszku, w plastrach, tarty lub w formie sosu) oraz dżem i masło orzechowe w ilościach hurtowych. If only they had access to good education – mruczał Al, sięgając do zasłonki. Te dzieci miały dostęp do wielu innych rzeczy oprócz edukacji, w tym prochów, rodziców na prochach oraz braku rodziców.

W naszych postkomunistycznych głowach różnice klasowe sprowadzały się do tego, kto miał w domu magnetowid, a kto nie. Nie bardzo wiedziałam, skąd się w ogóle biorą pieniądze i jak to się dzieje, że niektórzy je mają od dziecka, a inni wcale.

Nadal jednak dzieciaki z Bronxu i dzieciaki z Long Island stanowiły dla mnie kolejny odcinek tego samego serialu. Byłam wykończona i stęskniona do granic tęsknienia, wydawało mi się, że jeśli natychmiast nie zobaczę Drobnego, zamienię się w drzazgę w palcu, małą jak mrówka, i nikt nie będzie pamiętał, że kiedyś tam byłam żywą gałązką Stachury (Polish poet, you know).

Po trzymiesięcznym pobycie w lesie Nowy Jork wydawał się tak gęsty, że nie potrafiłam przejść przez ulicę, żeby na kogoś nie wpaść. Nasze spotkanie z Drobnym utonęło w hałasie i w upale. Spaliśmy kiepsko, bo klimatyzacja w pokoju była zbyt głośna, żeby dało się przy niej zasnąć, ale nie można jej było wyłączyć, bo wtedy powietrze zamieniało się w ciepły kisiel.

Nieprzytomni kręciliśmy się po Manhattanie, a ściany wieżowców odjeżdżały w górę jak wielopasmowe autostrady do nieba. Dwie wieże World Trade Center, dostojne i pełne ludzi, beztrosko się przedrzeźniały. Jedna bardziej w słońcu, druga częściowo w jej cieniu. Starałam trzymać Drobnego za rękę, ale tłum ludzi kręcących się wokół WTC ciągle nas rozdzielał, ciągle rozrywał nasze dłonie, jak jakaś koszmarna wróżba.

Miasto miało gorączkę i śmierdziało mu z ust, ale i tak je uwielbialiśmy. Drobny był Jamesem Deanem, chociaż, sorry, James, ale w porównaniu z Drobnym wypadasz troszkę blado. Za każdym razem, kiedy na niego patrzyłam, wydawało mi się, że gramy w teledysku MTV. Chodzimy w za dużych dżinsach i mamy dwa zwitki dolarów spięte gumką recepturką.

Miłość utrzymywała nas w stanie permanentnego ucisku żołądka, nie jedliśmy dużo, piliśmy trochę piwa, ale rzadko się upijaliśmy, jakby nasze organizmy z przesadną łatwością metabolizowały alkohol. Czasem kupowaliśmy jakiś większy posiłek, ale i tak wszystko smakowało podobnie. Spokojnie mogliśmy jeść tylko pizzę i donuty, popijać je kawą i cienkim piwem, a potem palić mentolowe newporty. Ciało dwudziestolatka jest zdolne do fotosyntezy i wielu innych rzeczy. Chodząc po mieście, bezwiednie splataliśmy i rozplataliśmy palce dłoni, jakbyśmy pozyskiwali energię nie z węglowodanów i białka, ale właśnie z dotykania siebie.

Nasze głowy wypełniała jedna romantyczna myśl: nareszcie razem. To znaczy moją głowę, bo być może głowę Drobnego zaczynała już wypełniać jakaś inna, bliżej niezdefiniowana idea, że jest takie życie, które leży na nim lepiej. Życie jakby szyte na wymiar. W moim umyśle nie było skrawka, którego nie zajmowałby Drobny. Gdybym mogła, trzymałabym nos przy jego policzku, skroni, dłoni, nie odrywałabym warg od niego ani na chwilę. Kiedy traciłam go z oczu, stygłam jak wrzątek wystawiony na parapet, a wokół mnie unosiły się kłęby pary. Bycie osobno zdawało się stanem nienaturalnym. Byłam zakochana i jechałam przez Amerykę. Nic więcej się nie liczyło, żadna przyszłość i żadne zagrożenia.

Koleje Amtrak ogłosiły właśnie niezwykłą ofertę dla zainfekowanych amerykanozą Europejczyków. Kupiliśmy z Drobnym miesięczny bilet kolejowy. Mogliśmy jeździć pociągami po całych Stanach, wsiadać i wysiadać, gdzie nam się podoba. Dostaliśmy kolorową mapkę (zamiast apki), którą złożyłam i upchnęłam Drobnemu w kieszeni plecaka i którą dwadzieścia cztery lata później znalazłam w jednym z pudeł z pamiątkami. Ciekawe, czy są jeszcze na niej żywe ślady palców poplamionych sosem barbecue. Czy biegają jeszcze po tej mapie cząsteczki Drobnego; czy teraz, kiedy jej dotykam, przeskakują na mnie.

Na peron wjechał pociąg tak srebrny, że nawet gdyby był złoty, nie byłby ładniejszy. Wszystkie siedzenia były obite czerwonym pluszem, bo w Ameryce każdy jest królem. Pamiętam, że wpadliśmy do wagonu minutę przed odjazdem. Drobny trzymał gigantyczne pudełko z pizzą, która pachniała obłędnie, i myśleliśmy jedynie o tym, żeby ją zjeść i pójść spać w chłodnym, klimatyzowanym miejscu. Tego dnia wypiliśmy tylko lurowatą kawę z automatu. Kiedy usadziliśmy tyłki na pluszowych siedzeniach, przyszedł elegancki konduktor i powiedział, że nie wolno jeść w pociągu i musi skonfiskować pizzę. Myślałam, że się popłaczę. Konduktor wziął pudełko, zajrzał do środka i powiedział, że łee, z pieczarkami to on nie lubi, sami to jedzmy, a potem popłakał się ze śmiechu, bo gapiliśmy się na niego jak dwa stołki z Polski. Panie, w Radomiu za takie żarty to można zginąć.

Na trasach nieco dłuższych, czyli takich, podczas których trzeba przestawiać godzinę w zegarku, w skład pociągu włączano przeszklony wagon. Duże fotele ustawiono w nim tak, żeby można się było gapić na mosty, tunele, lasy, prerię albo pustynię. Z głośnika co jakiś czas miły głos informował, że mijamy mosty, tunele, lasy, prerię albo pustynię. Naszynal Dżeografik na żywo.

Moglibyśmy wysiąść na każdej stacji. Mogliśmy nie wysiadać. Mogliśmy jechać dalej. Jechaliśmy nie po to, żeby dojechać, ale żeby jechać. Dzień albo dwa. Półleżąc w wagonie widokowym albo paląc w wagonie dla palaczy. Spaliśmy w miękkich fotelach, opierając się o siebie głowami. Mogliśmy mieć plan albo go nie mieć. Albo go mieć i zmienić, wymienić na kilka godzin leżenia, nicnierobienia, trzymania się za ręce. Kurde, ależ było wspaniale.

Raz wysiedliśmy na stacji, której nazwa kompletnie nic nam nie mówiła. Chcieliśmy zobaczyć, jak wygląda Ameryka naprawdę, zrobić „a kuku, Ameryko!”. W pudle znalazłam cztery zdjęcia z tego przystanku. Widać na nich fragment ulicy, porysowany górami horyzont i dwa duże motocykle zaparkowane przed barem. Stoję przy nich, osłaniając oczy od słońca. Widać, że jest bardzo upalnie, nie dzieje się nic i niewiele może się wydarzyć. Wydawało mi się, że wszystko tam stoi w miejscu i że ja też się zatrzymuję i przestaję poruszać. Zastygłam w upale na zdjęciu, gapiąc się prosto w obiektyw, bez świadomości, że patrzę na siebie samą za dwadzieścia kilka lat.

Znaleźliśmy motel z parkingiem, chociaż nie mieliśmy samochodu. Recepcjonista zdziwiłby się mniej, gdybyśmy nie mieli nóg. Wynajęliśmy pokój z łóżkiem i podwieszonym telewizorem, z oknem z widokiem na zaparkowane pick-upy i dodge’e. Byłam w tym pokoju po raz pierwszy, ale widziałam go już tysiąc razy. W scenach wyważania drzwi, strzelania do kogoś, kto pada na łóżko, plamiąc pościel krwią, w scenach chowania broni pod poduszkę przed snem albo przekładania plików studolarówek z walizki do sportowej torby. Cały nasz motel był jak scenografia z amerykańskiego filmu, w gratisie ze statystami (zaspany recepcjonista, kelnerka oparta łokciami o bar, barman żujący gumę). Poruszaliśmy się szlakiem halucynacji, które sączyły się do naszych mózgów najpierw z telewizora w pokoju rodziców, a potem z ekranów kinowych. Wszystko się zgadzało: ulica, rower, szafa grająca w barze, kawa z dzbanka, piwo z butelki, Frankie i Johnny, siedzenia obite skajem, kapelusze, człowiek biały, człowiek czarny, człowiek bezdomny, człowiek szalony, Fisher King, komedia, western, musical, dramat. Wszystko, co warte pożądania, było tutaj dookoła nas, do skonsumowania na miejscu. Jednocześnie wyjęte z bajki i prawdziwe. Świeże i używane. Kolorowe, ale w sumie żółte jak piasek. A przede wszystkim zajebiste.

Europa wydawała nam się skansenem pełnym dziadów, którzy biorą udział w jednej wielkiej rekonstrukcji bitwy pod czymś tam. Wszystko, co ważne i nasze, było tutaj.

Jeśli zamiast książki pisałabym scenariusz filmowy, to producent w tym momencie czytania już byłby na lunchu z autorem kryminałów. Nad medalionami wołowymi w sosie własnym z dodatkiem rukoli narzekałby, że scenarzystka jest jakaś nieogarnięta, to już kolejna strona, a wciąż nie wiadomo, o czym jest ta opowieść.

– Jest tylko osiem podstawowych historii – przypomniałby producent, nabierając purée na widelec. – Albo decydujesz się na Romea i Julię i lecisz tak: chłopak poznaje dziewczynę, chłopak traci dziewczynę, chłopak odzyskuje dziewczynę; albo idziesz w Kopciuszka czy inne brzydkie kaczątko, ale też trzymasz się schematu. Skąd ja wiem, czy to mi się w ogóle sprzeda? – powiedziałby, popijając lemoniadę domowej roboty, chociaż wolałby lagerka.

– To o czym ona właściwie pisze? – dopytywałby ten od kryminałów.

– Bo ja wiem? Ni to kino drogi, ni to dramat. Kobiety tak piszą, w dupie mają strukturę, lecą tym strumieniem świadomości, oszaleć można.

Kawałek medalionu wołowego spadłby mu na ekran ajfona, na szczęście z podwójną szybką.

– Gatunek to podstawa – przyznałby ten od kryminałów.

Na tyłach naszego motelu była huśtawka. Siedzieliśmy na niej z Drobnym i patrzyliśmy, jak słońce obniża się, jakby było za ciężkie i chciało się oprzeć o wzgórza. Drobny palił, ja ukradkiem patrzyłam, jak pali. Uważałam, że jesteśmy w samym środku raju. Że to już, lepiej być nie może, chyba że pójdziemy do łóżka. Drobny jednak zmrużył oczy i zapytał, czy dokądś ruszamy. Pomyślałam, że nie ma potrzeby, po co będziemy dokądś chodzić, kogoś spotykać, skoro mamy siebie, Amerykę i huśtawkę? Głośno powiedziałam jednak, że jasne, dokładnie o tym samym pomyślałam, żeby wreszcie gdzieś pójść i coś zrobić. Starałam się być jak on i chcieć tego samego. Może już wtedy delikatnie zaczęliśmy się rozchodzić, jak dwie linie prawie równoległe, czyli w ogóle nie równoległe, ale z daleka nie widać. Szliśmy razem, z lekkim tylko odchyleniem, które stawało się z czasem coraz bardziej widoczne i nieuchronnie prowadziło do rozejścia na zawsze, na wieki wieków.

W tamtym mieście, wtedy, znaleźliśmy jedynie bar, a w nim trzech motocyklistów. Mieli długie brody, które leżały im na brzuchach, podczas gdy oni powoli popijali piwo. Prawie się nie ruszali, jakby nie chcieli, żeby im się te brody obudziły. Wyglądali jak ZZ Top podczas tournée albo to był ZZ Top podczas tournée. Drobny oparł brodę na ramieniu i gapił się w tył, na szafę grającą. Wszystko stało w miejscu. Tylko kolor nieba się zmieniał, stawał się coraz ciemniejszy i coraz głębszy. Starałam się mieć tak zblazowaną minę jak Drobny, ale w głębi serca uwielbiałam to miejsce i byłam w nim szczęśliwa. Nic tutaj nie mogło mi go odebrać. Nikt inny nie mógł go zainteresować, miał tylko mnie.

Następnego dnia opuściliśmy miasto bez nazwy, upalne i nieporuszone.

W składzie pociągu był wagon dla palących. Dwie długie ławki przybito wzdłuż ścian, nie było żadnych okien, tylko klimatyzatory grały swój jednostajny repertuar. Pośrodku wdzięczyły się wysokie, anorektyczne popielniczki, podtrute nikotyną. Palący siedzieli przodem do siebie, razem poruszali się w bok, w przód i w tył, kiedy pociąg hamował, synchronicznie, kolano w kolano, łokieć w łokieć. Nocą widać było tylko żarzące się w ciemności końcówki papierosów. Czasem zapalniczki Zippo robiły to swoje pinng… No i zawsze, zawsze ktoś coś opowiadał, mamrotał, skąd jest, dokąd jedzie i co tak naprawdę (ale, rozumiesz, tak naprawdę) dzieje się w tym kraju.

Jakim cudem wciąż słyszę ten pociąg? I choćby przyszło tysiąc atletów, cały czas słyszę.

Szliśmy z Drobnym z wagonu dla palących do widokowego popatrzeć sobie na góry. Opowiadałam mu właśnie o dwóch brytyjskich kucharzach z obozu. Mówiłam coś w stylu: Na pewno byś ich polubił, jeden nazywał się Jayray, jeśli to w ogóle jest imię, bo brzmi jak dwa imiona, a drugi Steven… Kiedy wypowiadałam te imiona, kiedy powiedziałam: Jayray, a potem to o dwóch imionach i potem Steven – nagle obaj pojawili się tuż przede mną: Jayray i Steven, fizycznie, na żywo, w tym samym czasie, w którym powiedziałam na głos ich imiona.

– Fuck me – powiedział zaskoczony Steven.

– Właśnie – odpowiedziałam.

Do San Francisco dojechaliśmy we czwórkę.

Miasto było rozgrzane równo na górze i na dole, termoobieg lata pracował idealnie. Tramwaje wspinały się na wzniesienia i potem z ulgą turlały w dół, dokładnie tak jak na filmach, teledyskach i pocztówkach. Ludzie chłodzili stopy w miejskich fontannach. Być może chcieli po prostu pokazać, jak piękne mogą być ludzkie stopy. Bo kiedy osoby różnych ras uprawiają seks, to potem rodzą się ludzie o pięknych stopach. I włosach, i oczach. Czytałam o tym niedawno w podręczniku do biologii mojego syna. Syn akurat też jest bardzo ładny, mimo że powstał z podobnych rodziców, czyli ta teoria ma wyjątki.

Drobny wtopił się w miasto, jakby należało do niego od dawna. Turyści zatrzymywali się, żeby zapytać go o drogę. Czułam się coraz mniej widoczna. Od samego przebywania z Drobnym nie stałam się ani odrobinę bardziej amerykańska. Widziałam to w wystawach sklepowych, Polska pospolita biła ze mnie na odległość. Chciałam, żeby Ameryka mnie lubiła i pożądała, tak jak ja pożądałam jej, ale Ameryka chciała i kochała tylko Drobnego.

Wyspa Alcatraz wystawała z oceanu jak wielka kupa. Bilety na prom całkiem rozmiękały w moich wilgotnych dłoniach, lwy morskie polegiwały na platformach. Pomyślałam, że lwy i turyści są gatunkami niezwykle homogenicznymi. Poszczególne osobniki różnią się między sobą jedynie rozmiarem. Turyści żyją w stadach i migrują z miejsca zamieszkania do różnych miejsc kultu. Pielgrzymują głównie latem, karmią się specjalnym pożywieniem, które przechowują w torbach. Jako gatunek nie są zagrożeni wymarciem, chyba że całą rodzinę ludzką szlag trafi. Większość osobników z tego regionu ma zaczerwienioną skórę na nosie i uszach oraz opuchliznę brzuszną.

Jayray, Steve i Drobny przechyleni przez barierkę patrzyli na ocean, jakby od samego patrzenia na wodę można się było trochę schłodzić. Obraz mostu, wiadomo którego, cały falował, kiedy przyglądałam się mu pod słońce. W końcu weszliśmy na podkład, prom oderwał się od nadbrzeża i ruszył w stronę wyspy. Miłosiernie chłodził nas wiatr, gapiłam się na wodę w milczeniu, oni żartowali, śmiali się, ja udawałam, że nie słucham, że tylko płynę, ale tak naprawdę słuchałam, tuliłam się do ich słów i ich śmiechu, a wyspa wolno, konsekwentnie rosła i rosła. Kiedy można już było zobaczyć więzienne budynki i wieżę strażniczą, na pokładzie promu pojawili się klawisze. Ci Amerykanie są pierdolnięci, zawsze w cenie biletu jest jakieś show, nawet jeśli o to nie poprosisz. Mogliby sprzedawać bilety ulgowe na eventy bez show, co za ulga, nikt na ciebie nie wyskoczy z krzykiem. Strażnicy kazali wszystkim pasażerom ustawić się w kolejce, jeden klawisz stał tuż obok mnie, walił pałką w poręcz i krzyczał, że zostanę tu do końca życia. Może i niektórym turystom trzeba działać na wyobraźnię, drąc na nich mordę, ale ja na pewno do nich nie należę. I tak za mocno się we wszystko wczuwam, panie guard, i łatwo mnie przestraszyć.

Wystarczyło wtedy jednak, żebym złapała Drobnego za łokieć albo chwyciła palcami kant jego koszuli, a już zalewała mnie fala totalnego spokoju. Mój silny, wysoki chłopak był taki silny i taki wysoki. Przy nim mogłam przyglądać się światu, pozostając bezpieczna, jakbym wciąż była dzieckiem trzymanym na rękach przez ojca, wierzącym, że wystarczy obejmować go za szyję, żeby żadne zło nie miało do mnie dostępu.

W Alcatraz, więzieniu o zaostrzonym rygorze, odsiadywano wieloletnie kary, z dożywociem włącznie. Dożywocie jako wisienka na torcie. Izolatka? Zapraszamy, zapraszamy, można wejść, pokręcić się w kółko, poczuć klimat. Z okien jadalni widać wybrzeże, nie jest daleko, proszę sobie wyobrazić, jak to było, kiedy wiatr przynosił odgłosy kolejnych sylwestrów i czwartych lipców. Raz ktoś przemycił do celi łyżeczkę i wykopał nią tunel, zajęło mu to kilka lat, widocznie był zmotywowany. Kiedy już czołgał się w stronę wolności, łyżeczka mu wypadła i zrobiła dzyń, dzyń, uderzając o metalowe kraty i prycze. Strażnicy się obudzili, złapali inżyniera, a nawet gdyby nie złapali, to między wyspą a lądem rozlano zimny i pełen rekinów ocean i szanse na dopłynięcie do brzegu były raczej małe. Pomyślałam, że mogłabym tu zostać z Drobnym i odsiedzieć z nim dożywocie, ale nie powiedziałam tego głośno. Na spacerniaku przytuliłam tylko policzek do jego obojczyka, a palce dłoni zacisnęłam wokół jego nadgarstków, jak kajdanki.

Gdyby Drobny, kręcąc się wieczorem po hostelu, nie odkrył drzwi prowadzących na dach, zostalibyśmy w swoim pokoju albo w barze na dole i zadowolili cienkim piwem. Ale Drobny znalazł te drzwi i to było coś, czego się nie ignoruje. Nie mieliśmy nic do palenia, a więc zadzwoniliśmy do Jayraya, czy nie mają trochę do podziału. Nie mieli, ale Steven podał nazwę ulicy, gdzie kupili wcześniej, szkoda tylko, że Jayray wszystko wyjarał (z tyłu słychać było, jak Jayray protestuje, że przecież nie sam). Ulica nazywała się Haight Street, brzmiało jak high street, co wydawało nam się zabawne. Nagle okazało się, że Drobny chce iść sam, chociaż od początku podróży się nie rozdzielaliśmy. Od tygodni żyliśmy jednym życiem, zawsze obok siebie, najwyżej na długość ramienia, szczepieni palcami w dzień i spleceni nogami w nocy. Możliwe, że mieliśmy jednakowe tętno. I teraz Drobny chciał iść sam aż na Haight Street, gdziekolwiek się znajdowała. Zauważyłam, że wcale nie był z tego powodu nieszczęśliwy.

Poszedł, a ja przycupnęłam na parapecie w pokoju i patrzyłam na ulicę. Na dole, naprzeciwko hostelu Green Tortoise był klub i cały czas coś się działo przed jego wejściem: podjeżdżały taksówki, z których wysuwały się stopy w szpilkach, a za nimi długie, niekończące się nogi i minispódnice. Albo skórzane spodnie i jedwabne koszule. Dłonie, które zajmowały się trzymaniem albo odpalaniem papierosów. Podjechała nawet limuzyna z dziurą w dachu, z której wystawały ocekinowane osoby w stanie nienaturalnego pobudzenia. Ktoś się śmiał, ktoś trzasnął drzwiami, upadła gdzieś butelka, rozbiła się, ktoś krzyknął, nie zrozumiałam co, nie skupiłam się. Przeszło mi przez myśl, że bez Drobnego już nic mnie nie interesowało.

Po dwóch godzinach zdrętwiało mi całe ciało. Nie ustaliliśmy, jak długo może go nie być. Nie mieliśmy planu, co robić, jeśli się nie pojawi. Przepraszam pana, panie oficerze, mój chłopak poszedł do takiej jednej dzielnicy, wie pan. Powiedział, że wróci, obiecał w zasadzie, w języku polskim, czyli nie rzucał słów na wiatr. Wysoki taki, szczupły, piękne ma ręce i twarz, nie do zignorowania, rozumie pan?

Wrócił po trzech godzinach. Przyniósł foliowy woreczek. Szanse, że ktoś go oszukał, że zaraz zapalimy pietruszkę nasączoną mydłem Palmolive, wynosiły mniej więcej pół na pół. Wyszliśmy na dach. Położyliśmy się na kocu, blisko krawędzi. Od nieba oddzielał nas czerwony neon hostelu i jest to jeden z tych odcinków mojego życia, który mógłby mi się wyświetlić w sytuacji agonalnej. Niektórzy chcą, żeby im śpiewać Rotę, recytować Kamienie na szaniec, a ja bym chciała leżeć upalona na dachu hostelu w San Francisco i żeby Drobny tam był, i żeby był dziewięćdziesiąty siódmy albo ósmy, żebyśmy patrzyliśmy w dół, tam, gdzie zaparkował cadillac i wysiadły z niego dwie dziewczyny piękne jak lalki. I żeby Drobny zaczął podkładać głos pod ich rozmowę. I żeby Transamerica Pyramid, najwyższy biurowiec downtown, wyglądał, jakby szykował się do startu. Żebyśmy pisali na głos kartki do znajomych. Dlaczego nigdy się nie bałam przy Drobnym, chociaż ciągle robiliśmy coś niemądrego? Dlaczego dopiero sto lat później, kiedy zaczęłam robić rzeczy poważne, jak wychodzenie za mąż, zachodzenie w ciążę i praca na etacie, zaczęłam się naprawdę bać? Zeszliśmy z dachu na dół dopiero, kiedy musieliśmy zjeść coś słodkiego. Na korytarzu stał automat ze słodyczami. Mój ulubiony baton nazywał się 3 Musketeers, Trzej Muszkieterowie. Drobny musiał kopnąć kilka razy w maszynę, zanim wypadł.

Pocztówka z San Francisco, którą znalazłam w swoim pudle, jest zaadresowana do koleżanki, z którą wtedy mieszkałam. Widocznie uznała, że nie jest to materiał pamiątkowy.

Cześć, siedzę pod mostem, Drobny odszedł z jakąś dziewczyną z San Francisco. Gram na flecie i próbuję zarobić na powrót. Jak zarobię na następną kartkę, to się odezwę. – Pod spodem dopisane tym samym długopisem, innym, nierównym, najdroższym, wspaniałym pismem: – Zostawiłem ją pod mostem, chyba gra na flecie. Przyślę Ci zdjęcie mojej nowej dziewczyny i samochodu.

W Mieście Aniołów śmierdziało paloną oponą i nikt nie poruszał się na piechotę. Niby były jakieś chodniki, ale całkiem nieużywane, być może przeznaczone dla bezdomnych. Bezdomni zresztą i tak jeździli samochodami. Wsiedliśmy do autobusu, żeby podjechać na plażę. Numer się zgadzał, tylko że pomyliliśmy kierunek i zamiast zbliżać się do oceanu, oddalaliśmy się od niego – wjeżdżaliśmy coraz głębiej w dziwną i mroczną jak Mordor dzielnicę LA. Wszyscy jej mieszkańcy byli wytatuowani. Ulice zapełniły się ciałami pokrytymi wężami i czaszkami, imionami, datami, nożami, łańcuchami, twarzami. Ludzie stali w grupkach – palili i rozmawiali albo palili i milczeli. Nie wiadomo, czy byli zajęci, czy się nudzili, obie wersje wydawały się równie prawdopodobne. W pewnym momencie zostaliśmy jedynymi pasażerami w autobusie, którzy mieli plecaki, mapę, kieszenie twarde od paszportów i białą skórę. Wjechaliśmy w neighborhood zdecydowanie nieprzeznaczone do zwiedzania.

Drobnemu drgał mięsień policzka. Powiedział, że powinniśmy jak najszybciej wrócić do centrum. Na najbliższym przystanku wysiedliśmy z autobusu i przeszliśmy na drugą stronę ulicy. Gapiło się na nas wszystko, zwłaszcza dzieci wydawały się zachwycone potencjalną rozróbą. Nawet te małe, ze smoczkami zamiast ust, przykleiły do nas oczęta, jakby się chciały pożegnać. Jakiś pies mlasnął jęzorem na nasz widok, nad głowami kołował sęp zwiadowca, gdzieniegdzie bieliły się kości nielicznych turystów, którzy kiedyś nieopatrznie zabłądzili w te okolice.

Wolnym krokiem podszedł do nas wielki mężczyzna w kiedyś białym podkoszulku i zapytał o ogień, chociaż nie miał papierosa. Na ramionach miał narysowane całe mnóstwo nieodgadnionych i niepokojących symboli. Drobny nic nie zrobił ani nic nie powiedział, zupełnie jakby nie słyszał pytania. Gapili się obaj na siebie, sekundy w ogóle nie mijały, ulica czekała. Ludzie, koty, psy, stragany przed sklepami, hydranty i znaki drogowe – to wszystko nas pilnie obserwowało. Patrzyły krawężniki i zerkały jednym okiem wyrzucone na chodnik pety. W końcu Drobny powoli wyciągnął z kieszeni swoje zippo, a chłopak włożył do ust papierosa. Zippo zrobiło ping, chłopak się zaciągnął. W chmurze dymu, który wypuścił z ust, zobaczyłam zbliżający się autobus. Bałam się, że błękitna koszula kierowcy to tylko fatamorgana i tak naprawdę nic nigdy po nas nie przyjedzie. Kiedy autobus podjechał, wskoczyliśmy z Drobnym do środka i w milczeniu dojechaliśmy z powrotem do centrum miasta.

Wysiedliśmy i Drobny wypalił trzy papierosy jednego po drugim.

Przez kilka kolejnych dni mieszkaliśmy w San Diego u mojej rodziny, która wyjechała z Polski w stanie wojennym. Prawie płakałam ze szczęścia z powodu czystych ręczników, pościeli i jedzenia, które nie smakowało jak papier z gumą i solą. Z tych dni spędzonych na regeneracji wreszcie mamy z Drobnym kilka wspólnych zdjęć. Na przykład takie: stoimy na polu golfowym, za nami widać palmy powtykane w trawę jak zapałki. Mam żółtą czapeczkę z daszkiem, z napisem „Los Angeles Lakers”, obejmuję Drobnego w pasie i opieram się o niego, jakbym chciała go ruszyć z miejsca. Drobny stoi jak skała, jego długie ramię opada na moje plecy. Wygląda to trochę jak czułość, trochę jak zapasy. Niebo jest zachmurzone, ciężkie od upału, wisi nad nami białe i pozbawione słońca, ale nic, absolutnie nic nie jest w stanie nam odebrać radości, która od nas bije. Jesteśmy na końcu i w centrum świata jednocześnie.

To był czas na chwilę zatrzymania się, półmetek podróży, moment na zaczerpnięcie oddechu. Woleliśmy wtedy obserwować ocean, niż łazić po mieście. Wieczorami siedzieliśmy w ogródku na leżakach, a nie w parku na ławce. Słuchaliśmy o pożarach i huraganach i o tym, jak podczas ewakuacji zawsze kilka samochodów jedzie pod prąd, w stronę plaży. Dobrze wiem, że Drobny byłby w takim samochodzie jadącym w odwrotnym kierunku, prosto w te zabójcze fale. Wyobrażam sobie, że tylko mignąłby mi w korku, kiedy w panice usiłowałabym dostać się w jakieś bezpieczne miejsce.

Najedzeni, w czystych ubraniach wsiedliśmy znowu do pociągu, żeby wreszcie znowu się ubrudzić i zgłodnieć. W wagonie poczuliśmy się nareszcie jak nie w domu. Nie po to uciekaliśmy od naszego państwa, żeby nas oswojono kabanosami, wódką i kapustą. Chcieliśmy być amerykańscy i pozbyć się polskiego obciachu. W tym celu wystarczyło się udać w dowolnym kierunku, po obciachu ani śladu, sam fakt, że się szło amerykańską ulicą, unieważniał obciach i można się było stać automatycznie cool. Nawet bezdomni byli cool. Bezrobotni? Cool. Narkomani? Zdecydowanie cool.

Pociąg wiózł nas dalej. Drobny znowu trzymał głowę na moich kolanach.

Wielki Kanion okazał się głęboką, ciemną dziurą w ziemi. Nie wiem, skąd się biorą te wszystkie zdjęcia krwawych zachodów słońca w kanionie. Słońce nie ma jak tam się dostać, zatrzymuje się na górze, przy krawędzi, pewnie ma lęk wysokości, zresztą nic dziwnego.

Szliśmy wzdłuż przepaści. Ja chciałam się przejechać na ośle, a Drobny skoczyć na bungee, wszystko jednak sporo kosztowało, a już prawie nie mieliśmy pieniędzy. Jakiś Japończyk zrobił nam zdjęcie. Bardzo je lubię. Drobny obejmuje mnie i patrzy prosto w obiektyw, a ja mam wzrok utkwiony gdzieś poza kadrem. Wyglądam, jakbym chciała pobiec, ale jestem zaplątana w ramiona Drobnego, jakby to on chciał mnie zatrzymać, nie ja jego. Zdjęcie z tych do wydrukowania i oprawienia w boho ramkę, gdyby nie to, że jest prześwietlone i wszystko na nim jest żółte, my też. Wyglądamy jak pacjenci oddziału zakaźnego.

W hostelu w jakiejś dziurze w Arizonie pracowała krótkowłosa brunetka z kolczykiem w nosie. Wolałabym jakieś inne wspomnienie, właściwie każde inne, ale to właśnie ją pamiętam najwyraźniej. Spisywała nasze dane z paszportów, a kiedy się uśmiechała, jej kolczyk poruszał się i odbijał światło. Powiedziała, bardziej do Drobnego niż do mnie, że w wolnym czasie jeździ konno. Tak, jasne, dlaczego miałaby nie jeździć? Tam na pewno wszyscy rodzą się z tą umiejętnością. Może nawet przychodzą na świat od razu na koniach. W galopie matki unoszą lekko pośladki i łapią w locie swoje śliczne noworodki. Dziewczyna z recepcji zaproponowała nam wycieczkę konną i przez chwilę bałam się, że Drobny się zgodzi. Mógłby uznać, że potrafi jeździć, to byłoby w jego stylu. Na szczęście powiedział maybe next time i uśmiechnął się do niej. Pomyślałam wtedy, że Ameryka rośnie w głowie Drobnego i wypycha z niej wszystko, cały Stary Kontynent, a mnie razem z nim. Wszędzie w tych pieprzonych Stanach wyglądał jak ktoś, kto wreszcie wrócił do domu z długiej wycieczki. Albo jak ktoś, kto odzyskiwał utraconą pamięć, ciepłą, jasną i niedającą do późna zasnąć. Odzapominanie tej radości stawało się częścią naszej podróży.

Późnym rankiem, kiedy leżeliśmy jeszcze w łóżku, wyobrażaliśmy sobie, że my też pracujemy w małym hostelu, że od rana spisujemy z paszportów imiona i nazwiska gości, rozładowujemy skrzynki z jedzeniem, szukamy kogoś, kto naprawi kran w piątce albo posprząta w łazience na piętrze, podlewamy krzaki marihuany, palimy marihuanę, robimy sobie tatuaże i piercing. Jeździmy konno i skaczemy ze skałek do zimnych strumieni, ja prawie bez strachu, a Drobny jak zwykle na luzie.

W El Paso wysiedliśmy na peronie i popatrzyliśmy na siebie zaskoczeni. Nigdy wcześniej nie czułam, że powietrze może parzyć skórę przez ubranie. Wszystkie ruchy wykonywaliśmy wolniej, unikając wysiłku, który podniósłby temperaturę ciała chociaż o ułamek stopnia. Drobny włożył do ust papierosa. Kurwa, powiedział, nie da się nawet palić. Rozgrzany metal wagonów walił żarem w nasze plecy. Mieliśmy do wyboru: przygodę w El Paso albo klimatyzowaną podróż dokądkolwiek. Odwróciliśmy się i wsiedliśmy z powrotem do pociągu. Drobny schował wilgotnego papierosa do paczki, oszczędzaliśmy już wtedy na wszystkim.

W Nowym Orleanie nie było lepiej. Nawet w nocy powietrze przypominało watę. Niby jakoś dostawało się do płuc i wydostawało z nich, ale było mokre i pozbawione tlenu. Brakowało zapachów, oprócz smrodu zgnilizny nie było czuć absolutnie nic, upał pożarł całą woń świata. W ogrodzie za hostelem stał niewielki basen z desek wyłożony folią. Siedzieliśmy tam cały dzień, od czasu do czasu zanurzając w nim głowy. Wieczorem poszliśmy na Burbon Street i słuchaliśmy muzyki na żywo z restauracji, do której nie mogliśmy wejść, bo nie było nas na nią stać. Siedliśmy sobie na krawężniku niedaleko. Było super.

Oczywiście było to jeszcze długo przed Katriną i zanim przeczytałam opowiadania Lauren Groff. Te opowiadania nie były jeszcze napisane, ale kiedy myślę o Florydzie wstecz, już nie umiem ich ominąć. Wszystko jest we wspomnieniach równoległe, wszystko od teraz do wtedy, cała Floryda, jej gnijący, śmierdzący czar, książka Groff, huragan, ja i Drobny, który żyje, i Drobny, którego nie ma.

W drodze taksówką na lotnisko mieliśmy stłuczkę i bardzo się ucieszyliśmy, bo kierowca nie wziął od nas pieniędzy za kurs. To pewnie kolejny, po lesbijskiej pielęgniarce, milion dolarów, o które mogłam się ubiegać. Potem z powodu opóźnienia pociągu dostaliśmy darmową kawę i donuty. Siedzieliśmy na dworcu szczęśliwi, opychając się pączkami, i rozmawialiśmy. Zakochiwałam się w Drobnym coraz mocniej, chociaż to już prawie nie było możliwe. Byłam w stanie poprosić go, żeby się ze mną ożenił. Może by się zgodził, lubił sporty ekstremalne.

Gdzie teraz jest? Niech mi wyśle pinezkę. To nie musi być blisko. To może być jakaś reinkarnacja, duch w lampie, cokolwiek. Chcę ukierunkować swoją tęsknotę, wlać ją w jakieś koryto, niech się tak nie rozlewa, bo nie wiadomo, jak to ogarnąć. W wiadra nabrać tego tęsknienia i wylać je gdzieś, żeby spłynęło. Szmatami powycierać, potem wyżąć. Skąd to w ogóle cieknie, nie wiem. Czasem podeschnie, czasem z nową siłą jebnie gejzerem spod ziemi, masakra.

Siedzę z Drobnym w poczekalni, oblizujemy sklejone lukrem palce i czekamy. Nie ma znaczenia, czy piszę tę książkę w czasie teraźniejszym, czy przeszłym, Drobny patrzy przeze mnie, na wylot, dwadzieścia dwa lata do przodu i pokazuje mi brodą pudła. Daje znak, że muszę je w końcu porządnie przejrzeć.

Układam na podłodze po kolei: album ze zdjęciami, zdjęcia w kopertach, zdjęcia luzem, zdjęcia w albumach, mapę Stanów, katalog z hostelami YMCA, fragmenty biletów (odkąd, dokąd i kiedy), dokumenty, pamiętniki, listy. Nie jestem pewna, czy w to iść. Nie ma nic gorszego niż czytanie opisów pamiątek. Tego się ludziom nie powinno robić. Kiedy o tym myślę, znajduję coś jeszcze gorszego niż stare bilety. Coś naprawdę, nie mów nikomu, sama powiem, dobra, ale nie rób mi presji, już mówię. Plik kartek zadrukowanych jednostronnie, spiętych i zatytułowanych. Wyciągam toto dwoma palcami, jakbym się bała czymś zarazić. Jest to opis naszego wyjazdu ujęty w formę z zamierzenia literacką. Odkładam z powrotem, zamykam tekturowe pudełko i wychodzę z domu. Popołudniowe światło dnia łagodzi nieco dyskomfort. Nie pamiętałam, że już raz próbowałam opisać tę podróż, jeszcze przed wypadkiem.

W tekście, nieszczęśliwie odnalezionym, znajdują się dane wymazane z pamięci, szczegóły, nazwy miejsc, daty, a nawet zapisane fragmenty rozmów. Widzę, że w kolejności zapamiętanych scen nastąpiły błędy. San Francisco zostało odwiedzone później niż hostel z dziewczyną z kolczykiem w nosie (pojawia się jej imię – Angela! Serio? Angela?).

Wątpliwą wartość literacką pamiętnika, czy co to miało być, ratują niektóre zdania oznajmujące. Robi mi się strasznie smutno, że spisuję coś już spisanego, a nie zapamiętanego, to oddala mnie od Drobnego jeszcze bardziej.

Śpimy w małym pokoju za czterdzieści dolarów niedaleko campusu, nad samym jeziorem Michigan. Jest wielkie, w ogóle nie różni się od Bałtyku. Niedaleko brzegu huśta się biała boja. Tak niewyraźna, że nie jestem pewna, czy naprawdę tam jest.

Zanim wsiedliśmy do pociągu, przeszliśmy cały Chicago Loop. Na schodach przy Sears Tower, kiedy przewijałeś film w aparacie.

Film w aparacie? Jestem wykopaliskiem archeologicznym.

Jakiś Węgier zrobił nam zdjęcie.

Które zdjęcie? Tego sobie już nigdy nie przypomnę.

Doba podróżowania przez pustynię. Zupełnie jakbyśmy stali w miejscu. W palarni znowu sami wariaci. Kręci mi się w głowie, opieram się czołem o zimną szybę. Dotyk szkła taki sam wszędzie.

A więc wcale nie sypiałam dobrze w pociągu.

Czasem obraz rozmazywał się, pękał na kawałeczki, pot na skórze, dreszcz.

Najwidoczniej uprawialiśmy seks w pociągu. Nie pamiętałam o tym i jestem bardzo zadowolona.

Na małej stacji kolejowej w Granby […].

Granby! Nie zapomnieć wpisać w Google, gdzie jest pieprzone Granby! Znaleźć huśtawkę za motelem w Granby.

Poszliśmy zapalić na ławce przy torach.

Skoro poszliśmy aż do jakiejś ławki przy torach, to chyba nie po to, żeby palić papierosy.

Był ładny i ciepły wieczór, chłopaki na deskorolkach pozdrawiały nas, jakbyśmy się znali. Jeden z nich przewrócił klomb.

– Przyjechałabyś tu ze mną zamieszkać?

Poszliśmy do pralni. Czekając na rzeczy, przyglądaliśmy się czerwonej górze. Wstawałeś co chwilę i szedłeś sprawdzić, czy już się wysuszyło. W końcu wyszedłeś z naręczem suchych czystych ubrań, w których chodziliśmy na okrągło przez dwa miesiące.

Po drodze na stację zdążyliśmy wydać dwanaście dolarów na kurtkę dla mnie i krótkie spodenki dla ciebie za trzy.

Na ławce spał bezdomny. Chłopak na deskorolce przeskoczył przez hydrant, paliłeś papierosa na schodach przeciwpożarowych.

kierowca opowiedział nam kawał o truskawkach

znalazłeś golfową piłeczkę

padało cały czas, tory niknęły w wodzie i jechaliśmy jak po jeziorze

Gdzie są te wszystkie obrazy? Czy są jeszcze gdzieś przechowywane? Zagrzebane, przysypane gratami, wydarzeniami, sylwestrami, ciuszkami dziecięcymi w rozmiarze od 65 do 175 centymetrów? Czy one tam są, te rzeczy? Czy w momencie śmierci się odkleją, wyświetlą mi się jak pokaz slajdów na diamentową rocznicę?

*

W Miami mieszkaliśmy u kuzyna Drobnego, z którym nigdy wcześniej się nie spotkali. Podczas podróży do USA często aktywowały się więzy krwi z osobami, których się nie znało, ale z przekazów ustnych wynikało, że byli twoją rodziną. Miami?! Przecież tam mieszka syn brata ciotki szwagra! Do niego napisz i tam się zgłoś, zadzwoń, powiedz, że się nazywasz tak samo. Polacy w Ameryce chętnie podejmują gości z kraju, pokazują drogę do centrum. Prezentują, jak dobrze sobie radzą. Lepiej niż ci, którzy zostali w Gorlicach, Puławach i Rzeszowie. Codzienna harówa przekłada się bowiem bezpośrednio na zieloną gotówkę, a potem to już jakoś idzie: social security number, shared apartament oraz car, bo bez samochodu to tutaj no way, mój drogi. Trochę gorzej z lekarzem, emeryturą, urlopem i ubezpieczeniem, ale kto by się tam przejmował, jeszcze nie teraz. W każdym razie ten kuzyn brata ciotki szwagra z Miami był nieźle ustawiony po rodzicach – emigrantach jeszcze sprzed stanu wojennego. Lubił szybkie samochody bez dachu, żaglówki, nurkowanie i łowienie ryb (mam zdjęcie z rybą, która ma zęby). Lubił też palenie i picie na plaży, chciał nas wozić swoim lexusem, kupować nam drinki i papierosy. Był w porządku. Drobny, który potrafił być kowbojem, biznesmenem, modelem, pracownikiem socjalnym, kucharzem albo DJ-em, mógł być też chłopakiem z Miami, dobrze wyglądał w kabriolecie. Po kilku dniach niemal bez snu kuzyn w końcu podrzucił nas na stację kolejową i tam zostawił. Wsiedliśmy do pociągu i spaliśmy dwa dni.

*

W Nowym Jorku po gorącym, wilgotnym lecie nie było już śladu. Zastaliśmy miasto chłodne i świeże. Przypominało lepszą wersję jakiejś europejskiej stolicy, zielony Brooklyn pachniał roślinami, wodą i końcem lata. Staraliśmy się udawać, że to nic, jeszcze nie takie hece przed nami, w przyszłym roku o tej samej porze to dopiero będzie. Już nigdy więcej nie wsiadłam do pociągu Amtrak.

Wróciliśmy do Polski w aureolach, które świeciły niczym złote łuki McDonalda. Pojawialiśmy się u znajomych w amerykańskich ubraniach z second-handów i mówiliśmy do siebie: A pamiętasz na Trzydziestej Siódmej? – Bourbon Street w ogóle nie zrobiła na mnie wrażenia, Do Kolorado na pewno jeszcze wrócimy, i jeśli tylko zostaliśmy na chwilę sami, całowaliśmy się jak dwa głupki. Polska jesień mogła nam naskoczyć, zarówno ta złota, jak i ta z błota. W ogóle jej nie zauważaliśmy, kompletnie ją zignorowaliśmy. Obiecaliśmy sobie, że wylądujemy w Stanach szybciej, niż się załamiemy.

W styczniu nasze aureole zaczęły mrugać jak psujące się świetlówki. Przez wiele miesięcy w Warszawie nie wydarzyło się nic, mieliśmy dług do spłacenia u kuzyna z Miami, a kasy nie było. Kłóciliśmy się. Drobny zaczął praktyki na Pradze-Północ, próbowali zająć dzieciaki czymkolwiek, żeby tylko nie stały w podwórkach, nie wąchały kleju, nie piły albo nie kradły. Znalazłam w pudle raporty, których nienawidził pisać. Taka trochę literatura nie za radosna.

*

Szczerze mówiąc, nie dziwię się tym dzieciom, że nie chcą przebywać w swoich domach, też bym nie chciał. Kiedyś to nawet powiedziałem, że jeśli nie przestaną pić, to przyjdę z policją i zabiorę im dzieci. Ale to już był szczyt wszystkiego: wchodzę, a tam libacja, sześć osób przy stole pije wódkę, ojciec leży pijany w łóżku obok sześciomiesięcznego dziecka. Dzieciak płacze, nieprzewinięty. Co miałem robić?

Zdążyłem zapalić, gdy zadzwonił telefon. Tomek zatelefonował, że jest z dziećmi w pogotowiu opiekuńczym, gdzie pojechał po śpiwory na wyjazd, i właśnie zadzwonił do niego z podwórka Marek z wiadomością, że mama Bartka (który jest z Tomkiem po śpiwory) wypadła z okna i zabiła się na miejscu. Nie wiedzieliśmy, co zrobić, i ustaliliśmy, że pójdę na podwórko i dopiero, gdy zabiorą ciało do zakładu pogrzebowego, zadzwonię do Tomka, i on wróci z dziećmi na podwórko, i razem postaramy się to jakoś powiedzieć Bartkowi.

Pojechaliśmy na festyn na Pola Mokotowskie. Było dużo atrakcji. Za udział w konkurencjach sportowych otrzymywało się foliowy kupon. Po półgodzinie dzieci zorientowały się, że kupony to pocięta na kawałki taśma, którą organizator ogrodził teren zabaw, więc zdjęli z drzew kilkanaście metrów, pocięli taśmę kawałkami szkła na części i mieli tyle kuponów, że każdy otrzymał w nagrodę bluzę, pościel, piórniki, kalendarze i inne gadżety.

Podstępem wysadzili mnie na brzeg jeziora z roweru wodnego. Odpłynęli na środek jeziora, żeby sprawdzić, czy będę na nich krzyczał albo prosił. Ja nie odzywałem się w ogóle, tylko czekałem na brzegu i po krótkiej naradzie przypłynęli z powrotem.

Wróciło słońce. Przez kilka pięknych miesięcy Drobny wynajmował pokój w domu z ogrodem. Wiosna była wszędzie, ale głównie na kocu pod czereśnią, strasznie nas rozleniwiała. Wieczorami oglądaliśmy Jarmuscha i Bessona i znaleźliśmy sposób na oddanie długu – planowaliśmy napad na pocztę, tę małą na końcu ulicy. Codziennie rano rozmawialiśmy o tym, o której najbezpieczniej będzie wejść i bez użycia przemocy zmusić panią w okienku do opróżnienia kasy.

Z początkiem lata polecieliśmy razem pracować dla Białej Dupy. Dostaliśmy nawet coś w rodzaju osobnego pokoju, nadal w standardzie stodoły, ale przynajmniej mieliśmy namiastkę prywatności. Wszyscy od razu pokochali Drobnego i nikt właściwie nie pamiętał, że byłam tam rok wcześniej bez niego. Drobny zaprzyjaźnił się z amerykańskim nastolatkiem, który zajmował się naprawami (na obozie ciągle coś się odrywało, łamało albo przeciekało). Chłopak miał na nodze opaskę nadzoru policyjnego, nigdy wcześniej niczego takiego nie widziałam. Pewnego dnia zabrał mnie, Drobnego i jeszcze kilka osób z obozu na wycieczkę w góry. Pojechaliśmy w miejsce, gdzie strumień spadał z urwiska i tworzył na dole głęboką, niezbyt szeroką studnię. Zanim się zorientowaliśmy, chłopak wspiął się na skałę. Powiedział tylko, żeby nie zdejmować butów, bo strasznie wali w podeszwy przy takiej wysokości. Potem skoczył i wpadł do wody kilka metrów niżej. Drobny od razu skoczył za nim. Stanęłam na skale i nie mogłam się ruszyć. Nic. Ani kroku. Drobny machał z dołu, krzyczał. Przypomniała mi się modlitwa, od momentu przeto błagam najświętszą Maryję pannę zawsze dziewicę… Kiedy leciałam w dół, mogłam policzyć aż do czterech, potem coś mnie uderzyło w sandały, kolana mi się ugięły i wpadłam w bardzo zimną, kotłującą się wodę. Spadałam w niej jeszcze długo, aż wypełniona adrenaliną i bliska śmierci wyhamowałam i zaczęłam rozpaczliwie płynąć w górę, całkiem już bez powietrza, z bolącymi płucami. Byłam jak rodzące się dziecko pchające się na spotkanie swojego pierwszego człowieka, w którym zakocha się bez pamięci. Ja też w końcu się wynurzyłam, złapałam łyk powietrza i spojrzałam w roześmiane i dumne oczy Drobnego.

W kuchni pracowałam razem z Adrianem i Radu, przetypami z Rumunii, których żarty często nie przebijały się przez amerykański firewall. Ich rozkminy nad mopem, grillem, garem czy nad siedemnastoma kilogramami surówki coleslaw ratowały mi życie. W przerwach w pracy leżakowaliśmy na tyłach kuchni na górze usypanej ze złożonych kartonów, w których przywożono produkty. Padaliśmy tam na dziesięć albo piętnaście minut w naszych firmowych fartuchach ujebanych masłem orzechowym i rozmawialiśmy po angielsku, na poziomie uniemożliwiającym pogłębione dyskusje. Mogliśmy mówić do siebie tylko podstawowymi komunikatami, najlepiej w czasie teraźniejszym, jakbyśmy byli przedszkolakami, które są zbyt inteligentne, żeby się bawić, ale chcą komentować innych na placu zabaw. Drobny przyjeżdżał do nas dostawczym melexem i kładł się obok mnie. Mogłam oprzeć głowę na jego obojczyku, zamknąć oczy i słuchać, jak przerzucają się z Radu obelgami. Głupi Rumun i tępy Polak, moi najlepsi.

Pewnego dnia Radu, leżąc na boku na kartonie po mrożonych burgerach, skubiąc etykietę, powiedział: I chuj, nie wracam do domu.

Dla nas, ludzi ze Wschodu, oznaczało to: Nigdy nie wracam do domu.

Drobny wymyślił, że pojedziemy na koncert Beastie Boys do Nowego Jorku. Nie było szans, żebyśmy uwinęli się z dojazdem, koncertem i powrotem w dwadzieścia cztery godziny, musieliśmy poprosić o dodatkowe pół dnia urlopu, czego do tej pory nikt w historii europejskiego niewolnictwa u Białej Dupy nie zrobił. Al nas ochrzanił (Nie wiecie, ile jest roboty?! Nie wiecie, że ludzi jest za mało?!), a potem kazał nam wypierzać w polskich podskokach na ten koncert i dobrze się bawić.

Jechaliśmy do miasta trzema autobusami. Miałam ogolone włosy i spodnie wojskowe, ochroniarze przy wejściu na koncert nazwali mnie G. I. Jane, co jest zrozumiałe tylko dla tych, którzy widzieli film z dziewięćdziesiątego siódmego i jeszcze żyją. Byliśmy oczywiście z Drobnym na kilku koncertach w Stodole i w podobnych słabo nagłośnionych miejscach, ale Nassau Coliseum to jednak troszkę inna sytuacja. Scena kręciła się pośrodku, jak ring bokserski, a Beastie Boys w kombinezonach wyjechali na powierzchnię spod podłogi. Ludzie wskakiwali na siebie, licząc na to, że zostaną poniesieni nad głowami innych, a nie na przykład spadną i zginą zmiażdżeni przez tłum. To była premiera Hello Nasty, chociaż ulubioną płytą Drobnego pozostawało Ill Communication. Mieliśmy w aucie kasetę zajechaną jak nie wiem co. Znał ją na pamięć.

Przed końcem darliśmy się ze wszystkimi, żeby zagrali bis, dali nam jeden i drugi, wydawało się, że po raz trzeci już nie wyjdą. Publiczność wyła, chłopcy zwlekali, w końcu wyszli na scenę i Mike D. powiedział, że na pożegnanie zagrają coś spokojnego. Zapadło pięć sekund ciszy. A potem zaczęło się Sabotage, którego nie zagrali przez cały koncert. Wycofałam się pod ścianę, wydawało mi się, że serce wyskoczy mi przez gardło i będę go szukać między szaleńcami. Drobny skoczył do przodu.

Zarastanie jeziora zaczyna się od podwojenia jednej roślinki. Kolejnego dnia z dwóch powstają cztery, potem osiem, normalna matma, a kiedy zarośnie pół jeziora, wystarczy już tylko doba, żeby całe lustro wody zniknęło pod glonami. Może to nie jest najlepsza metafora rozpadu związku, bo jezioro śmierdzi gnijącym mokrym zielskiem, a nagła samotność perfumami osoby, która odeszła.

Tym razem po skończeniu pracy nie ruszyliśmy w żadną podróż, nasze dolary poszły na pokrycie długów. Starczyło jeszcze, żeby pojechać do Chicago z Adrianem, Radu i Sashą i pomóc im się ustawić w mieście. U nich w kraju było już tak przesrane, że nawet ich rodzice szeptali do telefonu, żeby nie wracali. Matki „na wszelki wypadek” spakowały im do brzydkich walizek w kratę wszystkie pieniądze, obrączki i złote łańcuszki, jakie były w domu. Tego późnego lata mieszkaliśmy blisko plaży u Węgrów, których nie znaliśmy, ale spaliśmy u nich na podłodze, jedliśmy mrożone pizze i słodkie donuty z ich lodówki i nikt nie miał z tym problemu. Paliliśmy na schodkach przeciwpożarowych i chodziliśmy nad jezioro Michigan, które jest normalnym morzem, nie żadnym jeziorem, nie dajcie się wkręcić. Chłopaki szukały pracy niewymagającej znajomości języka, czyli najlepiej na taksówce. Żaden nie umiał jeszcze trafić do sklepu za rogiem.

Z każdym dniem zbliżającym nas do powrotu Drobny więcej palił i mniej mówił. Nocami jeździł na długie wypady z chłopakami, wracał późno, kładł się odwrócony do mnie plecami i szybko zasypiał.

Wróciliśmy do Polski. Jesień i zima pojawiły się prawie jednocześnie, arktyczne w mowie, uczynku i zaniedbaniu. Wynajęliśmy mieszkanie, miało być romantycznie, ale nie było. Nie czułam nic oprócz przeciągów podkradających się od okna balkonowego do naszego materaca, złośliwych jęzorów zimna, dokuczających najmocniej wtedy, kiedy Drobny nie wracał na noc. Miłość dwudziestolatków jest zero-jedynkowa, działa albo nie, jak światło w łazience.

Zaliczyliśmy ataki złości i dni pełne milczenia tak ciężkiego, że bałam się, że podłoga się zawali i zlecimy do sąsiadów. Drobny mówił, że Polska wysysa z niego życie. Nie żeby narzekał, brzmi może, jakby narzekał, ale on nigdy tego nie robił, nigdy się nie żalił, po prostu włóczył się jeszcze bardziej. Zawsze znalazł się ktoś, kto akurat chciał włóczyć się razem z nim. Dokądś jeździł, coś załatwiał, komuś pomagał, próbował zarobić, potem próbował nie wydać. Jego śmiech zniknął z domu, zostawały ze mną tylko przedmioty: ubrania, książki, kasety, aparat fotograficzny, ręcznik, szczoteczka do zębów. Zaprzyjaźniałam się z nimi, kochałam je, obchodziłam się z nimi delikatnie, brałam je do rąk i odkładałam dokładnie tak, jak leżały.

A kiedy długo nie wracał, usiłowałam go znaleźć, dzwoniłam, chodziłam do jego znajomych. Czasem udawało mi się go znaleźć u kogoś w domu, z innymi ludźmi, nie ze mną, jego śmiech tam był i jego dłonie. Zdziwiony pytał: Co tu robisz? A ja pytałam: A co, nie mogę, nie cieszysz się? Mówiłem, że wrócę później, mówił. Już jest później, mówiłam.

Najgorsze, że od żebrania o miłość miłość gnije.

Zaczynałam mieć to potworne przeczucie, że nasze zakochanie nie przetrwa. Musiałam się pilnować, żeby nie wczepić się w niego palcami, żeby nie łapać go za nogawkę, kiedy wychodził z domu, żeby nie śledzić go w drodze na zajęcia, żeby nie strzelać do wszystkich jego koleżanek, tych brązowookich, tych niebieskookich, tych wysokich i tych rozchichotanych, a najbardziej do tych, które traktował jak przyjaciółki, ciepło i poufale. Byłam bezradna wobec totalnego uwielbienia, które było również miłością, ale było też milionem innych rzeczy: bezmiłością, zazdrością, niepewnością i brakiem podłogi. Zniknął świat, zniknęli moi rodzice, brat, przyjaciółki, nie pamiętam nikogo z tamtego czasu, chyba że był jego lub naszym wspólnym znajomym. Zniknęły książki, studia, filmy i muzyka, został tylko strach, że Drobny się oddala, a ja nic nie mogę. Cokolwiek robię, jest jeszcze gorzej. Nie wiedziałam, że może tak być, że przed nicością chroni cię tylko spojrzenie jednych oczu.

Żeby nie zwariować, nie robić z siebie idiotki, zająć się czymkolwiek, zapisałam się na kurs tańca i zaczęłam niegroźny flirt z instruktorem. Było mi wszystko jedno, gdzie i z kim chodziłam, starałam się wracać do domu później niż Drobny, włóczyć się bardziej, pić i palić więcej, mieć znajomych, mieć niebieskookich i brązowookich kolegów, traktować ich ciepło i poufale. Być jak Drobny. Robiłam to wszystko tylko po to, żeby nie upaść na środku Marszałkowskiej w roztopiony śnieg i nie oprzeć się czołem o tory tramwajowe. Kochałam go, a im mocniej kochałam, tym później wracałam do domu.

Pamiętam, że się rozchorował, dostał wysokiej gorączki, a kiedy chciałam go przytulić, odepchnął moją rękę. Rozpalony i kaszlący, zamknął oczy, skulił się i spał dwa dni, a gdy się obudził, wstał, wrzucił do plecaka kilka koszulek i bluzę, po czym wyszedł z domu, mówiąc, że wystarczy. Dogoniłam go na takiej jednej ulicy na Mokotowie, płakał. Pierwszy raz widziałam, jak płacze, więc złapałam go za rękę i tłumaczyłam, żeby nigdzie nie szedł, bo osobno ześwirujemy. No ale Drobny podejmował decyzję tylko jeden raz. Zabrał rękę i poszedł sobie.

Ulicę, na której się rozstaliśmy, usunęłam z mojej mapy miasta, spaliłam w myślach, zalałam ściekami i zasypałam wywrotką piachu. Nigdy tamtędy nie chodzę, a w autobusie odwracam głowę albo czytam rozkład jazdy, każdą literkę osobno.

Wyprowadził się do znajomego i jak w najgorszym koszmarze zostaliśmy przyjaciółmi. Ja wynajęłam pokój w mieszkaniu bardzo miłej pary, która planowała ślub. Były projekty zaproszeń i wybieranie restauracji. Kiedy on wychodził do pracy, przychodził drugi chłopak, trochę wyższy, ale bardziej ponury. Prosiła mnie, prawie wyłamując sobie przy tym palce, żebym nic nie powiedziała temu pierwszemu. Mówiła, że go kocha. Nie dopytałam którego. Było mi wszystko jedno, co ludzie sobie robią. Żeby wyglądać na mocno zajętą, wzięłam sobie mnóstwo godzin w szkole językowej, a wieczorami, po zajęciach, zazwyczaj miałam do Drobnego jakąś ważną sprawę, normalnie, jak do przyjaciela, przecież to naturalne. Nigdy nie był sam, zawsze wokół kręciło się co najmniej pięć osób, dwa adaptery, siedem piw. Wolno mi było dotknąć go jedynie przypadkiem, kiedy podawał mi zimną butelkę z lodówki. Szybko zabierał rękę, skubałam mokre etykiety, aż pod paznokciami miałam klej i farfocle papieru. Wracałam w nocy i padałam na głupie jednoosobowe łóżko, zawsze w stanie półprzytomnym, półśpiącym, ledwo żywym, niepozwalającym na nic, żadną refleksję, zero. Narzeczeni oglądali zgodnie film, światło telewizora rozmazywało się w szybie w drzwiach mojego pokoju, jeśli akurat płakałam. W dzień chciałam tylko dotrwać do wieczora, zobaczyć Drobnego, potem iść spać, a rano wstać i robić coś, cokolwiek, aż do momentu, kiedy mogłam go znowu zobaczyć. Coraz częściej mówił, że wyjedzie. Zasłaniałam wtedy uszy, wydawało mi się, że w ten sposób nie dostanie wizy. A potem odprowadziłam go na lotnisko i machałam jeszcze długą chwilę po tym, jak zniknął mi z oczu. Wróciłam z lotniska na nogach z waty i usiadłam na krześle bez życia, a chłopak wynajmujący mi mieszkanie zapytał, które zaproszenie wydaje mi się ładniejsze, to w kwiaty czy to ze złotą lamówką, i czy to nie przesada z tym złotym.

Co dziwne, nadal chodziłam do pracy, piłam wino, zasypiałam i wstawałam rano. Czasem Drobny dzwonił i opowiadał, jak to jest mieszkać z bandą Węgrów, szukać pracy, nie znajdować, potem złapać fuchę, zarobić w dolarach, jeździć na rolkach, grać w siatkę na plaży. Mówił, że wszyscy mnie pozdrawiają, nie mówił, żebym przyjechała. Liczyłam godziny, które dzieliły nasze strefy czasowe, i kiedy wiedziałam, że mógłby do mnie zadzwonić, nie wychodziłam z domu. Jeśli nie dzwonił, sama wybierałam długi, wyuczony na pamięć numer. Odbierał ktoś obcy i odzywał się z wyraźnie wschodnioeuropejskim akcentem, że Drobnego nie ma, a kto mówi.

On urodził się po raz drugi, a ja po raz pierwszy umarłam. Niby funkcje życiowe działały, pompa ssała i tłoczyła, słońce, jak podejrzewam, wschodziło i zachodziło w miarę regularnie, ale nie czułam nic. Pracowałam jako nauczycielka polskiego dla obcokrajowców, odwiedzałam wille i sale konferencyjne, rozkładałam podręczniki na biurkach, na stołach i próbowałam nauczyć ich, jak zamówić pizzę albo taksówkę, jak policzyć do dziesięciu albo jak zapytać o drogę na Stare Miasto. Nie byłam w tym jakoś szczególnie przekonująca, trudno mi było uwierzyć, że naprawdę potrzebny im jest ten polski. Wydawało mi się, że zaraz i tak wyjadą do swoich Francji, Norwegii i Danii, jak tylko szef w headquarters wpadnie na pomysł, żeby ukarać placówką w tym dynamicznie rozwijającym się kraju kogoś mniej doświadczonego. Z moimi studentami łączyło mnie jedno: chcieliśmy być gdzie indziej. Niby uczyłam ich „dzień dobry”, ale raczej miałam na myśli „do widzenia”.

Czułam się chora, zarażona Polską, jakby to były wirus albo wada genetyczna. Uważałam, że jestem do niczego, że zabrakło mi jaj, żeby rzucić studia i nudne miasto i zostać kelnerką w bistro albo sprzątaczką w office. Wtedy Drobny by mnie nie zostawił. Dlaczego, dlaczego nie wybrałam amerykańskiego raju zamiast trwania w tej niby-stolicy, z jarmarkiem Europa w centrum miasta?

Węszyłam każdą małą zmianę w głosie Drobnego, która mogłaby okazać się oznaką jego tęsknoty. Czekałam na „przyjedź”, żeby móc zerwać z Polską, z rozgrzebaną pracą magisterską, ekspatami, ich biurami i domami w Konstancinach i Milanówkach. Powtarzałam sobie, że jak tylko mnie poprosi, to pojadę i zatrudnię się do jakiejś normalnej pracy za dolary.

Drobny dzwonił coraz rzadziej, bo był zajęty. Poza tym różnica czasu. Poza tym tyle się tu dzieje, rozumiesz. A że oddychałam, tylko kiedy rozmawialiśmy, chodziłam permanentnie niedotleniona, lekko sina.

Na początku października zadzwonił taki jakiś przybity i przez to znowu mi bliski i szukający pocieszenia i powiedział, że kończy mu się wiza, zaraz stanie się nielegalny. Będzie mógł zostać w Stanach, ale nie będzie mógł do nich wjechać z powrotem, jeśli je opuści. Diabelski szantaż wizowy. Wrócić byłoby najrozsądniej. Tylko że właśnie dostał pracę i wszystko zaczęło się układać. Nie wiedziałam, jakie inne „wszystko”, nie wnikałam.

– Po co miałbym wracać? – spytał.

Nie miałam odwagi powiedzieć po co.

Wreszcie wymknęło mu się, że gdybym chciała, mogłabym przyjechać, to może to byłby dobry pomysł. Usłyszałam to. W końcu. Powinnam skakać ze szczęścia. Nic z tych rzeczy, nie ucieszyłam się, leżał na mnie ciężar, spod którego nie mogłam się wydostać. Byłam zmęczona. Nieobecność Drobnego kosztowała mnie tyle wysiłku, że nie byłam w stanie kupić biletu. Skończyła mi się energia chi, oddałam całą, pozwoliłam jej wyciec przez nieszczelne ciało i wsiąknąć trochę w dywan, trochę w trawnik przed blokiem.

Cały październik i pół listopada powtarzałam sobie, że zaraz się zbiorę, że teraz mój ruch, że nawet jeśli Drobny nie brzmi entuzjastycznie, to przecież kiedy przyjadę, kiedy fizycznie tam się pojawię, wrócimy do siebie spektakularnie i na pewno już na zawsze.

Zbierałam siły na jeszcze jeden raz, jeszcze jeden wspaniały amerykański haj, ale nie wierzyłam już w nic.

Miałam koszmar, że wjechał samochodem w budynek, więc o czwartej rano wstałam, wypiłam szklankę wody, zamiotłam rozbite szkło z przedniej szyby i wróciłam do łóżka. W południe zadzwonił telefon. Coś szumiało w słuchawce, próbowałam kręcić kablem, ale nie pomagało. Jakaś kobieta zapytała, czy jestem dziewczyną Drobnego. To było miłe, bo przecież nie byłam już dziewczyną Drobnego. A potem ta osoba w telefonie się rozpłakała i już w ogóle nic nie było słychać. Pytałam w kółko, co się stało, halo, a ona tylko płakała i powtarzała, że nic się nie dało zrobić, nic się nie dało zrobić. A ja, że ale co się nie dało, halo? Tak rozmawiałyśmy chwilę, każda sobie, aż wreszcie zrozumiałam, co ona naprawdę mówi – właśnie to: że nic się nie dało zrobić.

16 listopada jest chujową datą i jeśli chcielibyście znaleźć inne, mniej wulgarne, ale adekwatne słowo, możecie szukać, a zobaczycie, że nie ma. Mam nadzieję, że niedługo powstanie jakieś jeszcze gorsze, takie, które sprawi, że od samego czytania go będzie robiło się niedobrze, jakieś niewyobrażalne świństwo. Na razie trzeba się zadowolić tym, że 16 listopada jest i już zawsze będzie chujową datą.

*

Listopadowe popołudnia niczym nie różnią się od listopadowych nocy. Podróż samochodem trwała godzinę albo pięć godzin. Nikt nic nie mówił, nikt nie płakał. Ojciec Drobnego trzymał się kierownicy, drugi syn przykleił się do bocznej szyby. Patrzyliśmy przez okno na drogę krajową A7, nikt nie chciał być w środku tego auta, każdy wolał być gdzie indziej, gdziekolwiek, byle nie tu. Nikt nie przyjął do wiadomości tego, co nam mówiono. Ta informacja jechała z nami jako osobny pasażer i też gapiła się w ciemność, w ciszy.

Zaparkowaliśmy przed kamienicą i czekaliśmy jakiś czas w milczeniu. Cień kobiety przesunął się po budynku. Kobiety w rodzinie Drobnego mają drobną, dziewczęcą budowę i zawsze wyglądają na młodsze, niż są. Zgarbiona, krucha, owinięta płaszczem ciotka wsiadła do samochodu i odwróciła się do nas, jakby chciała coś powiedzieć. Nic chyba jednak nie przyszło jej do głowy.

Potem dojechaliśmy na osiedle Drobnego i wysiedliśmy z samochodu, każde swoimi drzwiami. Osobno, ale razem, w tym samym koszmarze, z którego ja na przykład bardzo chciałam się obudzić, ale i tak szłam chodnikiem do klatki, a potem schodami w górę. Poręcz, półpiętro, wycieraczka, drzwi z okiem judasza. Dzień wcześniej o tej porze stałam w domu przed otwartą lodówką, zastanawiając się, czy muszę iść do sklepu po coś do jedzenia. Stwierdziłam, że trzeba, nie poszłam.

Ojciec Drobnego gmerał kluczami w zamku chyba nieco dłużej, niż trzeba, jakby chciał dać żonie czas do zwrócenia się z ciemności ku nam, odrażającym gościom. Kiedy otworzył drzwi, stała między wieszakiem a ścianą. Ciotka podeszła do niej i skleiły się w jedno, próbując razem zrobić tak, żeby mniej bolało to, co przecież musiało być nie do wytrzymania.

Dom Drobnego był otwarty dla gości. W innych mieszkaniach, zanim przemknęło się do pokoju koleżanki, można było zobaczyć przez szparę w drzwiach, jak jakiś ojciec półleży na kanapie przed telewizorem, matka w wałkach pali w oknie, babcia usycha z tęsknoty za światem, którego nie ma, pies szczeka, matka krzyczy, żeby ktoś coś z nim zrobił, w końcu sama zamyka zwierzaka w małym pokoju, a wtedy on skamle i skacze do klamki, na co uruchamia się ojciec i pogłaśnia telewizor. Człowiek niechcący dowiadywał się, że ludzie w jednym domu wcale nie muszą się lubić, mogą być razem przymusowo, jak pacjenci w zakładzie zamkniętym. U Drobnego było inaczej – kiedy przychodzili goście, wszyscy odrywali się od zajęć i każdy o coś pytał. W kuchni można było dostać coś do jedzenia. Po domu chodził dziadek wielki jak bokser. Pies ze wszystkiego się cieszył. Wszyscy ze wszystkimi rozmawiali jednocześnie, jakby to była hiszpańska bodega, greckie wesele, turecki serial. Teraz jednak staliśmy w przedpokoju jak kołki i tylko suka, uradowana odwiedzinami, przybiegła do mnie, licząc na pieszczoty, których nie dostała. Kiedy zauważyłam zdjęcie włożone między szybki kredensu, zdjęcie, którego nie znałam, bo pewnie przysłał je do domu niedawno, to żal mnie zwyczajnie znokautował. Wtedy mama Drobnego powiedziała do mnie: Nie płacz, jakbym to ja najbardziej potrzebowała pocieszenia.

Mogło to oznaczać: Nie płacz, nie trzeba, nie płacz, to się już stało, nie płacz, trzymam cię, nie płacz, dasz radę, nie płacz, wszystko się ułoży, albo po prostu: Nie płacz.

Nagle, najnaturalniej na świecie i bez żadnego wysiłku, byłam w samolocie, który leciał w jedynym możliwym kierunku, jakby był jedynym samolotem na świecie. Nie pamiętam, kto i kiedy podjął taką decyzję, skąd miałam wizę. Mama wręczyła mi pieniądze, a ja je wzięłam, jakby mi się należały, nie pytając, skąd je ma i na co były przeznaczone. Kupiłam bilet na pierwszy możliwy termin. Wydawało mi się, że poruszam się ciasnym tunelem zdarzeń, które są koralikami na jednej nitce, kuleczkami jakiegoś upiornego różańca. Nie było żadnych innych opcji ani możliwych wyborów. Nic nie mogło mnie zatrzymać, bo nic innego nie istniało, trzeba było lecieć i dowiedzieć się, co się stało, albo raczej czy to naprawdę się stało.

Po suficie kabiny pasażerskiej przesuwała się mała tęcza. Ludzie dookoła czytali, oglądali filmy albo spali. Patrzyłam na tęczę i zapytałam ją, czy to prawda, że Drobny umarł. Odpowiedziała w sposób łagodny i czuły, ale dosyć stanowczy, że tak.

Odkąd kupiłam w aptece leki uspokajające, nie płakałam już bez przerwy, tylko z przerwami.

*

Sasha czekał na lotnisku. Powiedział, że Drobny na pewno by nie chciał, żebyśmy płakali, i totalnie mu uwierzyłam. Wciągnęłam płacz do środka i został tam aż do pogrzebu.

Pojechaliśmy do mieszkania, w którym Drobny wynajmował pokój. Kręcili się tam jacyś ludzie, niektórzy popijali piwo z puszek. Mówili w szeleszczącym języku. Starali się szeptać i wtedy brzmiało to tak, jakby przeżuwali pognieciony papier. Czasem ktoś coś powiedział głośniej albo nawet wybuchnął śmiechem i szybko milkł, speszony. Nie wiedziałam, kto tam mieszkał, a kto tylko przyszedł z ciekawości. Wyciągali do mnie dłonie, niektóre chłodne od puszek z piwem, ale nie byłam w stanie zapamiętać ani twarzy, ani imion. Jakaś dziewczyna zaproponowała mi obiad. Podziękowałam, wyjęłam z lodówki budweisera i otworzyłam go.

Usiedliśmy z Sashą na balkonie, oparliśmy łokcie o balustradę i piliśmy piwo, jakby to było zwykłe popołudnie. Przestałam pić sześć lat później.

Powiedzieć, że śmierć jest głupia – jakoś głupio. Nazwać ją idiotycznym wypadkiem to jakby odebrać znaczenie temu, że go nie ma. Zostaje poddać się faktom, nawet najgłupszym, i zatrzymać dla siebie, jak durna i złośliwa była to śmierć.

Sasha mówił do mnie, ale gapił się gdzieś do środka swojej głowy. Byli u znajomych w mieszkaniu. Impreza jak zawsze, ktoś siedział, ktoś stał, ktoś sprawdzał, co jest w lodówce. Sasha poszedł do domu około północy, rano miał pracę. Koło drugiej Drobny z jedną dziewczyną wyszli zapalić. Potem ona zaczęła krzyczeć. Wszyscy wybiegli, ale Drobnego nie było tam, gdzie powinien być, czyli przy otwartym oknie.

Wezwali karetkę. Szybko przyjechała. Lekarz stwierdził zgon.

To niemożliwe, mówię, a Sasha odpowiada: Wiem.

W pokoju Drobnego na materacu leżał jego zielony śpiwór, a na krześle wisiała granatowa bluza. Na podłodze leżały dżinsy, które dobrze znałam. Zawsze, kiedy wyciągałam je z pralki, były bardzo ciężkie, porwały się od nich linki na balkonie. Usiadłam na materacu i wydawało mi się, że wszystkie przedmioty zaczną mnie zaraz parzyć, że cały pokój rozgrzeje się i upiekę się żywcem, jak Rozalka włożona do pieca na kilka zdrowasiek. Spać się nie dało, chociaż wypiłam z Sashą hektolitry alkoholu, chyba bezalkoholowego, alkoholu dla ludzi, którym nikt nie umarł.

Obudziłam się i przez chwilę nie miałam pojęcia, dlaczego widzę krzesło z jego bluzą przerzuconą przez oparcie. Jak to, kurwa, spadł na chodnik? Jak? Robił rzeczy sto razy bardziej niebezpieczne niż palenie szlugów w otwartym oknie. Podniosłam się. Nie miałam kaca, nie miałam ciała. Wyciągnęłam z torby ręcznik, czystą koszulkę i majtki i wyszłam do łazienki. Dziewczyna, która dzień wcześniej zaproponowała mi obiad, teraz dała mi kubek z kawą.

– Sasha zaraz przyjedzie, żeby z tobą pojechać.

– Dokąd?

– Tam.

Poszła do pokoju, myślałam, że to koniec rozmowy, ale wróciła z reklamówką wypchaną, dosłownie wypchaną, dolarami.

– Kremacje są crazy expensive. Zrobiliśmy zrzutkę.

Po kąpieli wysypałam pieniądze na podłogę w pokoju, żeby je policzyć, ale i tak cały czas czekałam, aż Drobny wróci. Wiedziałam też, że wszyscy inni czekają. Jedzenie w lodówce, które przyniósł ze sklepu kilka dni temu, wciąż nadawało się do spożycia. Do kawy zjadłam więc jajko, które być może kupił, i wypiłam piwo. Skończyłam liczyć pieniądze, wyciągnęłam maszynkę do strzyżenia, którą znalazłam w jego szufladzie, i poczekałam na Sashę.

– Jesteś pewna?

Raczej pewna. Buczenie maszynki najpierw było jednostajne, a potem raz niższe, raz wyższe, kiedy ostrza napotykały opór. Sasha starał się być delikatny, ciął powoli i zajmowało to mnóstwo czasu. Dredy spadały na podłogę – żółte, pluszowe frędzle. Pozbierałam je do reklamówki, odłożyłam obok torby z pieniędzmi i przejrzałam się w lustrze. Miałam wielką głowę, spuchnięte oczy, czerwony nos, bladą skórę i krosty na brodzie. Wyglądałam dokładnie tak, jak chciałam.

W trzypiętrowym budynku z czerwonej cegły, trochę w stylu śląskim, trochę w stylu Lego, znajdowały się dwie klatki schodowe. Ta, która mnie interesowała, była po stronie wschodniej, zwanej w Ameryce east side. Okna na półpiętrach nie miały szyb ani krat, były to zwykłe dziury w ścianie. Para Polaków, która wynajmowała to mieszkanie, wróciła do Warszawy wcześniej, niż pierwotnie zamierzała. Nie znałam ich, wiedziałam tylko, że po wypadku nie korzystali z tych schodów, tylko z tamtych drugich. Tymi już nie chodzili, nawet jeśli były bliżej. Drobny je lubił, zbiegał po trzy–cztery schodki naraz, łapał się poręczy na zakręcie.

Patykiem spulchniłam ziemię na trawniku, sprzątnęłam kilka petów. Brałam je delikatnie między palce i odkładałam na kupkę, to przecież mogły być papierosy, które on tu wyrzucił. Mogły mieć kropelki jego śliny na ustniku. Wykopałam w ziemi dołek, wrzuciłam tam dredy, przysypałam ziemią, trawą i patykami. Na wierzchu położyliśmy z Sashą kilka kamieni.

Na pewno bywały upadki z takiej wysokości, w których ktoś sobie złamał rękę, nogę, obie nogi. Mógł mieć nawet pęknięte żebro albo bark. Mogło być gorzej, mówił potem bez przekonania na rehabilitacji, ale tak się składa, że miał rację. Usiedliśmy z Sashą na schodach tej klatki i gapiliśmy się na okno. Nikt nie schodził, nikt nie wchodził.

– Dlaczego wyszli tutaj?

– Zapalić.

– Z tą dziewczyną?

– Nie znam jej dobrze.

– Dlaczego z nią? Kto to w ogóle jest?

Pisał mi o niej, pisał, że poznał kogoś wyjątkowego. Schodek wbijał mi się w kręgosłup. Chyba schudłam jakoś gwałtownie.

– Mówił ci, że mam przyjechać? Na pewno ci mówił. Prawie byliśmy umówieni. Sam mnie poprosił, żebym przyjechała.

Sasha milczał, a potem nagle powiedział jakoś w sufit:

– Oni byli razem. On i ta dziewczyna.

Zachciało mi się piwa.

Deszcz od razu zaczął lać na całego, bez żadnego ostrzeżenia. Wyszłam ze sklepu z papierową torbą, w której miałam dwa browary i tequilę. Ktoś przebiegł obok, próbując zasłonić głowę rękami. Ludzie zawsze chronią głowę. Drobny też powinien chronić głowę. Dlaczego zapomniał, że trzeba chronić głowę?

Na środku ulicy zatrzymała się wiewiórka. Stanęła spokojnie, jakoś tak dojrzale jak na wiewiórkę, spojrzała mi, przysięgam, prosto w oczy, a potem szła jakiś czas przede mną, oglądając się za siebie, już bardziej w stylu psa niż wiewiórki. Tak się składało, że ta wiewiórka, deszcz, niebo i cała ulica – wszystko dookoła było Drobnym.

Ludzie w mieszkaniu chyba nie od razu mnie rozpoznali, bo kiedy wychodzili do pracy, miałam jeszcze włosy. Weszłam do pokoju, zamknęłam za sobą drzwi, wyjęłam z torby tequilę. Zrzuciłam z siebie mokre rzeczy i wytarłam się do sucha jego ręcznikiem. Teraz, kiedy miałam ogolony łeb, szybko szło. Wzięłam znoszoną granatową bluzę Fruit of the Loom z krzesła i zaczęłam się w nią ubierać. Zanim jednak wynurzyłam głowę przez otwór, zorientowałam się, że jestem w pułapce. Poczułam zapach Drobnego tak wyraźny, jakby nagle się zmaterializował i powiedział coś głośno, tuż obok mojego ucha. Zaczęłam się szamotać w środku, nie umiałam znaleźć drogi na zewnątrz, ale Drobny nie wymiękał, trzymał mnie w swoim zatrutym ubraniu i nie puszczał. Myślałam, że nigdy się stamtąd nie wydostanę, ale w końcu się udało i cisnęłam bluzę na podłogę. Po chwili ją podniosłam. I tak w kółko, rzucałam i podnosiłam. Wąchałam i gryzłam, smarkałam w nią. Może, pomyślałam, jeżeli się zgodzę na to, żeby miał inną dziewczynę, jeśli powtórzę sto razy, że się zgadzam, to cała sytuacja zostanie odwołana. Drobny i ona pójdą na plażę, a ja pojadę na lotnisko.

Wszystko tego dnia ważyło około tony albo sześciu ton.

Terribly sorry, miss, powiedział facet w garniturze z takim smutkiem, jakby Drobny był jego najlepszym przyjacielem. Gabinet był zaprojektowany na smutno, miał smutny kolor ścian, smutne biurko i bardzo smutny dywan. Smutne modele urn za szkłem. Usiadłam w fotelu, ściskając plecak, a właściciel zakładu pogrzebowego podał mi katalog. Urny wyglądały jak pojemniki na mąkę. Wyjęłam z plecaka reklamówkę z dolarami. Wcześniej ułożyłam je w stosik, ale i tak trochę się rozsypały. Do tego dołożyłam kopertę z dolarami, które dostałam jeszcze w Polsce, całość wyglądała jak mienie odzyskane przez policję, po czym zjedzone i zwrócone. Kiedy podawałam Smutnemu reklamówkę, zauważyłam, że za paznokciami wciąż mam ziemię z trawnika przy North Campbell. Wymieniłam dokładną i nieokrągłą kwotę, jaką dysponuję w gotówce, Smutny powiedział, że przy tych środkach jest w stanie zaproponować bardzo podstawowy model, i to tylko, jeśli uwzględni rabat, a przecież w tej sytuacji jak najbardziej rabat się należy, to znaczy, zaraz policzy, wyciągnął kalkulator, dzielił, odejmował, aż, szok, wyszła mu dokładnie kwota, którą zaproponowałam. Sprawa była załatwiona. Smutny dodał, że będzie jeszcze potrzebny akt zgonu. Nie miałam pojęcia, jak mam go zdobyć, ale powiedziałam, że no problem. Znajdę w tym mieście akt zgonu Drobnego, w końcu to tylko Chicago, gdzieś musi być.

Przed wyjściem z gabinetu twarz Smutnego zmieniła się o sekundę za wcześnie w obraz totalnej obojętności. W głębi serca nic go to nie obchodziło, może nawet brzydziło jakieś marne sto ileś dolarów z polskiej reklamówki.

Ameryko, byłaś całkiem do dupy.

Brat Drobnego przyleciał rano i wydało mi się, że od razu poczuł ulgę, że wyznajemy zasadę: nie chciałby, żebyśmy się smucili. W jej imię cały czas piliśmy i chodziliśmy w miejsca, które Drobny lubił: na plażę, do parku, do baru, a całą resztę formalności załatwialiśmy przy okazji. Nie trzeźwieliśmy i prawie nie spaliśmy. To była żałoba, pocieszycielka nasza. W Polsce rodzina Drobnego trwała w stuporze i czekała na każdą wiadomość stąd, podczas kiedy my siedzieliśmy w Casa del Juan i czekaliśmy na najlepsze tacos w mieście. Knajpa była obskurna, stoliki wyglądały jak obgryzione przez psy i wszystkie były zajęte. Kończyliśmy trzecie piwo.

Sasha opowiadał, jak musieli z Drobnym nauczyć się mapy miasta, żeby zdać egzamin na taksówkarza. I jak do taksówki Drobnego wsiadł pierwszy klient i przez diamentowe zęby wyrapował adres, a Drobny starał się odgadnąć, co tamten powiedział, ale oczywiście nie mógł i gość się wkurwił, jakimś jednak cudem Drobny się z nim zakolegował i klient, spoko, zapłacił za dłuższy kurs.

Tacos nie przychodziły, piwa tak.

Naprzeciwko mnie siedział Radu ze swoją żoną, która podobno była bardzo religijna. On pracował teraz jako malarz pokojowy i miał dwójkę dzieci, co wydawało mi się odlotowe, bo sami byliśmy jeszcze jak dzieci. Z żoną pili lemoniadę po drugiej stronie stołu, po drugiej stronie życia, trzeźwi, dorośli i „wstrząśnięci”. Sasha próbował zagadać różnicę w promilach między nami.

– Albo jak jechaliśmy z Drobnym do znajomych na piknik. Okna otwarte, klima oczywiście nie działa, jest gorąco jak w piekle. Nagle samochód zaczyna ściągać w prawo, Drobny zwalnia, zjeżdża na pobocze. Wychodzimy, przednia opona do niczego się nie nadaje. Zapasu oczywiście nie mamy, widzę, jak fakin piknik nam odjeżdża, od dwóch tygodni nie miałem pół dnia wolnego, jestem wściekły. Do najbliższego miasta z pięć mil, rzucam fakami i mam ochotę skopać to jebane auto. Drobny nic, tylko bierze z bagażnika jedzenie i zgrzewkę piwa. Idziemy na stopa, mówi. Pukam się w głowę…

Akurat wjechały nasze tacos, przy okazji zamówiliśmy jeszcze po piwie.

– …więc on, że na stopa, a ja, że w Stanach nikt nie jeździ stopem, ludzie się zwyczajnie nie zatrzymują, bo się boją. Ale co? Po nas się oczywiście zatrzymali! Zabrała nas jakaś para z Wisconsin i zawiozła od razu na piknik, a Drobny ich jeszcze namówił, żeby z nami tam zostali. Płakać mi się trochę chce, ale nie będę przecież płakał. Sporo mieliśmy ulubionych miejsc…

Radu spojrzał na mnie przez stół z miną kogoś, kto uważa, że właśnie to doprowadziło do tragedii. W odpowiedzi wzięłam butelkę piwa i patrząc mu w oczy, wypiłam pół, prosto z centrali. Drobny zawsze robił to, co chciał. Nie byłam tam po to, żeby zrozumieć, co się stało, tylko żeby się jeszcze raz spotkać ze swoim chłopakiem. Jeśli miałabym w tym celu nigdy nie wytrzeźwieć, to trudno. Radu popił mój bezsłowny performance lemoniadą, a Sasha dalej mówił:

– Do knajpy jednego Greka na przykład jeździliśmy w każdą niedzielę. Grek jest cichy, ale ma żonę i dwie córki i one się cały czas kłócą. Totalna jatka, wszystkie się na siebie drą jednocześnie. Ale robią najlepsze jedzenie. Żarliśmy tam na potęgę.

Zastanawiałam się, czy Sasha się jednak nie rozpłacze. Żona Radu powiedziała, że będzie się modlić za duszę Drobnego. Podniosłam butelkę jeszcze raz. Cheers!

Goń się, Radu, ty i twoje małżeństwo.

Odebrałam akt zgonu ze szpitala i zadzwoniłam do Sashy z budki telefonicznej. Zapytałam, o której dokładnie był wypadek. Sasha powiedział, że to mogła być trzecia, może trochę wcześniej. Na dokumencie wpisano godzinę zgonu: 4.05. Przeczytałam to około dwustu razy, próbując zrozumieć sens tych cyfr.

Kiedy kolejny raz zadzwoniłam do Sashy, prawie krzyczał do telefonu: I was worrying! Where are you? Rozejrzałam się. Było ciemno, tkwiłam w tym samym miejscu, naprzeciwko szpitala, nie ruszyłam się stąd o krok. Sasha przyjechał po półgodzinie i zabrał mnie z powrotem do mieszkania. Po drodze piłam whisky.

Z zakładu pogrzebowego zadzwonił Smutny i zapytał how are you, a ja odpowiedziałam, że fine. Wtedy zapytał, czy życzę sobie last seeing. Powiedział, że to jest opcja w pakiecie tylko dla najbliższej rodziny. Zapewniłam go, że jestem najbliższą rodziną. Nawet gdybym miała sobie wydrukować fałszywy paszport, zamierzałam zobaczyć Drobnego. Chciałam być ostatnimi oczami za wszystkie inne oczy, które chciałyby patrzeć. Do zakładu zawiózł mnie oczywiście Sasha. Miałam wrażenie, że zaczynamy rozmawiać o Drobnym jak o naszym wspólnym chłopaku. Sasha powiedział, że kiedy wstał tego dnia rano, znowu zrobił za dużo kawy. Drobny zawsze wpadał przed pracą i Sasha zapomniał, że dziś nie wpadnie.

– Z głowy mi wyleciało, rozumiesz?

Zaparkował przed domem pogrzebowym i powiedział, że zaczeka w samochodzie.

Smutny nie zapytał o stopień pokrewieństwa, nie sprawdził mi paszportu, może mi wierzył, może nie chciało mu się nie wierzyć. Poszliśmy do pokoju bez okien, w którym ściany były obite czerwonym pluszowym materiałem, jakbyśmy kręcili scenę z Twin Peaks. Pod sufitem wisiał telewizor, a przy ścianie naprzeciwko zamontowano poręcz. Smutny zniknął za pluszowymi drzwiami, a ja podeszłam do poręczy, oparłam się o nią i czekałam. Zastanawiałam się, czy pójdę dalej gdzieś, czy wjadą tutaj z tymi noszami. Starałam się oddychać głęboko albo w ogóle oddychać.

Po chwili wszedł jakiś facet i zapytał, czy przyszłam zobaczyć Drobnego, którego nazwał jego imieniem i nazwiskiem. Zabrzmiało to obco, to imię i nazwisko powiedziane z amerykańskim akcentem z dupy.

Gość wskazał telewizor podwieszony pod sufitem. Chyba nie każe mi teraz oglądać telewizji? Chciałam iść za nim, ale ponownie pokazał na telewizor i powiedział, że tam właśnie zobaczę to, co chcę, a raczej to, czego nie chcę widzieć.

– Ale ja muszę go naprawdę zobaczyć.

Tamten na to, że jest mu sorry, ale nie takie są procedury.

Wsadźcie sobie w dupę wasze procedury, cały ten wasz amerykański pierdolony telewizor. Bando idiotów, chcecie mi pokazać Drobnego na ekranie, naprawdę wydaje się wam, że jak ktoś coś zobaczy w TV, to jest to samo? Żeby wam zdechły wszystkie gwiazdy Hollywoodu, żeby wam wyschły wszystkie parki narodowe, żeby wam szczury zeżarły Nowe Jorki, żeby wam się dupy nie mieściły w spodniach, żeby wam dolar i baryłka spadły poniżej najgorszego nisko. Żeby wam demokracja wasza mać zesrała się wielką kupą na środku trawnika w Waszyngtonie. Żeby wstały wszystkie trupy wszystkich rdzennych mieszkańców i żebyście musieli patrzeć na to, co im obcięliście i gdzie im wbiliście, żeby wam północ wybiła w południe i odwrotnie, żeby was ukamienowali wszyscy wasi niewolnicy, żeby was Kolumb sprzedał do niewoli jakiemuś lepiej ogarniętemu w torturach wodzowi, który będzie was cywilizował. Jesteście robotami, macie tylko serca z telewizji, sztuczne serca, plastikowe, zaprogramowane, rzygam na was, barany amerykańskie, nienawidzę was.

Na ekranie pojawił się Drobny. Spał. Rzadko spał na wznak, więc to od razu wydało mi się podejrzane. Wyglądał na zmęczonego. Będzie potrzebował dużo kawy, kiedy się obudzi. I aspiryny, pomyślałam. Jajecznica będzie najlepsza, jajecznica, bułki, kawa. Obraz zniknął. Złapałam się poręczy przy ścianie i powiedziałam, że to za krótko, żeby włączyli go znowu. Nikt mi nie odpowiedział. Amerykańskie chuje. Włączyć mi ten telewizor. Ściany obite pluszem doskonale wyciszają wszelkie dźwięki. Pokazali mi go na dziesięć sekund. Tyle było w opłaconym pakiecie.

Dwa dni później, akurat kiedy poczułam, że może dam radę zasnąć, zadzwonili, że urna jest do odebrania. Odebrałam słoik, pękaty, ciemny (wariant podstawowy, bez zdobień). Mieścił się idealnie w moim małym miejskim plecaku. Zarzuciłam Drobnego na ramię, nie ważył więcej niż trzy kilogramy, i poszliśmy na spacer wzdłuż jeziora, które kiedyś po raz pierwszy oglądaliśmy razem. Od czasu do czasu siadałam na ławce, kładłam obok plecak, wyciągałam papierosy i butelkę wody mineralnej. Czy gdybym potarła ściankę urny, Drobny pojawiłby się niczym dżin? Życzenie miałam w zasadzie jedno – żeby się obudził, strzelił z kości i zapytał: Co tu się odpierdala?

Urnę przewieźliśmy do Warszawy w bagażu podręcznym. Nie pamiętam kontroli bezpieczeństwa, chociaż przecież musieli ten plecak prześwietlić. Nie pamiętam, żebym się denerwowała, nie załatwiałam żadnych pozwoleń ani zaświadczeń, nikt o nic nie pytał.

Na lotnisku czekali rodzice i ciotki. Ciotki tuliły się wszystkie, płacząc i płacząc, a potem tuliły mnie, płacząc i płacząc. Mama Drobnego przesunęła dłonią po mojej ogolonej głowie. Po co to zrobiłaś? – spytała. A potem zabrali mi Drobnego, a ja pojechałam do domu i cicho położyłam się w łóżku w domu rodziców. Słuchałam, jak jedzą kolację, jak oglądają wiadomości. Mama zaglądała do mnie, przynosząc i zabierając nietknięte kanapki. Nie umiałam spać, jakby to było coś, czego pod wpływem stresu można się oduczyć. W nocy wstałam i włączyłam komputer, modem popiskiwał, kiedy się łączyłam z internetem. Nie sprawdzałam swojej skrzynki od wypadku. Miałam kilka nieodczytanych wiadomości, w tym jedną od Drobnego, wysłaną tuż przed jego wyjściem z domu tego wieczora. Gapiłam się na nią, kompletnie zszokowana. Drobny pytał, co zrobić – wracać do Polski czy nie. Teraz wychodzę, napisał, zadzwonię jutro, przyjedź.

Kurwa.

Jak zadzwonisz, skoro właśnie zostawiłam cię do zakopania w dole.

Mój tata zaprojektował nagrobek w formie porzuconego pustego plecaka. Mama Drobnego pewnie przeciera ten plecak mokrą szmatką z mydłem, chociaż wolałaby przetrząsnąć jego kieszenie i krzyknąć z łazienki:

– Możesz zobaczyć, czy tam nic nie ma? Żebym nie znalazła czegoś, o czym nie chcę wiedzieć.

– Narkotyki i broń zawsze noszę przy sobie – odpowiedziałby Drobny.

– Bardzo śmieszne – mruknęłaby ona, a potem: – Lepiej byś wyszedł z psem.

Ale tego plecaka z kamienia w ogóle się nie pierze, nie ma takiego programu w pralce, żeby porządnie uprał nagrobek.

Zadzwonili do mnie z pracy. Przypomniało mi to, że przecież mam pracę. Moi studenci się skarżyli, że nie przyjeżdżam na lekcje. Poza tym ktoś powiadomił szefową, że nie odstawiłam samochodu służbowego do firmy. Powiedziałam, że co do samochodu, to poszukam po Warszawie, bo nie mogę sobie przypomnieć, gdzie go zaparkowałam, oraz, tak przy okazji, z pracy to ja rezygnuję. Nauczanie kogokolwiek czegokolwiek w tej sytuacji wydawało się absurdalne. Studia też zostawiłam. To, czego tak bardzo się bałam, czyli rzucenie wszystkiego, teraz w ogóle nie wydawało się trudne. Życie straciło datę ważności, stempel z cholernym 16 listopada sprawił, że cały świat się przeterminował. Najlepiej było spożyć przed szesnastym, teraz walił zgnilizną.

Drobny chodził za mną krok w krok. Nawet nie chodził, tylko po prostu, kiedy się budziłam, już był. Zazwyczaj stał przy drzwiach albo kręcił się po kuchni, jakby zaraz musiał wyjść, i zawsze dużo palił. Konsekwentnie wyznawałam zasadę, że żałoba to niekończąca się impreza. Tylko w ten sposób mogłam go jakoś zatrzymać. Kupując w nocnym szóste piwo, zmieniając o trzeciej rano klub, umawiając się w piątek, środę i poniedziałek, zaprzeczałam faktom, ignorowałam je. Przyjechała do mnie wtedy przyjaciółka z Amsterdamu i siedziałyśmy na dywanie pięć dni, wlewając w siebie alkohol, wstając tylko po to, żeby otworzyć drzwi, kiedy ktoś pukał. Dookoła chyba cały czas trwała impreza. Ktokolwiek nie miał gdzie się podziać, mógł być w moim mieszkaniu. Przyjaciółka głównie milczała i głaskała mnie po ostrzyżonej głowie, chodziła ze mną do nocnego, chociaż był to sklep mało holenderski, a nawet jeszcze nie całkiem europejski.

Studia i praca teoretycznie nie były całkiem wykluczone, tylko niestety nie starczało mi na nie czasu. Potrzebowałam jednak jakichkolwiek pieniędzy. Być może potrzebowałam nawet obowiązków. Chciałam pracy, którą mogłabym wykonywać w ruchu, czegoś, czego nie dałoby się robić, stojąc w miejscu.

Snułam się po mieście, przeglądając gazetę z ogłoszeniami. Akurat szukali barmanów i barmanek w klubie, adres poniżej. Poszłam tam, żeby pójść dokądkolwiek, zrobić cokolwiek, nie stać. Nigdy nie byłam barmanką, nie miałam pojęcia o mieszaniu alkoholi. Zostałam przyjęta od razu.

Najpierw obsługiwałam nalewak do piwa i ekspres do kawy. Z czasem zaczęłam lać wódkę, gin i rum. Nauczyłam się robić black russian, cuba libre, sex on the beach, long island tea, kamikadze, wściekłego psa, mojito, tequilę sunrise. sześćdziesiąt mililitrów białego rumu, dwadzieścia pięć mililitrów soku z limonki, syrop cukrowy, niech mi ktoś pomoże nie myśleć, nie myśleć.

Za barem jedni pracowali, drudzy kradli, nic mnie to nie obchodziło. Cały świat był nienormalny, więc nawet lepiej, kiedy wszystko było odwrotne, niedolana wódka, spanie w dzień, praca w nocy, mało jedzenia, dużo picia, zero światła. Znajomi na dwa dni, romans z kimś, kto jest arogancki i chory na głowę, w niczym nie przypomina Drobnego, więc luz.

Odrastające włosy zafarbowałam na niebiesko, pod paznokciami hodowałam awitaminozę. Ładnie rosła w świetle stroboskopów. Miksowałam, polewałam, dostawałam napiwki. Od czwartku do soboty tabaka. W niedzielne popołudnia setki kaw dla apatycznych klientów, którzy obudzili się o szesnastej bardzo przybici i pierwsze kroki kierowali do miejsca, w którym dziesięć godzin wcześniej byli szczęśliwi. Mój nowy chłopak kręcił się po sali i obrażał wszystkich, a potem spał u mnie, bo nie chciało mu się jechać do domu.

Czułam, jak oddalam się od wszystkiego, co dobre i bezpieczne, w stronę tego, co chamskie i głośne. Techno zagłuszało sygnały ostrzegawcze, jeśli w ogóle takie były. Nic, co spokojne, nie miało sensu w świecie, w którym Drobny upadł i rozbił się jak wypuszczona z rąk filiżanka.

Odmierzałam, nalewałam z nalewaka, a kiedy zaczynała lecieć piana, wymieniałam beczkę. W weekendy, kiedy za barem powstawała falująca ściana z ludzi, uwijałam się szybko, starałam się optymalizować ruchy, być wydajna, zabawna, nie zderzać się z innymi barmanami. Ludzie na mnie czekali, wpatrywali się we mnie, ja patrzyłam tylko na tę jedną osobę, którą obsługiwałam, tylko na nią, a potem od razu o niej zapominałam i patrzyłam na następną i następną, nie myśląc o niczym aż do świtu, aż do momentu, kiedy ledwo żywa przewracałam się na łóżko, w towarzystwie lub nie. Bolało mnie światło, założyłam rolety, przestałam je podnosić. I wszyscy myśleli, że jest spoko, tylko mama się martwiła, wiadomo. Ale nie ma czasu na rozpacz ten, kto ledwo żyje, komu tylko hałas pomaga nie słyszeć, jak głośno napierdala jego żywe serce.

W autobusie z Ursynowa do centrum jakieś poruszenie. Ludzie nie mieli smartfonów, ale były już jakie przenośne hece, pejdżery, informacje przeciekały przez blachę komunikacji miejskiej. Coś podobno stało się w Nowym Jorku. W naszym Nowym Jorku jakaś tragedia, wypadek, dym, pożar. Ja na Nowy Jork jestem supersensitive, usłyszę „Nowy Jork” w każdej konwersacji. Ktoś powiedział „wojna”, ale może miał na myśli Gwiezdne wojny, wojny klonów albo wojny na poduszki. Wysiadłam z autobusu i poszłam do swojego starego biura, gdzie normalni ludzie wykonywali normalne prace w ciągu dnia, to znaczy akurat nie w tym momencie, bo wszyscy zebrali się w jednej sali i gapili się w telewizor, na którym leciał jakiś film science fiction, w środku dnia samolot rozbił się o wieżę WTC, o naszą wieżę. I powiedzieli mi, że to się raczej dzieje naprawdę, więc siadłam na schodku przed biurem i próbowałam przyjąć do wiadomości, zassać do mózgu dwie rzeczy: po pierwsze, że ludzie tam giną na potęgę, giną w jakiś koszmarny sposób; po drugie, że nie mogę się tym podzielić z Drobnym. No, niby wiedziałam, że umarł, ale właśnie był zamach, wojna, więc przecież chyba nie pozostanie martwy w takiej sytuacji?

Przecież nie może być tak, że coś, co dotyczy wszystkich ludzi, nagle nie dotyczy Drobnego. To niemożliwe, że nie mogę się dowiedzieć, co on o tym myśli, co by powiedział, że nie ukoimy swoich lęków, ja jego, on moich, nic z tych rzeczy się nie wydarzy. To było niewiarygodne.

Śnił mi się zawsze w podobny sposób. Próbował mi wytłumaczyć, dlaczego musiał udawać, że umarł. Za każdym razem miał inne powody, czasem musiał się ukrywać, bo był w niebezpieczeństwie, czasem chodziło o wizę albo był świadkiem koronnym w jakiejś kryminalnej sprawie. Próbowałam na niego krzyczeć, pytałam, co w takim razie jest w urnie i czy widział pogrzeb. Czasem odpowiadał, że tak, czasem, że nie. Czasem nic nie mówił. Ale w tych snach zawsze był żywy, więc kiedy się budziłam, od razu chciałam zasnąć, nawet nie otwierałam oczu.

*

Na sylwestra 1999/2000 pojechaliśmy do Amsterdamu. Moja przyjaciółka zabrała nas gdzieś pod miasto na ravy. Między mną a Drobnym budował się już mur i czułam, że za chwilę coś się wydarzy, będzie grane jakieś west side, east side story. Każde moje zachowanie go denerwowało, jakbym popełniała błąd za błędem. Na dużym polu ludzie układali stos pod drewnianą konstrukcją, ogromną wieżę Babel. Bardzo lubię tę przypowieść, wzrusza mnie, bo przedstawia Boga jako egoistę i narcyza level hard. Wtedy, stojąc z Drobnym pod gigantycznym pożarem, nie mogłam przestać myśleć, że on marzy o wyjeździe do Stanów, i marzyłam o tym, żeby on tak nie marzył o wyjeździe, wieża płonęła, ludzie tańczyli. Ogień był bardzo duży, ale jakoś nie rozświetlał ciemności, nie przebijał się przez nią, tam gdzie się kończył, zaczynała się od razu noc, ciemna, jakby połknęła całe światło. Tak zaczął się rok 2000. Drobny miał przez sobą niecałe jedenaście miesięcy życia.

W końcu zwolniłam się z klubu. Chyba opadłam na samo dno, już mi trochę brakowało powietrza. Pustka jest pusta, nie da się jej wypełnić bieganiem w kółko ani krzykiem, ani muzyką, ani nawet koncertami na żywo.

Cały czas przychodził do mnie w snach, żeby powiedzieć, że żyje. Czasem obiecywał, że zostanie na dłużej, ale i tak znikał. Bywały momenty, że naprawdę nie byłam pewna, czy umarł.

Raz przyśniło mi się, że znalazłam w lesie dom, w którym mieszkał z żoną. Widziałam tylko, jak przemknął między drzewami, nawet nie chciał ze mną porozmawiać. Chciał, żebym zostawiła go w spokoju i sobie poszła.

A może to ja nie chciałam już dłużej być wdową, chciałam zostać narzeczoną, rozepchać ciało miłością, żeby w końcu wypełniło się czymś sensownym i w miarę pogodnym.

Za każdym razem, kiedy sobie coś przypominasz, twoja pamięć słabnie, ponieważ przywołujesz tylko to wspomnienie, a nie to, co się naprawdę wydarzyło. Nic nie jest takie samo. Ale to i tak nie powstrzymuje cię przed chęcią powrotu, przed tęsknotą.

Caleb Azumah Nelson, Otwarte wody, przeł. Mariusz Gądek

Pomysł na książkę wydaje się ryzykowny z wielu powodów, dlatego sięgam po poradę wysoko wyspecjalizowanej numerolożki. Jesteśmy w kawiarni, ona patrzy w swój zeszyt i gryzie słomkę od lemoniady, zostawiając na niej ślady szminki. Dopasowana sukienka, włosy proste, błyszczące, oko na czarno, paznokcie na czerwono, żadne tam frędzle, koraliki i ashwagandhy. Kiedy mówi o liczbach, wygląda, jakby omawiała prezentację w Prezi. Niektóre cyfry w zeszycie są podkreślone, połączone strzałkami z innymi.

– Wziął na siebie coś ponad swoje siły, za duże zobowiązanie – mówi. – Może za bardzo pomagał?

Zawiesza na mnie pytanie, jakbym była haczykiem na pytania, ale ja nie zamierzam odpowiadać. Wiadomo, jak jest – numerolożka pyta, żeby dowiedzieć się ode mnie tego, czego ja chcę dowiedzieć się od niej. Drobny pomagał tyle, ile chciał, pomaganie było akcją, a do akcji miał serce.

„Serce do akcji”, „akcja serca”, hasła w mojej głowie grają w gry słowne.

Drobny się śmieje, że poszłam do wróżki.

Numerolożka brnie dalej i mówi, że w środku był chwiejny, a za silną fasadą kryły się wrażliwość i niepewność. Gdyby znała Drobnego, nie mówiłaby głupot.

– Karma wojownika – ogłasza, pukając palcem w wykresy. – Totalnie.

Acha, jasne. Brzmi jak coś, co każdy chce mieć w numerach.

– W poprzednim życiu – mówi – zostawił kogoś na polu bitwy. Przyjaciela lub brata. Jego dusza wróciła, żeby odkupić winy.

Popijam tę opowiastkę napojem „gazowane jabłko” i bardzo chcę wierzyć w duszę Drobnego podróżującą po innych ciałach. Chcę, żeby to, co ona mówi, pasowało, żeby się składało, żeby napisało instrukcję obsługi do tego fragmentu życia, w którym zniknął bez sensu, ale, serio, nic tu nie pasuje.

– Miał duszę, która szukała wolności. Ta dusza nie była przyzwyczajona do cichego życia, bo kiedyś był panem świata. – Stuka w numerek, trójkę albo ósemkę, nie widzę, jest nierówno napisane. – Taka dusza fatalnie czuje się w krajach postkomunistycznych i zawsze będzie dążyła na Zachód.

Oranżada z jabłka nagle bąbelkuje mi w gardle. Jego dusza. Ona… ona naprawdę, na serio, powaga, jego dusza po prostu olewała Wschód!

– Czy miał jakiś szczególny kontakt z ludźmi innych ras? Bo widzę, że mógł być plantatorem na południu Stanów Zjednoczonych i mieć niewolników. Dobrze czułby się w środkowych Stanach.

Pociąg przez prerię, hostel, nasze plany, żeby zostać w Arizonie.

Dusza, która ucieka na Zachód.

– Właśnie Stany go zabiły – mówię.

Nie mówię dokładnie, że ja go zabiłam. Przecież wiem, że to nie ja. Ale jednocześnie wiem, że ja. Mówię, że trochę ja. Numerolożka jest rozbawiona.

– Wydaje ci się, że masz taki wpływ na rzeczy? Byłaś z nim po to, żeby go hamować. – Pokazuje mi jakieś dwie cyfry, jak dowód. – Mogłaś mu pokazać, że trzeba żyć wolniej, ale on poczuł się osaczony.

Już mi się nie chce tej oranżady, nic mi się nie chce, tylko słuchać dalej.

– Widzę połamane kości – mówi.

Tak bym chciała pozbierać te kości, posklejać, pozaszywać ranki, wycałować oczy.

Do sali kawiarni, w której siedzimy, wchodzi dziewczyna z odkurzaczem. Przeprasza, ale zaraz zamykają.

– Ta książka będzie o tobie – mówi numerolożka, kiedy wychodzimy na ulicę.

Przed nami przejeżdża karetka na sygnale. Cofamy się gwałtownie na chodnik.

– W pewnym sensie o mnie.

– W stu procentach.

Pytam jeszcze, trochę zażenowana, czy on nie mógłby wrócić. Śnił mi się przez cały czas, nawet starzał się w tych snach, nawet miał dzieci. A potem nagle przestał przyłazić.

– Ile razy można się z tobą żegnać? – pyta numerolożka.

Idziemy parkową aleją, za nami słychać krzyki dzieci i musimy zejść na bok. Dwóch chłopców, jeden na hulajnodze, drugi na rowerku, prawie przejeżdża nam po butach. Kiedy chcemy znowu się przybliżyć, między nami śmiga jeszcze dziewczynka na rolkach.

– Widzisz, chodzimy i rozmawiamy o śmierci, a cały czas przeszkadza nam życie. Teraz dzieci, a wcześniej ten odkurzacz – mówi dziewczyna od numerów.

Ale że co odkurzacz?

– Chcesz ciszy, ale jest hałas, chcesz spokoju, jest ruch. A ta karetka? Nigdy tu nie widziałam karetki. Normalnie nie jeżdżą tą ulicą. – Numerolożka podnosi z chodnika grosz i chowa do eleganckiej torebki. Ma minę, jakby znalazła co najmniej pięć stów. – Wszystko nam dziś mówi, że życie nie przejmuje się śmiercią – rzuca na pożegnanie.

Spoglądam w niebo. Pomimo słońca widać Księżyc w nowiu, jakby ktoś drasnął niebo samym ostrzem noża.

To, co działo się pomiędzy wtedy a teraz, to tak zwana reszta życia. Drobny nie ma z nią prawie nic wspólnego. Czasem trochę ma. Raz na przykład jeden chłopak, świetny taki, niepolski i niebrzydki, podczas epickiej awantury krzyczał, że trzymam w portfelu zdjęcie swojego dead boyfriend. Powiedziałam mu, że lepszy dead boyfriend na zdjęciu niż palant na żywo, i romans dobiegł końca. Albo kiedy lekarz wyznaczył termin porodu i wypadał dokładnie w urodziny Drobnego i wydawało mi się, że moje dziecko będzie jego reinkarnacją. Cały czas bałam się, co ja z tym właściwie zrobię. Z tego lęku dziecko urodziło się dwa tygodnie wcześniej i do tej pory nie wiadomo, czyją jest reinkarnacją.

Albo kiedy co roku, w urodziny Drobnego, rozmawiam z jego mamą o tym, co u nas słychać, i opowiadamy sobie tylko o tym, co słychać u innych, żeby nie za bardzo zbliżyć się do prawdziwego powodu naszej rozmowy. I tak to się kręci – Drobnego nadal nie ma, jakby wyjechał i jeszcze nie wrócił, ale zaraz miał wrócić, a milczenie staje się naszym sposobem na pamiętanie. Wspólne omijanie tematu przynosi trochę ulgi, jak zresztą wszystko, co wspólne.

Teraz łamię tę umowę, nigdy niespisaną, odzywam się niepytana. I tak już jestem zdrajczynią, skoro żyję dalej.

Istnieją szczęśliwe zakończenia tej historii. Można je sobie wyobrażać, zaczynając od tego, że w tamtym momencie coś się układa inaczej, jego dłoń albo stopa, biodro przesuwa się o kilka centymetrów i środek ciężkości zostaje po tej stronie. Albo spada na trawnik. Mało brakowało, mówi, gramoląc się na nogi.

Potem, za jakiś czas, dowiaduję się, że on kogoś ma, i mam złamane serce. Koncentruję się na swoim nieszczęściu i wydaje mi się, że to jest najgorsze, co mogło się stać. Rzucam się w tak zwany wir i łapię chorobę weneryczną. Jestem na lekach przez jakiś czas, wychodzę z tego, nigdy do końca. Jesteśmy z Drobnym przyjaciółmi, ale wolę się z nim nie widywać, bo w jego obecności dziwnie się zachowuję, co trochę trudno ukryć.

Drobny nadal mieszka w Stanach, ma dziecko, raczej córkę. Jest pracownikiem socjalnym, malarzem pokojowym, taksówkarzem, modelem. Podczas covida chuj go strzela, wyjeżdża do Arizony. Chce założyć hostel, szuka wspólnika, znajduje. Jest na granicy bankructwa, ale nigdy nie bankrutuje. Denerwują go brak kasy, nielojalność, temperatury powyżej trzydziestu stopni, Instagram i alergia córki.

Ja trochę choruję, nawet prywatna opieka medyczna nie podejrzewa, że to z tęsknoty. Mówię, że chcę go odwiedzić, ale nigdy tam nie lecę.

Żadne z nas nie ma pojęcia, że to jest właśnie szczęśliwe zakończenie.

Jadę z Warszawy do Radomia na letnich oponach i już czterdziesty piąty kilometr myślę o ich przyczepności. W ogóle dużo myślę o śmierci na drodze krajowej podczas deszczu. Tylna wycieraczka wydaje nieprzyjemny dźwięk. Od miesiąca próbuję żyć bez leków antydepresyjnych, wylewam litry łez z losowo wybranego powodu. Teraz płaczę przy piosence polskiego rapera, ale podejrzewam, że może chodzić o coś zupełnie innego. Pogoda zamienia się w płaczliwą babę, Polska w Holandię, ja znowu w wariatkę. Żeby żyć normalnie, potrzebuję leków. Żeby żyć bez leków, nie mogę być normalna.

Nie jest łatwo znaleźć ten dom, GPS już sam się zapętlił we własnych kłamstwach. W telefonie na szczęście mam opis ze szczegółową instrukcją: przed mostem w lewo, w prawo przy latarni i na samym końcu, jak już nic nie ma, to jeszcze długo prosto. Orientuję się, że przegapiłam „przed mostem”, jak już dojeżdżam do mostu, zawracam, skręcam, droga jest cała z błota, w deszczu wygląda jak gotująca się zupa, pełna farfocli, z koloru grochowa. Brnę przez nią, aż widzę dom. Przy bramie w pelerynie przeciwdeszczowej stoi ojciec Drobnego. To nie jest dojazd, na którym można łatwo zawrócić, sprawdzam w lusterkach, ile zająłby manewr odwrotu. Ojciec Drobnego podnosi rękę na powitanie i na pewno deszcz wpływa mu wtedy pod rękaw. Musiałabym wrzucić wsteczny, żeby stąd teraz wyjechać.

Nie do końca wiadomo, jak powinien wyglądać prawdziwy dom, ale jeśli przy kominku leżą koty, a na stole jest kawa, można już podejrzewać, że to jest to. Jeśli ktoś nakrywa do stołu, można mieć prawie pewność. Wolałabym leżeć przy kominku, głaskać koty i wylizywać talerzyk po serniku, makowcu albo szarlotce. Przecież wcale nie chcę niepokoju, wysiłku, żadnego bujania łódką. Rozglądam się po ciepłym jak koc wnętrzu i zauważam zdjęcie, stoi na półce. Sześć razy omijam je wzrokiem, ale w końcu i tak widzę – ja i Drobny siedzimy na trawie, objęci. Gapimy się na siebie: ja ze zdjęcia i ja tutaj; ja z nim i ja bez niego.

Jego mama wyjmuje z lodówki bezę, piękną jak panna młoda. Pożądam słodyczy, wcale jednak nie chodzi o jedzenie, tylko o zapchanie dziury w środku. W Warszawie za taki kawałek siedemnaście złotych, a ludzie i tak kupują, mówię. Nikt nie ma teraz czasu piec, mówi ona. W ogóle nikt już nie ma czasu na nic, mówię. A ceny rosną, mówię. Chyba mnie pogięło, teraz będę opowiadać o cenach i ciastach, o wskaźnikach bezrobocia, o tym, że pada od rana do wieczora, ale jutro podobno już nie. Jeden z kotów staje w drzwiach balkonowych, wymownie patrzy mi w oczy, jak to kot, bez przymilania się. Powiesz im czy nie, pytają oczy kota, niby takie obojętne, a jednak nie. Jasne, że powiem. Już mówię.

– Muszę ją wypuścić – mówi mama Drobnego, wstaje i uchyla drzwi na taras.

W tej kobiecie nie ma obecnej w innych matkach neurotycznej krzątaniny, kręcenia się, żeby zrobić coś innego, niż się chce. Ona, kiedy siedzi, to siedzi, a kiedy podaje kawę, to naprawdę podaje kawę, nie robi niczego zamiast, myślę, że tak musiało być zawsze, że kiedy sprząta, to sprząta, a kiedy kocha, to kocha.

Słyszę, jak moje słowa robią uniki. Coś niby mówię, ale bardzo cicho – że pojadę do Stanów i że może coś tam popiszę. I że w sumie nie o wypadku (chociaż chcę o wypadku), tak tylko pojadę powspominać. Koty przestają mnie szanować. Powinno się mnie wygonić na deszcz i pozwolić mi tam nieco ochłonąć, gdyż dostałam tu ciasto i kawę, i wpuszczono mnie w miejsce pełne fotografii, ugoszczono, posadzono przy stole. Mogłabym się zamknąć, nie mówić, nie poruszać, nie wspominać, tak jak nikt nie wspomina od ponad dwudziestu lat. Jem jedzenie, które dla mnie przygotowano, i gmeram w ich ranie, której czas nie uleczył. Udaję, że dotykam delikatnie.

Teraz stół między nami jest bardziej stołowaty, a mizerne światło z zewnątrz jeszcze bardziej niczego nie oświetla. Żeby uniknąć ciszy, dużo mówię. Na przykład, że gdybym znała nazwisko tej dziewczyny, tobym jej poszukała. Tej, która z nim była. Ale nie znam tego nazwiska, zresztą nie wiem, czy chcę jej szukać, raczej nie chcę. Mama Drobnego podnosi głowę i pyta: Ale jakiej dziewczyny? I wiem, że to nie ma znaczenia. Nic nie ma znaczenia. Ani co się stało, ani jak. Lepiej to zostawić, myślę, dokończyć deser, objąć ją, wyjść, zmoknąć na zewnątrz, otworzyć drzwi, odpalić silnik i odjechać. Minęły dwadzieścia dwa lata, za mało czasu.

A wtedy tata Drobnego mówi, że chce mi coś pokazać. Wychodzi do innego pokoju. Przez szparę w drzwiach widzę, jak klęka i wyciąga spod łóżka pudełko, i wiem, że jeśli przyniesie cokolwiek, to już nie da się tego zatrzymać. Od razu mam ochotę schować głowę w bezę. Nie mogę się ruszyć, kotka gapi się na mnie z tarasu, przygwoździła mnie wzrokiem, mam siedzieć na dupie i się nie ruszać. Chcę tylko powiedzieć, że ktoś, kto wymyślił, żeby rodzicom umarło dziecko, jest zdrowo pojebany. Drobnemu serce by pękło, gdyby miał jeszcze serce do pęknięcia.

– Blanca – mówi ojciec.

Kładzie przede mną jakieś kartki, całą stertę dokumentów, które chciałam i których nie chciałam. Na przykład akt zgonu odebrany w Chicago Hospital i podpisany moim nazwiskiem. Wtedy rozumiem, że ja też niewiele pamiętam, że wybrałam nie pamiętać, coś tam może po łebkach, ale nie dużo, za dużo się nie da. Zaczynam przeglądać te papiery, całkiem tracę umiejętność rozumienia po angielsku, a po chwili również zdolność czytania. Wyobrażam sobie, że to są zwykłe kartki do robienia samolocików, stare rachunki, złotka po czekoladzie, że nie ma tam żadnego opisu wypadku ani zeznań świadków.

– Skąd? – pytam. – Po co? Jak to? Ale naprawdę?

Krzesło, na którym siada, skrzypi ludzkim głosem: auaaa.

– Chciałem, żeby uruchomili śledztwo. Ktoś przecież coś zaniedbał, ktoś jest winny, ktoś za to nie odpowiedział – mówi ojciec. – Pisałem, wysyłałem, tłumaczyłem zbierałem.

– Pamiętam, że zadzwoniła jakaś kobieta z konsulatu i pytała, czy syn miał kłopoty z alkoholem – mówi nagle mama Drobnego.

Droga Pani z konsulatu,

piliśmy jak źli i co Pani do tego? Piliśmy, kiedy byliśmy szczęśliwi oraz kiedy byliśmy smutni. Piliśmy dlatego, że Polska była taka polska. Piliśmy, droga Pani, i tu, i tam, było to niezależne od, że tak się wyrażę, kontekstu geograficznego. I Pani, w tej sytuacji, uważa, że ten alkohol staje się czymś, na co Pani wolno zwalić winę, żeby nie uruchomić śledztwa? Nagle Pani się wydaje, że może zadzwonić do matki, żeby zadać takie pytanie? Że może Pani zasugerować, że to niby problemy z alkoholem, głupia pindo, mają was rozgrzeszyć za okno bez szyby i bez poręczy? Pozwolę sobie zasugerować, żeby wyszła Pani ze swojej ciasnej garsonki, ze swojej ciepłej posadki, ze swojej durnej pały i postawiła się w sytuacji, w której traci się dziecko. Ja na przykład tego nie zrobię, bo akurat w plastikowym pojemniku po lodach wiozę bezę dla syna, więc trochę mnie to przerasta, ale może Panią nie. Pani mi wygląda na kuloodporną sukę, która dzwoni i sugeruje, że „syn może miał problem z alkoholem”, podobnie jak dziewięćdziesiąt osiem procent społeczeństwa, włącznie z Pani przełożonym, Pani matką, siostrą i pewnie Panią samą, bo chyba nie odmawia sobie Pani kieliszka po pracy? Po robocie wypełnionej patriarchalnym bełkotem konsularnym, takim ważnym, dyplomatycznym? Mogę się założyć, że jeszcze Pani nie zdąży butów na obcasie posłać lotem byle gdzie przez salon połączony z kuchnią, a już widzę Panią przy eleganckiej lodówce, która sama pluje lodem do Pani szklanki z whisky.

Chętnie nasikałabym Pani do drinka.

Bez poważania

W drodze powrotnej muszę się zatrzymać na poboczu, wyjść na chwilę na powietrze. Przejeżdżające ciężarówki zadają mi z hukiem jedno pytanie: Co ja robię? Po co to robię? Komu to potrzebne?

These window openings have no window frame or glass but provide light and air to the hallway.

fragment raportu policyjnego

Bardzo miła kobieta pochyla się nisko nad stołem. Co ona robi?

– Dlaczego te literki są takie małe? – pyta.

No tak, ja też nie mogłam ich odczytać, chociaż oddalałam od siebie to menu już na maksa, do samego wyprostu łokcia. Przepraszam, potrzymaj mi piwo, a ja pójdę trzy metry dalej i może przeczytam. Tylko nie trzęś. Mała czcionka, powinni tego zakazać.

Jak tu zacząć. Może tak: Hej, nie znamy się, ale przeczytałam raport policyjny, w którym są wasze zeznania, i okazuje się, że byliście świadkami upadku, a ja przez dwadzieścia dwa lata byłam przekonana, że nikt tego nie widział, to znaczy, że widziała to tylko jedna Amerykanka, której nie znam, więc może mi opowiecie, jak to wyglądało. Ale najpierw wybierzmy piwo albo herbatę czy coś tam z menu, którego nie da się odczytać. Może kelnerka nam coś poleci?

Zawsze najpierw możemy pogadać o wirusach. Cenach mieszkań. Piwach. Herbatach. Plackach ziemniaczanych.

Przecież nie można prosić obcych ludzi, żeby wyrzygali wspomnienia.

– Nareszcie ktoś mnie o to zapytał – mówi ona. – Nareszcie, bo już nie mogę. Nie chcę dłużej o tym nie mówić. On mi się śni codziennie. Nie przesadzam, codziennie, naprawdę codziennie.

Jej mąż, niby silniejszy, ale naprawdę nie wiadomo, niby wesoły, ale bardzo smutny, niby to było już dawno i zapomniał, ale pamięta, bardzo dobrze pamięta. Też był i widział. Są małżeństwem i mają dzieci, ale potrzebowali mnie, żeby wreszcie opowiedzieć, jak to się stało.

Mówią. I mówią. Nie da się ich zatrzymać.

– Ale od początku – błagam.

Od początku to było tak, że zwialiśmy z wesołego miasteczka w stanie Ohio. No, nie dało się tam pracować, oni chyba myśleli, że Europa jeszcze jest w sytuacji feudalnej i właśnie zatrudnili niepiśmiennych wieśniaków. I gdzieś się trzeba było podziać, coś z tych Stanów wycisnąć, dolary jakieś, bo stan Ohio to na przykład z miłości do USA nas całkiem wyleczył. W tej sytuacji ktoś znał chłopaka, który mieszkał od niedawna w Chicago, podobno spoko koleś. Zadzwoniliśmy, zapytaliśmy. Czy nie byłoby problemu, głupia sytuacja, ale nie mamy gdzie się podziać, jak tylko znajdziemy robotę, jakąkolwiek, to natychmiast sobie coś wynajmiemy. Drobny powiedział: Spoko, wbijajcie. My, że wiesz, stary, jest mały przypał, nas jest pięcioro. Luz, może być. Przyjechaliśmy w piątkę do trzypokojowego mieszkania, w którym już mieszkały cztery osoby. Było wspaniale. Najlepsze lato ever. Łapaliśmy fuchy z dnia na dzień. Zajmowaliśmy się remontami, sprzątaniem, załadunkiem, rozładunkiem i przeładunkiem, koszeniem, sadzeniem, paleniem, podlewaniem i osuszaniem. Po miesiącu mieliśmy kasę na coś własnego. Właściciel z North Campbell o nic nie pytał. Wziął pieniądze, dał klucz. Wynajęliśmy supermieszkanie, które miało dwa osobne wejścia, dwie klatki schodowe. Na jednej na półpiętrze było okno, duże takie, bez szyb, w sumie nie wiem, dlaczego bez szyb, zwykła dziura w ścianie. Po co okno bez szyb?

To provide light and air.

Żeby powietrze krążyło.

Żeby powietrze krążyło jeszcze lepiej, jaraliśmy w tym oknie.

W upał, w deszcz, w dzień, w nocy. Schodziliśmy czasem boso, czasem na schodach jeszcze odpalaliśmy. Siadaliśmy na tym wąskim parapecie. Rano do pracy, ale jeszcze po jednym.

Nareszcie ktoś mnie pyta, pytaj mnie, proszę, niech to już opowiem, chcę to opowiadać ciągle i ciągle. Pytaj mnie.

Mnie też pytaj, wszystko ci opowiem.

Nawet nie pamiętam, ile osób u nas wtedy mieszkało. Z osiem?

Myślę, że czasem to nawet trzynaście.

Dojechali znajomi muzycy. Na szczęście mieli trochę kasy i mogli się dorzucić do czynszu.

Drugiego dnia kupili sobie dwie gitary i już było po pieniądzach. Potem jedli już tylko płatki śniadaniowe, a po wypłacie kupowaliśmy im mrożone hamburgery. Grali na tych gitarach, nieźle nawet. Drobny właściwie się do nas przeniósł i spał na kanapie, jeśli akurat nie pracował.

Jak pracował, to zresztą też.

Zapytaj mnie, jak to się stało.

Myśmy się już szykowali do powrotu. Mieliśmy bilety. Poszedłem do sklepu i tego dnia, przed naszą ostatnią imprezą, kupiłem swój pierwszy aparat cyfrowy. Cały wieczór się nim bawiliśmy.

Przesuń to piwo, przyniosłem laptop, nie wiedziałem, czy będziesz chciała oglądać. No, ale mam tego sporo z tej nocy.

Z ekranu patrzy Drobny. Patrzy nie na mnie, tylko na siebie, bo w aparacie był podgląd. Jest w tym spojrzeniu trochę nieufności. Jest to pierwsze selfie, jakie sobie zrobił. Na kilka lat przed inwazją telefonów komórkowych i na cztery godziny przed wypadkiem.

Drobny był tam z tą dziewczyną, wiesz.

Kiwam głową, zalewam usta piwem, nie wiem, czy przełknę, czy wypluję.

To ona, tu, na zdjęciu.

Patrzę.

Nie jest aż taka ładna.

Naprawdę to jest jedyna myśl, jaką mam.

Blanca.

*

Tej nocy powiedziała mu, że za niego wyjdzie.

Tak dla papierów tylko, dla wizy, wiesz.

Nie oddycham.

I dlatego był taki szczęśliwy.

Chcieliśmy iść do sklepu po piwo jeszcze to oblać, jeszcze jedno przed snem. Zrozum, to była nasza ostatnia impreza, a Drobny właśnie się dowiedział, że ma idealne rozwiązanie, żeby nie wracać.

I taki szczęśliwy zbiegł po schodach i usiadł na tym oknie i się wychylił.

Niech mnie ktoś zapyta.

Po co to zrobił?

Dla żartu.

Żeby nas przestraszyć?

Zapytaj.

Przecież pytam.

Zapytaj, czy widzę, jak palce się zsuwają. Czy widzę to codziennie.

Niewiele pamiętam z tego wszystkiego. Nie pamiętam tego tygodnia w ogóle. Ty tam byłaś chyba jedyna przytomna. Wezwałaś karetkę i w ogóle.

Trzeba było działać, coś robić.

Wydaje mi się, że się obudziłem tydzień później, w samolocie do Polski. Pomyślałem, ja pierdolę, to się naprawdę stało.

Niech mnie ktoś zapyta, czy był przytomny.

Nie był.

*

Najbardziej na świecie boję się powiedzieć, że.

Z ucha leciała mu.

Nie chcę już tego widzieć. Jaki jest sposób na usunięcie tego z głowy?

Nie możesz chcieć się tego pozbyć tak bardzo, bo nie odejdzie. Musisz nie chcieć.

I wtedy przestanę to widzieć?

Dlaczego użyliśmy tamtego wyjścia, Marta? Dlaczego nie tej głównej klatki schodowej?

Bo było późno, nie chcieliśmy budzić sąsiadów.

Co nas to obchodziło? Przecież już wyjeżdżaliśmy.

Karetka przyjechała szybko, chcieli mu pomóc, starali się.

Nic nie pamiętam, czy ja z nimi rozmawiałem? Z lekarzami? Nie wiem.

Był bardzo szczęśliwy tego wieczoru. To była eksplozja energii, która się wyjebała za mocno, za daleko.

Miały być fajerwerki, a wyszedł pożar.

Ale miały być tylko fajerwerki.

Był szczęśliwy, bo wiedział, że zostanie.

A kiedy Drobny był szczęśliwy.

Klękaj, Ameryko.

Tak, teraz, kiedy to powiedziałam, jest mi już trochę łatwiej i strasznie smutno.

*

– To ty do mnie dzwoniłaś następnego dnia? – pytam.

– Tak.

Pamiętam tę rozmowę bardzo dokładnie. Pamiętam ciężkie ciało, całe tony ciała upadającego na podłogę, mnóstwo bezużytecznych mięśni, dłonie, łokcie i ramiona, wszystko nieprzydatne takie, bez sensu. I wycie. Nie że rozpacz, za wcześnie. Raczej próba wyparcia krzykiem informacji, wypchnięcie jej z siebie.

Dużo później na porodówce lekarka syczała mi do ucha: Nie krzycz, tylko przyj! Może nawet powiedziała: Nie drzyj się. W ogóle nie była po mojej stronie, tylko po stronie dziecka, które nie mogło wyjść, bo próbowałam urodzić je krzykiem.

Żadne wspomnienie nie jest tym, za co się podaje, ale ponieważ nie ma innej opcji, daję się wkręcić pamięci. Pamięć głosu nie jest głosem, pamięć dotyku – dotykiem, pamiętanie Drobnego nie jest Drobnym. Nie mogę się jednak powtrzymać.

Data: 16 listopada 2000, godz. 3.10

Miejsce: 5226 North Campbell

Ofiara jest na przyjęciu z przyjaciółmi. Ofiara wychodzi na hol, podchodzi do otwartego okna na klatce schodowej, wschodnia ściana budynku. Potem […].

fragment raportu policyjnego

Zamawiam drugie piwo, chociaż byłam pijana, zanim jeszcze wypiłam pierwsze. Mówię im to, z czego zdałam sobie sprawę, jadąc tu, w autobusie sto szesnaście. Dziś jest piętnasty listopada. Dwadzieścia dwa lata wcześniej wieczorem spotkali się w mieszkaniu przy North Campbell. Bez żadnego planowania wstrzeliliśmy się dokładnie w rocznicę.

– Ja pierdolę – mówi on.

Ale to nie ja wybrałam ten dzień. To Drobny nami rozgrywa.

Napisałam dwie wiadomości, z pozoru wyglądały całkiem normalnie, nie było w nich prawie nic dziwnego, zwykła propozycja spotkania, tylko tyle, że czekaj, zaraz, minęły dwadzieścia dwa lata, jak leci, co słychać?

Wysłałam.

Jak tylko czas amerykański dogonił czas europejski, Sasha od razu odpisał, że jasne, let’s do it, let’s meet. Mieszka teraz w SF, ale da radę, weźmie urlop, odłoży kasę, żonę ucałuje na pożegnanie. Adrian, który został w Chicago, odpisał bardziej z dupy, że pewnie, raczej tak, chyba to dobry pomysł, być może, raczej. Może, ale chyba.

Z Adrianem czy bez, nieważne, kupiłam bilet i spałam piętnaście godzin.

Zaczęłam mieć obsesję na punkcie czasu. Gapiły się na mnie pamiątki, pudła, zdjęcia i bilety – artefakty sprzed telefonów komórkowych. Brakowało mi jeszcze koca z frędzlami i szklanej kuli. Niech mnie ktoś zamknie w kredensie, zanim zacznę pisać prawdy o przemijaniu. Zanim poddam się metaforom pamięci takim jak: archeologia, wykopaliska, rozgrzebywanie, odkopywanie. Zanim nazwę czas – ziemią wrzucaną do dołu albo usypaną na wydarzeniach, zanim usypię kopiec albo kurhan. Pamięć o Drobnym jest jak tor saneczkowy, superstroma zjeżdżalnia imienia, jeśli spróbujesz, będziesz bekać adrenaliną do niedzieli, nigdy tego nie zapomnisz i będziesz chcieć więcej.

Zrobiłam sobie test psychologiczny na dominującą perspektywę czasową. Wyszła mi przyszłościowa, czyli raczej nie widzę sensu w obchodzeniu rocznic.

Szybko zapominam. Czekam na to, co będzie.

Nie rozumiem końców, kumam tylko początki.

Mam kłopot z utrzymaniem długich relacji.

Lepiej sobie radzę ze stratą.

Wychodzę spod koca, wypluwam frędzle, jestem znowu młoda, przynajmniej dziś i jutro.

Czas, którego nie ma, nie będzie mi mieszał w głowie.

Konsekwentnie dostaję hopla na punkcie Blanki.

Nagle wydaje mi się, że to jej wersja wydarzeń jest kluczowa, ona jest jak ostatnie zdjęcie, ostatnie słowo, które wszystko wyjaśni, piąty element, zamiast rudej Milli Jovovich i jej wiecznie rozchylonych ust jest Blanka. Jestem gotowa spędzić całe życie na szukaniu jej, nie zamierzam się nigdy poddać, rozdam majątek i poświęcę się tylko temu.

Ale najpierw sprawdzę na Fejsbuku.

Oczywiście jest. Nazwisko ma wprawdzie inne, ale tuż przy nim, otulone nawiasami, jest to, które znam z dokumentów policyjnych. Wiek się zgadza. To ona. Już.

Przez kilka dni jak w serialu kryminalnym (raczej szwedzkim – mniej akcji, więcej deszczu) przeglądam w kółko jej profil: kilka selfiaków, zdjęcie z Halloween, informacja, że rozpoczęła studia w college of arts, miejsce pracy. I zdjęcie córki.

Chcę do niej napisać, ale nie chcę jej przestraszyć. Może mnie zablokować, zniknąć. Sasha przez telefon daje mi bardzo mądrą radę: Napisz po prostu, jak jest. Wydaje mi się, że podczas tej rozmowy słyszę w tle tramwaje San Francisco, ale to tylko telewizor. Piszę do Blanki, jak jest. Prawie. Że jestem, łamane przez byłam, przyjaciółką Drobnego. Przyjaciółka, po angielsku friend, brzmi bezpiecznie. Piszę, że przyjadę, chcę pójść w miejsce wypadku i porozmawiać o tym, co się stało. Nie piszę, że chciałabym z niej wyrwać wspomnienia, bo uważam, że mi się należą. Ale tak właśnie myślę.

Nie bój się mnie, Blanca – zaklinam ją w myślach, chociaż widzę po zdjęciach, że ona się raczej nie boi.

Dwanaście godzin później: How did you find out about me? Jezu, co teraz? Jak jej odpisać, żeby chciała, żeby jej nie spłoszyć? Wydaje mi się, że poluję na dzikiego kota, którego trzeba złapać i zbadać. Niemal słyszę głos Krystyny Czubówny („Z leśnych zakamarków gęstego lasu wyłania się niezwykle ostrożny żbik, którego niska liczebność oraz nocny tryb życia sprawiają, że koty te są niemal jak duchy…”). Odpisuję, cała spocona, że w dokumentach było jej nazwisko, ale że nie interesują mnie jej zeznania (chociaż bardzo mnie interesują), nie jestem z policji ani nic, chcę tylko porozmawiać. Używam w kółko słowa friend, jakbym machała białą flagą.

Wysyłam.

Cisza. Może zaraz zrezygnuje, może już nigdy nic.

Oh, my heart skipped a beat. I had a whirlwind summer romance with him. I still have his driver’s license somewhere.

Coś jebnęło na zewnątrz, może to piorun zabił człowieka albo ktoś trzasnął drzwiami od śmietnika.

Okazało się prawdą. Co było do udowodnienia. W drugim zdaniu od niej.

Stoję w kuchni u mężczyzny, z którym zaczynamy się spotykać, odwracam się od niego i udaję, że czekam, aż zagotuje się woda. Jakoś nie mogę mu opowiedzieć o Blance. Nad czajnikiem widzę malownicze pęknięcie w ścianie i to jedyna rzecz, na której mogę się teraz skoncentrować. Ckliwy symbol mojego serca, tego, jak puszczają na nim szwy, tam gdzie raz pękło i się zrosło.

Ta dziewczyna w trzech zdaniach użyła dwóch metafor.

Poetka jej mać. Sprawdzam w translatorze, że whirlwind to „trąba powietrzna” albo „event that happens much more quickly than normal”. Mężczyzna, który mnie przecież widzi, pyta: Coś się stało? Słyszę w jego głosie niepokój albo irytację i odpowiadam, że wszystko w porządku. Wracam do telefonu, serce mi wali jak dwa serca, Blanka się rozkręca, pisze, że z radością się ze mną spotka i mi opowie, bo chce się t y m podzielić, bo nie ma z kim rozmawiać, a przecież Drobny to pure love, czuła to w każdej sekundzie. Trzymam czajnik z wrzątkiem i mogłabym, zamiast herbatę, zalać nim telefon. Come on, mówię do siebie, szturcham się łokciem, klepię w plecy, minęły dwadzieścia dwa lata, odpuść.

Czy odda mi jego prawo jazdy?

Chcę jego prawo jazdy.

Odpuść.

Oddychaj.

Bądź jak Jane Goodall.

Bądź jak Skłodowska.

Zostań w cieniu, let her shine.

Bardzo chcę to prawo jazdy. Co jej powiem? Że to dla rodziców, powiem. Dlaczego ona je ma? Jak to się stało? Tyle pytań jej zadam, że się dziewczyna zasapie.

Po kilku wiadomościach jesteśmy obie very excited, mam się odezwać, jak tylko wyląduję. To będzie epickie spotkanie, wielka opowieść, która mnie zmiażdży, a potem pośle mnie w kosmos.

– Mówiłeś coś? – pytam głośno, ale myślę tylko o Blance, o wiadomościach od niej, o jej oczach na zdjęciu, o tym, że polecę do Stanów, o tym, że koniec milczenia, że zdrada, że wszystko to się zaraz wydarzy.

The victim was then transported to Illinois Masonic Hospital in critical condition. The reporting detectives immediately responded to the hospital and learned that the victim has expired from his injuries and was pronounced dead by Dr. Kirby at 0405 Hrs

fragment raportu policyjnego

Nie chcę, żeby to była jedyna literatura dotycząca Drobnego. Przepisuję język policjantów i świadków na ludzki i metaforyczny. Na bardziej adekwatny.

Niektóre dokumenty i zdjęcia chciałabym pokazać szerszej publiczności, zrobić wielkoformatowe odbitki i wywiesić w Warszawie, na rogu Jana Pawła i Solidarności.

Zdjęcie numer jeden: powierzchnia, powiedzmy, sto dziewięćdziesiąt dwa metry kwadratowe, ja i Drobny przy wynajętym samochodzie marki Mercury. On opiera się łokciem o dach samochodu, ma ciemne okulary, biały T-shirt; ja mam bojówki i szarą podkoszulkę na ramiączkach z zieloną gwiazdą na piersiach, krótkie tlenione dredy, duże okulary. Nie uśmiechamy się. Mój syn mówi, że moda zatoczyło koło od końca lat dziewięćdziesiątych i jesteśmy znowu na czasie.

Zdjęcie numer dwa: wielkość jak wyżej, koperta z okienkiem, nadawca Warrior Insurance Group INC, tytuł Billing Information Enclosed. Koperta służyła jako kartka do pisania wiadomości. Z jednej strony dużymi literami: „We’ll be back about 4pm. Make yourselves sth to eat. M&T”. Pod spodem pismo okrągłe, nieco dziecinne: „Thanks so much for your hospitality. Life can be so crazy sometimes. Drobny will stay in our hearts forever – let him stay in yours. Blanca”.

Jacy my wszyscy byliśmy odporni na śmierć. To na pewno przez młodość. Nikt do końca nie wierzył, że da się umrzeć na zawsze.

Zdjęcie numer trzy: zaledwie dwanaście metrów kwadratowych, tak zwany eurobillboard, mój portret. Jestem na jednej z imprez, które mnie wtedy zabierały daleko od siebie samej. Patrzę prosto w obiektyw, uśmiecham się, pod spodem jestem zupełnie zrozpaczona, tęsknię, tęsknię. Jest 11 listopada 2000 roku. To ostatni moment, w którym mogę zwyczajnie się przyznać, że kocham go na zabój, zdążyć na samolot, wjechać na tę imprezę, zrobić żenującą scenę, popsuć wszystkim zabawę, Drobnemu humor i skutkiem ubocznym uratować mu życie.

Oprócz powyższych akcji: czy ktoś umożliwiłby mi puszczenie Hyperballad Björk w Złotych Tarasach albo innej Arkadii w urodziny Drobnego?

Drodzy kupujący, w tym utworze podmiot liryczny idzie co rano na klif i zrzuca z niego różne rzeczy: części samochodów, butelki i sztućce. Podmiot słucha dźwięków spadających przedmiotów i wyobraża sobie, jak brzmiałoby ciało podmiotu roztrzaskujące się o skały, oraz, czy oczy w takim momencie są otwarte, czy raczej zamknięte. Podmiot liryczny robi ten spacerek codziennie, taką ma rutynę poranka. Dzięki temu chce czuć się szczęśliwiej i bezpieczniej z kimś, kto jeszcze śpi w domu, kiedy podmiot tak sobie fantazjuje o śmierci. Myślę, że podmiot liryczny przeżył traumę i próbuje ją oswoić. Muzyka jest transowa, wesoła, można tańczyć.

Tego dnia, kiedy wylatuję do Chicago, na ulicy leży pierwszy śnieg, cienka warstwa testowa, a niebo ma kolor szwedzkiego błękitu. Nawet jeśli nie ma takiego odcienia, to przecież wiadomo, o co chodzi. Chłodny, głęboki kolor kosmosu w bezchmurny zimny dzień. Nie pamiętam, jaka była pogoda dwadzieścia dwa lata temu, kiedy leciałam. Jak dojechałam na lotnisko? Co spakowałam? Podczas kontroli paszportowej musiałam się jeszcze bać tym wschodnioeuropejskim lękiem o to, czy mnie wpuszczą, czy nie będą podejrzewać, że postanowię zostać, zasiedlać, odbierać pracę, nie płacić podatków, kraść, sikać w metrze, roznosić obciach i komunizm, ewentualnie jakieś inne polskie choroby.

Czekając na boarding, słucham, o czym rozmawiają kobiety: mąż wyjechał do Chicago w dziewięćdziesiątym drugim. Trzydzieści lat już tam jesteśmy. Mam ochotę odpowiedzieć: Mój chłopak wyjechał i został, a gdyby wciąż tam był, czy byłby moim mężem, czy mężem Blanki, jak pani myśli? Mogę pokazać jej zdjęcie, a pani rozsądzi.

Ta sama kobieta wyjmuje z bagażu podręcznego kapcie i wsuwa w nie stopy w cienkich skarpetkach. Na podróż ma przygotowane kanapki i herbatę w termosie.

W całym samolocie pachnie jak w bieszczadzkim autobusie: wędliną i cytryną. Trochę wódką.

Wyjmuję notes, ponieważ zamierzam notować swoje obserwacje z tej podróży, którą chwalę się, z braku towarzyszy, sama przed sobą. Potem zaczynają się turbulencje i mogę już tylko myśleć o śmierci i jakoś się na nią przygotować. Chowam notes, biorę lorafen i liczę sekundy, których mam bardzo dużo, całe tysiące. Mijają wyjątkowo wolno. Nie rozumiem, jak można tak bezgranicznie wyznawać wiarę w siłę nośną. Jestem z odłamu wyznającego grawitację jako jedyną i najprawdziwszą potęgę.

Trzęsie, że aż chce się płakać. Czy to jest, przepraszam, boeing, czy jakiś śmigłowiec? Próbuję sobie powtarzać, że naprawdę słaby moment jest dopiero wtedy, kiedy otwierają się górne półki i wypadają bagaże, a maski tlenowe dyndają przed oczami jak szalone chwasty.

Większość pasażerów zachowuje się, jakby w ogóle się nie bali: jedzą, oglądają filmy, znowu jedzą. Przychodzi mi na myśl, że oni po prostu już są martwi, że lecę w samolocie pełnym żywych trupów. Po lekach zasypiam płytko i śni mi się Putin, który obserwuje przesuwający się na ekranie laptopa punkcik. Władimir zastanawia się, czy nas zestrzelić. Jego małe zimne oczka błyszczą. Nie mruga.

Potem się budzę, nie ma turbulencji, suniemy równo i cicho, mam ochotę wycałować cały samolot od środka, wszystkie okienka i półeczki. I rączki stewardesy, która ma trochę rozmazaną szminkę i pyta: Chicken or pasta?

Kiedy szczęśliwie lądujemy, myślę o tym, dlaczego małe dziewczynki śpiewające do okienka w samolocie zamieniają się po latach w kaszlące baby i w baby krzyczące głośno do telefonów, że już wylądowałam, już jestem „na O’Harze”.

Jedziemy autostradą szeroką jak pas startowy, jedziemy w noc, mijamy pola sprószone śniegiem, skręcamy w lokalną drogę. Równie dobrze może to być przedmieście Chicago albo wjazd do Grójca, trasa jest prosta i widać tylko tyle, ile oświetlają reflektory. Agata pyta, jaki mam plan na tę książkę, i mówię, że nie mam planu, że jest tak jak na tej drodze, widzę tylko fragment, a wszystko dalej ginie w ciemności. Wzrusza mnie, kiedy moja siostra cioteczna, która zawsze będzie dla mnie małą dziewczynką, musi odsunąć głowę od telefonu i zmrużyć oczy, żeby zobaczyć trasę na Google Maps.

– To może być też książka o tym, że nie rozumiem, co to znaczy, że czas mija – mówię.

– Rozumiem.

Nie mogę spać, wstaję i sprawdzam godziny: w Stanach i w Polsce, obie są jednakowo od czapy. W domu cicho. Na szczęście mąż Agaty wstał do pracy i zaparzył dzbanek kawy. Nalewam ją do dziwnie dużego kubka, który Agata podała mi wczoraj, kiedy poprosiłam o mały. Ameryka jest rozmiarowo inna. Europa jest przy niej jak Szuflandia.

Pochylam się i dotykam palcami podłogi, mięśnie i skóra pleców i nóg rozciągają się boleśnie i przyjemnie. Krew spływa do głowy, oddycham głęboko i zdaję sobie sprawę, jak bardzo jestem przestraszona. Nie biorę antydepresantów już trzy miesiące, pływam po wzburzonym morzu i woda często wlewa mi się do nosa i ust. Nie tonę, ale miło nie jest.

Pies i suka przychodzą mnie obwąchać, trzecia suka jest zamknięta za bramką, w innym pokoju. Nie widzi na jedno oko i nie słyszy, zdarza jej się reagować agresywnie na wszystko, może się przestraszyć nawet samej siebie.

Wszystkie psy w tym domu są stare. Widać to po ich chodzie. Kiwają się na boki, pazury ślizgają się na kafelkach. Trzeba je znosić po zamarzniętych schodach do ogrodu, żeby się wysikały.

Agata mówi, że to straszne, że psi czas płynie szybciej niż ludzki. Patrzysz, jak rosną i mają dużo siły, przebiegniesz z nimi maraton, a kilka lat później znosisz je po schodach na siku. Ich starość łamie ci serce.

Kiedy jestem w Polsce, wydaje się, że życie mojej siostry tutaj jest dalekie i obce, ale zapach psów i kawy to zmienia. Psy jedzą z dużych metalowych misek, które przesuwają się po podłodze trącane suchymi nosami.

Za oknem jest silny mróz, zarówno w Celsjuszach, jak i w Fahrenheitach. Mąż Agaty wraca z pracy, temperatura jest za niska, fabryka odwołała dzień roboczy.

Agata szykuje dla nas buty zimowe, bo moje adidasy nie nadają się na taką pogodę. Wkładam na siebie wszystko, co mam: legginsy i dżinsy, dwie podkoszulki, sweter i kurtkę. Powietrze na zewnątrz kłuje, z oczu od razu zaczynają cieknąć łzy. Stoję przed domem i spoglądam w dół ulicy. Mam ochotę zrobić zdjęcie tym wszystkim amerykańskim skrzynkom i zmarzniętym dyniom powoli zastępowanym przez świąteczne badziewie, ale nie mam odwagi zdjąć rękawiczek. Agata wyjeżdża swoim subaru z garażu i zjeżdżamy szeroką aleją, mijając komis samochodowy, bar i szkołę. Wszędzie powiewają amerykańskie flagi, wydaje się, że to serial jakiejś platformy, że właśnie odnowiłam subskrypcję i mam dostęp do całego katalogu wrażeń.

Podjeżdżamy do dużego, ciągnącego się wzdłuż pola ogrodzenia, Agata dotyka pilota przymocowanego do osłony przeciwsłonecznej. Jej ruch jest wyćwiczony, bezbłędny, to mnie napełnia poczuciem bezpieczeństwa. Brama otwiera się posłusznie. Wjeżdżamy na wielką zamarzniętą orbitę. Daleko majaczą się sylwetki koni. Nie poruszają się, jest za zimno, śpią, starając się nie tracić energii. Z dużej stodoły wychodzi kobieta, prowadzi za uzdę dużego konia. Jest wielki jak wielbłąd i ma grubą sierść. Agata mówi, że to był koń pociągowy, na starość wylądował tutaj. A ta kobieta miała wcześniej wydawnictwo w Chicago. Teraz hoduje bydło. Kobieta, która miała wydawnictwo, i były koń pociągowy oddalają się.

W stodole Agata ma własną wielką skrzynię w ciężkim wiekiem. Wyjmuje dwie plastikowe miski, mniejszą wkłada do większej i nabiera z ogromnego worka karmę wyglądającą trochę jak psia. Zalewa ją wrzątkiem z termosu, który przywiozłyśmy w domu. Para kręci młynki w powietrzu.

– Trzeba chwilę zaczekać, zanim namoknie – mówi. – Teraz musimy iść jeszcze po leki.

Agata tłumaczy mi świat, niczym Teleranek w niedzielne przedpołudnie. Jest niedzielne przedpołudnie. A my jesteśmy dziewczynkami bez rodziców.

Zimowe słońce wpada przez drzwi stodoły, rysując w powietrzu wyraźną linię między światłem a cieniem. Duży koń porusza nogami i kłąb piachu unosi się rzadki jak dym. Idę za Agatą, wychodzimy z jednej stodoły i idziemy do drugiej – mniejszej, wypełnionej kostkami siana i drewnianymi deskami. Wysoki mężczyzna właśnie kładzie deskę na dwóch pachołkach i przykłada do niej piłę. Zanim ją odpali, spogląda na nas i uśmiecha się, a potem wraca do pracy. Wyobrażam sobie, że jestem jego żoną od trzech lat i codziennie podczas obiadu pytam, co dziś robił. Agata bierze z półki opakowanie z antybiotykiem. W rękawiczkach trudno jej wyjąć tabletkę, ale ich nie zdejmuje. Potrząsa pudełkiem, aż wypadnie podłużna kapsułka. Mój mąż przeciął deskę i złapał ją w obie dłonie bez rękawiczek, będę musiała mu przypomnieć, że zawsze narzeka, wydłubując drzazgi…

Mudd jest stary i posłuszny, idzie do nas z wyraźnym trudem. Agata tłumaczy, że on nie lubi twardej, zamarzniętej ziemi. Koń jest łagodny, dotykam jego pyska bez obaw. Prowadzimy go tam, gdzie już namokła karma. Po drodze Agata dopytuje jakąś starszą kobietę, która wyczesuje pięknego zgrabnego konia, o operację oka. Kobieta mówi, że poszło lepiej, niż się spodziewała, a w zasadzie jest całkiem okej. Nie wiem, czy chodzi o jej oko, czy zwierzęcia. It is really fine now, zapewnia po amerykańsku.

Do stodoły wchodzi Jodie, która jest właścicielką tego interesu. Je słodką bułkę i widać, że bardzo jej smakuje, mówi z pełnymi ustami, że normalnie nie tyka takich rzeczy, ale pół nocy rozładowywała siano. Jej pies podbiega do mnie i pozwala się głaskać na przywitanie, potem wącha prawą nogę Mudda i wraca do właścicielki. Były takie seriale jak Domek na prerii i Niebezpieczna zatoka – czułam się tak samo miękko i smutno, kiedy je oglądałam. Chcę zostać tutaj i nigdzie już się nie ruszać, nawet jeśli mam zamarznąć.

Nie licząc tego jednego mężczyzny od desek, spotykamy tu same kobiety. Mudd je obiad z apetytem, podnosi przy tym nogę i kręci nią kółka w piasku. Agata mówi, że to objaw zadowolenia. W plamę słońca zeskakuje kot. Nie ma ogona, pewnie jakiś koń na niego nadepnął, ale nadal biega między kopytami. Jest minus piętnaście stopni Celsjusza, ludzie i konie wydają się spokojni, jakby cały ten niebezpieczny świat ich nie dotyczył. Tak, chcę rozładowywać siano w nocy z Jodie, rozmasować swoje lęki wysiłkiem, który służy zwierzętom.

Marzną mi końce palców u stóp w butach. Przestaję je czuć, ale poza tym wiem, że żyję.

Tego dnia jedziemy jeszcze obejrzeć jezioro, które nazywa się Geneva. Trawy przy brzegu zamarzły i zamieniły się w lodowe kruche rzeźby.

Kiedy idziemy wzdłuż bajkowego wybrzeża, trudno mi sobie wyobrazić, że następnego dnia Agata zawiezie mnie do miasta, gęsto obsadzonego budynkami. Że będę myśleć o tamtej historii, o tym, że człowiek ginie bez sensu i zostawia po sobie taki zdziwiony, piękny świat.

*

Od trzeciej nie śpię i czekam, aż zrobi się jasno. Trochę głaszczę psy, ich starcze oddechy mnie uspokajają. Jest zupełnie cicho, idealnie. Pytam psy, czy dobrze, że tu jestem. Patrzą na mnie bez zrozumienia, ale za to z miłością, jak to psy.

Robi się ciepło, to znaczy jest niewiele poniżej zera, więc zaraz po kawie jedziemy do stajni ściągnąć płaszcz Muddowi. W tej temperaturze już go nie potrzebuje, mogą mu się jedynie zrobić otarcia.

Droga do miasta ewoluuje ze spokojnej dwupasmówki w szeroką ulicę ze skrzyżowaniami, na których można by rozegrać mecz. Agata pochyla się nieco do przodu, jakby prowadzenie samochodu wymagało teraz większego skupienia. Po drodze zatrzymujemy się na obiad. Jest smaczny i tani. Wiadro kawy kosztuje grosze. Może nie wiedeńskie espresso, ale całkiem znośna, mówię. Agata przewraca oczami, ten twój europejski snobizm.

Różnica między miastem a wsią jest taka jak między chorobą a zdrowiem. Rozległe, puste krajobrazy zamieniają się w miażdżycę zapchanych ulic. Mój system nerwowy zaczyna mrugać na czerwono, dzienny limit bodźców przekroczony o tysiąc procent. Czy ja mam, za przeproszeniem, dwadzieścia lat, żeby odwalać takie hece?

Zjeżdżam trochę w dół na fotelu pasażera, wsuwam dłonie pod pośladki, żeby poczuć własny ciężar. Niebo nad autostradą jest obojętne i wielkie, a ja jestem bardzo mała, daleko od domu, chcę wrócić i gotować pomidorówkę z ryżem, taką, jaką gotowała mi babcia, kiedy mówiłam, że coś mnie bierze. Teraz też czułam, że coś mnie bierze, nie wirus, tylko chłodna łapa lęku. Spokojnie. Bądź jak Jane Goodall. Obserwuj.

Agata zostawia mnie pod pięknym domem, który wybrałam na Airbnb. Kiedy odjeżdża, wydaje mi się, że mam cztery lata i stoję w szatni motylków w przedszkolu, zupełnie sama, i czeka mnie dzień nie do ogarnięcia, chociaż wszyscy mi powtarzają, że to bułka z masłem i że dam radę.

Mieszkanie, które wynajęłam, mieści się na pierwszym piętrze jednego z tych wspaniałych amerykańskich domów. Na parterze mieszkają właściciele, dwóch chłopaków. Ten, który daje mi klucz, ten rudy, wydaje się zawstydzony.

– Sorry, że tak wyglądam – mówi – ale właśnie przygotowuję świąteczne dekoracje in the backyard.

Odpowiadam, że nic nie szkodzi, bo naprawdę wygląda normalnie, ciekawe, jak się prezentuje w wersji, kiedy czuje, że jest dobrze.

Jest piękne światło, wyraźne i trochę wymagające. Polskie zimowe dni, jako że brzydsze, niepozostawiające złudzeń, nie zmuszają mnie do niczego, należy je tylko przetrwać w jako takim stanie. Tu jest jakoś inaczej, jasno, na każdej ścianie w tym domu wiszą wielkie okna. Mieszczą w sobie sporo nieba i trochę ulicy. Słońce świeci cały czas, chociaż jest późna jesień i czuję się trochę jak adoptowany pies na nowej chacie. Czuję, że to wszystko do mnie nie pasuje.

*

Wtedy dzwoni Sasha. Jestem, mówi, mogę wejść?

Wygląda tak samo jak wtedy. Strasznie się cieszę, że nie ma brzucha ani podbródków, którymi mógłby nas oddzielić od przeszłości. Jest tylko trochę siwy na skroniach, ale to nic, naprawdę nic takiego. Napisałam do niego wcześniej, żeby nie zapomniał ciepłych ubrań. Zawsze mówię takie rzeczy mężczyznom. Troszczę się o ich ciepłe stopy i pełnowartościowy posiłek, jakbym była matką całego tego męskiego żywiołu, który na stówę zapomni o ciepłych skarpetach.

„W Chicago będzie zimno, weź coś ciepłego” – napisałam po dwudziestu dwóch latach.

„Przecież wiem”.

„Przecież wiem” okazało się patchworkowym płaszczem zszytym z kawałków różnych tkanin. Do tego włożył wysokie skórzane buty, a na głowę kaszkiet w kratę.

– Wyglądasz jak typ z San Francisco – mówię.

– Nie jak Rumun? – pyta z uśmiechem Sasha.

Urodził się na wsi, takiej ze znachorkami, które leczyły brodawki deszczówką.

Idziemy aleją, po obu stronach rosną piękne jedno- i dwupiętrowe domy. Na trawnikach i na schodkach (wszędzie schodki) gdzieniegdzie tkwią jeszcze pomarszczone dynie, na innych już prężą się ledowe renifery. Podglądamy przez okna, co ludzie mają w domu. Patrzymy, czy jest bałagan. Bałagan w domu oznacza obecność dzieci, zwierząt albo artystów. Porządek – święta albo stan lękowy gospodarza.

Na drzwiach w wielu miejscach wiszą tabliczki: „Black Lives Matter” i „Hate Has No Home Here”, tęczowe flagi wyblakły od słońca, to znaczy, że wiszą tu od lat. Podchodzimy pod parkan dużej szkoły. Ogromny napis z kwiatów na ogrodzeniu głosi: „You Are Beautiful”. Ameryko, jesteś znowu taka milutka, tak mnie uwodzisz teraz na nowo, innymi obrazkami niż wtedy.

Idziemy i rozmawiamy, rozmawiamy bez końca. Opowiadamy sobie z Sashą nasze życia, jakby to były filmy, na które poszliśmy do kina. Co jakiś czas gatunek zmienia się z romansu na dramat albo na kino drogi. Wracamy do Drobnego i oddalamy się od niego, potem znowu cofamy się „aż do wtedy”. Jeśli Drobny jest, to na bank idzie z nami, jesteśmy na tym spacerze we trójkę.

– To kiedy się dzieje ta książka? – pyta Sasha.

– Na przykład teraz – mówię od razu.

W domu pokazuję mu zdjęcia z tamtej imprezy. Był tam przecież, ale na żadnym zdjęciu go nie ma.

– Wyszedłem wcześniej.

– Dlaczego? – pytam.

Robimy kilka oddechów w ciszy.

– It was too much, you know.

Historia z too much jest stara jak rock and roll, stara jak alkohol, być może nawet zakorzeniona w antyku, kiedy to jak wiadomo, ludzie umieli balować. Too much to jest zakręt, do którego dojeżdża się na pełnej, nie wiadomo tylko, czy zwalniać, czy przyśpieszać. Byłam tam kilkakrotnie, nie mówię, że nie. Jeśli nawet mijałam ten zakręt, pojawiał się za jakiś czas ponownie, dokładnie ten sam, dziwne. Budziłam się na szesnastym kacu w miesiącu i ukazywała mi się pustka strasznie pusta. Coś z ciałem się sypało, jakiś ból, jakiś zacisk, nie wiadomo, czy to grypa, alergia, rak czy zwykła sraczka. Skórę miałam suchą, jakbym nigdy nie piła wody. Lekarka przez telefon powiedziała, że jeśli palę, piję i jem tylko parówki i zupki chińskie, to nic dziwnego, że boli mnie brzuch. Wydawało mi się, że przesadza. Siedziałam pod lodówką trzy godziny i nie umiałam wstać. Chciałam zadzwonić do ziomków, do znajomków, chciałam się poczuć bezpiecznie, ale chyba to samo zrobiłam wczoraj i przedwczoraj i nie pomogło. Nachodziły mnie niepokojące myśli, że wszystkie imprezy stają się zapętlonym przedstawieniem, w którym nie jestem już w stanie grać z takim zaangażowaniem jak na początku.

Co robić w takiej sytuacji? Dolać, dosypać, podkręcić, zagryźć dopaminą? Czy może przestać pić, zacząć jeść, spać, rozciągać się i spędzać czas na słońcu? Być może nawet zacząć uprawiać jakiś sport, najlepiej na trzeźwo. Wyjść wcześniej z imprezy, pójść do domu przed północą. Znieść spojrzenie znajomych, że jasne, rozumiem, ale co, do chuja, może się jednak napijesz? Niemiła jakaś ostatnio, osobna taka, drętwa.

Następnego dnia, podczas próby joggingu, spotkałam całą swoją bandę z podkrążonymi oczami, przerzucającą się anegdotami z wczoraj, milionem anegdot, i poczułam się wykluczona i nieszczęśliwa, zobaczyłam, że wszyscy trzymają się lepiej. Może i byli podtruci, zmęczeni, ale tkwili w poczuciu wspólnoty, z której zrezygnowałam w ramach nie wiadomo czego, bo ani w ciąży, ani na antybiotyku, ani samochodem. Byłam tam, byłam w tym too much kilka razy, teraz jestem w permanentnym too less. Romantyzm imprezy jest we mnie wiecznie żywy i już we mnie zostanie, jak patriotyzm.

Przypomina mi się spojrzenie Radu i jego żony, kiedy zaraz po wypadku pływałam w alkoholu niczym syrenka Disneya, bez oddechu, bez jednej trzeźwej myśli. Patrzyłam na niego i jego lemoniadę z, umówmy się, lekką pogardą.

Smutno mi, panie, że nie zobaczę świtu na zarzyganym pomoście, z ledwo poznanym, ale jakże do mnie pasującym najebanym mężczyzną, który jednak dzielnie się trzyma, to na pewno miłość, ewentualnie nie. Ale może.

To jest historia stara, antyczna, założę się, że będzie się powtarzać i będzie pożerać i wypluwać, to się nigdy nie skończy: alkohol, radość, dopamina, ryzyko, lęk, miłość, ewentualnie nie, ale może miłość.

Drobny powiedział mi przez telefon, że rzuca palenie.

Zrozumiałam wtedy, że też już miał trochę dosyć. Nawet on. Myślę, że był o krok od rzucenia wszystkiego, z kawą włącznie, zapisania się na jujitsu i ściankę wspinaczkową, karnet na pół roku. Był jednak trochę przeklęty, tylko kiwnął palcem i rzeczy działy się same. Wszyscy chcieli z nim pić i palić, nikt nie chciał iść do domu, nikt nie chciał się z nim rozstać, on nie chciał się rozstawać z nikim.

*

Zaparzam Sashy herbatę, zamiast wypić z nim butelkę wina. Czuję, że mam w nim najlepszego wspólnika tej wyprawy. Być może jest jedyną osobą, która nie milczy uparcie na temat Drobnego. Być może jest jedynym mężczyzną, który mówi: Kochałem go, i nie dodaje od razu usprawiedliwiającego: jak brata.

– Jutro się z nią spotkam, z Blanką. Opowie mi o ich, no wiesz.

– O czym?

– O romansie. – Co za brzydkie słowo, szeleści. To już słowo „sznurówka” jest ładniejsze. Czy słowo „sznurówka” mogłoby oznaczać romans?

– To oni mieli romans? Serio? – pyta Sasha, lekko nie dowierza.

Herbata paruje, bo gorąca, wiadomo. Para unosi się nad kubkiem całkiem ładnie, tańcem w stylu orientalnym. Parskam śmiechem, ale tym takim nieśmiesznym.

– Przecież ty mi o tym opowiedziałeś.

– Nigdy nic takiego nie powiedziałem.

– Powiedziałeś. Na schodach, w tamtym domu.

– Nie mogłem ci tego powiedzieć, nie miałem pojęcia.

To jest bardzo dziwne uczucie, kiedy te wszystkie podejrzenia, że mózg jest tricky, stają się prawdą.

– Ale ja pamiętam, że mi to powiedziałeś.

– Ja tego nie wiedziałem – powtarza głośno, z tym swoim rumuńskim akcentem.

Powiedział. Przecież powiedział.

Niemożliwe, że nie powiedział.

Przecież uwielbiam go właśnie za to, że był taki dzielny i mi powiedział. Legenda, którą sama ułożyłam. Dogmat uczciwości, niedościgniony wzór postępowania – powiedzieć taką słabą prawdę w takim momencie.

Faaaak!

Chcę zadać milion pytań, ale Sasha oznajmia nagle, że jego żona jest w ciąży. Znowu jakiś nowy człowiek? Zamiast Drobnego? – przychodzi mi do głowy, na szczęście się tym nie dzielę. Oczy Sashy błyszczą, cieszy się, ostatecznie mnie to wzrusza. Uśmiecham się. Gratuluję.

Potem zostaję sama we wspaniałym mieszkaniu na pierwszym piętrze domu, w odległości dziesięciu minut spacerem od miejsca, w którym zginął Drobny. Ledwo trzymam się na nogach. Jest siódma wieczorem. Padam na łóżko wykończona i śpię aż do drugiej. Budzę się ze świadomością, że nasza wspólna pamięć już nie jest taka wspólna.

Stół na środku salonu ma dwa metry długości, mianuję go Stołem do Pisania. Ustawiam na nim komputer i rozkładam dokumenty, zdjęcia i zeznania. Siadam do pracy i nikomu nie przeszkadzam. Mnie też nikt nie przeszkadza. Może własny pokój do pisania to za mało, może to musi być własny dom? Nagle nie mam nic innego do robienia poza pisaniem i chodzeniem do kuchni, żeby dolać sobie kawy. Oraz chodzeniem do toalety, żeby wysikać tę kawę. Oraz czekaniem na informację od Blanki, o której się spotykamy. Nie chcę się jakoś specjalnie przygotowywać. Cokolwiek się stanie, będzie mocne, będzie jak ciepła śliwowica na mój abstynencki żołądek.

Zajmuję się trochę przeglądaniem dokumentów, potem czytam notatki z telefonu, ja cię, ale jestem pisarką. Kserówki rozłożone na stole mają groźne nagłówki. „Receipt of cremated remains”. Dotykam ich, przesuwam odrobinę w prawo, potem trochę w lewo, po to, żeby je oswajać. Żeby już tak nie straszyły. Pod spodem są jeszcze inne, też spragnione pogłaskania. Z dokumentu wystawionego przez Lawrence Funeral Home (and Crematory Services) wyziera data 23 listopada. Akurat ta kartka wsuwa mi się w dłoń. Cisza w domu zaczyna piszczeć. I co mam z tym zrobić, że dziś też jest 23 listopada? Nie planowałam tego, ale jestem tu dokładnie w tych samych dniach, co wtedy. Znowu to samo i co to znaczy?

Znajduję adres miejsca, z którego odebrałam urnę, i przełączam się na Google Street View. Na ekranie pojawia się niski budynek, sfotografowany w słoneczny dzień. Flaga amerykańska zwisa z masztu, odcina się od imponująco zielonego trawnika właśnie podlewanego przez zraszacze. Krople wody wiszą w powietrzu i nie mogą opaść, a zegar nad budynkiem pokazuje, że jest za dziewiętnaście piąta. Letnie popołudnie aż kipi na tym zdjęciu. Nie pamiętam budynku ani trawnika, pamiętam tylko spacer z urną i smak mentolowych newportów. Nie pojawia się we mnie żadne uczucie, żadna chęć, potrzeba odwiedzenia tego miejsca. Chyba bardziej interesują mnie miejsca, w których jest ślad Drobnego będącego w ruchu, na rolkach, na zakupach, za kierownicą, w autobusie.

Zostawiam stół, salon, niedopitą kawę i całe to pisanie. „Receipt of cremated remains” chowam do teczki. Muszę się przejść.

Na zewnątrz po dziesięciu stopniach mrozu nie ma śladu, powietrze pachnie odwilżą i całkiem bez sensu wiosną. Zakładam okulary przeciwsłoneczne. Albo słońce jest za silne, albo mam nagłą nadwrażliwość na światło. Jeśli to nadwrażliwość, oznacza, że zbliża się atak lęku. Strach powoduje, że źrenice się rozszerzają (żeby nie pominąć żadnego sygnału o nadchodzącym niebezpieczeństwie). Oko dostaje za dużo światła i pojawia się wrażenie, że wszystko jest „prześwietlone”.

W takim pogotowiu, z lekkim wytrzeszczem pod okularami przeciwsłonecznymi, dochodzę do dużego skrzyżowania. Po przeciwnej stronie widzę wielki McDonald. Przed nim na pustym parkingu siedzą dwie osoby. Coś w ich zachowaniu każe mi myśleć, że to bezdomni. Może to, że apatycznie pochylają się nad jednym kubkiem. Wokół nich krzyżują się białe linie wyznaczające miejsca parkingowe. Ta dzielnica to jeden wielki obraz Hoppera. Dużo przestrzeni (za dużo), amerykańska agorafobia. Jedyne przyjazne postaci w pobliżu to kobieta i mały chłopiec, chyba jej syn. Dyskutują o czymś przed drzwiami cukierni. Chcę usłyszeć, o czym rozmawiają, chcę usłyszeć głos matki. Jakiejkolwiek matki. Nad naszymi głowami po metalowej konstrukcji przejeżdża pociąg i zagłusza słowa kobiety. Idę dalej. Mijam kolejny, prawie pusty parking, wielkie skrzyżowania i puste place zabaw. Kolory wszystkich świateł na semaforach wydają mi się teraz białe. W myślach pytam Drobnego, czy nie chce, żebym się do niego zbliżała, ale on milczy. Być może moje ataki paniki to jednak nie jest coś, na co może mieć wpływ.

Jestem w stanach zjednoczonych zaburzeń na tle lękowym. Szukam czegoś, ale nie bardzo wiem czego. Staram się wyłapać wszystkie sygnały, nie przegapić żadnej wskazówki. Domagam się znaków. Wszechświat w takiej sytuacji zaczyna nadawać na zawołanie jak wariat, na wielu kanałach. Samochody, wielkie i groźne, otaczają mnie ze wszystkich stron, ich klaksony krzyczą na mnie, niebo jest jasne, jasne, śmierć jest jasna, jasna i ogromna, obejmuje swoim spojrzeniem całą Amerykę. Przez chwilę wydaje mi się, że zwariuję i to będzie kara za złamanie umowy milczenia. Kara za śledzenie śmierci, za chodzenie jej śladem, za przedrzeźnianie jej. Wymiękam, odwołuję, potłuczone gary. Chcę wrócić do Polski i zająć się czymś pożytecznym. Najbardziej pragnę gotować obiad dla syna, z dużą ilością czosnku i masła. Albo pisać odcinek serialu, w którym ktoś podejrzewa kogoś o zdradę, ale na końcu okazuje się, że niesłusznie. Niepotrzebnie tu przyleciałam, ale skoro już jestem, przecież wcale nie muszę pisać o Drobnym. Taka wycieczka, sami rozumiecie. Pojadę, obejrzę downtown, kupię sobie jakieś gapy czy inne najki na wyprzedaży, zwiedzę muzea, wrzucę coś na Instagram. Wyłuskuję tabletkę z listka, który zawsze noszę w portfelu. Nie mogę trafić do ust, ale w końcu łapię palce zębami i wsysam tabletkę jak odkurzacz. Potem jakoś wracam do swojego apartamentu, mijam stół z komputerem i notatkami, całe to królestwo pisania, padam na sofę, owijam się kocem i czekam, aż lek zadziała.

Budzi mnie wiadomość od Sashy, że jest na dole. Kiedy schodzę na ulicę po stromych schodach, kręci mi się głowie. Chcę mu powiedzieć, że nigdzie nie idę, że zmieniłam zdanie, ale kiedy pyta, czy idziemy, tylko kiwam głową, nie mam siły nic tłumaczyć. Sasha nic nie zauważa, co nie dziwi, bo po mnie nic nie widać (możliwe, że kiedy umrę, też nikt się nie zorientuje). Opowiada mi o swoim bracie, który ma kryzys małżeński oraz wspaniałą sześcioletnią córkę, co całą sytuację bardzo komplikuje. Trochę mi lepiej od tej rozmowy. Jakbym oglądała siedemset czterdziesty odcinek Na Wspólnej.

Lek zmył ze mnie strach, zostawiając wielkie nic, i jest mi już trochę wszystko jedno, dokąd idziemy. Sasha się denerwuje, ciągle sprawdza w telefonie adres, powtarza, że jesteśmy blisko. Wiem, że jesteśmy, tyle razy ostatnio odwiedziłam to miejsce z Google Street View, że sama jestem już tym małym ludzikiem w prawym dolnym rogu ekranu, ludzikiem bez płci i problemów psychicznych, którego opuszczałam na North Campbell, żeby się porozglądał. Trochę jakbym grała w GTA, tylko zamiast kraść i rozbijać samochody, muszę odnajdywać miejsca, w których bywał Drobny. Od razu rozpoznaję budynek, którego szukamy, wiem, od której strony podejść, byłam tu jeden raz i tyle razy i wszystko wygląda tak samo jak na ekranie komputera.

Furtka przed wejściem na teren otaczający budynek jest zamknięta i nie możemy podejść do klatki. Sasha próbuje przypomnieć sobie kod, wbija jakieś kombinacje cyfr z niepamięci, ale furtka nie reaguje. Patrzymy przez pręty na wciąż niezabezpieczone okno, właściwie na otwór w ścianie. Duży prostokąt, trochę groźny, trochę straszny. Obchodzimy z Sashą budynek i próbujemy dostać się przez inną furtkę, ale też jest zamknięta. Czekamy, żeby zaczepić kogoś wychodzącego albo wchodzącego, poprosić, żeby nas wpuścił, ale nikt się nie pojawia. Do innych budynków wchodzą, do tego nie. Nikt też z niego nie wychodzi, nic się w nim nie porusza.

Tylko słońce pomyliło listopad z lipcem. W Chicago często jest dużo słońca. To przez wiatr, który zawsze przegania chmury. Stoimy jeszcze kilkanaście minut, aż Sasha mówi: Lets go.

– Okay – odpowiadam z poczuciem winy.

I to tyle. Odchodzimy.

[…] the victim go out of the apartment in the rear with a female and the door closed. A few minutes later the female came running back into the apartment yelling for help.

fragment raportu policyjnego

Do mieszkania, które wynajmował Drobny i do którego zamierzał wrócić w nocy albo nad ranem, albo w południe następnego dnia, jest tylko dziesięć minut spacerem stąd. Idziemy, a im bardziej oddalamy się od North Campbell, tym wszystko wydaje się lepsze. Cisza, która wypełniała mi usta, rozpływa się, mogę nawet powiedzieć: Ej, ładnie tu.

West Farragut Avenue. Parterowe budynki przypominają rozbudowane altanki działkowe, przez to sprawiają wrażenie trochę niepoważnych. Jakby nie dało się na serio mieszkać i żyć na takiej ulicy, która kipi od daszków, okienek i schodków. Gdzie na tarasach i gankach śpią rowerki, wózki i kosiarki, których pilnują reniferki i bałwanki. Wszystko jest tutaj bajką, filmem, Kevinem samym w domu.

Sasha zatrzymuje się przy drewnianym budynku. Jakaś kobieta polewa schodki wodą, odwraca się w naszym kierunku i pyta, czy szukamy mieszkania do wynajęcia. Kiedy mówimy, że nie, że mieszkał tu kiedyś nasz znajomy, wraca do mycia schodów.

– Czasem wystarczyło, że zastukałem w szybę, żeby wylazł. – Sasha pokazuje, jak stukał w okno, jakbyśmy brali udział w rekonstrukcji. – Po prostu wychodził przez okno, bo nie chciało mu się iść do drzwi frontowych.

Może tam, na pierwszym piętrze, pomyliły mu się mieszkania i pomyślał, że wystarczy zeskoczyć na miękki trawnik i pójść dalej, wcale nie umierając?

Woda ze szlaucha ochlapuje mi nogi, kobieta przeprasza ze śmiechem. Jej radość mnie nie obchodzi. Życie ciągle przegania śmierć. Życie jest zawsze na wierzchu, trzeba je odgarniać, zaglądać pod spód, żeby zobaczyć, co odeszło.

*

Kiedy jedziemy w stronę downtown, Sasha nagle mówi do przedniej szyby, do wycieraczek:

– Pamiętam, jak siedziałem przy nim w szpitalu. Spał i nie chciałem go budzić. To znaczy chciałem, ale bałem się, co będzie, jak go szturchnę, a on się nie poruszy. Wtedy go już umyli i pomalowali. Wiedziałem, że się wścieknie o ten makijaż, jak tylko się zobaczy w lustrze.

Jeździmy w kółko i gapimy się na miasto, które nic nie pamięta, które już zapomniało. Zatrzymujemy się przy Millennium Park pod hipnotyczną rzeźbą Anisha Kapoora. To takie ogromne ziarno fasoli zrobione z lustra. Jest mi ono całkiem obojętne, bo wiem, że nie miało szans odbić Drobnego, stanęło tu dużo później. Chcę znaleźć takie lustra, które go zapamiętały – szyby, okna wystawowe, odrapane tafle w kiblach publicznych. Lusterka, na których rozsypał kreskę, kieliszki, szklane popielniczki, wreszcie woda w jeziorze, tak, woda mogła go zapamiętać.

– Dzisiaj otwierają lodowisko przy Millennium Park, chcesz zobaczyć?

Pierwsze pary czekają przy barierce, dwóch chłopaków w miękkich golfach, rodzice z dziećmi, głośne nastolatki. Lód jest biały i równiutki jak marmurowy grób.

– Patrz, tu pracowałem, pamiętasz?

– Nie.

– Tu, w tym holu, czekałaś, aż skończę mopować korytarz, nie pamiętasz?

– Nic nie pamiętam.

– Przyjechałaś po mnie.

– Po wypadku?

– Tak.

– Ja zmywałem, a ty pisałaś, nagrywałaś się na dyktafon.

Nadal nie pamiętam. Jeśli coś pisałam albo nagrywałam, to nie wiem, gdzie to jest spisane i nagrane. Słowa Sashy nie pasują do żadnych faktów. Czuję się, jakbym zgubiła te wydarzenia, tak jak się gubi klucze.

– To jest ta twoja praca, zapytałaś, to będziesz robił cały czas?

– Opowiedz mi więcej – proszę.

– Jedziemy jego pierwszym samochodem, który kupił nie wiadomo od kogo i dlaczego, bo ciągle się psuł. Zbliżamy się do skrzyżowania, światło zmienia się na czerwone, ale Drobny nie zwalnia. Mówię mu, że przecież jest czerwone. Drobny pompuje nogą hamulec, samochód nic. I przejeżdżamy sobie to skrzyżowanie na pełnej, na czerwonym. Nic się nie dzieje, nie zdarza się żaden wypadek, nikt nie ginie, nie ma nawet policji. Hamulec po chwili załapuje i zatrzymujemy się kilkanaście metrów dalej. Ja pierdolę, uff, ale jaja, śmieje się Drobny. Też się śmiałem, wiesz, ale myślałem, że mi serce wyskoczy.

– Albo grzejemy asfaltową aleją na rolkach i nagle przed nami pojawiają się schody w dół. Ledwo wyhamowałem, złapałem się poręczy. Drobny od razu skoczył. Wylądował na dole, przewrócił się, wstał, z kolan leciała mu krew. Wytarł ją rękawem i pomachał do mnie, żebyśmy jechali dalej. Zszedłem powoli, bokiem, trzymałem się poręczy. Potem, kiedy jechałem za nim, widziałem, że krew kapała mu jeszcze z kolan, zostawiając na asfalcie fioletowe kropki.

– Albo kiedy pojechaliśmy kupić coś do palenia i myślałem, że jak zwykle jakiś dzieciak da nam grama na klatce, ale wylądowaliśmy na imprezie w mieszkaniu, gdzie na podłodze siedziało roczne, kurwa, dziecko. Prawie go nie było widać w tym dymie. Kupiliśmy. Wyszliśmy.

Nie odzywaliśmy się do siebie przez całą noc.

– Czy każdy człowiek w Polsce ma ksywę?

– Każdy – mówię. – W ogóle nie posługujemy się imionami.

– Gdybyśmy nie pojechali po to zioło, całe Farragut płakałoby, że nic nie ma, ale nikt nie ruszyłby dupy.

– Kiedyś Drobny powiedział, że nie dałabyś rady zostać w Stanach.

– O, ciekawe, to trzeba mieć jakieś specjalne skile, żeby tu być?

– Na początku trzeba. Taki nasz kumpel, Vasyl, trochę zjebany, ale dobry chłopak, dostał pracę w restauracji piętnaście mil od miejsca, w którym mieszkaliśmy. Nie mieliśmy jeszcze samochodu, więc codziennie jeździł tam i z powrotem na rowerze. Latem było ponad trzydzieści stopni Celsjusza i kiedy przyjeżdżał z roboty, w środku nocy, to padał na kanapę. Chwilę leżał jak trup, gapiąc się w telewizor. Zanim zasnął, mówił tylko: I fuckin love America.

– A opowiadałem ci o klaksonie?

– Nie.

– To następnym razem ci opowiem. Zasypiasz na siedząco.

– Opowiedz mi jeszcze coś, cokolwiek.

– Co czwartek chodziliśmy razem tańczyć. Świetnie tańczył, to znaczy wiesz, co mam na myśli, że zupełnie się niczym nie przejmował. Wystarczyło się wbić w tętno klubu. Kiedyś, dużo później, zobaczyłem dziewczynę, która tańczyła jak on. I tak samo się śmiała. Teraz jest moją żoną.

Kiedy wysiadam przed domem, Sasha czeka, aż wejdę do budynku, dopiero potem odjeżdża. Idę po schodach ciężka od smutku. On jedzie do brata, ciężki od smutku. Zlewamy się w jeden tęskniący organizm. Wydaje mi się też, że oboje mamy poczucie winy, że przeżyliśmy kogoś lepszego od nas.

Rano przychodzi wiadomość od Blanki, że właśnie zawiozła córkę do szpitala i nie może, naprawdę nie może, naprawdę chce, ale nie może się teraz spotkać. Opis objawów jest szczegółowy i trochę straszny, ale i tak jestem zła, zła, rozgoryczona. Dzieci, wiadomo, zawsze chorują złośliwie, żeby popsuć matkom plany. Odpisuję, że się martwię, trzymam kciuki i że będę online, po czym rzucam telefon na kanapę. Zastanawiam się, czy córka nie zarazi Blanki, a potem ona mnie i w efekcie zostanę w Stanach na wiele miesięcy z amerykańską wersją wirusa, który nie będzie chciał opuścić mojego polskiego ciała. Nie zobaczę syna aż do wiosny albo może nigdy, bo w Warszawie z ojcem się pozabijają. Zamieszkam u Agaty w namiocie przed domem, będzie mnie karmiła zupą przed wyjściem do pracy i kanapką po powrocie ze stajni. Stracę pracę i wszystkie oszczędności.

Skoro Blanka nie może się spotkać, postanawiam zrobić sobie dzień wolny od śmierci i straty, jakby to była dieta albo postanowienie noworoczne. Potrafię przecież zachowywać się jak turystka. Ja nie pojadę do downtown zobaczyć tych wszystkich wieżowców, sklepów Diora i sklepów GAP? Czarnych piątków, wyprzedaży? Ja nie zaoszczędzę różnicy w cenie?

W telefonie mam nawet listę miejsc do odwiedzenia: pomnik Tin Mana z Krainy Oz, Stare Miasto (nie wiem, jak stare, ale z nazwy) oraz sklep z przyprawami, bardzo dobre oceny na Google. Jak się zaraz rozpędzę, jak pójdę na stację metra, jak pojadę, wszyscy będą w szoku, jak zwiedzam.

Idę dzielnie przez pierwsze skrzyżowanie, jakaś kobieta otwiera okno mustanga, uśmiecham się do niej na wszelki wypadek, ona krzyczy: What the fuck! Faktycznie, przechodzę na czerwonym, zamyśliłam się.

Kolejka naziemna jest cała metalowo-betonowa i kiedy pociąg wtacza się na zawieszony nad miastem peron, w głowie wybucha mi taki hałas, że nie tylko chcę wrócić do mieszkania, ale w ogóle cofnąć się do życia sprzed narodzin, żeby wody płodowe wygłuszyły rzeczywistość. Strasznie trudno jest mi podjąć decyzję, co chcę zobaczyć i gdzie mam wysiąść, ponieważ tak naprawdę nie chcę niczego widzieć ani nigdzie wysiadać. W końcu decyduję się na przystanek o ładnej nazwie Fullerton. Wysiadam i jest nawet pięknie, wlokę się wzdłuż ładnych budynków i tęsknię za końmi, polem, zapachem psów i antydepresantami.

Na horyzoncie pojawia się fototapeta z drapaczy chmur. Od 2001 wszystkie wyglądają jak WTC. Ludzie się tym nie przejmują, tylko chodzą z psami po absurdalnie wąskich trawnikach i szeleszczą woreczkami na kupy. Przypomina mi się książka Nunez o dogu arlekinie, któremu umarł właściciel, i chciałabym, żeby Sigrid tu była i powiedziała mi, że dobrze robię. W ogóle niech ktoś mi powie, że dobrze robię. Nie, nikt ci nie powie, że robisz dobrze. Na tym polega dorosłość, że się zostawia człowieka z tymi wszystkimi decyzjami i konsekwencjami. Czasem chciałabym dokonać apostazji z dorosłości, przysięgam.

Coraz bardziej oddalam się od głównej ulicy, jakby miasto mnie odpychało i nie pozwalało podejść do siebie tak otwarcie. Idę jakimś pijackim zakolem, próbuję je obejść, żeby mnie przegapiło, żeby się na mnie nie skupiło, nie spojrzało mi w oczy. Skręcam do parku, idę, idę aż znajduję most, który wisi nad autostradą. Samochody pode mną płyną z nurtem wprost na wysokie budynki, tylko ich niewielka część wraca, jakby miasto pożerało je żywcem. Zamiast do downtown idę w stronę plaży, aż widok monstrualnego jeziora dosłownie rzuca się na mnie, przytrzymując mnie w miejscu. Wyjmuję telefon i trochę filmuję, żeby nie musieć wszystkiego przeżywać tu i teraz, żeby zostawić sobie trochę przeżywania na później. Jestem sama, kompletnie sama, niewiarygodne, że nikt z dwuipółmilionowego miasta się tu nie wybrał. Podobnie jak wtedy, kiedy stałam z Sashą pod budynkiem przy North Campbell i nikogo tam nie było, teraz też plaża jest pusta. Jestem w drodze i nikomu nie przeszkadzam, i nikt mi nie przeszkadza. Może czasem nie wystarczy własny pokój, dom, może to musi być całe osobne życie?

Miałam zwiedzać, idę wzdłuż jeziora, zegarek gratuluje mi rekordu kroków. Z szafy grającej mózgu odtwarzam sobie słowa piosenki: „Walked when I shoulda run / Ran when I shoulda walked”. Na niebie nie ma ani jednej chmury. Na jedynym drzewie przy plaży całkiem suche liście szeleszczą ze śmiechu. Jakim cudem nie opadły? Dlaczego zostały na gałęziach mimo wiatru? Może tylko ja je widzę? Hałas samochodów od strony miasta jest coraz słabszy. Idę dalej, bez leków, idę w stronę jeziora, jakbym zupełnie przestała wierzyć w całe to Chicago, w cokolwiek, co nie ma brzegów i dna.

Po godzinie mija mnie w końcu jakaś induska rodzina, kobiety noszą chusty i kurtki puchowe North Face. To znak, że apokalipsa jeszcze nie nadeszła i na powierzchni ziemi wciąż jest życie. Wchodzę na betonowy nasyp, który wcina się w błękitną taflę jeziora Michigan. Szukam Drobnego na powierzchni wody. Może gdzieś pływa jego odbicie. Gdybym dostała jakikolwiek znak, na pewno bym go odebrała. Moja uwaga jest napięta, mogłabym nią przecinać włosy w powietrzu, mów do mnie, gdzie jesteś, gdzie jesteś. To nie jest taki całkiem zwyczajny moment, to nie jest zwiedzanie, zaraz wyłoni się z wód jakaś syrena amerykańska i powie mi, jak było. I jak w związku z tym ma być, bo nie wiem.

Nic się jednak nie wydarza. Nie ma Drobnego. Nie ma go, z każdą minutą jest to coraz wyraźniejsze i jasne. Ameryka jest wielka i pusta i nie znajdę go tutaj, chociaż przyleciałam z daleka. Nigdy nie będę mieć dnia wolnego od straty. Ja jestem stratą, nie on. To ja zostałam bez.

W tej pustce, w wielkiej pustce, słyszę jeden nowy dźwięk. Plusk. Nasila się, kiedy idę betonowym wałem, który wcina się w wodę i dzieli jezioro na dwa zbiorniki. Od strony plaży utworzył się płytki basen, a w nim rzuca się ogromna ryba, nie znam się na ich gatunkach, na początku myślę, że to mały rekin z płetwą na plecach, ale to raczej sum albo coś sumowatego, sum amerykański, rozmiar XXL. Ryba wynurza się, obraca i nurkuje, ale jest za płytko, cała jest tuż pod powierzchnią, dusi się. Chce być po stronie jeziora, po stronie życia, ale została przerzucona z falą przez molo na tę stronę. Stoję i patrzę. Konwulsyjny taniec trwa, a ja nie potrafię jej pomóc. Nie mam nawet patyka, nie mówiąc o jakieś sieci. Jesteśmy bezradne, ja i ryba, ja mogę odejść, ona musi zostać. Chwilę stoję, aż mnie skręca w brzuchu, bo ten jej ruch jest naprawdę rozpaczliwy. W końcu odwracam się, zostawiam umierającą rybę bez pożegnania, idę szybko w stronę miasta, w stronę ścieżki przy plaży, tam, gdzie są jacyś ludzie – na swoich rowerach i rolkach, gdzie ojciec robi zdjęcia wystrojonym dzieciom, a budynki zjadają słońce. Wyciągam telefon i piszę do chłopaka, że strasznie tęsknię. Chcę tylko życia, nie istnieje nic poza słońcem, tęsknotą i hukiem samochodów i to jest akurat prawda.

Wracam do mieszkania metrem ze stacji Fullerton tak zmęczona, jakbym jednak zwiedziła pomnik Tin Mana z Krainy Oz, Stare Miasto i sklep z przyprawami.

Zbliża się noc, czekam, aż Blanka napisze, czy się spotykamy. Psikam się perfumami, bardzo nieoczywistymi, żeby mieć jednak jakąś przewagę, żeby nie pachnieć byle piżmem czy fiołkiem, tylko cerkiewnym kadzidłem. Chcę pachnieć lepiej niż ona i wyglądać lepiej, chociaż na nic mi się to nie przyda, bo Drobny i tak wybrał ją, i może nadal by ją wybierał każdego dnia, nie wiadomo. Dla pewności psikam się jeszcze raz, aż mnie mdli, aż siedzę w kadzidle po uszy. I czekam. Jet lag zaczyna mnie nużyć jak grypa.

Wreszcie przychodzi długa wiadomość. Skorluję ekran bez końca, nic nie rozumiem. To jest list od Blanki o tym, że leki dla córki kosztują sto pięćdziesiąt dolarów. A potem jest o śmierci matki i o raku ojca. Na trzecim ekranie jest o mężu. Potem trochę o Panu Bogu. A potem, że musi zostać i się pomodlić, ale jutro, jutro, jutro na pewno się spotkamy.

Powoli odkładam telefon i patrzę w noc. Myślę o tym, czy Blanca bierze leki i czy popija je winem. Czy pije z kieliszka, czy prosto z butelki, bez reszty pochłonięta własnymi dramatami, lewą ręką pisząc do jakiejś białej laski, która z niewiadomego powodu interesuje się jej romansem sprzed dwudziestu lat.

– Jutro też się z nią nie spotkasz – mówi spokojnie Sasha.

– Muszę.

– Myślę, że nigdy z nią nie porozmawiasz.

– Napisała, że jutro na pewno.

Jest Thanksgiving i jakaś kobieta w kawiarni czynnej tylko do drugiej p.m. pyta, skąd jestem i jak się obchodzi Thanksgiving w Polsce. Mówię jej, że to jest polskie najważniejsze święto, obchodzimy je bardziej hucznie niż sylwestra i Boże Narodzenie. Ona kiwa głową z uśmiechem.

– Opowiem ci teraz tę historię o klaksonie – mówi Sasha.

– Mieliśmy jeden samochód i tym samochodem po pracy jechałem po Drobnego, a potem po Vasyla i jeszcze dwóch, a czasem trzech chłopaków. Każdy pracował w innej części miasta. Kiedyś odpaliłem silnik przed domem i nagle włączył się klakson i nie przestawał trąbić. Musiałem jechać z klaksonem. Dojechałem po Drobnego cały spocony, tym wyjącym gratem, byłem przejęty, zmęczony, ludzie na ulicy mi wygrażali. Drobny kopnął auto dwa razy, nic nie pomogło, więc siadł za kierownicę, zapalił papierosa i otworzył okno. Ostatecznie jechaliśmy przez miasto w pięciu, wszyscy w środku palili, samochód dymił i trąbił cały czas. Drobny z łokciem na zewnątrz prowadził uśmiechnięty i miał wywalone na wszystko, na całą Amerykę.

Wszystkie knajpy są zamknięte, więc kręcimy się z Sashą wokół Boyhood i Chinatown w nadziei, że ktoś jednak zlekceważy martwego indyka i otworzy dla nas bar, w którym będzie można usiąść. Mało prawdopodobne, dzień święty święcą.

– Albo mam zwidy – mówi nagle Sasha – albo mamy to.

Zatrzymuje samochód, zerka w lusterko i wrzuca wsteczny. Potem pokazuje brodą w prawo, na przeszkloną witrynę ceglastego budynku. Przez okno widzimy długi ciemnowiśniowy bar wypolerowany na wysoki połysk. W jego tafli odbija się ekran telewizora z meczem futbolu amerykańskiego, chyba retransmitowanym, bo nikt go za bardzo nie śledzi. Ludzie w barze – maksymalnie sztuk siedem. Szklanki piwa odbijają się w blacie, stoją na głowach, nic się z nich nie wylewa. Wszystko to widziałam w kinie i w teledyskach, kiedy jeszcze oglądałam teledyski. Patrzę na ludzi bez indyka, ludzi bez rodzin, ludzi otwierających knajpę w Święto Dziękczynienia i wiem, że to tak, jakby znaleźć się w barze w Wigilię. Totalnie super.

Siadamy i od razu podchodzi do nas kelnerka z talerzami, chyba troszkę naćpana, chce nam wcisnąć jedzenie, ale my tłumaczymy, że nic nie zamawialiśmy. Ona rozgląda się po sali i pyta, czy może jednak chcemy wziąć. My, że nie, dzięki. Idzie dalej bardzo zdezorientowana.

*

Pokazuję Sashy wiadomość od Adriana. Napisał mi, że jednak nie będzie się mógł spotkać, bo ma pracę – ważną, w dużej firmie. I teraz tam się ważne rzeczy dzieją. A, i jeszcze ma dzieci. Dwie córki. W związku z powyższym możemy ewentualnie spotkać się online. Gdybym miała jakieś pytania. Ogólnie życzy mi powodzenia. To były crazy times, pisze, a Drobny to był supergość. Czytam tę wiadomość po raz kolejny i chcę wypić wino na hejnał, a potem zjeść kieliszek. Drobny był twoim przyjacielem, łajzo.

To nawet nie jest wiadomość od Adriana, mówi Sasha bez złości, tylko od jego żony.

Pytam o Radu, dlaczego nie ma go nawet na Fejsbuku. Bo został członkiem Kościoła, w którym modli się głośno, zawodząc i może nawet czekając na święte konwulsje. Nawet nie potrafię sobie wyobrazić Radu głośno mówiącego, a co dopiero krzyczącego. Wtedy, kiedy łaziliśmy zapalić za kuchnię, był taki cichy, przytrzymywał zapalniczkę długo przy moim papierosie i mnie obserwował. Udawałam, że tego nie widzę, ale czułam się jak miss osiedla. Fajny był ten Radu, nie tak fajny jak Drobny, ale spoko.

Podchodzi do nas wysoki gość w czapce daszkiem do tyłu i pyta, czy chcemy coś zjeść, bo tak się składa, że on tu jest kucharzem. My na to jeszcze raz, że super, naprawdę, ale już jedliśmy, więc dzięki. On na to, że może to i lepiej dla nas. Pokazuje nierówne zęby i odchodzi.

Tej nocy rozmawiamy z Sashą o tym, że jesteśmy cwaniakami, żyjemy sobie dalej, starzejemy się, a nasz najlepszy przyjaciel zatrzymał się w czasie, zastygł jak owad w bursztynie. Siedzimy przy barze, a piękna amerykańska noc Święta Dziękczynienia przechadza się po ulicach jak naćpana królowa.

Następnego dnia Blanka odzywa się około południa, pisze chaotyczną wiadomość o tym, że córka nadal chora. Pisze, że na pewno zrozumiem, że n i c nie jest tak ważne jak dzieci. Proponuje, byśmy spotkały się online (pieprzone online) i poświęciły sobie całą naszą uwagę, jak na to zasługuje our shared loved. Czy to tylko taka forma gramatyczna, czy ona wie? Może od początku wiedziała? Blanka mnie przeprasza. Blanka mi dziękuje. Słowo „dziękuję” pisze po polsku, mógł ją tego nauczyć Drobny albo mogła wpisać do translatora. Blanka życzy mi dobrej podróży. Blanka będzie w kontakcie. Trudno mi uwierzyć, że ona naprawdę mi się wymyka, że ją tracę.

Muszę przecież wiedzieć.

Która z nas była dla niego ważniejsza. Ta, z którą odbył podróż, czy ta, która była na końcu, i to błysk paniki w jej dużych oczach, jej krzyk o pomoc był ostatnim dźwiękiem, który usłyszał.

Nie mogę odpuścić, muszę odpuścić.

Bądź jak Oriana Fallaci.

Nigdy się nie dowiem.

Nic więcej się już nie dowiem.

Zrobiłam sobie z Blanki amulet. Dlaczego tylko ten czas Drobnego z nią uznałam za najważniejszy? Dlaczego nie ten, w którym wszedł do małej kuchni w Radomiu na Obozisku i walnął głową w lampę? Albo ten, kiedy pierwszy raz spotkaliśmy się w Stanach pod motelem? Albo kiedy poszliśmy pierwszy raz do łóżka? Albo kiedy wsiedliśmy do pociągu? Albo kiedy Beastie Boys zagrali Sabotage?

Ostatni dzień w Chicago spędzam na chodzeniu. Słońce jest tak jasne, jakby chciało wypalić wszystkie kolory. Idę jeszcze raz w miejsce wypadku. Wbijam sobie do głowy obraz tego miejsca, postanawiam, że nigdy już tu nie wrócę.

Drobny staje za mną i cmoka niecierpliwie, przestań cmokać jak na konia, mówię mu. Weź już daj spokój, chodź stąd, odpowiada, przestań, cho, coś ci pokażę. Idziemy razem w stronę dzielnicy szwedzkiej, razem wchodzimy do second-handu, ale szybko wychodzimy, bo śmierdzi przeszłością. Kupujemy płytę dla mojego chłopaka w sklepie muzycznym. Drobny nie trzyma mnie za rękę, bo nie pamiętam, jak to jest, kiedy trzymał mnie za rękę, więc nie mogę sobie tego wyobrazić.

Spędzamy razem miły dzień. Spędzam sama dobry dzień. Blanca jest blisko, jest na wyciągnięcie ręki, nie ma jej, znikają ona i jej element historii. Nie dostanę prawa jazdy Drobnego. Zostanie u niej. Przy domu Drobnego na Farragut robię jeszcze film z samotnie tańczącą plastikową torbą, ukłon w stronę amerykańskiego kina, i jestem gotowa wracać.

Zegarek mi gratuluje podwójnie, pobiłam swój rekord kroków z wczoraj. Ten wyjazd to porażka, mój zegarku. Brak odpowiedzi, źle postawione pytanie.

Jak zmierzyć stratę, poradnik. Traci się tyle osoby, ile się jej doświadczyło. Plus strata przyszłości wspólnej, całej, od teraz do zawsze. Plus żal zżerający duszę za wszystko, co można sobie wyobrazić, że już tego nie doświadczy dana osoba. Plus tęsknota, nie wiem, czy nie najważniejsza. Kiedy matka traci dziecko, to traci całego człowieka wstecz. Traci noworodka, karmienie w nocy, dziecko z kolką, dziecko śpiące, dziecko w przedszkolu, w piaskownicy, rzucające łopatką w Michałka z drugiej klatki, traci zeszyt w trzy linie i w kratkę, dzienniczek ucznia, traci wakacje nad Bałtykiem, traci lepki od lodów policzek, nos mokry od śniegu. Traci katar, kaszel, krew z kolana. Traci wszystkie słowa, cały dotyk, traci za krótkie nogawki co roku. Traci kolegów hałasujących w jego pokoju, traci pierwsze papierosy, dziewczynę, lęk, który się zaciska jak za ciasny golf, kiedy o trzeciej w nocy jeszcze go nie ma. Traci moment, kiedy jest wyższy, i moment, kiedy śpi i można ukradkiem mu się przyjrzeć. Traci – potrzebujesz kasy? Traci tyle osób naraz. Ja zgubiłam zaledwie Drobnego zakochanego we mnie i Drobnego zakochanego w kimś innym. I Drobnego zakochanego w Ameryce.

Sasha wzrusza ramionami, dawno pogodzony ze swoją tęsknotą za nim, pochłonięty już przyszłym życiem, w którym nowy dom z oknami pod sufit za chwilę pomieści jego i jego żonę, którą poznał, bo przypominała mu Drobnego. A potem, jeszcze zanim skończę to pisać, urodzi się jego córka.

Zazdroszczę Sashy, że mógł siedzieć koło Drobnego, który leżał obok z make upem. Zazdroszczę, że mógł na niego patrzeć i myśleć, że to głupie, ten upudrowany nos i zaretuszowane limo pod okiem. Ściskam go mocno, przyjaciela, ostatniego świadka, imigranta, któremu się udało.

Na lotnisku O’Hare stoi kosz na produkty z THC, przypomnienie, że poza stanem Illinois już nie są legalne. Przeszukuję bagaż, znajduję żelki, majkrodołs wery najs, których nie tknęłam, waham się chwilę, wrzucam je do kontenera. Nie mogę sobie pozwolić na ryzyko. It is too much. Przesypiam cały lot powrotny, jakbym tym razem to ja była trupem wśród żywych pasażerów.

– Cziken czy pasta? – budzi mnie stewardesa.

Wracam do domu. Ja i mój jet lag. Grudzień akurat przykrył Polskę kocem. Nocami siedzę przy laptopie, gapiąc się w notatki, czwarte rano wyskakują na zegarku znienacka, budzik rano coś próbuje, ale nie daje rady. Jestem tu, ale wciąż tam przez to jedno nieodbyte spotkanie. Może już nigdy nie zasnę o normalnej porze, jeśli go nie odbędę?

Wysyłam kolejne wiadomości. Blanka odpisuje, że tak, tak, spotkamy się, jutro, jutro.

Żałuję, że kiedy się zobaczymy, nie będę mogła jej dotknąć, chociaż nie wiem, po co miałabym jej dotykać. Albo że nie będę mogła przyglądać się, jak rozmawia z kelnerem, że nie zobaczę, jakie ma buty, czy nosi torebkę, czy plecak, wszystkie te ważne rzeczy nie zostaną mi ujawnione, w okienku komputera zobaczę tylko jej twarz, może kawałek mieszkania w tle, może dziecko przebiegnie za jej plecami i zapyta: Mamo, a gdzie jest moja bluza, ta zielona?

Piszę do niej jeszcze, że może to będzie książka, że spiszę wszystko, poukładam, że chciałabym usłyszeć jej głos, jej historię, bo wiele osób zaczęło mówić, i Truskaw, i Marta, przecież ich zna, oni tę historię z siebie wypuścili. Blanca odpisuje, że to niesamowite. Ja też myślę, że to niesamowite, ale jej głos jest niezbędny, żeby się wszystko zamknęło.

I żebym mogła zasnąć.

W końcu udaje nam się umówić dzień i godzinę. Wiem, że najważniejsze, to się do tego spotkania nie przygotować. Kiedy się pojawi online, przybliżyć twarz do komputera, mówić cokolwiek, o czymkolwiek i patrzeć na nią, i mieć nadzieję, że stamtąd spojrzy na mnie Drobny, że tam jest, że zostawił u niej część siebie. Blanca, Blanca, wpuść mnie, oddaj mi to, co z nim miałaś, oddaj, to już jest ci niepotrzebne, ja to chcę, rozpędziłam się, obudziłam wszystkich, przeze mnie powtórzyły się cała bajka i cały koszmar. Halo, Blanca, jak to było, krok po kroku, ty wiesz, ty wiesz naprawdę. Oddaj mi tę story.

Oddaj mi plażę, jezioro, nocne wyprawy do miasta. Oddaj West Farragut i North Campbell albo nie – North Campbell zachowaj, weź sobie, ja chcę tylko tej żywej części, oddaj mi swój romans, jesteś mi winna chociaż kawałek, ja już nie chcę sobie dłużej wyobrażać, jak to było, czy o mnie mówił, a kiedy cię pocałował, jak się czułaś, pamiętasz?

Ekran pozostaje pusty, nikt nie dołącza do spotkania.

Nie śpię, nie śpię do piątej.

Napisałam do Blanki jeszcze kilka razy, namawiając ją na spotkanie internetowe. Prosiłam, żeby mi opowiedziała tylko tyle, ile chce, szantażowałam ją werbalnie i emocjonalnie. Za każdym razem reagowała entuzjastycznie, używając słów takich jak: „love”, „memory”, „life”, „passion”, które pisała dużymi literami. Potem przestała się odzywać, a ja przestałam w nią wierzyć, tak jak przestaje się wierzyć w Świętego Mikołaja.

Do Drobnego nie mogłam napisać, ale gdybym mogła, to napisałabym: Drobny, a tak bez żartów, nie mógłbyś odumrzeć? Bo ja żyję już dwa razy dłużej niż ty, szok, co nie?

Oprócz pisania listów do Blanki opowiadam tę historię wielu osobom i nie mogę przestać. Mam ochotę zaczepiać obcych ludzi i mówić, mówić. Rozumiem, że ma pani zaraz autobus, to może się z panią przejadę, pani jest z dzieckiem, możemy mu zatkać uszka, ale niech pan posłucha, bo może to się jakoś da opowiedzieć do końca i już o tym nie myśleć, o tym jednym momencie, który przecież już nie istnieje, już się skończył. Wie pani, on by nie spadł, gdybym nie pojechała po raz pierwszy do Stanów, prawda?

*

Dziewczyna, który uczy mnie hiszpańskiego, ale mieszka w nepalskim aśramie, tłumaczy mi, że jeśli ktoś bliski nie pożegna się ze zmarłym, jego dusza zostaje zatrzymana. Martwi mnie myśl, że Drobny błąka się po moich snach i nie może się uwolnić. Dziewczyna radzi, żebym narysowała w myślach ósemkę i w jej „oczkach” umieściła siebie i Drobnego. Potem mam sobie wyobrazić, że przecinam ósemkę na pół, że się odwracam i odchodzę, nie oglądając się za siebie. Mówi, że mogłabym pokazać to ćwiczenie mamie Drobnego. Myślę, że chyba ją pogięło, ale głośno tego nie mówię. Ona proponuje, żebym zwyczajnie spróbowała wyjaśnić rodzicom Drobnego, że śmierć dotyczy każdego. Kiedy to mówi, widzę, że naprawdę w to wierzy, wierzy, że umrze – ona, ja i ludzie dookoła, nawet ci najbardziej żywi, nawet grzeczne dzieci. Ja nie wierzę, że umrę, nie wierzę, że umrze moja znajoma, która mieszka w Nepalu, i nawet nie wierzę, że któreś z moich rodziców umrze, a już na pewno nie mogę uwierzyć, że dwadzieścia dwa lata temu umarł Drobny.

Może i jest tak, że ten, kto się nie pożegnał, jest jakby przyczepiony, złapany przez brak pożegnania, ale ten, kto żyje, też przecież utknął. Tak samo nie może się oderwać i tak samo – niby jest, istnieje, ale jakiś taki półżywy.

Raz jedna terapeutka, ambitna i raczej szkodliwa dla pacjentów, kazała mi otworzyć się na ból i wspomnienia, pogadać z Drobnym i wygarnąć mu, że mnie zostawił. Miało mi to pomóc zakończyć żałobę. Otworzyłam się na ból i wspomnienia, bo wtedy jeszcze zawsze robiłam to, co mówiły mi terapeutki. Cała się przy tym usmarkałam. Niewiele osiągnęłam, chociaż terapeutka wyglądała na zadowoloną, jakby miarą jej sukcesu była ilość zużytych chusteczek higienicznych. Całą drogę od niej do domu, otwarta na wspomnienia i ból, przepraszałam Drobnego i przekonywałam go, że w ogóle nie mam do niego żalu.

Ostatnio znowu przyśniło mi się, że Drobny żyje. Spotkaliśmy się na randce. Tylko że on był młody, a ja tak sobie. Czekałam kilka dni na call back, ale on się nie odzywał. Zapytałam jego kolegów, kryjąc desperację, gdzie jest i co robi. Oni na to, że znalazł sobie inną dziewczynę, młodszą. A właściwie to dwie. Jedna jest Niemką.

Obudziłam się i było mi przykro, ale też chciało mi się śmiać. Aż dwie, w tym jedna Niemka. Bardzo śmieszne.

Nad radomskimi blokami unosi się dym, idziemy w stronę cmentarza, jak zawsze tego dnia płonącego, podpalonego przez dziesiątki podpalaczy. Drobny porusza się slalomem między nagrobkami, sięga ręką do tyłu, żebym mogła go złapać. Dziś są jego urodziny i mówi, że to jest jego ulubiony dzień w roku. Że jesień jest najlepsza. Wtedy jeszcze nie jest taki bardzo amerykański. W nocy w Dzień Zaduszny siedzimy na zimnych murkach, na schodkach, spacerujemy między blokami, słuchamy Cypress Hill, palimy. I jeśli myślicie, że nie słyszę, jak się śmieje, to się mylicie, śmieje się, cały czas się śmieje.

Płyniemy promem na wyspę Alcatraz. Mimo gorąca przytulam policzek do jego chudego silnego ciała, chciałabym się roztopić, rozpuścić i przepaść w nim. Nie ma godzin ani dni tygodnia, są tylko miłość, pożądanie, miłość i strach, niepewność i jeszcze raz miłość. I my na promie, wiatr, kiedy on na mnie patrzy, kiedy mnie całuje, moje włosy łaskoczą nas w nosy.

Tęsknię w każdym momencie, tęsknię za wszystkim. Tęsknię za nim, za Sashą, za Adrianem i Radu, za nami razem w Radomiu, Rzeszowie i San Francisco, za pracą ciężką jak noc, za naszym zachwytem nad tym dziwnym krajem, nawet za rybą, która się rzuca i nie da się jej uratować, tak jak nie da się odumrzeć Drobnego, jego cudownej szczupłej sylwetki, jego ciała, całego zbudowanego z ryzyka i zadowolenia, tętnic wypełnionych dobrze natlenioną krwią z adrenaliną, basu, który zawsze było słychać, wystarczyło przyłożyć ucho tuż pod ramieniem, tam gdzie było, tam gdzie mieszkało najżywsze serce ever.

Książkę dedykuję rodzicom i bratu M.

Dziękuję wszystkim, którzy mi pomogli w pisaniu i nie tylko, wtedy i teraz: rodzicom M., Zielonemu za poświęcony czas i odpowiadanie na moje pytania o każdej porze, Malinie i Magdzie za ich opowieść. Sanyemu za wiele rzeczy, ale najbardziej za odwagę, cierpliwość oraz za wszystkie kroki, które przeszliśmy razem w poszukiwaniu śladów M.

Moim rodzicom za czułe i dyskretne wsparcie.

Agacie za gościnę i wizyty w stajni, za bycie wspaniałą siostrą.

Yaminie za przyjazd do mnie w najgorszym momencie.

Dadze za spotkanie z liczbami.

Konradowi i Oli z Cyranki za to, że czuję się bezpiecznie, wydając u nich tę książkę.

Projekt okładki Justyna Frąckiewicz

Projekt typograficzny i skład Robert Oleś

Redakcja Ewa Saska

Korekta d2d.pl

ISBN 9788367121576

Wydanie I

Warszawa 2024

Wydawnictwo Cyranka

al. Promienistych 6, 02-648 Warszawa

wydawnictwocyranka.pl

sprzedaż: aleksandra@wydawnictwocyranka.pl

redakcja: konrad@wydawnictwocyranka.pl