HEROSI

.

OSOBY:

ACHILLES

KIRKE

ULISSES

HEBE

PATROKLOS

CHÓR

ASTYANAKS

TEZEUSZ

STRAŻNIK

ANDROMACHA

HEKTOR

.

Miejsce: willa nad morzem.

Scena: salon z bliżej nieokreślonej epoki. Tezeusz i Patroklos siedzą sobie swobodnie w strojach jakby greckich.

TEZEUSZ

...wykorzystałem fakt, że był zbudowany jak labirynt. Kiedy postępuje się w taki sposób, nawet w przypadku zwykłego zadania z algebry, wszystko od razu staje się proste. Bo spokojnie można sobie stworzyć obraz samego siebie przy takiej czy innej robocie. Lecz jeżeli nie podchodzi się do każdej rzeczy pod właściwym dla niej kątem, to nie można sobie stworzyć takiego obrazu, a w rezultacie człowiek czuje się prześladowany i samotny. Bez wyobraźni nic łatwo nie idzie.

PATROKLOS

Jak wspaniale mówisz o tych wszystkich rzeczach.

TEZEUSZ

(Wydaje się zmieszany.)

Nie... to nie tak. A właśnie – czy mógłbym się czegoś napić?

PATROKLOS

(uśmiechając się)

Ależ oczywiście. (Dzwoni.) Wybacz moją opieszałość... Ale mów dalej, proszę. Nawet nie potrafię ci powiedzieć, jakie to interesujące dla kogoś, kto najlepsze lata swojego życia przesiedział w tej wielkiej, starej, głupiej budzie.

TEZEUSZ

Zapewne musi ci doskwierać nuda, Patroklosie.

PATROKLOS

Nuda! Codziennie muszę się zrywać skoro świt, bo ten brutal nie pozwoli, żeby śniadanie podano o innej porze. Potem przez resztę dnia zostaję sam, obijam się po stajniach lub chodzę na spacery – czy może raczej na spacer, bo jest tylko jeden.

TEZEUSZ

Wyobrażałem sobie Achillesa jako miłego kompana.

PATROKLOS

Och, właściwie widuję go tylko na koktajlach. Czasami po kolacji chodzimy popływać. Faktycznie jest całkiem miły. Lecz brakuje mi rozmów na tematy intelektualne. Książki i prasa dochodzą tu z miesięcznym opóźnieniem.

TEZEUSZ

Czy Achilles dużo czyta?

PATROKLOS

Och, mniejsza z nim. Opowiedz jeszcze coś o minotaurze.

TEZEUSZ

Jeszcze nikomu o nim nie mówiłem.

PATROKLOS

O... Ale daję słowo, że nikt się nie dowie.

TEZEUSZ

Kochany jesteś. Cóż, jak już chyba mówiłem, minotaur grał najmniejszą rolę w tej całej intrydze. Zawsze byłem zdania, że świat roi się od fałszerstw, ale w swojej naiwności sądziłem, że to, czy jest on interesujący, czy nie, zależy od stopnia, w jakim udaje się pokryć ich nierzetelność. Nigdy nie przyszło mi do głowy, że największa ze wszystkich atrap nie zrobi nic, aby mnie przekonać o realności swojego istnienia... nawet najmniejszego gestu! Po prostu tam tkwił – głupi, prymitywny element teatralnej maszynerii.

PATROKLOS

Niewiarygodne! Lecz może taki właśnie był zamysł Dedala.

TEZEUSZ

Co?

PATROKLOS

Żeby w ten sposób uśpić twoją czujność.

TEZEUSZ

Ale w jakim celu? Nie pozostawało nic innego, jak wymierzyć celnego kopniaka i wrócić do domu.

PATROKLOS

No a co ze wszystkimi dziewicami, które ponoć pożarł?

TEZEUSZ

Już po nich.

Wchodzi Hebe.

HEBE

Tak, proszę pana.

PATROKLOS

Dwa koktajle proszę. Och, i zechciej powiadomić Achillesa, że przybył nasz gość.

HEBE

Achilles jest na polowaniu, proszę pana.

PATROKLOS

(od pewnego czasu zapatrzony w Tezeusza)

O... Można się było tego po nim spodziewać!

TEZEUSZ

Słuchaj, Patroklosie, naprawdę chciałbyś wiedzieć, jak to się odbyło?

PATROKLOS

Bardzo!

TEZEUSZ

W porządku. Musisz to sobie wyobrazić. Hebe, ty staniesz tutaj i będziesz Ariadną. Musisz trzymać koniec tego kłębka włóczki i pod żadnym pozorem nie wolno ci go upuścić. Patroklosie, ty wejdź na podest i udawaj potwora. Oto sceneria: drzwi do labiryntu są jak wejście do wielkiego gabinetu śmiechu w opuszczonym lunaparku. Budowla została zbita ze starych desek i ciągnie się aż po widnokrąg. Jedna jej część pnie się po zboczu wzgórza jak fantastyczna winnica, inna pogrąża się powoli w oddalonym o jakąś milę słonym bagnie. Pogoda jest przytłaczająca. Za mną i Ariadną słychać plusk morza – cichy, lecz straszny.

PATROKLOS

(z rosnącym podnieceniem)

Wszystko tak cudownie potrafisz ubrać w słowa!

TEZEUSZ

Teraz jesteśmy w środku. Niekończące się perspektywy. Stare plakaty złażące ze ścian, zapach moczu, westchnienia wiatru w szparach między deskami. Pięć schodków w dół, zakręt – i pięć schodków w górę. Ten głupi patent jest jednym z ulubionych szelmostw Dedala. Niekiedy przez szczeliny między deskami wdziera się piach. Często napotyka się duże dziury w dachu, tak że zwiedzający, jeśli tylko ma ochotę, może wyjść na górę i zapoznać się z planem całej budowli. Krótko mówiąc, jest się w niepewnym położeniu osoby wierzącej, że dada wciąż żyje. (Patroklos i Hebe zdradzają oznaki wielkiego podniecenia.) Teraz następuje najdziwniejsza rzecz. Ktoś jest w labiryncie od ładnych kilku dni i zaczyna zdawać sobie sprawę, że zmienił się już dobrych kilka razy. Zresztą nie tylko on, ale cała jego idea labiryntu tudzież sam labirynt. Ogromnie trudno to wyjaśnić, a jest to najnikczemniejsza ze sztuczek Dedala. W zasadzie labirynt wygląda tak samo jak zawsze – jest raczej tak, jakby był oglądany oczyma innej osoby.

HEBE

(lekkomyślnie)

Rozumiem!

Ściemnia się. Od pewnego czasu Tezeusz kluczył między meblami w kierunku Patroklosa.

TEZEUSZ

Z jakąż zgrozą i fascynacją manewrowałem w tym ostatnim drewnianym przesmyku! Jakież ciemności! Wszędzie dokoła huczy wodospad. Wciąż mam go w głowie. Ale byłem taki szczęśliwy – szczęśliwy, Patroklosie! Bo oto nareszcie widziałem siebie tak, jak tylko ja mogłem siebie widzieć – nie tak, jak mógłby mnie widzieć ktoś na ulicy: pełnego obcości i, co za tym idzie, poezji. Wcześniej może i wyglądałbym pięknie w oczach jakiegoś przechodnia. Teraz jednak wydałem się sobie dziesięć razy piękniejszy, bo zrozumiałem, że nie znaczę nic, poza niejasną kwestią stosunku poszczególnych części mojego ciała do czasu i przestrzeni, w których akurat zdarzyło im się znaleźć.

PATROKLOS

(z bezgraniczną miłością)

Mów dalej!

TEZEUSZ

Uświadomiłem sobie, że posiadam oto jedyną broń, którą można pokonać minotaura – dystans prawdziwego estety. Dobywając miecza z taką pewnością, z jaką można by na przykład rzucić kartę na stół, kopniakiem wywaliłem drzwi do jego komórki. W środku nie było nic oprócz wielkiej kolubryny z drewna i pomalowanego płótna.

PATROKLOS

(histerycznie)

Ale co z dziewicami?! Mówiłeś, że już po nich!

Tezeusz podbiega do Patroklosa, chwyta go w pół i unosi nad głową. Patroklos szlocha. Hebe mdleje, ale natychmiast dochodzi do siebie.

TEZEUSZ

O szczęśliwości!

Zapala się światło. Achilles, Kirke i Chór wchodzą środkowymi drzwiami. Achilles jest taki, jakim go znamy. Kirke wygląda jak Theda Bara i mówi z nieznacznym cudzoziemskim akcentem. Chór, w granatowej sukni, jest korpulentną kobietą w średnim wieku.

ACHILLES I KIRKE

No, no!

Patroklos zbliża się do nich.

PATROKLOS

(zmieszany)

Gdzie się podziewałeś, Achillesie? Tezeusz jest tu już od paru godzin i pysznie się bawimy, słuchając opowieści o jego przeżyciach w labiryncie. Kirke, czy państwo się znają?

KIRKE

Owszem.

ACHILLES

Tezeuszu – jak miło. Czuj się jak u siebie w domu. Czemu się tak wiercisz, Patroklosie? Zdaje się, że chciałbyś za coś przeprosić.

PATROKLOS

Och, odczep się. Zawsze usiłujesz wpędzić mnie w kompleksy już na samym początku.

ACHILLES

Nie, to nie tak – ale wiem, że jeśli masz coś na sumieniu, to prędzej czy później będę musiał o tym usłyszeć.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

KOMPROMIS

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

AKT I

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

AKT II

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

AKT III

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

FILOZOF

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

This Is Not America

Ezra POUND Wiersze, poematy i Pieśni

(przekład Leszek Engelking)

John ASHBERY Europa

(Andrzej Sosnowski)

Amy LOWELL Gałązka rozmarynu

(Leszek Engelking, Tadeusz Sławek i Andrzej Szuba)

Carl August SANDBURG Wiersze chicagowskie

(Jacek Dehnel)

Wallace STEVENS Żółte popołudnie

(Jacek Gutorow)

Adrienne RICH Fenomenologia gniewu. 21 wierszy politycznych

(Jakub Głuszak, Magdalena Kleszczewska i Magdalena Kunz)

William Carlos WILLIAMS Spóźniony śpiewak

(Julia Hartwig)

John ASHBERY Trzy sztuki

(Tadeusz Pióro i Andrzej Sosnowski)

Spis treści

1. Herosi

2. Kompromis

1. Akt I

2. Akt II

3. Akt III

3. Filozof

4. This Is Not America

5. Karta redakcyjna

Punkty orientacyjne

1. Spis treści

2. Okładka

3. Strona tytułowa

4. Początek tekstu

Lista stron

1. 5

2. 6

3. 7

4. 8

5. 9

6. 10

7. 11

8. 12

THIS IS NOT AMERICA 8

JOHN ASHBERY: Trzy sztuki

przełożyli Tadeusz Pióro i Andrzej Sosnowski

PROJEKT OKŁADKI • Julia Koźmin

SKŁAD I PROJEKT TYPOGRAFICZNY • Artur Burszta

REDAKCJA I KOREKTA • Joanna Mueller

Copyright © 2025 by the estate of John Ashbery.
All rights reserved. Used by arrangement with Georges Borchardt, Inc.
Copyright © by Tadeusz Pióro, 2026
Copyright © by Andrzej Sosnowski, 2026
Copyright © by Biuro Literackie, 2026

BIURO LITERACKIE

poczta@biuroliterackie.pl

www.biuroliterackie.pl

ISBN 978-83-68759-56-3

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury

Konwersja do formatu ePub 3: eLitera s.c.