SPIS TREŚCI

PRZEDMOWA

PODZIĘKOWANIA

WSTĘP

1. TŁO HISTORYCZNE

1.1. Dzieje Cypru od najdawniejszych czasów do współczesności

1.2. Epoki – okresy historyczne Cypru

1.3. Znaczenie apostołów Pawła i Barnaby w chrystianizacji Cypru

1.4. Rola Polaków w historii Cypru

1.5. Od niepodległości do inwazji tureckiej, lata 1960-1974

1.6. Inwazja turecka z 1974 roku i jej konsekwencje

1.7. Decyzje prawne w kwestii cypryjskiej

1.8. Dyplomatyczne porozumienia w latach 1974-2005

2. ZARYS POLITYCZNY

2.1. Problematyka zjednoczeniowa wyspy w latach 1974-2005

2.2. Negocjacje ONZ – lata 2002-2004

2.3. Referenda z 24 kwietnia 2004 roku

2.4. Cypr a Unia Europejska

2.5. Inicjatywy polityczne wobec tureckich Cypryjczyków

2.6. Perspektywy zjednoczenia Cypru

3. USTRÓJ POLITYCZNO-GOSPODARCZY CYPRU

3.1. Republika Cypryjska – topografia i środowisko naturalne

3.2. Rząd – władze lokalne

3.3. Stosunki międzynarodowe

3.4. Języki, religia, kultura, dziedzictwo kulturowe, media

3.5. Obrona narodowa – Siły Pokojowe ONZ (UNFICYP) – Strefy suwerennych baz brytyjskich

3.6. Populacja

3.7. Gospodarka

3.8. Opieka zdrowotna i społeczna. Edukacja

4. REGIONY CYPRU

4.1. Walory geograficzno-turystyczno-krajoznawcze

4.2. Zachodni Cypr

4.3. Południowy Cypr

4.4. Góry Troodos

4.5. Środkowy Cypr – Nikozja Południowa

4.6. Północny Cypr

4.7. Wpływ podziału politycznego Cypru na rozwój turystyki

ZAKOŃCZENIE: PERSPEKTYWY ROZWOJU WYSPY PO ROKU 2013

BIBLIOGRAFIA

SPIS ZDJĘĆ I MAP

PRZEDMOWA

Republika Cypru, podobnie jak i sama wyspa, nie są w Polsce szeroko znane, aczkolwiek z roku na rok zauważalne są w tym względnie pozytywne zmiany. Paradoksem tej fascynującej wyspy jest także to, że choć politycznie jest ona jednym z młodszych państw należących do Unii Europejskiej, to geograficznie – co dla wielu jest zaskoczeniem – jako jedyne spośród państw unijnych jest położona w Azji. To z kolei stwarza dla tej wyspy niewyobrażalne możliwości wszechstronnego rozwoju gospodarki i turystyki oraz wielu innych dziedzin. Cypr udowadnia, że wszystko jest w zasięgu jego możliwości. Skok cywilizacyjny tego państwa w ostatnim czasie jest niezaprzeczalny i ogromny.

Liczba wizyt Polaków na Cyprze – zarówno turystycznych, jak i zarobkowych – rośnie znacząco, w szczególności od czasu, gdy nasze kraje przystąpiły do Unii Europejskiej. Odnosząc się do tego faktu, pozycja przybliża Czytelnikowi także znaczącą rolę, jaką odegrali Polacy w historii Cypru, co także warte jest odnotowania.

Każda forma popularyzacji oraz przybliżenia Polakom informacji na temat dziewięciu tysięcy lat historii Cypru jest godna podkreślenia i godna pochwały.

Niniejsza publikacja w ciekawy i obszerny sposób pokazuje obraz zarówno istniejącej od niedawna Republiki Cypryjskiej, jak i samej wyspy. Ma ona praktyczne walory poznawcze dla osób, które uprawiają turystykę, a także obejmuje tematykę z zakresu historii, polityki, religii i gospodarki oraz turystyki wyspy. Niedosyt związany z małą liczbą publikacją o tej problematyce wciąż odczuwa się na polskim rynku wydawniczym. Stąd właśnie wzięła się niniejsza pozycja – pierwsza o tej tematyce wydana w Polsce, niebędąca w założeniu przewodnikiem turystycznym.

Obecnie jesteśmy świadkami niezwykle istotnego dla Republiki Cypryjskiej i jej przyszłości procesu. Właśnie niedawno toczyły się negocjacje pokojowe w Nikozji, odbywające się pod auspicjami ONZ, pomiędzy ówczesnym Prezydentem Republiki Cypryjskiej panem Dimitrisem Christofiasem a przywódcą społeczności tureckiej w północnej części wyspy panem Mehmetem Ali Talarem – które zadecydują o przyszłości zjednoczonego państwa cypryjskiego.

Ze względu na skomplikowane zaszłości historyczne pomiędzy Grekami i Turkami są to trudne negocjacje, a ich finalizacja na chwilę obecną nie zapowiada się na zbyt rychłą.

Nadzieję budziło jednak sprawowanie przez Cypr prezydencji unijnej w okresie od 1 lipca do 31 grudnia 2012 roku, która daje szansę na pomyślne rozwiązanie istniejących problemów.

Warto także, aby Czytelnik zwrócił uwagę na znakomity cytat z Christophera Hitchensa zawarty w książce, wskazujący samo sedno problemów, którymi Cypr żyje od wielu lat.

Chciałbym także w szczególności skłonić Czytelników do zapoznania się z tą częścią książki, która dotyczy rozwoju i zagospodarowania turystycznego wyspy. Cypr bowiem, jak mało który kraj, pokazuje, jak w mądry i przemyślany sposób można i należy umiejętnie wykorzystać swoje naturalne walory przyrodnicze.

Pragnę także zwrócić uwagę Czytelnika na znamienny tytuł książki, który wskazuje z jednej strony na pozytywną i optymistyczną stronę wyspy, z drugiej zaś na kryjące się liczne i trudne problemy natury zjednoczeniowej.

Chciałbym pogratulować autorom i podziękować im za to, że zajęli się właśnie tym tematem oraz wyrazić nadzieję, iż wpisze się on na stałe w ich dalszą działalność wydawniczą i popularyzatorską.

Kapitan Żeglugi Wielkiej

Honorowy Konsul Republiki Cypru w Szczecinie

MICHAŁ CZEREPANIAK

Książkę niniejszą, z podziękowaniami za ponad trzydzieści pięć lat miłości, przyjaźni oraz wspólnego szczęśliwego życia, dedykuję mojej ukochanej małżonce Danucie, zarazem współautorce, bez wsparcia której nic nie miałoby sensu.

Marek Polakiewicz

PODZIĘKOWANIA

Specjalne podziękowania pragniemy złożyć na ręce Pana Kapitana Żeglugi Wielkiej Michała Czerepaniaka – Honorowego Konsula Republiki Cypru w Szczecinie oraz Prezesa Zarządu Firmy „Polaris” za udostępnienie niezbędnych materiałów bibliograficznych stanowiących istotną pomoc przy napisaniu i wydaniu niniejszej książki.

Słowa podziękowania kierujemy także do Pana mgr. inż. Zbigniewa Gonczaruka z Wyższej Szkoły Humanistycznej TWP w Szczecinie, wybitnego propagatora turystyki międzynarodowej – za wszelkie dobre i życzliwe rady przy pisaniu tej publikacji.

Wydawnictwu Innowacyjnemu Novae Res z Gdyni – słowa podziękowania i uznania za podjęcie się wydania tej pionierskiej pozycji na polskim rynku wydawniczym.

Autorzy

Fot. 1. Flaga Cypru.

Hymn do wolności

Poznajemy cię od dawna

o, bosko odzyskana,

po światłach w twych oczach

i po blasku twego miecza.

Ze świętych grobów Greków

twa dzielność triumfuje,

witamy cię znów –

Bądź pozdrowiona, Wolności,

bądź pozdrowiona!

(Autor: Dionisios Solomos;

Muzyka: Nikolaos Mantzaros)

Fot. 2. Hymn oraz godło Cypru.

WSTĘP

Celem napisania niniejszej książki jest przedstawienie i dokonanie analizy problematyki historycznych i współczesnych uwarunkowań dotyczących rozwoju turystyki międzynarodowej na Cyprze oraz samej wyspy. Poszczególne rozdziały książki omawiają zatem najistotniejsze zagadnienia związane z historią, kulturą, polityką, gospodarką i turystyką Cypru.

Warto także dodać, że niniejsza pozycja nie stanowi klasycznego przewodnika turystycznego w rozumieniu tradycyjnym. Jest ona raczej typową publikacją o charakterze popularnonaukowym skierowaną do bardzo szerokiego kręgu odbiorców. Tym bardziej cieszy autorów to, że nasza książka jest pierwszą tego rodzaju pozycją na polskim rynku wydawniczym.

Zgodnie z mitologią grecką Cypr to miejsce narodzin Afrodyty – bogini miłości i piękna. Wyspa ta jest zarówno starożytnym lądem, którego historia i cywilizacja sięgają jedenastu tysięcy lat wstecz, jak i – od roku 1960 roku – młodą, niezależną republiką. Jej położenie geograficzne na skrzyżowaniu trzech kontynentów – Europy, Azji i Afryki – oraz w miejscu, w którym spotykały się trzy cywilizacje, było głównym czynnikiem wyznaczającym kierunek rozwoju historii wyspy na przestrzeni wieków.

Usytuowany w północno-wschodniej części Morza Śródziemnego Cypr, którego powierzchnia wynosi 9251 km^2, jest trzecią co do wielkości wyspą w regionie, zaraz po Sycylii i Sardynii. Panuje na niej klimat śródziemnomorski, pozwalający mieszkańcom cieszyć się ponad trzystoma słonecznymi dniami w roku.

*

Cypr to niewielkie państwo leżące na trzeciej co do wielkości wyspie Morza Śródziemnego. Jego mieszkańcy to ludzie życzliwi i otwarci – przybywający do nich goście są mile przyjmowani i traktowani niezwykle przyjaźnie. Trudno się zatem dziwić, że Afrodyta właśnie tę krainę wybrała na swoją siedzibę. Cypr urzeka łagodnym klimatem i pięknymi krajobrazami.

Ta piękna wyspa pełna jest zaskakujących kontrastów. Chłodne, porośnięte lasami sosnowymi góry stanowią kolorystyczne i klimatyczne przeciwieństwo złotych, nasyconych gorącym słońcem nadmorskich plaż; ciche, pokonujące wielowiekową próbę czasu wioski przenoszą przybysza w lata odległych dziejów i są jakby przeciwwagą dla współczesnych miast, pełnych luksusowych nadmorskich hoteli. Tutaj wszędzie jest blisko. Każdą odległość z łatwością można pokonać dzięki sieci nowoczesnych wygodnych autostrad. Są też trakty, głównie w górach, wymagające od kierowcy nieco większych umiejętności, oferujące w zamian dreszczyk emocji.

Na Cyprze każdy turysta może czuć się bezpiecznie. Poziom przestępczości jest tutaj tak niski, że ta w zasadzie nie istnieje. By ten stan utrzymać, dyskretnie czuwają nad mieszkańcami i odwiedzającymi wyspę świetnie przygotowane i wyspecjalizowane służby.

Cypr stał się niepodległą republiką 16 sierpnia 1960 roku. Od czasu inwazji w 1974 roku i nieprzerwanej tureckiej okupacji wojskowej wyspa pozostaje jednak bezprawnie podzielona. Konsekwencjami tej inwazji, okupacji i dokonanego przemocą podziału były: łamanie praw człowieka, masowa kolonizacja okupowanego terytorium, uzurpacja co do własności, niszczenie dziedzictwa kulturowego oraz segregacja etniczna.

Ponad trzydzieści lat później, w 2006 roku, „Kwestia Cypru” czy też „Problem Cypru” – jak się to powszechnie określa – pozostaje nierozwiązana. Stanowi to zniewagę dla międzynarodowego porządku prawnego oraz zagrożenie dla stabilności całego regionu. Działania tureckie zostały jednogłośnie potępione w rezolucjach Rady Bezpieczeństwa ONZ, rezolucjach Zgromadzenia Ogólnego ONZ, decyzjach sądów międzynarodowych oraz postanowieniach innych ważniejszych organizacji międzynarodowych i regionalnych. Niestety, większości tych rezolucji i decyzji nie wprowadzono w życie, co podważa wiarygodność instytucji międzynarodowych oraz międzynarodowego porządku prawnego i politycznego. W wyniku tego Cypr pozostaje w stanie bezprawnego podziału i okupacji jako jedyne państwo w Unii Europejskiej od czasu zakończenia zimnej wojny. Koniecznością jest, aby ciężki los tak niewielkiego i słabego kraju jak Cypr został wynagrodzony.

*

1 maja 2004 roku Republika Cypryjska weszła do Unii Europejskiej, nie osiągnąwszy upragnionego celu wstąpienia do niej w charakterze państwa wewnętrznie zjednoczonego. Rząd i obywatele Cypru pozostają mimo to zaangażowani w osiągnięcie realnego porozumienia, które zapewniłoby autentyczne, pokojowe i pełne zjednoczenie kraju zgodnie z normami europejskimi. Tylko wtedy wszyscy Cypryjczycy będą mogli czerpać korzyści z członkostwa w UE.

*

Wygłaszając orędzie podczas 60. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ (18 września 2005 roku), prezydent Tassos Papadopoulos wyjaśnił, że 24 kwietnia 2004 roku greccy Cypryjczycy odrzucili proponowany przez ONZ plan dla Cypru, ponieważ „ani nie zapewniał on, ani nie mógł doprowadzić do ponownego zjednoczenia państwa, jego społeczeństwa, gospodarki i instytucji…”. Prezydent wspomniał również o zaangażowaniu swojego rządu w misję dobrych usług Sekretarza Generalnego ONZ i zaapelował o podtrzymanie procesu pokojowego, który by:

- ułatwił wynegocjowanie porozumienia bez arbitrażu;

- zapewnił aktywny udział Unii Europejskiej w procesie negocjacji;

- poddał pod referendum tylko porozumienie uzgodnione, zatwierdzone przez przywódców obu społeczności;

- pozwalał, aby negocjacje realizowane były bez terminów narzuconych przez czynniki zewnętrzne;

- popierał wynegocjowane porozumienie, spełniające oczekiwania i nadzieje ludności Cypru, a nie interesy obcych sił, obecnych na wyspie;

- dążył do osiągnięcia porozumienia zgodnie z ideą jednego zjednoczonego państwa, bez niezwykle długich okresów przejściowych przy jego wdrażaniu;

- umożliwił powstanie funkcjonalnej, sprawnej demokracji, której działanie na poziomie podstawowym nie wymagałoby szczególnie wyczerpujących starań.

Prezydent wyraził ponadto nadzieję, że proces wejścia Turcji do UE „radykalnie zmieni charakter tego kraju” i tym samym, na mocy prawa, „pozbawi «kwestię Cypru» niektórych jej najtrudniejszych do rozwiązania elementów oraz ułatwi porozumienie”.

Na koniec prezydent powtórzył, że zaangażowany jest w utrzymanie dwustrefowego federalnego Cypru, zgodnie z porozumieniami zawartymi na wysokim szczeblu w 1977 i 1979 roku pomiędzy dwiema społecznościami Cypru, a także zgodnie z odpowiednimi rezolucjami ONZ, prawem UE i prawem międzynarodowym.

REDAKCJA: Paweł Pomianek

KOREKTA: Roman Honet

OKŁADKA: Wiola Pierzgalska

GRAFIKI W KSIĄŻCE: Paulina Radomska-Skierkowska

KONWERSJA DO EPUB/MOBI: InkPad.pl

© Marek Polakiewicz, Danuta Krasowska-Polakiewicz i Novae Res s.c. 2014

Wydawnictwo składa podziękowania Firmie „Polaris Travels” za wkład finansowy do projektu. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, reprodukcja lub odczyt jakiegokolwiek fragmentu tej książki w środkach masowego przekazu wymaga pisemnej zgody wydawnictwa Novae Res.

Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-7942-128-2

NOVAE RES – WYDAWNICTWO INNOWACYJNE

al. Zwycięstwa 96 / 98, 81-451 Gdynia

tel.: 58 698 21 61, e-mail: sekretariat@novaeres.pl, http://novaeres.pl

Publikacja dostępna jest w księgarni internetowej zaczytani.pl.

Wydawnictwo Novae Res jest partnerem

Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego w Gdyni.