Copyright © Kamil Janicki, 2025
Copyright © Wydawnictwo Poznańskie sp. z o.o., 2025

Redaktorzy prowadzący: Bogumił Twardowski, Adrian Stachowski

Marketing i promocja: Dominika Czarska-Jachimowicz

Redakcja: Maciej Gablankowski

Korekta: Jadwiga Grellowa, Aurelia Hołubowska, Damian Pawłowski

Konsultacja merytoryczna: Rafał Kuzak

Projekt typograficzny i łamanie: Grzegorz Kalisiak

Projekt okładki i strony tytułowe: Ula Pągowska

Zdjęcia i ilustracje: Archiwum „Ilustrowanego Kuryera Codziennego” za pośrednictwem Narodowego Archiwum Cyfrowego, zbiory autora, domena publiczna

Zezwalamy na udostępnianie okładki książki w internecie.

ISBN 978-83-68370-86-7

Wydawnictwo Poznańskie Sp. z o.o.
ul. Fredry 8, 61-701 Poznań
tel. 61 853-99-10
redakcja@wydawnictwopoznanskie.pl
www.wydawnictwopoznanskie.pl

Konwersja: eLitera s.c.

.

Książki Kamila Janickiego, które ukazały się w Wydawnictwie Poznańskim:

Pańszczyzna

Warcholstwo

Epoka hipokryzji

Cywilizacja Słowian

Średniowiecze w liczbach

Życie w chłopskiej chacie

Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Prolog

Zyta Woroniecka. Księżniczka z rewolwerem

Poznańska szantażystka. Kobiety, które nienawidzą mężczyzn

Małgorzata Genzlerowa. To nie jest kraj dla starych ulicznic

Wanda Parylewiczowa. Wiele hałasu o nic

Helena Fleischerowa. Licencja na wyłudzanie

Zabójczyni małej Zosi. Morderstwo to nic trudnego

Pogoda dla bogaczek. Śmierć w rodzinie milionerów

Nota autora

Bibliografia

Przypisy

Dla Oli

PROLOG

Na dworcowym zegarze wybiła północ. Kierownik pociągu niechętnie wstał i głośno sapiąc, opuścił przedział konduktorski. Zarzucił na ramiona wełniany szynel, ale i tak już w korytarzu uderzyła go fala nieprzyjemnego chłodu. Za drzwiami wagonu zimno stało się wprost nie do wytrzymania. Przeszklona hala stacji Lwów Główny osłaniała perony przed wiatrem, ale na mróz niewiele mogła pomóc. Mężczyzna skulił się odruchowo, po czym ruszył wzdłuż składu, powtarzając zaspanym głosem:

– Odjazd, za pięć minut odjazd, proszę zajmować miejsca!

Podróżni nie potrzebowali dodatkowej zachęty. Większość już dawno rozgościła się w przedziałach i jedynie ostatni maruderzy przebiegali teraz przez peron, by skryć się w zaciszu ogrzewanych wagonów pociągu pospiesznego relacji Lwów – Kraków. Tylko jeden, zamknięty na klucz, przedział wciąż pozostawał pusty.

Kierownik zbliżał się właśnie do ostatniego wagonu, gdy przed budynek dworca podjechała rozpędzona furgonetka. Zahamowała z piskiem opon zaraz przed głównym wejściem do świeżo wyremontowanego gmachu. Z daleka wyglądała na typowy samochód dostawczy. Dopiero z bliska dałoby się poznać, że jest to w istocie karetka więzienna należąca do Brygidek – zakładu karnego przy ulicy Kazimierzowskiej, w którego budynku w zamierzchłych czasach mieścił się żeński klasztor. Był jednak koniec listopada i aura ewidentnie nie zachęcała do nocnych spacerów. Na ulicy nie było żywego ducha i nikt nie miał okazji zidentyfikować niecodziennego pojazdu.

W świetle elektrycznych latarni samochód opuściło dwóch umundurowanych mężczyzn pod wąsem oraz niewysoka kobieta z zawiniątkiem na rękach. Cała trójka ruszyła szybkim krokiem w stronę hali dworcowej, podczas gdy furgonetka niepostrzeżenie zniknęła za najbliższym rogiem. Wewnątrz opustoszałego dworca do grupki przybyłych dołączył jeszcze jeden osobnik w średnim wieku, popędzający resztę niecierpliwymi ruchami ręki. Lokomotywa wypluwała już pierwsze obłoki pary, a skład czekał gotowy do odjazdu. Na szczęście maszynista został zawczasu poinstruowany, że ma czekać na specjalną pasażerkę do ostatniej chwili. Ruszył natychmiast po tym, jak drzwi wagonu zatrzasnęły się za czwórką niecodziennych podróżnych.

Nikt niczego nie zauważył, nikt nie próbował ich zatrzymywać, a przede wszystkim – nikt nie robił zdjęć. Operacja odbyła się więc dokładnie tak, jak zaplanowano. Utrzymanie tajemnicy na dworcu było jednak najprostszą częścią zadania. Dużo trudniej było o sekret w pociągu. Pasażerowie nie byli przecież analfabetami. Czytali „Gazetę Lwowską”, „Słowo Polskie”, „Wiek Nowy” i inne lokalne dzienniki. W efekcie, za sprawą przecieków z sądu okręgowego, doskonale wiedzieli, co się święci. Nie wiedzieli tylko, czy to stanie się dzisiaj i czy słynna pasażerka trafi właśnie do tego pociągu.

Wystarczyło kilka minut, a ciekawscy podróżni już zaczęli kursować po korytarzach w poszukiwaniu sensacji. Plotki rozeszły się po pociągu lotem błyskawicy. A potem sytuacja zupełnie wymknęła się spod kontroli. Krakowski „Nowy Dziennik” wyjaśni nazajutrz: Nie pomogły żadne wysiłki eskorty, która starała się uchronić kobietę przed oczyma ciekawych. Pomimo zasłonięcia okien płaszczami, podróżni starali się wszelkimi sposobami, choćby przez moment zajrzeć do środka[1].

Tłum napierał na drzwi przedziału, okrzyki mundurowych mieszały się z docinkami gapiów. Nikt nie słuchał apeli zupełnie bezradnej obsługi składu. Jakby tego było mało: wieść o pasażerce pociągu biegła na drutach telegrafu[2]. W sprawę od początku zostało wtajemniczonych kilku kolejarzy i najwidoczniej któryś z nich właśnie puścił parę z ust. Już na stacji Przemyśl Główny na pociąg czekała spora grupka ciekawskich mężczyzn w mundurach PKP. W Rzeszowie na peron wyległ prawdziwy tłum kolejarzy w towarzystwie rodzin, znajomych i zwykłych gapiów, do których zdążyły dotrzeć przekazywane nocą pogłoski. W Tarnowie tumult groził wręcz zatrzymaniem składu na dobre. Prawdziwa mobilizacja trwała jednak na dworcu Kraków Podgórze. Z całego miasta zjeżdżali dziennikarze i fotografowie. Bezskutecznie próbowali zrobić choć jedno dobre zdjęcie. Fotografia pasażerki była dla nich – i dla ich pracodawców – na wagę złota.

O godzinie 8.50 skład wtoczył się wreszcie na stację Kraków Główny. Także tu czekały tłumy, w tym posiłki przysłane przez lokalne służby mundurowe. Pociąg został opróżniony z pasażerów, na peronie przygotowano przejście w kierunku dworcowego posterunku policji. Wreszcie ze składu wysiadło dwóch członków eskorty, posterunkowy oraz przodownik lwowskiej policji, a także mężczyzna w średnim wieku – oficer straży więziennej z Krakowa. Za nimi po schodkach zeszła główna bohaterka całego zamieszania. W rękach tuliła niemowlę, a pochyloną twarz zakrywała jej czarna woalka.

Wszyscy zebrani momentalnie utkwili w niej wzrok. I nic dziwnego. Po raz pierwszy widzieli na żywo tę, o której czytali od roku niemal dzień w dzień: niesławną morderczynię i bohaterkę najgłośniejszego procesu w niepodległej Polsce. Ritę Gorgonową we własnej osobie[3].

W roku 1923 [stałem się] czterdziestoletnim wdowcem (...), ojcem dwojga dzieci, z których jedno – Lusia, liczyło lat 9, drugie – Staś, lat 6. Ktoś właśnie powiedział [mi] – Przyjmij pan bonę. Ba! Bona, bo bona po łacinie to znaczy dobra! Bywają dobre... bardzo dobre bony. Takie, którym dzieci zawdzięczają piękne, mądre, szczęśliwe przygotowanie do życia... Taką dobrą boną, strażniczką życia Lusi miała być Gorgonowa[4].

Tymi słowy swój dramatyczny pamiętnik, wydany w roku 1933, rozpoczął Henryk Zaremba. Był to znany lwowski architekt, miłośnik sztuk wszelakich i birbant, całymi wieczorami przesiadujący w najlepszych kawiarniach i restauracjach. W rzeczywistości nie był wdowcem – jego żona żyła, ale równie dobrze mogłaby leżeć w grobie. Znajdowała się w zamkniętym zakładzie dla obłąkanych, bez nadziei na wyzdrowienie. Zaremba oddał ją tam we wspomnianym 1923 roku, po czym niemal natychmiast wymazał matkę swoich dzieci z pamięci. Nie miał czasu myśleć o dawnej towarzyszce życia, skoro każdy dzień spędzał w kompanii nowych przyjaciół, a przede wszystkim – przyjaciółek. Na dobrą sprawę nie miał też czasu opiekować się dziećmi.

Obowiązki wychowawcze scedował na Ritę Gorgon – dwudziestotrzyletnią guwernantkę i żonę austriackiego oficera mieszkającego obecnie w Ameryce, z którym była w separacji. Kobietę poleciła Zarembie znajoma, majorowa B. Już przy pierwszym spotkaniu stwierdził, że Rita ma miłą twarz. I że jest, jak to mawiano o kobietach w tamtych czasach, przystojna. Ba! Piekielnie przystojna. Szybko odkrył, że nie może bez niej żyć: była boną, ale też kucharką, praczką, gospodynią, sprzątaczką i zarządczynią willi Zaremby w Brzuchowicach pod Lwowem. Po kilku miesiącach została również jego kochanką, a w 1928 roku urodziła mu córkę – Romanę.

Idylla trwała aż do początku lat trzydziestych, z tym że była to idylla cokolwiek patologiczna. Gorgonowa miała innych kochanków, Zaremba kochanki, a przede wszystkim – oboje wciąż łączyły więzy małżeńskie. Kryzys ich związku nadszedł jednak z zupełnie niespodziewanej strony. W dorosłość wchodziła Lusia, nastoletnia córka Zaremby. Rita była dla dziewczyny drugą matką i miała wszelkie powody, by oczekiwać od niej sympatii oraz przywiązania. Zarembianka nie żywiła do Gorgonowej żadnego z tych uczuć. Darzyła ją wyłącznie niechęcią, i to narastającą z każdym mijającym dniem.

Prasa przedstawiła później dziewczynę jako pracowitą harcerkę, cnotliwą pensjonarkę oraz posłuszną córkę. Słowem – chodzący ideał. Być może rzeczywiście nim była, ale na pewno brakowało jej wyrozumiałości względem wieloletniej guwernantki. Kiedy tylko skończyła siedemnaście lat, zażądała od ojca, by zerwał z hulaszczym życiem, a przede wszystkim – ze swoją konkubiną. Henryk niechętnie wyraził zgodę i zdecydował, że wyprowadzi się z córką do Lwowa 1 stycznia 1932 roku. Rita miała zostać sama w willi w Brzuchowicach.

30 grudnia 1931 roku zasiedli do ostatniej wspólnej kolacji. Jedli, jeśli wierzyć aktom sprawy, pierożki z mięsem. Kilka godzin później Lusia Zarembianka już nie żyła. Została brutalnie zamordowana przy użyciu siekierki do lodu. Jej głowa była zmasakrowana, morderca zgwałcił ją też, używając palca. Zrobił to zapewne już po śmierci ofiary[5].

Wielki proces skłócił rodziny, przesłonił wydarzenia polityczne, wywołał zbiorową psychozę. Tworzono o nim wiersze i pieśni, napisano pracę magisterską, studium naukowe i jeden dramat[6] – podsumował sprawę Gorgonowej dziennikarz Edmund Żurek. Skreślił te słowa w roku 1974, nie musiał więc dopowiadać rzeczy oczywistej dla ówczesnych czytelników: że proces w sprawie morderstwa w Brzuchowicach był także największym wydarzeniem medialnym dwudziestolecia międzywojennego.

Historii Rity, Henryka i Lusi prasa poświęciła tysiące artykułów i niestrudzenie powracała do niej przez kolejną dekadę. Także po wojnie, w zupełnie nowym krajobrazie politycznym, Rita Gorgonowa nadal straszyła czytelników z pierwszych stron gazet. I jej sława wcale nie gasła. Powstawały dalsze komentarze do sprawy, wydawano nowe wspomnienia, szukano zatajonych dowodów. W 1979 roku Gorgonowa stanie się nawet bohaterką filmu, choć tego oczywiście Edmund Żurek nie mógł wiedzieć cztery lata wcześniej. Tym bardziej nie mógł przewidzieć, że morderczyni wciąż będzie rozpalać emocje na początku XXI wieku. Jej sprawa urosła do rangi symbolu całej epoki. W żadnym razie jednak na to nie zasługiwała.

Była to historia poruszająca, z mocnym wątkiem obyczajowym i skandalicznym posmakiem. Co więcej, występowali w niej wyraziści bohaterowie i nie brakowało makabrycznych szczegółów. Sprawa miała nawet pewne cechy telenoweli lub melodramatu, szczególnie odkąd Gorgonowa urodziła w więzieniu drugą córkę, Ewę – ostatni owoc związku z Zarembą. Na tym jednak koniec. Pod każdym innym względem zbrodnia Gorgonowej przedstawia się zaskakująco przeciętnie. Było to rzecz jasna brutalne, niewybaczalne morderstwo, ale na pewno nie fascynująca zagadka kryminalna. Już pierwszego dnia guwernantka została główną podejrzaną, z dna przydomowego basenu policjanci wyłowili narzędzie zbrodni, a na rękach Gorgonowej znaleziono krew. Także warstwa psychologiczna zbrodni nie pozostawiała wątpliwości. Motyw, dobór dnia morderstwa, przyczyny rozchwiania emocjonalnego podejrzanej. Wszystko było widać jak na dłoni.

Nie znaczy to jednak, że sprawa Gorgonowej nie miała znaczenia. Wręcz przeciwnie. Zbrodnia w Brzuchowicach popchnęła do przodu polską kryminalistykę, psychologię, nawet chemię stosowaną. Oznaczała trzęsienie ziemi dla wymiaru sprawiedliwości, dla sztuki dziennikarskiej i fotografii prasowej. Przede wszystkim jednak ukształtowała w wyobraźni całego społeczeństwa zupełnie nową sylwetkę: kobietę-zbrodniarkę.

Oczywiście kobiety zawsze popełniały przestępstwa i przedwojenne Polki nie stanowiły w tej materii żadnego wyjątku. Według Rocznika Statystyki Rzeczypospolitej Polskiej w 1922 roku około 20% osób skazanych przez sądy stanowiły kobiety. W roku 1925 wciąż było to 20%, a w 1938 niewiele mniej, bo 17%[7]. Obiektywnie rzecz biorąc, nic się nie zmieniało. Społeczeństwa nie mają jednak w zwyczaju kierować się obiektywnymi przesłankami.

W latach dwudziestych kobiece zbrodnie czy nawet występki pomijano wstydliwym milczeniem. Nie pisano o nich, nie mówiono. Za wszelką cenę udawano, że nie istnieją. W latach trzydziestych sytuacja odwróciła się o 180 stopni. Teraz to właśnie kobiety – morderczynie, malwersantki, aferzystki – znalazły się w samym centrum uwagi wiecznie rozgorączkowanej prasy brukowej. Edmund Żurek stwierdził, że sprawie Gorgonowej towarzyszyła zbiorowa psychoza. W rzeczywistości ta psychoza – a przynajmniej chorobliwa fascynacja – objęła każdą kobietę, która sięgnęła po truciznę, rewolwer lub list szantażowy dla osiągnięcia swoich celów.

Rita Gorgonowa z córeczką Ewą na dziedzińcu krakowskiego więzienia

W jednym tylko przykładowym dniu, 27 listopada 1932 roku, gazety ekscytowały się przynajmniej tuzinem kobiecych spraw przestępczych. We Lwowie w ręce policji wpadła czternastoletnia córka bogatego kamienicznika, która dla zabawy założyła jedną z najlepiej zorganizowanych szajek kieszonkowców w mieście. W Częstochowie aresztowano kioskarkę podejrzewaną o zdefraudowanie bajońskich sum. W Warszawie siedemdziesięciotrzyletni emerytowany aptekarz oskarżył swoją ponad dziesięć lat młodszą żonę o kradzież klejnotów wartych kilkadziesiąt tysięcy złotych. Przed stołecznym sądem zakończył się też proces niejakiej Deręgowskiej o zabójstwo męża pod wpływem silnego wzruszenia. W niemieckim Darmstadt natomiast – o czym ze swadą pisała prasa krakowska – pewna kobieta zaprowadziła męża do stodoły i powiesiła go na belce sufitowej. Podobno tylko dlatego, że jej się sprzykrzył[8].

Jednocześnie 27 listopada był tym samym dniem, w którym prasa doniosła o sensacyjnej podróży Rity Gorgonowej ze Lwowa do Krakowa. Nie licząc owego wydarzenia, mroźny jesienny dzień niewiele się różnił od wszystkich innych w roku. Na przestrzeni tygodni i miesięcy czasopisma donosiły o tysiącach innych kobiecych przestępstw, niewybrednie relacjonując wszystkie te sprawy tylko z uwagi na płeć sprawców. Jeśli prasie czegoś jeszcze brakowało, to dobrej teorii, pozwalającej uzasadnić nową obsesję przed społeczeństwem.

Dziennikarze z fascynacją zaczęli wsłuchiwać się w poglądy Freuda oraz jego mniej lub bardziej nieudolnych naśladowców. Dogmatem na łamach wszelkiej maści „Kurierów”, „Głosów” i „Dzienników” stało się przekonanie, że sama psychika predestynuje kobiety do zbrodni. Oczywiście nie każda kobieta poddaje się swoim wrodzonym impulsom. Każda jednak ma potencjał, by bez wysiłku i niemal z dnia na dzień przeistoczyć się w diaboliczną femme fatale.

Jakże łatwo wpaść w szpony przewrotnej uwodzicielki, kuszącej zewnętrznym wdziękiem i pozorem naiwności![9] – przestrzegali młodych, narażonych na śmiertelne niebezpieczeństwo czytelników redaktorzy „Ostatnich Wiadomości Krakowskich”. Kobiety są na ogół bardziej konsekwentne w przeprowadzaniu swoich celów niż mężczyźni, obojętne czy chodzi o złe, czy dobre cele[10] – dopowiadał publicysta magazynu „Tajny Detektyw”.

Czasopisma na całe szpalty rozpisywały się o emocjonalnym podłożu zbrodni, ale też o płaszczyźnie, która jeszcze do niedawna stanowiła absolutne tabu: seksie. Na początku lat trzydziestych międzynarodowym bestsellerem stała się chociażby praca Ericha Wulffena „Przestępstwa płciowe kobiety”. Sędziowie, prokuratorzy i obrońcy szukają i znajdują w seksuologji nowe horyzonty – wyjaśniał autor. – Okazuje się, że wiele pozornie zwykłych przestępstw [kobiecych], jak kradzież, zniszczenie i uszkodzenie rzeczy, a nawet zabójstwo, w szczególności otrucie – korzeniami swymi tkwi w sferze płciowej![11]

Według pracy Wulffena seks pozwalał wyjaśnić z góry przynajmniej połowę kobiecej przestępczości. Także inni specjaliści od kryminologii, zwykle powściągliwi do granic możliwości w swoich osądach, uciekali się do daleko idących uproszczeń, kiedy tylko na horyzoncie pojawiał się temat płci pięknej. Na przykład „Gazeta Sądowa Warszawska” stworzyła w roku 1934 całościowy profil współczesnych morderczyń. Doktor Leon Radzinowicz wyjaśniał na łamach periodyku, w oparciu o niemieckie dane statystyczne, że kobiety sądzone za odebranie życia w niczym nie przypominają mężczyzn znajdujących się w tej samej sytuacji.

Mężczyźni zabijają z reguły w młodym wieku, jako kawalerowie. Małżeństwo wpływa kojąco na ich temperament i zbrodnie dokonywane przez ludzi żonatych należą do absolutnej rzadkości. Kobiety, dla porównania, dojrzewają do zbrodni znacznie dłużej. Mordują w średnim wieku, niemal zawsze już jako mężatki. Jeśli wzięcie ślubu ma wpływ na ich zbrodnicze ciągoty, to jest to wpływ tylko i wyłącznie negatywny. Mężczyźni są przewidywalni w swych działaniach. Od drobnych wykroczeń przechodzą do przestępstw, a wreszcie – do prawdziwych zbrodni. Kobiety tymczasem potrafią perfekcyjnie ukrywać swoje prawdziwe oblicze. Ponad 80% morderczyń nigdy nie było karanych. Nikt, łącznie z ofiarą, nawet nie podejrzewał, że mogą być zdolne do popełnienia zbrodni. Odwrotnie rzecz się ma z narzędziem zbrodni i w tej materii to kobiety są do bólu przewidywalne. Mężczyźni wybierają broń najskuteczniejszą, najłatwiejszą do zdobycia lub po prostu przypadkową. Kobiety mają jasne preferencje – jeśli tylko mogą, uciekają się do trucicielstwa[12].

Tego typu naukowe i pseudonaukowe publikacje skutecznie podsycały strach przed kobiecą przestępczością. Groza nie mogła jednak bazować wyłącznie na przeświadczeniu, że kobiety z samej swojej natury zawsze miały i mają tendencje do zbrodni. Tak jak każdy kryminał wymaga zagadki, tak samo każdy horror potrzebuje ponadnaturalnego, niespodziewanego zła, które zniszczyło ustalony porządek rzeczy. Dla dziennikarzy zafascynowanych zbrodniarkami tym złem stał się feminizm.

Magazyn „Tajny Detektyw” wyjaśniał w numerze z 19 czerwca 1932 roku, że kobiety jednak nie zawsze rwały się do zbrodni. Może i czaiła się ona głęboko w ich umysłach, ale warunki życia i budowa ciała przez długie wieki chroniły niewiasty przed niegodziwymi impulsami.

Bierność natury kobiecej, mniejsza siła fizyczna, brak odwagi, większa nieśmiałość i mniejsza przedsiębiorczość, z powodu ich trybu życia, przeważnie domowego, i niebrania tak czynnego udziału w walce o byt jak mężczyzna – wszystko to decyduje z góry o tym, że kobieta popełnia mniej przestępstw niż mężczyzna[13].

Miesięcznik przekonywał, że dopiero na skutek emancypacji skala kobiecej przestępczości zaczęła rosnąć w zastraszającym tempie. Podał przykłady z zagranicy, ale też najnowsze dane z Polski – wyselekcjonowane tak, by czytelnik nie mógł mieć wątpliwości, że w parze z nowoczesnością, wolnomyślicielstwem i równouprawnieniem idzie (a nawet musi iść!) kobieca zbrodnia.

Nic dziwnego, że na pierwsze strony gazet trafiały przede wszystkim przestępstwa dokonywane w wielkich miastach, w kolebkach postępu oraz – wśród najlepiej wykształconych i najbardziej wyzwolonych warstw społeczeństwa. Pisano oczywiście o morderczyniach z robotniczych dzielnic i o kobietach stojących na czele bandyckich szajek. Prawdziwe sensacje kryły się jednak gdzie indziej. Wyobraźnię społeczeństwa rozbudzały historie zdemoralizowanych członkiń elit. Opowieści o moralnej zgniliźnie i o upadku, jaki stał się udziałem arystokratek, milionerek oraz żon polityków. To już nie były szeregowe zbrodniarki czy przestępczynie, ale znacznie węższa, uprzywilejowana i intrygująca grupa – upadłe damy II Rzeczypospolitej.

Jedna z tych właśnie upadłych dam jako pierwsza rozbudziła wyobraźnię dziennikarzy, a jej czyn już w listopadzie 1931 roku udowodnił, jak wielki potencjał medialny kryje się w kobiecych zbrodniach. Gdyby nie ona, nie wybuchłaby obsesja na punkcie Gorgonowej. Przede wszystkim jednak – nie zauważono by wielu innych, bez porównania ciekawszych spraw, w których historia przedwojennej Polski skupia się niczym w soczewce.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

PRZYPISY

PROLOG

[1] Gorgonowa w Krakowie!, „Nowy Dziennik”, 27 listopada 1932, s. 13

[2] Tamże.

[3] Rekonstrukcja wydarzeń na podstawie: Gorgonowa przybyła do Krakowa, „Gazeta Lwowska”, 27 listopada 1932, s. 7; Gorgonowa w Krakowie!, dz. cyt., s. 13; Gorgonowa przywieziona do Krakowa, „Ilustrowany Kuryer Codzienny”, 27 listopada 1932, s. 15.

[4] Henryk Zaremba, Spowiedź ojca zamordowanej Lusi. Przyczynek do procesu Gorgonowej, Nowa Astrea, Warszawa 1933, s. 12.

[5] Zob. np. Edmund Żurek, Gorgonowa i inni, Książka i Wiedza, Warszawa 1975, s. 5–55; Irena Krzywicka, Sąd idzie, Czytelnik, Warszawa 1998, s. 79–148.

[6] Edmund Żurek, dz. cyt., s. 54.

[7] Rocznik Statystyki Rzeczypospolitej Polskiej 1923, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1924, s. 181; Rocznik Statystyki Rzeczypospolitej Polskiej 1930, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1930, s. 505; Mały Rocznik Statystyczny 1939, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 1939, s. 364.

[8] 14-letnia dziewczyna hersztem szajki złodziejskiej, „Gazeta Lwowska”, 27 listopada 1932, s. 7; Aresztowanie oszustki, „Ilustrowany Kuryer Codzienny”, 27 listopada 1932, s. 11; 73-letni mąż oskarża 61-letnią żonę, „Gazeta Lwowska”, 27 listopada 1932, s. 4; 5 miesięcy więzienia za zabójstwo męża, „Słowo Polskie”, 27 listopada 1932, s. 3; Kobieta, która powiesiła swego męża, „Nowy Dziennik”, 27 listopada 1932, s. 7.

[9] Często pragniecie, „Ostatnie Wiadomości Krakowskie”, 3 stycznia 1933, s. 1.

[10] Smutny finał zalotów, „Tajny Detektyw”, 11 lutego 1934, s. 13.

[11] Cyt. za: B. Matecki, Prawo karne a seksuologja, „Gazeta Sądowa Warszawska”, 8 grudnia 1930, s. 695.

[12] Leon Radzinowicz, Morderstwo w świetle danych statystycznych, „Gazeta Sądowa Warszawska”, 24 grudnia 1934, s. 782–785.

[13] Płeć a przestępczość, „Tajny Detektyw”, 19 czerwca 1932, s. 6.