Bezpłatny fragment

CHORNOBYLDORF. REZUREKCJA

AUTORZY

FORUM

GŁOSY Z UKRAINY

Zapiski z wojny

Epitafium dla Mariupola

Zamknąć niebo

Modlitwa za Czernihów

Słowa i rzeczy, które się zestarzały po 24 lutego

A na wojnie krzyczą muzy

LUDZIE

Aktor potrzebuje wolności

Hijo de Putin

PRZESTRZENIE TEATRU

Terytorium teatr

Remis po wsze czasy

Bramka stulecia – dramat piłkarski

PO PREMIERZE

Kwestia sumienia

Towarzysz performer

Osobisty eschaton

noty o przedstawieniach

Nie na miejscu

PRZEGLĄD

Tragedia Makbeta – nowe otwarcie w kinie szekspirowskim

Piewca wspólnoty

Pogodzić się ze światem

Dziobanie

Więcej niż „wow”

Zderzenie z rzeczywistością

Bez tragiczności i drwiny

CZYTELNIA

Opowieść o siedzeniu za biurkiem i myśleniu

Trzy siostry po fachu

Zgubna fascynacja

FOKUS NA……OLGĘ RYL-KRYSTIANOWSKĄ

Podejmuję wyzwanie!

ROZMAITOŚCI

CHORNOBYLDORF. REZUREKCJA

AUTOR: JACEK KOPCIŃSKI

fot. Kinga Karpati

To było przed chwilą. Czarnobylską Strefę Wykluczenia, jak dziś nazywa się obszar dawnej elektrowni atomowej oraz przylegające do niej tereny, zajęli Rosjanie, by szantażować świat wybuchem nuklearnym. Po kilku tygodniach okupacji opuścili skażoną zonę, zabierając ze sobą kilkaset kilogramów radioaktywnego materiału. Podobno zrobili to „na pamiątkę”. Oby długo pamiętali wojenną katastrofę na Ukrainie, której są okrutnymi sprawcami.

To było przed wojną. 31 października 2020 roku w Arsenale Sztuki w Kijowie odbyła się premiera Chornobyldorf. Autorami tego niezwykłego spektaklu muzycznego są Roman Hryhoriw i Illa Razumejko, kompozytorzy związani z kijowską Nową Operą. Akcja opery rozgrywa się w scenerii postindustrialnej, jednak jej twórcy podkreślają w wywiadach, że Chornobyldorf nie jest historią czarnobylskiej katastrofy w 1986. Swój spektakl nazwali „operą archeologiczną”, na gruzach dawnej elektrowni zamierzali bowiem zbadać przeszłość sowieckiego totalitaryzmu.

Inspiracją była dla nich historia austriackiej elektrowni jądrowej w Zwentendorf, niewielkiej, malowniczej miejscowości położonej nad Dunajem, zaledwie pięćdziesiąt kilometrów od Wiednia. Budowa atomowego kompleksu rozpoczęła się tam w 1972, ale plany jego uruchomienia od początku spotykały się ze społecznym sprzeciwem. W 1978 rząd austriacki ogłosił ogólnokrajowe referendum, którego wynik przesądził o losach projektu. Dwadzieścia pięć lat później na miejscu nieukończonej siłowni atomowej powstała elektrownia fotowoltaiczna. Reaktor zdemontowano, a źródłem energii wytwarzanej w Zwentendorf jest dziś Słońce. W elektrowni kręci się też filmy i organizuje koncerty. Od 2017 odbywa się tam Shutdown Festival.

Dla ukraińskich kompozytorów Zwentendorf to antyteza Czarnobyla. Elektrownia, która nie wybuchła, bo obywatelskie społeczeństwo, za pomocą demokratycznych procedur, nie pozwoliło jej nawet uruchomić. Historia elektrowni w Czarnobylu świadczy o czymś odwrotnym. W kwestii jej budowy żaden mieszkaniec dawnego Związku Radzieckiego nie miał nic do powiedzenia, a gdy doszło do skażenia, najmniej w całej tragedii liczyli się ludzie: pracownicy elektrowni, ich rodziny, ratownicy, lekarze, mieszkańcy całego regionu. Czarnobyl stał się Strefą Wykluczenia na długo przed awarią reaktora atomowego, wykluczenie bowiem było istotą sowieckiego totalitaryzmu.

Na stronie Licznik Geigera, w całości poświęconej historii czarnobylskiej elektrowni, znajduje się ciekawy opis Chornobyldorf. Bohaterowie opery tworzą postapokaliptyczną osadę, w której za sprawą „przedstawień archeologicznych” próbują ożywić umarły świat: „Na podstawie znalezionego kodu rekonstruują fragmenty niegdyś wybitnej muzyki, nauki i filozofii, zmieniając formuły rozpadu radioaktywnego w mikrotonalne harmonie, starożytne instrumenty ludowe w generatory dźwięku i instrumenty laboratoryjne, mieszając fragmenty chrześcijańskich mszy z panteistycznymi obrzędami i polifonicznymi pieśniami ludowymi. Jednocześnie uniwersalne znaki i symbole, ponownie źle zinterpretowane, stopniowo rozpłyną się w białym szumie natury”. Wiara w siłę sztuki, jaką przeniknięty jest Chornobyldorf, deprymuje nas, dekadenckich sceptyków, pogodzonych z wizją rychłej katastrofy. Natomiast fałszywa interpretacja znaków i symboli skłania do poznawczego wysiłku.

W obawie przed nalotami twórcy opery wyjechali z Kijowa do Iwano-Frankiwska. Schronienie znaleźli w tamtejszym teatrze, przerobionym dziś na punkt pomocy ofiarom wojny. Mówią o tym w poruszającej rozmowie, jaką z Razumejką, Hryhoriwem oraz Olhą Diateł, producentką opery, przeprowadziła dla „Teatru” Anna Korzeniowska-Bihun. „Teatr zbiera lekarstwa, ubrania, kamizelki kuloodporne. Jednocześnie w swoim schronie wystawia spektakle” – informuje Hryhoriw. W schronie artyści stworzyli siedmiogodzinny performans Mariupol, poświęcony tragedii ludzi uwięzionych w okupowanym mieście i zbombardowanych w tamtejszym teatrze. Wykonali go w studiu telewizji Weża, która transmitowała całe wydarzenie.

Z kijowskiego studia Puszkinska 32 twórcom Chornobyldorf udało się zabrać scenografię opery, ale jej wystawienie nie jest w tej chwili możliwe, bo zespół poszedł w rozsypkę. „Na szczęście są żywi i zdrowi” – uspokaja Hryhoriw. Artyści chcieliby jednak reaktywować swój spektakl i pokazywać go na zachodzie Europy w proteście przeciwko rosyjskiej agresji. Największe wrażenie robią obrazy nagich, bezbronnych ciał zderzonych ze śmiercionośną technologią. „Temat Czarnobyla rzeczywiście jest obecnie bardziej niż aktualny. Próbujemy więc pozbierać się psychicznie i fizycznie, by móc wystawić Chornobyldorf” – mówi Olha Diateł. „Pierwszą naszą decyzją było to, by chłopcy stawili się przed komisją poborową. Chcieliśmy mieć pewność, że nie zostaną od razu skierowani na front. Dzięki temu możemy wykonywać pewne działania i organizować występy gościnne. Dziewięćdziesiąt procent zespołu jest gotowe przyjechać do Iwano-Frankiwska”. Jestem pewien, że im się uda, a ukraińskie teatry wypełnią się rezurekcyjnymi pieśniami z Chornobyldorf.

AUTORZY

JACEK CIEŚLAK – krytyk teatralny i dziennikarz „Rzeczpospolitej”, redaktor „Teatru”.

PIOTR DOBROWOLSKI – literaturoznawca, estetyk, teatrolog; pracownik naukowy w Zakładzie Estetyki Literackiej UAM. Krytyk literacki i teatralny, tłumacz, eseista.

MAGDALENA DRAB – aktorka, autorka i reżyserka, obecnie w zespole Teatru Modrzejewskiej w Legnicy. Współzałożycielka Teatru Zamiast w Łodzi. Laureatka GND za dramat Słabi. Ilustrowany banał teatralny (2017).

ANDRZEJ DRAGUŁA – ksiądz diecezji zielonogórsko-gorzowskiej, profesor w Instytucie Nauk Teologicznych US. Zajmuje się związkami między teologią i kulturą, a także werbalną i ikoniczną komunikacją religijną. Opublikował m.in: Bluźnierstwo. Między grzechem a przestępstwem (2013) i Posty (2021). Laureat Nagrody Dziennikarskiej „Ślad” im. bp. Jana Chrapka (2018).

ADAM KAROL DROZDOWSKI – publicysta kulturalny, współpracownik „Teatru”, kurator wydarzeń, animator grup ludzkich, obserwator i praktyk offu.

KAROLINA FELBERG – badaczka literatury późnej nowoczesności, autorka m.in. książki Melancholia i ekstaza. Projekt totalny w twórczości Andrzeja Sosnowskiego (2009), edytorka wielotomowego wydania Dzienników i zapisków Agnieszki Osieckiej. Współtworzy „Nowy Tygodnik Kulturalny”.

KATARZYNA FLADER-RZESZOWSKA – teatrolożka, profesor UKSW, zastępca redaktora naczelnego miesięcznika „Teatr”. Autorka m.in. książki Teatr przeciwko śmierci. Kryptoteologia Tadeusza Kantora (2015).

DOMINIK GAC – krytyk teatralny, stale współpracuje z „Teatrem” i portalem teatralny.pl.

ANTONINA GRZEGORZEWSKA – plastyczka, dramatopisarka, autorka m.in. dramatów On, Ifigenia, Migrena, laureatka konkursu „Dramatopisanie”, w ramach którego napisała dramat La Pasionaria.

ANNA JAZGARSKA – absolwentka UG, doktor nauk humanistycznych. Publikowała m.in. w internetowym „Dzienniku Teatralnym”, na portalu teatralny.pl oraz w „Teatrze”.

SZYMON KAZIMIERCZAK – krytyk teatralny, redaktor „Teatru”.

GRZEGORZ KONDRASIUK – teatrolog, krytyk teatralny. Redaktor i współautor książek Scena Lublin (2017) i Cyrk w świecie widowisk (2017). Pracuje na UMCS, współpracuje z Instytutem Teatralnym w Warszawie.

JACEK KOPCIŃSKI – redaktor naczelny miesięcznika „Teatr”. Profesor w IBL PAN, wykładowca UKSW i UW. Autor kilku książek o dramacie współczesnym i teatrze. Ostatnio opublikował tom Wybudzanie. Dramat polski / Interpretacje (2018).

ANNA KORZENIOWSKA-BIHUN – tłumaczka literatury ukraińskiej i filmów, absolwentka Wiedzy o Teatrze AT i Katedry Ukrainistyki UW, autorka artykułów na temat teatru ukraińskiego oraz licznych publikacji naukowych w języku polskim i ukraińskim.

DOROTA KOZIŃSKA – latynistka, krytyk muzyczna i teatralna, tłumaczka, wykładowczyni, wieloletnia redaktorka „Ruchu Muzycznego”. Autorka Dobrej pustyni (2012).

ŁUKASZ MACIEJEWSKI – filmoznawca, krytyk, wykładowca w Szkole Filmowej w Łodzi. W 2020 roku opublikował Wpadnij, to pogadamy… – rozmowy o teatrze z Krzysztofem Orzechowskim.

KAROLINA MATUSZEWSKA – absolwentka Wiedzy o Teatrze AT, wydawca programów informacyjnych i kulturalnych w TVP Wilno. Mieszka w Wilnie.

HENRYK MAZURKIEWICZ – doktor nauk humanistycznych, krytyk teatralny, członek redakcji portalu teatralny.pl. Pisze dla „Teatru”, kwartalnika „nietak!t”, internetowego czasopisma „Performer”. Współorganizuje Festiwal Niezależnej Kultury Białoruskiej we Wrocławiu.

MACIEJ MIŁKOWSKI – prozaik, tłumacz, krytyk literacki. Opublikował cztery książki prozatorskie: Wist (2014), Drugie spotkanie (2017), System Sulta (2019) oraz Drugi dzień świąt (2021). Pracuje jako psycholog.

ARTUR PAŁYGA – dramatopisarz, dramaturg w Teatrze Śląskim w Katowicach. Autor m.in. Żyda i Nieskończonej historii; uhonorowany GND za tekst W środku słońca gromadzi się popiół (2013).

FELIKS PLATOWSKI – absolwent Wiedzy o Teatrze AT i Organizacji Produkcji Filmowej łódzkiej PWSFTviT.

MACIEJ STROIŃSKI – tłumacz, należy do Stowarzyszenia Autorów ZAiKS i Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury. Ostatnio przełożył dramaty zebrane Oscara Wilde’a i powieść Matka na obiad Shaloma Auslandera.

WOJCIECH ŚWIDZIŃSKI – teatrolog i filmoznawca, doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Akademii Teatralnej w Warszawie, członek Polskiego Towarzystwa Badań nad Filmem i Mediami. Naukowo zajmuje się recepcją filmu, związkami filmu z innymi dziedzinami sztuki oraz kinem niemym.

AGATA TOMASIEWICZ – krytyk teatralna, redaktorka „Teatru”.

KALINA ZALEWSKA – krytyk teatralna, w latach 2009–2020 zastępca redaktora naczelnego miesięcznika „Teatr”; pisze dla portalu teatrologia.info, współpracuje z „Teatrem”.

PRENUMERATA 2022

Instytut Książki również w 2022 roku realizuje specjalną ofertę dla Czytelników. Prenumerując jedno z czasopism IK, drugi, tańszy tytuł otrzymają Państwo z 50-procentowym rabatem. Prenumeratę można zamówić na dowolnie wybrany okres. Zamawiający nie ponosi żadnych opłat związanych z wysyłką. Promocja dotyczy tylko prenumeraty realizowanej przez Instytut Książki. Szczegółowe informacje pod numerem telefonu: +48 22 697 05 34.

„TEATR” MOŻNA ZAPRENUMEROWAĆ ONLINE:

ZA POŚREDNICTWEM INSTYTUTU KSIĄŻKI

www.instytutksiazki.pl (e-sklep) lub przez Dział Wydawnictw IK: + 48 22 697 05 34

ZA POŚREDNICTWEM FIRMY RUCH SA

Prenumerata krajowa:

Zamówienia na prenumeratę przyjmują zespoły prenumeraty właściwe dla miejsca zamieszkania klienta, www.prenumerata.ruch.com.pl, e-mail: prenumerata@ruch.com.pl

Prenumerata ze zleceniem wysyłki za granicę:

Informację o warunkach prenumeraty i sposobie zamawiania można uzyskać pod nr tel. +48 22 693 67 75, www.ruch.pol.pl, e-mail: prenumerataz@ruch.com.pl

W 2021 roku cena „Teatru” nie ulega zmianie. Cena numeru w prenumeracie – 10 zł, prenumerata kwartalna – 30 zł, półroczna – 60 zł, roczna – 120 zł.

Instytut Książki z siedzibą w Krakowie, przy ul. Z. Wróblewskiego 6, jako Administrator danych informuje, że Państwa dane osobowe będą przetwarzane wyłączenie w celu realizacji prenumeraty Czasopism Patronackich. W związku z przetwarzaniem, Administrator może podpowierzyć dane osobowe podmiotom zewnętrznym. Przysługuje Państwu prawo dostępu do treści swoich danych, ich poprawiania, cofnięcia zgody na dalsze przetwarzanie, prawo do bycia zapomnianym oraz wniesienia skargi na zasady przetwarzania danych do organu nadzorczego tj. Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Podanie danych jest dobrowolne, lecz niezbędne w celu złożenia zamówienia na prenumeratę. W sprawach związanych z danymi osobowymi można kontaktować się z inspektorem ochrony danych – iod@instytutksiazki.pl.

REDAKCJA:

Jacek Kopciński

redaktor naczelny

Katarzyna Flader-Rzeszowska

zastępca red. naczelnego

Katarzyna Tokarska-Stangret

sekretarz redakcji

Jacek Cieślak, Szymon Kazimierczak, Anna Szymonik, Agata Tomasiewicz, Grzegorz Wroniewicz
Kinga Czaplarska

sekretariat

STALE WSPÓŁPRACUJĄ:

Jarosław Cymerman, Artur Duda, Artur Grabowski, Mirosław Kocur, Jolanta Kowalska, Dorota Kozińska, Edyta Kubikowska, Wojciech Majcherek, Jadwiga Majewska, Małgorzata Piekut, Paweł Płoski, Paweł Schreiber, Iwona Uberman, Halina Waszkiel, Jarosław Zalesiński

RADA REDAKCYJNA:

Janusz Degler, Małgorzata Dziewulska, Piotr Kłoczowski, Antoni Libera, Zbigniew Majchrowski, Tadeusz Nyczek, Barbara Osterloff, Marta Piwińska, Dobrochna Ratajczakowa, Lech Sokół, Lech Śliwonik

PROJEKT LAYOUTU:

Kamila Schinwelska/dizajnia

OPRACOWANIE GRAFICZNE, OKŁADKA I REDAKCJA TECHNICZNA:

Elżbieta Krassowska Modlinger

RYSUNKI:

Bogna Podbielska

ADRES REDAKCJI:

ul. Kozia 3/5 m. 6, 00-070 Warszawa

tel.: +48 22 692 88 18, +48 22 692 88 19

e-mail: teatr@teatr-pismo.pl

WYDAWCA:

Instytut Książki

ul. Zygmunta Wróblewskiego 6

31-148 Kraków

Dział Wydawnictw

ul. Parandowskiego 19, 01-699 Warszawa

tel.: +22 697 05 32, +22 697 05 34

e-mail: czaspatron@instytutksiazki.pl

Czasopismo patronackie Instytutu Książki wydawane na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Istnieje od 1946 roku.

TEKSTÓW NIEZAMÓWIONYCH REDAKCJA NIE ZWRACA. REDAKCJA ZASTRZEGA SOBIE PRAWO DOKONYWANIA SKRÓTÓW I ZMIAN W PUBLIKOWANYCH TEKSTACH.

Na pierwszej stronie okładki zdjęcie ze spektaklu Sztuka intonacji w reżyserii Anny Wieczur, Teatr Dramatyczny m.st. Warszawy; fot. Krzysztof Bieliński.

w numerze 4/2022

FORUM

WYDARZYŁO SIĘ

Orędzie na LX Międzynarodowy Dzień Teatru

Peter Sellars; fot. Antandrus at English Wikipedia, Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 Unported

„Teatr to sztuka doświadczania” – napisał Peter Sellars w orędziu na jubileuszowy Międzynarodowy Dzień Teatru przypadający 27 marca. Amerykański reżyser teatralny i operowy zwrócił uwagę, że w popandemicznym świecie, w przeciwieństwie do potoku medialnych doniesień, w którym przez cały czas jesteśmy zanurzeni, teatr może pomóc zrozumieć dzisiejszą pękniętą rzeczywistość: „Teatr epickiej wizji, celu, uzdrowienia, naprawy i troski potrzebuje nowych obrzędów. Nie musimy być zabawiani. Potrzebujemy być razem. Musimy dzielić tę samą przestrzeń i musimy kultywować uwspólnotowienie przestrzeni. […] To dla nas czas na głębokie odświeżenie umysłu, zmysłów, wyobraźni, a także naszych historii i naszych przyszłości. Ta praca nie może być wykonywana samotnie i w odosobnieniu. Teatr jest zaproszeniem do wykonania tej pracy wspólnie”.

Zbombardowanie Teatru w Mariupolu

Protest przed Teatrem Polskim w Poznaniu; fot. Łukasz Gdak / East News

16 marca Rosjanie atakujący Mariupol zrzucili bombę na Doniecki Regionalny Teatr Dramatyczny i chroniącą się w nim ludność cywilną. Pod gruzami teatru zginęło co najmniej trzysta osób, ocaleli głównie ci, którym udało się zejść do schronu. Okupanta nie powstrzymały wymalowane białymi literami przed budynkiem napisy „dzieci” w języku rosyjskim, nie przerwano też ostrzału podczas ewakuacji uwięzionych. W proteście przeciwko ludobójczej wojnie napis „ДЕТИ” pojawił się przed wieloma polskimi teatrami i instytucjami kultury. Zdjęcia akcji w mediach społecznościowych oznaczane są hasztagiem #TheatreWithUkraine.

Ekologiczny apel na Światowy Dzień Lalkarstwa

Orędzie na Światowy Dzień Lalkarstwa obchodzony 21 marca (w tym roku po raz dziewiętnasty) przygotowała indyjska lalkarka Ranjana Pandey. Autorka przywołała w nim obraz morza przenoszącego gawędziarzy i ich historie z jednego brzegu na drugi, czyli między kulturami, co zrodziło wielkie mitologie, jak Mahabharata, i baśnie. Nakreśliła obraz morza jako szlaku przygód. I obraz morza jako źródła życia na ziemi, które człowiek wyniszcza, zagrażając planecie. „Oto więc wyzwanie dla wszystkich dzisiejszych opowiadaczy historii, aby ożywić szacunek dla Mórz Ziemi – naszego jedynego domu” – zakończyła artystka wezwaniem tegoroczne orędzie.

„Teatr jako schron” – polskie orędzie Dramatycznego Kolektywu

Odczytane przed gmachem Teatru Dramatycznego m.st. Warszawy polskie orędzie było wyrazem solidarności z ofiarami rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Napisała je, wybrana przez Polski Ośrodek Międzynarodowego Instytutu Teatralnego (POITI), Monika Strzępka i pozostałe członkinie Kolektywu Dramatycznego: Agata Adamiecka, Małgorzata Błasińska, Jagoda Dutkiewicz, Monika Dziekan i Dorota Kowalkowska. Orędzie przywołuje obrazy teatrów w Ukrainie – zbombardowanego Teatru Dramatycznego w Mariupolu i Teatru Dramatycznego we Lwowie zamienionego na dom uchodźczy – oraz polskich teatrów, w których od początku wojny „materializuje się realne doświadczenie wspólnoty”. „Teatr czasów wielkiego przemieszczania się ludzi i gatunków to teatr postnarodowy, żywe i bezpośrednie laboratorium języka dla społeczeństwa przyszłości, dla wspólnoty, która nadejdzie. […] Potrzebujemy teatru jako schronu, jako domu dla nas i dla tych, którzy z nami zamieszkają. Schronu dla wyobraźni, która niesie alternatywę i stwarza nowe języki. […] Schronu dla wartości. Schronu dla istnień ludzkich i pozaludzkich – gdy chcą być razem […]”. Kolektyw Dramatyczny nazwał wojnę „radykalną manifestacją patriarchatu”, który musi się skończyć, teatr zaś niszczy go oddolnie, wypracowując nowy model organizacji – „świadomie praktykowanej współ-zależności”.

NOWOŚCI

O Szekspirze ostatni raz

W wydawnictwie słowo/obraz terytoria rok od śmierci profesora Jerzego Limona ukazała się jego książka Szekspir. Siedem grzechów głównych (z zarazą w tle) (Gdańsk, 2021) – esej o tym, że główną siłą napędową postaci szekspirowskich jest grzech. Autor, korzystając głównie z ikonografii niderlandzkiej, pieczołowicie dobrał liczne ilustracje. Tworzą one równorzędną opowieść o epoce baroku i renesansu, które ukształtowała rodząca się kultura miejska.

ODESZLI

Joanna Wichowska – krytyk teatralna (publikowała w „Dwutygodniku” i „Didaskaliach”), dramaturżka (w Narodowym Starym Teatrze w Krakowie, Teatrze Powszechnym w Warszawie, Pierwszym Teatrze we Lwowie), kuratorka festiwali (m.in. ukraińskiej części festiwalu „Bliscy Nieznajomi”; członkini międzynarodowej sieci teatralnej East European Performing Arts Platform/EEPAP) oraz wielu projektów, realizowanych także w Ukrainie i z ukraińskimi twórcami. W sposób szczególny od Majdanu była zaangażowana we współpracę kulturową między naszymi krajami.

Jerzy Gurawski – architekt, twórca „architektury spektaklu” w Siakuntali, Dziadach, Kordianie, Akropolis, Tragicznych dziejach doktora Fausta i Księciu Niezłomnym Jerzego Grotowskiego.

Jolanta Lothe – aktorka teatralna i filmowa, związana ze stołecznymi scenami. W latach 1985–2018 z Piotrem Lachmannem współtworzyła Videoteatr „Poza”.

Witold Tokarski – aktor teatralny, przez 37 lat grał na scenie Teatru im. Wilama Horzycy w Toruniu.

W TOKU

Pomoc Ukrainie: punkt informacyjny w IT

W Instytucie Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego uruchomiony został punkt kontaktowy dla osób uprawiających zawody teatralne, które musiały opuścić Ukrainę, a także dla polskich teatrów oferujących wsparcie ukraińskim partnerom w czasie wojny. Dzięki temu monitorowane będą zarówno potrzeby, jak i zasoby, co ma usprawnić przepływ informacji. W IT można też dowiedzieć się, jakie wsparcie oraz działania na rzecz uchodźców prowadzone są przez partnerów w kraju i za granicą.

„Dramatopisanie” – stypendyści III edycji

Małgorzata Sikorska-Miszczuk (Brylant) i Artur Pałyga (Gotki) zostali laureatami programu „Dramatopisanie”, w ramach którego otrzymają stypendia twórcze w wysokości 33 tys. zł brutto. Do końca września autorzy mają czas na napisanie zgłoszonych w eksplikacji tekstów. Zostaną one opublikowane w serii IT i – w ramach drugiego etapu – wystawione na scenach teatrów publicznych.

Najlepsze prace magisterskie

Ogłoszono wyniki konkursu na najlepszą pracę magisterską z zakresu wiedzy o teatrze, widowisku i performansie organizowanego przez Instytut Teatralny. Nagrodę Główną im. Ewy Guderian-Czaplińskiej otrzymała Wiktoria Tabak, autorka pracy „Agresywny Humanizm. Analiza wybranych strategii Centrum Politycznego Piękna” (Uniwersytet Jagielloński). Drugą nagrodę zdobył Krzysztof Knurek za pracę „Postdramatyczna adaptacja powieści Williama Faulknera Wściekłość i wrzask jako przykład projektowania procesu dramaturgicznego” (Akademia Teatralna w Warszawie). Trzecią – Agata Kędzia pisząca o „Trudnej sztuce dorastania. Wydarzeniach performatywnych dla nastoletniej publiczności” (Uniwersytet Jagielloński). Laureatem Nagrody Specjalnej im. Sławomira Świontka dla najlepszej pracy z zakresu teorii teatru został Maciej Guzy za pracę „Obiekty w ruchu. Ontologia przedmiotu w choreografiach Aleksandry Borys i Izy Szostak” (Uniwersytet Jagielloński), a Nagrodę Specjalną im. Jerzego Gota za pracę z zakresu historii teatru polskiego dostała Katarzyna Szewczyk za „Muzyczne sny o narodowej przeszłości. Stylowość i muzyka w inscenizacji dramatów historycznych w Krakowie w latach 1905–1913” (Uniwersytet Jagielloński). Wyróżnienie otrzymała Rita Müller („Pokolenie Le Madame. Nienormatywne społeczności i sztuka queerowa na początku lat 2000”, Uniwersytet Warszawski).

Nominacje PTBT

Książki: Dejmek Magdaleny Raszewskiej, Krypta Gustawa Zbigniewa Majchrowskiego, Polska awangarda teatralna 1919–1939. Antologia i Szara strefa awangardy i inne szkice Ewy Guderian-Czaplińskiej oraz Teatr brzydkich uczuć, otrzymały nominacje do Nagrody Polskiego Towarzystwa Badań Teatralnych za najlepszą publikację książkową z zakresu wiedzy o dramacie, teatrze, widowiskach i innych sztukach performatywnych wydaną w 2021 roku. Wręczenie nagrody już 25 kwietnia.

GND – znamy półfinalistów

Z dwustu dziesięciu sztuk zgłoszonych do XV edycji Gdyńskiej Nagrody Dramaturgicznej wybrana została (wyboru dokonali Anna Zalewska-Uberman, Mirosław Baran i Wojciech Owczarski) półfinałowa czterdziestka. Jury drugiego etapu w maju ogłosi pięć dramatów nominowanych do finału, zwycięzcę poznamy jednak dopiero 1 października br.

Termin przesunięto o kilka miesięcy z powodu ograniczenia dotacji na GND oraz towarzyszący jej Festiwal Polskich Sztuk Współczesnych R@Port i poszukiwanie przez organizatora dodatkowych środków na realizację obu wydarzeń (m.in. poprzez odwołanie do MKiDN). Pełną listę sztuk, a także wszystkie aktualności publikuje Teatr im. Witolda Gombrowicza: www.teatrgombrowicza.art.pl.

Spektakle na Przeglądzie Piosenki Aktorskiej

Statuetkę Tukana Off Przeglądu Piosenki Aktorskiej (i Tukana Publiczności Off) otrzymał Olek Talkowski za spektakl Rap Magister – „brawurowy manifest miłości do aktorstwa i przypomnienie nam, dlaczego kochamy film i teatr”. „Za czułe uchwycenie tematu nieszczęśliwej miłości, który wszystkich nas dotyka i przez to łączy” wyróżnione zostały Ewa Rucińska i Weronika Kowalska, twórczynie spektaklu Gloria Amore Victis. Z kolei Ewa Żurakowska i Tomasz Wódkiewicz w Balladach i romansach zostali docenieni „za zderzenie klasyki polskiego romantyzmu z post-rockową formą muzyczną i uruchomienie w nim performatywnego potencjału”. Jury obradowało w składzie Weronika Murek, Jakub Skrzywanek i Dominik Strycharski.

Statuetką Tukana Kapituły i Dyplomem Mistrzowskim Kapituła im. Aleksandra Bardiniego uhonorowała Marię Peszek.

Marina Abramović – obecna dla Ukrainy

W 2010 roku w Museum of Modern Art odbył się performans Artystka obecna. Trwał trzy miesiące, podczas których Marina Abramović spędziła 736,5 godziny przy stole, utrzymując kontakt wzrokowy z siadającymi naprzeciw niej osobami. Akcję dokumentował dystrybuowany także w Polsce film Marina Abramović: artystka obecna (2012). 16 kwietnia tego roku w Nowym Jorku performans zostanie powtórzony na rzecz pomocy ofiarom wojny w Ukrainie (możliwość uczestnictwa wystawiona została na aukcję). „Urodziłam się w Jugosławii, kraju rozdartym kulturowo pomiędzy Zachodem a Wschodem. Przez ostatnie lata pracowałam w Ukrainie i poznałam tam wielu ludzi. Są dumni, silni i pełni godności. […] Atak na Ukrainę jest atakiem na nas wszystkich. Atakiem na ludzkość. I powinien zostać powstrzymany” – powiedziała artystka.

Portret Percevala

Od zeszłej edycji na festiwalu Malta funkcjonuje nurt Portret Artysty/Artystki, przybliżający twórczość wybitnych osobowości literatury i teatru. W tym roku będzie to Luk Perceval, w sezonie 2020/2021 laureat przyznanej przez „Teatr” Nagrody im. Konrada Swinarskiego za spektakl 3SIOSTRY. W Poznaniu pokazana zostanie – po raz pierwszy w komplecie – trylogia Cały smutek Belgii.

Głównym hasłem Malty 2022 jest „Świat w uścisku/World Held Tight/СТИСНУТИЙ СВІТ”. Jest ono odpowiedzią na niedawny kryzys humanitarny przy polsko-białoruskiej granicy, na rasizm i podziały społeczno-kulturowe oraz wojnę w Ukrainie.

Luk Perceval; fot. Jacek Domiński / REPORTER