W cyklu o Wespazjanie dotychczas ukazały się

Trybun Rzymu
Kat Rzymu
Fałszywy bóg Rzymu
Utracony orzeł Rzymu
Władcy Rzymu
Zaginiony syn Rzymu

Moim teściom, Eddiemu i Christel Müllerom,
szwagierce Liane Olbertz,
jej mężowi Svenowi
oraz ich synowi Fabianowi,
z podziękowaniami za przyjęcie mnie do rodziny

PROLOG

PONTUS EUXINUS

SIERPIEŃ 51 ROKU

Jasne, srebrzyste światło księżyca, odbijające się od mrocznej jak Styks tafli wody, raziło boleśnie zmęczone oczy Tytusa Flawiusza Sabinusa. Mężczyzna z jękiem wychylił się za burtę triremy zakotwiczonej naprzeciwko ujścia Tyras. Fale z głośnym chlupotem uderzały o kadłub rozkołysanego okrętu. Zgodnie z rytmem falowania morza plama światła na wodzie wydłużała się, to znów rozpadała, tworząc mnogość jednakowych refleksów, by następnie zlać się niemal w lustrzane odbicie lśniącego na niebie księżyca. Tymczasem okręt podnosił się i opadał w rytmie zgodnym z łoskotem fal uderzających o brzegi odległe zaledwie o sto kroków.

Nieustanne wirowanie tego jedynego widzialnego punktu świetlnego nie pomagało jego udręczonym trzewiom. Wstrząsany kolejnymi skurczami chlusnął na pokład mieszaniną żółci i czerwonego wina, która spłynęła po wcześniej już zbrukanych deskach na ostatnią parę sześćdziesięciu wioseł tkwiących po prawej burcie w dwóch rzędach, jeden nad drugim. Jego stękanie zlało się ze skrzypieniem naprężonych lin i drewna.

Trierarcha stojący obok dwóch wioseł sterowych na rufie udał, że nie słyszy świstu mimowolnego puszczenia wiatrów przez Sabinusa, nie skomentował też tego, że nieborak wybrał sobie na torsje stronę nawietrzną; jeśli o niego chodziło, namiestnik cesarskich prowincji Mezji, Macedonii i Tracji mógł sobie wymiotować, gdzie mu się żywnie podoba. I rzeczywiście, podczas dwudniowej podróży z Noviodunum, macierzystego portu floty dunajskiej, leżącego jakieś sto mil od delty rzeki, do tego odludnego miejsca na wybrzeżu morza przedstawiciel cesarza wybrał sobie na tę czynność wiele różnych miejsc... i nie wszystkie za burtą.

Oddychając szybko i płytko, Sabinus przeklinał zły los, który sprowadził go na pokład okrętu, gdzie musi tkwić o wiele dłużej niż zawartość jego własnego żołądka; przecież nigdy nie uważał się za żeglarza. Tak czy owak, wraz z otrzymaniem nominacji na namiestnika, trzy lata wcześniej, przyszła odpowiedzialność nie tylko wobec cesarza, ale wobec samego cesarstwa. Jeśli można było polegać na wiadomościach, jakie otrzymał od szpiega przebywającego wśród Getów i Daków, na północ od Dunaju, to imperium – a przynajmniej jego wschodnia część – mogło się znaleźć w poważnym niebezpieczeństwie.

Raport należało uznać za wiarygodny, jako że agent był wierny Tryfenie, dawnej królowej Tracji. Posiadająca obywatelstwo rzymskie prawnuczka Marka Antoniusza była niezachwianie lojalna wobec cesarstwa. Choć mieszkała obecnie w Kyzikos, na wybrzeżu Azji – od czasu abdykacji dokonanej na życzenie Kaliguli – dysponowała aktualną wiedzą o byłych poddanych oraz ich wrogach. Skoro zatem agent Tryfeny złożył raport mówiący o zagrożeniu dla imperium, należało to ostrzeżenie potraktować nader poważnie.

Nim człowiek ten odbył niebezpieczną podróż lądem do Noviodunum, żeby zdać Sabinusowi sprawozdanie z przybycia poselstwa od Wologazesa, Wielkiego Króla Partii, wiadomość ta miała już cztery dni. Sabinus wziął trzy biremy oraz tę jedyną triremę, jaka stała w porcie, i pożeglował w dół, ku morzu. Stamtąd popłynął na północ, trzymając się z dala od Tyry, kolonii greckiej pod panowaniem Kosona, dackiego króla, który nie darzył Rzymu przyjaźnią.

Niektóre obowiązki miały tak decydujące znaczenie, że nie można ich było zlecać innym. Sabinus wiedział, że gdyby zameldował cesarzowi Klaudiuszowi lub, co gorsza, cesarzowej Agrypinie i jej kochankowi Pallasowi – rzeczywistym władcom Rzymu – że posłał podwładnego, by przechwycił partyjskich wysłanników, a oni mu się wymknęli, i tak zostałby uznany za sprawcę niepowodzenia. Jeśli natomiast jego misja miałaby się nie powieść (prawdę mówiąc, nie brał porażki pod uwagę), nie mógłby obwiniać nikogo poza sobą. Domyślał się, co tam omawiano. Królów Daków, Getów, Sarmatów i Bastarnów zebranych (wedle raportu agenta) w obozie rozbitym na trawiastej równinie pięćdziesiąt mil na zachód od Tyry nie łączyło z Partami nic, poza jedną wspólną cechą: nienawiścią do Rzymu. Gdyby przelała się ona przez północne granice cesarstwa, Partia, najbardziej zawzięty wróg Rzymu na wschodzie, mogłaby albo ruszyć na zachód, by ponownie zająć wybrzeże Syrii i zyskać dostęp do rzymskiego morza, pierwszy raz od przybycia Rzymian na wschód; albo też ruszyć na północ, przez podległe Rzymowi królestwa, Armenię i Pont, by uzyskać dostęp do Morza Czarnego.

W obydwu wypadkach wschodnie prowincje Rzymu były zagrożone.

Tymczasem Sabinus miał teraz okazję dowiedzieć się o planowanym kierunku tego śmiałego posunięcia, a wiedza dotycząca sposobu, czasu i miejsca uderzenia umożliwiała stosowną reakcję. Dlatego tak istotne było i schwytanie, i przesłuchanie tych wysłanników, kiedy wypływali z Tyry, której przyćmione światła widoczne były na południowym brzegu ujścia rzeki.

Znowu wstrząsnęły nim torsje. Wyprostował się, spocony mimo chłodnej bryzy, i patrzył, jak zwał ciemnych chmur stopniowo połyka kołyszący się na wodzie obraz półksiężyca. Srebrzysty brzeżek przez chwilę falował na powierzchni, aż zbladł, zlewając się z ciemniejącym morzem. Podniósł wzrok ku niebu; pierwszy raz, odkąd trzy noce wcześniej rozpoczęli trwające od zmierzchu do świtu czuwanie, chmura całkowicie zasnuła padające z nieba światło. Za dnia popłynęliby tuż za linię horyzontu, poza zasięg wzroku strażników na wieżach Tyry, nie tracąc możliwości przechwycenia jakiegokolwiek statku, jaki wypłynąłby z ujścia i podążał wzdłuż brzegu do tego przyjaznego portu, z którego wcześniej wyruszyli Partowie. Sabinus jednak wątpił, by pożeglowali za dnia, ponieważ agent poinformował go, że przybyli do miasta głęboką nocą, a to był nie lada wyczyn nawet dla najbardziej doświadczonych wilków morskich. Poza tym, mimo przedsięwziętych środków ostrożności, nie łudził się, że ich obecność przeszła niezauważona, i dlatego podejrzewał, że Partowie poczekają, aż zapadną ciemności, nim wyruszą na morze.

Wciąż uczepiony relingu zwrócił się do trierarchy.

– Każ wioślarzom być w pogotowiu, Ksantosie, i daj sygnał biremom, że mają przygotować się do akcji.

Kapitan przekazał rozkaz niżej, na pokład wioślarzy. Sabinus spojrzał w stronę dziobu; z trudem dojrzał tam sylwetki połowy centurii żołnierzy siedzących wokół zamontowanej na pokładzie karrobalisty. Zgodnie z rozkazem zachowywali całkowitą ciszę. Ręką dał centurionowi znak, że czas wstać i się przygotować. Z dołu dobiegły stłumione odgłosy, kiedy stu dwudziestu wioślarzy sadowiło się, po jednym przy każdym wiośle w dolnym rzędzie i po dwóch przy każdym w górnym. Starając się rozjaśnić sobie umysł przyćmiony mdłościami, Sabinus zerknął w dół i zobaczył, że ustawione równo wiosła gotowe są już do pierwszego pociągnięcia. W tej samej chwili o deski pokładu zabębniły pierwsze krople deszczu.

Sabinus poprawił czerwony wełniany płaszcz, tak żeby ogrzał mu ramiona; zacisnął czerwoną szarfę opasującą przednią i tylną płytę pancerza z brązu i przesunął pas naramienny, żeby miecz wisiał prosto na prawym biodrze. Włożył hełm i zawiązał pasek pod brodą, podniósł zwykłą, walcowato wygiętą tarczę i ruszył na dziób tak równym krokiem, na jaki tylko było go stać. Stanął obok centuriona, pod wznoszącą się nad nimi, przymocowaną do masztu kładką zwaną krukiem. Patrząc w mrok, gęstniejący wraz z coraz bardziej rzęsistym deszczem, czekał.

Na początku było tylko przeczucie. Ulewa nie pozwalała nic dostrzec ani usłyszeć, ale na niecałą godzinę przed świtem Sabinus był już pewien, że nie są sami. Przetarł oczy i wpatrzył się w czarną kurtynę wody, przez którą od czasu do czasu przebijało się jakieś światełko z odległego o ponad milę miasta. Potem jednak do jego świadomości dotarło coś więcej: jakiś dźwięk, bardzo słaby, ale na pewno niezwiązany z ulewą czy skrzypieniem drewna lub naprężonej liny okrętu zmagającego się z potęgą morza. Znów go usłyszał: był długi i niski. Policzył do pięciu i dźwięk się powtórzył; nie miał już wątpliwości – to z ust dziesiątków pracujących miarowo wioślarzy dobywały się jednoczesne stęknięcia.

Odwrócił się do trierarchy, podniósł ramię i dał znak. Po obu końcach okrętu żeglarze chwycili liny i wciągnęli kotwice, a kilka chwil później na przenikliwy dźwięk piszczałki nadzorcy wioślarze pociągnęli wiosłami i okręt ruszył.

– Każ ludziom załadować balistę, Tracjuszu – rozkazał centurionowi – a żeglarze z bosakami niech czekają w gotowości.

Tracjusz zasalutował i ruszył do swoich obowiązków. Za każdym kolejnym, powtarzanym w coraz szybszym tempie pociągnięciem wioseł trirema nabierała rozpędu. Zapanował ożywiony ruch. Odciągano skręcone ramiona balisty; uruchamiano system krążków, by opuścić kładkę zakończoną długim kolcem, który miał się wbić w pokład nieprzyjacielskiego statku. Żołnierze sprawdzali sprzęt, a żeglarze, trzymając w pogotowiu bosaki, zajmowali pozycje przy burtach i na dziobie. Stęknięcia wioślarzy przybrały na sile, kiedy potężnymi pociągnięciami wioseł rozpędzali ten ogromny statek; wtórowali im wioślarze z trzech dwurzędowców po bokach i z tyłu trójrzędowca i ta kakofonia dźwięków towarzyszących ludzkiemu wysiłkowi mogła ostrzec Partów. Sabinus wiedział, że nie ma na to rady. Tak wielka liczba ludzi nie mogła wiosłować w kompletnej ciszy. Zależało mu tylko na tym, by dostrzec nieprzyjacielski statek, nim ten zdoła czmychnąć; wpatrywał się w ciemność, zapominając o mdłościach, podczas gdy znajdujący się pod nim taran miesił czarne wody w szarą pianę.

I nagle go zobaczył; ciemniejszy odcień na ciemnym morzu, delikatnie obrysowany światłem kilku latarni portowych. Okrzyki na pokładzie świadczyły o tym, że członkowie załogi również zauważyli ten widmowy obraz. Rozmazana i nieciągła, ale niewątpliwie rzeczywista plama stawała się coraz wyraźniejsza. Trirema mknęła ku swojej ofierze. Sabinus kazał kapitanowi przechwycić ją i staranować, i poczuł, jak okręt zmienia nieco kurs. Uśmiechnął się w duchu, gdy niespodziewanie zobaczył, jak z pojedynczego cienia powstają trzy oddzielne, jeden odsuwa się w lewo, drugi w prawo, a środkowy, odległy już teraz o niecałe pięćdziesiąt kroków, pozostaje na kursie kolizyjnym z triremą. Biremy z obu stron trójrzędowca ruszyły, by przechwycić dwa umykające statki.

– Puścić! – zawołał Tracjusz.

Z gwałtownym trzaskiem oba ramiona balisty skoczyły do przodu, wyrzucając pocisk w rysujący się coraz bliżej cień; głuchy łomot świadczył o uderzeniu w cel, jednak nie nastąpiły po nim żadne krzyki.

– Trzymać się! – ryknął centurion, kiedy odległość między dwoma okrętami dramatycznie się zmniejszyła; jego ludzie przyklękli na jednym kolanie, ściskając mocno tarcze i długie oszczepy, pila.

Od rufy dobiegł rozkaz wzmocniony tubą i natychmiast rozległ się zgrzyt wciąganych wioseł, co miało zapobiec poważnym szkodom, gdyby nieprzyjaciel spróbował przeorać im jedną z burt. Sabinus zacisnął dłonie na poręczy i opadł na kolana, kiedy wyłoniły się zarysy triremy takich samych rozmiarów jak jego. I taką samą masą i z takim samym jękiem drewna dwa okręty zwarły się prawymi stronami dziobów. Zwolniono kładkę, która opadła z piskiem krążków, miażdżąc reling wrogiej jednostki; jednakże okręty nie znajdowały się równolegle do siebie i długi na stopę kolec zsunął się po boku kadłuba, nie wbiwszy się w pokład. Siłą rozpędu oba okręty wciąż napierały wzajemnie na siebie, ich tarany odbiły się od obłych kadłubów gwałtownie i trójrzędowce obróciły się w przeciwne strony, swoje lewe strony, a załoganci leżeli rozciągnięci na pokładach obu okrętów, nad którymi nikt nie sprawował kontroli.

Wysunąwszy głowę ponad nadburcie, Sabinus zobaczył, że jego okręt obraca się w lewo, wokół swojej osi. Kierował się rufą prosto w rufę jednostki partyjskiej, obracającej się powoli, majestatycznie, niepowstrzymanie, w odwrotną stronę, jakby włączała się w jakiś przedziwny morski taniec.

– Tracjuszu, zabierz swoich ludzi na rufę i kiedy się zderzymy, postaraj się przymocować tamtych do nas linami.

Centurion uniósł się z pokładu, przywołując żeglarzy z bosakami i żołnierzy. Sabinus przyglądał się obojętnie ciążącym ku sobie okrętom. Zderzenie nimi zatrzęsło i rozległo się świdrujące w uszach trzeszczenie. Tracjuszem i jego żołnierzami rzuciło na deski pokładu, ale centurion, podnosząc się, wydał okrzyk i natychmiast wszyscy stanęli na nogi. Zza ich okrętu wyłoniła się z mroku trzecia rzymska birema, sunąc z prędkością taranowania. Z każdą chwilą coraz wyraźniej słychać było miarowe stękanie wysilających się wioślarzy, a jej dziób pruł spienioną wodę, wymierzony prosto w burtę partyjskiego okrętu.

Nie tracąc rozpędu, mniejszy okręt wbił się w kadłub triremy, przeszywając obitym brązem taranem lite drewno stopę pod linią wody, z hukiem, który zagłuszył wszystkie inne. Wdzierając się głęboko w brzuch partyjskiego okrętu, ta główna broń biremy pośród wyrzucanych w powietrze fontann wody rozszarpała mu wnętrzności. Kiedy dziób dwurzędowca dotarł do boku partyjskiej triremy, utknął w miejscu, ale rozkołysał okręt, tak że dziura wybita przez taran powiększała się coraz bardziej.

Zarzucono haki, a Tracjusz ustawił żołnierzy do abordażu. Liny były już umocowane, kiedy z unieruchomionego okrętu poszybowały pierwsze strzały. Trafiały w tarcze żołnierzy i przelatywały z sykiem ponad triremą, ginąc w mroku; tu i ówdzie rozlegał się krzyk i jakiś załogant padał na deski, a pierzasta strzała drgała w wijącym się z bólu ciele. Z nieartykułowanym rykiem Tracjusz wskoczył na poręcz nadburcia i rzucił się na pokład wrogiego okrętu; bez chwili wahania jego żołnierze ruszyli za nim. Nieprzyjaciele uwijali się, starając utworzyć na swoim okręcie linię obrony.

Sabinus podniósł się i wrócił na rufę. Nie spieszył się; ryzykowanie życia czy kalectwa w rutynowym zadaniu oczyszczania wrogiego okrętu nie należało do jego obowiązków, zresztą Tracjusz i jego ludzie działali bardzo sprawnie; sformowali dwa szeregi i uderzyli na obrońców. Porywy wiatru chłostały deszczem rozkołysany pokład, rozcieńczając krew zbryzgującą deski, podczas gdy żelazo zderzało się z żelazem, dudniło o okryte skórą drewno, tnąc ciała i kości przy akompaniamencie krzyków ofiar.

Za plecami żołnierzy, pod wiosłami sterowymi, leżeli martwi partyjscy sternicy oraz trierarcha, a także kilku łuczników zaskoczonych wdarciem się ludzi Tracjusza na ich okręt. Tuż obok trupów sześciu rzymskich żołnierzy pilnowało zejścia na pokład wiosłowy; długimi włóczniami dźgali przerażonych członków partyjskiej załogi usiłujących uciec przed zalewającą ich wodą. W ten sposób żołnierze chronili tyły towarzyszy zajętych odpieraniem wschodnich, odzianych w spodnie obrońców, utrzymując żelazną dyscyplinę, jakiej Sabinus oczekiwał od zawodowej rzymskiej piechoty walczącej w zwartym szyku. Mając odciętą drogę w górę, wielu wioślarzy przeciskało się przez otwory na wiosła, by próbować szczęścia w morzu. Tuż za nimi wciągano wiosła rzymskiej biremy, próbując oderwać się od uszkodzonego i wyraźnie już przechylonego partyjskiego okrętu. Pióra wioseł wzburzyły już i tak zmąconą wodę, topiąc tych, którzy starali się utrzymać na powierzchni. Część z nich wessało pod wodę, innym wiosła roztrzaskały czaszki i zmasakrowały twarze. Przy akompaniamencie przeraźliwego pisku drewna trącego o drewno birema powoli zaczęła się cofać.

Sabinus przeskoczył nad poręczą i wylądował na okaleczonym okręcie; mijając zabitych i rannych, wyciągnął miecz i ruszył w stronę potyczki, która przesunęła się już prawie do głównego masztu. Okręt podskoczył gwałtownie, kiedy biremie udało się wyrwać taran, po czym opadł, przechylając się mocno na rozdarty bok. Rzymianin zachwiał się, ale utrzymał równowagę; kołysanie okrętu spowodowało, że znowu żołądek podszedł mu do gardła. Kątem oka zauważył drobny ruch leżącego po lewej stronie człowieka. Zatrzymał się i wbił mu w gardło czubek miecza, obracając ostrze. Nie mógł ryzykować, by udający konającego nieprzyjaciel zaatakował go od tyłu. Wyciągnął broń, uwalniając powietrze, które z bulgotem wydobyło się przez gęstą ciecz; już ruszał dalej, kiedy raptownie się zatrzymał. Przez mrok wpatrzył się w twarz mężczyzny. Miał brodę, ale był to pełny zarost w stylu greckim, a nie ta bardziej przycięta wersja popularna u Partów. Na nogach mężczyzny zobaczył spodnie, jednak nie okrywała ich długa tunika. Rozejrzał się; wszyscy nieprzyjaciele nosili spodnie, jednak żaden nie miał ani tuniki, ani brody we wschodnim stylu, nie byli też uzbrojeni jak Partowie, w łuskową zbroję, plecione z wikliny tarcze, łuki oraz krótkie oszczepy i miecze, mieli uzbrojenie w stylu greckim, typowym dla północnego wybrzeża Morza Czarnego – owalne tarcze thureos, włócznie i krótkie miecze. Sabinus zaklął pod nosem, po czym pobiegł na miejsce, w którym leżał trierarcha; mężczyzna miał brodę barwy miedzi, naturalną, niefarbowaną. Kapitan na pewno nie był Partem.

Ten okręt nie przewoził poselstwa.

Poczuł, jak ogarnia go panika, podbiegł do barierki i rozejrzał się; na lewo jeden z okrętów eskorty został unieruchomiony przez biremę, po prawej nie widział nic. Za jego plecami żołnierze Tracjusza przełamali opór nieprzyjaciela.

– Chcę jeńców! – wrzasnął, widząc, jak centurion mieczem wyrąbuje sobie drogę pośród ustępujących nieprzyjaciół, a jego ludzie zbierają krwawe żniwo po obu stronach. Podbiegł do zwróconych do niego tyłem żołnierzy, przepychał się, wrzeszcząc, by brali jeńców, aż wreszcie dotarł do Tracjusza. – Jeńcy! Muszę mieć chociaż dwóch jeńców.

Centurion odwrócił się do niego i skinął głową. Rozochocony zabijaniem twarz i ramiona miał unurzane we krwi. Zawołał do podwładnych po bokach, a ci rzucili się do przodu za rozgromionym nieprzyjacielem. Sabinus szedł za nimi, pochylając się nad ciałami i sprawdzając, czy w którymś nie zostało dość życia, by mógł uzyskać informację, której rozpaczliwie potrzebował. Łajał się w duchu za to, że pozwolił, aby choroba morska go otumaniła, przez co błędnie założył, że partyjskie poselstwo spróbuje prześlizgnąć się obok jego flotylli. Nie pomyślał o możliwości celowego odwrócenia jego uwagi. Na którym z pozostałych dwóch okrętów płynęli wysłannicy?

I wtedy w jego głowie zaczęły dudnić te słowa: odwrócenie uwagi, odwrócenie uwagi. Poczuł w gardle gorycz żółci i tym razem nie wywołało jej kołysanie okrętu. Dał się oszukać; na żadnym z tych okrętów nie było Partów. Pobiegł na dziób, gdzie rozbrajano ostatnich dwudziestu nieprzyjaciół, i skierował wzrok na północ. Delikatne światło brzasku rozjaśniło grubą warstwę chmur.

– Gdzie chcesz ich przesłuchać, panie?

Tracjusz rzucił jeńca na kolana, szarpnięciem za włosy odchylił mu do tyłu głowę i przyłożył do gardła zakrwawione ostrze miecza.

Sabinus wpatrywał się posępnie w smukłą niewielką liburnę, dobrze widoczną w świtającej jasności. Sunęła pod pełnymi żaglami wspomaganymi wiosłami, mijając ich w odległości jakiejś mili, z szybkością niemożliwą do utrzymania przez triremę czy biremy.

– Już ich nie potrzebuję – odparł. – Skończ z nimi.

Rozpaczliwe, błagalne krzyki wydobyły się z ust jeńców, kiedy zabito pierwszego z nich. Sabinus poczuł niesmak, ponieważ kazał ich zabić w przypływie urażonej dumy, bo dał się przechytrzyć.

– Wstrzymaj się, Tracjuszu! – zawołał.

Centurion znieruchomiał i obejrzał się z czubkiem miecza przekłuwającym skórę na gardle drugiego z wrzeszczących jeńców.

– Wrzuć ich do wody, mogą spróbować szczęścia z pozostałymi. Potem zabierz ludzi z powrotem na nasz okręt.

Kiedy wykonywano jego rozkaz, Sabinus wrócił na triremę, zastanawiając się, jak ułożyć niełatwy list do Pallasa, będącego ulubionym obecnie wyzwoleńcem Klaudiusza i rzeczywistym władcą stojącym za tronem śliniącego się, dającego sobą kierować głupca. Nawet brat Sabinusa, Wespazjan, który dzięki wpływom Pallasa miał zostać konsulem dokooptowanym na dwa ostatnie miesiące roku, nie zdołałby uchronić go przed gniewem tych, którzy dzierżyli władzę.

I ich gniew byłby uzasadniony.

Sabinus nie miał złudzeń; zawiódł w sposób katastrofalny i poselstwo znajdowało się teraz w drodze, by złożyć raport Wielkiemu Królowi w jego stolicy, Ktezyfoncie, nad rzeką Tygrys.

Nie było sposobu ukryć winy. Pallas na pewno miał swoich agentów wśród Daków i wieści o poselstwie i porażce Sabinusa dotrą do niego za miesiąc czy dwa. Równie pewne było, że Narcyz i Kallistos, dwaj pozostali wyzwoleńcy, koledzy i zarazem rywale Pallasa – przechytrzył ich, czyniąc Agrypinę cesarzową, tym samym obaj znaleźli się na drugim miejscu w chwiejnej ocenie Klaudiusza – również usłyszą o jego porażce. Na pewno wykorzystają to jako broń polityczną w zaciętej walce wewnętrznej nieustannie toczącej się w cesarskim pałacu.

Sabinus przeklinał słabość cesarza, która skutkowała taką zapalną polityką, i przeklinał też mężczyzn i kobiety, którzy dla własnych korzyści ją wykorzystywali. Najbardziej jednak przeklinał własną słabość: niemiłe sensacje, jakie odczuwał za każdym razem, kiedy wchodził na pokład statku. Dzisiaj zmąciło mu to umysł i popełnił błąd.

To ta głupia słabość doprowadziła do tego, że zawiódł Rzym.

CZĘŚĆ I

RZYM

GRUDZIEŃ 51 ROKU

Rozdział pierwszy

Bezustanny przenikliwy krzyk odbijał się echem od ścian i marmurowych kolumn atrium, stanowiąc istną torturę dla uszu.

Tytus Flawiusz Wespazjan zacisnął zęby, zdecydowany nie dać się wzruszyć temu rozpaczliwemu zawodzeniu – przerywane było tylko dla zaczerpnięcia oddechu i natychmiast podejmowane ze zdwojoną energią. Wiedział, że gdyby nie zmusił się do przetrzymania tego żałosnego lamentu, przegrałby walkę na siłę woli, a na to w żadnym razie nie mógł sobie pozwolić.

Z zawiniątka trzymanego w ramionach jego małżonki dobyła się kolejna donośna skarga, a ruchy wiercącej się istotki były wyraźnie widoczne w blasku ognia z trzaskających i strzelających iskrami polan płonących na palenisku atrium. Wespazjan wzdrygnął się, uniósł głowę i zgiął w łokciu wystawioną przed siebie lewą rękę, a niewolnik zaczął drapować togę na jego umięśnionym, mocnym torsie, czemu przyglądał się bacznie Tytus, jedenastoletni syn Wespazjana.

Zadowolony z ułożenia ciężkiej wełnianej materii i wiedząc, że wrzaski nie ucichną, Wespazjan wsunął stopy w podsunięte przez niewolnika senatorskie pantofle z czerwonej skóry.

– Pięty, Hormusie – odezwał się.

Niewolnik przesunął palcem wzdłuż tylnej krawędzi każdego pantofla, by stopy jego pana wygodnie w nich tkwiły, po czym wstał i wycofał się. Tytus wciąż stał naprzeciwko ojca.

Starając się zachować spokój, podczas gdy krzyk stawał się coraz bardziej świdrujący, konsul przez chwilę w milczeniu przyglądał się synowi.

– Czy cesarz wciąż ma zwyczaj przychodzić, żeby sprawdzić postępy syna? – zapytał w końcu.

– Prawie codziennie, ojcze. I wtedy zadaje różne pytania nie tylko Brytanikowi, ale również mnie i pozostałym chłopcom.

Wespazjan drgnął jedynie, kiedy rozległ się szczególnie przenikliwy wrzask, i jak gdyby nigdy nic rozmawiał dalej z synem.

– A co się dzieje, kiedy udzielicie niewłaściwej odpowiedzi?

– Po wyjściu Klaudiusza Sosibios spuszcza nam lanie.

Wespazjan nie powiedział synowi, jakie ma zdanie o jego nauczycielu. To właśnie fałszywe oskarżenia, które trzy lata wcześniej na rozkaz Messaliny wysunął Sosibios, zapoczątkowały ciąg wydarzeń zakończonych tym, że Wespazjan, chcąc chronić brata Sabinusa, musiał złożyć fałszywe zeznania przeciwko byłemu konsulowi, Azjatykowi. Jednakże wykorzystując Wespazjana, który na to ochoczo przystał, Azjatyk przygotował zemstę zza grobu i doprowadził do zgładzenia Messaliny. Wespazjan był świadkiem wrzasków i przekleństw tej kobiety, zanim wydała ostatnie tchnienie. Natomiast Sosibios wciąż tkwił niezagrożony na swoim stanowisku, ponieważ fałszywe zeznania Wespazjana uwiarygodniły przedstawione przez niego sfabrykowane oskarżenia.

– Często wam łoi skórę?

Twarz Tytusa spoważniała. Wespazjan zauważył, jak wiele cech syn po nim odziedziczył. Co prawda szeroki nos chłopca był mniej wydatny, małżowiny uszne nie takie długie, szczęka nie taka ciężka, a gęsta czupryna nie przypominała niepełnego wianuszka włosów na jego własnej głowie, jednak pomimo tych różnic nie można się było pomylić: Tytus był jego synem.

– Tak, ojcze, ale Brytanik mówi, że nauczyciel to robi, bo tak każe jego macocha, cesarzowa.

– Zatem pozbaw Agrypinę tej przyjemności i postaraj się, żeby dzisiaj Sosibios nie miał powodu cię karać.

– Jeśli to zrobi, to już będzie ostatni raz. Brytanik wymyślił, jak można się go pozbyć i za jednym zamachem dokuczyć Neronowi.

Wespazjan zmierzwił włosy syna.

– Nie wdawaj się w żadne waśnie pomiędzy Brytanikiem i jego przyrodnim bratem.

– Zawsze będę wspierał mojego przyjaciela, ojcze.

– Tylko nie rób tego zbyt jawnie – powiedział Wespazjan i ująwszy syna pod brodę, przyjrzał mu się bacznie. – To niebezpieczne, rozumiesz?

Tytus skinął powoli głową.

– Tak, ojcze, rozumiem.

– Dobrze, możesz odejść. Hormusie, odprowadź Tytusa do jego eskorty. Czy ludzie z bractwa Magnusa czekają?

– Tak, panie.

Niewolnik wyprowadził chłopca. Wespazjan odwrócił się do Flawii Domicylli. Była jego małżonką od dwunastu lat. Teraz siedziała nieruchomo wpatrzona w ogień, nie robiąc nic, by uspokoić drące się wniebogłosy niemowlę.

– Jeśli chcesz, żeby moi klienci wzięli cię za mamkę, kiedy wpuszczę ich na poranne salutio, moja droga, to radzę, żebyś przystawiła Domicjana do piersi i zaczęła mu śpiewać galijskie kołysanki.

Flawia prychnęła, nie odwracając wzroku od płomieni.

– Przynajmniej wtedy pomyślą, że stać nas na galijską mamkę.

Jej mąż wysunął do przodu głowę i zmarszczył brwi, nie wierząc własnym uszom.

– Co ty opowiadasz, kobieto? Przecież mamy galijską mamkę, tyle że dzisiaj rano nie raczyłaś jej wezwać i wygląda na to, że postanowiłaś zagłodzić dziecko na śmierć. – Dla podkreślenia swoich słów wziął kawałek chleba pozostały ze śniadania, zanurzył w miseczce z oliwą i zaczął go z lubością przeżuwać.

– To nie Galijka! Ona jest z Hiszpanii.

Wespazjan powstrzymał się od okazania irytacji.

– Tak, z Hiszpanii, ale jest Celtyberyjką. Należy do tej samej rasy potężnych członków plemienia, którego kobiety wybierane są na mamki przez najbardziej wytworne panie w Rzymie. Po prostu jej przodkowie, przeprawiwszy się przez Ren, nie zatrzymali się w Galii, tylko ruszyli dalej przez góry, aż do Hiszpanii.

– Pewnie dlatego jej mleko jest takie chude, że kociak by na nim nie przeżył.

– Jej mleko nie różni się od mleka innych celtyckich kobiet.

– Twoja bratanica zdecydowanie woli mamkę z plemienia Allobrogów.

– To już nie moja sprawa, w czym Lucjusz Juniusz Petus ulega swojej małżonce. Natomiast uważam, że doprowadzenie do tego, by dziecko było głodne, dlatego tylko, że jego mamka nie pochodzi z modnego akurat celtyckiego plemienia, świadczy o nieodpowiedzialności matki.

– A ja uważam, że zmuszanie żony, by mieszkała pośród tego dziadostwa na Kwirynale, i jeszcze zabranianie jej kupna koniecznej do dbania o rodzinę liczby niewolników świadczy o niewrażliwości i bezduszności męża i ojca.

Wespazjan uśmiechnął się w duchu, ale ponieważ dotarli do sedna sprawy, zachował niewzruszony wyraz twarzy. Dwa i pół roku wcześniej wykorzystał swoją dobrą pozycję u Pallasa, wtedy najpotężniejszej osoby na dworze Klaudiusza, by zabrać Flawię i dzieci z cesarskiego pałacu, gdzie zajmowali komnaty przez większość tych czterech lat, które Wespazjan spędził w Brytanii jako legat II legionu Augusta. Rzekomym powodem udzielenia przez cesarza gościny rodzinie legata była chęć, by ich synowie mogli kształcić się razem, a także dostarczenia Messalinie, ówczesnej małżonce Klaudiusza, godnej towarzyszki. Wespazjan znał prawdę i wiedział, że to Korwinus, brat Messaliny, a jego wieloletni wróg, namówił cesarza do złożenia tej propozycji, by sam mógł zostać panem życia i śmierci Flawii i dzieci. Kiedy Messalinę spotkał marny koniec, Pallas dotrzymał słowa i przekonał Klaudiusza, by pozwolił Wespazjanowi zabrać rodzinę do domu przy ulicy Granatów, na Kwirynale, niedaleko domu jego wuja, senatora Gajusza Wespazjusza Pollona.

Flawii bardzo się to nie spodobało.

– Jeśli ochronę mojej rodziny przed zagrożeniami, jakie niesie cesarska polityka, nazywasz niewrażliwością, a bezdusznością rozwagę w wydawaniu pieniędzy, która nie pozwala narzucać sobie stylu jakimś modnisiom, to znaczy, moja droga, że doskonale poznałaś mój charakter. Źle jest, że Tytus musi udawać się codziennie do pałacu, by pobierać nauki razem z Brytanikiem, ale taka była cena Klaudiusza za zgodę, bym mógł was stamtąd zabrać. Po uśmierceniu matki chłopca nie chciał pozbawiać go na dodatek towarzysza zabaw. Chyba wspólna edukacja naszego syna i cesarskiego syna powinna zaspokoić twoją próżność, pomimo niebezpieczeństwa grożącego Tytusowi. Chyba jakoś rekompensuje ci to dziadostwo? – Zatoczył ręką krąg, wskazując przestronne atrium, w jakim się znajdowali. Choć musiał przyznać, że daleko mu było do standardów pałacowych – dom wybudowano przed stu pięćdziesięciu laty, za czasów Gajusza Mariusza – braki świetności wystroju, z tą czarno-białą geometryczną mozaiką posadzki i wyblakłymi sielankowymi freskami, mającymi udawać widoki z okien, nadrabiała ekstrawagancja jego małżonki. Pomieszczenie wypełniały meble i ozdoby, które Flawia nabyła w okresie szaleństwa zakupów, kiedy znajdowała się pod wpływem rozrzutnej i rozpustnej Messaliny.

Wespazjan wzdrygał się za każdym razem, kiedy patrzył na przedstawiającą Wenus fontannę pośrodku basenu, niskie stoliki z polerowanego marmuru na pozłacanych nóżkach, zastawione ozdobnymi przedmiotami ze szkła i srebra, figurki z najlepszego brązu czy rżniętego kryształu, sofy i krzesła, rzeźbione, malowane i obite. W tym wszystkim nie chodziło mu o bezguście – z tym mógł sobie poradzić, choć raniło to jego umiłowanie do charakterystycznej dla wiejskich posiadłości prostoty – tylko o zmarnowane sumy pieniędzy, jakie ten wystrój pochłonął.

– Zapewne to – mówił dalej – że zazdrosne kobiety spierają się między sobą, czy Agrypina zgładzi Tytusa razem z Brytanikiem, kiedy będzie torować swojemu synowi Neronowi drogę do sukcesji po ojczymie, pozwala ci czuć się osobą wyjątkową i przyciągającą uwagę, bo czyż tego właśnie nie powinna chcieć każda szanująca się kobieta?

Flawia tak kurczowo uchwyciła ich dwumiesięcznego synka, że przez moment Wespazjan się obawiał, czy nie może to być ze szkodą dla dziecka. Po chwili uspokoiła się i wstała, ze łzami w oczach przytulając maleństwo do piersi.

– Powinieneś okazać mi trochę szacunku, Wespazjanie, po tym wszystkim, co zrobiłam dla ciebie, dla nas. Jesteś jednym z urzędujących konsulów. Powinnam się prezentować jak małżonka konsula, a nie jakaś zwykła nowobogacka osoba, która dopiero co weszła do warstwy ekwitów...

– I którą bezsprzecznie jesteś, tak jak i ja.

Flawia otworzyła usta, ale się nie odezwała.

– A teraz, moja droga, otworzę drzwi i wpuszczę tu klientów. Powitają mnie nie tylko jako pana tego dziadostwa, ale również jako konsula Rzymu, zdolnego wyświadczyć im nieocenione przysługi, i nieważne dla nich będzie, że pochodzę z sabińskiej rodziny, która może poszczycić się tylko jednym członkiem senatu przede mną i moim bratem, nie zwrócą też najmniejszej uwagi na mój prostacki sabiński akcent. A potem, po zakończeniu prywatnych spraw związanych z patronatem, publicznie już oddam w ręce cesarza do ukarania jednego z największych wrogów Rzymu. Jeśli chcesz, możesz przyjść z naszą córką, by to obejrzeć razem z wszystkimi innymi kobietami i cieszyć się fałszywymi komplementami, jakimi cię będą obdarzać. A może się wstydzisz pokazać wśród nich, ponieważ mąż kupił ci mamkę, która należy do plemienia tak niemodnego, że jej mleko nie nadaje się do wykarmienia dziecka.

Wespazjan odwrócił się, dając znak odźwiernemu, by wpuścił klientów, i z ulgą usłyszał, że zawodzeniu jego najmłodszego dziecka towarzyszy energiczny stukot pantofli Flawii.

Wespazjan siedział na krześle kurulnym przed impluvium, pośrodku atrium; łagodny plusk wody wypływającej z dzbana na ramieniu Wenus słychać było nieprzerwanie, a coraz silniejsze światło poranka nadawało stalowy odcień jej malowanemu w naturalne barwy, skąpanemu w świetle lamp oliwnych nagiemu tułowiowi. Hormus stał za swoim panem i robił notatki na woskowej tabliczce. Z obu stron Wespazjana stało po sześciu liktorów, którzy mieli towarzyszyć konsulowi wszędzie, gdzie się udawał, niosąc fasces, wiązki rózg z wetkniętymi w nie toporami, jako symbol jego znaczącej władzy. Teraz jednak, kiedy już powitał go ostatni i najmniej ważny z mniej więcej dwóch setek jego klientów, Wespazjan korzystał nie z publicznej, lecz osobistej władzy.

– Nie będę cię dzisiaj potrzebował, Balbusie – oświadczył, skinąwszy głową stojącemu przed nim mężczyźnie. – Po odprowadzeniu mnie na Forum możesz wrócić do swoich spraw.

– Będę zaszczycony, konsulu – odparł Balbus, poprawiając zwykłą białą togę obywatela i usuwając się na bok.

– Ilu czeka na prywatną rozmowę, Hormusie? – spytał Wespazjan, rozglądając się po pokoju, gdzie w pełnej szacunku postawie mężczyźni rozmawiali ze sobą szeptem, czekając, aż ich patron opuści dom.

Niewolnik nie musiał niczego sprawdzać na tabliczce.

– Trzech, którym sam kazałeś pozostać, i siedmiu, którzy proszą o posłuchanie.

Wespazjan westchnął; zapowiadał się długi ranek. Ponieważ jednak tego dnia nie było posiedzenia senatu, miał jedną z rzadkich okazji, by zająć się sprawami osobistymi, zanim odwołają go od nich obowiązki publiczne, których zresztą oczekiwał z wielkim zainteresowaniem.

– Jest też człowiek, który nie jest twoim klientem, panie, a mimo to prosi o posłuchanie – dodał Hormus.

– Naprawdę? Jak brzmi jego imię?

– Agarpetos.

Wespazjanowi nic to nie mówiło.

– Jest klientem cesarskiego wyzwoleńca Narcyza.

Konsul uniósł brwi.

– Klient Narcyza chce się ze mną zobaczyć? Chodzi o jakąś wiadomość czy będzie próbował się przypochlebić?

– Nie powiedział, panie.

Wespazjan zastanawiał się przez chwilę, po czym wstał. Obowiązujące zasady wymagały, by przyjął tego człowieka na końcu, po swoich klientach, zatem wiedział, że nieprędko zaspokoi ciekawość.

Najpierw musiał zająć się interesami.

Niewolnik kroczył za nim, a on szedł powoli i z godnością, jaka przystoi czołowemu dostojnikowi Rzymu, i mijając ludzi liczących na jego względy, udał się do tablinum, pomieszczenia oddzielonego kotarą w najdalszej części atrium, i zasiadł za biurkiem.

– Zacznę od tych trzech, których przysług potrzebuję, Hormusie, zgodnie z hierarchią ważności.

– Tego, co zrobił cesarz, kiedy pełnił urząd cenzora, cztery lata temu, nie da się już cofnąć, Leliuszu – powiedział Wespazjan, wysłuchawszy prośby ostatniego petenta, łysego obywatela w szkarłatnej tunice z materii o eleganckim splocie, widocznej pod zwyczajną białą togą. Na jego szyi błyszczał ciężki złoty łańcuch.

– Ja to rozumiem, patrone, jednakże sytuacja uległa zmianie. – Leliusz wyciągnął spod togi zwój i podszedł do biurka. – Oto pokwitowanie od braci Kleliuszów z Forum Romanum. Opiewa na sto tysięcy denarów, czyli dokładnie tyle, ile potrzeba, by wejść do warstwy ekwitów. Klaudiusz miał całkowitą rację, odbierając mi rangę ekwicką cztery lata temu, ponieważ przez niemądre inwestycje mój majątek w nieruchomościach i gotówce skurczył się znacznie poniżej tej granicy. Natomiast obecnie, dzięki twemu bratu, który za twoim wstawiennictwem załatwił mi kontrakt na dostawę ciecierzycy flocie dunajskiej, los się odwrócił i finansowo spełniam już warunki, by wrócić do tej warstwy.

Wespazjan zerknął na pokwitowanie; było prawdziwe.

– Możliwe, że cesarz jeszcze przez kilka najbliższych lat nie zrewiduje listy członków – powiedział.

Leliusz załamał ręce, a w jego głosie pojawił się ton desperacji.

– Mój syn ma teraz siedemnaście lat, jedynie jako ekwita mogę mieć nadzieję na uzyskanie dla niego stanowiska trybuna wojskowego, tak żeby mógł podążyć cursus honorum. Za dwa czy trzy lata będzie już na to za późno.

Mimo okazywanej pewności siebie Leliusz był najwyraźniej jednym z wielu mężczyzn w średnim wieku, nad którymi wisi widmo starości, a którzy nie mają żadnych życiowych osiągnięć. Gdyby natomiast umożliwił synowi rozpoczęcie wojskowej i politycznej kariery prowadzącej do członkostwa w senacie, wtedy miałby podstawy twierdzić, że przyniósł zaszczyt swojej rodzinie, znacząco podnosząc jej status. Konsul doskonale rozumiał tę sytuację; to przecież ambicja jego własnych rodziców była siłą napędową, która doprowadziła obu braci do najwyższego stanowiska, jakie mógł osiągnąć obywatel – z wykluczeniem, co oczywiste, możliwości zostania cesarzem; to ostatnie było bowiem przywilejem jednego tylko rodu.

– Czy dobrze rozumiem, że prosisz mnie o dwie przysługi: po pierwsze, abym użył swoich wpływów w otoczeniu cesarza, by Klaudiusz wpisał cię na listę ekwitów, a po drugie, bym poprosił mojego brata o stanowisko trybuna wojskowego dla twojego syna w jednym z jego dwóch legionów stacjonujących w Mezji? I to po tym, jak już skłoniłem go, by wydał ci lukratywny kontrakt na ciecierzycę.

Mężczyzna skrzywił się i wyjął z zanadrza drugi zwój.

– Wiem, że proszę o wiele, patronie, ale też daję wiele w zamian. Wiem, że senatorom nie wolno zajmować się handlem. Nie widzę jednak powodu, dlaczego senator nie miałby czerpać korzyści z handlu prowadzonego przez kogoś innego. Oto dokument prawny, który czyni cię cichym wspólnikiem w moim interesie, z dziesięcioma procentami od zysku.

Wespazjan wziął zwój, przejrzał i nie odwracając się, podał przez ramię stojącemu za nim Hormusowi.

– Dobrze, Leliuszu, jeśli zmienisz to na dwanaście procent, zobaczę, co się da zrobić.

– Niech Hormus dokona tej zmiany w umowie, patronie.

– Zrobi to z przyjemnością.

Leliusz giął się w ukłonach, dziękując i wyrażając wdzięczność swojemu patronowi, a jednocześnie zacierał dłonie i prosił wszystkich bogów o błogosławieństwa dla konsula, gdy Hormus wyprowadzał go za kotarę.

Wespazjan wypił kilka łyków wina z wodą przed przyjęciem ostatniego już tego poranka suplikanta, wciąż zastanawiając się, co takiego może chcieć klient Narcyza.

– Tyberiusz Klaudiusz Agarpetos – oznajmił Hormus, wprowadzając gładko ogolonego mężczyznę, najwyraźniej zamożnego, sądząc po pierścieniach zdobiących wszystkie palce jego rąk, włącznie z kciukami. Miał oliwkową cerę, typową dla Greków z północy, skórę mocno napiętą na wydatnych kościach policzkowych i spiczasty nos. Pomimo dwóch rzymskich imion i mającego oficjalny charakter spotkania nie raczył włożyć togi.

Wespazjan nie poprosił, by usiadł.

– Co mogę dla ciebie zrobić, Agarpetosie? – zapytał.

– Chodzi raczej o to, co ja mogę zrobić dla ciebie, konsulu. – Grek mówił tonem wyważonym, a jego ciemne niewzruszone oczy przez cały czas patrzyły nań badawczo.

– Co może zrobić dla mnie wyzwoleniec? Zakładam, że jesteś wyzwoleńcem Narcyza, skoro nosisz jego imiona, które wziął od Klaudiusza, kiedy sam został przez niego wyzwolony.

– Zgadza się, konsulu. Narcyz wyzwolił mnie dwa lata temu i od tamtej pory wykonuję dla niego różne delikatne zadania dotyczące zbierania informacji.

– Rozumiem. Szpiegujesz na jego rzecz?

– Nie dosłownie. Zbieram informacje od jego agentów we wschodnich prowincjach i oceniam ich wiarygodność oraz znaczenie, żeby mój patron zajmował się tylko tym, co konieczne.

– Aha, czyli jesteś osobą, która oszczędza mu czas?

– Zgadza się.

– I która posiada wiedzę.

– Tak, konsulu. Oszczędzam czas i posiadam wiedzę.

Wespazjan dobrze wiedział, dokąd to wszystko prowadzi.

– Wiedzę, która może mieć dla mnie wartość?

– Dużą.

– Jaka jest cena?

– Spotkanie. Ty, twój wuj i mój patron.

Wespazjan zmarszczył brwi i przesunął dłonią po niemal łysej czaszce.

– Dlaczego Narcyz sam się do nas nie zwrócił? Może nie jest teraz w łaskach u Klaudiusza, ale wciąż jest cesarskim sekretarzem i jest władny wezwać do siebie konsula czy senatora.

– To prawda, ale jemu zależy na tym, by spotkanie odbyło się potajemnie, z dala od pałacu, poza zasięgiem oczu i uszu cesarzowej i jej kochanka.

– Pallasa?

– Jak wiesz, mój patron i Pallas nie są ze sobą w najlepszych stosunkach...

– A jak ty wiesz, ja jestem lojalny wobec Pallasa i nie chcę uczestniczyć w knutych przeciwko niemu spiskach Narcyza.

– Nawet gdyby Pallas świadomie pozwolił cesarzowej zatrzymać twoją karierę?

– Zatrzymać moją karierę? – rzucił kpiąco Wespazjan. – Czy wygląda na zatrzymaną? Jestem przecież konsulem.

– I na tym koniec. Nie będzie namiestnictwa prowincji, dowództwa wojskowego, niczego, tylko zapadanie się w polityczną nicość. Mój patron prosi, byś się zastanowił, dlaczego zostałeś konsulem jedynie na dwa ostatnie miesiące tego roku.

– Ponieważ moje czterdzieste drugie urodziny były w listopadzie i wcześniej nie spełniałem warunku wieku. Otrzymanie stanowiska współkonsula cesarza było wielkim zaszczytem.

– Nie ulega wątpliwości, że taka miernota jak Kalwencjusz Wetus Karminiusz myślał sobie to samo, kiedy został współkonsulem Klaudiusza na wrzesień i październik. Prawdę mówiąc, sądzę, że on uważał to za jeszcze większy zaszczyt niż ty, ponieważ nie dokonał niczego, by sobie zasłużyć na to stanowisko.

Wespazjan otworzył usta, żeby zaprzeczyć, ale się pohamował. Pozbierał myśli.

Tymczasem wyzwoleniec kontynuował wywód:

– Bo chyba większym zaszczytem byłoby, gdyby zwycięskiego legata Drugiego legionu Augusta uczyniono konsulem w styczniu przyszłego roku? Za kilka dni mógłbyś zostać młodszym konsulem na pełne sześć miesięcy, prawdopodobnie z cesarzem jako współkonsulem, a wtedy cały rok zostałby nazwany od waszych imion. Tymczasem tak się nie stało, po całej swojej lojalnej służbie w Brytanii dostałeś nędzny okruszek, dwumiesięczny konsulat, tak jak ten człowiek, który cię poprzedzał, a o którym nikt nie słyszał. A wiesz dlaczego?

Wespazjan nie odpowiedział; zbyt dużo myśli przelatywało mu przez głowę.

– Cesarzowa cię nienawidzi z powodu przyjaźni twojego syna z Brytanikiem, a Pallas jest bezsilny, bo przeciwko takiemu twojemu wrogowi nic nie zdziała. To ona przekonała swojego łatwowiernego małżonka, że będzie dla ciebie szczególnym zaszczytem, kiedy zostaniesz konsulem już pierwszego miesiąca po osiągnięciu wymaganego wieku, i to właśnie ona wstrzyma każdą nominację zaproponowaną dla ciebie po zakończeniu kadencji konsula, pierwszego stycznia, czyli za trzy dni. Jej śmierć to twoja jedyna nadzieja na dalszą karierę, a lojalność wobec Pallasa tej śmierci nie przybliży. Natomiast jeśli chodzi o Narcyza... – Agarpetos zawiesił głos.

Wespazjan wciąż milczał, nie przestając rozmyślać, i z każdą chwilą prawda wypowiedzianych słów stawała się dlań coraz bardziej oczywista. Nie wdał się w dyskusję, bo uświadomił sobie, że w istocie zawsze to wiedział i czuł się urażony, kiedy otrzymał konsulat na ostatnie dwa miesiące roku; w głębi duszy wiedział, że go zlekceważono, a poczucie, że spotkał go zaszczyt, przyćmiewało niezadowolenie. Ale skrywał te myśli głęboko.

– W jaki sposób mi przeszkodzi? – spytał.

– Twój brat właśnie wprost spektakularnie zawiódł Rzym...

– Co masz na myśli?

– To jest ta wiedza, która, jak sądziliśmy, cię zainteresuje. Narcyz to wyjaśni, jeśli się z nim spotkasz. Dość powiedzieć, że błąd popełniony przez Sabinusa posłuży za wystarczający pretekst, by przekreślić wszelkie ambicje kogokolwiek z twojej rodziny. Pallas nie może ci pomóc, pozostaje więc tylko jedna opcja.

Wiadomo było, że Narcyz zawsze trafia w sedno, ponieważ znakomicie opanował sztukę manipulacji. Wespazjan spojrzał na wyzwoleńca. Podjął już decyzję; nietrudno było wybierać pomiędzy popadnięciem w zapomnienie a nielojalnością.

– Dobrze, spotkam się z Narcyzem – powiedział.

Pierwszy raz podczas tej rozmowy Agarpetos zmienił wyraz twarzy. Jego cierpki uśmiech oznaczał, że spodziewał się takiej reakcji.

– Mój patron uznał, że najbezpieczniejszym miejscem spotkania będzie tawerna bractwa rozstajnych dróg Kwirynału Południowego; jak sądzi, klient twojego wuja, Marek Salwiusz Magnus, wciąż mu przewodzi.

– Zgadza się.

– Doskonale, jego dyskrecji możemy być pewni. Narcyz i ja przybędziemy tam wieczorem o siódmej godzinie dnia, kiedy ludzie będą zajęci oglądaniem dzisiejszych egzekucji.

– Dzień dobry, drogi chłopcze! – zawołał charakterystycznym grzmiącym głosem Gajusz Wespazjan Pollo, człapiąc przez chwilę szybciej, by dostosować się do kroku siostrzeńca, a jego opasły brzuch, wydęte pośladki, obwisłe piersi i podbródki rozkołysały się w różnym rytmie. – Dziękuję za zaproszenie do wzięcia udziału w zaszczytnym zadaniu doprowadzenia więźniów do cesarza – wysapał.

Jego klienci podążali za nim, dołączywszy do Wespazjanowych, tworząc orszak złożony z ponad pięciuset osób towarzyszących obu krewnym w drodze w dół Kwirynału.

Wespazjan pochylił głowę.

– A ja ci dziękuję, wuju – powiedział – za użyczenie mi swoich klientów, by dodać znaczenia mojemu przybyciu na Forum.

– Cała przyjemność po mojej stronie. To miło mieć znowu dla odmiany kroczących przed sobą liktorów.

– Nie ma jak odmiana – potwierdził ktoś zza pleców Gajusza – a dla mnie i moich chłopców jest szczególnie miła, bo nie musimy torować wam drogi przez tłum. Macie dziś prawdziwych fachowców. Czyż nie są w tym znakomici?

– W rzeczy samej, a na dodatek założę się, że mają z tego więcej satysfakcji, Magnusie – zauważył Gajusz, który zaczął się pocić, mimo że szli dostojnym krokiem i owiewał ich przejmujący zimowy wiatr. – W końcu liktorowi płacą i dlatego łączy interes z przyjemnością.

Na pokiereszowanej twarzy Magnusa pojawił się wyraz oburzenia. Były pięściarz popatrzył z ukosa na swojego patrona jedynym ocalałym okiem. Malowana szklana kulka w lewym oczodole tkwiła nieruchomo.

– Chcesz powiedzieć, senatorze, że moich chłopców nie cieszy to zajęcie? Przecież nam za to płacisz, choć, zgoda, nie w taki sposób, jak Kolegium Liktorów opłaca swoich członków. Ty wynagradzasz nas subtelnie i bardziej namacalnie, co oznacza, że nasza robota jest niezwykle satysfakcjonująca, jeśli wiesz, co mam na myśli?

Wespazjan roześmiał się i ścisnął ramię przyjaciela. Mimo że Magnus był starszy od niego o dziewiętnaście lat i stał o wiele niżej w hierarchii społecznej, przyjaźnili się od czasu, kiedy Wespazjan jako szesnastoletni młodzieniec pierwszy raz przybył do Rzymu. On i jego wuj najlepiej wiedzieli, jak satysfakcjonująca jest dla Magnusa jego działalność w kryminalnym światku Rzymu.

– Wiem, mój przyjacielu. I cieszy mnie, że mimo upływu lat niezmiennie czerpiesz zadowolenie z pracy.

Magnus przesunął ręką po posiwiałych, ale wciąż gęstych włosach.

– Teraz to już sobie ze mnie kpisz, panie. Może i mam sześćdziesiątkę, ale wciąż jest we mnie ochota do bitki i chędożenia... choć odkąd straciłem oko, nie widzę już tak dobrze i przyznaję, że staje się to niejakim problemem. Nie jestem taki baczny jak kiedyś i niektóre z pobliskich bractw zaczynają to wyczuwać.

– Może przyszedł już czas, żeby się wycofać i odpocząć. Weź przykład ze swojego patrona... już od trzech lat nie wygłosił mowy w senacie.

Gajusz odgarnął z twarzy starannie zakręcony i ufarbowany lok i zaniepokojony spojrzał na siostrzeńca z niepokojem.

– Drogi chłopcze, chyba się temu nie dziwisz. Przecież moją ostatnią mową było odczytanie listy wszystkich senatorów i ekwitów oskarżonych razem z Messaliną o zbrodnie i skazanych na śmierć. Tego rodzaju występ publiczny zwraca na człowieka uwagę wszystkich i wciąż to czuję po trzech latach, mimo że przez cały ten czas nie brałem pod uwagę nawet możliwości posiadania własnej opinii, nie mówiąc już o jej wyrażaniu.

– Cóż, obawiam się, że możesz zostać wyrwany z tego stanu spoczynku, wuju.

Zaniepokojenie na twarzy Gajusza stało się jeszcze bardziej widoczne.

– Niby dlaczego? – zapytał.

– Nie dlaczego, tylko dla kogo, wuju.

– Dla Pallasa?

– Dobrze by było, ale niestety tak nie jest.

– Czy to mądre? – spytał Gajusz, kiedy Wespazjan skończył streszczać mu swoją rozmowę z Agarpetosem. – Jeśli odmówisz spotkania z Narcyzem, wciąż pozostanie szansa, że Pallasowi uda się wpłynąć na Agrypinę. Może przekona ją do zmiany zdania, a przynajmniej spowoduje, by nie była ci tak zdecydowanie przeciwna tylko dlatego, że twój syn jest przypadkowo najlepszym przyjacielem jej pasierba. Natomiast kiedy za plecami Pallasa udasz się do Narcyza, całe zaufanie i wiara w naszą lojalność prysną, a my stracimy najlepszego sojusznika, jakiego nasza rodzina ma w pałacu.

– Ale ten sojusznik jest kochankiem mojej nieprzyjaciółki.

– I niby dlatego Pallas stał się twoim wrogiem, a Narcyz, jako wróg Agrypiny, twoim przyjacielem? Drogi chłopcze, pomyśl tylko: przez sojusz z cesarzową Pallas nie zrobił nic poza ochroną własnej pozycji. Dokonał rozsądnego wyboru, zgadując, że to Neron, a nie Brytanik będzie następcą Klaudiusza, z prostego powodu, że jest trzy lata starszy. Klaudiusz nie pożyje dłużej niż dwa, może jeszcze trzy lata. Czy naprawdę sądzisz, że mały chłopiec mógłby rządzić?

Wespazjan zastanawiał się nad tym pytaniem, kiedy przechodzili pod kolumnadą i znaleźli się na forum Augusta, nad którym górowała pomalowana jaskrawo świątynia Marsa Zwycięskiego, olśniewająca głęboką czerwienią i mocną złocistą żółcią. Na cokołach wokół forum stały posągi mężczyzn w togach albo strojach wojskowych, pomalowane na równie żywe kolory. Ich oczy – przy których sztuczne oko Magnusa wyglądało jeszcze tandetniej – zdawały się podążać za zajętymi swoimi sprawami ludźmi, zupełnie jakby ci wielcy mężowie wciąż przewodzili temu miastu.

– Nie, wuju, bez regenta nie mógłby – przyznał po namyśle konsul.

– I kto nim byłby w przypadku Brytanika? Jego matka, bogom niech będą dzięki, nie żyje, zostaje zatem jego wuj Korwinus, albo też Burrus, prefekt gwardii pretoriańskiej. Nikt nie aprobuje żadnej z tych możliwości, wobec czego wszystko przemawia na korzyść Nerona, odkąd dwa tygodnie temu skończył czternaście lat i włożył męską togę. Jeśli Klaudiusz umrze jutro, to mamy już jego następcę.

– Jeśli Neron zostanie cesarzem, Agrypina dopilnuje, bym już nigdy nie sprawował żadnego urzędu.

– W takim razie odciągnij Tytusa od Brytanika i problem będzie rozwiązany.

– Czyżby? Klaudiusz poczułby się dotknięty, a co będzie, jeśli nas zaskoczy i pożyje jeszcze dziesięć lat?

Przeszli na forum Cezara, gdzie w cieniu wspaniałego konnego posągu niegdysiejszego dyktatora obywatele mogli wnosić petycje do prefekta miasta i niższych rangą urzędników, Gajusz zastanowił się nad pytaniem siostrzeńca.

– Byłoby to wielce niefortunne – stwierdził w końcu – choć mało prawdopodobne.

– Ale nie niemożliwe. Skoro już zarobiłem na wrogość Agrypiny, to sądzisz, że mądrze byłoby próbować wkupić się w jej łaski, robiąc sobie wroga z Klaudiusza?

– Jeśli tak na to spojrzeć, to nie.

– To czy mamy inną możliwość, niż spotkać się z Narcyzem?

Rozległy się gromkie okrzyki, kiedy na Forum Romanum pojawiło się dwunastu Wespazjanowych liktorów, jako że obwieszczało to przybycie do senatu jednego z konsulów tym tysiącom obywateli, którzy przyszli, by być świadkami najwspanialszego dnia od czasu owacji Aulusa Plaucjusza cztery lata wcześniej. To miał być dzień, kiedy wielki nieprzyjaciel Rzymu, przywódca plemienia, który stał na czele oporu przeciwko jego najnowszym podbojom, miał zapłacić za swoją zuchwałość i ponieść śmierć w obecności cesarza.

Wpierw jednak, pod nieobecność współkonsula, cesarza, który czekał w obozie pretorianów, za bramą Wiminalską, Wespazjan miał obowiązek złożyć ofiarę i odczytać wróżbę. Bogowie mieli ogłosić, czy dzień jest pomyślny dla zajmowania się sprawami miasta. Wespazjan nie wątpił, że okażą się przychylni.

Krew tryskała w rytmie bijącego serca do miedzianej misy ustawionej pod rozpłataną szyją białego byczka. Senator senior zamroczył zwierzę ciosem zadanym drewnianym młotkiem w czoło, na chwilę przed tym, nim Wespazjan, nasunąwszy na głowę togę, posłużył się nożem. Przednie nogi i barki byka, po których spływała już krew, zaczęły drżeć. Zwierzę wywiesiło ozór i wypróżniło się z chlupotem, po czym osunęło się na kolana przed gmachem senatu. Pięciuset senatorów mieszkających obecnie w mieście, stojących teraz na schodach Kurii Hostyliusza zgodnie z porządkiem pierwszeństwa, obserwowało z powagą i godnością odprawianie w samym sercu Rzymu prastarego rytuału.

Wespazjan cofnął się, żeby nie dosięgła go ani kropla tryskających nieczystości. Zabrudzenie togi konsula odprawiającego ceremonię to zły omen i wszystko trzeba by było powtórzyć. Senator senior nadzorował usuwanie przez dwóch niewolników publicznych napełnionej krwią misy tuż przed osunięciem się ofiary na ziemię.

Wespazjan wygłosił nad martwym zwierzęciem formułkę, w której apelował do Jowisza Najlepszego Największego o opiekę nad jego miastem. Te same słowa od założenia republiki powtarzali wszyscy jego poprzednicy na tym urzędzie. Czterech kolejnych niewolników przewróciło martwe zwierzę na grzbiet.

Kiedy Wespazjan ostrym nożem otworzył brzuch byczka, poczuł odór parujących wnętrzności. Tłum zamarł w oczekiwaniu. Po kilku starannie i fachowo wykonanych cięciach Wespazjan wyjął wciąż jeszcze ciepłe serce i pokazawszy je senatorom, a potem ekwitom stojącym na przedzie zgromadzonej ciżby, włożył je w ogień płonący na ołtarzu Jowisza, usytuowanym przed otwartymi drzwiami Kurii, gdzie zaczęło syczeć i skwierczeć.

Dwóch niewolników stojących z obu stron martwego zwierzęcia odciągnęło jego żebra i konsul zaczął usuwać wątrobę. Była to trudna, wymagająca dużej zręczności czynność, jeśli nie chciało się poplamić sobie przy tym togi. Ponieważ przewodniczył już wielu ceremoniom składania ofiary, wiedział, że najważniejsze są spokój i cierpliwość; działając metodycznie, względnie szybko uporał się z zadaniem i złożył nieuszkodzony organ na stoliku obok ołtarza. Kawałkiem płótna, specjalnie tam umieszczonego, wytarł do czysta wątrobę z krwi i przesunął dłonią po jej powierzchni. Nagle zastygł i serce podskoczyło mu do gardła; ciężko oddychając, skupił wzrok na skazie, niemal purpurowej na czerwonobrązowym tle. Wiedział, że skaza jest zawsze nieregularna i nie tworzy konkretnego kształtu. Znak, który widniał na powierzchni wątroby, utworzony, jak się zdawało, przez dwie żyły znajdujące się tuż pod powierzchnią, miał wyraźny kształt, zupełnie jakby go wypalono żelazem. Podobnie właściciel niewolników piętnuje swoją własność: pojedynczą literą. I właśnie ta litera go zaskoczyła; małe, ale wyraźne „v”, od którego zaczynał się jego przydomek. Co więcej, znak znajdował się niemal dokładnie pośrodku wątroby, z lewej strony cienkiego środkowego płata; w miejscu, które haruspikowie, wróżbici etruscy, uważali za poświęcone Marsowi, jego bóstwu opiekuńczemu.

Wiedząc, że znak widoczny na darowanej przez Rzym Jowiszowi wątrobie, tak jawnie odnoszący się do niego jako mistrza ceremonii składania ofiary, można interpretować na wiele sposobów – z których większość wywołałaby zawiść osób dzierżących władzę – obrócił wątrobę na drugą stronę i przyjrzał się krzepiąco gładkiej powierzchni jej spodniej części. Potem, kryjąc pod kciukiem kłopotliwy znak, podniósł wątrobę, pokazał ją senatorowi seniorowi i oświadczył, że dzień jest pomyślny dla prowadzenia spraw Rzymu. Jednak wciąż miał przed oczyma ów omen.

– Niechże tak będzie! – zawołał senator piskliwym starczym głosem, kiedy Wespazjan umieszczał wątrobę w ogniu płonącym na ołtarzu. – Wyprowadzić więźniów!

Natychmiast zaczął się ruch wokół Tullianum, więzienia u podnóża Kapitolu, obok schodów Gemońskich, w cieniu świątyni Junony stojącej na północnym wierzchołku wzgórza zwanym Arx. Żołnierze kohorty miejskiej usunęli gapiów sprzed odrzwi więzienia i centurion zastukał w nie laską.

Tłum ucichł w oczekiwaniu dalszych wydarzeń.

Po dłuższej chwili drzwi się otwarły i z wnętrza wynurzył się rządek powłóczących nogami, zakutych w kajdany więźniów. W niezmąconej ciszy czekano na tego jedynego człowieka, którego wszyscy przyszli zobaczyć.

I wreszcie w otwartych drzwiach pojawiła się zwalista postać mężczyzny, który musiał pochylić głowę, by przez nie przejść. Patrzący wstrzymali oddech. Człowiek ten nie był obszarpany i sponiewierany jak poprzedzający go więźniowie. Wprost przeciwnie; miał królewski strój i postawę.

– Bardzo pomysłowe – szepnął Gajusz. – Im bardziej wytwornie się go ubierze, tym wyżej się go wyniesie, dzięki czemu Klaudiusz zrobi wspaniałe wrażenie, kiedy go poniży i upokorzy.

Spiżowy hełm mężczyzny odbijał słabe światło słoneczne. Ręce miał skute, jednak kiedy tłum szyderczo buczał i syczał, dumnie wypiął okrytą ciężką kolczugą pierś. Wespazjan patrzył na człowieka, którego ostatni raz widział pamiętnej nocy pięć lat wcześniej. To on wynurzył się wtedy ze swoją armią z mrocznej północy i omal nie zaskoczył II Augusta podczas zajmowania pozycji. Patrzył na człowieka, który o mało nie unicestwił dowodzonego przez niego legionu.

Patrzył na Karatakusa.

Rozdział drugi

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział trzeci

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział czwarty

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ II

MACEDONIA I RZYMSKI WSCHÓD

LUTY 52 ROKU

Rozdział piąty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział szósty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział siódmy

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział ósmy

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dziewiąty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dziesiąty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział jedenasty

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ III

IMPERIUM PARTYJSKIE

ROK 52

Rozdział dwunasty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział trzynasty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział czternasty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział piętnasty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział szesnasty

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ IV

RZYM

PAŹDZIERNIK 54 ROKU

Rozdział siedemnasty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział osiemnasty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dziewiętnasty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział dwudziesty pierwszy

Dostępne w wersji pełnej

Od Autora

Dostępne w wersji pełnej

Spis treści

Karta tytułowa

PROLOG

CZĘŚĆ I

Rozdział pierwszy

Rozdział drugi

Rozdział trzeci

Rozdział czwarty

CZĘŚĆ II

Rozdział piąty

Rozdział szósty

Rozdział siódmy

Rozdział ósmy

Rozdział dziewiąty

Rozdział dziesiąty

Rozdział jedenasty

CZĘŚĆ III

Rozdział dwunasty

Rozdział trzynasty

Rozdział czternasty

Rozdział piętnasty

Rozdział szesnasty

CZĘŚĆ IV

Rozdział siedemnasty

Rozdział osiemnasty

Rozdział dziewiętnasty

Rozdział dwudziesty

Rozdział dwudziesty pierwszy

Od Autora

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału: Vespasian: Rome's Lost Son

Copyright © Robert Fabbri 2015

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2016

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Małgorzata Chwałek

Projekt i opracowanie graficzne serii oraz projekt okładki: Zbigniew Mielnik

Fotografia na okładce: Tim Byrne

Wydanie I e-book

(opracowane na podstawie wydania książkowego:

Wespazjan. Zaginiony syn Rzymu, wyd. I, Poznań 2017)

ISBN 978-83-8062-860-1

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40; fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com