Redakcja:

Jacek Kopciński

redaktor naczelny

Katarzyna Flader-Rzeszowska

zastępca red. naczelnego

Katarzyna Tokarska-Stangret

sekretarz redakcji

Jacek Cieślak, Szymon Kazimierczak,

Anna Szymonik, Agata Tomasiewicz, Grzegorz Wroniewicz Kinga Czaplarska

sekretariat

Stale współpracują:

Jarosław Cymerman, Artur Duda, Artur Grabowski, Mirosław Kocur, Jolanta Kowalska,

Dorota Kozińska, Edyta Kubikowska,

Wojciech Majcherek, Jadwiga Majewska, Małgorzata Piekut, Paweł Płoski,

Paweł Schreiber, Iwona Uberman,

Halina Waszkiel, Jarosław Zalesiński

Rada redakcyjna:

Janusz Degler, Małgorzata Dziewulska, Piotr Kłoczowski, Antoni Libera, Zbigniew Majchrowski, Tadeusz Nyczek, Barbara Osterloff, Marta Piwińska,

Dobrochna Ratajczakowa, Lech Sokół, Lech Śliwonik

projekt Layoutu:

Kamila Schinwelska/dizajnia

Opracowanie graficzne, okładka i redakcja techniczna:

Elżbieta Krassowska Modlinger

Rysunki:

Bogna Podbielska

Adres redakcji:

ul. Kozia 3/5 m. 6, 00-070 Warszawa
tel.: +48 22 692 88 18,

+48 22 692 88 19

e-mail: teatr@teatr-pismo.pl

Wydawca:

Instytut Książki

ul. Zygmunta Wróblewskiego 6

31-148 Kraków
Dział Wydawnictw

ul. Parandowskiego 19, 01-699 Warszawa
tel.: +22 697 05 32, +22 697 05 34

e-mail: czaspatron@instytutksiazki.pl

Czasopismo patronackie Instytutu Książki wydawane na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Istnieje od 1946 roku.

TEKSTÓW NIEZAMÓWIONYCH REDAKCJA NIE ZWRACA. REDAKCJA ZASTRZEGA SOBIE PRAWO DOKONYWANIA SKRÓTÓW I ZMIAN W PUBLIKOWANYCH TEKSTACH.

Bezpłatny fragment

Autorytet Dziadów

Autorzy

FORUM

FOKUS NA… …PIOTRA MATEUSZA WACHA Ciało, doświadczenie, prowokacja

TEMAT Z OKŁADKI

Kobieca siła

Moja rozpacz miała ogromne znaczenie

Siedemset sześćdziesiąt cztery

LUDZIE

Jestem obcym z innej planety

Pielęgnuję radość tworzenia

Terminus Venezia – Roma

Jak powstawało Serce nad Warszawą ?

Bildungsopera

PRZESTRZENIE TEATRU

Dama kameliowa, maska PRL

Za parawanem

Parawan Mickiewicza

Yerma

PO PREMIERZE

(Prze)trwanie

Miłość w swetrze

Tańcochód z kukłą

Co zostanie?

Wokulski mój bliźni

Misyjnie

PRZEGLĄD

Rodzinna autofikcja z Kraju Basków

Teatr na Czasy Ostateczne

Kiedy zejdziemy się z powrotem

Broadway nad Brdą

Intensywnie i interesująco

Atrapy

CZYTELNIA

Partyzant socjalistycznej sprawy

Jak rozwichrzyć Dziady?

Próba mitobiografii literackiej

Panie Gianni, to jest teatr żywy!

I have a dream

ROZMAITOŚCI

Autorytet Dziadów

AUTOR: JACEK KOPCIŃSKI

fot. Kinga Karpati

Trudno spierać się o Dziady Mai Kleczewskiej, jeśli metaforyczną frazę Konrada: „Czuję całego cierpienia narodu, / Jak matka czuje w łonie bole swego płodu”, wypowiada aktorka, a publiczność rozumie ją dosłownie, jako skargę kobiety, której każe się dziś rodzić chore dzieci. Trudno je także recenzować, bo jeśli jesteś przeciwny/przeciwna zaostrzeniu w Polsce przepisów antyaborcyjnych, spektakl powinien ci się podobać. A jeśli zgłaszasz jakieś wątpliwości, możesz zostać zaliczony/zaliczona do prawicowych krytyków, którzy, jak napisał Łukasz Drewniak, stroją sobie żarty z krakowskich Dziadów (Moroz i Skrzydelski), nie dostrzegają w nich aluzji politycznych (Grabowski) lub po prostu próbują je przemilczeć. A moment jest przełomowy: „Artyści i obywatele, a raczej artyści mówiący za obywateli, znaleźli się pod ścianą. Nic już nie trafia do ogłuchłego konformistycznego społeczeństwa. Trzeba dopiero autorytetu Dziadów, żeby ludzi obudzić” (Wszystko nie tak, teatralny.pl).

Drewniakowi zależy na confiteor delicta mea prawicowych krytyków, mnie zaś zainteresowało jego przeświadczenie o autorytecie Dziadów. Na czym je opiera? Przecież Dziady wystawia się dziś najczęściej po to, żeby je autorytetu pozbawić. Dziady są groźne, bo konserwują w Polakach plemienną skłonność do resentymentu, niechęć wobec obcych, przekonanie o własnej wyższości, no i pewność, że Bóg jest po ich stronie. Kiedy po katastrofie smoleńskiej Polacy zaczęli palić znicze swoim zmarłym i modlić się na ulicach, trzeba było przerwać to romantyczne szaleństwo – i co zrobiono? Oczywiście sięgnięto po Dziady jako źródło polskiego szaleństwa. Dariusz Kosiński w wypowiedziach Jarosława Kaczyńskiego usłyszał „coś na kształt” widzenia Księdza Piotra, a Paweł Wodziński w swoim spektaklu z 2011 kazał zbuntowanemu Konradowi odciąć się od narodowej wspólnoty, której oczywiście przewodził silniejszy od niego ksiądz.

Kilka lat później celebrowanie polskiego męczeństwa przez nową władzę (niekończące się miesięcznice) zbiegło się z radykalnymi postulatami środowisk antyaborcyjnych, co Maria Janion skomentowała we właściwy sobie sposób: „Naród, który nie umie istnieć bez cierpienia, musi sam sobie je zadawać. Stąd płyną szokujące sadystyczne fantazje o zmuszaniu kobiet do rodzenia półmartwych dzieci…”. W głośnym liście do uczestników Kongresu Kultury w 2016 Janion wyznała, że nienawidzi polskiego mesjanizmu. Dziś w spektaklu Kleczewskiej wypowiada pośmiertnie słowa Ducha: „Człowieku! gdybyś wiedział, jaka twoja władza!”. Czas uległości się skończył.

Nie da się wystawiać Dziadów bez ofiar, ważne jednak, żeby to były ofiary właściwe. Kleczewska mówi jasno – dzisiaj są nimi kobiety zmuszane do prokreacji nawet za cenę życia. To w ich imieniu przemawia Konrad. Ten sam, który jeszcze kilka lat temu improwizował w sprawie czarnych potomków amerykańskich niewolników w „popkulturowych” Dziadach Rychcika, albo bełkotał coś po pijanemu w „kontrkulturowych” Dziadach Zadary. Owszem, był jeszcze zakuty w kajdany i uwięziony gdzieś pod ziemią Konrad Tomaszuka, ale hermetyczny spektakl Wierszalina to tylko dowód na to, że w Polsce Dziady „przejęła” prawica. Teraz „odbiła” je lewica i Dziadami wzywa do społecznej rewolucji (na co ministerstwo odpowiedziało wycofaniem patronatu dla Teatru im. Juliusza Słowackiego).

To prawda, władza PiS, licząc na poparcie radykalnych przeciwników aborcji i Kościoła, skrzywdziła kobiety, bo ustanowiła prawo, które naraża je na śmierć. Jedna z ciężarnych już umarła z powodu nowych przepisów. Kobiety protestują więc na ulicach, a w teatrze wzywają na pomoc Mickiewicza. Wzywają, ale znowu przeinaczają jego myśl, żeby rewolucyjna siła Dziadów była jeszcze większa. Współczujący Konrad zagrany ofiarnie przez zdolną aktorkę – tak, ale pokorny Ksiądz Piotr – już nie, bo dzisiaj ksiądz to nie tylko narodowy oszołom, ale i krzywdziciel. Nie ma innych duchownych niż biskup z Krakowa, więc to on musi zjawić się w celi Konrada i go prześladować, a potem zgwałcić Ewę, która modli się za duszę poety. Modlitwa jest zresztą zbędna, bo Konrad nie bluźni, a z Bogiem dyskutuje tylko dlatego, że to On stanowi kulturowy wzór męskiego okrucieństwa.

„Maja Kleczewska usłyszała opowieść Konrada jako herstorię” – pisze celnie Katarzyna Flader-Rzeszowska, recenzując na naszych łamach krakowskie Dziady. Zastanawiam się jednak, dlaczego reżyserka nie zechciała ich jeszcze bardziej sfeminizować? Dlaczego nie zamieniła zakonnika na zakonnicę, brata na siostrę? Skoro Dominika Bednarczyk w roli Konrada chodzi o kulach i bardzo przypomina Janinę Ochojską, czemu duchowny nie miałby być zagrany przez inną aktorkę i przypominać na przykład siostry Małgorzaty Chmielewskiej? Chmielewska niosła pomoc niewidomym dzieciom w Laskach i więźniarkom przy Rakowieckiej w Warszawie. Czy to nie idealny przykład współczucia duchownych? Problem w tym, że słysząc straszne słowa Konrada skierowane do Rollisona: „Patrz, tam masz okno, wybij, skocz, zleć i złam szyję”, musiałaby zareagować sprzeciwem. Tymczasem Kleczewska z frazy opętanego poety czyni motto swojego spektaklu, jakby to nie anachroniczny mesjanizm, ale samo chrześcijaństwo było dziś w Polsce problemem.

Na ile więc trzeba Dziady zniekształcić, by móc je w polskim teatrze uznać za autorytet?

Autorzy

JACEK CIEŚLAK – krytyk teatralny i dziennikarz „Rzeczpospolitej”, redaktor „Teatru”.

ARTUR DUDA – teatrolog, performatyk, profesor UMK, zatrudniony w Instytucie Nauk o Kulturze. Współlider zespołu badawczego Performatyka i Studia nad Przekładem Dramatu. Ostatnio wydał książkę Teatr w Toruniu 1904–1944. Opowieść performatyczna (2020).

MAGDALENA DRAB – aktorka, autorka i reżyserka, obecnie w zespole Teatru Modrzejewskiej w Legnicy. Współzałożycielka Teatru Zamiast w Łodzi. Laureatka GND za dramat Słabi. Ilustrowany banał teatralny (2017).

KAROLINA FELBERG – badaczka literatury późnej nowoczesności, autorka m.in. książki Melancholia i ekstaza. Projekt totalny w twórczości Andrzeja Sosnowskiego (2009), edytorka wielotomowego wydania Dzienników i zapisków Agnieszki Osieckiej. Współtworzy „Nowy Tygodnik Kulturalny”.

KATARZYNA FLADER-RZESZOWSKA – teatrolożka, profesor UKSW, zastępca redaktora naczelnego miesięcznika „Teatr”. Autorka m.in. książki Teatr przeciwko śmierci. Kryptoteologia Tadeusza Kantora (2015).

ANTONINA GRZEGORZEWSKA – plastyczka, dramatopisarka, autorka m.in. dramatów On, Ifigenia, Migrena, laureatka konkursu „Dramatopisanie”, w ramach którego napisała dramat La Pasionaria.

ANNA JAZGARSKA – absolwentka UG, doktor nauk humanistycznych. Publikowała m.in. w internetowym „Dzienniku Teatralnym”, na portalu teatralny.pl oraz w „Teatrze”.

GRZEGORZ KONDRASIUK – teatrolog, dramaturg, krytyk teatralny. Redaktor i współautor książek Scena Lublin (2017) i Cyrk w świecie widowisk (2017). Pracuje na UMCS, współpracuje z Instytutem Teatralnym w Warszawie.

JACEK KOPCIŃSKI – redaktor naczelny miesięcznika „Teatr”. Profesor w IBL PAN, wykładowca UKSW i UW. Ostatnio opublikował tom Wybudzanie. Dramat polski / Interpretacje (2018).

DOROTA KOZIŃSKA – latynistka, krytyk muzyczna i teatralna, tłumaczka, wykładowczyni, wieloletnia redaktorka „Ruchu Muzycznego”. Autorka Dobrej pustyni (2012).

KAMILA ŁAPICKA – teatrolożka, w 2019 roku obroniła doktorat na temat dramatów historycznych Juana Mayorgi w Instytucie Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich UW. Jej zainteresowania badawcze obejmują polski i hiszpański teatr oraz dramat współczesny.

ŁUKASZ MACIEJEWSKI – filmoznawca, historyk kina, krytyk, wykładowca w Szkole Filmowej w Łodzi. W 2020 roku opublikował Wpadnij, to pogadamy... – rozmowy o teatrze z Krzysztofem Orzechowskim.

BARBARA OSTERLOFF – historyk teatru, wykładowczyni w warszawskich AT i ASP, wieloletnia redaktorka „Teatru”. Autorka m.in. monografii Aleksander Zelwerowicz (2011). W 2018 roku pod jej redakcją naukową ukazała się dwujęzyczna książka Ryszard Bolesławski. Jego twórczość i jego czasy. Ostatnio opublikowała Serce nas Warszawą – rozmowy z Giovannim Pampiglionem (2021).

ARTUR PAŁYGA – dramatopisarz, dziennikarz, dramaturg w Teatrze Śląskim w Katowicach. Autor m.in. Żyda i Nieskończonej historii; uhonorowany GND za tekst W środku słońca gromadzi się popiół (2013).

JOANNA PIETRZAK-THÉBAULT – profesor w Instytucie Filologii Klasycznej i Kulturoznawstwa UKSW, interesuje się m.in. polsko-włoskimi kontaktami i związkami w XIX wieku. Pod jej redakcją ukazała się książka Word of God, words of men. Translations, inspirations, transmissions of the Bible in the Polish-Lithuanian Commonwealth in the Renaissance (2019).

JAN POLEWKA – scenograf i reżyser, w 1971 roku rozpoczął współpracę z włoskim reżyserem Giovannim Pampiglionem, z którym zrealizował sztuki Carla Gozziego i Carla Goldoniego. Był dyrektorem krakowskiego Teatru Lalki, Maski i Aktora Groteska i dyrektorem ds. artystycznych Narodowego Starego Teatru im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie.

ŁUKASZ RUDZIŃSKI – recenzent i krytyk życia teatralnego i kulturalnego w Trójmieście, w Polsce i za granicą. Współpracuje m.in. z „Teatrem”, „Dialogiem”, „Ritą Baum”, „Sceną”, „Teatrem Lalek” i „Mademoiselle”.

BARTOSZ SADULSKI – poeta i dziennikarz, publikował w „Gazecie Wyborczej’, „Lampie”, „Odrze”. W 2013 roku za tomik post został nominowany do Wrocławskiej Nagrody Poetyckiej Silesius w kategorii „debiut roku”. Za drugą książkę poetycką tarapaty nagrodzony wrocławską Nagrodą Kulturalną „Warto” (2017).

KAROL SAMSEL – literaturoznawca, poeta, filozof, adiunkt w Instytucie Literatury Polskiej UW. Autor m.in. książki Inwalida intencji. Studia o Norwidzie (2017). W ramach badań naukowych zajmuje się historią literatury romantyzmu oraz historią literatury wojny i okupacji.

MONIKA SAMSEL-CHOJNACKA – doktor nauk humanistycznych, pracuje w Katedrze Skandynawistyki UG.

PIOTR SOBIERSKI – dziennikarz, publikował w „Gazecie Wyborczej”. Współprowadzi audycję Ten cały musical w Programie 2 PR. Autor książki Więcej niż musical. Teatr Wojciecha Kościelniaka (2018), za którą otrzymał Nagrodę Artystyczną Prezydenta Gdyni.

PAWEŁ STANGRET – profesor UKSW, zajmuje się literaturą i teatrem awangardowym. Autor książki Artysta jako tekst (2018).

MACIEJ STROIŃSKI – krytyk teatralny „Przekroju”, tłumacz.

KAROL SUSZCZYŃSKI – wykładowca warszawskiej AT, filia w Białymstoku, zajmuje się historią i teorią teatru lalek, publikuje w „Teatrze Lalek”, „Scenie”, „Teatrze”. Wraz z Marzenną Wiśniewską redaktor publikacji Puppetry in the 21st Century: Reflections and Challenges (2019).

KONRAD ZIELIŃSKI – absolwent teatrologii UŁ, współpracuje z „Teatrem”, mieszka w Londynie.

PRENUMERATA 2022

„TEATR” MOŻNA ZAPRENUMEROWAĆ ONLINE:

Instytut Książki również w 2022 roku realizuje specjalną ofertę dla Czytelników. Prenumerując jedno z czasopism IK, drugi, tańszy tytuł otrzymają Państwo z 50-procentowym rabatem. Prenumeratę można zamówić na dowolnie wybrany okres. Zamawiający nie ponosi żadnych opłat związanych z wysyłką. Promocja dotyczy tylko prenumeraty realizowanej przez Instytut Książki. Szczegółowe informacje pod numerem telefonu: +48 22 697 05 34.

Instytut Książki z siedzibą w Krakowie, przy ul. Z. Wróblewskiego 6, jako Administrator danych informuje, że Państwa dane osobowe będą przetwarzane wyłączenie w celu realizacji prenumeraty Czasopism Patronackich. W związku z przetwarzaniem, Administrator może podpowierzyć dane osobowe podmiotom zewnętrznym. Przysługuje Państwu prawo dostępu do treści swoich danych, ich poprawiania, cofnięcia zgody na dalsze przetwarzanie, prawo do bycia zapomnianym oraz wniesienia skargi na zasady przetwarzania danych do organu nadzorczego tj. Prezesa Urzędu Ochrony Danych

Osobowych. Podanie danych jest dobrowolne, lecz niezbędne w celu złożenia zamówienia na prenumeratę. W sprawach związanych z danymi osobowymi można kontaktować się z inspektorem ochrony danych – iod@instytutksiazki.pl.

„TEATR” MOŻNA ZAPRENUMEROWAĆ ONLINE:

ZA POŚREDNICTWEM INSTYTUTU KSIĄŻKI

www.instytutksiazki.pl (e-sklep) lub przez Dział Wydawnictw IK: + 48 22 697 05 34

ZA POŚREDNICTWEM FIRMY RUCH SA

Prenumerata krajowa:

Zamówienia na prenumeratę przyjmują zespoły prenumeraty właściwe dla miejsca zamieszkania klienta, www.prenumerata.ruch.com.pl, e-mail: prenumerata@ruch.com.pl

Prenumerata ze zleceniem wysyłki za granicę:

Informację o warunkach prenumeraty i sposobie zamawiania można uzyskać pod nr tel. +48 22 693 67 75, www.ruch.pol.pl, e-mail: prenumerataz@ruch.com.pl

W 2021 roku cena „Teatru” nie ulega zmianie. Cena numeru w prenumeracie – 10 zł, prenumerata kwartalna – 30 zł, półroczna – 60 zł, roczna – 120 zł.

Na pierwszej stronie okładki zdjęcie ze spektaklu Dziady w reżyserii Mai Kleczewskiej, Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie; fot. Bartek Barczyk.

FORUM

WYDARZYŁO SIĘ

Wujaszek Wania z Ludowego najlepszym spektaklem Boskiej Komedii

Wujaszek Wania, reż. Małgorzata Bogajewska; fot. Klaudyna Schubert / Teatr Ludowy

„[…] chcemy wręczyć Grand Prix spektaklowi cichemu, pozostającemu nieco na uboczu trendów panujących obecnie w teatrze, który jednak został zagrany z wielką szczerością. […] Taką decyzją o nagrodzie chcemy podkreślić, że sztuka dramatyczna nie opiera się na trendach, lecz na wnikliwości i szczegółach, a także, że nowe tematy i nowe podejścia do teatru nie równoważą braku dobrej gry aktorskiej oraz zdolności ograniczania własnych koncepcji, jakkolwiek odważne by one były” – napisali jurorzy: Oana Cristea Grigorescu (RO), Haris Paśović (BiH), Katerina Evangelatos (GR), Marina Davidowa (RU), Rolf C. Hemke (DE), przyznając Boskiego Komedianta 2021 Wujaszkowi Wani w reż. Małgorzaty Bogajewskiej z Teatru Ludowego w Krakowie. Nagrodzono także cztery role z tego przedstawienia – Jadwigi Lesiak (niania Marina), Mai Pankiewicz (Sonia), Piotra Franasowicza (Michaił Astrow) i Piotra Pilitowskiego (Wujaszek Wania). Pozostałe nagrody aktorskie trafiły do Łukasza Schmidta za rolę Ojca Flote w spektaklu Czerwone Nosy (Teatr Nowy w Poznaniu), Danuty Stenki za rolę Charlotty w Sonacie jesiennej (Teatr Narodowy w Warszawie) i Sebastiana Pawlaka za rolę w Onko (TR Warszawa). Ponadto przyznano nagrodę za tekst (Małgorzata Wdowik i Weronika Murek za Wstyd) i plastyczną wizję przedstawienia (Bartholomäus M. Kleppek, Wolfgang Macher, Karolina Mazur za Tiki i inne zabawy) oraz osiem nagród w Konkursie Młodych Twórców Paradiso.

Mniej na widowniach

W związku z sytuacją pandemiczną w Polsce, od 15 grudnia w teatrach, operach, filharmoniach i kinach obowiązują zmniejszone limity miejsc. Zajęte może być 30% widowni. Do limitu nie wliczają się osoby posiadające unijny certyfikat o całkowitym zaszczepieniu, negatywny wyniku testu lub zaświadczenie o powrocie do zdrowia w związku z COVID-19. Instytucje muszą tylko umieć wiarygodnie to zweryfikować. Początkowo teatry prosiły o wypełnianie dobrowolnych deklaracji, obecnie trzeba okazać odnośne dokumenty – coraz częściej wejście na wydarzenie jest uzależnione od ich posiadania.

Nagroda GUSTAW dla Gajosa

Janusz Gajos; fot. Łukasz Gągulski / PAP

Kapituła ZASP-u nagrodą za wybitne zasługi dla środowiska teatralnego i promocję polskiej kultury uhonorowała w 2021 roku Janusza Gajosa.

Radiowe Splendory

6 grudnia 2020 odbyła się gala wręczenia nagród Teatru Polskiego Radia. Laureatami Wielkiego Splendora zostali zasłużeni aktorzy Lucyna Malec i Jarosław Gajewski. Splendor Splendorów im. Krzysztofa Zaleskiego trafił do Włodzimierza Pressa, a Honorowy Wielki Splendor do Marka Mazura, burmistrza Baranowa Sandomierskiego, gdzie od jesieni działa Muzeum Teatru Polskiego Radia, współfinansowane przez miasto. Nagrody powędrowały też do debiutantów. Aktorską nagrodę Arete otrzymali Karolina Honchera i Jakub Kordas, reżyserskiego Don Kichota Kamil Maria Banasiak, dramaturgiczny Talanton został wręczony Przemysławowi Wyszyńskiemu, a Amadeusz kompozytorowi Piotrowi Skotnickiemu.

Nagrody scenograficzne dla młodych

Wyróżniono najlepsze prace studentów i absolwentów wydziałów scenograficznych. W Muzeum Śląskim w Katowicach rozstrzygnięty został konkurs o Nagrodę Scenograficzną im. Jerzego Moskala, założyciela i pierwszego dyrektora oddziału Centrum Scenografii Polskiej. Spośród 14 prac (można je było oglądać na wystawie towarzyszącej „Wymiary scenografii 2021”) jury wybrało projekt Łukasza Misztala – scenografii, kostiumów i reżyserii światła do opery Zagubiona autostrada Olgi Neuwirth i Elfriede Jelinek, zrealizowany jako dyplom magisterski w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (Pracownia Projektowania Scenografii Teatralnej i Operowej w Katedrze Projektowania Scenografii Teatralnej i Operowej). Wyróżnienia otrzymali Anna Maria Macugowska i Mateusz Karolczuk z ASP. Karolczuk za projekt kostiumów i scenografii do opery Semiramida (licencjat w Pracowni Projektowania Kostiumu, Katedra Projektowania Scenografii Teatralnej i Operowej) otrzymał równocześnie Nagrodę Sekcji Scenografów ZASP im. Andrzeja Pronaszki.

„Wymiary scenografii 2021”; fot. Rafał Wyrwich

W TOKU

Edukacja aktorska XXI wieku

W ramach Mistrzowskiej Akademii Teatru organizowanej przez Mazowiecki Instytut Kultury i łódzki Instytut Teatralny im. Mieczysława Hertza odbywa się cykl wykładów „Aktor XXI wieku. Metody. Tradycje. Poszukiwania”. Celem sympozjum jest „prezentacja metod aktorskich, będących podstawą pracy i nauczania współczesnych aktorów w uznanych na świecie ośrodkach akademickich”. Odbyły się już trzy wystąpienia, profesora Wieniamina Filsztyńskiego (Rosja), Carol Rosenfeld (USA) i Geoffreya Colmana (Wielka Brytania). Podczas najbliższego, 26 stycznia, Alisa Palmer (Kanada) przybliży kształcenie aktorów w National Theatre School of Canada. Z kolei 23 lutego profesor Paul Allain (Wielka Brytania) opowie o projekcie „The Digital Performer” i metodzie Tadashiego Suzukiego. 30 marca profesor Anna Estrada Verdaguer (Hiszpania) zapozna słuchaczy z głosową techniką Fitzmaurice. 27 kwietnia wystąpi profesor Siergiej Czerkasski, aktor książki Stanisławski i joga (Rosja), a 25 maja profesor Ivana Legati, kierująca Katedrą Mowy na Wydziale Aktorskim Academy of Dramatic Art w Zagrzebiu (Chorwacja).

Wykłady dostępne są na kanale YouTube Mazowieckiego Instytutu Kultury.

Przyszłe produkcje w „Teatrotece”

Na zorganizowany przez ZAiKS oraz WFDiF w Warszawie konkurs otwarty wpłynęły aż 232 dramaty napisane dla „Teatroteki”. Prace oceniało jury w składzie: Małgorzata Semil, Zenon Butkiewicz, Krzysztof Domagalik, Michał Komar, Wawrzyniec Kostrzewski, Andrzej Rychcik i Maciej Wojtyszko, które przyznało trzy nagrody i pięć wyróżnień. Pierwszą otrzymał Szymon Jachimek za sztukę Czy wiesz, kto mieszka pod ósemką?, drugą Tadeusz Kabicz za Królową boazerii, trzecią Paweł Wolak i Katarzyna Dworak-Wolak za Wyziębianie.

Nowe budynki dla teatrów

W projekcie budżetu na 2022 rok oraz prognozie finansowej m.st. Warszawy do 2028 roku uwzględniono środki (zwiększone o 150 mln zł – obecnie budżet inwestycji wynosi więc 289 mln zł) na budowę siedziby TR Warszawa na placu Defilad. W 2022 roku ma odbyć się przetarg.

Z kolei w Szczecinie w 2022 roku planowane jest sfinalizowanie przebudowy Teatru Polskiego. Zakończyły się prace konstrukcyjne nowej części budynku, zaawansowane są też prace wykończeniowe w starej części teatru, wybudowanego w latach 1928–1929 według projektu Adolfa Thesmachera. Po remoncie w obiekcie „znajdzie się scena główna na 569 miejsc, scena teatru szekspirowskiego na 549 miejsc, sala kabaretowa na 80 miejsc, wielofunkcyjna sala prób, scena eksperymentalna ze zmienną liczbą miejsc siedzących, garderoby, magazyny na teatralne rekwizyty i pomieszczenia służbowe”.

Kto zdobędzie Paszport „Polityki”?

18 stycznia poznamy laureatów Paszportów „Polityki” za rok 2021. W kategorii „teatr” nominację otrzymali Iga Gańczarczyk, Dominik Strycharski oraz duet twórców: Jędrzej Piaskowski (reżyser) i Hubert Sulima (dramaturg).

Krytycy (Michał Centkowski, Jacek Cieślak, Tomasz Domagała, Łukasz Drewniak, Dariusz Kosiński, Monika Kwaśniewska-Mikuła, Katarzyna Niedurny, Jacek Sieradzki, Joanna Targoń, Jacek Wakar) wskazali także: reżyserów Wiktora Bagińskiego, Macieja Gorczyńskiego, Małgorzatę Warsicką i Jakuba Skrzywanka, aktorki Sarę Celler-Jezierską, Oksanę Czerkaszynę, Maję Pankiewicz i Karolinę Staniec, Dawida Żakowskiego, kolektyw akcjonistyczny Czarne Szmaty, wśród dramaturgów i dramatopisarzy Jana Czaplińskiego, Malinę Prześlugę i Martynę Wawrzyniak, w dziedzinie choreografii Dominikę Knapik i Pawła Sakowicza, a także scenografów Dorotę Nawrot i Aleksandra Prowalińskiego.

Ze względu na COVID-19 gala odbędzie się online.

NOWOŚCI

Wyznania kontrolowane Jana Englerta

Jan Englert, aktor, reżyser i od 2003 roku dyrektor artystyczny Teatru Narodowego w Warszawie, udzielił Kamili Dreckiej wywiadu rzeki. Licząca 368 stron książka Bez oklasków, w której prócz rozmów można też znaleźć zapiski bohatera, ukazała się w Wydawnictwie Otwarte (2021).

KADRY

Konkurs na dyrektora Teatru Dramatycznego

Zakończył się termin składania aplikacji w konkursie na dyrektora Teatru Dramatycznego m.st. Warszawy. Na początku stycznia ratusz powoła komisję konkursową, która je oceni. Nieoficjalnie mówi się o pięciorgu kandydatów, swój udział w konkursie publicznie zdeklarowali Monika Strzępka, Tadeusz Słobodzianek i Michał Zadara.

Aż dwanaście kandydatur w Teatrze Komedia

Formalności pierwszego etapu w konkursie na dyrektora Teatru Komedia przeszło dwanaścioro kandydatów: Tomasz Dutkiewicz (starający się o przedłużenie kontraktu), Aldona Figura, Łukasz Gajdzis, Piotr Jędrzejas, Tomasz Kaczorowski, Agnieszka Kołodyńska-Iglesias, Maciej Kowalewski, Anna Kulawik-Rzońca, Joanna Szymajda, Dariusz Taraszkiewicz oraz Artur Janusiak i Krzysztof Wiśniewski z Teatru Improwizowanego Klancyk.

Zgłoszenia do Nagrody im. Zygmunta Hübnera

Do 31 stycznia br. na adres: nagroda@fundacjahubnera.org.pl osoby reprezentujące instytucje kultury, organizacje społeczne, związki twórcze, uczelnie artystyczne i inne podobne instytucje oraz osoby prywatne mogą zgłaszać kandydatury wraz z uzasadnieniem do dziewiątej edycji nagrody „Człowiek Teatru”. Nagroda przyznawana za działalność zgodną z myślą i działaniem Zygmunta Hübnera zostanie wręczona pod koniec marca.

ODESZLI

Miłogost Reczek – polski aktor teatralny, dubbingowy, filmowy, lektor. Absolwent wrocławskiej filii PWST w Krakowie, przez dwadzieścia lat był związany z Teatrem Polskim we Wrocławiu (1984–2004), później występował w stołecznych teatrach, najdłużej w Teatrze Dramatycznym (2004–2013). Zagrał w około 300 produkcjach dubbingowych i 150 słuchowiskach. Zmarł w wieku 60 lat na nowotwór szpiku kostnego.

Hanna Wolicka – polska aktorka teatralna i telewizyjna, przez trzydzieści lat związana z Teatrem im. Stefana Jaracza w Olsztynie.

FOKUS NA… …PIOTRA MATEUSZA WACHA
Ciało, doświadczenie, prowokacja

fot. Piotr Mateusz Wach / archiwum autora

Aktor, tancerz, choreograf, performer, zajmuje się również działalnością edukacyjną, obecnie działa jako artysta niezależny, współpracuje też z Teatrem Barakah (ostatnia premiera: Przełamując fale według von Triera). Piotr Mateusz Wach opowiada Agacie Tomasiewicz o swojej twórczości i niedalekich planach.

CO BYŁO…

Parę słów o inspiracjach i ludziach na Twojej drodze

Świat sztuki kręcił mnie, od kiedy pamiętam, a ludzie z nim związani, których spotykałem na swojej drodze, byli i są dla mnie drogowskazami, nauczycielami, przyjaciółmi, często żywą inspiracją. Moja artystyczna osobowość rezonuje także z miejscami, w których przebywałem i sytuacjami, które mnie spotykały. Na pewno ogromne znaczenie na początku mojej drogi ponad dekadę temu miał Kraków, w tym szczególnie Teatr Stary i reżyserzy tacy jak Krystian Lupa czy Jan Klata. Ich wizje teatru zbudowały fundamenty mojej wrażliwości. Później okres bytomski, okres szkoły i etatu w teatrze – otworzenie się na taniec, performatywność – mógłbym wymieniać w nieskończoność, od pedagogów Wydziału Teatru Tańca, przez artystów, których odkrywałem podczas edukacji, aż do twórców, z którymi spotkałem się w pracy. Obecny okres – nazwałbym go „nomadycznym” albo „europejskim” – od stypendium Międzynarodowej Akademii Sztuk Pięknych i Mediów w Wenecji, poprzez niezliczoną liczbę projektów i spektakli w Polsce i za granicą, festiwale, działalność edukacyjną… Jestem osobą bardzo refleksyjną i spotkania z drugim człowiekiem we mnie rezonują. Od zawsze jednak mam wokół siebie ludzi, którzy nie tylko mnie inspirują, ale także wspierają mnie i są obecni w moim życiu. Za każdą taką relację jestem niezmiernie wdzięczny.

Dlaczego teatr?

Teatr zabiera w inny świat, dlatego od zawsze mi się podobał. W teatrze marzenia, fantazje i alternatywne wersje rzeczywistości stają się realne. Teatr jest metafizycznym doświadczeniem działającym na wielu poziomach. Konfrontujemy się zarówno z dziełem, jak i z artystami działającymi na żywo w ramach tego dzieła. Teatr to jednocześnie precyzyjna struktura i wielka improwizacja. Teatr to szaleństwo. Ale przede wszystkim teatr (i mówię to z całą odpowiedzialnością) od zawsze był całym moim życiem.

Punkt zwrotny w Twojej twórczości

Nie tylko w twórczości, ale i w życiu. Papieros wypalony na tarasie Castel Sant’Elmo w Neapolu, 29 września tego roku.

Twoje przeszłe projekty

Od stycznia, wraz z zakończeniem dwuipółletniego researchu noise&SILENCE, obieram nowy kurs. To będzie istny skok w przepastną otchłań literatury.

W Kaliguli Teatru Polskiego we Wrocławiu za pośrednictwem choreografii ucieleśniasz kolejne stadia obłędu, wcielasz się również w zagadkowy, milczący Oddech. Jak przebiegała praca nad tym spektaklem?

Intensywnie. Inspirująco na tak wielu poziomach, że ciężko zebrać to w jednej krótkiej wypowiedzi. Cieszę się, że Robert Czechowski pozwolił na tę performatywną ingerencję w strukturę spektaklu. Praca przebiegała zarówno od zewnętrz (choreograficznie), jak i od wewnątrz (budowanie postaci). Rozczytywanie działań mojej postaci bez brania tego kontekstu pod uwagę daje niepełny obraz. Oddech to nie tylko ucieleśniona metafora tekstu Kaliguli – jest moją interpretacją słów wypowiadanych przez głównego bohatera przetłumaczoną na język ruchu, ale zawiera w sobie także inne postaci, jest niejako źródłem warstwy ruchowej na scenie. To postać niezwykle złożona, zbudowana na działaniach wykreowanych z napięć – zarówno fizycznych, jak i tych, które pojawiały się w trakcie pracy. Ten Oddech to alternatywna, dodatkowa narracja, która dopełnia cały obraz wykreowany przez nas na scenie Teatru Polskiego. Jestem wyjątkowo dumny z tej kreacji i wdzięczny Robertowi za otwartość i twórczą inspirację.

Od lat współpracujesz z bytomskim Teatrem Rozbark…

Tak, najpierw jako tancerz na etacie, później jako artysta współpracujący i pedagog. Obecnie nasze drogi się rozeszły, niemniej zostawiłem w tym miejscu ogromną część siebie i wracając tam od czasu do czasu – mam poczucie, że „wracam do domu”.

…JEST…

Twoje obecne projekty

W teatrze działam zarówno jako aktor/tancerz, jak i choreograf. Lubię łączyć te dwie role – mimo że wymaga to dużo większego zaangażowania. Budowa choreografii z perspektywy postaci, którą tworzę, jest dla mnie czymś wyjątkowym. W tej materii cenię sobie współpracę z Teatrem Barakah w Krakowie, z Maciejem Gorczyńskim, świetna była współpraca z Robertem Czechowskim, uwielbiam też pracę z Yoshiko Waki i Antonellem Tudisco. Jako artysta niezależny działam na przecięciu choreografii i performansu, tworząc wydarzenia i dzieła wymykające się jednoznacznie z ram gatunkowych – od spektakli choreograficznych, poprzez moje solowe działania w przestrzeniach galeryjnych, aż do wideo.

Największa obawa

Rozwój sytuacji politycznej w Polsce i na świecie.

Największa przeszkoda

Niekończąca się batalia o finanse.

Największa motywacja

Piękno.

Trzy słowa, które opisują Twoją twórczość

Ciało, doświadczenie, prowokacja.

W Twojej twórczości ciało często staje się medium Szekspirowskich motywów, wystarczy wspomnieć Rytuał 23, Ryszarda III, Sen Kalibana, zrealizowany z Jackiem Niepsujewiczem w ramach programu researchowego z 2017 roku project:life, czy Szekspira – reinkarnację, stworzonego z Adamem Pietrzakiem. Co może nam dziś zakomunikować Szekspir?

Czasy się zmieniają, ludzkie charaktery ani trochę.

O Twojej roli w Innych ludziach Teatru Barakah Jacek Sieradzki napisał: „Kamil jest mniej dresiarzem z obyczajowych klisz, bardziej młodym mężczyzną skupionym na potrzebach i głosie swego ciała”.

Kamil Janik jest najbardziej konsekwentną, precyzyjną i złożoną postacią, jaką kiedykolwiek udało mi się wykreować w teatrze. Nie tylko zawiera w sobie źródłowego Janika, ale także jest przepełniona duchem romantyzmu, rezonuje w niej polski hip-hop lat dziewięćdziesiątych z Magikiem na czele. Budują ją narkotyczne euforie i ciężkie, niekończące się zjazdy. Jej marzenia o tworzeniu muzyki, sztuki i zaistnieniu nieustannie konfrontują się z szarą i nieprzychylną rzeczywistością. Jest to postać zarówno bardzo mi bliska, jak i bardzo odległa. Jest poniekąd moim autoportretem z czasu, w którym ją tworzyłem i obecnie bardzo ważnym dla mnie punktem odniesienia. Każdorazowe spotkanie z nią przynosi mi wiele ekscytacji, radości, bólu i satysfakcji. Jestem wdzięczny Maciejowi, że zabrał mnie w tę podróż. Zależało mi, żeby Kamil był przepełniony i motywowany instynktami, żeby był zwierzęcy, nieprzewidywalny. Z tym kojarzył mi się bunt. Wyobrażałem go sobie odizolowanego, niedostępnego, w jakiejś bańce. Ale przede wszystkim od pierwszego spotkania z Gorczyńskim jasno podkreślałem, że nie chcę, aby Kamil Janik przegrał. I mimo że ma on w sobie zapisany jakiś „gen przegrywu” i wielokrotnie w trakcie pracy ten gen pokonywał mnie samego, to jednak pod koniec udało nam się wyrwać go z tej spirali prowadzącej na samo dno.

…BĘDZIE

Projekt, który chciałbyś wcielić w życie

Interaktywny performance odbywający się w śnie widza.

Największe marzenie

Wolność twórcza.

Co będzie dalej?

Rewolucja.

Gdyby nie teatr, to…?

Alternatywy nie było, nie ma i nie będzie. Ale myślę, że mógłbym być świetnym księdzem.

NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE

Imię i nazwisko

Piotr Mateusz Wach

Zawód

artysta

Wybrane projekty

autorskie: ISLE/wyspa (2020), Ophelia | 2020 (2020), Utopia is here (2020), Sen Kalibana (2019); teatralne: Przełamując fale (2021), Kaligula (2021), Inni ludzie (2020), Bilderzerstörer (2020)

Nadchodzące projekty

Księga Thota (2022), Anioły w Ameryce (2022), Król Duch | 2022 (2022).

Osiągnięcia

Grand Prix SzekspirOFF podczas XXI Festiwalu Szekspirowskiego w Gdańsku po premierze spektaklu Rytuał 23 albo obrazy ze śmierci wodza za twórczą inspirację dziełem Williama Szekspira, konsekwentne przekraczanie granic teatralnych gatunków i artystyczną uczciwość; nagroda Shaking the Walls przyznana po premierze spektaklu Sen Kalibana przez jury konkursu SzekspirOFF w ramach XXIII Festiwalu Szekspirowskiego w Gdańsku za wykorzystanie myśli Szekspira do pokazania jednostki uwikłanej w problemy współczesnego świata; otrzymanie wsparcia finansowego od Funduszy Wyszehradzkich i realizacja autorskiego spektaklu teatru tańca Utopia is here inspirowanego Solaris Stanisława Lema wraz z premierą w Budapeszcie; stypendium Prezydenta Miasta Wrocławia w dziedzinie kultury na realizację projektu Księga Thota oraz stypendium Marszałka Województwa Śląskiego w dziedzinie kultury na realizację projektu RYLE.metamorfozy wraz z kreacją premiery w Teatrze Rozbark; stypendium naukowe organizacji Biennale Warszawa 2020 oraz stypendium w Letniej Międzynarodowej Akademii Sztuk Pięknych i Nowych Mediów w Wenecji i podjęcie dwóch kursów mistrzowskich: rzeźby u Andrzeja Wełmińskiego z Polski oraz choreografii i performansu u Jaya Pathera z RPA; dwukrotne otrzymanie stypendium Alternatywnej Akademii Tańca (2018, 2019) realizowanej przez Art Stations Foundation by Grażyna Kulczyk i podjęcie kursów: dramaturgii w tańcu, kreatywnej choreografii i strukturyzacji improwizacji

TEMAT Z OKŁADKI
Złowieszczy letarg

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Kobieca siła

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Moja rozpacz miała ogromne znaczenie

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Siedemset sześćdziesiąt cztery

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Jestem obcym z innej planety

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pielęgnuję radość tworzenia

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Terminus Venezia – Roma

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Jak powstawało Serce nad Warszawą ?

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Bildungsopera

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Dama kameliowa, maska PRL

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Za parawanem

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Parawan Mickiewicza

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Yerma

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

PO PREMIERZE

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

(Prze)trwanie

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Miłość w swetrze

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Tańcochód z kukłą

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Co zostanie?

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Wokulski mój bliźni

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Misyjnie

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

PRZEGLĄD

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Rodzinna autofikcja z Kraju Basków

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Teatr na Czasy Ostateczne

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Kiedy zejdziemy się z powrotem

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Broadway nad Brdą

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Intensywnie i interesująco

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Atrapy

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

CZYTELNIA

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Partyzant socjalistycznej sprawy

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Jak rozwichrzyć Dziady?

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Próba mitobiografii literackiej

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Panie Gianni, to jest teatr żywy!

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

I have a dream

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

ROZMAITOŚCI

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.