SPIS ROZDZIAŁÓW

1. Wprowadzenie do medycyny klinicznej. Wybrane zagadnienia etyki lekarskiej

2. Postępowanie z pacjentem ambulatoryjnym

3. Główne czynniki warunkujące zdrowie i najważniejsze czynniki ryzyka chorób

4. Epidemiologia – podstawowe zagadnienia

5. Diagnostyka różnicowa najważniejszych objawów podmiotowych i przedmiotowych

6. Interpretacja podstawowych badań laboratoryjnych i testów diagnostycznych

7. Resuscytacja krążeniowo-oddechowa

8. Kardiologia

9. Nadciśnienie tętnicze

10. Alergia

11. Hematologia

12. Reumatologia i angiologia

13. Endokrynologia

14. Zaburzenia przemiany materii – cukrzyca

15. Nefrologia

16. Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej

17. Wybrane metaboliczne choroby kości

18. Podstawy geriatrii

19. Choroby neurologiczne

20. Elementy psychiatrii w praktyce internistycznej

21. Okulistyka

22. Zatrucia w praktyce internistycznej

23. Choroby kobiece w praktyce internistycznej

24. Objawy laryngologiczne w praktyce internistycznej

25. Objawy stomatologiczne w praktyce internistycznej

26. Dermatologia

27. Konsultacje internistyczne na oddziałach zabiegowych

28. Podstawy medycyny paliatywnej i opieki paliatywnej

29. Technika najważniejszych zabiegów wykonywanych na oddziale chorób wewnętrznych i w ambulatorium

30. Gastroenterologia

31. Choroby układu oddechowego

32. Choroby zakaźne

33. Interakcje lekowe

© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2015

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Wydawca: Stella Nowośnicka-Pawlitko

Redaktor ds. publikacji medycznych: Hanna Dubrowska

Redaktor prowadzący: Ewa Jaworska

Redaktor merytoryczny: Zespół

Producent: Anna Bączkowska

Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Pasierska/Pracownia Papierówka

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2015 r. (wyd. I)

Warszawa 2015

ISBN 978-83-200-4941-1 (e-pub)

ISBN 978-83-200-4942-8 (mobi)

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695-43-21; infolinia: 801 33 33 88

www.pzwl.pl

www.nursing.com.pl

Księgarnia wysyłkowa:

tel. 22 695-44-80

e-mail: wysylkowa@pzwl.pl

Wydawca nie ponosi odpowiedzialności za treść ogłoszeń zamieszczonych przez reklamodawców.

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Lekarskiego PZWL: Alinea

AUTORZY

dr n. med. Marcin Basiak

Klinika Chorób Wewnętrznych i Farmakologii Klinicznej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr n. med. Agnieszka Batko-Szwaczka

Klinika Geriatrii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Tomasz Bednarczuk

Klinika Chorób Wewnętrznych i Endokrynologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

dr n. med. Monika Bociąga-Jasik

Klinika Chorób Zakaźnych, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum

dr n. med. Magdalena Boczarska-Jedynak

Specjalistyczna Praktyka Neurologiczna w Katowicach

dr hab. n. med. Iwona Bojar, prof. IMW

Zakład Problemów Zdrowotnych Wieku Podeszłego Instytutu Medycyny Wsi w Lublinie

prof. dr hab. n. med. Anna Boroń-Kaczmarska

Kliniczny Oddział Chorób Zakaźnych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Bytomiu

prof. dr hab. n. med. Ligia Brzezińska-Wcisło

Klinika Dermatologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr n. med. Łukasz Bułdak

Klinka Chorób Wewnętrznych i Farmakologii Klinicznej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Jan Duława

Klinika Chorób Wewnętrznych i Metabolicznych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr n. med. Anna Duława-Bułdak

Klinika Anestezjologii i Intensywnej Terapii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr n. med. Maria Flak

Klinika Neurorehabilitacji Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Kaowicach

prof. dr hab. n. med. Edward Franek

Klinika Chorób Wewnętrznych, Endokrynologii i Diabetologii Centralny Szpital Kliniczny MSWiA w Warszawie

dr hab. n. med. Maria Gańczak, prof. PUM

Zakład Zdrowia Publicznego Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie

dr hab. n. med. Aleksander M. Garlicki

Klinika Chorób Zakaźnych, Uniwersytet Jagielloński, Collegium Medicum

prof. dr hab. n. med. Zbigniew Gąsior

Klinika Kardiologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr hab. n. med. Agnieszka Gorzkowska

Klinika Neurologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Władysław Grzeszczak

Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr n. med. Maciej Haberka

Klinika Kardiologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Marek Hartleb

Klinika Gastroenterologii i Hepatologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Grzegorz Helbig

Klinika Hematologii i Transplantacji Szpiku Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr hab. n. med. Michał Holecki

Klinika Chorób Wewnętrznych i Metabolicznych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Przemysław Jałowiecki

Katedra Anestezjologii, Intensywnej Terapii i Medycyny Ratunkowej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr n. med. Mirosława Janowska

Klinika Chorób Wewnętrznych i Metabolicznych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

lek. Aneta Jańczyk

Klinika Chorób Wewnętrznych i Endokrynologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

dr n. med. Ewa Jastrzębska-Maj

Klinika Kardiologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr n. med. Lucjan Kępa

Oddział Kliniczny Chorób Zakaźnych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Bytomiu

lek. Tomasz Kłopotowski

Regionalny Ośrodek Ostrych Zatruć z Oddziałem Toksykologii Klinicznej Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu

prof. dr hab. n. med. Franciszek Kokot

Klinika Nefrologii, Endokrynologii i Chorób Przemiany Materii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr hab. n. med. Maciej Kondrusik

Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

prof. dr hab. n. med. Irena Krupka-Matuszczyk

Klinika Psychiatrii i Psychoterapii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr hab. n. med. Ewa Krzystanek

Klinika Neurologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr hab. n. med. Marek Krzystanek

Klinika Psychiatrii i Psychoterapii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Eugeniusz Józef Kucharz

Klinika Chorób Wewnętrznych i Reumatologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr n. med. Andrzej Kułach

Klinika Kardiologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr n. med. Andrzej Kurek

Oddział Geriatryczny, Szpital Powiatowy w Mikołowie

prof. dr hab. n. med. Sławomira Kyrcz-Krzemień

Klinika Hematologii i Transplantacji Szpiku Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr hab. n. med. Anna Lis-Święty

Klinika Dermatologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

lek. Radosław Marciniak

Katedra Anestezjologii, Intensywnej Terapii i Medycyny Ratunkowej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr hab. n. med. Włodzimierz Mazur

Oddział Kliniczny Chorób Zakaźnych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. med. Hanna Misiołek

Katedra Anestezjologii, Intensywnej Terapii i Medycyny Ratunkowej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Maciej Misiołek

Oddział Kliniczny Otorynolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr hab. n. med. Ewa Nowakowska-Duława

Klinika Gastroenterologii i Hepatologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr n. med. Barbara Oczko-Grzesik

Oddział Kliniczny Chorób Zakaźnych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Bogusław Okopień

Klinika Chorób Wewnętrznych i Farmakologii Klinicznej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Grzegorz Opala

Klinika Neurologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Sławomir Andrzej Pancewicz

Klinika Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

prof. dr hab. n. med. Władysław Pierzchała

Klinika Pneumonologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Monika Puzianowska-Kuźnicka

Zakład Geriatrii i Gerontologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

dr n. med. Jadwiga Pyszkowska

Poradnia Medycyny Paliatywnej, Samodzielny Publiczny Cenralny Szpital Kliniczny im. prof. K. Gibińskiego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Barbara Rogala

Klinika Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr n. med. Joanna Siuda

Klinika Neurologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr n. med. Mariusz Skowerski

Klinika Kardiologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr n. med. Barbara Sobala-Szczygieł

Oddział Kliniczny Chorób Zakaźnych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Bytomiu

lek. Marcin Sosnowski

Oddział Geriatrii, Centrum Zdrowia w Mikołowie

dr n. med. Dorota Strzałkowska

Klinika Chorób Wewnętrznych i Metabolicznych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr hab. n. med. Jan Szewieczek

Klinika Geriatrii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr hab. n. med. Maciej Świat

Wojewódzki Szpital Specjalistyczny nr 3, Rybnik

prof. dr hab. n. med. Marta Tanasiewicz

Katedra Stomatologii Zachowawczej z Endodoncją Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

dr n. med. Romuald Twardowski

Klinika Kardiologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Alicja Wiercińska-Drapało

Klinika Hepatologii i Nabytych Niedoborów Immunologicznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

prof. dr hab. n. med. Andrzej Witek

Klinika Ginekologii i Położnictwa Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Edward Wylęgała

Oddział Kliniczny Okulistyki Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

prof. dr hab. n. med. Jan E. Zejda

Katedra Epidemiologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

PRZEDMOWA

Napisanie przedmowy jest zawsze dużym wyzwaniem dla autora lub redaktora podręcznika. Jak bowiem na jednej stronie scharakteryzować zawartość blisko 1500 stron publikacji oraz przekonać, że są one warte przeczytania? To nieco przytłacza mimo świadomości, że przedmowa jest częścią książki zwykle pomijaną.

Pozwalam sobie zwrócić uwagę na dwie okoliczności. Po pierwsze, zdobywanie wiedzy medycznej jest czynnością, dla której nie istnieje ani forma dokonana czasownika, ani żaden określony rodzaj i ustalona liczba podręczników. Po drugie, o ile zadaniem większości podręczników medycznych jest przekazanie konkretnej dawki informacji, o tyle głównym celem „Vademecum medycyny wewnętrznej” jest pomoc lekarzowi w wykorzystaniu wiedzy wcześniej zdobytej – nie po to, aby zdać jakikolwiek egzamin (chociaż czemu nie?), ale by lepiej mógł sobie radzić w codziennej pracy, polegającej na pomocy choremu.

Chory, który zgłasza się zwykle z niecharakterystycznymi dolegliwościami i wykazuje liczne, nieswoiste objawy, stanowi dla lekarza nie lada wyzwanie. Odsyłanie go od specjalisty do specjalisty nie jest dobrym rozwiązaniem. Tym bardziej że w Polsce istnieje obecnie 41 specjalizacji „dwumodułowych”, 37 „jednomodułowych” i 8 dodatkowych. Do tego bliżej nieokreślona liczba przepisów regulujących, rozporządzeń i „pakietów”. Trudności w poruszaniu się w tym biurokratyczno-specjalistycznym gąszczu najprawdopodobniej legły u podstaw uruchomienia nowych kierunków studiów, jak np. coaching medyczny, które mają kształcić odpowiednich doradców i przewodników po skomplikowanym systemie służby zdrowia.

Ambicją autorów „Vademecum ...” jest przypomnienie niezmiennie obowiązującej w medycynie zasady, że rozpoznaje się wprawdzie choroby, ale leczy zawsze chorego, który jest psychosomatyczną jednością i może mieć wiele różnych schorzeń. Mottem książki mogą być natomiast słowa prof. Kornela Gibińskiego, że podstawą medycyny pozostaje niezmiennie rozum i serce lekarza. Wbrew coraz powszechniejszym wyobrażeniom, tych dwóch elementów nie zastąpi żadna liczba najdoskonalszych nawet przepisów i dyrektyw stworzonych przez genialnego organizatora, menadżera lub biznesmena. Podobnie jak żaden podręcznik nie zastąpi Nauczyciela. Inna sprawa, że sposób organizacji systemu ochrony zdrowia może czynić pracę lekarza bardziej wydajną lub przyczyniać się do marnowania środków. Warto przy tym uświadomić sobie, że znacznie bardziej skuteczne od leczenia jest zapobieganie chorobom, które z kolei nie jest możliwe bez czynnego udziału całego społeczeństwa. Wytrwałe głoszenie tej prawdy jest moralnym obowiązkiem każdego lekarza.

Powstanie podręcznika było inicjatywą Wydawnictwa Lekarskiego PZWL i nie byłoby możliwe bez nadzwyczajnego i życzliwego zaangażowania jego Zespołu Redakcyjnego na czele z panią redaktor Stellą Nowośnicką-Pawlitko. „Vademecum medycyny wewnętrznej” jest wspólnym dziełem kilkudziesięciu autorów, którzy zechcieli się podzielić swoim doświadczeniem i cierpliwie znosili prośby i uwagi redaktora. Im wszystkim oraz osobom, które w jakikolwiek sposób przyczyniły się do powstania tej książki, składam serdeczne podziękowania.

W imieniu całego zespołu twórców „Vademecum ...” pozwalam sobie wyrazić nadzieję, że sprosta ono oczekiwaniom jego inicjatorów i będzie przydatne dla wielu lekarzy oraz innych pracowników służby zdrowia, a pośrednio i bezpośrednio – także dla chorych, którzy niezmiennie pozostają celem medycyny.

prof. dr hab. n. med. Jan Duława

SPIS TREŚCI

Okładka

Tytułowa

Spis rozdziałów

Redakcyjna

Autorzy

Przedmowa

Wykaz najważniejszych skrótów

1. Wprowadzenie do medycyny klinicznej. Wybrane zagadnienia etyki lekarskiej

Jan Duława

1.1. Co to jest medycyna?

1.2. Wymagania wobec lekarza

1.2.1. Karta Lekarza

1.2.2. Zasady współpracy lekarza z przemysłem

1.2.3. Powiązania finansowe między lekarzami a przemysłem medycznym

2. Postępowanie z pacjentem ambulatoryjnym

Jan Duława

2.1. Okresowe badania stanu zdrowia

2.1.1. Okresowe badania stanu zdrowia osoby młodej

2.1.2. Okresowe badania stanu zdrowia osoby w średnim wieku

2.1.3. Okresowe badania stanu zdrowia u osób w starszym wieku

2.2. Badania przesiewowe

2.2.1. Rak sutka

2.2.2. Rak jelita grubego i odbytnicy

2.2.3. Rak szyjki macicy

2.2.4. Pozostałe nowotwory

2.2.5. Nadciśnienie tętnicze

2.2.6. Dyslipidemia

2.2.7. Cukrzyca

2.2.8. Osteoporoza

2.2.9. Inne schorzenia

2.3. Informacje dotyczące stylu życia

2.4. Trudny pacjent

3. Główne czynniki warunkujące zdrowie i najważniejsze czynniki ryzyka chorób

Jan Duława

3.1. Wprowadzenie

3.2. Prewencja pierwotna

3.3. Palenie papierosów

3.3.1. Rys historyczny

3.3.2. Epidemiologia

3.3.3. Interakcje dymu tytoniowego z lekami

3.3.4. Papierosy o zmniejszonej zawartości substancji smolistych i nikotyny (tzw. light)

3.3.5. Alternatywne sposoby palenia tytoniu

3.3.6. Papieros elektroniczny (e-papieros)

3.3.7. Zaprzestanie palenia

3.4. Nadużywanie alkoholu

3.4.1. Picie ryzykowne

3.4.2. Picie szkodliwe

3.4.3. Uzależnienie od alkoholu

3.4.4. Epidemiologia

3.4.5. Postępowanie z chorym nadużywającym alkoholu

3.4.6. Choroby wywołane przez alkohol

3.4.7. Podsumowanie

3.5. Aktywność fizyczna

3.5.1. Rodzaje wysiłku fizycznego i zalecenia dotyczące jego stosowania

3.5.2. Korzyści zdrowotne wysiłku fizycznego

3.5.3. Działania niepożądane wysiłku fizycznego

3.5.4. Podsumowanie

3.6. Ryzykowne zachowania seksualne

4. Epidemiologia – podstawowe zagadnienia

Jan E. Zejda

4.1. Rola epidemiologii w naukach medycznych

4.1.1. Definicja epidemiologii

4.1.2. Zadania epidemiologii

4.1.3. Podział epidemiologii

4.2. Badania epidemiologiczne

4.2.1. Epidemiologiczne badania opisowe

4.2.2. Epidemiologiczne badania analityczne

4.3. Ocena zależności przyczynowo-skutkowej w epidemiologii

4.4. Epidemiologia kliniczna

4.5. Dobra praktyka epidemiologiczna

5. Diagnostyka różnicowa najważniejszych objawów podmiotowych i przedmiotowych

Jan Duława, Anna Duława-Bułdak, Łukasz Bułdak

5.1. Bóle głowy

5.1.1. Określenie i epidemiologia

5.1.2. Podział kliniczny bólów głowy

5.1.3. Objawy i okoliczności alarmowe

5.1.4. Objawy, okoliczności oraz choroby towarzyszące sugerujące bóle głowy o poważnym rokowaniu

5.1.5. Uwagi końcowe

5.2. Bóle w klatce piersiowej

5.2.1. Przyczyny bólu w klatce piersiowej

5.2.2. Uwagi końcowe

5.3. Ból brzucha

5.3.1. Najczęstsze przyczyny ostrego bólu brzucha

5.3.2. Najczęstsze przyczyny przewlekłego bólu brzucha

5.3.3. Uwagi ogólne

5.3.4. Rozpoznanie różnicowe bólów brzucha

5.3.5. Objawy współistniejące z bólem brzucha

5.3.6. Badania laboratoryjne i obrazowe u chorego z bólem brzucha

5.3.7. Uwagi końcowe

5.4. Ból w okolicy lędźwiowej

5.4.1. Przyczyny

5.4.2. Objawy lub okoliczności alarmujące, sugerujące obecność choroby wymagającej pilnej interwencji lekarskiej

5.4.3. Objawy lub okoliczności towarzyszące, ułatwiające rozpoznanie różnicowe

5.4.4. Uwagi ogólne

5.4.5. Podsumowanie

5.5. Zawroty głowy i inne zaburzenia równowagi

5.5.1. Schemat różnicowania zaburzeń równowagi

5.5.2. Postępowanie

5.5.3. Przyczyny zawrotów głowy z uwzględnieniem towarzyszących objawów alarmowych

5.5.4. Cechy zawrotów głowy (vertigo) wskazujące na możliwe rozpoznania

5.5.5. Objawy towarzyszące wskazujące na możliwe rozpoznania

5.5.6. Okoliczności wskazujące na możliwe rozpoznania

5.5.7. Objawy współistniejące z zaburzeniem równowagi (dysequilibrium) wskazujące na możliwe rozpoznanie

5.5.8. Uczucie pustki w głowie (lightheadness)

5.5.9. Schemat diagnostyczny układowych zawrotów głowy (vertigo)

5.5.10. Uwagi końcowe

5.6. Omdlenie

5.6.1. Definicje

5.6.2. Przyczyny

5.6.3. Kolejność postępowania diagnostycznego

5.6.4. Uwagi końcowe

5.7. Gorączka

5.7.1. Najczęstsze przyczyny gorączek – wskazówki ułatwiające rozpoznanie

5.7.2. Uwagi końcowe

5.8. Zmęczenie

5.8.1. Rodzaje zmęczenia i jego przyczyny

5.8.2. Objawy towarzyszące zmęczeniu

5.8.3. Zespół przewlekłego zmęczenia

5.9. Powiększenie węzłów chłonnych (limfadenopatia)

5.9.1. Określenie

5.9.2. Przyczyny

5.9.3. Objawy alarmowe

5.9.4. Objawy i okoliczności mogące naprowadzić na rozpoznanie

5.9.5. Objawy towarzyszące, sugerujące rozpoznanie

5.9.6. Elementy, które należy uwzględnić w badaniu fizykalnym węzłów chłonnych

5.9.7. Uwagi końcowe

5.10. Obrzęki

5.10.1. Określenie

5.10.2. Przyczyny

5.10.3. Wstęp do rozpoznania różnicowego

5.10.4. Ustalenie (wykluczenie) chorób zagrażających życiu

5.10.5. Rozpoznanie różnicowe uwzględniające patofizjologię obrzęków

5.10.6. Uwagi końcowe

5.11. Duszności

5.11.1. Etiologia

5.11.2. Przyczyny duszności ostrej, wymagającej szybkiego wdrożenia leczenia

5.11.3. Objawy lub okoliczności towarzyszące duszności, wskazujące na choroby zagrażające życiu

5.11.4. Objawy lub okoliczności towarzyszące duszności przewlekłej wskazujące na możliwe rozpoznanie

5.11.5. Uwagi końcowe

5.12. Kaszel

5.12.1. Najczęstsze przyczyny kaszlu przewlekłego

5.12.2. Objawy alarmujące towarzyszące kaszlowi, które mogą sugerować chorobę zagrażającą życiu

5.12.3. Objawy lub okoliczności towarzyszące przewlekłemu kaszlowi sugerujące rozpoznanie

5.12.4. Uwagi końcowe

5.13. Nudności i wymioty

5.13.1. Przyczyny nudności i wymiotów

5.13.2. Objawy alarmowe towarzyszące nudnościom i wymiotom, wskazujące na chorobę, która może stanowić zagrożenie życia

5.13.3. Podstawowe zasady postępowania

5.13.4. Objawy i okoliczności towarzyszące ułatwiające rozpoznanie przyczyn nudności i wymiotów

5.13.5. Inne ważne okoliczności, które należy uwzględnić w rozpoznaniu różnicowym nudności i wymiotów

5.13.6. Uwagi końcowe

5.14. Zaparcia

5.14.1. Definicje

5.14.2. Przyczyny

5.14.3. Diagnostyka różnicowa zaparć

5.14.4. Uwagi końcowe

5.15. Biegunka

5.15.1. Określenie i epidemiologia

5.15.2. Podział i etiologia

5.15.3. Zasady postępowania z chorym z biegunką

5.15.4. Uwagi końcowe

5.16. Dysuria

5.16.1. Przyczyny

5.16.2. Objawy lub okoliczności towarzyszące, które mogą wskazywać na przyczynę dysurii

5.16.3. Uwagi końcowe

5.17. Zmniejszenie masy ciała

5.17.1. Definicja

5.17.2. Zamierzone zmniejszenie masy ciała

5.17.3. Niezamierzone zmniejszenie masy ciała

5.17.4. Objawy alarmowe u chorego z patologicznym zmniejszaniem masy ciała

5.17.5. Okoliczności lub objawy towarzyszące zmniejszeniu masy ciała, które mogą sugerować rozpoznanie (tab. 5.8)

5.17.6. Uwagi końcowe, rokowanie

5.18. Zwiększenie masy ciała

5.18.1. Przyczyny

5.18.2. Objawy wskazujące na możliwe przyczyny zwiększenia masy ciała

5.18.3. Okoliczności ułatwiające określenie przyczyny zwiększenia masy ciała

5.18.4. Objawy wskazujące na endokrynne przyczyny zwiększenia masy ciała

6. Interpretacja podstawowych badań laboratoryjnych i testów diagnostycznych

Jan Duława

6.1. Wprowadzenie

6.2. Pojęcie wyniku prawidłowego i nieprawidłowego

6.3. Diagnostyka laboratoryjna chorób układu sercowo-naczyniowego

6.3.1. Kinaza kreatynowa (CK)/kinaza fosfokreatynowa (CPK)

6.3.2. Troponiny

6.3.3. Peptydy natriuretyczne

6.4. Monitorowanie leczenia przeciwzakrzepowego i rozpoznawanie żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej

6.4.1. Czas protrombinowy (PT)

6.4.2. Czas częściowej tromboplastyny po aktywacji (aPTT)

6.4.3. Stężenie dimeru D

6.5. Morfologia krwi obwodowej

6.5.1. Erytrocyty (krwinki czerwone)

6.5.2. Stężenie hemoglobiny

6.5.3. Wartość hematokrytowa (hematokryt, Ht)

6.5.4. Retikulocyty

6.5.5. Leukocyty (krwinki białe)

6.5.6. Trombocyty (krwinki płytkowe, płytki krwi)

6.6. Gospodarka żelazowa

6.6.1. Stężenie żelaza w surowicy

6.6.2. Stężenie transferryny, całkowita zdolność wiązania żelaza (TIBC) i wysycenie transferryny

6.6.3. Stężenie ferrytyny

6.7. Białka krwi

6.7.1. Rozdział elektroforetyczny białek krwi

6.7.2. Białka ostrej fazy

6.8. Badania laboratoryjne w zakresie gospodarki węglowodanowej

6.8.1. Glukoza

6.8.2. Hemoglobina glikowana (HbA1c)

6.8.3. Fruktozamina (glikowana albumina)

6.8.4. Peptyd C

6.9. Gazometria i pulsoksymetria

6.9.1. Gazometria

6.9.2. Pulsoksymetria

6.10. Badania enzymatyczne (określające aktywność osoczową enzymów)

6.10.1. Aminotransferazy (transaminazy)

6.10.2. Gamma-glutamylotranspeptydaza (GGTP)

6.10.3. Fosfataza zasadowa (FZ)

6.10.4. Dehydrogenaza mleczanowa (LDH)

6.10.5. Amylaza

6.10.6. Lipaza

6.10.7. Fosfataza kwaśna (FK)

6.11. Bilirubina

6.12. Lipidy (tłuszczowce) krwi (cholesterol, triglicerydy)

6.12.1. Cholesterol

6.12.2. Triglicerydy (TG)

6.13. Wskaźniki czynności nerek

6.13.1. Stężenie kreatyniny w surowicy

6.13.2. Szacowana wielkość przesączania kłębuszkowego (eGFR)

6.13.3. Stężenie mocznika w surowicy

6.13.4. Stężenie kwasu moczowego w surowicy

6.13.5. Stężenie cystatyny C w surowicy

6.14. Badanie ogólne moczu

6.14.1. Sposób pobierania moczu

6.14.2. Sposoby badania moczu

6.14.3. Właściwości fizyczne moczu

6.15. Podstawowe badania hormonalne

6.15.1. Oś przysadkowo-tarczycowa

6.15.2. Oś przysadkowo-nadnerczowa

6.15.3. Układ renina–angiotensyna–aldosteron (RAA)

7. Resuscytacja krążeniowo-oddechowa

Hanna Misiołek, Radosław Marciniak, Przemysław Jałowiecki

7.1. Epidemiologia oraz rys historyczny

7.2. Resuscytacja krążeniowo-oddechowa osoby dorosłej

7.2.1. Podstawowe definicje

7.2.2. Nagłe zatrzymanie krążenia

7.2.3. Podstawowe zabiegi resuscytacyjne (Basic Life Support, BLS)

7.2.4. Zaawansowane zabiegi resuscytacyjne (Advanced Life Support, ALS)

7.2.5. Rozstrzygające czynności przedłużania życia

7.3. Algorytmy postępowania reanimacyjnego (ryc. 7.4)

7.4. Etyczne aspekty resuscytacji

7.5. Postępowanie w zadławieniu (foreign body airway obturation, FBAO)

8. Kardiologia

Mariusz Skowerski, Maciej Haberka, Zbigniew Gąsior, Andrzej Kułach, Romuald Twardowski, Ewa Jastrzębska-Maj

8.1. Podstawy diagnostyki

Mariusz Skowerski

8.1.1. Elektrokardiogram

8.1.2. Badanie echokardiograficzne

8.1.3. Koronarografia

8.2. Miażdżyca

Mariusz Skowerski

8.3. Choroba niedokrwienna serca (ChNS): stabilna, niestabilna, zawał i jego powikłania

Maciej Haberka, Zbigniew Gąsior

8.3.1. Definicja i klasyfikacja

8.3.2. Epidemiologia

8.3.3. Etiologia, patofizjologia i przyczyny ChNS

8.3.4. Stabilne zespoły wieńcowe

8.3.5. Dławica piersiowa stabilna

8.3.6. Dławica piersiowa mikronaczyniowa (sercowy zespół X)

8.3.7. Dławica piersiowa związana z mostkiem mięśniowym

8.3.8. Ostry zespół wieńcowy

8.3.9. Dławica naczynioskurczowa (odmienna, Prinzmetala)

8.3.10. Wstrząs kardiogenny

8.4. Zaburzenia rytmu serca oraz zaburzenia przewodzenia i automatyzmu

Andrzej Kułach, Zbigniew Gąsior

8.4.1. Nadkomorowe zaburzenia rytmu serca

8.4.2. Komorowe zaburzenia rytmu serca

8.4.3. Zaburzenia automatyzmu i przewodzenia

8.4.4. Podstawy elektroterapii

8.5. Stany zapalne

Romuald Twardowski

8.5.1. Infekcyjne zapalenie wsierdzia

8.5.2. Zapalenie mięśnia sercowego

8.5.3. Zapalenie osierdzia

8.6. Wady serca

Zbigniew Gąsior

8.6.1. Wady zastawkowe serca

8.6.2. Wady wrodzone serca

8.7. Przewlekła niewydolność serca

Zbigniew Gąsior, Romuald Twardowski

8.7.1. Definicja

8.7.2. Epidemiologia i etiologia

8.7.3. Patofizjologia

8.7.4. Diagnostyka

8.7.5. Leczenie

8.8. Omdlenia i hipotensja

Ewa Jastrzębska-Maj

8.8.1. Omdlenia

8.8.2. Hipotensja

8.9. Układ sercowo-naczyniowy w chorobach gruczołów dokrewnych

Ewa Jastrzębska-Maj

8.9.1. Choroby tarczycy

8.10. Choroby serca a cukrzyca

Ewa Jastrzębska-Maj

8.11. Choroby serca w okresie ciąży

Ewa Jastrzębska-Maj

8.11.1. Nadciśnienie tętnicze

8.11.2. Wady i choroby serca

9. Nadciśnienie tętnicze

Michał Holecki, Dorota Strzałkowska, Jan Duława

9.1. Wprowadzenie

9.2. Nadciśnienie tętnicze pierwotne

9.2.1. Definicja i klasyfikacja

9.2.2. Epidemiologia

9.2.3. Patogeneza

9.2.4. Diagnostyka i rozpoznanie

9.2.5. Przebieg i powikłania nadciśnienia tętniczego

9.2.6. Leczenie chorych na nadciśnienie tętnicze pierwotne

9.3. Nadciśnienie tętnicze wtórne

10. Alergia

Barbara Rogala

10.1. Wprowadzenie

10.2. Klasyczna klasyfikacja reakcji nadwrażliwości według Gella i Coombsa

10.2.1. Reakcja typu natychmiastowego (typ I)

10.2.2. Reakcja typu cytotoksycznego (typ II)

10.2.3. Reakcja typu kompleksów immunologicznych (typ III)

10.2.4. Reakcja typu komórkowego (typ IV)

10.3. Metody diagnostyczne stosowane w praktyce alergologicznej

10.3.1. Testy skórne

10.3.2. Oznaczanie stężeń IgE, tryptazy, inhibitora C1q dopełniacza oraz składowych dopełniacza w surowicy krwi

10.3.3. Narządowo swoiste próby prowokacyjne

10.3.4. Próby prowokacyjne w alergii pokarmowej

10.3.5. Próby prowokacyjne w alergii na leki

10.3.6. Testy ekspozycyjne w pokrzywce przewlekłej i obrzęku naczynioruchowym

10.3.7. Spirometria

10.3.8. Rynomanometria

10.4. Anafilaksja

10.4.1. Patogeneza

10.4.2. Przyczyny

10.4.3. Leczenie

10.4.4. Profilaktyka

10.5. Alergiczny nieżyt nosa (ANN)

10.5.1. Alergiczny nieżyt nosa okresowy

10.5.2. Alergiczny nieżyt nosa przewlekły

10.5.3. Leczenie

10.6. Astma oskrzelowa

10.6.1. Definicje

10.6.2. Występowanie

10.6.3. Przyczyny

10.6.4. Leczenie

10.7. Atopowe zapalenie skóry (AZS)

10.7.1. Przyczyny

10.7.2. Przebieg

10.7.3. Badania dodatkowe

10.7.4. Rokowanie

10.7.5. Leczenie

10.8. Pokrzywka

10.8.1. Postaci pokrzywki

10.8.2. Postępowanie diagnostyczne

10.8.3. Leczenie

10.8.4. Rokowanie

10.9. Obrzęk angioneurotyczny (obrzęk naczynionerwowy)

10.9.1. Rozpoznanie

10.9.2. Leczenie

10.9.3. Profilaktyka

10.10. Alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych

10.10.1. Czynniki etiologiczne

10.10.2. Objawy

10.10.3. Badania

10.10.4. Leczenie

10.11. Choroba posurowicza

10.11.1. Przyczyny

10.11.2. Objawy

10.11.3. Badania laboratoryjne

10.11.4. Leczenie

10.12. Swoista immunoterapia alergenowa (sITA)

10.12.1. Wskazania i przeciwwskazania

10.12.2. Bezpieczeństwo

10.13. Alergia na jad owadów błonkoskrzydłych

10.13.1. Diagnostyka

10.13.2. Profilaktyka

10.13.3. Leczenie

10.14. Podsumowanie

11. Hematologia

Grzegorz Helbig, Sławomira Kyrcz-Krzemień

11.1. Niedokrwistości

11.1.1. Definicja

11.1.2. Etiopatogeneza

11.1.3. Klasyfikacja niedokrwistości

11.1.4. Obraz kliniczny

11.1.5. Diagnostyka

11.2. Niedokrwistość z niedoboru żelaza

11.2.1. Definicja i epidemiologia

11.2.2. Etiologia

11.2.3. Diagnostyka

11.2.4. Leczenie

11.3. Niedokrwistości megaloblastyczne

11.3.1. Definicja i epidemiologia

11.3.2. Etiologia

11.3.3. Diagnostyka

11.3.4. Leczenie

11.4. Niedokrwistość chorób przewlekłych

11.4.1. Definicja i epidemiologia

11.4.2. Etiologia

11.4.3. Diagnostyka

11.4.4. Leczenie

11.5. Niedokrwistości hemolityczne

11.5.1. Definicja i epidemiologia

11.5.2. Etiologia

11.5.3. Diagnostyka

11.5.4. Leczenie

11.6. Niedokrwistości aplastyczne

11.6.1. Definicja i epidemiologia

11.6.2. Etiologia

11.6.3. Diagnostyka

11.6.4. Leczenie

11.7. Chłoniak Hodgkina (Hodgkin disease, HD)

11.7.1. Definicja i epidemiologia

11.7.2. Etiologia

11.7.3. Obraz kliniczny

11.7.4. Rozpoznanie

11.7.5. Różnicowanie

11.7.6. Schemat postępowania diagnostycznego

11.7.7. Czynniki prognostyczne

11.7.8. Leczenie

11.7.9. Przebieg choroby i rokowanie

11.8. Nowotwory limfoidalne

11.8.1. Klasyfikacja nowotworów limfoidalnych (tab. 11.1)

11.9. Chłoniaki nieziarnicze (non-Hodgkin lymphomas, NHL)

11.9.1. Definicja i epidemiologia

11.9.2. Etiologia

11.9.3. Chłoniaki o powolnym przebiegu

11.9.4. Chłoniaki o przebiegu agresywnym

11.9.5. Chłoniaki o przebiegu bardzo agresywnym

11.9.6. Diagnostyka nowotworów układu chłonnego

11.9.7. Czynniki prognostyczne i rokowanie

11.9.8. Ogólne zasady leczenia chłoniaków nieziarniczych

11.10. Zespoły mielodysplastyczne (myelodysplastic syndrome, MDS)

11.10.1. Definicja i epidemiologia

11.10.2. Etiologia

11.10.3. Klasyfikacja MDS (WHO 2008)

11.10.4. Kryteria diagnostyczne

11.10.5. Systemy rokownicze

11.10.6. Rozpoznanie różnicowe

11.10.7. Leczenie

11.11. Ostre białaczki (acute leukemias, AL)

11.11.1. Definicja

11.11.2. Obraz kliniczny

11.11.3. Diagnostyka

11.12. Ostre białaczki szpikowe (acute myeloid leukemias, AML)

11.12.1. Epidemiologia

11.12.2. Etiologia

11.12.3. Podział ostrych białaczek szpikowych według WHO 2008 (wersja skrócona)

11.12.4. Diagnostyka

11.12.5. Czynniki prognostyczne w AML (według grupy brytyjskiej)

11.12.6. Obraz kliniczny

11.13. Ostre białaczki limfoblastyczne (acute lymphoblastic leukemias, ALL)

11.13.1. Epidemiologia

11.13.2. Etiologia

11.13.3. Podział ostrych białaczek limfoblastycznych według WHO (wersja skrócona)

11.13.4. Diagnostyka

11.13.5. Czynniki prognostyczne w ALL (tab. 11.3)

11.13.6. Obraz kliniczny

11.14. Leczenie ostrych białaczek

11.14.1. Ogólne zasady leczenia ostrych białaczek

11.14.2. Leczenie ostrych białaczek szpikowych

11.14.3. Leczenie ostrych białaczek limfoblastycznych

11.15. Przewlekła białaczka limfocytowa (chronic lymphocytic leukemia, CLL)

11.15.1. Definicja i epidemiologia

11.15.2. Etiologia

11.15.3. Objawy kliniczne

11.15.4. Kryteria diagnostyczne

11.15.5. Stadia zaawansowania klinicznego

11.15.6. Czynniki prognostyczne

11.15.7. Leczenie

11.16. Białaczka włochatokomórkowa (hairy cell leukemia, HCL)

11.16.1. Definicja i epidemiologia

11.16.2. Etiologia

11.16.3. Obraz kliniczny

11.16.4. Diagnostyka

11.16.5. Leczenie

11.17. Białaczka z dużych ziarnistych limfocytów T (T-cell large granular leukemia, T-LGL)

11.17.1. Definicja i epidemiologia

11.17.2. Etiologia

11.17.3. Obraz kliniczny

11.17.4. Diagnostyka

11.17.5. Leczenie

11.18. Szpiczak plazmocytowy (multiple myeloma, MM)

11.18.1. Definicja i epidemiologia

11.18.2. Etiologia

11.18.3. Obraz kliniczny

11.18.4. Kryteria diagnostyczne

11.18.5. Badania diagnostyczne

11.18.6. Czynniki prognostyczne

11.18.7. Czynniki ryzyka cytogenetycznego

11.18.8. Leczenie

11.19. Nowotwory mieloproliferacyjne (myeloproliferative neoplasms, MPN)

11.19.1. Wprowadzenie

11.19.2. Klasyfikacja nowotworów mieloproliferacyjnych według WHO 2008 (tab. 11.5)

11.20. Przewlekła białaczka szpikowa (chronic myeloid leukemia, CML)

11.20.1. Wprowadzenie i epidemiologia

11.20.2. Etiologia

11.20.3. Obraz kliniczny

11.20.4. Badania diagnostyczne – laboratoryjne

11.20.5. Przebieg kliniczny

11.20.6. Czynniki prognostyczne

11.20.7. Kryteria odpowiedzi na leczenie

11.20.8. Leczenie

11.21. Nowotwory mieloproliferacyjne Filadelfia-ujemne

11.21.1. Etiopatogeneza

11.21.2. Czerwienica prawdziwa (polycythemia vera, PV)

11.21.3. Nadpłytkowość samoistna (essential thrombocythemia, ET)

11.21.4. Pierwotne włóknienie szpiku (primary myelofibrosis, PMF)

11.21.5. Przewlekła białaczka neutrofilowa (chronic neutrophilic leukemia, CNL)

11.21.6. Przewlekła białaczka eozynofilowa inaczej nieokreślona (chronic eosinophilic leukemia – not otherwise specified, CEL-NOS)

11.21.7. Mastocytoza systemowa

11.21.8. Nowotwory mieloproliferacyjne niesklasyfikowane

11.22. Przeszczepianie komórek krwiotwórczych

11.22.1. Układ zgodności tkankowej HLA

11.22.2. Dobór dawcy rodzinnego

11.22.3. Dobór dawcy niespokrewnionego

11.22.4. Pozostałe kryteria doboru dawcy

11.22.5. Procedura przeszczepienia komórek macierzystych

11.22.6. Autologiczne przeszczepienie komórek krwiotwórczych (AHSCT)

11.22.7. Allogeniczne przeszczepienie komórek krwiotwórczych (AlloHSCT)

11.22.8. Przeciwwskazania do przeszczepienia komórek krwiotwórczych

11.22.9. Powikłania po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych

11.23. Zaburzenia hemostazy

11.23.1. Podstawowe testy diagnostyczne

11.23.2. Interpretacja wyników badań układu krzepnięcia

11.24. Choroba von Willebranda

11.24.1. Wprowadzenie i epidemiologia

11.24.2. Klasyfikacja

11.24.3. Obraz kliniczny

11.24.4. Leczenie

11.25. Hemofilia A i B

11.25.1. Wprowadzenie i epidemiologia

11.25.2. Obraz kliniczny

11.25.3. Leczenie

11.26. Hemofilia nabyta (acquired haemophilia, AH)

11.26.1. Wprowadzenie i epidemiologia

11.26.2. Przyczyny

11.26.3. Obraz kliniczny

11.26.4. Badania diagnostyczne

11.26.5. Leczenie

11.27. Pierwotna małopłytkowość immunologiczna (immune thrombocytopenic purpura, ITP)

11.27.1. Wprowadzenie i epidemiologia

11.27.2. Objawy kliniczne

11.27.3. Rozpoznanie

11.27.4. Leczenie

11.28. Trombofilia

11.28.1. Wywiad i obraz kliniczny sugerujące trombofilię

11.28.2. Przyczyny

11.28.3. Profilaktyka i leczenie

11.29. Leczenie przeciwkrzepliwe

11.29.1. Heparyny

11.29.2. Doustne antykoagulanty

11.29.3. Nowe leki przeciwkrzepliwe

12. Reumatologia i angiologia

Eugeniusz Józef Kucharz

12.1. Wprowadzenie

12.2. Podstawowe badania

12.3. Układowe choroby tkanki łącznej

12.3.1. Reumatoidalne zapalenie stawów

12.3.2. Młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów

12.3.3. Toczeń rumieniowaty układowy

12.3.4. Twardzina układowa

12.3.5. Idiopatyczna miopatia zapalna

12.3.6. Zapalenia naczyń

12.4. Spondyloartropatie seronegatywne

12.4.1. Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa

12.4.2. Łuszczycowe zapalenie stawów

12.5. Borelioza (choroba z Lyme)

12.6. Choroby wywołane przez kryształy

12.6.1. Dna moczanowa

12.6.2. Dna rzekoma

12.7. Objawy reumatyczne w przebiegu zakażenia wirusem HIV

12.8. Zasady rehabilitacji chorych na choroby reumatyczne

13. Endokrynologia

Tomasz Bednarczuk, Iwona Bojar, Aneta Jańczyk, Edward Franek, Michał Holecki, Franciszek Kokot, Monika Puzianowska-Kuźnicka

13.1. Choroby przysadki

Edward Franek, Franciszek Kokot

13.1.1. Wstęp

13.1.2. Niedoczynność przedniego płata przysadki

13.1.3. Moczówka prosta

13.1.4. Guzy przysadki

13.2. Choroby tarczycy

Edward Franek

13.2.1. Wstęp

13.2.2. Diagnostyka chorób tarczycy

13.2.3. Wole

13.2.4. Wole proste

13.2.5. Wole guzkowe (guzki tarczycy) nietoksyczne

13.2.6. Wole guzkowe (guzki tarczycy) toksyczne

13.2.7. Nadczynność tarczycy

13.2.8. Niedoczynność tarczycy

13.2.9. Zapalenia tarczycy

13.2.10. Rak tarczycy

13.3. Choroby przytarczyc

Michał Holecki

13.3.1. Wstęp

13.3.2. Nadczynność przytarczyc

13.3.3. Niedoczynność przytarczyc

13.3.4. Rzekoma niedoczynność przytarczyc

13.4. Choroby nadnerczy

Tomasz Bednarczuk, Aneta Jańczyk

13.4.1. Wstęp

13.4.2. Pierwotna niedoczynność kory nadnerczy (pierwotna NKN)

13.4.3. Zespół Cushinga

13.4.4. Choroby nadnerczy z zaburzeniami wydzielania mineralokortykosteroidów

13.4.5. Choroby spowodowane nadmiernym wydzielaniem androgenów

13.4.6. Przypadkowo wykryty guz nadnercza (incydentaloma nadnercza)

13.4.7. Rak kory nadnercza

13.4.8. Guz chromochłonny (phaeochromocytoma)

13.5. Męski układ rozrodczy

Iwona Bojar

13.5.1. Wstęp

13.5.2. Hipogonadyzm

13.5.3. Ginekomastia

13.6. Zaburzenia endokrynne w okresie ciąży

Iwona Bojar

13.6.1. Ciąża a choroby przysadki

13.6.2. Ciąża a choroby nadnerczy

13.6.3. Ciąża a choroby tarczycy

13.7. Guzy neuroendokrynne

Edward Franek

13.7.1. Wstęp

13.7.2. Guzy neuroendokrynne czynne hormonalnie

13.8. Endokrynologia starzenia się

Monika Puzianowska-Kuźnicka

13.8.1. Melatonina

13.8.2. Hormon wzrostu (GH)

13.8.3. Hormony tarczycy

13.8.4. Parathormon, kalcytonina, witamina D

13.8.5. Insulina

13.8.6. Kortyzol

13.8.7. DHEA i DHEAS

13.8.8. Estrogeny

13.8.9. Testosteron

13.9. Otyłość

Michał Holecki

13.9.1. Definicja i diagnostyka otyłości

13.9.2. Epidemiologia otyłości

13.9.3. Etiologia otyłości

13.9.4. Główne powikłania otyłości

13.9.5. Leczenie otyłości

14. Zaburzenia przemiany materii – cukrzyca

Władysław Grzeszczak

14.1. Wprowadzenie

14.2. Definicja cukrzycy

14.3. Rozpoznanie cukrzycy

14.4. Czynniki ryzyka rozwoju cukrzycy

14.5. Badania, które należy wykonać w razie podejrzenia cukrzycy

14.6. Nazewnictwo stanów hiperglikemicznych

14.7. Różnicowanie między cukrzycą typu 1 i typu 2

14.8. Cukrzyca typu LADA

14.9. Cukrzyca monogenowa

14.10. Patogeneza cukrzycy typu 1

14.11. Patogeneza cukrzycy typu 2

14.12. Zmiany czynnościowe i morfologiczne u chorych na cukrzycę

14.13. Zapobieganie rozwojowi cukrzycy typu 1

14.14. Zapobieganie rozwojowi cukrzycy typu 2

14.15. Cele leczenia chorego na cukrzycę

14.16. Kryteria wyrównania gospodarki węglowodanowej (po uwzględnieniu wyżej wymienionych uwag według Zaleceń PTD, 2015)

14.17. Kryteria wyrównania gospodarki lipidowej (według Zaleceń PTD 2015)

14.18. Kryteria wyrównania ciśnienia tętniczego (według Zaleceń PTD 2015)

14.19. Elementy leczenia chorego na cukrzycę (według Zaleceń PTD 2015)

14.19.1. Leczenie niefarmakologiczne cukrzycy

14.19.2. Leczenie farmakologiczne

14.20. Problem hipoglikemii u chorych na cukrzycę

14.21. Postępowanie psychologiczne z chorymi na cukrzycę

14.22. Ostre powikłania hiperglikemiczne

14.22.1. Kwasica ketonowa

14.22.2. Stan hiperglikemiczno-hipermolalny

14.22.3. Kwasica mleczanowa

14.23. Przewlekłe powikłania cukrzycy

14.23.1. Retinopatia cukrzycowa

14.23.2. Cukrzycowa choroba nerek

14.23.3. Neuropatia cukrzycowa

14.23.4. Zespół stopy cukrzycowej

14.23.5. Powikłania sercowo-naczyniowe

14.24. Zasady leczenia nadciśnienia tętniczego u chorych na cukrzycę

14.25. Zaburzenia lipidowe u chorych na cukrzycę i ich leczenie

14.25.1. Leczenie niefarmakologiczne dyslipidemii u chorych na cukrzycę

14.25.2. Leczenie farmakologiczne dyslipidemii u chorych na cukrzycę

14.26. Leczenie przeciwpłytkowe u chorych na cukrzycę

14.27. Cukrzyca w okresie ciąży

14.27.1. Antykoncepcja

14.27.2. Model opieki nad ciężarną chorą na cukrzycę

14.27.3. Kryteria rozpoznania i klasyfikacja hiperglikemii po raz pierwszy rozpoznanej w ciąży

14.27.4. Wielodyscyplinarne, zintegrowane postępowanie w cukrzycy przedciążowej i hiperglikemii w okresie ciąży

14.28. Zasady przygotowania chorego na cukrzycę do zabiegu chirurgicznego

14.28.1. Postępowanie w okresie przed planowym zabiegiem chirurgicznym

14.28.2. Postępowanie w dniu zabiegu chirurgicznego

14.28.3. Postępowanie w okresie pooperacyjnym

14.28.4. Zabiegi ze wskazań nagłych

14.29. Szczepienia ochronne chorych na cukrzycę

14.30. Leczenie chorych na cukrzycę powyżej 65. roku życia

14.30.1. Leczenie farmakologiczne chorych na cukrzycę w wieku powyżej 65 lat

14.31. Zalecenia dotyczące aktywności zawodowej chorych na cukrzycę (według PTD 2015)

14.32. Opieka diabetologiczna w instytucjach penitencjarnych

15. Nefrologia

Jan Duława

15.1. Przewlekła choroba nerek

15.1.1. Określenia i epidemiologia

15.1.2. Przyczyny

15.1.3. Patogeneza

15.1.4. Podstawowe zasady postępowania

15.1.5. Zapobieganie progresji PChN

15.1.6. PChN jako czynnik ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego

15.1.7. Ostry zespół wieńcowy (OZW) u chorego na PChN

15.1.8. Podstawowe zalecenia dietetyczne dla chorych na PChN

15.1.9. Leczenie nerkozastępcze

15.2. Ostre uszkodzenie/niewydolność nerek

15.2.1. Definicja

15.2.2. Epidemiologia

15.2.3. Przyczyny i podział kliniczny AKI

15.2.4. Czynniki ryzyka AKI

15.2.5. Rozpoznanie

15.2.6. Leczenie

15.3. Choroby kłębuszków nerkowych (glomerulopatie)

15.3.1. Zespoły kliniczne, pod jakimi występują choroby kłębuszków nerkowych

15.3.2. Rozpoznanie różnicowe

15.3.3. Zasady leczenia glomerulopatii

15.3.4. Podsumowanie

15.4. Cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek (CŚZN)

15.4.1. Ostre cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek (OCŚZN)

15.4.2. Przewlekłe cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek (PCŚZN)

15.5. Torbiele nerek

15.5.1. Torbiele nerek proste

15.5.2. Nabyta torbielowatość nerek

15.5.3. Zwyrodnienie torbielowate nerek

15.5.4. Leczenie

15.6. Zakażenia układu moczowego

15.6.1. Określenia

15.6.2. Epidemiologia

15.6.3. Podział kliniczny ZUM

15.6.4. Etiologia ZUM

15.6.5. Obraz kliniczny

15.7. Kamica moczowa

15.7.1. Epidemiologia

15.7.2. Czynniki ryzyka kamicy moczowej

15.7.3. Objawy kliniczne

15.7.4. Badania dodatkowe

15.7.5. Leczenie

16. Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej

Jan Duława, Michał Holecki, Anna Duława-Bułdak

16.1. Uwagi ogólne

16.2. Pojęcie molalności, molarności i efektywnej molalności

16.3. Odwodnienie i hipowolemia

16.3.1. Hipowolemia izotoniczna

16.3.2. Hipowolemia hipotoniczna

16.3.3. Hipowolemia hipertoniczna

16.4. Stany przewodnienia

16.4.1. Przewodnienie hipertoniczne i hipotoniczne

16.4.2. Przewodnienie izotoniczne

16.5. Zaburzenia gospodarki sodowej

16.5.1. Uwagi ogólne

16.5.2. Hiponatremia

16.5.3. Hipernatremia

16.6. Przemiana chloru

16.7. Zaburzenia gospodarki potasowej

16.7.1. Uwagi ogólne

16.7.2. Hipokaliemia

16.7.3. Hiperkaliemia

16.8. Zaburzenia gospodarki wapniowej

16.8.1. Uwagi ogólne

16.8.2. Hiperkalcemia

16.8.3. Hipokalcemia

16.9. Zaburzenia gospodarki fosforowej

16.9.1. Uwagi ogólne

16.9.2. Hipofosfatemia

16.9.3. Hiperfosfatemia

16.10. Przemiana magnezu

16.10.1. Hipomagnezemia

16.10.2. Hipermagnezemia

16.11. Zaburzenia gospodarki kwasowo-zasadowej

16.11.1. Uwagi ogólne

16.11.2. Rozpoznanie różnicowe zaburzeń gospodarki kwasowo-zasadowej

16.11.3. Kwasice nieoddechowe (metaboliczne)

16.11.4. Kwasica oddechowa

16.11.5. Zasadowica nieoddechowa

16.11.6. Zasadowica oddechowa

17. Wybrane metaboliczne choroby kości

Michał Holecki

17.1. Osteoporoza

17.1.1. Definicja i epidemiologia osteoporozy

17.1.2. Podział osteoporozy

17.1.3. Badania densytometryczne (pomiar BMD) metodą DXA w osteoporozie

17.1.4. Diagnostyka osteoporozy

17.1.5. Diagnostyka różnicowa osteoporozy

17.1.6. Leczenie chorych na osteoporozę

17.2. Osteomalacja

17.2.1. Definicja i etiologia osteomalacji

17.2.2. Obraz kliniczny osteomalacji

17.2.3. Rozpoznanie osteomalacji

17.2.4. Leczenie osteomalacji

17.3. Osteodystrofia

17.3.1. Definicja i rodzaje osteodystrofii

17.3.2. Diagnostyka osteodystrofii

17.3.3. Leczenie osteodystrofii

18. Podstawy geriatrii

Jan Szewieczek, Agnieszka Batko-Szwaczka, Andrzej Kurek, Marcin Sosnowski

18.1. Wprowadzenie do zagadnień geriatrycznych

Jan Szewieczek

18.1.1. Fizjologia i patofizjologia okresu starzenia

18.1.2. Epidemiologia geriatryczna

18.1.3. Symptomatologia i przebieg chorób w starszym wieku

18.1.4. Diagnostyka geriatryczna

18.1.5. Ogólne zasady postępowania geriatrycznego

18.1.6. Powikłania jatrogenne

18.2. Zespół słabości

Agnieszka Batko-Szwaczka

18.2.1. Określenie

18.2.2. Epidemiologia

18.2.3. Etiologia i patogeneza

18.2.4. Objawy i rozpoznanie

18.2.5. Postępowanie

18.2.6. Profilaktyka

18.3. Majaczenie

Jan Szewieczek

18.3.1. Określenie

18.3.2. Epidemiologia

18.3.3. Etiologia i patofizjologia

18.3.4. Objawy i rozpoznanie

18.3.5. Postępowanie

18.3.6. Profilaktyka

18.4. Zaburzenia równowagi i upadki

Andrzej Kurek, Marcin Sosnowski

18.4.1. Określenie

18.4.2. Epidemiologia

18.4.3. Etiologia i patofizjologia

18.4.4. Objawy i rozpoznanie

18.4.5. Postępowanie

18.4.6. Profilaktyka

18.5. Nietrzymanie moczu

Jan Szewieczek

18.5.1. Określenie

18.5.2. Epidemiologia

18.5.3. Etiologia i patogeneza

18.5.4. Objawy i rozpoznanie

18.5.5. Postępowanie

18.5.6. Profilaktyka

18.6. Nietrzymanie stolca

Jan Szewieczek

18.6.1. Określenie

18.6.2. Epidemiologia

18.6.3. Etiologia i patofizjologia

18.6.4. Objawy i rozpoznanie

18.6.5. Postępowanie

18.6.6. Profilaktyka

18.7. Polipragmazja

Jan Szewieczek

18.7.1. Określenie

18.7.2. Epidemiologia

18.7.3. Etiologia i patofizjologia

18.7.4. Objawy i rozpoznanie

18.7.5. Profilaktyka i postępowanie

19. Choroby neurologiczne

Grzegorz Opala, Maciej Świat, Ewa Krzystanek, Joanna Siuda, Agnieszka Gorzkowska, Magdalena Boczarska-Jedynak, Maria Flak

19.1. Wprowadzenie

Grzegorz Opala

19.2. Choroby naczyniowe mózgu

Maciej Świat

19.2.1. Definicja

19.2.2. Epidemiologia

19.2.3. Etiologia i patofizjologia

19.2.4. Objawy

19.2.5. Postępowanie w ostrej fazie

19.2.6. Profilaktyka

19.3. Padaczka

Ewa Krzystanek

19.3.1. Definicje

19.3.2. Rodzaje napadów padaczkowych

19.3.3. Epidemiologia

19.3.4. Etiologia

19.3.5. Diagnostyka

19.3.6. Leczenie

19.3.7. Problemy społeczne

19.3.8. Podsumowanie

19.4. Zaburzenia pamięci i otępienie

Joanna Siuda

19.4.1. Fizjologiczne zmiany pamięci związane z wiekiem

19.4.2. Otępienie

19.4.3. Choroba Alzheimera

19.4.4. Podsumowanie

19.5. Parkinsonizm i drżenie

Agnieszka Gorzkowska

19.5.1. Parkinsonizm

19.5.2. Drżenie

19.6. Stwardnienie rozsiane

Ewa Krzystanek

19.6.1. Definicja

19.6.2. Epidemiologia

19.6.3. Etiopatogeneza

19.6.4. Rozpoznanie

19.6.5. Objawy choroby

19.6.6. Różnicowanie

19.6.7. Leczenie

19.6.8. Problemy społeczne

19.6.9. Podsumowanie

19.7. Zaburzenia snu

Magdalena Boczarska-Jedynak

19.7.1. Najczęstsze rodzaje zaburzeń snu

19.7.2. Zespół bezdechów podczas snu (sleep apnea syndrome, SAS)

19.7.3. Podsumowanie

19.8. Choroby nerwowo-mięśniowe

Maria Flak

19.8.1. Miastenia rzekomoporaźna

19.8.2. Zespół paraneoplastyczny Lamberta–Eatona

19.8.3. Polineuropatie i neuropatie w chorobach wewnętrznych

19.9. Encefalopatia Hashimoto

Ewa Krzystanek

19.9.1. Definicja

19.9.2. Etiologia

19.9.3. Epidemiologia

19.9.4. Objawy i przebieg

19.9.5. Diagnostyka

19.9.6. Leczenie

19.9.7. Podsumowanie

19.10. Paraneoplastyczne zespoły neurologiczne

Maria Flak

19.10.1. Definicja

19.10.2. Etiologia

19.10.3. Objawy

19.10.4. Leczenie

20. Elementy psychiatrii w praktyce internistycznej

Irena Krupka-Matuszczyk, Marek Krzystanek

20.1. Wprowadzenie

20.2. Epidemiologia schorzeń psychiatrycznych

20.3. Czynniki wpływające na zdrowie psychiczne

20.4. Zasady badania psychiatrycznego

20.5. Główne zaburzenia psychiatryczne w praktyce lekarza podstawowej opieki zdrowotnej [2, 12]

20.5.1. Zaburzenia depresyjne (F 32)

20.5.2. Mania (F 30)

20.5.3. Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD, F 31)

20.5.4. Zaburzenia lękowe (F 40–F 48)

20.5.5. Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (F 42)

20.5.6. Reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne (F 43)

20.5.7. Zaburzenia adaptacyjne (F 43.2)

20.5.8. Ostra reakcja na stres (F 43.0)

20.5.9. Zaburzenia dysocjacyjne (konwersyjne) (F 44)

20.5.10. Zaburzenia psychiczne występujące pod postacią somatyczną (F 45)

20.6. Postępowanie lekarskie z chorym wyniszczonym lub umierającym

20.7. Przeżywanie żałoby (F 43.2)

20.8. Terapia osoby uzależnionej od środków psychoaktywnych

20.8.1. Ostre zatrucie alkoholem (F 10.0)

20.8.2. Picie szkodliwe (F 10.1)

20.8.3. Uzależnienie od alkoholu (F 10.2)

20.8.4. Psychozy alkoholowe

20.8.5. Zaburzenia psychiczne i zachowania spowodowane zażywaniem opiatów (F 11), kanabinoli (F 12), substancji halucynogennych (F 16), leków nasennych i uspokajających (F 13), paleniem papierosów (F 17), wdychaniem lotnych rozpuszczalników (F 18) oraz przyjmowaniem substancji niesklasyfikowanych (dopalaczy, pigułek gwałtu)

20.9. Zaburzenia snu (G 47, F 51)

20.9.1. Parasomnie

20.9.2. Najczęściej rozpoznawane zaburzenia w czasie snu

20.9.3. Terapia zaburzeń snu

20.10. Zaburzenia psychosomatyczne

20.10.1. Zaburzenia somatyzacyjne z somatyzacją (F 45.0)

20.10.2. Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną, niezróżnicowane (F 45.1)

20.10.3. Zaburzenia hipochondryczne (F 45.2)

20.10.4. Zaburzenia wegetatywne występujące pod postacią somatyczną (F 45.3)

20.10.5. Uporczywe bóle psychogenne (F 45.4)

20.10.6. Inne zaburzenia występujące pod postacią somatyczną (F 45.8)

20.11. Psychiatria konsultacyjna

20.11.1. Podstawowe zasady (kontaktu) badania pacjenta

20.11.2. Zaburzenia psychiczne związane z występowaniem choroby somatycznej według ICD-10

20.12. Zaburzenia psychotyczne (F 20–F 29)

20.12.1. Zaburzenia schizofreniczne (F 20)

20.12.2. Zaburzenia schizotypowe (F 21)

20.12.3. Uporczywe zaburzenia urojeniowe (F 22)

20.12.4. Ostre przemijające zaburzenia psychotyczne (F 23)

20.12.5. Zaburzenia schizoafektywne (F 25)

20.13. Zaburzenia lękowe i inne nerwicowe (F 40–F 44)

20.13.1. Zaburzenia lękowe w postaci fobii

20.13.2. Lęk paniczny

20.13.3. Zaburzenia lękowe uogólnione

20.13.4. Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

20.13.5. Zaburzenia adaptacyjne

20.13.6. Zaburzenia dysocjacyjne

20.13.7. Zaburzenia somatotroficzne (F 45)

20.14. Zaburzenia behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi (F 50–F 54)

20.14.1. Zaburzenia odżywiania

20.15. Stany nagłe

20.15.1. Samobójstwo i próba samobójcza

20.15.2. Samouszkodzenie

20.15.3. Pobudzenie i agresja w stosunku do otoczenia

20.16. Otępienie – rodzaje i leczenie

20.16.1. Zaburzenia psychiczne w otępieniu

20.16.2. Przymglenie świadomości

20.16.3. Majaczenie

20.16.4. Zamroczenie (stan pomroczny)

20.16.5. Zespół splątaniowy (splątanie)

20.16.6. Psychozy paranoidalne

20.16.7. Problemy społeczne w otępieniu osób w wieku podeszłym

20.17. Bóle głowy w zaburzeniach psychicznych

20.18. Podwójna diagnoza

20.19. Leki psychotropowe stosowane w leczeniu zaburzeń psychicznych

20.19.1. Leki przeciwpsychotyczne, neuroleptyki

20.19.2. Leki przeciwdepresyjne, tymoleptyki

20.19.3. Leki przeciwlękowe i nasenne

20.19.4. Nadużycie leków

20.19.5. Leki nasenne niebenzodiazepinowe

20.19.6. Stabilizatory nastroju, leki normotymiczne

20.19.7. Leki prokognitywne i nootropowe

20.19.8. Środki psychostymulujące, pobudzające

20.19.9. Pozafarmakologiczne metody terapii biologicznej

21. Okulistyka

Edward Wylęgała

21.1. Anatomia stosowana narządu wzroku

21.2. Badanie okulistyczne

21.3. Wady refrakcji

21.4. Suche oko

21.5. Wytrzeszcz gałki ocznej

21.6. Choroby powierzchni oka

21.7. Choroby rogówki i spojówki

21.8. Przeszczepienie rogówki

21.9. Zaćma (cataracta)

21.10. Jaskra

21.11. Choroby błony naczyniowej

21.12. Choroby siatkówki

21.13. Choroby nerwu wzrokowego

21.14. Stany nagłe w okulistyce

22. Zatrucia w praktyce internistycznej

Tomasz Kłopotowski

22.1. Toksykologia kliniczna

22.1.1. Wiadomości ogólne

22.1.2. Toksykokinetyka

22.1.3. Ogólne zasady rozpoznawania ostrych zatruć

22.1.4. Toksydromy

22.1.5. Badania toksykologiczne

22.1.6. Ogólne zasady leczenia ostrych zatruć

22.2. Toksykologia szczegółowa

22.2.1. Zatrucia lekami

22.2.2. Zatrucia alkoholami

22.2.3. Zatrucia gazami

22.2.4. Zatrucia narkotykami i substancjami psychoaktywnymi

22.2.5. Zatrucia węglowodorami i wybranymi insektycydami

22.2.6. Zatrucia grzybami

22.2.7. Zatrucia roślinami i jadami zwierząt

23. Choroby kobiece w praktyce internistycznej

Andrzej Witek

23.1. Badanie ginekologiczne

23.1.1. Wywiad ginekologiczno-położniczy

23.1.2. Badanie przedmiotowe

23.2. Zaburzenia cyklu miesiączkowego

23.2.1. Brak miesiączki

23.2.2. Obfite i nieregularne miesiączkowanie

23.2.3. Krwawienia po menopauzie

23.2.4. Bolesne miesiączkowanie

23.3. Nowotwory łagodne narządu płciowego

23.3.1. Polipy trzonu i szyjki macicy

23.3.2. Mięśniaki macicy

23.4. Zakażenia żeńskich narządów płciowych

23.4.1. Choroby zapalne sromu (vulvitis)

23.4.2. Zapalenie gruczołu przedsionkowego większego – zapalenie gruczołu Bartholina, ropień gruczołu Bartholina (abscessus glandulae Bartholini, abscessus glandulae vestibularis maioris)

23.4.3. Zapalenie pochwy (colpitis)

23.4.4. Zapalenie szyjki macicy (cervicitis)

23.4.5. Zapalenie narządów miednicy mniejszej (pelvic inflammatory disease, PID)

23.5. Endometrioza

23.5.1. Objawy i przebieg kliniczny endometriozy

23.5.2. Leczenie endometriozy

23.6. Przekwitanie

23.6.1. Postępowanie lecznicze

23.6.2. Przeciwwskazania do stosowania HTZ

23.7. Nowotwory narządu płciowego kobiety

23.7.1. Nowotwory złośliwe trzonu macicy. Rak endometrium

23.7.2. Rak szyjki macicy

23.7.3. Nowotwory złośliwe jajnika

23.7.4. Nowotwory jajowodu

23.7.5. Rak sromu

23.7.6. Nowotwory złośliwe pochwy

23.8. Choroby sutka

23.8.1. Stany zapalne gruczołu sutkowego

23.8.2. Anomalie brodawki sutkowej

23.8.3. Zmiany guzkowe gruczołu sutkowego

23.8.4. Dysplazja gruczołu sutkowego (mastopathia fibrocystica, dysplasia fibrocystica mammae)

23.8.5. Ból sutka (mastalgia, mastodynia), ból sutka występujący cyklicznie

23.8.6. Rak gruczołu sutkowego

23.8.7. Klasyfikacja histologiczna raka sutka

23.8.8. Profilaktyka i czynniki rokownicze raka sutka

23.8.9. Leczenie raka sutka

23.8.10. Chemioterapia raka sutka

23.8.11. Radioterapia w raku sutka

23.8.12. Hormonoterapia w raku sutka

23.9. Niepłodność

23.9.1. Brak owulacji

23.9.2. Niewydolność ciałka żółtego

23.9.3. Zespół luteinizacji niepękniętego pęcherzyka

23.9.4. Niepłodność jajnikowa

23.9.5. Niepłodność jajowodowa

23.9.6. Niepłodność maciczna

23.9.7. Niepłodność szyjkowa

23.9.8. Niepłodność immunologiczna

23.9.9. Niepłodność na tle zaburzeń psychicznych i seksualnych

23.9.10. Rozpoznanie różnicowe

23.10. Metody kontroli płodności – antykoncepcja

23.10.1. Metody naturalne

23.10.2. Metody mechaniczne (barierowe)

23.10.3. Metody chemiczne

23.10.4. Wkładki wewnątrzmaciczne (IUD)

23.10.5. Antykoncepcja hormonalna

23.10.6. Antykoncepcja chirurgiczna

23.11. Nietrzymanie moczu

23.11.1. Klasyfikacja NTM

23.11.2. Diagnostyka nietrzymania moczu

23.11.3. Leczenie zachowawcze wysiłkowego nietrzymania moczu

23.11.4. Leczenie chirurgiczne WNM

23.11.5. Leczenie naglącego nietrzymania moczu

24. Objawy laryngologiczne w praktyce internistycznej

Maciej Misiołek

24.1. Choroba refluksowa przełyku (gastroesophageal reflux disease, GERD)

24.2. Zawroty głowy

24.3. Nowotwory złośliwe układu krwiotwórczego

24.4. Nowotwory złośliwe układu chłonnego

24.5. Cukrzyca

24.6. Niewydolność nerek

25. Objawy stomatologiczne w praktyce internistycznej

Marta Tanasiewicz

25.1. Wprowadzenie

25.2. Przebarwienia zębów i ich przyczyny miejscowe oraz ogólnoustrojowe

25.3. Nadmiar fluoru i toksyczność związków fluoru

25.3.1. Klasyfikacja fluorozy

25.4. Zmiany patologiczne w obrębie błony śluzowej jamy ustnej

25.4.1. Zapalenie kątów ust, zajady (cheilitis angularis, intertrigo commissurae labiorum)

25.4.2. Owrzodzenia jamy ustnej (oral ulceration)

25.4.3. Zespół pieczenia jamy ustnej (stomatodynia, burning mouth syndrome, oral dysaesthesia)

25.4.4. Infekcje wirusowe bez owrzodzeń

25.4.5. Ból w rejonie jamy ustnej i twarzy

25.4.6. Reakcje alergiczne w obszarze jamy ustnej

25.4.7. Białe wykwity w obrębie błon śluzowych jamy ustnej

25.4.8. Choroby gruczołów ślinowych

25.4.9. Zaburzenia barwnikowe błon śluzowych jamy ustnej

25.4.10. Choroby i stany ogólnoustrojowe manifestujące się zmianami w obrębie błony śluzowej jamy ustnej

25.5. Stany związane z upośledzeniem odporności i ich obraz kliniczny w jamie ustnej

25.5.1. Znajomość zmian w jamie ustnej spowodowanych zakażeniem HIV

25.5.2. Choroby układu krwiotwórczego i limforetykularnego

25.6. Zmiany w przyzębiu

26. Dermatologia

Ligia Brzezińska-Wcisło, Anna Lis-Święty

26.1. Badanie fizykalne skóry: najczęstsze zmiany skórne (definicje, rozpoznanie różnicowe)

Ligia Brzezińska-Wcisło

26.1.1. Dermatologiczne badanie chorego – semiotyka

26.2. Zmiany skórne jako objaw chorób internistycznych

Ligia Brzezińska-Wcisło

26.2.1. Skórne zespoły paraneoplastyczne

26.2.2. Najczęstsze nabyte skórne zespoły paraneoplastyczne

26.2.3. Zmiany skórne w cukrzycy

26.2.4. Zmiany skórne w chorobach tarczycy

26.2.5. Zmiany skórne w chorobach układu moczowego

26.2.6. Zmiany skórne w chorobach przewodu pokarmowego

26.3. Najczęstsze choroby przenoszone drogą kontaktów płciowych (weneryczne)

Ligia Brzezińska-Wcisło

26.3.1. Kiła

26.3.2. Rzeżączka

26.3.3. Inne choroby przenoszone drogą płciową

26.4. Łysienie

Ligia Brzezińska-Wcisło

26.4.1. Łysienie plackowate

26.4.2. Łysienie rozlane

26.4.3. Łysienie bliznowaciejące

26.4.4. Łysienie rzekomoplackowate

26.4.5. Łysienie androgenowe

26.4.6. Samowyrywanie włosów nawykowe

26.4.7. Nieprawidłowości struktury łodygi włosa

26.5. Świąd skóry – rozpoznanie różnicowe

Anna Lis-Święty

26.6. Najczęstsze choroby skóry

Anna Lis-Święty

26.6.1. Choroby zakaźne skóry

26.6.2. Dermatozy zapalne i o podłożu immunologicznym

26.6.3. Trądzik pospolity

26.6.4. Trądzik różowaty

26.6.5. Owrzodzenia żylne podudzi

26.6.6. Nowotwory skóry, stany przedrakowe i poprzedzające wystąpienie nowotworu

26.7. Leczenie miejscowe w dermatologii (zastosowanie maści, kremów itp.)

Anna Lis-Święty

26.8. Najczęstsze „błędy dermatologiczne” popełniane przez internistów

Anna Lis-Święty

26.8.1. Niekontrolowane stosowanie zewnętrznych preparatów kortykosteroidowych

26.8.2. Łupież różowy

26.8.3. Grzybica skóry gładkiej

26.8.4. Grzybica paznokci

26.8.5. Piodermia zgorzelinowa

26.8.6. Pierwotne chłoniaki skóry

27. Konsultacje internistyczne na oddziałach zabiegowych

Mirosława Janowska

27.1. Wprowadzenie

27.1.1. Internistyczne powikłania zabiegów chirurgicznych

27.2. Czynniki ryzyka powikłań okołooperacyjnych

27.2.1. Czynniki ryzyka okołooperacyjnych powikłań sercowo-naczyniowych

27.2.2. Czynniki ryzyka okołooperacyjnych powikłań płucno-oskrzelowych

27.2.3. Czynniki ryzyka okołooperacyjnych powikłań krwotocznych

27.2.4. Czynniki ryzyka okołooperacyjnych powikłań nefrologicznych

27.2.5. Czynniki ryzyka okołooperacyjnych powikłań infekcyjnych

27.3. Postępowanie przedoperacyjne konsultanta internisty

27.3.1. Informacje ogólne

27.3.2. Badania dodatkowe przed zabiegiem chirurgicznym

27.3.3. Przygotowanie do zabiegu chirurgicznego chorego z niedokrwistością

27.3.4. Przygotowanie do zabiegu chirurgicznego chorego z zaburzeniami hemostazy

27.3.5. Przygotowanie do zabiegu chirurgicznego chorych na czerwienicę prawdziwą i nadpłytkowość samoistną

27.3.6. Postępowanie okołooperacyjne u chorych z przewlekłą niedoczynnością kory nadnerczy

27.3.7. Postępowanie okołooperacyjne w chorobach tarczycy

27.3.8. Postępowanie okołooperacyjne z chorymi na cukrzycę

27.3.9. Postępowanie okołooperacyjne z chorymi na nadciśnienie tętnicze

27.3.10. Postępowanie okołooperacyjne z chorymi z implantowanymi w sercu urządzeniami elektronicznymi

27.3.11. Postępowanie u chorych z okołooperacyjnymi bradyarytmiami i/lub blokami przewodzenia

27.3.12. Postępowanie okołooperacyjne u chorych w starszym wieku

27.4. Kwalifikacja internistyczna/kardiologiczna chorych z wadami zastawkowymi serca do zabiegów chirurgicznych innych niż kardiochirurgiczne

27.4.1. Postępowanie okołooperacyjne u chorych ze stenozą aortalną

27.4.2. Postępowanie okołooperacyjne u chorych ze zwężeniem lewego ujścia żylnego

27.4.3. Postępowanie okołooperacyjne u chorych z niedomykalnością zastawki mitralnej i/lub aortalnej

27.4.4. Profilaktyka infekcyjnego zapalenia wsierdzia w okresie okołooperacyjnym

27.4.5. Zawał serca w okresie okołooperacyjnym

27.4.6. Postępowanie okołooperacyjne u chorych na przewlekłą chorobę nerek

27.4.7. Postępowanie okołooperacyjne u chorych na przewlekłą niewydolność wątroby/marskość wątroby

27.5. Farmakologiczne strategie redukcji okołooperacyjnego ryzyka sercowo-naczyniowego

27.5.1. Leczenie przeciwpłytkowe w okresie okołooperacyjnym

27.5.2. Leczenie przeciwkrzepliwe w okresie okołooperacyjnym

27.5.3. Zastosowanie leków beta-adrenolitycznych w okresie okołooperacyjnym

27.5.4. Wpływ stosowania statyn na ryzyko okołooperacyjnych powikłań sercowo-naczyniowych

27.5.5. Stosowanie leków blokujących układ renina–angiotensyna–aldosteron w okresie okołooperacyjnym

27.5.6. Stosowanie leków moczopędnych w okresie okołooperacyjnym

28. Podstawy medycyny paliatywnej i opieki paliatywnej

Jadwiga Pyszkowska

28.1. Definicja, cele, zasady i organizacja opieki paliatywnej

28.2. Zasady postępowania w medycynie paliatywnej

28.3. Leczenie objawowe chorych u kresu życia – wybrane problemy kliniczne

28.3.1. Ból przewlekły

28.3.2. Zaparcia

28.3.3. Sedacja w okresie umierania

28.4. Filozofia wsparcia egzystencjalnego w opiece paliatywnej

28.5. Aspekty bioetyczne w opiece paliatywnej

29. Technika najważniejszych zabiegów wykonywanych na oddziale chorób wewnętrznych i w ambulatorium

Łukasz Bułdak, Anna Duława-Bułdak

29.1. Nakłucie jamy otrzewnej

29.1.1. Wskazania

29.1.2. Przeciwwskazania

29.1.3. Powikłania

29.1.4. Opis zabiegu

29.1.5. Analiza uzyskanego materiału

29.2. Nakłucie jamy opłucnej

29.2.1. Wskazania

29.2.2. Przeciwwskazania

29.2.3. Powikłania

29.2.4. Opis zabiegu

29.2.5. Analiza uzyskanego materiału

29.2.6. Różnicowanie wysięku i przesięku opłucnowego (kryteria Lighta)

29.3. Biopsja aspiracyjna szpiku kostnego

29.3.1. Wskazania

29.3.2. Przeciwwskazania

29.3.3. Powikłania

29.3.4. Opis zabiegu

29.3.5. Analiza uzyskanego materiału

29.4. Pobranie krwi tętniczej w celu wykonania gazometrii

29.4.1. Wskazania

29.4.2. Przeciwwskazania

29.4.3. Powikłania

29.4.4. Opis zabiegu

29.4.5. Analiza uzyskanego materiału

29.5. Sonda nosowo-żołądkowa

29.5.1. Wskazania

29.5.2. Przeciwwskazania

29.5.3. Powikłania

29.5.4. Opis zabiegu

29.5.5. Analiza uzyskanego materiału

29.6. Cewnikowanie pęcherza moczowego u mężczyzny

29.6.1. Wskazania

29.6.2. Przeciwwskazania

29.6.3. Powikłania

29.6.4. Opis zabiegu

29.6.5. Analiza uzyskanego materiału

29.7. Intubacja dotchawicza

29.7.1. Wskazania

29.7.2. Przeciwwskazania

29.7.3. Powikłania

29.7.4. Opis zabiegu

29.7.5. Analiza uzyskanego materiału

29.8. Wkłucie centralne

29.8.1. Wskazania

29.8.2. Przeciwwskazania

29.8.3. Powikłania

29.8.4. Opis zabiegu

29.8.5. Analiza uzyskanego materiału

30. Gastroenterologia

Marek Hartleb, Ewa Nowakowska-Duława

30.1. Diagnostyka gastroenterologiczna

Ewa Nowakowska-Duława

30.2. Choroby przełyku

Ewa Nowakowska-Duława

30.2.1. Objawy

30.2.2. Diagnostyka

30.2.3. Zmiany na podłożu anatomicznym

30.2.4. Zaburzenia motoryki przełyku

30.2.5. Zapalenia przełyku

30.2.6. Nowotwory przełyku

30.2.7. Ciało obce w przełyku (corpus alienum oesophagi)

30.2.8. Oparzenie przełyku (combustio oesophagi, oesophagitis corrosiva)

30.2.9. Pourazowe uszkodzenia przełyku

30.3. Choroby żołądka

Ewa Nowakowska-Duława

30.3.1. Wprowadzenie

30.3.2. Zapalenie żołądka

30.3.3. Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy (morbus ulcerosus ventriculi et duodeni)

30.3.4. Zespół Zollingera–Ellisona (syndroma Zollinger–Ellison)

30.3.5. Dyspepsja czynnościowa (non-ulcer dyspepsia, NUD)

30.3.6. Nowotwory żołądka

30.4. Choroby jelita cienkiego

Ewa Nowakowska-Duława

30.4.1. Wprowadzenie

30.4.2. Wady rozwojowe

30.4.3. Wrodzone zaburzenia wchłaniania

30.4.4. Wtórne zaburzenia trawienia i wchłaniania

30.4.5. Choroba trzewna

30.4.6. Zapalenia jelita cienkiego

30.4.7. Choroba Leśniowskiego–Crohna – zob. choroby jelita grubego

30.4.8. Nowotwory

30.4.9. Enteropatia z utratą białka

30.4.10. Niedokrwienna choroba jelit

30.4.11. Zespół krótkiego jelita

30.4.12. Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (small intestine bacterial overgrowth, SIBO)

30.5. Choroby jelita grubego

Ewa Nowakowska-Duława

30.5.1. Zaburzenia rozwojowe

30.5.2. Uchyłki, uchyłkowatość i choroba uchyłkowa jelita grubego (diverticula, diverticulosis coli)

30.5.3. Zaparcie (constipatio) (zob. też rozdz. 5.14)

30.5.4. Zespół jelita drażliwego (colon irritabile, irritable bowel syndrome, IBS)

30.5.5. Nieswoiste zapalne choroby jelit

30.5.6. Inne zapalenia jelita grubego

30.5.7. Endometrioza jelitowa (endometriosis)

30.5.8. Polipy i zespoły polipowatości jelita grubego

30.5.9. Rak jelita grubego (carcinoma coli, colorectal cancer, CRC)

30.6. Krwawienie z przewodu pokarmowego

Ewa Nowakowska-Duława

30.6.1. Wprowadzenie

30.6.2. Krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego

30.6.3. Krwawienie z dolnego i środkowego odcinka przewodu pokarmowego (dopp)

30.7. Choroby wątroby

Marek Hartleb

30.7.1. Marskość wątroby

30.7.2. Niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby

30.7.3. Alkoholowa choroba wątroby

30.7.4. Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW typu B)

30.7.5. Wirusowe zapalenie wątroby typu C

30.7.6. Choroby autoimmunologiczne wątroby

30.7.7. Choroby naczyniowe wątroby

30.7.8. Wrodzona hemochromatoza

30.7.9. Choroba Wilsona

30.7.10. Ostra niewydolność wątroby

30.8. Choroby dróg żółciowych

Ewa Nowakowska-Duława

30.8.1. Kamica żółciowa

30.8.2. Zapalenie pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych

30.8.3. Pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych

30.8.4. Nowotwory pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych

30.8.5. Wady i choroby wrodzone dróg żółciowych

30.9. Choroby trzustki

Ewa Nowakowska-Duława

30.9.1. Wprowadzenie

30.9.2. Zapalenie trzustki

30.9.3. Mukowiscydoza – włókniejące torbielowate zapalenie trzustki

30.9.4. Torbiele trzustki

30.9.5. Nowotwory trzustki

31. Choroby układu oddechowego

Władysław Pierzchała

31.1. Podstawowe pojęcia i badania dodatkowe

31.2. Obturacyjny bezdech we śnie (OBS)

31.2.1. Definicja i epidemiologia

31.2.2. Czynniki ryzyka

31.2.3. Etiologia i patogeneza

31.2.4. Objawy, rozpoznanie i różnicowanie

31.2.5. Powikłania

31.2.6. Leczenie niefarmakologiczne

31.3. Zakażenia układu oddechowego

31.3.1. Zapalenie płuc

31.3.2. Ropień płuca

31.3.3. Ropniak opłucnej

31.4. Rozstrzenia oskrzeli

31.4.1. Definicja i etiologia

31.4.2. Patofizjologia

31.4.3. Objawy i rozpoznanie

31.4.4. Powikłania i wskazania

31.4.5. Leczenie

31.5. Gruźlica i inne mikobakteriozy

31.5.1. Gruźlica płuc

31.5.2. Gruźlica pozapłucna

31.5.3. Mikobakteriozy niegruźlicze

31.6. Choroby obturacyjne płuc

31.6.1. Astma oskrzelowa

31.6.2. Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)

31.6.3. Mukowiscydoza

31.7. Choroby restrykcyjne płuc

31.7.1. Choroby śródmiąższowe

31.7.2. Częste choroby śródmiąższowe

31.8. Pylice

31.8.1. Definicja, epidemiologia i etiologia

31.8.2. Czynniki i grupy ryzyka

31.8.3. Objawy, rozpoznanie, badania dodatkowe i powikłania

31.8.4. Najważniejsze pylice

31.9. Objawy płucne chorób układowych

31.9.1. Reumatoidalne zapalenie stawów

31.9.2. Twardzina układowa

31.9.3. Toczeń rumieniowaty układowy

31.9.4. Zespół Sjögrena

31.9.5. Zapalenie wielomięśniowe i skórno-mięśniowe

31.9.6. Mieszana choroba tkanki łącznej

31.10. Choroby naczyniowe

31.10.1. Zator tętnicy płucnej

31.10.2. Nadciśnienie płucne

31.11. Nowotwory płuca

31.11.1. Rak płuca

31.11.2. Międzybłoniak opłucnej

31.11.3. Przerzuty nowotworowe w płucach

31.12. Choroby opłucnej

31.12.1. Płyn w jamie opłucnej

31.13. Niefarmakologiczne, nieinwazyjne metody leczenia w chorobach układu oddechowego

31.13.1. Leczenie tlenem

31.13.2. Hiperbaryczne leczenie tlenem

31.13.3. Leczenie Heliosem (hel i tlen)

31.13.4. Aerozoloterapia

31.13.5. Wentylacja mechaniczna nieinwazyjna (non-invasive ventilation, NIV)

31.14. Rehabilitacja

32. Choroby zakaźne

A. Boroń-Kaczmarska, M. Bociąga-Jasik, M. Gańczak, A.M. Garlicki, L. Kępa, M. Kondrusik, W. Mazur, B. Oczko-Grzesik, S.A. Pancewicz, B. Sobala-Szczygieł, A. Wiercińska-Drapało

32.1. Podstawy epidemiologii chorób zakaźnych

Maria Gańczak

32.1.1. Wprowadzenie

32.1.2. Epidemiologia i główne cechy chorób zakaźnych

32.1.3. Kontrola chorób zakaźnych

32.2. Profilaktyka chorób zakaźnych

Maciej Kondrusik

32.3. Postępowanie po ekspozycji zawodowej

Anna Boroń-Kaczmarska

32.3.1. Ekspozycja zawodowa i choroba zawodowa

32.3.2. Profilaktyka przedekspozycyjna

32.3.3. Profilaktyka poekspozycyjna

32.4. Medycyna podróży – wybrane zagadnienia

Lucjan Kępa, Barbara Oczko-Grzesik

32.4.1. Wprowadzenie

32.4.2. Biegunka podróżnych

32.4.3. Leiszmanioza

32.4.4. Malaria (zimnica)

32.4.5. Gorączka u chorego po powrocie z tropiku

32.5. Szczególnie niebezpieczne choroby zakaźne

Alicja Wiercińska-Drapało

32.5.1. SARS (severe acute respiratory syndrome – zespół ostrej ciężkiej niewydolności oddechowej)

32.5.2. MERS (Middle East respiratory syndrome – bliskowschodni zespół niewydolności oddechowej)

32.5.3. Gorączka krwotoczna Ebola

32.5.4. Uwagi ogólne dotyczące postępowania w przypadku podejrzenia/rozpoznania choroby zakaźnej szczególnie niebezpiecznej – opracowane przez Główny Inspektorat Sanitarny (www.gis.gov.pl)

32.6. Zakażenie HIV i AIDS

Aleksander M. Garlicki, Monika Bociąga-Jasik

32.6.1. Informacje ogólne

32.6.2. Obraz kliniczny zakażenia HIV

32.6.3. Ostra choroba retrowirusowa

32.6.4. Przewlekła faza zakażenia HIV

32.6.5. Wybrane powikłania infekcyjne spotykane w przewlekłej fazie zakażenia HIV

32.6.6. Diagnostyka zakażenia HIV

32.6.7. Zasady rozpoczynania terapii antyretrowirusowej

32.6.8. Profilaktyka zakażeń oportunistycznych

32.6.9. Powikłania metaboliczne i działania niepożądane cART

32.7. Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW typu A)

Barbara Sobala-Szczygieł

32.7.1. Etiologia

32.7.2. Patogeneza

32.7.3. Przebieg choroby

32.7.4. Diagnostyka

32.7.5. Leczenie

32.7.6. Zdrowienie

32.7.7. Diagnostyka różnicowa

32.7.8. Profilaktyka czynna WZW typu A

32.7.9. Profilaktyka bierna WZW typu A

32.8. Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW typu B)

Anna Boroń-Kaczmarska

32.8.1. Wprowadzenie

32.8.2. Wirus zapalenia wątroby typu B (hepatitis B virus, HBV)

32.8.3. Epidemiologia zakażeń HBV

32.8.4. Patomechanizm uszkodzenia wątroby

32.8.5. Obraz kliniczny zakażenia HBV

32.8.6. Rozpoznawanie przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B

32.8.7. Leczenie przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B

32.9. Zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu C

Włodzimierz Mazur

32.9.1. Definicja

32.9.2. Epidemiologia

32.9.3. Drogi przenoszenia

32.9.4. Etiologia

32.9.5. Patofizjologia

32.9.6. Przebieg naturalny i obraz kliniczny zakażenia HCV

32.9.7. Diagnostyka

32.9.8. Rozpoznanie i różnicowanie

32.9.9. Leczenie

32.9.10. Rokowanie

32.9.11. Profilaktyka i zapobieganie

32.10. Choroby przenoszone przez kleszcze

32.10.1. Borelioza z Lyme

Sławomir A. Pancewicz

32.10.2. Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM)

Maciej Kondrusik

32.10.3. Wybrane riketsjozy przenoszone przez kleszcze

Lucjan Kępa, Barbara Oczko-Grzesik

32.11. Zasady racjonalnego stosowania antybiotyków

Anna Boroń-Kaczmarska

32.11.1. Wprowadzenie

32.11.2. Wskazania do antybiotykoterapii

32.11.3. Wybór antybiotyku

33. Interakcje lekowe

Bogusław Okopień, Łukasz Bułdak, Marcin Basiak

33.1. Interakcje międzylekowe

Łukasz Bułdak, Marcin Basiak

33.1.1. Interakcje farmakodynamiczne

33.1.2. Interakcje farmakokinetyczne

33.2. Interakcje związane ze stylem życia

Marcin Basiak, Łukasz Bułdak

33.2.1. Dieta

33.2.2. Używki

33.3. Leki stosowane w chorobach układu krążenia

Łukasz Bułdak

33.3.1. Hipertensjologia

33.3.2. Digoksyna, amiodaron, dronedaron, werapamil

33.3.3. Leki hipolipemizujące

33.3.4. Leki przeciwzakrzepowe

33.3.5. Leki przeciwpłytkowe

33.4. Leki przeciwbakteryjne

Marcin Basiak

33.4.1. Interakcje antybiotyków β-laktamowych

33.4.2. Interakcje antybiotyków aminoglikozydowych

33.4.3. Tetracykliny

33.4.4. Interakcje makrolidów

33.4.5. Interakcje linkozamidów

33.4.6. Interakcje fluorochinolonów

33.4.7. Interakcje sulfonamidów i trimetoprimu

33.4.8. Interakcje nitroimidazoli

33.5. Leki przeciwzapalne, immunosupresyjne i immunomodulujące

Łukasz Bułdak

33.6. Podsumowanie

Łukasz Bułdak

WYKAZ NAJWAŻNIEJSZYCH SKRÓTÓW

3-Meo-PCP – 3 metoksyfencyklidyna

4-Meo-PCP – 4 metoksyfencyklidyna

5-HIAA (5-hydroxyindoleacetic acid) – kwas 5-hydroksyindolooctowy

5HT – receptor serotoninergiczny

AAA (anti-actin antibodies) – przeciwciała przeciwaktynowe

AAT – alfa-antytrypsyna

ABCD_2 (Age, Blood pressure, Clinical features, Duration of symptoms, Diabetes) – wiek, ciśnienie tętnicze, stan kliniczny, czas trwania objawów, obecność cukrzycy (skala umożliwiająca stratyfikację ryzyka wystąpienia udaru w ciągu najbliższych dni po przemijającym napadzie niedokrwiennym mózgu)

ABI (anklebrachialindex) – wskaźnik kostka–ramię

ABPM (ambulatory blood pressure monitoring) – ambulatoryjne monitorowanie ciśnienia tętniczego („Holter ciśnieniowy”)

ABVD – adriamycyna, bleomycyna, winblastyna, dakarbazyna

ACA (Acrodermatitis chronica atrophicans) – przewlekłe zanikowe zapalenie skóry

ACC (American College of Cardiology) – Amerykańskie Towarzystwo Kardiologiczne

ACE (angiotensin converting enzyme) – enzym konwertujący angiotensynę I

ACEI (angiotensin converting enzyme inhibitors) – inhibitory konwertazy angiotensyny

ACh – acetylocholina

AChE – acetylocholinesteraza

AchR (acetylcholine receptors) – receptory acetylocholinowe

ACIP (Advisory Committee on Immunization Practices) – Komitet Doradczy ds. Szczepień Ochronnych

ACR (albumin/creatinine ratio) – stosunek albuminy do kreatyniny w moczu

ACTH (adenocorticotropic hormone) – hormon adrenokortykotropowy, kortykotropina

ADA (American Diabetes Association) – Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne

ADEM (acute disseminated encephalomyelitis) – ostra rozsiana encefalopatia

ADH (alcohol dehydrogenase) – dehydrogenaza alkoholowa

ADH (antidiuretic hormone) – wazopresyna, hormon antydiuretyczny

ADHD (attention deficit hyperactivity disorder) – zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi

ADKPD (autosomal dominant polycystic kidney disease) – postać autosomalna dominująca zwyrodnienia torbielowatego nerek

ADL (Activities of Daily Living) – Skala Katza

ADOPT (A Diabetes Outcome Progression Trial) – badanie mające na celu porównanie skuteczności trzech leków pod kątem trwałości wyrównania cukrzycy

AED (automated external defibrillator) – automatyczny defibrylator zewnętrzny

AF (atrial fibrillation) – migotanie przedsionków

AFAP (atenuated familial adenomatous polyposis) – łagodna rodzinna polipowatość gruczolakowata

AFl (atrial flutter) – trzepotanie przedsionków

AFP (alpha-fetoprotein) – alfa-fetoproteina

AG (anion gape) – luka anionowa

AGA (anti-gliadin antibodies) – przeciwciała przeciwgliadynowe

AH (acquired haemophilia) – hemofilia nabyta

AH (alcoholic hepatitis) – alkoholowe zapalenie wątroby

AHA (American Heart Association) – Amerykańskie Stowarzyszenie Kardiologiczne

AHI (acute HIV infection) – ostra choroba retrowirusowa

AHI (apnea–hypopnea index) – wskaźnik bezdechów i spłyceń

AHSCT (autologous hematopoietic stem cell transplantation) – autologiczne przeszczepienie komórek macierzystych (krwiotwórczych)

AIDP (acute inflammatory demyelinating polyneuropathy) – ostra zapalna poliradikuloneuropatia demielinizacyjna

AIDS (acquired immunodeficiency syndrome) – zespół nabytego niedoboru odporności

AIH (autoimmune hepatitis) – autoimmunologiczne zapalenie wątroby

AIHA (autoimmune hemolytic anemia) – niedokrwistość autoimmunohemolityczna

AION (anterior ischemic optic neuropathy) – przednia niedokrwienna neuropatia nerwu wzrokowego

AIP (acute interstitial pneumonia) – ostre śródmiąższowe zapalenie płuc

AIP (autoimmune pancreatitis) – autoimmunologiczne zapalenie trzustki

AKI (acute kidney injury) – ostre uszkodzenie nerek

AL (acute leukemias) – ostre białaczki

AlAT (alanine aminotransferase) – aminotransferaza alaninowa

ALD (alcoholic liver disease) – alkoholowa choroba wątroby

ALI (acute lung injury) – ostre uszkodzenie płuc

ALK (anaplastic lymphoma kinase) – kinaza chłoniaka anaplastycznego

ALL (acute lymphoblastic leukemia) – ostra białaczka limfoblastyczna

AlloHSCT (allogeneic hematopoietic stem cell transplantation) – allogeniczne przeszczepienie komórek macierzystych (krwiotwórczych)

ALS (Advanced Life Support) – zaawansowane czynności podtrzymywania życia (zabiegi resuscytacyjne)

ALT (alanine aminotransferase) – aminotransferaza alaninowa

AMA (antimitochondrial autoantibodies) – przeciwciała przeciwmitochondrialne

AMD (age-related macular degeneration) – zwyrodnienie plamki związane z wiekiem

AMF – amfetamina

AML (acute myeloid leukemia) – ostra białaczka szpikowa

AMPK (AMP-activated protein kinase) – kinaza zależna od AMP

AMTS (Abbreviated Mental Test Score) – Skrócony Test Sprawności Umysłowej

ANA (anti-nuclear antibodies) – przeciwciała przeciwjądrowe

ANC (absolute neutrophil count) – liczba granulocytów

ANC (acute necrotic collection) – ostre zbiorniki martwicze

ANCA (anti-neutrophil cytoplasmic antibodies) – przeciwciała przeciw cytoplazmie neutrofilów

ANN – alergiczny nieżyt nosa

ANP (atrial natriuretic peptide) – peptyd natriuretyczny

anty-dsDNA (anti-double-stranded DNA antibodies) – przeciwciała przeciw dwuniciowemu DNA

anty-Mag (anti-myelin associated glycoprotein) – przeciwciało przeciwko mielinie neuronu

anty-SSA (Ro) (SSA – sicca syndrome A) – przeciwciała typu A występujące u chorych na zespół suchości – zespół Sjögrena

anty-SSB (La) (SSB – sicca syndrome B) – przeciwciała typu B występujące u chorych na zespół suchości – zespół Sjögrena

anty-Tg – przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie

anty-TPO – przeciwciała przeciwko tyreoperoksydazie

anty-TSHR, TRAb – przeciwciała przeciwko receptorowi TSH

APACHE II – Acute Physiology and Chronic Health Evaluation II

APBJ (anomalous pancreaticobiliary junction) – nieprawidłowe połączenie trzustkowo-żółciowe

APC (argon plasma coagulation) – plazmowa koagulacja argonowa

APCR (activated protein C resistance) – oporność na aktywowane białko C

APFC (acute peripancreatic fluid collection) – ostre okołotrzustkowe zbiorniki płynu

APL (acute promyelocytic leukemia) – ostra białaczka promielocytowa

APLA (anti-phospholipid antibodies) – przeciwciała antyfosfolipidowe

APO E – apolipoproteina E

APP (amyloid precursor protein) – białko prekursorowe amyloidu

aPTT (activated partial thromboplastin time) – czas częściowej tromboplastyny po aktywacji

APUD (amine precursor uptake and decarboxylation) – system rozsianych komórek endokrynnych

ARA (antireticulin antibodies) – przeciwciała antyretikulinowe

ARB (angiotensin receptor blockers) – antagoniści receptora angiotensyny

ARDS (adult/acute respiratory distress syndrome) – zespół ostrych zaburzeń oddychania u dorosłych, zespół ostrej niewydolności oddechowej

ARKPD (autosomal recesive polycystic kidney disease) – postać autosomalna recesywna zwyrodnienia torbielowatego nerek

ARO – aktywność reninowa osocza

ARR – wskaźnik aldosteronowo-reninowy

ART (atraumatic restorative treatment) – atraumatyczne leczenie odtwórcze

ARV (antiretroviral therapy) – terapia antyretrowirusowa

ARVC (arrhythmogenic right ventricular cardiomypathy) – arytmogenna kardiomiopatia prawokomorowa

ASA (acetylsalicylic acid) – kwas acetylosalicylowy

ASCA (anti-Saccharomyces cerevisiae antibodies) – przeciwciała przeciw drożdżom Saccharomyces cerevisiae

ASD (atrial septal defect) – ubytek przegrody międzyprzedsionkowej

ASDA (American Sleep Disorders Association) – Amerykańskie Towarzystwo Zaburzeń Snu

ASMA (anti-smooth muscle antibodies) – przeciwciała przeciw mięśniom gładkim

AspAT – aminotransferaza asparaginianowa

ATG – przeciwciała przeciw tyreoglobulinie

ATN (acute tubular necrosis) – ostra martwica cewek nerkowych

ATP – adenozynotrifosforan

ATPO (antithyroperoxidase antibodies) – przeciwciała przeciw peroksydazie tarczycowej

AUC (area under the curve) – pole powierzchni pod krzywą zależności stężenia leku we krwi od czasu

AUDIT (Alcohol Use Disorders Identification Test) – Test Rozpoznawania Problemów Alkoholowych

AUS (artificial urinary sphincter) – implantacja sztucznego zwieracza cewkowego

A-V (atrial-ventricular) – przedsionkowo-komorowy

AVNRT (atrio-ventricular nodal reentry tachycardia) – częstoskurcz nawrotny w węźle AV

AVRT (atrio-ventricular reciprocating tachycardia) – częstoskurcz nawrotny przedsionkowo-komorowy

AZPP – alergiczne zapalenie pęcherzyków płucnych

AZS – atopowe zapalenie skóry

AZT – azydotymidyna

BAC – biopsja aspiracyjna cienkoigłowa

BAL (bronchoalveolar lavage) – płukanie oskrzelowo-pęcherzykowe

BAO (basic acid output) – podstawowe wydzielanie kwasu solnego

BB (beta blockers) – beta-blokery

BCG (Bacillus Calmette Guerain) – szczepionka przeciwgruźlicza

BCT (breast conserving treatment) – leczenie chirurgiczne oszczędzające (raka sutka)

BDA – pochodne benzodiazepiny

BDZ – benzodiazepiny

BEACOPP – bleomycyna + etopozyd + doksorubicyna + cyklofosfamid + winkrystyna + prokarbazyna + prednizon

BiPAP (bilevel positive airway pressure) – wentylacja mechaniczna nieinwazyjna

BL (Burkitt lymphoma) – chłoniak Burkitta

BLS (Basic Life Support) – podstawowe zabiegi resuscytacyjne

BMD (bone mass density) – gęstość mineralna kości

BMI (body mass index) – indeks masy ciała

BMI (body mass index) – wskaźnik masy ciała

BMS (bare-metal stent) – stent metalowy

BNO – bliżej nieokreślone

BNP (brain natriuretic peptide) – mózgowy peptyd natriuretyczny

BODE (BMI/Obstruction/Dyspnea/Exercise Capacity) – wskaźnik masy ciała/stopień obturacji dróg oddechowych/duszność/tolerancja wysiłku

BOOP (bronchiolitis obliterans organizing pneumonia) – zaciskające zapalenie oskrzelików z organizującym się zapaleniem płuc

BPSD (behavioral and psychological symptoms of dementia) – zaburzenia zachowania i objawy neuropsychiatryczne w otępieniu

BRCA (breast cancer) – geny człowieka, których mutacje mogą stać się przyczyną dziedzicznych form raka piersi i jajnika)

BRVO (branch retinal vein occlusion) – zakrzep gałązki żyły środkowej siatkówki

BUN (blood urea nitrogen) – azot mocznika

BUT (break-up time) – test przerwania filmu łzowego

BV (bacterial vaginosis) – bakteryjne zakażenie pochwy

BZP – N-benzylopiperazyna

CABG (coronary-aortic bypass grafting) – pomostowanie aortalno-wieńcowe (rewaskularyzacja chirurgiczna)

CADASIL (cerebral autosomal dominant arteriopathy with subcortical infarcts and leucoencephalopathy) – mózgowa autosomalna dominująca arteriopatia z podkorowymi zawałami i leukoencefalopatią

CAGE – kwestionariusz: próby ograniczenia picia, złość po nieudanej próbie abstynencji, poczucie winy po przepiciu, klinowanie (nazwa pochodzi od pierwszych liter najważniejszych słów w poszczególnych pytaniach wersji oryginalnej)

CARS (compensatory anti-inflammatory syndrome) – kompensacyjny zespół przeciwzapalny

cART (combined antiretroviral therapy) – złożona terapia antyretrowirusowa

CBD (corticobasal degeneration) – zwyrodnienie korowo-podstawne

CBZ (carbamazepine) – karbamazepina

CCB (calcium channel blockers) – blokery kanału wapniowego

CCC (cholangiocellular carcinoma) – rak wywodzący się z nabłonka dróg żółciowych

cccDNA (covalently closed circular DNA) – kowalentnie zamknięty kolisty DNA

CChN – cukrzycowa choroba nerek

CCR5 – receptor C-C chemokin typu 5

CCS (Canadian Cardiovascular Society) – Kanadyjskie Towarzystwo Kardiologiczne

CD4 (cluster of differentiation 4) – rodzaj limfocytów

CDC (Center for Disease Control) – Centrum Zwalczania Chorób

CDIS (carcinoma intraductale in situ) – rak wewnątrzprzewodowy

CEA (carcinoembryonic antigen) – antygen rakowo-płodowy (karcynoembrionalny)

CECT (contrast enhanced computed tomography) – tomografia komputerowa ze wzmocnieniem kontrastowym

CEL-NOS (chronic eosinophilic leukemia – not otherwise specified) – przewlekła białaczka eozynofilowa inaczej nieokreślona

CFS (chronic fatigue syndrome) – zespół przewlekłego zmęczenia

CFTR (cystic fibrosis transmembrane conductance regulator) – gen błonowego kanału chlorkowego

CFU (colony forming unit) – jednostka tworząca kolonię

CgA – chromogranina A

CGM (continuous glucose monitoring) – ciągłe monitorowanie glikemii

CGN (crescentic glomerulonephritis) – rozplemowe zewnątrzwłośniczkowe kłębuszkowe zapalenie nerek z obecnością charakterystycznych półksiężyców w większości kłębuszków

CHA_2DS_2-VASc (Congestive heart failure/LV dysfunction, Hypertension, Age, Diabetes mellitus, Stroke, Vascular Disease, Sex category) – skala służąca do oceny ryzyka wystąpienia powikłań zakrzepowo-zatorowych u pacjentów z migotaniem przedsionków

ChAD – choroba afektywna dwubiegunowa

CHADS_2 (Congestive Heart Failure, Hypertension, Age, Diabetes Mellitus, Stroke/TIA) – skala ryzyka udaru mózgu w przebiegu migotania przedsionków

CHD (coronary heart disease) – choroba niedokrwienna serca

ChE – cholinesteraza

ChLC – choroba Leśniowskiego–Crohna

CHMP (Committee for Medicinal Products for Human Use) – Komitet ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi

ChNS – choroba niedokrwienna serca

CHOP – cyklofosfamid + doksorubicyna + winkrystyna + prednizon

CHR (complete haematological remission) – całkowita remisja hematologiczna

CHRPE (congenital hypertrophy of the retinal pigment epithelium) – wrodzony przerost barwnikowy nabłonka siatkówki

ChW – choroba wieńcowa

CIDP (chronic inflammatory demyelinating polineuropathy) – przewlekła zapalna polineuropatia demielinizacyjna

CIN (cervical intraepithelial neoplasia) – śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy

CK (creatine kinase) – kinaza kreatynowa

CK-BB (creatine kinase-BB) – kinaza kreatynowa typu BB

CKD-EPI – Chronic Kidney Disease Epidemiology Collaboration

CK-MB (creatine kinase-MB) – kinaza keratynowa typu MB

CK-MM (creatine kinase-MM) – kinaza kreatynowa typu MM

CLIS (carcinoma lobulare in situ) – rak wewnątrzzrazikowy

CLL (chronic lymphocytic leukemia) – przewlekła białaczka limfocytowa

CLO-test (Campylobacter-like organism test) – test ureazowy

Cmax – maksymalne stężenie leku osiągane we krwi po podaniu

CML (chronic myeloid leukemia) – przewlekła białaczka szpikowa

CMV – Cytomegalovirus

CNL (chronic neutrophilic leukemia) – przewlekła białaczka neutrofilowa

CO (cardiac output) – rzut serca

COMT (catechol-O-methyltransferase) – katecholo-tleno-metylotransferaza

COP (cryptogenic organizing pneumonia) – kryptogenne organizujące się zapalenie płuc

COPE (Carers of Older People in Europe) – opiekunowie osób starszych w Europie

CoV (coronavirus) – koronawirus

CPAP (continous positive airway pressure) – stałe dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych

CPK (creatine phosphokinase) – kinaza fosfokreatynowa

CPVT (catecholaminergic polymorphic ventricular tachycardia) – katecholaminergiczny polimorficzny częstoskurcz komorowy

CR – całkowita remisja

CRAB (calcaemia, renal failure, anemia, bone lesions) – podwyższone stężenie wapnia całkowitego w surowicy, niewydolność nerek, niedokrwistość, obecność zmian litycznych lub osteoporozy

CRC (colorectal cancer) – rak jelita grubego

CRH (corticotropin-releasing hormone) – kortykoliberyna

CRP (C-reactive protein) – białko C-reaktywne

CRRT (continuous renal replacement therapy) – ciągłe metody nerkozastępcze

CRT (cardiac resynchronization therapy) – stymulacja resynchronizująca

CRT-D (cardiac resynchronization therapy with defibrillator function) – stymulator resynchronizujący z funkcją ICD

CRT-P (cardiac resynchronization therapy pacemaker) – stymulator resynchronizujący bez funkcji ICD

CRVO (central retinal vein occlusion) – zakrzep pnia żyły środkowej siatkówki

CSC (central serous chorioretinopathy) – centralna surowicza chorioretinopatia

CSII (continuous subcutaneous insulin infusion) – ciągły podskórny wlew insuliny

CSX (cardiac syndrome X) – sercowy zespół X

CŚZN – cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

CTD – cyklofosfamid + talidomid + deksametazon

cTn (cardiac troponins) – troponiny sercowe

CTSI (CT severity index) – wskaźnik nasilenia OZT w TK

CzLPD – czterocykliczne leki przeciwdepresyjne

DA – drabina analgetyczna

DA (dopamine agonists) – agoniści receptora dopaminowego

DAA (direct antiviral agents) – leki przeciwwirusowe działające bezpośrednio na wirusy

DAH (diffuse alveolar hemorrhage) – rozlane krwawienie pęcherzykowe

DALY (disability adjusted life-years) – lata życia skorygowane niesprawnością

DBP (diastolic blood pressure) – rozkurczowe ciśnienie tętnicze

DBPCS (Double Blind Placebo Controlled Study) – podwójnie ślepa próba kontrolowana placebo

DBS (deep brain stimulation) – głęboka stymulacja mózgu

DCCT (Diabetes Control and Complications Trial) – badanie służące określeniu zależności

DCMO (diabetic cystoid macular oedema) – cukrzycowy obrzęk plamki żółtej

DEET (N,N-diethyl-meta-toluamide) – dietylotoluamid

DES (drug-eluting stent) – stent powlekany, uwalniający lek

DGP (deamidated gliadin peptide) – przeciwciała przeciwko deaminowanej gliadynie

DHAP – deksametazon + cytarabina + cisplatyna

DHEA – dehydroepiandrosteron

DHEAS – siarczan dehydroepiandrosteronu

dHMN (distal hereditary motor neuropathy) – dziedziczna dosiebna neuropatia ruchowa

DIA (digital image analysis) – cyfrowa analiza obrazu

DIC (disseminated intravascular coagulation) – zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego

DIP (desquamative interstitial pneumonia) – złuszczające śródmiąższowe zapalenie płuc

DLB (dementia with Lewy bodies) – otępienie z ciałami Lewy’ego

DLBCL (diffuse large B-cell lymphoma) – chłoniak rozlany z dużych komórek B

DLCO (DLCO; diffusing capacity of the lung for carbon monoxide) – pojemność (zdolność) dyfuzyjna płuc dla tlenku węgla

DLT – domowe leczenie tlenem

DNA (deoxyribonucleic acid) – kwas deoksyrybonukleinowy

dopp – dolny (i środkowy) odcinek przewodu pokarmowego

DPP-4 (dipeptidyl peptidase-4) – dipeptydylo-peptydaza 4

DSA (digital subtraction angiography) – cyfrowa angiografia subtrakcyjna

DSB – dopuszczalne stężenie biologiczne

DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) – klasyfikacja zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego APA

DTA – dwuskładnikowa tabletka antykoncepcyjna

DVR (delayed viral response) – późna odpowiedź wirusowa (po 6 miesiącach leczenia)

DXA (dual-emission X-ray absorptiometry) – podwójna absorpcjometria energii RTG, densytometria

DXM (dextromethorphanum) – dekstrometorfan

EAggEC – enteroagregacyjne szczepy Escherichia coli

EAS (European Atherosclerosis Society) – Europejskie Towarzystwo Miażdżycowe

EASD – European Association for the Study of Diabetes

EATCL (enteropathy-associated T-cell lymphoma) – chłoniak wywodzący się z limfocytów T towarzyszący enteropatii

EATL (enteropathy associated T-cell lymphoma) – chłoniak towarzyszący chorobie trzewnej

EBM (evidence-based medicine) – medycyna oparta na dowodach naukowych

EBUS (endobronchial ultrasound) – oskrzelowa biopsja igłowa pod kontrolą USG

EBV (Epstein–Barr virus) – wirus Epsteina–Barr

ECC (extrahepatic cholangiocarcinoma) – rak dróg żółciowych pozawątrobowych

ECMO (extracorporeal membrane oxygenation) – oksygenacja pozaustrojowa

ECOG – European Cooperative Study Group

ECPW – endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna

ECV (electrical cardioversion) – kardiowersja elektryczna

EF (ejection fraction) – frakcja wyrzutowa

EFNS (European Federation of Neurological Societies) – Europejska Federacja Towarzystw Neurologicznych

EGF (epidermal growth factor) – nabłonkowy czynnik wzrostu

EGFR (epidermal growth factor receptor) – receptor naskórkowego czynnika wzrostu

eGFR (estimated glomerular filtration rate) – szacunkowy współczynnik filtracji kłębuszkowej

EIA (Enzyme Immunoassay) – test immunoenzymatyczny

EIEC – enteroinwazyjne szczepy Escherichia coli

EKG – elektrokardiogram

ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) – test immunoenzymatyczny

EM (erythema migrans) – rumień wędrujący

EmA (antiendomysial antibodies) – przeciwciała przeciw endomysium mięśni gładkich

EMG – elektromiografia

EMR (endoscopic mucosal resection) – mukozektomia endoskopowa

ENRD (endoscopic-negative reflux disease) – choroba refluksowa przełyku (GERD) bez zmian w badaniu endoskopowym

EPCW – endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna

EPO – erytropoetyna

EPS (electrophysiologic study) – badanie elektrofizjologiczne

ERCP (endoscopic retrograde cholangiopancreatography) – cholangiopankreatografia wsteczna

ESBL (extended-spectrum beta-lactamases) – beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum działania

ESC (European Society of Cardiology) – Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne

ESD (endoscopic submucosal dissection) – endoskopowa dyssekcja podśluzówkowa

ESEM (endoscopically suspected esophageal metaplasia) – endoskopowe podejrzenie przełyku Barretta

ESHAP – etopozyd + metylprednizolon + cytarabina + cisplatyna

ESPGHAN (European Society for Paediatric Gastroenterology Hepatology and Nutrition) – Europejskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci

ESRD (end-stage renal disease) – schyłkowa niewydolność nerek

ESWL (extracorporeal shock wave lithotripsy) – litotrypsja zewnątrzustrojową falą dźwiękową

ET (essential thrombocythemia) – nadpłytkowość samoistna

ETEC – enterotoksyczne szczepy Escherichia coli

ETS (environmental tabacco smoke) – środowiskowy dym tytoniowy

EUS (endoscopic ultrasonography) – ultrasonografia endoskopowa

EVR (early viral response) – wczesna odpowiedź wirusowa (po 3 miesiącach leczenia)

EW – encefalopatia wątrobowa

FA – fosfataza alkaliczna

FAMMM (familial atypical multiple mole melanoma) – zespół rodzinnego występowania znamion atypowych i czerniaka

FAP (familial adenomatous polyposis) – rodzinna polipowatość gruczolakowata

FAST (Face, Arm, Speech Test) – test twarz – kończyny górne – mowa, ułatwiający rozpoznanie udaru

FBAO (foreign body airway obturation) – zadławienia

FC – fludarabina + cyklofosfamid

FCR – fludarabina + cyklofosfamid + rytuksymab

FDA (Food and Drug Administration) – Agencja Żywności i Leków

FDP (fibrin degradation product) – produkty degradacji fibrynogenu/fibryny

FEF_50 (forced expiratory flow) – natężony przepływ wydechowy w wybranych momentach natężonego wydechu

FEV_1 (forced expiratory volume in 1 second) – nasilona objętość wydechowa pierwszosekundowa

FFR (fractional flow reserve) – badanie rezerwy przepływu wieńcowego

FHH (familial hypocalciuric hypercalcemia) – rodzinna hiperkalcemia hipokalciuryczna

FI (fusion inhibitors) – inhibitory fuzji

FIGO – International Federation of Gynecologist and Obstetricians

FISH (fluorescence in situ hybridization) – fluorescencyjna hybrydyzacja in situ

FK – fosfataza kwaśna

FL (follicular lymphoma) – chłoniak grudkowy

FMT (fecal microbiota transplantation) – „przeszczep” flory bakteryjnej jelita

FPG (fasting plasma glucose) – stężenie glukozy na czczo

FSGS (focal segmental glomerulosclerosis) – ogniskowe segmentowe stwardnienie kłębuszków nerkowych

FSH (follicle-stimulating hormone) – hormon folikulotropowy, folikulotropina

FT_3 – trójjodotyronina

fT3 – wolna trijodotyronina

FT3 (free triiodothyronine) – wolna frakcja trijodotyroniny

FT_4 – tyroksyna

fT4 – wolna lewotyroksyna

FT4 (free thyroxine) – wolna frakcja tyroksyny

FTA (Fluorescent Treponemal Antibody) – test immunofluorescencji krętków

FTA ABS (Fluorescent Treponemal Antibody Absorption Test) – test immunofluorescencji krętków w modyfikacji absorpcyjnej

FUO (fever of unknown origin) – gorączka o nieznanej przyczynie

FVC (forced vital capacity) – nasilona pojemność życiowa

FZ – fosfataza zasadowa

GABA (gamma-aminobutyric acid) – kwas gamma-aminomasłowy

GAD (glutamine acid decarboxylase) – dekarboksylaza kwasu glutaminowego

GAVE (gastric antral vascular ectasias) – poszerzenie naczyń w części przedodźwiernikowej żołądka, żołądek arbuzowaty

GBS (Guillain–Barré syndrome) – zespół Guillaina–Barrégo

GCS (Glasgow Coma Scale) – Skala Glasgow

G-CSF (granulocyte-colony stimulating factor) – czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów

GCT (glucose challenge test) – test doustnego obciążenia 50 g glukozy

GD1a, GM1 (anti-ganglioside antibodies) – przeciwciała przeciw gangliozydom

GDM (gestational diabetes mellitus) – cukrzyca ciążowa

GERD (gastroesophageal reflux disease) – choroba refluksowa przełyku

GFR (glomerulal filtration rate) – współczynnik przesączania kłębuszkowego

GGTP – gamma-glutamylotranspeptydaza

GH (growth hormone) – hormon wzrostu

GH-RH (growth hormone-releasing hormone) – somatoliberyna

GIP (gastric inhibitory polypeptide) – żołądkowy peptyd hamujący

GIP (glucose-dependent insulinotropic peptide) – glukozozależny peptyd insulinotropowy

GIST (gastrointestinal stromal tumor) – nowotwory stromalne, czyli podścieliskowe

GKS – glikokortykosteroidy

GLP-1 (glucagon-like peptide-1) – glukagonopodobny peptyd-1

GnRH (gonadotropin-releasing hormone) – hormon uwalniający gonadotropinę, gonadoliberyna

GNRP (glomerulonephritis rapide progressive) – gwałtownie postępujące kłębuszkowe zapalenie nerek

gopp – górny odcinek przewodu pokarmowego

GRACE (Global Registry of Acute Coronary Events) – skala ryzyka dla wczesnego zgonu w ostrych zespołach wieńcowych

GUS – Główny Urząd Statystyczny

GVH (graft-versus-host) – przeszczep przeciw gospodarzowi

GVHD (graft-versus-host disease) – choroba przeszczep przeciw gospodarzowi

HAE (hereditary angiooedema) – wrodzony obrzęk naczynioruchowy (naczyniowo-nerwowy)

HAV (hepatitis A virus) – wirus zapalenia wątroby typu A

Hb – hemoglobina

HbA1c – hemoglobina glikowana

HBcAg (core antigen of the hepatitis B virus HBV) – antygen rdzeniowy wirusa HBV

HbCO – karboksyhemoglobina

HBeAg – hepatitis B e antygen

HBIG (Hepatitis B immune globulin) – swoista immunoglobulina anty-HBV

HBO (hyperbaric oxygenation) – hiperbaria tlenowa

HBsAg (surface antigen of the hepatitis B virus HBV) – antygen, którego poziom świadczy o zakażeniu wirusem HBV

HBV (hepatitis B virus) – wirus zapalenia wątroby typu B

HBV-DNA – materiał genetyczny wirusa HBV

HCC (hepatocellular carcinoma) – rak wątrobowokomórkowy

HCG (human chorionic gonadotropin) – gonadotropina kosmówkowa

HCL (hairy cell leukemia) – białaczka włochatokomórkowa

HCM (hypertrophic cardiomyopathy) – kardiomiopatia przerostowa

hCT (human chorionic thyrotropin) – tyreotropina kosmówkowa

HCV (hepatitis C virus) – wirus zapalenia wątroby typu C

HCV-RNA – materiał genetyczny wirusa HCV

HD (hemodialysis) – hemodializa

HD (Hodgkin disease) – chłoniak Hodgkina

HDCz – heparyna drobnocząsteczkowa

HDL (high density lipoprotein) – lipoproteina wysokiej gęstości

HDV (hepatitis D virus) – wirus zapalenia wątroby typu D

HELLP (Hemolytic anemia, Elevated Liver enzymes, Low Platelet count) – zespół: niedokrwistość hemolityczna, podwyższone stężenia enzymów wątrobowych, małopłytkowość

HGB – hemoglobina

HIT (heparin-induced thrombocytopaenia) – małopłytkowość indukowana heparyną

HIV (human immunodeficiency virus) – ludzki wirus niedoboru odporności

HKIN – hydrazyd kwasu izonikotynowego

HLA (human leukocyte antigen) – antygen ludzkich leukocytów

HMG-CoA – beta-hydroksy-beta-metyloglutarylo-koenzym A

HMN (hereditary motor neuropathy) – dziedziczna neuropatia ruchowa

HNF (non-fractionated heparin) – heparyna niefrakcjonowana

HNPCC (hereditary non-polyposis colorectal cancer) – dziedziczny rak jelita grubego niezwiązany z polipowatością (zespół Lyncha)

HOMA-IR (Homeostasis Model Assessment Insulin Resistance) – wskaźnik insulinooporności

HP – hemoperfuzja

HPL (human placental lactogen) – ludzki laktogen łożyskowy

HPLC (high-pressure liquid chromatography) – chromatografia wysokociśnieniowa

HPS (hepatopulmonary syndrome) – zespół wątrobowo-płucny

HPV (human papilloma virus) – wirus brodawczaka ludzkiego

HR (heart rate) – częstość akcji serca

HRCT (high-resolution computed tomography) – tomografia komputerowa o wysokiej rozdzielczości

HRS (hepatorenal syndrome) – zespół wątrobowo-nerkowy

hsCRP (high-sensitivity CRP) – wysoko czułe CRP

HSN (hereditary sensory neuropathy) – dziedziczne neuropatie czuciowe

HSV (herpes simplex virus) – wirus opryszczki pospolitej

Ht – hematokryt, wartość hematokrytowa

HTZ – hormonalna terapia zastępcza

HUS (haemolytic-uraemic syndrome) – zespół hemolityczno-mocznicowy

HVPG (hepatic venous pressure gradient) – gradient ciśnień w żyle wątrobowej

HVR (hypervariable regions) – obszary cechujące się największą liczbą mutacji punktowych

IABP (intra-aortic balloon pump) – kontrapulsacja wewnątrzaortalna

IADL (Instrumental Activity of Daily Living) – Skala Oceny Złożonych Czynności Życia Codziennego według Lawtona

IARC (International Agency for Research on Cancer) – Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem

IASP (International Association for the Study of Pain) – Międzynarodowe Towarzystwo Badania Bólu

IBD (inflammatory bowel diseases) – nieswoiste zapalenia jelit

IBS (irritable bowel syndrome) – zespół jelita drażliwego

IC (inspiratory capacity) – pojemność wdechowa

ICC (intrahepatic cholangiocarcinoma) – rak dróg żółciowych wewnątrzwątrobowych

ICD (implantable cardioverter defibrillator) – implantowalny kardiowerter-defibrylator

ICD-10 (International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems) – Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych

ICE – etopozyd + karboplatyna + ifosfamid

ICS (International Continence Society) – Międzynarodowe Towarzystwo Trzymania Moczu

ICSD (International Classification of Sleep Disorders) – Międzynarodowa Klasyfikacja Zaburzeń Snu

IDCP (idiopathic duct-centric pancreatitis) – idiopatyczne okołoprzewodowe zapalenie trzustki

IDSA (Infectious Diseases Society of America) – Amerykańskie Towarzystwo Chorób Zakaźnych

IFCC (International Federation of Clinical Chemistry) – Międzynarodowa Federacja Chemii Klinicznej

IFG (impaired fasting glucose) – nieprawidłowa glikemia na czczo

IFN-gamma – interferon gamma

IFO – insektycydy fosforoorganiczne

IgE – immunoglobulina typu E

IGF-1 (insulin-like growth factor 1) – insulinopodobny czynnik wzrostowy typu 1

IgG – immunoglobuliny klasy G

IgM – immunoglobuliny klasy M

IGRA (Interferon Gamma Release Assay) – testy wydzielania interferonu gamma

IGT (impaired glucose tolerance) – nieprawidłowa tolerancja glukozy

IHS (International Headache Society) – Międzynarodowe Towarzystwo Bólów Głowy

II (integrase inhibitors) – inhibitory integrazy

IK – insektycydy karbaminianowe

IKA – inhibitory konwertazy angiotensyny

ILE (intravenous lipid emulsions) – dożylne emulsje tłuszczowe

IMC – idealna masa ciała

IMT (intima media thickness) – grubość błony wewnętrzno-środkowej

INF – interferon

INR (International Normalized Ratio) – międzynarodowy współczynnik znormalizowany

INSTI (integrase strand transfer inhibitors) – inhibitory integrazy

IPF (idiopathic pulmonary fibrosis) – samoistne włóknienie płuc

IPIM – inny potencjalnie infekcyjny materiał

IPMN (intraductal papillary mucous neoplasm) – wewnątrzprzewodowy brodawkowy guz śluzowy

IPP – inhibitory pompy protonowej

IPS (international prognostic score) – międzynarodowy indeks prognostyczny

IPSID (immunoproliferative small intestine disease) – immunoproliferacyjny zespół jelita cienkiego, tzw. chłoniak śródziemnomorski

IPSS (International Prognostic Scoring System) – Międzynarodowy Indeks Prognostyczny

IS (intermediate syndrome) – zespół pośredni

ISA (intrinsic sympathomimetic activity) – wewnętrzna aktywność sympatykomimetyczna

ISS (International Scoring (Staging) System) – Międzynarodowy System Prognostyczny

ITGV (intrathoracic gas volume) – torakalna objętość gazu

ITP (immune thrombocytopenic purpura) – pierwotna małopłytkowość immunologiczna

IUD (intrauterine devices) – wkładka wewnątrzmaciczna

IVIG (intravenous immunoglobulin) – immunoglobuliny podawane dożylnie

IVUS (intravascular ultrasound) – ultrasonografia wewnątrznaczyniowa

IZW – infekcyjne zapalenie wsierdzia

JCV (John Cunningham virus) – wirus JC

KDIGO – Kidney Disease Improving Global Outcomes

KDOQI – Kidney Disease Outcomes Quality Initiative

KIG (kalium, insulin, glucose) – mieszanka polaryzująca: potas, insulina, glukoza

KKCz – koncentrat krwinek czerwonych

KZJG – kolagenowe zapalenie jelita grubego

KZM – kleszczowe zapalenie mózgu

KZN – kłębuszkowe zapalenie nerek

LA – luka anionowa

LA – skala Los Angeles

LABA (long acting beta agonists) – długo działające beta_2-mimetyki

LADA (latent autoimmune diabetes in adults) – cukrzyca autoimmunologiczna dorosłych

LAM (lactational amenorrhoea) – laktacyjny brak miesiączki

LAM (lymphangioleiomyomatosis) – kwasochłonne zapalenie płuc, limfangioleiomiomatoza

LAMA (long-acting muscarinic antagonist) – leki wziewne długo działające

LAP – leucyloaminopeptydaza

LBA – leki beta-adrenolityczne

LBBB (left bundle branch block) – blok lewej odnogi pęczka Hisa

LCA (left coronary artery) – lewa tętnica wieńcowa

LCCAT (lecithin-cholesterol acyltransferase) – acetylotransferaza lecytynocholesterolowa

LCH (Langerhans cell histiocytosis) – histiocytoza komórek Langerhansa

LD (lymphocyte depletion) – zanik limfocytów

LDH (lactate dehydrogenase) – dehydrogenaza kwasu mlekowego (mleczanowa)

LDL (low density lipoprotein) – lipoproteina niskiej gęstości

LEEP (loop electrosurgical excision procedure) – wycięcie (raka) pętlą elektryczną

LES (lower esophageal sphincter) – dolny zwieracz przełyku

LH (luteinizing hormone) – hormon luteinizujący, lutropina

LH–RH (luteinizing hormone–releasing hormone) – hormon uwalniający hormon luteinizujący

LIP (lymphocytic interstitial pneumonia) – limfoidalne zapalenie śródmiąższowe płuc

LIPCOF (lid-parallel conjunctival fold) – test fałdów spojówkowych

LKEF (left ventricular ejection fraction) – frakcja wyrzutowa lewej komory

LM1 (anti-ganglioside antibodies) – monoklonalne białko IgM swoiście rozpoznające gangliozydy

LMA (laryngeal mask airway) – maska krtaniowa

LMWH (low molecular weight heparin) – heparyna drobnocząsteczkowa

LP (lymphocyte predominance) – bogaty w limfocyty chłoniak Hodgkina

LPR (laryngopharyngeal reflux) – refluks krtaniowo-gardłowy

LPSP (lymphoplasmatic sclerosing pancreatitis) – limfoplazmatyczne zapalenie trzustki

LSD – dietyloamid kwasu D-lizergowego

LTT (lymphocyte transformation test) – test transformacji limfocytów

LVEF (left ventricular ejection fraction) – frakcja wyrzutowa lewej komory

LVESD (left ventricular endsystolic diameter) – wymiar końcowo-skurczowy frakcji wyrzutowej lewej komory

LZJG – limfocytowe zapalenie jelita grubego

MAC – Mycobacterium avium complex

MADSAM (multifocal acquired demyelinating sensory and motor neuropathy) – wieloogniskowa nabyta neuropatia czuciowo-ruchowa

MALT (mucosa-associated lymphoid tissue) – chłoniak strefy brzeżnej żołądka

MAO (maximal acid output) – maksymalne wydzielanie kwasu solnego

MAO (mono amine oxidase) – monoaminooksydaza

MAO-B – monoaminooksydazy typu B

MAS – zespół Morgagniego–Adamsa–Stokesa

MAST (Michigan Alcoholism Screening Test) – test do oceny ryzyka uzależnienia od alkoholu

MC (mixed cellularity) – postać mieszana chłoniaka Hodgkina

MCH (mean corpuscular hemoglobin) – średnia zawartość hemoglobiny w erytrocycie

MCHC (mean corpuscular hemoglobin concentration) – średnie stężenie hemoglobiny w erytrocycie

MCL (mantle cell lymphoma) – chłoniak z komórek płaszcza

MCN (mucinous cystic neoplasm) – śluzowe nowotwory tobielowate

MCT (medium chain triglicerides) – średniołańcuchowe triglicerydy

MCV (mean corpuscular volume) – średnia objętość erytrocytu

MDMA – 3,4-metylenodioksymetamfetamina

MDPV – 3,4-metylenodioksypirowaleron

MDRD (Modification of the Diet in Renal Disease) – wzór do oznaczania współczynnika przesączania kłębuszkowego dla pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek

MDS (myelodysplastic syndrome) – zespoły mielodysplastyczne

MDS-U (myelodysplastic syndrome-unclassified) – zespół mielodysplastyczny niesklasyfikowany

MELD (Model for End-stage Liver Disease) – skala punktowa do oceny ciężkości przewlekłej choroby wątroby

MEN (multiple endocrine neoplasia) – mnoga gruczolakowatość wewnątrzwydzielnicza

MEN-1 (multiple endocrine neoplasia type 1) – zespół gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej typu 1

MEOS (microsomal etanol oxidizing system) – mikrosomalny układ utleniania alkoholu etylowego

MERS (Middle East respiratory syndrome) – bliskowschodni zespół niewydolności oddechowej

MET (metabolic equivalent) – ekwiwalent metaboliczny

met-AMF – metamfetamina

MGUS (monoclonal gammapathy of undetermined significance) – gammapatia monoklonalna o nieokreślonym znaczeniu

MHC (major histocompatibility complex) – główny układ zgodności tkankowej

MII (multichanel intraluminal impedance) – 24-godzinna wielokanałowa impedancja

MM (multiple myeloma) – szpiczak plazmocytowy

MMK – operacja Marshall–Marchetti–Krantz

MMN (multifocal motor neuropathy) – wieloogniskowa neuropatia ruchowa z blokiem przewodzenia

MMSE (Mini Mental State Examination) – Krótka Skala Oceny Stanu Psychicznego

MNA (Mini Nutritional Assessment) – ocena stanu odżywienia

MODY (maturity onset diabetes of the young) – typ cukrzycy

MOPP – chlorometyna + winkrystyna + prokarbazyna + prednizon

MOTT (mycobacteria other than tuberculosis) – prątki inne niż gruźlicze

MPGN (membranoproliferative glomerulonephritis) – błoniastorozplemowe kłębuszkowe zapalenie nerek

MPN (myeloproliferative neoplasms) – nowotwory mieloproliferacyjne

MPN-U (myeloproliferative neoplasm-unclassified) – nowotwór mieloproliferacyjny niesklasyfikowany

MPTP (1-methyl-4-phenyl-1,2,3,6-tetrahydropyridine) – 1-metylo-4-fenylo-1,2,3,6-tetrahydropirydyna

MRA (mineralocorticoid receptor antagonists) – antagoniści receptora mineralokortykoidowego

MRCP (magnetic resonance cholangiopancreatography) – cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego

MRCP (magnetic resonance cholangiopancreatography) – cholangiopankreatografia MRI

MRD (minimal residual disease) – minimalna choroba resztkowa

MRF – morfina

MRI (magnetic resonance imaging) – magnetyczny rezonans jądrowy

MRS (magnetic resonance spectroscopy) – spektroskopia rezonansu magnetycznego

MRSA (methicyllin-resistant Staphylococcus aureus) – gronkowiec złocisty oporny na metycylinę

MSA (membrane stabilizing activity) – działanie stabilizujące błonę komórkową

MSA (multiple system atrophy) – zanik wieloukładowy

MSCT (multi-slice computer tomography) – wielorzędowa tomografia komputerowa

MSF (Mediterranean spotted fever) – śródziemnomorska gorączka plamista

MSM (men who have sex with men) – mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami

MuSK (muscle specific tyrosine kinaze) – mięśniowo-specyficzny receptor kinazy tyrozyny

MZJG – mikroskopowe zapalenie jelita grubego

MZL (marginal zone lymphoma) – chłoniak strefy brzeżnej

NA – noradrenalina

NAFLD (nonalcoholic fatty liver disease) – niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby

NAPQI (N-acetyl-p-benzoquinone imine) – N-acetylo-p-benzochinoimina

NASH (nonalcoholic steatohepatitis) – niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby

NaSSA (noradrenergic and specific serotonergic antidepressants) – leki działające na receptory noradrenergiczne i serotoninergiczne

NBO (normobaric oxygen therapy) – tlenoterapia normobaryczna

NEC (neuroendocrine carcinomas) – raki niskozróżnicowane

NEN (neuroendocrine neoplasms) – nowotwory neuroendokrynne

NERD (non-erosive reflux disease) – nienadżerkowa choroba refluksowa przełyku (GERD)

NET (neuroendocrine tumors) – guzy neuroendokrynne

NF-1 (neurofibromatosis type 1) – nerwiakowłókniakowatość typu 1

NFZ – Narodowy Fundusz Zdrowia

NGU (non-gonococcal urethritis)– nierzeżączkowe zapalenie cewki moczowej

NHL (non-Hodgkin lymphomas) – chłoniaki nieziarnicze

NIAAA (National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism) – Narodowy Instytut ds. Szkodliwości Alkoholu i Alkoholizmu

NIV (non-invasive ventilation) – wentylacja mechaniczna nieinwazyjna

NIZP-PZH – Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny

NKC – nerkowa kwasica cewkowa

NKF – National Kidney Foundation

NKN – niedoczynność kory nadnerczy

NLA – neuroleptoanalgezja

NLPZ – niesteroidowe leki przeciwzapalne

NMDA (N-methyl-D-aspartate) – N-metylo-D-asparaginian

NMR (nuclear magnetic resonance) – magnetyczny rezonans jądrowy

NNRTI (non-nucleoside reverse transcriptase inhibitors) – nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy

NOMI (non-oclusive mesenteric ischaemia) – niedokrwienie bez niedrożności naczynia

NPH (neutral protamine Hagedorn) – insulina bazowa

NREM (non-rapid eye movement) – sen wolnofalowy

NRI (norepinephrine reuptake inhibitors) – selektywne inhibitory wychwytu noradrenaliny

NRS (Numeric Rating Scale) – numeryczna skala oceny bólu

NRTI (nucleoside/nucleotide reverse transcriptase inhibitors) – nukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy

NS – niewydolność serca

NS (nodular sclerosis) – stwardnienie guzkowe

NSE (neurospecific enolase) – neuroswoista enolaza

NSIP (non-specific interstitial pneumonitis) – nieswoiste śródmiąższowe zapalenie płuc

NSTEMI (non-ST segment elevation myocardial infarction) – zawał bez uniesienia odcinka ST

nsVT (non-sustained ventricular tachycardia) – nieutrwalony częstoskurcz komorowy

NT – nadciśnienie tętnicze

NTG (nitroglycerin) – nitrogliceryna

NTM – nietrzymanie moczu

NT-proBNP (N-terminal pro-brain natriuretic peptide) – N-końcowy peptyd natriuretyczny typu B

NYHA (New York Heart Association) – Nowojorskie Towarzystwo Kardiologiczne

NZK – nagłe zatrzymanie krążenia

NZOZ – Niepubliczne Zakłady Opieki Zdrowotnej

OBS – obturacyjny bezdech we śnie

OC (oral contraception) – doustna antykoncepcja

OCD (obsessive-compulsive disorder) – zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne

OCŚZN – ostre cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

OCT (optical coherence tomography) – optyczna tomografia koherentna

OCŻ – ośrodkowe ciśnienie żylne

OGTT (Oral Glucose Tolerance Test) – Doustny Test Tolerancji Glukozy

OIOM – oddział intensywnej opieki medycznej

OITT – oddział intensywnej terapii toksykologicznej

ONN – ostra niewydolność nerek

ONO – ostra niewydolność oddechowa

ONW – ostra niewydolność wątroby

ONZP – ostre niepowikłane zapalenie pęcherza moczowego

OPCA/MSA-C (olivopontocerebellar atrophy) – zanik oliwo-mostowo-móżdżkowy/MSA z dominującymi objawami móżdżkowymi

OPIDN (organophosphate-induced delayed peripheral neuropathy) – późna polineuropatia obwodowa indukowana IFO

OPV (oral polio vaccine) – doustna szczepionka przeciwko polyomyelitis

ORS (oral rehydratation salts) – doustny płyn glukozo-elektrolitowy

OS (overall survival) – całkowite przeżycie

OT – odczyn tuberkulinowy

OTC (over-the-counter) – leki wydawane bez recepty

OTK – oddział toksykologii klinicznej

OUN – ośrodkowy układ nerwowy

OZN – odmiedniczkowe zapalenie nerek

OZT – ostre zapalenie trzustki

OZW – ostry zespół wieńcowy

PA – pierwotny (hipo)aldosteronizm

PACs (premature atrial complexes) – dodatkowe pobudzenia nadkomorowe

PAI-1 (plasminogen activator inhibitor-1) – inhibitor aktywatora plazminogenu-1

PAO_2 – ciśnienie parcjalne tlenu w powietrzu pęcherzykowym

PAS (periodic acid-Schiff) – metoda badania

PBC (primary biliary cirrhosis) – pierwotna żółciowa marskość wątroby

PCC (prothrombin complex concentrate) – koncentrat czynników zespołu protrombiny

PChN – przewlekła choroba nerek

PCI (percutaneous coronary intervention) – rewaskularyzacja przezskórna (przezskórna interwencja wieńcowa)

PCO (polycystic ovary syndrome) – zespół wielotorbielowatych (policystycznych) jajników

pCO_2 – ciśnienie cząsteczkowe dwutlenku węgla

PCR (polymerase chain reaction) – polimerazowa reakcja łańcuchowa

PCR (protein/creatinine ratio) – stosunek białka do kreatyniny w moczu

PCŚZN – przewlekłe cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek

PCWP (pulmonary capillary wedge pressure) – ciśnienie zaklinowania w kapilarach płucnych

PDT (photodynamic therapy) – terapia fotodynamiczna

PEA (pulseless electrical activity) – aktywność elektryczna bez tętna

PEDIS (Perfusion, Extent, Depth, Infection, Sensation) – ukrwienie, wielkość rany w cm^2, drążenie w głąb do kości stopy, zakażenie, zaburzenia czucia/neuropatia (kliniczna klasyfikacja zaawansowania owrzodzenia w przebiegu zespołu stopy cukrzycowej)

PEEP (positive end expiratory pressure) – dodatnie ciśnienie końcowowydechowe

PEG (percutaneous endoscopic gastrostomy) – przezskórna endoskopowa gastrostomia

PEG-INF-alfa-2a – pegylowany interferon-alfa-2a

PET (positron emission tomography) – pozytonowa tomografia emisyjna połączona z tomografią komputerową

PEX (pseudoexfoliation syndrome) – zespół pseudozłuszczania

pFBT – 4-fluorotropakokaina

PFS (progression-free survival) – czas do progresji

PGDM (pregestational diabetes mellitus) – cukrzyca przedciążowa

PGH (placental growth hormone) – łożyskowy hormon wzrostu

PGL (persistent generalized lymphadenopathy) – przetrwałe powiększenie węzłów chłonnych

PGL (pheochromocytoma-paraganglioma syndrome) – zespół guzów chromochłonnych i przyzwojaków

PHG (portal hypertensive gastropathy) – nadciśnieniowa gastropatia wrotna

pHPT (primary hiperparathyroidism) – nadczynność przytarczyc

PI (protease inhibitors) – inhibitory proteazy

PiB-PET – Pittsburgh Compound B PET

PID (pelvic inflammatory disease) – zapalenie narządów miednicy mniejszej

PJP (pneumocystis jiroveci pneumonia) – pneumocystozowe zapalenie płuc

PKZN – przewlekle kłębuszkowe zapalenie nerek

PLMD (periodic leg movements in sleep) – okresowe ruchy kończyn podczas snu

PMA – parametoksyamfetamina

PMBCL (primary mediastinal B-cell lymphoma) – pierwotny chłoniak śródpiersia

PMC (pseudomembranous colitis) – rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego

PMF (primary meylofibrosis) – pierwotne włóknienie szpiku

PMF (pulmonary massiv fibrosis) – rozległe włóknienie płuc

PML (progressive multifocal leukoencephalopathy) – postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia

PMMA – parametoksymetamfetamina

PMP-22 (peripheral myelin protein) – białko mieliny obwodowej o masie 22 kD

PMR – płyn mózgowo-rdzeniowy

PND (paraneoplastic neurologic disorders) – paraneoplastyczne zespoły neurologiczne

PNH (paroxysmal nocturnal haemoglobinuria) – nocna napadowa hemoglobinuria

PNO – przewlekła niewydolność oddechowa

PO (myelin protein zero) – białko mieliny, glikoproteina, będąca głównym komponentem osłonki mielinowej

pO_2 – ciśnienie cząsteczkowe tlenu

POChP – przewlekła obturacyjna choroba płuc

POEMS (polyneuropathy, organomegaly, endocrinopathy, m-protein, skin-changes) – polineuropatia, organomegalia, endokrynopatia, białko M, zmiany skórne

POS – program szczepień ochronnych

POZ – podstawowa opieka zdrowotna

PPAR gamma (PPARγ; peroxisome proliferator-activated receptor gamma) – receptor aktywowany proliferatorami peroksysomów typu gamma

ppm (part per million) – jedna milionowa część

PPN – oś podwzgórze–przysadka–nadnercza

PR (partial remission) – remisja częściowa

PR3-ANCA – przeciwciała przeciwko cytoplazmie neutrofili reagujące z proteinazą 3

PRL – prolaktyna

PRM – Państwowe Ratownictwo Medyczne

PROM (premature rupture of the membranes) – przedwczesne pęknięcie pęcherza płodo- wego i odpłynięcie płynu owodniowego

PSA (prostate specific antygen) – antygen specyficzny dla gruczołu krokowego

PSC (primary sclerosing cholangitis) – pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółcio- wych

PSEN1 – presenilina 1

PSEN2 – presenilina 2

PSP (progressive supranuclear palsy) – postępujące porażenie ponadjądrowe

PSU – pochodna sulfonylomocznika

PT (prothrombin time) – czas protrombinowy

PTCA (percutaneous transluminal, coronary angioplasty) – przezskórna wewnątrznaczyniowa angioplastyka wieńcowa

PTCL-NOS (peripheral T-cell lymphoma-not otherwise specified) – chłoniak z obwodowych komórek T, niesklasyfikowany

PTD – Polskie Towarzystwo Diabetologiczne

PTH – parathormon

PTHrp (PTH-related peptide) – peptyd PTH-podobny

PTSD (posttraumatic stress disorder) – zespół stresu pourazowego, zaburzenie stresowe pourazowe

PU – przedział ufności

PV (polycythemia vera) – czerwienica prawdziwa

PVT (portal vein thrombosis) – zakrzepica żyły wrotnej

PZT – przewlekłe zapalenie trzustki

PZW-B – przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B

PZW-C – przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C

PŻW – poszerzenie przewodu żółciowego wspólnego

QTc – skorygowany do częstości czas odstępu QT

RA (refractory anaemia) – oporna niedokrwistość

RAA – renina–angiotensyna–aldosteron

RAA – układ renina–angiotensyna–aldosteron

RAEB1 i RAEB2 (refractory anaemia with excess of blasts – 1 lub 2) – oporna niedokrwistość ze zwiększoną liczbą komórek blastycznych

RARS (refractory anaemia with ringed sideroblasts) – oporna niedokrwistość z pierścieniowatymi syderoblastami

RAST (Radio-Allergo Sorbent Test) – test radioalergosorpcji

RBBB (right bundle branch block) – blok prawej odnogi pęczka Hisa

RBC (red blood cells) – czerwone krwinki

RBD (REM sleep behavior disorder) – zaburzenia zachowania we śnie REM

RB-ILD (respiratory bronchiolitis associated interstitial lung disease) – śródmiąższowa choroba płuc związana z zapaleniem oskrzelików oddechowych

RCA (right coronary artery) – prawa tętnica wieńcowa

RCMD (refractory cytopenia with multilineage dysplasia) – oporna cytopenia z wieloliniową dysplazją

RCRI (Revised Cardiac Risk Index) – współczynnik określający ryzyko sercowo-naczyniowe zabiegów niekardiochirurgicznych

RCT (randomized controlled trial) – kliniczne kontrolowane badanie randomizowane

RE (reflux esophagitis) – refluksowe zapalenie przełyku

REM (rapid eye movement) – sen paradoksalny

RF (rheumatoid factor) – czynnik reumatoidalny

RFA (radiofrequency ablation) – ablacja prądem o wysokiej częstotliwości

RIA (Radio Immuno Assay) – badanie metodą radioimmunologiczną

RIFLE – risk, injury, failure, loss, end-stage

RJG – rak jelita grubego

RKO – resuscytacja krążeniowo-oddechowa

RLS (restless legs syndrome) – zespół niespokojnych nóg

RMSF (Rocky Mountain spotted fever) – gorączka plamista Gór Skalistych

RNA (ribonucleic acid) – kwas rybonukleinowy

RNP (ribonucleoprotein) – przeciwciała przeciwjądrowe przeciwko rybonukleoproteinazie

ROC – receiver operator characteristic

ROSC (return of spontaneous circulation) – przywrócenie spontanicznego krążenia

ROSIER (Recognition of Stroke in the Emergency Room) – Rozpoznanie Udaru w Izbie Przyjęć Szpitala (kwestionariusz)

RR (Riva-Rocci) – ciśnienie tętnicze krwi

rT3 – odwrotna trijodotyronina

rtPA (recombinant tissue plasminogen activator) – rekombinowane tkankowe aktywatory plazminogenu

RT-PCR (real time polymerase chain reaction) – polimerazowa reakcja łańcuchowa w czasie rzeczywistym

RV (residual volume) – objętość zalegająca

RVR (rapid viral response) – szybka odpowiedź wirusowa (po miesiącu leczenia)

RW – ryzyko względne

RZS – reumatoidalne zapalenie stawów

SABA (short acting beta agonists) – krótko działające beta_2-mimetyki

SaO_2 – wysycenie hemoglobiny tlenem

SAP (stable angina pectoris) – dławica piersiowa stabilna

SAPE (sentinel acute pancreatitis event) – zdarzenia zwiastujące ostre zapalenia trzustki

SARI (serotonin antagonist and reuptake inhibitors) – inhibitory wychwytu serotoniny 5-HT i antagoniści i 5-HT2A

SARS (severe acute respiratory syndrome) – zespół ostrej ciężkiej niewydolności oddechowej

SAS (sleep apnea syndrome) – zespół bezdechów podczas snu

SBP (spontaneous bacterial peritonitis) – samoistne (spontaniczne) bakteryjne zapalenie otrzewnej

SBP (systolic blood pressure) – skurczowe ciśnienie tętnicze krwi

SCA (serous cystadenoma) – surowicze torbielakogruczolaki

SCALES (Sadness, Cholesterol, Albumin, Loss of weight, Eating problems, Shopping) – ocena nastroju – obecność depresji, stężenie cholesterolu w surowicy krwi, stężenie albumin w surowicy krwi, niezamierzona utrata masy ciała, trudności w jedzeniu, trudności w robieniu zakupów i przygotowywaniu sobie posiłków (test umożliwiający identyfikację zagrożonych niedożywieniem osób starszych)

SCD (sudden cardiac death) – nagły zgon sercowy

SCORE (Systematic COronary Risk Evaluation) – skala oceny ryzyka sercowo-naczyniowego

SDS (Shy–Drager syndrome) – zespół Shy’a–Dragera

SGPG (sulfogluconyloparagloboside) – glikoproteina, przeciwciało przeciwko gangliozydom

SGLT2 (sodium-glucose linked transporter 2) – kotransporter glukozowo-sodowy 2

SHBG (sex hormone binding globulin) – białko wiążące hormony płciowe

SIADH (syndrome of inappropriate antidiuretic hormone secretion) – zespół nieadekwatnego wydzielania wazopresyny

SIBO (small intestine bacterial overgrowth) – zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego

sIgE – swoista IgE

SIRS (systemic inflammatory response syndrome) – zespół systemowej odpowiedzi zapalnej

sITA – swoista immunoterapia alergenowa

SKZN – submikroskopowe kłębuszkowe zapalenie nerek

SLA (soluble liver antigen) – przeciwciała przeciw rozpuszczalnemu antygenowi wątrobowemu

SLA/LP (soluble liver antigen/liver-pancreas) – przeciwciała przeciwko cytozolowemu antygenowi wątrobowo-trzustkowemu

SLE (systemic lupus erythematosus) – toczeń rumieniowaty układowy

SLL (small lymphocytic lymphoma) – chłoniaki z małych komórek B

SM – sulfonylomocznik

SM (sclerosis multiplex) – stwardnienie rozsiane

SMNC – stężenie surowicze miedzi niezwiązanej z ceruloplazminą

SN (sinus node) – węzeł zatokowy

SND (sinus node dysfuction) – dysfunkcja węzła zatokowego (zespół chorego węzła zatokowego)

SND/MSA-P (striatonigral degeneration) – zwyrodnienie prążkowiowo-czarne/MSA z dominującymi objawami parkinsonowskimi

SNRI (serotonin–norepinephrine reuptake inhibitors) – selektywne inhibitory noradrenaliny i serotoniny

SOR – szpitalny oddział ratunkowy

SPECT (single photon emission computed tomography) – tomografia emisyjna pojedynczego fotonu

SPINK1 (serine protease inhibitor Kazal-type 1) – inhibitor proteaz serynowych

SRI (serotonin reuptake inhibitors) – nieselektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny

SSPE (subacute sclerosing panencephalitis) – stwardniające zapalenie mózgu

SSRI (selective serotonin reuptake inhibitors) – selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny

SST (somatostatin) – somatostatyna

STD (sexually transmitted diseases) – choroby przenoszone drogą płciową

STEMI (ST segment elevated myocardial infarction) – zawał serca z uniesieniem odcinka ST

SU (sulfonylurea) – sulfonylomocznik

SUR (sulfonylurea receptor) – receptor sulfonylomocznika

sVES – (supraventricular extrasystole) – ekstrasystolia nadkomorowa

SVR (sustained viral response) – trwała odpowiedź wirusowa

SVT (supraventricular tachycardia) – częstoskurcze nadkomorowe

sVT (sustained ventricular tachycardia) – utrwalony jednokształtny częstoskurcz komorowy

t1/2 – okres połowicznego rozpadu

T3 – trijodotyronina

TACE (transcatheter arterial chemoembolization) – chemoembolizacja przeztętnicza

TACI (trans arteria chemo infusion) – chemioterapia dotętnicza

TBG (thyroxine binding globulin) – globulina wiążąca tyroksynę

TBI (total body irradiation) – napromienianie całego ciała

TCAD (tricyclic antidepressant drugs) – trójcykliczne leki przeciwdepresyjne

TcpO_2 (transcutaneous pO_2) – przezskórne ciśnienie tlenu

TEE (transesophageal echocardiography) – badanie przezprzełykowe

TFS (Tissue fixation system) – mikrometoda chirurgiczna służąca leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu

TG – triglicerydy

TGA (transient global amnesia) – przemijająca amnezja globalna

TgAb (thyroglobulin antibodies) – przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie

TGV (thoracic gas volume) – objętość powietrza pozostającego w klatce piersiowej

THC (tetrahydrocannabinol) – tetrahydrokanabinole

TIA (transient ischaemic attack) – przemijający atak niedokrwienny

TIBC (total iron-binding capacity) – całkowita zdolność wiązania żelaza

TINU (tubulointerstitial nephritis-uveitis) – cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek i błony naczyniowej oka

TIPS (transjugular intrahepatic portosystemic shunt) – przezszyjna wewnątrzwątrobowa proteza wrotno-systemowa

TK – tomografia komputerowa

TLC (thin layer chromatography) – chromatografia cienkowarstwowa

TLC (total lungs capacity) – całkowita pojemność płuc

TLESR (transient lower esophageal sphincter relaxation) – przejściowe rozluźnienie dolnego zwieracza przełyku

T-LGL (T-cell large granular leukemia) – białaczka z dużych ziarnistych limfocytów T

TLPD – trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne

TNF-alfa (tumor necrosis factor alpha) – czynnik martwicy guza

TNM (Tumor–Nodes–Metastases) – klasyfikacja nowotworów

TNP – trzeciorzędowa nadczynność przytarczyc

TOT (trans-obturator tape) – metoda leczenia nietrzymania moczu przez wprowadzenie taśmy syntetycznej pod środkowy odcinek cewki moczowej

t-PA (tissue plasminogen activator) – tkankowy aktywator plazminogenu

TPO (thyroid peroxidase) – peroksydaza tarczycowa

TRH (thyrotropin releasing hormone) – tyreoliberyna

TRI – trichloroetylen

TS (transferrin saturation) – wskaźnik wysycenia (saturacji) transferryny

TSH (thyroid-stimulating hormone) – tyreotropina, hormon tyreotropowy

TT (thrombin time) – czas trombinowy

TTE (transthoracic echocardiography) – badanie echokardiograficzne przezklatkowe

tTG (tissue transglutaminase antibodies) – przeciwciała przeciw transglutaminazie tkankowej

TTS (transdermal therapeutic system) – przezskórny system terapeutyczny

TVT – tension free vaginal tape – metoda leczenia nietrzymania moczu przez założenie taśmy prolenowej na drodze przezpochwowej

UACR (Urine Albumin-to-Creatinine Ratio) – iloraz stężenia albumin do kreatyniny

UDCA (ursodeoxycholic acid) – kwas ursodeoksycholowy

UFH (unfractionated heparin) – heparyna niefrakcjonowana

UGT – UDP-glukuronylotransferaza

UKG – ultrasonokardiografia

UKPDS – United Kingdom Prospective Diabetes Study

URL (upper reference limit) – górna granica referencyjna

USG – ultrasonografia

USPSTF (United States Preventive Services Task Force) – Urząd ds. Medycyny Prewencyjnej Stanów Zjednoczonych

USR (unheated serum reagin test) – szkiełkowy test jakościowy (w diagnostyce kiły)

UTR (untranslated regions) – regiony niekodujące, niepodlegające translacji

VAS (Visual Analogue Scale) – skala wzrokowo-analogowa

VC (vital capacity) – pojemność życiowa

VCE (video capsule endoscopy) – endoskopia kapsułkowa

Vd (volume of distribution) – pozorna objętość dystrybucji

VDRL (veneral disease research laboratory) – szkiełkowy test jakościowy i ilościowy, mikroskopowy test kłaczkowania (w diagnostyce kiły)

VEGF (vascular endothelial growth factor) – śródbłonkowy czynnik wzrostowy naczyń

VES (ventricular extrasystoles) – skurcze dodatkowe komorowe

VF (ventricular fibrillation) – migotanie komór

VHL (von Hippel-Lindau syndrome) – zespół Hippla–Lindaua

VIN (vulval intraepithelial neoplasia) – śródnabłonkowa neoplazja sromu

VIP (vasoactive intestinal peptide) – wazoaktywny peptyd jelitowy

VKA (vitamin K antagonists) – antagoniści witaminy K

VLDL (very low density lipoprotein) – lipoproteina bardzo małej gęstości

VPA (valproic acid) – kwas walproinowy

VT (ventricular tachycardia) – częstoskurcz komorowy

VTE (venous thromboembolism) – incydent zatorowo-zakrzepowy

vWD (von Willebrand disease) – choroba von Willebranda

VZV – Varicella-zoster virus

WBC (white blood cells) – białe krwinki

WDHA (watery diarrhoea, hypokalemia, achlorhydria syndrome) – zespół biegunkowy Vernera i Morrisona

WEF (World Economic Forum) – Światowe Forum Ekonomiczne

wGKS – wziewne glikokortykosteroidy

WHF – World Heart Federation

WHO (World Health Organization) – Światowa Organizacja Zdrowia

WHR (waist/hip ratio) – wskaźnik talia/biodro

WNM – wysiłkowe nietrzymanie moczu

WON (walled-of necrosis) – martwica otorbiona

WPN – wrodzony przerost kory nadnerczy

WPW – zespół Wolffa–Parkinsona–White’a

WZJG – wrzodziejące zapalenie jelita grubego

WZW – wirusowe zapalenie wątroby

ZC – zespół Cushinga

ZMS – zapalenie mięśnia sercowego

ZO – zapalenie osierdzia

ZOBPS – zespół obturacyjnego bezdechu podczas snu

ZRI – zespół rekonstrukcji immunologicznej

ZUM – zakażenie układu moczowego

ZW – ziarniniakowatość Wegenera

ZZN – złośliwy zespół neuroleptyczny

ZZO – zaciskające zapalenie osierdzia

ROZDZIAŁ 1

WPROWADZENIE DO MEDYCYNY KLINICZNEJ. WYBRANE ZAGADNIENIA ETYKI LEKARSKIEJ

Jan Duława

1.1. Co to jest medycyna?

Według Wielkiego słownika medycznego (PZWL, 1996) medycyna to dziedzina nauk przyrodniczych zajmująca się badaniem budowy i czynności organizmu ludzkiego w stanie zdrowia i choroby, rozpoznawaniem chorób i rokowaniem oraz leczeniem chorych i zapobieganiem chorobom.

Według Słownika języka polskiego (Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006) jest to (od łac. medicina = sztuka lekarska) nauka o zdrowiu i chorobie człowieka oraz sztuka leczenia i zapobiegania chorobom; należy do nauk przyrodniczych, gdyż opiera się na biologii, chemii i fizyce, ale również do nauk humanistycznych, gdyż jej podmiotem jest człowiek.

Wydaje się, że Słownik języka polskiego pełniej oddaje istotę medycyny. Ścisłe zakorzenienie medycyny w nauce liczy sobie niewiele ponad 100 lat. Traktowanie jej jako sztuki zaś – wiele tysięcy lat. Rozwój nauk technicznych, a szczególnie osiągnięcia biologii molekularnej i technik genetycznych, spowodowały powstanie zaawansowanych i bardzo złożonych technik diagnostycznych i terapeutycznych.

Niemniej, chociaż metodologia naukowa jest najważniejszym elementem nowożytnej medycyny akademickiej, to medycyny nie można utożsamiać wyłącznie z nauką, ponieważ dochodzenie do prawdy stanowi tylko jej cel pośredni. Celem najważniejszym jest ulżenie cierpiącemu człowiekowi i przedłużenie mu życia.

Biorąc powyższe pod uwagę, medycynę można określić jako sztukę opartą na rzetelnych podstawach naukowych i solidnym rzemiośle, uprawianą przez współczującego i spolegliwego lekarza, któremu nieobcy jest zdrowy rozsądek i intuicja.

1.2. Wymagania wobec lekarza

Rozwój nauki i upowszechnienie jej zdobyczy nie tylko przyczyniły się do rozwoju medycyny, lecz także spowodowały gwałtowne podniesienie poziomu wiedzy i świadomości społeczeństwa w kwestiach zdrowotnych. To z kolei zwiększyło wymagania w stosunku do lekarzy i całego systemu ochrony zdrowia. Powszechne stało się oczekiwanie z jednej strony opanowania przez lekarza niezbędnej wiedzy i umiejętności, z drugiej zaś – dostosowania działania służby zdrowia do wymagań, a nawet żądań chorego. Lekarz jest rozliczany nie tylko za merytoryczny aspekt prowadzonego leczenia, lecz także za jego koszty i satysfakcję pacjenta.

W ramach powyższych wymagań lekarz jest zobowiązany do:

• dokumentowania zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa całego procesu diagnostyczno-leczniczego w postaci historii choroby;

• udowadniania rozwoju i doskonalenia swoich umiejętności i kompetencji (kształcenie ustawiczne);

• przestrzegania dyscypliny finansowej instytucji, w której pracuje.

1.2.1. Karta Lekarza

Istnieje wyraźny konflikt między wymaganiami społecznymi w stosunku do służby zdrowia i jej możliwościami. Pojawiają się różne propozycje rozwiązań, które zagrażają zasadom wykonywania zawodu lekarza. Nie dotyczą one tylko Polski, lecz mają zasięg ogólnoświatowy. Odpowiedzią na te zagrożenia było opublikowanie w 2002 r. Karty Lekarza, określającej zasady wykonywania zawodu w nowym tysiącleciu. Była to wspólna inicjatywa i publikacja European Federation of Internal Medicine, American College of Physicians-American Society of Internal Medicine oraz American Board of Internal Medicine (Medycyna Praktyczna, wyd. spec. 2002). Do podstawowych zasad wykonywania zawodu lekarza zaliczono:

• zasadę nadrzędności dobra pacjenta;

• zasadę autonomii pacjenta;

• zasadę sprawiedliwości społecznej.

Zasada nadrzędności dobra pacjenta wynika z poświęcenia się w służbie dla dobra chorego, ponieważ altruizm zwiększa zaufanie, które ma zasadnicze znaczenie dla relacji między lekarzem a chorym.

Zasada autonomii pacjenta oznacza, że jego wolę należy traktować jako nadrzędną, o ile nie jest sprzeczna z zasadami etyki lekarskiej i nie oznacza żądania niewłaściwej opieki medycznej. Szczerość wobec chorego i umożliwienie mu podejmowania świadomych decyzji dotyczących leczenia to jedne z podstawowych czynników zwiększających zaufanie pacjenta do lekarza.

Zasada sprawiedliwości społecznej oznacza, że środowisko lekarskie musi się opowiadać za sprawiedliwą dystrybucją ograniczonych zasobów systemu ochrony zdrowia. Lekarz powinien czynnie dążyć do wyeliminowania jakiejkolwiek formy dyskryminacji w ochronie zdrowia, w tym ze względu na status społeczno-ekonomiczny.

Równoczesne stosowanie wszystkich wymienionych zasad jest niezwykle trudne, chociaż stanowi najważniejsze kryterium profesjonalizmu lekarza.

Stosunkowo najmniej kontrowersji budzi pierwsza z zasad – nadrzędności dobra pacjenta. Autorzy Karty Lekarza podkreślili, że do jej łamania nie mogą prowadzić żadne mechanizmy rynkowe, naciski społeczne ani wymagania administracyjne.

Problem pojawia się w razie konfliktu między dobrem pacjenta i jego autonomią. Typowym przykładem jest tu palenie papierosów lub nadużywanie alkoholu. W takiej sytuacji lekarz powinien uczynić wszystko, aby przekonać chorego, że wszystkie zastosowane działania medyczne mają mniejsze znaczenie niż zrezygnowanie przez niego z bezwzględnego egzekwowania swoich swobód obywatelskich w postaci szkodzenia sobie i innym (bierne palenie papierosów!).

Jeszcze więcej problemów stwarza przestrzeganie trzeciej zasady – sprawiedliwości społecznej. Jest to tym trudniejsze, im bardziej ograniczone są środki, którymi dysponuje system ochrony zdrowia. W zasadzie rywalizującymi stronami są pacjenci ubiegający się o deficytowe świadczenia. Ich rzecznikami są jednak lekarze, którzy niezależnie od swojej woli stają się również stroną konfliktu. Konflikty te są zwykle anonimowe, czasem jednak nabierają charakteru personalnego. Dlatego lekarz powinien nie tylko dbać o dobro chorego bezpośrednio mu powierzonego, lecz także reprezentować interesy innych pacjentów, także tych objętych opieką lekarzy odmiennej specjalności. Jest to o tyle ważne, że dostęp do deficytowych procedur zależy w dużym stopniu od decyzji polityków zarządzających zdrowiem. Ci z kolei mają inne priorytety niż te określone w Karcie Lekarza.

Nie jest to, niestety, jedyny rodzaj konfliktu, z jakim na co dzień styka się lekarz. Napięcia zdarzają się np. między samymi lekarzami, lekarzami i pacjentami (tzw. „trudny” pacjent – zob. podrozdział 2.4), między pacjentami, między lekarzami i rodzinami pacjenta, wreszcie między lekarzami i administratorami służby zdrowia. Ten ostatni rodzaj napięcia wydaje się immanentną składową systemu ochrony zdrowia, charakteryzującego się ograniczonością środków. Co więcej – im większe jest ograniczenie – tym większe staje się napięcie, a także bardziej dwuznaczna, a nawet upokarzająca sytuacja lekarza. Większość z wymienionych konfliktów (szczególnie między lekarzem i administratorem) wydaje się nie do uniknięcia. Żaden z nich jednak nie musi być destrukcyjny.

Nawet w wadliwie funkcjonującym systemie ochrony zdrowia lekarz powinien starać się wybrać spośród niedoskonałych rozwiązań to, które jest lepsze i sprawiedliwsze od pozostałych.

W wyborze właściwego rozwiązania sytuacji konfliktowej pomóc może znajomość i przestrzeganie 10 zobowiązań lekarza, które również zostały zamieszczone w cytowanej Karcie Lekarza. Są to zobowiązania:

• do kompetencji zawodowej;

• do szczerości wobec pacjenta;

• do przestrzegania tajemnicy lekarskiej;

• do właściwych relacji z pacjentami;

• do doskonalenia jakości opieki;

• do zapewnienia dostępności opieki medycznej;

• do sprawiedliwego rozdziału ograniczonych zasobów systemu ochrony zdrowia;

• do zdobywania wiedzy naukowej;

• do podtrzymywania zaufania społecznego poprzez odpowiednie postępowanie w przypadku konfliktu interesów;

• do wypełniania obowiązków zawodowych.

Przedstawione i zawarte w Karcie Lekarza zobowiązania można uznać za uwspółcześnioną wersję przysięgi Hipokratesa.

Zobowiązania do kompetencji zawodowej oraz do zdobywania wiedzy naukowej wyróżniają lekarza spośród innych zawodów. O ile uzupełnianie wiedzy i podnoszenie kwalifikacji jest zwykle indywidualną decyzją pracownika, od której zależy jego tzw. wartość rynkowa, o tyle dla lekarza jest to nakaz moralny.

Zobowiązanie do szczerości wobec pacjenta mówi o konieczności dopuszczania chorego do uczestnictwa w podejmowaniu świadomej decyzji na każdym etapie leczenia. Oznacza również konieczność przyznania się do niewiedzy (lub bezradności medycyny) oraz do własnych błędów.

Zobowiązanie do właściwych relacji z pacjentami nie dopuszcza do jakiejkolwiek formy ich wykorzystania przez lekarza.

Zobowiązania do doskonalenia jakości opieki zdrowotnej, do zapewnienia dostępności opieki, do wypełnienia obowiązków zawodowych oraz do sprawiedliwego rozdziału nakazują lekarzowi aktywne działania na rzecz poprawy organizacji opieki zdrowotnej na miarę swoich możliwości.

Na specjalną uwagę zasługuje zobowiązanie do podtrzymywania zaufania społecznego poprzez odpowiednie postępowanie w przypadku konfliktu interesów. W myśl autorów Karty Lekarza oznacza ono konieczność odpowiedniego postępowania w sytuacjach nawiązywania kontaktów z branżami nastawionymi na zysk, np. z producentami sprzętu medycznego czy leków lub firmami ubezpieczeniowymi. Temu problemowi poświęcono w całości odrębny dokument pt. „Związki lekarza z przemysłem”, dotyczący zagadnień etycznych w relacjach miedzy przedstawicielami przemysłu i lekarzami (Medycyna Praktyczna, wyd. spec. 5/2002).

1.2.2. Zasady współpracy lekarza z przemysłem

Rozwój przemysłu medycznego (farmaceutycznego, aparatury i sprzętu medycznego, biotechnologii, firm handlowych itp.) w drugiej połowie XX wieku spowodował, że stał się on jednym z głównych i najbardziej dochodowych działów gospodarki krajów rozwiniętych. Przedstawiciele tej gałęzi gospodarki zaczęli przeznaczać bardzo duże środki na promocję swoich produktów wśród lekarzy. Według wiarygodnych źródeł w samym tylko 1999 r. na wizyty przedstawicieli handlowych w gabinetach lekarskich oraz na prezentację swoich produktów podczas konferencji naukowych i innych spotkań lekarzy wydano ponad 8 mld dolarów. Uzasadnione staje się więc pytanie, czy tak wielki wysiłek finansowy przemysłu medycznego nie jest przyczyną nadmiernego wpływu na zachowania lekarzy, a być może nawet podważa wysiłki zmierzające do rzetelnego szkolenia lekarzy.

Należy zatem przypomnieć, że traktowanie przedstawicieli firm farmaceutycznych jako źródła wiedzy lekarskiej jest nie tylko błędne, lecz także głęboko nieetyczne. Etyka lekarska bowiem nie zawsze jest zgodna z etyką biznesu.

Nie oznacza to, ze etyka lekarska wyklucza jakąkolwiek współpracę z przemysłem. Staje się ona możliwa jednak dopiero wówczas, gdy jej głównym celem jest poprawa jakości opieki medycznej oraz wzbogacenie wiedzy medycznej, a lekarz zdaje sobie sprawę, że pozostaje ona związana z ryzykiem stronniczości.

Autorzy cytowanego dokumentu radzą, aby nie akceptować jakichkolwiek korzyści, które mogą ograniczyć obiektywizm opinii zawodowych, a nawet tylko stwarzać takie ryzyko w odczuciu społecznym. Dla ułatwienia oceny etycznej, czy zależność oparta na wdzięczności za prezent jest do zaakceptowania, proponują lekarzowi, aby za każdym razem odpowiedział sobie na następujące pytania:

1. Co o takiej zależności sądziliby moi pacjenci? Jak bym się czuł, gdyby taki związek został upubliczniony?

2. W jakim celu przedstawiciel firmy składa mi propozycję?

3. Co o takiej umowie sądziliby moi koledzy? Co bym pomyślał, gdyby mój lekarz przyjął taką propozycję?

To są tylko pytania pomocnicze, zawarte w dokumencie „Związki lekarzy z przemysłem”. W praktyce zachowanie lekarza zależy od jego sumienia. O tym, jak łatwo je nagiąć, świadczą wyniki badań naukowych, wskazujące, że uzyskiwanie korzyści od firm silnie koreluje z faworyzowaniem ich produktów. Dzieje się tak, mimo że badani lekarze twierdzą, iż nie ulegają takim naciskom.

1.2.3. Powiązania finansowe między lekarzami a przemysłem medycznym

Uzasadnione są obawy natury etycznej i prawnej, że własny interes lekarza, polegający na udziale finansowym w sprzedaży leków lub sprzętu medycznego albo na własności placówek prowadzących działalność medyczną, może sprzyjać nadmiernemu korzystaniu z oferowanych przez nie usług. Nieetyczne jest zachęcanie pacjentów do korzystania z produktów medycznych lub usług dla własnych korzyści finansowych. W każdym przypadku lekarz kierujący pacjenta do placówek, w których ma on finansowe udziały, powinien mu to ujawnić. Jeżeli zaś zachęca do takiego postępowania swoich kolegów lekarzy – powinien to ujawnić publicznie.

W końcu kilka słów komentarza należy poświęcić sponsorowanym badaniom klinicznym. Lekarz nie powinien się zgadzać na udział w badaniach, które w istocie są zamaskowanymi (często bardzo słabo) działaniami promocyjnymi zachęcającymi do stosowania produktów firmy sponsorującej.

W razie udziału w badaniu klinicznym lekarz musi mieć świadomość możliwości konfliktu między tym, co jest najlepsze dla pacjenta uczestniczącego w badaniu, a warunkami prowadzenia tegoż. Podczas podejmowania jakiejkolwiek decyzji musi pamiętać, że jest przede wszystkim lekarzem, a dopiero w drugiej kolejności badaczem.

Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną okoliczność związaną z koniecznością podtrzymywania zaufania społecznego do lekarzy. Biorąc pod uwagę specyfikę relacji lekarz–pacjent, która należy do najbardziej intymnych relacji międzyludzkich, łatwo uniknąć osobistej odpowiedzialności za nieodpowiednie postępowanie. Za każdym razem jednak przyczynia się ono do utraty zaufania do całego środowiska lekarskiego.

Piśmiennictwo

1. Biesaga T.: Elementy etyki lekarskiej. Medycyna Praktyczna, Kraków 2006. • 2. Duława J.: Dusza Mistrza – szkic do studium przypadku. Medycyna Praktyczna 2010, 1, 124–128. • 3. Duława J.: Nauka, prawo, obyczaje. Przegląd Lekarski 1999, t. 56, nr 3, 248–250. • 4. Karta Lekarza. Medycyna Praktyczna, wydanie specjalne, 2002, 4. • 5. Marczewski K. (red.): Notatki do ćwiczeń z etyki medycznej. Akademia Medyczna, Lublin 2003. • 6. Povar G.L. i wsp.: Ethics in practice: Managed care and the changing health care environment. Annals Int. Med. 2004, 141, 131–137. • 7. Singer P.A., Viens A.M.: The Cambridge Textbook of Bioethics. Cambridge University Press 2008. • 8. Związki lekarzy z przemysłem. Medycyna Praktyczna, wydanie specjalne, 2002, 5.

Spis treści:

Okładka

Tytułowa

Spis rozdziałów

Redakcyjna

Autorzy

Przedmowa

Spis treści

Wykaz najważniejszych skrótów

ROZDZIAŁ 1. Wprowadzenie do medycyny klinicznej. Wybrane zagadnienia etyki lekarskiej

1.1. Co to jest medycyna?

1.2. Wymagania wobec lekarza

1.2.1. Karta Lekarza

1.2.2. Zasady współpracy lekarza z przemysłem

1.2.3. Powiązania finansowe między lekarzami a przemysłem medycznym