Tytuł oryginału: Hviskeren

Przekład: Joanna Barbara Bernat

Copyright © Karin Fossum, 2024

This edition: © Word Audio Publishing International/Gyldendal A/S, Copenhagen 2024

Projekt graficzny okładki: Henriette Mørk

Redakcja: Ewa Penksyk-Kluczkowska

Korekta: Aneta Iwan

ISBN 978-87-0238-064-4

Konwersja i produkcja e-booka: www.monikaimarcin.com

Wszelkie podobieństwo do osób i zdarzeń jest przypadkowe.

Word Audio Publishing International/Gyldendal A/S

Klareboderne 3 | DK-1115 Copenhagen K

www.gyldendal.dk

www.wordaudio.se

Do sędziego Ernesta Coméliau, rue de Seine 23 b, Paryż 6 (VIe).

Szanowny Panie Sędzio,

Chciałbym, żeby jeden człowiek, chociaż jeden, mnie zrozumiał. I chciałbym, żeby tym człowiekiem był Pan.

Spędziliśmy razem dużo czasu w trakcie wielotygodniowego procesu. Ale wtedy było za wcześnie. Był Pan sędzią, był Pan moim sędzią, wyglądałoby to tak, jakbym próbował się usprawiedliwić. Teraz już Pan wie, że nie o to chodzi, prawda?

Georges Simenon, Lettre à mon juge, 1947[1].

1 – Tłumaczenie z j. francuskiego Joanna Barbara Bernat.

Nie była piękna, oczywiście zdawała sobie z tego sprawę, poruszała się jak większość nieśmiałych kobiet, ostrożnie, z przepraszającym spojrzeniem. Nie chciała zajmować miejsca, nie miała nadziei, że zrobi wrażenie, że ktoś jej uwierzy ani że będzie traktowana poważnie. Od ponad czterdziestu lat widziała w lustrze swoje braki i pokornie przyjmowała je do wiadomości. Jej włosy były suche jak siano, skóra blada jak papier, wręcz mogłaby zapłonąć od jakiejś zbłąkanej iskry. Duże, głębokie kieszenie stylonowego fartucha dawno zostały przeszukane i opróżnione. Na kieszonce na piersi, czyli na sercu, wyhaftowano czerwono-zielone logo z dużymi literami „Europris”. Na białej szyi miała brzydką bliznę po źle zagojonej ranie. Ważyła za mało, mogła też mieć anemię, była ruda i piegowata. Pomimo tej bezbarwności płynęła w niej przecież krew, zwłaszcza w tej chwili, gdy stała przed nim i miała się wytłumaczyć. Z dłońmi ukrytymi w starannie przeszukanych kieszeniach fartucha. Czekała na pozwolenie, by usiąść, nie była na tyle odważna, by się rozgościć. Sejer przez lata przesłuchiwał wiele osób, ale nikogo takiego jak ona.

Ostrożnie wysunęła krzesło, nie chciała, by szurnęło o podłogę, ktoś mógłby to usłyszeć i się zirytować. Nigdy nie miała do czynienia z policją, nie chciała go drażnić, prowokować ani wzbudzać jego gniewu. Zauważyła psa przy oknie, dopiero teraz, gdy wstał i podszedł do niej powoli. Pies, Frank Robert, mały, gruby shar pei, ze wszystkimi swoimi zmarszczkami i fałdami, był uroczym stworzeniem, wyglądał, jakby miał na sobie zbyt duże ubrania – jak ona sama. Pies podszedł do biurka i położył swój ciężki łeb na jej kolanach. Oczy, ledwo widoczne w fałdach, poruszyły w niej jakąś strunę, zapomniała o powadze sytuacji. W jej spojrzeniu pojawiła się nutka radości, mała iskierka. Nawet jej oczy były pozbawione koloru, tęczówki miała jasne i wodniste, a brwi ledwo widoczne i cienkie jak kreski. Nie spodziewała się psa. Zwłaszcza takiego, który podszedłby do niej, tak ufnie i bez wahania. Nie była przyzwyczajona do wzbudzania emocji, ani u ludzi, ani u żadnych innych stworzeń. Frank, jak na żebraka przystało, stanął na tylnych łapach i ślinił się na zieloną tkaninę. Kiedy przestała go głaskać, położył łapę na jej kolanach, jakby liczył na więcej.

– Frank, leżeć – powiedział Sejer.

Pies wrócił na swoje miejsce, szurając pazurami. Miał kołdrę, którą zwinął łapami w coś przypominającego gniazdo. Nadwaga spowalniała go, a każda komenda właściciela musiała być dokładnie zinterpretowana i oceniona przed wykonaniem, co zajmowało trochę czasu. Nie był też najmłodszy, co znacznie osłabiło wzrok, słuch i zdolność poruszania się.

– Mówmy sobie po imieniu – powiedział inspektor. – Konrad.

Wyciągnął rękę.

– Ragna – wyszeptała. – Riegel.

– Jak czekolada – zauważył Sejer z uśmiechem. – Bardzo ją lubiłem w dzieciństwie, kosztowała tylko trzydzieści øre. Riegel zawsze była najtańsza.

Natychmiast zdał sobie sprawę z tego, co właśnie powiedział, jednak Ragna tylko się uśmiechnęła. Lody zostały przełamane.

Jej smukła, biała dłoń na chwilę znalazła się w jego dłoni. Zauważył brak siły, delikatny uścisk był ciepły i suchy, nie wykazywała żadnych oznak niepokoju, choć szybko spojrzała w dół. Podanie ręki było pierwszym krokiem ku czemuś nieuniknionemu. Wszystkiemu, o czym trzeba było porozmawiać, co trzeba było wyjaśnić i zrozumieć.

Obserwowała go ukradkiem. Nasuwał jej na myśl stare, impregnowane drewno lub kłody w rzece, coś ciężkiego i dryfującego. Był dużo starszy od niej, wysoki i siwy. Ubrany w prostą koszulę i ciemnoniebieski krawat z wyhaftowaną wisienką i zielonymi listkami. Z pewnością nie wyszedł tak spod ręki producenta, pomyślała Ragna; ktoś, prawdopodobnie jakaś kobieta, usiadł z igłą i nitką i podarował mu ten mały owoc jako wyznanie miłości.

– Teraz spróbuje pan zbudować między nami zaufanie – wyszeptała. – Nie powie pan ani słowa o tym, dlaczego tu siedzę, jeszcze przez dłuższy czas. Rozgrzeje mnie pan powoli, aż wyskoczę jak ziarenko kukurydzy w mikrofalówce. Wywrócona na lewą stronę.

– Zaufanie by się przydało – odparł Sejer. – Czy na to właśnie pani liczy?

Ragna nie liczyła na nic. Policji zależało na przyznaniu się do winy, a gdy już je zdobędą, będą mogli wnieść oskarżenie i skierować sprawę do sądu. I skoncentrować się na kolejnej sprawie.

– Tak, proszę – wyszeptała. – Zaufanie by się przydało.

Wiedział, że kobieta nie ma głosu. Straciła go kilka lat wcześniej po operacji gardła, drobnym zabiegu, który miał fatalne konsekwencje i trwale uszkodził jej struny głosowe. W dodatku rana źle się zagoiła, pozostała po niej szorstka, postrzępiona, wyraźnie widoczna i wciąż czerwona blizna. Pewnie często ukrywała ją pod szalikiem lub golfem, pomyślał Sejer. Teraz się tym nie przejmowała. Naga, oszpecona blizną szyja dużo wyjaśniała. Chociaż mówiła tylko szeptem, nie miał żadnych problemów ze zrozumieniem jej słów. Przykładała dużą wagę do artykulacji, wyraźnie kształtując słowa językiem i wargami, pomagała sobie też mimiką. Sejer szybko przyzwyczaił się do sytuacji. Wyostrzył wszystkie zmysły, czytał z jej ust i notował mimikę, co robił zresztą zawsze podczas przesłuchania. Uderzyło go, że taka sytuacja, gdy siedzi naprzeciwko drugiego człowieka, który ma coś do opowiedzenia, historię strachu i wściekłości, groźnego przeciwnika, obrony koniecznej, wielkiego nieszczęścia czy palącej nienawiści, mimo wieku wciąż go kręci. Pojawiło się wspomnienie z dzieciństwa. Kiedy mali chłopcy skakali sobie do oczu na szkolnym podwórku, a potem rzucali do karcącego nauczyciela zwyczajowym komentarzem: „To on się zaczął”.

– Pani Ragno – zaczął poważnym tonem. – Jest pani w areszcie od czterdziestu ośmiu godzin. Musi pani tu zostać przez cztery tygodnie, potem czas zostanie przedłużony o kolejne cztery, prawdopodobnie niejednokrotnie. Da pani radę?

– Jasne – szepnęła.

– Czy jest pani w stanie zwrócić się do strażników i poprosić o potrzebne rzeczy? Nawet jeśli czasem spotka się pani z odmową?

– Niczego nie potrzebuję. Dostaję jedzenie i picie. Mam własną kołdrę. Tak jak Frank. – Skinęła głową w stronę psa. – On chyba rzadko spotyka się z odmową – dodała, odnosząc się do jego wyraźnej nadwagi. Ten delikatny przytyk był wymierzony z dobrodusznym uśmiechem, być może jako riposta na komentarz o czekoladzie.

– Wiem, że nie masz rodziny – rzucił Sejer – a może się mylę?

– Mam syna – szepnęła szybko Ragna. – W Berlinie. Ale nigdy nie przyjeżdża do domu. Nie ma też rodziny, prowadzi tam hotel. Zwykle dostaję kartkę na Boże Narodzenie albo na urodziny. Jak go urodziłam, miałam tylko siedemnaście lat.

– Jak się nazywa?

– Rikard Josef.

– A jego ojciec?

Potrząsnęła głową.

– Dlaczego pani syn nie wraca do domu?

Wzruszyła wątłymi ramionami i odwróciła wzrok. Sejer odłożył nieobecnego syna na bok, jak zbędny pakunek.

Bacznie obserwował cichą postać. Siedziała spokojnie na krześle, wyprostowana niemal na baczność, ewidentnie pod wrażeniem autorytetu, który reprezentował. Wiedział jednak, że po pewnym czasie, kilku godzinach lub kilku dniach, powoli się rozluźni. Zacznie się ruszać, częściej używać rąk, zmieniać pozycję, pochylać się do przodu i odchylać w tył, widział to już wcześniej. Nie stanie się jednak hałaśliwa i agresywna, jak wielu przed nią. Zwykle pochylali się nad biurkiem i podkreślali swoje słowa zaciśniętą pięścią lub ruszali ciągle krzesłem, aby zrobić jak najwięcej hałasu. Niektórzy tupali, przeklinając i wykrzykując te same słowa, które pamiętał ze szkolnego podwórka. „To on się zaczął”.

Ragna nie mogła już podnieść głosu. Ten fakt dawał jej stoicki spokój, utrzymywał ją w miejscu, może nawet w niewoli. Trudno wyjść ze skóry, kiedy nie można krzyczeć. Ona tu nie pasuje, pomyślał, ma wszystko poukładane. Stary dom na Kirkelinie, który odziedziczyła po rodzicach. Pracę i przyjaznych kolegów. Co prawda nie zarabiała dużo, ale mieszkała sama i nie musiała spłacać kredytu. Nie wyglądała też na kobietę z upodobaniem do luksusów, nie była uzależniona od narkotyków. A jednak siedziała przed nim na tym krześle.

– Czy ma pani jakieś nagrania swojego głosu z czasów, gdy jeszcze mogła pani mówić normalnie? – zapytał.

Wodniście niebieskie oczy rozszerzyły się ze zdumienia. Nikt nigdy wcześniej o to nie pytał, ani razu. Szybko pomyślała, że tak właśnie musi czuć się matka, którą ktoś pyta o zmarłe dziecko. Taka kobieta może rozmawiać o swej stracie z każdym, kto nie boi się podsycić żałoby.

– Dlaczego pan o to pyta? – wyszeptała. Zdawała się szczęśliwa, jej policzki się zaczerwieniły.

– Jestem po prostu ciekawy – wyznał Sejer. – Gdyby miała pani takie nagranie, poprosiłbym o jego kopię. Próbuję sobie wyobrazić, jak brzmiał kiedyś pani głos.

– Nie ma żadnego nagrania – odpowiedział Ragna. – Ale wszyscy mówili, że brzmię jak mała dziewczynka. Kiedy dzwonili nieznajomi, na przykład telemarketerzy, a ja odbierałam i przedstawiałam się: Ragna Riegel, zawsze słyszałam w odpowiedzi: Czy jest w domu ktoś dorosły? Za każdym razem bawiło mnie to tak samo. W końcu bardzo polubiłam zawstydzanie ludzi wyznaniem, że zbliżam się do czterdziestki, w domu jestem sama, moi rodzice już nie żyją.

– Zabawna gra – skomentował Sejer. – Teraz może pani już tylko szeptać. Czy nadal zawstydza pani ludzi, gdy dzwonią?

– Nie odbieram, jeśli nie rozpoznaję numeru na wyświetlaczu. Uznaję, że jeśli to coś ważnego, zadzwonią jeszcze raz. Odpisuję na esemesy. Albo maile. Ale nie dostaję zbyt wielu maili. Tylko reklamy.

– A gdy dzwoni dzwonek do drzwi, otwierasz?

I nagle jakby rozbłysła między nimi błyskawica. Na myśl o tym wszystkim, co się wydarzyło.

– Zwykle tak – szepnęła i spojrzała w dół. – Stałam się mistrzynią w kiwaniu i kręceniu głową z uśmiechem, używam też rąk. Szybko zamykam drzwi, jeśli to nic ważnego, czyli zawsze. Każdy przychodzi tylko coś sprzedać. Jeśli jakiś dzieciak zbiera na coś, po prostu cofam się do środka bez słowa po pieniądze. Ręką daję im znak, by wrócili. Potrafię machać ręką na kilka sposobów – dodała – przyjaźnie lub lekceważąco. Mogę odganiać ludzi jak owady. Albo podnieść rękę na znak „stop”. – Pokazała mu, jak to robi.

– Jak sobie pani radzi w miejscach publicznych?

– Nie za dobrze – przyznała. – Nie wychodzę zbyt często na ulicę, jest za dużo hałasu. W prawie każdym sklepie gra muzyka. Do tego ruchome schody, windy. Trudno mi rozmawiać. Ktoś może zapytać o drogę, a ja wiem, że nie usłyszy mojej odpowiedzi, nie chcę, by wyszło niezręcznie i może nawet arogancko, dlatego unikam takich sytuacji, jak tylko mogę. Ale czasami muszę przecież wyjść. Potrzebuję jedzenia i muszę załatwiać inne sprawy. Sąsiedzi wiedzą jednak o moim problemie, a ja zazwyczaj robię zakupy w tych samych sklepach.

– A twoi koledzy w pracy? W Europris?

– Nie mają problemu z usłyszeniem mnie, są do tego przyzwyczajeni. Ale oczywiście musimy stać twarzą w twarz. Pan też się przyzwyczai – dodała – ale widzę, że się pan stara. Ten wysiłek jest też dla mnie ciężarem. Nie ujawniam się przed ludźmi, jeśli nie muszę. A teraz muszę.

– Ale w sklepie jest wielu klientów – zauważył Sejer.

– Rozwiązuję jeden problem naraz. Kiwam głową, uśmiecham się i wskazuję.

Ponownie pochyliła głowę. To sygnał, że piłka jest po jego stronie. Zastanawiał się, czy sama rozwinęła wyjątkowo dobry słuch, tak jak niedosłyszący starają się mówić głośno i wyraźnie. Nie zapytał o to. Wciąż był zdumiony, że ona tu siedzi, że znalazła się w takiej sytuacji. Chuda jak trzcina i ledwo słyszalna. Nie widział jej rąk, położyła je na kolanach. Ile może podnieść, pomyślał, jak szybko może biec, jak mocno może uderzyć? Każdy używa takiej broni, jaką ma w zasięgu. To, jak teraz siedzimy, twarzą w twarz, sam na sam, bez hałasu i zakłóceń, daje nam najlepszy punkt wyjścia do znalezienia prawdy. Kłamstwo nie ma w tym pomieszczeniu sprzyjających warunków. Przypomniał sobie, co powiedziała jego stara matka, zanim naczynie krwionośne w jej mózgu pękło jak dętka i zniszczyło jej życie. Ogromne krajobrazy wspomnień, wszystko, co było, wszystko, co miało nadejść i czego nie miała możliwości zatrzymać.

„W pewnym momencie swojego życia absolutnie każdy powinien gwałtownie rozpłakać się z żalu”. Tak właśnie powiedziała. A potem umarła. Ragna Riegel siedziała przed nim na krześle, podtrzymywana wyłącznie przez swą determinację. Czy ona również załamie się gwałtownie, zaleje się łzami i utonie w wyrzutach sumienia?

*

Pracowała w Europris od kilku lat. Nikt jej tu nie znał przed operacją, nikt nie wiedział o jej problemie, dopóki nie otworzyła ust. „No tak”, mówili tylko przy powitaniu. Czasami pracowała przy kasie lub w magazynie, otwierała kartony ostrym nożem, a następnie wyjeżdżała z towarami na wózku na salę sprzedaży, naklejała na nie ceny i układała je na półkach. Jeśli klient podchodził, aby o coś zapytać, uśmiechała się, bez słowa podchodziła do półki, na której znajdował się żądany przedmiot, i wskazywała go, wciąż z uprzejmym uśmiechem. Był on jej bronią, samoobroną. Jeśli nadal musiała odpowiedzieć na jakieś pytanie, szeptała tak wyraźnie, jak tylko się dało, a następnie kładła palec na ustach, aby zasygnalizować, że jest niepełnosprawna. Klient grzecznie kiwał głową i znikał pospiesznie między półkami. Wielu z nich bywało tu często, w końcu zrozumieli. Pracowało tam kilka rówieśniczek Ragny Riegel, ku jej zadowoleniu. Nie miała dobrych relacji z młodszymi, czuła się przy nich niepewnie. Świat, w którym żyli, był jej obcy, ledwo rozumiała ich język. Było tam mnóstwo słów, których znaczenia nie znała, dziwnych skrótów, często w języku angielskim. Jeden z jej nieco młodszych kolegów, Lars, nazywał ją Ragnarok. Podobało jej się, że nie bał się jej obrazić, że nigdy nie ważył słów i że czasami, jeśli uznał to za stosowne, odpowiadał na jej szeptane zapytanie słowami: Nie wrzeszcz na mnie!

Oboje wybuchali wtedy śmiechem, Lars serdecznie i hałaśliwie, ona na swój cichy sposób, jakby miała zadyszkę. Do pewnego stopnia dała kolegom prawo do dokuczania sobie. Ale nie dotyczyło to ludzi z zewnątrz, obcych. Ponieważ nie miała głosu, skupiła się mocno na innych. Gdyby tylko ludzie wiedzieli, jak bardzo się ujawniają, kiedy otwierają usta. Niektórzy ukrywali się za ostrym chichotem, inni mamrotali niezrozumiale. Niektórzy mówili śpiewnym głosem z charakterystyczną melodią, inni mieli głosy płaskie i pozbawione wyrazu, jeszcze inni dudnili i ryczeli, by zaznaczyć swoją obecność.

Pracowali na zmiany. Od dziesiątej do piątej lub od pierwszej do ósmej. Pasowało jej to. Nikt poza nią nie mieszkał w domu na Kirkelinie, nikim nie musiała się przejmować. Samotność, która oczywiście czyniła ją bezbronną, dawała jej również poczucie wolności i kontroli. Przychodziła i wychodziła, kiedy chciała, nikt nie czekał, nikt nie zadawał pytań. Ale codziennie myślała o Rikardzie Josefie, lubiła być matką, lubiła słuchać, gdy jej koledzy rozmawiali o swoich dzieciach, co robili nieustannie.

Nie miała jednak zbyt wiele do powiedzenia na temat syna, mogła tylko powtarzać to, czym już wcześniej się podzieliła. Czasem trochę upiększała lub wyolbrzymiała, aby rozmowa trwała dłużej. Na swój sposób była z niego dumna, mimo że zerwał z nią prawie wszystkie kontakty. Nigdy nie napisał listu, nigdy nie zadzwonił, nigdy jej nie odwiedził. Tylko kartka świąteczna w grudniu, a potem może na jej urodziny, wczesnym latem. Raz otrzymała kartkę z Pattai, gdzie spędzał wakacje. Sam, pomyślała, nikt inny nie został wspomniany. Ale miło było powiedzieć kolegom, że prowadził hotel w Berlinie. Nazywał się Dormero i miał pięć gwiazdek na TripAdvisor. Co prawda nigdy tam nie była, nigdy nawet jej nie zaprosił, ale widziała zdjęcia w Internecie. Gdy tęsknota stawała się zbyt silna, Ragna potrafiła siedzieć cały wieczór i marzyć, patrząc na zdjęcia sal, apartamentów i restauracji. Duża, otwarta recepcja z żyrandolami, bar z głębokimi fotelami. Jeśli miała być ze sobą szczera, to było jej wielkie marzenie. Wsiąść do samolotu do Berlina, spotkać się z synem w hali przylotów, a następnie pojechać do centrum miasta, może dużym mercedesem, i zobaczyć dzieło jego życia. Mogłaby zjeść w pięknej sali, spędzić noc w pokoju, który wybrał specjalnie dla niej, może w apartamencie. Ale tak się nie stało. Lata mijały. Zawsze tylko kartka na jej urodziny siedemnastego czerwca i na Boże Narodzenie, z aniołem lub gwiazdą i krótkim, nadrukowanym pozdrowieniem po niemiecku. I oczywiście jego imię, albo tylko inicjały, pisał je ręcznie, ale były ledwie czytelne. Wątpiła, czy w ogóle pamiętał, które to jej urodziny. Miał ledwie siedemnaście lat, gdy ją opuścił, pełen marzeń i wizji, nie kosztowało go to zbyt wiele. Ona sama miała wtedy trzydzieści cztery lata, a od tamtego ciężkiego dnia minęło ich ponad dziesięć.

Co by było, gdybym tam pojechała, pomyślała, i sama dotarła do hotelu, i nagle stanęła w recepcji z walizką w ręku. Poprosiłabym o dyrektora. Po minucie pojawiłby się, oczywiście, zza drzwi za ladą recepcyjną, prawdopodobnie w ładnym garniturze. Szedłby po luksusowym dywanie, światowy, z pytającym spojrzeniem. Minęłoby kilka sekund, zanimby ją rozpoznał, wyobrażała sobie szerokie oczy i uniesione brwi, być może zakłopotanie. Ona zaczęłaby się jąkać, próbując wydusić słowa, których nie mógł usłyszeć, narastałoby zażenowanie. Nie wiedział, że straciła głos, nie wiedział o jej nieszczęściu. Nie do końca rozumiała, dlaczego sprawy między nimi potoczyły się w ten sposób, nigdy nie odważyła się o to zapytać. Jej syn z pewnością był ambitny i żądny przygód, w przeciwieństwie do niej. Fakt, że otrzymał wysokie stanowisko na długo przed ukończeniem trzydziestki, napawał ją dumą.

Wina leżała głównie po jej stronie, przynajmniej tak to widziała. Zajść w ciążę w wieku szesnastu lat z mężczyzną po czterdziestce, który oczywiście miał już rodzinę, a nie zamierzał jej opuszczać – to nie było mądre. Rikard dorastał więc bez ojca. Ale przecież tak go kochała i troszczyła się o niego! Nosiła go na rękach dzień i noc. Zwykłe zajęcia nastolatek przestały być interesujące, nie tęskniła za niczym, ani za nocnym życiem, ani za randkowaniem, ani za chłopcami w tym samym wieku. Była po uszy zakochana w swoim synu. Jego widok i zapach, puszysta główka, mokre usta. Nie marzyła o bogactwie ani dużej rodzinie. Była tylko ona i chłopiec.

Do końca jej zmiany pozostało dziesięć minut. Pchnęła przed sobą ciężki wózek, na którym znajdowały się dwa otwarte kartony z drobiazgami do łazienki, a pod nimi karton, z którym przybiegł do niej Lars, nie miała jeszcze czasu zajrzeć do środka. Zaczęła układać szczotki do toalety na półce, plastikowe, w trzech różnych kolorach, kosztowały dziewiętnaście koron, uczciwa cena. Kiedy wszystkie stanęły w rzędzie, mogła sobie wyobrazić, że to kwiaty na grządce, czerwone, fioletowe i różowe. Wiedziała, że nie wszystko w tym sklepie jest dobrej jakości. Świece, które sprzedawali, kapały i ciekły, nie wytrzymywały tak długo jak inne, droższe. Kawa była gorzka i słaba, a pudełka ze słodyczami często tak stare, że czekolada zeschła się i pokryła nalotem. Czasami opakowania miały odbarwienia po niewłaściwym przechowywaniu. Ale wiele rzeczy było w porządku. Plastikowe pudełka, szmatki, gotowe zasłony, ręczniki frotté, przybory kuchenne i narzędzia. Kiedy wszystkie szczotki toaletowe stanęły już na swoim miejscu, otworzyła karton od Larsa, spoczywający na dolnym poziomie wózka. Rzuciło jej się w oczy słowo Malezja. Karton zawierał osiem mniejszych pudełek. Z rozbawieniem spostrzegła, że każde zawiera ceramiczną czaszkę na małym postumencie, całkiem realistyczną. Podniosła jedną z nich i odkryła, że w oczodołach zamontowano małe czerwone żarówki, a wewnątrz pudełka znajdowały się dwie baterie AA do umieszczenia w podstawie. Otworzyła małą pokrywkę w dnie czaszki i włożyła baterie na miejsce, ciemne oczodoły się rozświetliły. Następnie ułożyła pozostałe siedem pudełek na półce, a na samej górze umieściła czaszkę ze światłem. Pomyślała przez chwilę o dzieciach, które mogły dostać taką zabawkę Boże Narodzenie i postawić ją na swoim stoliku nocnym. Będą leżały samotnie w ciemności i wpatrywały się w czerwone oczy, tak jak ona teraz. Nie była w stanie oderwać wzroku przez długi czas, było w nich coś hipnotyzującego. Postanowiła natychmiast pokazać czaszki Gunnhild, żeby mogły śmiać się razem.

Odstawiła pusty wózek na miejsce, wyjęła torebkę z szafy, włożyła płaszcz i pożegnała się szeptem z Gunnhild i Larsem, wskazując na czaszki. To właśnie z tą dwójką kolegów była najbardziej związana. Inni pracowali na pół etatu lub tylko w weekendy, raczej ich ignorowała. Z wzajemnością. Chciała, by jej świat był mały i łatwy do opanowania, potrzebowała poczucia kontroli. Była dwudziesta piętnaście, kiedy doszła na pogrążony w jesiennej ciemności przystanek autobusowy. Wsiadały cztery osoby, wcześniej stali pod wiatą, podczas gdy ona na chodniku, tyłem do nich. Całe lata zajmowała stałe miejsce przy oknie, na trzecim rzędzie za kierowcą. Nie lubiła, gdy było zajęte. Czuła się przesiedlona. Ktoś wkraczał na jej terytorium. Dziś jej miejsce było wolne i usiadła z dobrym samopoczuciem, jakby wślizgnęła się w idealnie dopasowane opakowanie.

Podróż autobusem do domu trwała czterdzieści minut. Lubiła tak siedzieć i patrzeć przez okno. Czasami, gdy była zmęczona, opierała policzek o chłodną szybę i zamykała oczy. Pod powiekami robiło się jasno za każdym razem, gdy autobus mijał latarnię uliczną, ale umysł miała zawsze wolny, w ruchu, otoczona kabiną autobusu jak grubą skorupą. Podróż do domu stała się czymś miłym, złotym momentem, w którym była częścią świata i ruchu ulicznego, ale bezpiecznie od nich oddzieloną.

Wysiadła na przystanku, ulica była ciemna i cicha. Do domu miała tylko kilka minut, ale najpierw szybko przeszła przez ulicę do sklepu Irfana. Zawsze był otwarty. Wyobrażała sobie Irfana śpiącego na materacu na zapleczu i zrywającego się za każdym razem, gdy rozbrzmiewał dzwonek nad drzwiami, czy to w dzień, czy w nocy. I tak było tym razem, gdy tylko weszła do środka, zadzwonił dzwonek, a ona poczuła się uroczyście zapowiedziana. Wdychała egzotyczne zapachy przypraw i innych smakołyków z jego ojczyzny, Turcji. Kupiła ryż, herbatę i pomidory, a także wielkie, domowej roboty placki, które kiedyś jadła z serem i szynką. I cztery butelki Uludağ Frutti. Ilekroć była u Irfana Barisa, przechadzała się między półkami w świetle i cieple, ciesząc się jak dziecko. Sklep nie przypominał tych norweskich, był raczej miniaturowym targiem, pachnącym i kolorowym. Na osobnej półce stał wybór perfum w krzykliwych flakonach. Czasami podnosiła któryś i odkręcała nakrętkę. Wszystkie pachniały ostro i tanio, nie kosztowały też dużo. Starry Night. Secret Dream. Killer Queen. Można tu było też kupić mnóstwo suszonych owoców, ciasteczek i tajemniczych sosów w słoikach. Pieluchy i mydło, owoce i warzywa. Nie wyrzucał ich, nawet jeśli miały brązowe plamy, banany leżały tu bardzo długo. Torby na zakupy najprostszego rodzaju, cienkie i bez reklam. Jeśli kupiła coś ciężkiego, musiała nieść to w ramionach, uchwyty często się urywały. Do domu miała na szczęście niedaleko – wystarczyło przejść przez ulicę. Irfan był przystojnym mężczyzną, nieco młodszym od niej, szczupłym, złocistym i ciemnym. Nigdy się nie uśmiechał. Od jego postaci bił niepokój, zmartwienia wprawiały jego ciało w wieczne drżenie. Często kasując zakupy, rozmawiał przez telefon, czasami mówił do siebie w swoim języku, niezrozumiałym, ale pięknym. Spoglądał przez okno, jakby kogoś szukał, ale wciąż miał czas zamienić z nią kilka słów łamanym norweskim. Potem kończył rozmowę lekkim skinieniem głowy, być może nauczył się tego od niej.

Wychodząc do pracy, nigdy nie gasiła światła. Gdy wracała, witało ją ciepło, zwłaszcza w ciemnościach jesieni, takich jak teraz. Był to skromny, parterowy dom z salonem i kuchnią, dwiema sypialniami i łazienką oraz piwnicą, w której miała pralkę i miejsce na nagromadzone przez lata rupiecie, zarówno jej własne, jak i te kupione jeszcze przez rodziców. Piwnica była zimna i surowa, a jeśli dużo padało, na podłodze pojawiały się mokre plamy. Mieszkała w tym domu od zawsze, po urodzeniu syna nie miała pieniędzy i potrzebowała pomocy. Zostali więc czteroosobową rodziną. Przed wejściem znajdował się mały ogród, w którym nie robiła zbyt wiele, brakowało jej do tego talentu. Miała też mały ganek, na którym rzadko siadała, nie lubiła, gdy ludzie mogli zobaczyć ją z drogi. Ze swoją białą skórą i wyblakłymi rudymi włosami nie znosiła dobrze słońca. Przy drodze miała pojemniki na śmieci, skrzynkę pocztową na stojaku, a tuż przy podjeździe dużą latarnię uliczną. Podjazd był dobrze oświetlony. Ilekroć wracała do domu, myślała o tej latarni, o tym, że została ustawiona specjalnie dla niej, aby prowadziła ją do domu. Wolno sobie wyobrażać takie rzeczy, pomyślała Ragna Riegel. Dzieci mogą sobie wyobrażać, co chcą.

Przeszła przez ulicę i trzymając torbę w lewej ręce, otworzyła skrzynkę na listy. Wyjęła lokalną gazetę i magazyn parafialny, ulotkę reklamującą meble i dziwną białą kopertę. Nieczęsto dostawała listy. Na kopercie było tylko jej nazwisko, Riegel, zapisane wielkimi literami. Żadnego adresu. Postawiła torbę na ziemi. Nie było znaczka ani adresu nadawcy. Stała w świetle ulicznej latarni i obracała list w dłoniach. Papier był zwykły, być może z recyklingu, cieńszy i bardziej szary niż inne. Co u diabła… To mógł być Olaf z domu obok, może miał jej coś do przekazania, albo Teigen z naprzeciwka. A może to też ulotka, coś, co wrzucono do każdej skrzynki wzdłuż ulicy, która ciągnęła się aż do kościoła. Czasami w ten sposób oferowali swoje usługi cudzoziemcy. Sprzątanie, malowanie i stolarka, porządkowanie i naprawy. Przyszło jej do głowy, że być może powinna skontaktować się z takim fachowcem i poprosić o pomoc z płotem. Wymagał malowania. Albo może to być wiadomość od władz gminy, może taką samą dostało każde gospodarstwo domowe. Nie, oczywiście, że nie, jej nazwisko było napisane odręcznie. Podeszła żwirowaną drogą do domu i zamknęła drzwi za sobą, pocztę zostawiła na kuchennym stole. Gdy zdejmowała buty, torba spadła na podłogę. Wypakowała zakupy ze sklepu Irfana, postanowiła zrobić risotto. Oby się tylko nie przeterminowały dwie kiełbaski, które miała w lodówce. Na szczęście nie. Usiadła przy stole i wpatrywała się w białą kopertę. Kilka razy ją obróciła, jakby wyobrażała sobie, że coś pojawi się na odwrocie, nazwa firmy lub logo, jeśli tylko trochę poczeka. Ale tak się nie stało. Otworzyła ją więc i znalazła złożoną kartkę z krótką wiadomością.

UMRZESZ.

Stała zdezorientowana z kartką w dłoni. Przerażenie poderwało ją z krzesła, serce jej przyspieszyło. Mimowolnie spojrzała za okno, jakby ktoś miał się pojawić na zewnątrz, ktoś, kto mógłby wyjaśnić, co się dzieje. Ale na zewnątrz nie było nic, tylko ciemność i trochę światła w oknach u Teigen. Gdy się zbliżyła, zauważyła słaby ruch, bladą, upiorną zjawę, która była jej własną twarzą odbitą w szybie. Ponownie odwróciła kopertę, ale w ciągu ostatnich kilku minut nie pojawił się żaden nadawca.

Jezu, szepnęła, kręcąc głową. Umrzesz. Napis wielkimi, drukowanymi literami, tak jak pisałoby dziecko, mądre dziecko. Proste, schludne litery o równej wysokości. Uśmiechnęła się, choć trochę niepewnie. Wszyscy przecież umrzemy, pomyślała. Ostatecznie wzruszyła ramionami i prychnęła z pogardą, tak jak robił jej ojciec. Myślami wędrowała wzdłuż ulicy. Nie znała wszystkich, którzy tu mieszkali, tylko najbliższych sąsiadów. Wielu było w jej wieku lub starszych. Domy zbudowano jeszcze w latach trzydziestych i czterdziestych, sporo mieszkańców było samotnych. Żadnych rodzin z małymi dziećmi. Żadnych rozwrzeszczanych bachorów, żadnych psotnych nastolatków. Ale niektórzy mieli przecież wnuki, pomyślała. Olaf i Grethe obok mieli czwórkę dzieci, często przyjmowali odwiedziny. Ustawili trampolinę w ogrodzie, widziała ją z werandy. W miesiącach letnich słyszała śmiechy i krzyki, widziała chude postaci podskakujące w górę i w dół, w górę i w dół, za gęstą siatką ochronną. Ale znała przecież Olafa i Grethe, to byli stateczni ludzie. Nie sądziła, by ktoś z ich rodziny wysyłał listy z pogróżkami. O ile osoba, która napisała wiadomość, była w ogóle dzieckiem. Dzieci nie miały też przecież samochodów, pomiędzy domami przemieszczały się tylko na rowerze lub pieszo. Chociaż było coś zachęcającego w jesiennej ciemności. Tyle rzeczy można było robić niezauważonym. Przechodzić od domu do domu i z ogrodu do ogrodu. Na gumowych podeszwach, w czarnych ubraniach, z podniesionym kapturem. Tylko czy radość z psot nie polegała właśnie między innymi na tym, że się podziwiało efekt swoich wybryków? Nikt nie mógł jej teraz zobaczyć, gdy stała w kuchni i czytała to słowo. Nikt nie widział, czy chwyciła się za głowę z rozpaczy, czy podarła list na kawałki w furii i wrzuciła do kominka, czy przeklinała. Innymi słowy ten wygłup nie miał żadnych konsekwencji, no, może dręczyciel mógł poczuć pewnego rodzaju radość, gdy wrzucił kopertę do jej skrzynki pocztowej i przemknął się dalej. Cóż, pomyślała Ragna Riegel, niektórych cieszą takie małe złośliwości. Ponownie spojrzała na okno, za którym ciemność pozostawała niewzruszona jak ściana. Pomyślała, że czasy, gdy młodzież wychodziła na dwór, by robić psikusy, już dawno minęły. Siedzieli w swoich pokojach, grając w gry, znęcali się nad sobą raczej w sieci. Żaden z nich nie spojrzałby w jej stronę, żaden nie zainteresowałby się jej słabością, jej wszechświatem. Nikt nie wiedział, na czym polega jej wielki strach. Była po prostu samotną starą babą, która nigdy się nie pokazywała. Teraz przygotuje risotto, zje je w ciszy i spokoju, a potem usiądzie z gazetą, w której na pewno znajdzie się wzmianka o wandalizmie i niemożliwej młodzieży. W końcu była jesień. Tak, pewnie jechali wzdłuż ulicy i wrzucali listy, stwierdziła jednak. Pewnie byli nietrzeźwi, bo wyobrażała sobie, że musiało ich być kilku, to pewnie chłopcy, nastolatki. Mogli też być młodsi. Pamiętała z własnego dzieciństwa kilka wrednych dziewczynek w wieku ośmiu czy dziesięciu lat. Złożyła kartkę i wsadziła ją z powrotem do koperty, prychnęła jeszcze raz, by podkreślić swoją pogardę. Zagotowała wodę i pokroiła kiełbaski w kostkę, posiekała cebulę, pomidory i chili. Nie żałowała przypraw, jedzenie miało palić. Cały czas stała plecami do białej koperty. Ale czuła jakby ukłucie, coś nie dawało jej spokoju. Krzyczało. Potrząsnęła głową, by rozpędzić niepokój. Zrobić hałas na swój delikatny sposób. Zamknąć drzwi, które otworzyły się na coś obcego. Rondel zabulgotał, najpierw słabo, potem głośniej. Ponownie spojrzała na stół, nie mogła się powstrzymać. Koperta była tak anonimowa, jak tylko się da. Teraz już nie krzyczała, zaczęła szeptać, tak jak ona sama, domagając się uwagi. Nigdy nie widziała czegoś tak nieistotnego, co jednocześnie stanowiłoby zagrożenie.

Wsypała ryż od Irfana do rondla, dodała łyżkę masła, przykryła lekko odchyloną pokrywką i zmniejszyła ogień. Przysmażyła kostki kiełbasy na patelni, z przecierem pomidorowym i wszystkimi innymi pikantnymi przyprawami. Stół miał być prosto nakryty, z talerzem, szklankami i sztućcami oraz dzbankiem wody, musiała więc położyć list w innym miejscu. Zaklęła cicho do siebie, nie chciała tego robić, ale znów otworzyła list i przeczytała go.

Umrzesz. Właśnie ty. Osoba, która napisała wiadomość, miała doskonałe zdolności manualne. Litery zostały starannie narysowane, jedna po drugiej. Nadawca nie chciał, by pismo zdradzało go łukami i pętlami, jak odcisk palca. Mężczyzna, oczywiście, kobieta nie groziłaby w ten sposób. Czyżby nagle psotny dzieciak stał się mężczyzną? – pomyślała. Odwróciła kartkę. Wiadomość została napisana z dużym naciskiem, litery były wyraźne na cienkim papierze. A gdyby na kopercie było napisane „Ragna” zamiast „Riegel”? Albo jedno i drugie. Albo gdyby widniał na niej adres „Kirkelina 7”? Wtedy nie denerwowałaby się aż tak przed przeczytaniem listu. Nie potrafiła wyjaśnić sobie tej różnicy, ale czuła ją. Wiadomość z pewnością była dla niej, znajdowała się w jej skrzynce. Syn się wyprowadził, rodzice zmarli. Wiadomość zaadresowano tak, jakby Ragna nie była nic warta. Była tylko „Riegel”. I miała umrzeć. Przerażała ją ta zwięzłość, tylko najpotrzebniejsze informacje, niewątpliwie bezlitosna. Jestem głodna, pomyślała zdezorientowana i ponownie złożyła kartkę. Wsadziła ją do koperty, otworzyła szafkę i wrzuciła wiadomość głęboko do kosza na śmieci. Leżała tam teraz razem ze starym, zepsutym jedzeniem.

Jadła wolniej niż zwykle, urażona. Jakby ktoś obmawiał ją za plecami, rozsiewał plotki. Dotknięta, bo przecież nigdy nikomu nie dokuczała, nigdy się nie wyróżniała, nigdy o nikim nie mówiła lekceważąco, ani jako dziecko, ani jako dorosła. Była zraniona. Była poważnie zaniepokojona. Powąchała trochę, skończyła jeść i wstała, wyjęła kosz na śmieci z szafki, zawiązała szczelnie worek, włożyła buty i wyszła z nim na ulicę. Otworzyła pojemnik na śmieci, był zapełniony do połowy. Wpatrywała się w dół Kirkeliny, jakby miała kogokolwiek zobaczyć lub usłyszeć, a potem w górę, w stronę kościoła. Iglica była ledwo widoczna. Wrzuciła worek do pojemnika i zamknęła pokrywę. Wtedy nadszedł jej sąsiad Olaf z psem, kierowali się w stronę kościoła. Mieli na sobie żółte kamizelki odblaskowe. Zdała sobie sprawę, że chyba chciał z nią zamienić kilka słów, poczekała więc. Znała Olafa dobrze, byli sąsiadami od zawsze. Rottweilerka Dolly zauważyła ją i chciała podejść. Ragna nigdy przedtem nie widziała tak małego rottweilera. Wyglądała jak szczeniak i najwyraźniej nigdy nie dorosła. Patrząc na swojego miłego sąsiada, Ragna pragnęła tylko jednego – żeby powiedział jej, że on również znalazł w swojej skrzynce pocztowej dziwaczny list z pogróżkami. List informujący go, że umrze. A na zewnętrznej stronie koperty tylko nazwisko Skiold napisane wielkimi literami. Żadnego adresu, żadnego nadawcy. Jednak Olaf nie wspomniał o żadnym liście, wyglądał na wolnego od zmartwień i szczęśliwego. Był mężczyzną, miał donośny głos, nawet trochę mięśni, pomyślała, był szeroki w ramionach, silny i dużo starszy od niej. Spojrzał tylko na latarnię na jej podjeździe i powiedział:

– Zazdroszczę ci tej latarni, Ragna. Przed naszym domem jest ciemno choć oko wykol. – Pociągnął za smycz, bo Dolly chciała biec dalej. – Ale chyba sobie na to zasłużyłaś – dodał z uśmiechem.

Ragna zastanawiała się, co sąsiad ma na myśli. Może uważał, że skoro straciła głos, potrzebowała dodatkowej pomocy? Nie, źle go oceniam – uświadomiła sobie – Olaf to dobry facet. Zawsze słyszy, co mówię, nawet gdy drogą jedzie hałaśliwa ciężarówka, on po prostu podchodzi bliżej, słucha i stara się czytać mi z ruchu ust.

– Teigen się przeprowadza – poinformował ją i skinął w stronę domu naprzeciwko, który widziała z kuchni i z sypialni.

– Aha – szepnęła zaskoczona.

– Sprzedali dom rodzinie z Tajlandii, z dwójką dzieci – kontynuował. – Otwierają małą restaurację w centrum miasta, podobno żona dostała też pozwolenie na prowadzenie salonu masażu w domu. No, w pokoju w piwnicy.

– Aha – wymamrotała. – Masaż?

Olaf roześmiał się, gdy zobaczył jej minę.

– Tak, myślę, że to tylko kwestia ceny lokalu. Najwyraźniej nauczyła się masażu w Tajlandii i wie co nieco o bolących plecach. Ceny pewnie też będą przystępne, ma mieć otwarte co drugi dzień.

– Pójdziesz tam? – szepnęła Ragna.

– Nie wykluczam – odparł Olaf – jeśli żona nie będzie miała nic przeciwko. Są takie ładne, te panie z Tajlandii.

Mrugnął do niej, gdy to mówił. Oczy zalśniły odbitym światłem latarni. Odwrócił się i podążył wzrokiem za samochodem, który przejechał obok nich i skierował się w stronę kościoła. Ledwo widzieli tarczę wielkiego zegara, świeciła blado jak księżyc.

– Mam kręgosłup pokryty zwapnieniami jak amerykańska choinka śniegiem – wyjaśnił. – Według mojego lekarza rodzinnego. No dalej, Dolly! Idziemy.

Pociągnął za sobą psa i odszedł, widziała już tylko żółte kamizelki tańczące w ciemności. Nie dostał żadnego listu. Więc to tylko ona. Odwróciła się i weszła z powrotem do domu, usiadła w fotelu przed telewizorem, włączyła wiadomości. Potrzebowała wiedzieć, co się dzieje na świecie, jej własny był tak nieskończenie mały, a koledzy w Europris zawsze o czymś opowiadali, więc chciała być poinformowana. Gdyby coś wydarzyło się w Berlinie, nadstawiłaby uszu. Ale obrazy nie przykuwały jej uwagi tak jak zwykle. Nie mogła się uspokoić. Niepokój tkwił jak gwóźdź w jej głowie, drażnił coś głęboko w środku. Siedziała cicho z rękami na kolanach, wyrzucała sobie teraz, że nie spaliła listu od razu. Nawet go nie podarła ani nie zgniotła, wiadomość leżała w worku na śmieci w koszu przy drodze kompletnie nienaruszona. Groźba wciąż tam była, nie zniszczyła jej, leżała i odbijała się echem, tak głośnym, że pokrywa pojemnika na śmieci wibrowała, cała ulica mogła usłyszeć jej ciągły stukot. Słyszeć, że siedzi tutaj, niespokojna, w domu pod numerem siódmym, bez męża i głosu. Wstała i poszła do przedpokoju, włożyła buty, szarpnęła drzwi, wyciągnęła rękę i otworzyła pojemnik. Pochyliła się. Było ciemno, stała plecami do latarni i prawie nic nie widziała. Która to była torba, ta na górze czy ta, która wylądowała z boku? Niektóre były ze sklepu Irfana, białe i bez reklam, ale znalazła też kilka z Europris, z zielonym logo. Jak to było, którą torbę wyjęła z szafki i zabrała ze sobą na dół? Grzebała w śmieciach, ściskając kolejno torby, próbując zidentyfikować ich zawartość. W końcu wyłowiła jedną z nich. Pokrywa zatrzasnęła się na swoim miejscu. Już miała wychodzić, kiedy Olaf wrócił. Spojrzał na torbę zwisającą z jej ręki, Ragna poczerwieniała na twarzy.

– No tak – zauważył z uśmiechem. – Też mi się zdarza wyrzucić coś, co potem muszę odkopać. Wrzuciłaś zwycięski los na loterię?

Przyciągnęła torbę do siebie i potrząsnęła głową.

– Pomyliłam się w pośpiechu – szepnęła. – Porządkuję dom, worki są wszędzie, położyłam je na korytarzu. Niektóre trafiają do piwnicy, a inne do kosza.

– Chyba się nie wyprowadzasz?

– O nie, ja się stąd nie ruszam. – Odwróciła się do niego plecami i ruszyła w stronę domu. Weszła do przedpokoju, policzki wciąż jej płonęły z zażenowania. Mimo wszystko lubiła Olafa. Nie wyobrażała sobie życia bez miłego sąsiada w wieku emerytalnym, który zawsze miał coś dobrego do powiedzenia, mógł mieć oko na jej dom, sprawdzić, czy rano zapali światło, da znak, że żyje. Mógł zareagować, gdyby dom się zapalił lub ktoś próbował się włamać. Wiedział, że nie mogła krzyczeć.

Weszła dalej i otworzyła worek na śmieci. Koperta tkwiła zgnieciona między wilgotnymi obierkami ziemniaków i zmiażdżonymi, przeterminowanymi jajkami. Podniosła ją dwoma palcami i natychmiast podeszła do kominka, wrzuciła ją do szarego popiołu obok zwęglonego drewna, na stole znalazła zapalarkę. Ale koperta zamokła i nie chciała się zapalić.

*

Jej twarz ożyła w trakcie tej opowieści. Trzymała go w napięciu, chociaż nie mogła modulować głosu. W całej jej postawie było coś zapraszającego. Czasami podnosiła rękę, aby gestami w powietrzu coś podkreślić, pomóc sobie, stworzyć iluzję dźwięku. Jej szept sprawił, że on też wyciszył głos. Słuchał tak uważnie, że usłyszałby kota podkradającego się do zdobyczy.

– Nic pani nie powiedziała – zauważył Sejer. – Ani sąsiadom, ani kolegom, ani Irfanowi w sklepie, ani innym znajomym. Ani Rikardowi Josefowi. List, który znalazła pani w skrzynce pocztowej, był przecież groźbą. Nie wiadomo od kogo. A pani z nikim się tym nie podzieliła.

Ragna widziała jego twarz wyraźnie w świetle ekranu. Głębokie bruzdy biegnące od skrzydełek nosa do kącików ust, proste brwi, które kiedyś były ciemne, a teraz miały kilka srebrnych pasm. Zawsze był uważny, zawsze blisko. Nie odrywał od niej wzroku, nie ulegał pokusie odwrócenia się w stronę monitora, by sprawdzić, czy coś się tam dzieje. Czasami telefon migał na czerwono, ale on nie odbierał. Czuła się jak ryba, którą złapał w sieć, leżała dość wygodnie wśród cienkiej nici. Na biurku miał stos papierów i wielki notes, w którym od czasu do czasu robił notatki, z taką szybkością, że zastanawiała się, czy uczył się stenografii.

– To było żenujące – wyszeptała. – Tak bardzo się wstydziłam.

Widziała, że przemyślał jej odpowiedź. Nie wyciągał pochopnych wniosków, jakby do pewnego stopnia ją rozumiał. Co Lars, Gunnhild i wszyscy inni w Europris pomyśleliby o liście? Co by powiedzieli, jak mogliby ją pocieszyć? Chyba tylko uśmiechnąć się pod nosem i ocenić całą sprawę jako nonsens. Nie mieli szans zrozumieć, jak wielkim wstrząsem był ten list. Uznaliby, że coś jest na rzeczy, że nie bez powodu jakiś złoczyńca wybrał właśnie Ragnę Riegel. Wskazał ją palcem, bezlitośnie wytrącając z równowagi. Nic nie jest przypadkowe, pomyśleliby, bo przecież nic nie przeraża ludzi bardziej niż przypadkowość. Musi istnieć jakaś przyczyna, jakaś forma winy. Inaczej wszystko mogłoby się zdarzyć, nie byłoby sensu podejmować środków ostrożności, chronić się, postępować zgodnie z zasadami.

Inspektor wyraźnie się zastanawiał. Rozumiał powagę sytuacji i jej szok, widziała to w jego szarych oczach. Nie żeby wcześniej nie myślała o śmierci, wprost przeciwnie. Ale od kiedy otworzyła tamten list, myślała o niej cały czas, nie mogła pozbyć się widoku nieostemplowanej koperty. Przyjechał samochodem lub szedł ulicą. Zatrzymał się tuż przy jej skrzynce pocztowej, wpatrywał się w dom, szukał cienia w oknie, upewniał się, czy nie jest obserwowany. Potem pospieszył dalej w ciemnościach wieczoru lub nocy, z podniesionym kołnierzem płaszcza i rękami głęboko w kieszeniach, a za tym wszystkim kryła się jakaś myśl, jakiś niezrozumiały cel. Przyszło jej do głowy, że w dzieciństwie mógł dręczyć koty. Zadrżała.

– Ma pani jakiś pomysł, kto to zrobił? – zapytał Sejer. – Jakiś znajomy, były, może kolega z pracy, sąsiad lub daleki krewny, któremu nadepnęła pani na odcisk?

– Prawie nic nie ważę – odparła Ragna. – Gdybym nadepnęła komuś na odcisk, nawet by tego nie spostrzegł, tak jak nie zauważyłby myszy. – Słowo „mysz” wypowiedziała z naburmuszoną miną, ale zaraz uśmiechnęła się do niego.

– Nie jest pani żadną myszą – zapewnił Sejer. – Są ludzie przeczuleni, którzy reagują przesadnie na najmniejszą rzecz. Muszę szukać wszędzie, w najdalszej przeszłości. Ojciec Rikarda Josefa. Nie chciała pani o nim rozmawiać?

– Nie ma o czym mówić. Skończył sześćdziesiąt dziewięć lat.

– Więc liczy pani lata?

Znowu się zawstydziła. Ktoś dostrzegł ją w tłumie i skierował na nią bezlitosne światło reflektora, którego nie mogła zignorować. Dom, w którym dorastała, jej małe gniazdko, ukochane, stał przy Kirkelinie w czarnej jesiennej ciemności, świecąc jak amerykańska willa udekorowana na Boże Narodzenie. Została wystawiona na widok publiczny. Chociaż nie czuła się winna, była przekonana, że dręczyciel coś do niej miał.

Przez krótką chwilę Sejer wyczuł jednak pewien rodzaj oporu, jakby chciała mu powiedzieć: „Zdaję sobie sprawę, dlaczego tu siedzę, ale nie będę się poniżać”. Wcale tego nie żądał. Oboje przez to przechodzili, on bez osądzania, ona bez utraty godności. Tak właśnie chciał. Tego właśnie potrzebowała Ragna Riegel.

– Pani syn… – powiedział Sejer. – Czy jest owocem krótkotrwałego związku?

– Jednej nocy. Byłam na imprezie i wypiłam o wiele za dużo. Mimo że chowałam się w kącie, ktoś mnie znalazł. Nie miałam odwagi zbliżyć się do chłopców w moim wieku. Nie żeby oni tego chcieli, nie miałam cech, których pragną chłopcy.

– A czego pragną?

– Nie zadawaj tak głupich pytań.

– Więc – kontynuował Sejer – jedna noc. I nigdy więcej go nie widziałaś?

– Ależ tak, kilka razy.

– Myślisz o nim czasem?

– Bardzo rzadko. W sypialni mam starą komodę, w dolnej szufladzie jest zdjęcie, które zrobił mi, kiedy spacerowaliśmy po parku. Czarno-białe, wywołał je i dał mi w prezencie. Powiedział, że patrząc na nie, powinnam czuć, że jestem widziana, że zasługuję na to. Nigdy nie byłam piękna – dodała – nawet kiedy miałam szesnaście lat, ale z jakiegoś powodu udało mu się złapać mnie w korzystnym świetle. To się już nie powtórzyło. Na tym konkretnym zdjęciu wyglądam jak anioł. On jest fotografem – zaznaczyła.

Znów spuściła wzrok, zawstydzona. Za daleko poszła w tym przechwalaniu się. Chyba ją poniosło z tym „aniołem”. Zaczerwieniła się i nie podnosiła wzroku przez dłuższy czas.

– Ale zdjęcie leży w szufladzie? Chociaż to najpiękniejsza wersja siebie, jaką kiedykolwiek pani widziała?

– To kompletny przypadek, nic innego. Zamglenie. Zachodzące słońce. Takie rzeczy.

– Ale też go pani nie wyrzuciła. Jak on się nazywał?

– Walther Eriksson. Mieszka teraz w Sztokholmie, od lat. Prawdopodobnie jest na emeryturze.

– Więc nadal pani śledzi, co się z nim dzieje?

Skinęła głową. Nigdy nie widział tak cienkiej szyi, pomyślał, że można by ją złamać jedną ręką.

– Żyję w małym świecie – przyznała. – Nie utrzymuję kontaktów towarzyskich, tylko z ludźmi w pracy. Spędzam dużo czasu w Internecie, jest tam wiele o nim. Otrzymał kilka nagród za swoje portrety. Nie kilka. Wiele.

– Czyli to dobry fotograf – zauważył Sejer – lepszy od innych. Tacy fotografowie nie zdobywają nagród dzięki szczęściu. Mają dobre oko. Unikalne podejście i dobre wyczucie czasu. Wiedzą, kiedy nacisnąć migawkę. – Pochylił się do przodu i dodał stanowczo: – Prędzej czy później to zdjęcie ma trafić na ścianę.

Czasami wolał milczeć. Nie chciał wywoływać niepewności, ale używał milczenia jako taktyki. W takich chwilach mowa ciała przesłuchiwanych wiele mu mówiła, niektórzy zaczynali gadać, dużo i nerwowo, odsłaniali się. Teraz jednak chciał dać jej przestrzeń, żeby mogła się pozbierać. Przetworzyć zwierzenia, których już dokonała, rzeczy, których być może nigdy nie powiedziałaby nikomu innemu. Teraz jej oczy błądziły po pokoju. Obserwowała świat tak, jak tylko cisi ludzie potrafią, a ponieważ miała trudności z komunikacją, była dobrym słuchaczem.

– Ja też lubię Grace Kelly. – Kiwnęła głową w stronę zdjęcia na ścianie. – Lubię stare amerykańskie filmy. Pochowali ich obok siebie, ją i księcia, w pałacu. Zawsze są tam kwiaty. I tłum ludzi.

Sejer odpowiedział na to uśmiechem, co zdarzało mu się rzadko.

– To moja żona Elise. Ona też spoczywa już w grobie i zawsze są tam kwiaty. Ale tłumów nie ma, tylko Frank i ja.

– Och! – odparła Ragna, zahipnotyzowana. – Ale wygląda jak ona. Bardzo podobnie.

– Wszyscy tak mówią – przyznał z dumą.

– Och! – powtórzyła.

Jej wzrok zatrzymał się na portrecie, powędrował do twarzy Sejera, a potem z powrotem. Znów się zawstydziła. Jak mogła sugerować, że jej własny portret był piękny!

– Elise?

Przytaknął.

Znowu cisza. Usiadł i spojrzał na jej stylonowy fartuch, o wiele za duży; mógł się tylko domyślać jej figury.

– Łatwo tracisz panowanie nad sobą? – zapytał nagle.

Roześmiała się, gwałtownie łapiąc powietrze.

– Wystarczy na mnie spojrzeć. I posłuchać. Czy na to wyglądam?

Jej spojrzenie było bezpośrednie, nabrała do niego większego zaufania.

– Nie – musiał przyznać. – Ale ma pani w sobie potencjał wściekłości, wszyscy ludzie go mają. Prędzej czy później wszyscy znajdujemy się w sytuacji, w której go potrzebujemy. Adrenalina. Czyni nas silnymi i szybkimi. Mężczyzna ma jej oczywiście więcej niż kobieta; to on wychodzi na polowanie, to on może napotkać dzikie zwierzęta. Ale pani też. Dlatego tu pani teraz siedzi, prawda?

– Tak – przyznała. – Kobiety też mają swoją broń. Często myślę, że nawet nie zdają sobie sprawy z tego, do czego są zdolne. Gunnhild, ta z mojej pracy, kupiła gaz pieprzowy przez Internet, zawsze ma go w torebce. W najbardziej stresującym momencie musiałaby wiec go szukać. Zdjęłaby nasadkę, wycelowała i strzeliła, podczas gdy jakiś szaleniec groziłby jej nożem.

– Widzę tu problem – przyznał.

– Ale jest coś, co zawsze przerazi sprawcę – kontynuowała – coś, co wszystkie kobiety mają, czego nie muszą szukać, ale czego wciąż niechętnie używają.

– O czym pani myśli?

– O krzyku.

Przypomniał sobie wiele starych spraw, wiele kobiet. Gwałt mógł mieć miejsce w sypialni, podczas gdy reszta towarzystwa bawiła się w salonie. Kobiety były gwałcone w bramie, podczas gdy ludzie przechodzili obok ulicą. Paraliżujący lęk. Strach, że będzie jeszcze gorzej. „Najlepiej leżeć całkowicie nieruchomo. Nie ruszaj nawet palcem. Wkrótce będzie po wszystkim”.

Stopniowo zaczęła postrzegać ludzi w inny sposób. Wcześniej wydawali jej się tacy podobni, zwłaszcza teraz, jesienią. Kobiety i mężczyźni ubierali się tak samo, w puchowe kurtki i dżinsy, czarne, granatowe i anonimowe. Nastolatki też takie nosiły, zresztą w Europris nie było ich zbyt wiele, a ona nie spędzała za dużo czasu na ulicach. Ale teraz nie stanowili już jednolitej masy. Potwór zawsze miał wiele głów, teraz dostrzegała każdą z nich.

Była na pierwszej zmianie, obsługiwała kasę. Utrzymywała klientów na dystans zdawkowymi uśmiechami, ruchem głowy sygnalizując ostateczną sumę na wyświetlaczu, pytająco wskazywała na pudełko z reklamówkami. Nikt się do niej nie odzywał, mało kto w ogóle na nią patrzył, jakby była częścią terminala płatniczego. Ale Ragna Riegel zaczęła uważnie przyglądać się każdej osobie. Ściśle rzecz biorąc, nie kobietom, których była większość, ale wszystkim innym. Badała twarze dorosłych mężczyzn, by sprawdzić, czy wysyłają jakieś sygnały, coś, co powinna zauważyć, może tajemniczy uśmiech albo zaniepokojone spojrzenie. Coś szczególnego w ich mowie ciała, niezrozumiały komentarz albo nawet wyraźny zapach, choć oczywiście zdawała sobie sprawę, że nie jest psem tropiącym. Nie wywęszyłaby ani strachu, ani agresji. Jednak nikt się nie wyróżniał, nie znalazła nikogo, kto mógłby być autorem anonimowego listu, kto mógłby chcieć ją drażnić czy przestraszyć. Klienci nie byli już tacy sami, pomimo kurtek i dżinsów widziała ich wyraźnie. Dostrzegała niuanse i szczegóły. Nawet stali klienci, o których myślała raczej ciepło, musieli zostać poddani ponownej ocenie. Nie, to nie był żaden z nich. Czy ojciec z dwulatkiem na ręku, szukający taniego jabłuszka do zjeżdżania, miał być jej dręczycielem? Albo dorosła kobieta szukająca nowej patelni Jamiego Olivera, która w rzeczywistości kosztowała tysiąc dwieście koron, ale sprzedawali ją za pół ceny? Musi być coś, co przegapiłam, pomyślała, coś, o czym zapomniałam, coś z przeszłości. Nie lubiła myśleć o przeszłości, miała dość tego, co było teraz, jej głowa była wypełniona chwilą, dźwiękami i zapachami, rojem ludzi, zajmowało ją to całkowicie i bez reszty. Całe to gadanie o używaniu tylko części mózgu, phi! Nie wierzyła w to nigdy. Każdy neuron był w użyciu, w głowie Ragny nie było pustych przestrzeni. Pozwalała towarom przesuwać się po taśmie, pewna, że jej dręczyciel z Kirkeliny pojawi się w którymś momencie. Nagle stanie tam, wpatrując się w nią, być może z porozumiewawczym uśmiechem. Aby przejść do następnego poziomu gry, bo dla niego to była przecież gra. Spojrzeć na swoją ofiarę z bliska, delektować się jej niewiedzą i bezbronnością. Może powie kilka słów, których znaczenia na początku nie pojmie, ale kilka godzin później wszystko do niej dotrze. O mój Boże. To był on, to był on! Kiedy siedziała przy kasie, od klientów dzielił ją ledwie metr, dobrze wykorzystywała te sekundy, w których mogła im się przyjrzeć. Dlatego była bardziej zmęczona niż zwykle, jej zmysły pozostawały w stanie wysokiej gotowości. A potem, kiedy zmiana dobiegała końca, musiała przeliczyć kasetkę, która zawsze się zgadzała, co do jednego øre. Następnie kilka minut na przystanek autobusowy, by tam znaleźć swoje stałe miejsce, trzecie po lewej stronie. Z ulgą i frustracją jednocześnie, bo niczego nie zauważyła, niczego nie podejrzewała, nie odebrała żadnych tajemnych sygnałów. Zniknął w tłumie ludzi jak igła w stogu siana. Oparła się ciężko o szybę autobusu. Siedziała tam, wiedząc, że kiedy wysiądzie po czterdziestu minutach i przejdzie ostatnie kilka metrów wzdłuż Kirkeliny, będzie musiała otworzyć skrzynkę pocztową z napisem „Riegel”. Latarnia uliczna na podjeździe świeciła już o zmierzchu, a ona uważała, by nie zasłonić światła. Wpatrując się w głąb skrzynki, zmobilizowała się do płomiennego sprzeciwu, który, jak sobie wyobrażała, zamieniłby się w gniew, gdyby znalazła kolejny anonimowy list. Nie znalazła jednak żadnego. Wyjęła gazetę i reklamę, list z prośbą o wsparcie od Norweskiego Lotniczego Pogotowia Ratunkowego i fakturę od firmy energetycznej, a gdy usadowiła się w fotelu pod lampą, przeczytała lokalny dodatek, aby sprawdzić, czy któryś z czytelników doświadczył tego samego co ona i napisał o tym na „Mojej stronie”. Niemożliwe, żeby to była tylko ona! Gdyby kilka osób otrzymało taką wiadomość, straciłaby zupełnie na znaczeniu, ale jeśli była jedyna, nie mogła postrzegać tego jako nic innego niż prawdziwą groźbę. Jeśli to była groźba. Wiadomość była krótka i zwięzła – że umrze. Była to przecież prawda. Może ktoś, dręczony przez własne problemy, po prostu wskazał to jako fakt. Samotny nieszczęśnik, który pragnął być zauważony, lub ktoś, kto miał wkrótce umrzeć. Szybko przekartkowała gazetę od pierwszej do ostatniej strony, a kiedy dotarła do nekrologów, przejrzała je z wielkim zainteresowaniem. Dziwne, pomyślała, nie znam nikogo. W ogóle nie znam nikogo w tym mieście, nie chcę też nikogo znać. Nagle zdała sobie sprawę, że osoba, która wysłała wiadomość, również czytała nekrologi z wielkim zapałem, jej palce też były czarne od atramentu, gdy odkładała gazetę. Tak właśnie powinno być, pomyślała, przeglądając listę nazwisk. Nieszczęście świata powinno zostawiać ślad, a nie tylko migać na ekranie. Nigdy nie czytała wiadomości online, lubiła szelest papieru, gdy przewracała strony. Pamiętała swojego ojca, kiedy czytał coś oburzającego, potrząsał gazetą mocno i bezlitośnie, jak niegrzecznym dzieckiem. Wtedy nie był to tylko słaby szelest, brzmiał twardo i ostro.

Pewnie po jakimś czasie znudzi mu się ta zabawa, pomyślała Ragna. Wkrótce będę mogła otrząsnąć się z dyskomfortu, śmiać się z tego i zapomnieć. To się wypali, tak jak wypaliło się wspomnienie o Waltherze Erikssonie i żal po Rikardzie Josefie, który od wyjazdu do Berlina porozumiewał się wyłącznie za pomocą kolorowych kartek z kilkoma wydrukowanymi słowami. To też się wypaliło. Dystans między nimi stał się nową normą. Tym właśnie stało się jej życie. Myśl o własnym tchórzostwie była dla niej jak zimny prysznic. Dlaczego nigdy nie skonfrontowała się z nim i nie zażądała wyjaśnień? Zaniedbała to, może się jej wstydził, a może po prostu miał problemy z bliskością i kontaktem? Ale hotel, pomyślała w następnej chwili, odnoszący sukcesy pięciogwiazdkowy hotel był przecież pełen ludzi i pracowników, z którymi miał do czynienia na co dzień. Chciał z nimi rozmawiać, troszczyć się o nich i im służyć. Czy źle go traktowałam, czy jest coś ważnego, czego mu zabrakło? Z pewnością nie! Poczuła ucisk w gardle. Irytowało ją to, nie chciała znowu poruszać tych spraw, to ten cholerny list tak ją poturbował. Przypomniała sobie, że bliskość i kontakt nie były przecież gwarantowanym doświadczeniem każdej rodziny. Niektórzy tego nie chcieli, inni nie mieli do tego talentu. Wiele rodzin rozjeżdżało się na różne strony, czasem nawet na drugi koniec świata. Niekoniecznie rozchodzili się rozgoryczeni, niekoniecznie żyli z pogardą dla własnego pochodzenia. W końcu Rikard Josef wysyłał kartki świąteczne i urodzinowe, a ona słała kartki do niego, istniało między nimi jakieś połączenie. Wykonanie telefonu lub wysłanie e-maila byłoby przekroczeniem granicy, konfrontacją, czuła, że to naruszenie jego prywatności. Nie miała też adresu e-mail, tylko numer komórki, którego nigdy nie odważyła się wybrać. Poza tym nigdy jej o nic nie oskarżył, nie wyraził gniewu ani urazy, ona też z pewnością nie zamierzała go wydziedziczać. Nic mi się nie należy, uświadomiła sobie, on sam decyduje o sobie. Rikard Josef chciał po prostu żyć własnym życiem w Hotelu Dormero. Jako dyrektor.

Weszły jej w nawyk szybkie spojrzenia w kierunku drogi, gdy mijała okno. Nie żeby spodziewała się przyłapać autora listu na gorącym uczynku, pochylonego nad skrzynką pocztową, ale jej życie bezpowrotnie zajęły nerwy, może nawet rozgorączkowanie. Drażniły ją stale. Nic nie mogła na to poradzić, na wszystko patrzyła teraz inaczej, uważnie badała nawet samoloty na niebie. Na Kirkelinie panował spory ruch, słyszała jednostajny szum samochodów, zwłaszcza po południu. Do użytku weszły nowe autobusy przegubowe, miały osiemnaście metrów długości i nie mogły wjeżdżać w zatoczki, musiały stawać na jezdni. Wciąż myślała o autorze listu, właściwie coraz więcej. Przylgnął do niej jak pijawka. Coś tak żałosnego, pomyślała, coś tak marnego. Nieudacznik, anonimowy tchórz. Wyrzutek. A jednak nie mogła o tym nikomu powiedzieć, ani Olafowi, ani kolegom w pracy. Czasami przychodziło jej też do głowy, że może wcale nie był nieudacznikiem, tylko zwykłym człowiekiem z żoną i dziećmi, kimś, komu niczego w życiu nie brakowało. Po prostu miał mroczny sekret. To przerażało ją jeszcze bardziej. Gdy siedziała z takimi myślami, czuła czasem, że wbija paznokcie w dłoń, to była jej przytłumiona wersja gniewu, którego nie miała na kogo skierować, z wyjątkiem siebie. Wieczorem uspokajała się nieco. Kolejny dzień bez gróźb. Często stała przez długi czas przed otwartym oknem sypialni, aby ochłonąć. Policzki jej płonęły. Nie musiała podsycać tego ognia.

Wreszcie pewnego wieczoru usiadła jednak, by napisać list do syna w Berlinie. Tylko krótkie pozdrowienia, coś bardzo skromnego. Pewnie się zdziwi, bo przecież nigdy tego nie robiła, nie było to Boże Narodzenie ani jego urodziny, nie sprzedawała domu i nie przeprowadzała się, nie była poważnie chora i nie wyszła za mąż. Oczywiście miało to coś wspólnego z tamtym listem z groźbą, to on sprawił, że zachowywała się inaczej, myślała inaczej. Starała się zachować lekki ton. Nie chciała niepokoić syna ani sprawiać wrażenia, że żąda natychmiastowej odpowiedzi. Niemniej jednak musiała wreszcie mu przypomnieć, że siedzi sama w starym domu, w którym on się wychował. I że oczywiście był częścią jej myśli na co dzień; nie wolno mu było sądzić inaczej. Nadszedł czas, aby ona również znalazła miejsce w jego świecie, nie było za późno, oboje byli młodzi. Gdy tak siedziała, pisząc ręcznie, najpiękniej jak potrafiła, w wyobraźni stała w holu hotelu Dormero, w którym nigdy wcześniej nie postawiła stopy. Kiedy nadchodził grudzień, personel dekorował piękną choinkę migoczącymi światełkami, ku uciesze każdego, kto przechodził przez drzwi. Pomyślała, że to pewnie jej syn nadzorował wszystko. To on decydował, gdzie ma stanąć choinka i jakie ozdoby mają zawisnąć. Wyraźnie widziała go oczami duszy, stojącego z uniesioną ręką, kierującego personelem autorytatywnym tonem, ubranego w schludny, ciemny garnitur. Na klapie mógł mieć złotą plakietkę z napisem „Dyrektor”. Albo „Menedżer”. Nagle nie była pewna tytułu swojego syna.

„Drogi Rikardzie Josefie. Pozdrowienia z zimnej północy. Zbliżają się Święta Bożego Narodzenia i spodziewam się, że masz w pracy pełne ręce roboty. W sklepie rozpakowujemy elfy i anioły z Chin i Tajwanu, a od rana do nocy gra świąteczna muzyka. Dorośli się krzątają, ale gdybyś tylko mógł zobaczyć dzieci, Rikard. Czerwone policzki i błyszczące oczy. Myślę o Tobie w tych zabieganych czasach”.

Podpisała list „Mama” i twarz syna zniknęła jej sprzed oczu. Czuła, jakby łamała jakąś zasadę. Bała się, że wywoła to u niego wyrzuty sumienia, może powinna poczekać z wysłaniem listu do świąt?

A jednak zakleiła kopertę i położyła ją na komodzie w przedpokoju. Była to wąska i błyszcząca biała koperta, która wkrótce zabłyśnie na dnie jego skrzynki pocztowej przy Landsberger Allé, wyobrażała sobie, jak stoi z nią w ręku, przewraca i patrzy na norweskie znaczki. Nie było tam wzmianki o wiadomości z pogróżkami, którą wcześniej otrzymała.

*

– Rzeczy, z którymi już dawno się pogodziłam, znów stały się problematyczne – powiedziała Ragna. – Na przykład Rikard Josef. To, że zniknął z mojego życia i że nigdy nie odważyłam się poprosić go o wyjaśnienia. Że Walther zdradził mnie i wyprowadził się. Że straciłam głos, że unikałam widoku. Inni, bardziej niepełnosprawni ode mnie, cały czas są na zewnątrz, na wózku inwalidzkim lub z laską dla niewidomych. Wszystkie te rzeczy są zrozumiałe. Ktoś zauważył mnie w tłumie, mimo że robiłam wszystko, by być niewidzialna.

Po każdym wyznaniu uśmiechała się przepraszająco. Chciała się wytłumaczyć, ale też przepraszała, że go tym obciąża, zabiera miejsce i czas, choć było to naturalną konsekwencją przesłuchania.

– Musiała pani szukać rozwiązań – odezwał się Sejer. – Kładła się pani spać w nocy z poczuciem ulgi, ponieważ minął kolejny dzień bez zagrożeń i czekała pani, aż wszystko minie. Nie próbowała pani czegoś zrobić?

Położyła dłoń na bliźnie na szyi. Pewnie czuła ją pod opuszkami palców jak gruby sznurek.

– Myślałam o wyjściu z domu – przyznała. – Mogłabym dać się zobaczyć. Włóczyć się po mieście, wchodzić i wychodzić ze sklepów i kawiarni, siadać na ławce na placu i karmić gołębie. Rozważałam wieczorne wyjście do kina lub spacer nadrzeczną promenadą. Bycie widoczną przez cały czas, dla każdego. Żeby po prostu przyszedł i mnie złapał.

– Ale nie zrobiła pani tego?

– Nie miałam odwagi. Stchórzyłam.

– Jak pani myśli, do czego by to doprowadziło, gdyby zaczęła się pani zachowywać w ten sposób?

Spojrzała na Franka śpiącego na kołdrze. Och, jak ona zazdrościła psu tej prostej egzystencji. Też chciała tak leżeć, skulona na kołdrze, podczas gdy pan i władca brał odpowiedzialność za wszystko.

– Nic by to nie dało. Byłby to tylko żałosny bunt. Którego nikt by nie zauważył.

– Ale sądziła pani, że autor listu dowie się, że wyszła pani na ulicę?

– To było możliwe – wyszeptała. – Prędzej czy później mogliśmy na siebie wpaść, mieszkamy w małym mieście.

Na wszystkie pytania odpowiadała prosto i bardzo wiarygodnie. Nie przyszło jej do głowy, by coś zmyślać. Albo w ogóle nie odpowiedzieć, albo się zirytować. Nigdy nie otrzymała tak wiele uwagi. W każdym razie od czasu, gdy Walther wręczył szesnastoletniej dziewczynie portret. Nie widziała w nim żadnych oznak zniecierpliwienia, żadnej oceny, krytyki czy kpiny. Nie wpadła też na to, że cały ten spokój jest tylko jednym z wielu jego atrybutów, tym, po który sięgał w pokoju przesłuchań, by osiągnąć rezultaty. Nie było innej, bardziej impulsywnej lub niekonsekwentnej strony, którą tylko najbliżsi mogliby zobaczyć, czy to na imprezie, czy w konflikcie. Był uśpioną mocą.

– Frank – odezwała się żarliwie do psa. – Chcesz dziś spać ze mną?

Pies usłyszał ją i otworzył oczy. Choć jej głos był cichy, wyczuwał jego intensywność, wiedział, że czegoś się od niego żąda. Podszedł do niej, położył głowę na kolanach, ciężki i czuły. Ślinił się na zielony fartuch.

– Wygląda jak pan – szepnęła do inspektora.

– To ma być komplement?

– Może go pan tak potraktować. Mówicie to samo. To znaczy, kiedy pan milczy, jeśli wie pan, co mam na myśli. Telefon – dodała – miga. Na dwóch liniach. Chcą się z panem skontaktować.

– Cały czas chcą. Jestem zajęty.

– Dzwonią też w nocy? – dopytywała.

– Zdarza się. W szczególnych przypadkach, gdy nie możemy sobie pozwolić na stratę czasu.

– Czy byłam takim przypadkiem? – zapytała Ragna.

Odepchnął telefon, by pokazać, że chwila z nią jest ważniejsza.

– Chciałaby pani być wyjątkowym przypadkiem?

Nie odpowiedziała, zaczerwieniła się z zażenowania.

– Odebraliśmy zgłoszenie wcześnie rano – przypomniał jej. – Byłem już na nogach, w pracy. Tutaj, w tym biurze, z Frankiem. Wtedy też błyskało na kilku liniach. Zamrugało też na ekranach u dyżurnego policji, rozesłano wiadomość do wszystkich jednostek w pobliżu Kirkeliny. Innymi słowy, Ragna, to wezwanie przyciągnęło uwagę. Chociaż to nie pani dzwoniła.

Nie zwracała już uwagi na Franka. Wrócił na miejsce, zwinął się w kłębek i zasnął. To, co się wydarzyło, powód, dla którego tu siedziała, pojawił się w jej głowie jak obrazy na ekranie. Wspomnienia ją uciszyły. Czuła się tak chroniona w biurze Sejera, trzymana za zamkniętymi drzwiami i murem jego głębokiego głosu. Nie żeby zupełnie wyparła ten incydent, ale skupiła się wyłącznie na odpowiadaniu na pytania. Poprawnie i zgodnie z prawdą.

– Porozmawiajmy o czymś innym – powiedział Sejer. – Pewnego pięknego dnia, a może strasznego dnia, w wieku szesnastu lat, musiała pani przekroczyć próg domu, w którym nadal pani mieszka, i powiedzieć rodzicom, że jest pani w ciąży. Było pani trudno?

– Nie – szepnęła z uśmiechem. – Nie miałam się czego obawiać. To była prosta wiadomość, zaledwie kilka słów. Położyłam ręce na brzuchu i powiedziałam, że spodziewam się dziecka. Za kilka miesięcy. Zapytałam, czy możemy zostać, bo jego tata mieszka w Sztokholmie i mówi, że nie ma dla nas miejsca. Oczy ojca zrobiły się ogromne i jasne jak nigdy. Mama poklepała mnie po policzku i powiedziała: „Oj Ragna, Ragna. Zaskoczyłaś nas, ale my ciebie chyba też”. Potem wszyscy się trochę roześmialiśmy, bo przecież urodzenie dziecka jest jednak sporym wydarzeniem.

– Ale na pewno martwili się, że to Walther Eriksson – powiedział Sejer. – Był po czterdziestce i miał już rodzinę.

– Nie powiedziałam im nic o Waltherze – stwierdziła.

– Ale pytali, prawda? Mieli zostać dziadkami.

– Moi rodzice byli rozważnymi ludźmi – szepnęła. – Byli pokorni i niezwykle wrażliwi. Hojni. Nigdy nie osądzali, nigdy nie wymagali. Mama pytała, czy jestem szczęśliwa, i byłam. To było wszystko, czego potrzebowała. Oboje zawsze troszczyli się o siebie nawzajem, ponieważ tata często chorował, a ja w końcu miałam mieć coś własnego. Ale rzuciła mi pytające spojrzenie, na które odpowiedziałam, zamykając tylko oczy i kręcąc głową. Wtedy zdała sobie sprawę, jak się sprawy mają. Ojciec dziecka, Walther, był nieistotny i nie było dla niego miejsca w naszym domu. Odtąd mieliśmy tam być we czwórkę, nikt więcej. Potem już o tym nie rozmawialiśmy. W naszym świecie jest tak cholernie dużo do omówienia – dodała – tyle się gada o wszystkim. Urodziłam dziecko. Cieszyli się, że jest zdrowe. Może zdali sobie sprawę, że to jedyny wnuk, jakiego kiedykolwiek będą mieli. Myślę, że uznali to za błogosławieństwo.

– Tak – przyznał Sejer. – Jest cholernie dużo gadania, zwłaszcza tutaj, na komisariacie. Do tej pory odnosiłem wrażenie, że chciałaby pani się wytłumaczyć. Jak inaczej moglibyśmy osiągnąć sprawiedliwość? A może uważa ją pani za pewnik?

– Ależ skąd! – Spojrzała na niego zaskoczona.

Zanotował coś i odłożył długopis.

– Jak zareagowali, gdy syn pojechał do Berlina i zerwał z panią kontakt?

– Mamy kontakt – podkreśliła. – Tylko niezbyt częsty. Rikard Josef ma ambicje życiowe i uważa, że łatwiej je zrealizować poza granicami kraju. Ludzie wyjeżdżają, niektórzy znacznie dalej niż on. Wielu nigdy nie wraca do domu. On jest wolnym duchem. Naprawdę wolnym duchem!

No i proszę, pomyślał, pierwsza oznaka irytacji, odkrył jej słabość.

– Zakładam, że ma pani jakieś jego zdjęcia – powiedział. – Z dzieciństwa. I być może również z czasów, gdy był nastolatkiem, zanim zaczął podróżować. Czy jest podobny do Walthera?

– Tak, tylko do niego. Nie ma nic po mnie. Ani jednej cechy.

– Jest teraz dorosły – przypomniał jej Sejer – i nie komunikuje się z tobą zbyt wiele, tylko za pomocą gotowych nadruków na kartkach. Nie masz żadnych jego aktualnych zdjęć?

– Nie – musiała przyznać. – Używam wyobraźni.

– Minęło wiele lat. Może jest bardziej podobny do pani, niż się pani wydaje? Czy chciałaby pani, żeby tak było?

– Powinien być wolny – powtórzyła. – Powinien wyglądać jak Walther.

– Wolny od pani?

Wpatrywała się w swoje dłonie złożone na kolanach. Nie chciała o tym rozmawiać. Fakt, że jej syn ją zostawił, był oczywiście trudny do zniesienia, Sejer wyczuwał jednak, że zaakceptowała to, wierzyła, że istnieje jakieś wyjaśnienie. Wyjaśnienie, którego nie chciała mu wyjawić. A może myślała, że nie ma to nic wspólnego z jej przestępstwem, dlatego mogła zamknąć przed nim tę część swojego życia. Tylko że wszystko może mieć związek z tym incydentem. Zbrodnia, którą popełniła, była czymś niewyobrażalnym dla większości ludzi. Wszystko miało więc znaczenie.

– Chce pani, żebyśmy zmienili temat? – zapytał.

– Tak, proszę.

Przesunął karafkę z wodą w jej stronę. Zauważył, że zapominała się napić, a kiedy zasychało jej w ustach, trudniej było ją zrozumieć. Piła długo, wreszcie nasyciła się i otarła usta. Obserwował drobne piegi na grzbietach dłoni i cienkich palcach bez biżuterii.

– Jeśli można spytać… – podjął uprzejmym głosem. – Kogo kocha pani najbardziej na świecie?

– Tatę – wyszeptała.

– Ale on nie żyje.

– Myśli pan, że przez to przestałam go kochać?

Sejer zdenerwował się na siebie. Kogo on sam najbardziej kochał? Elise, oczywiście, a ona też odeszła.

– A pani mama? – zapytał łagodnie. – Czy ona też zajmuje ważne miejsce w pani sercu?

– Martwiła się głównie o tatę… Była niedostępna.

– Masz do niej o to żal?

– Nie, skąd. Ja też byłam zajęta moim tatą, wymagał tyle uwagi. Był jak naelektryzowany. Wiesz, co mam na myśli? – dopytywała.

– Miał dużo energii?

– Sprawiał, że cały dom świecił. Ogrzewał każdy pokój. Ale czasami robił też zwarcie i wtedy robiło się ciemno i zimno.

Sejer znów coś zapisał.

– Na co był chory?

Zwlekała z odpowiedzią, odwróciła wzrok.

– To było coś z jego układem odpornościowym. Był bardzo podatny na infekcje. Często trzymałam się na uboczu – wyznała. – Mama była wiecznie zajęta i dużo pracowała. Proszę, niech mi pan opowie o swoich rodzicach. Czy żyją?

– Nie chce pani rozmawiać o swoich rodzicach?

– Nie, teraz pogadamy o pańskich.

Zastanawiał się, co mógłby o nich powiedzieć. Oczywiście: że oboje nie żyją, że byli ciężko pracującymi i bardzo przyzwoitymi ludźmi o wysokim morale. Że byli surowi i staromodni, że zawsze wiele od niego wymagali. Nie pod względem kariery, tylko zachowania. Nauczyli go, jak zachowywać się w towarzystwie innych, właśnie to było dla nich najważniejszą formą edukacji. Niektórzy nigdy się tego nie nauczyli. Myślał o tych wszystkich elementach, ale postanowił powiedzieć coś innego.

– Moja mama hobbystycznie zajmowała się garncarstwem – zaczął. – Lepiła małe figurki z gliny. Kiedy wysychały, zabierała je do garncarza w mieście i wypalała, a potem robiły się czerwone, wiesz, jak terakota. Nigdy nie używała glazury. Kładła je na parapecie lub na półce i tak sobie stały, dla ozdoby. Cały nasz dom był pełen tych figurek.

– Były ładne? – zapytała Ragna.

– Były krzywe, pokręcone i brzydkie, nie miała talentu. Ale nic nie mówiliśmy, ani ojciec, ani ja, czerpała tyle przyjemności z tworzenia i może jej zdaniem były ładne. A może uspokajała się z miękką gliną w dłoniach. Człowiek ma prawo trochę się oszukiwać, prawda?

Przytaknęła z uśmiechem.

– Zachował je pan?

– Tylko trzy sztuki. Stoją u mnie w kuchni na parapecie.

– Mama, tata i dziecko – wyszeptała. – Jesteś jedynakiem, jak ja?

– Tak.

– Cieszyli się, gdy wstąpiłeś do policji?

Sejer uśmiechnął się szerzej niż zwykle, spoglądając najpierw na Ragnę, a potem na stół.

– Mój ojciec był nieśmiałym człowiekiem, który nigdy nie mówił zbyt wiele. Krótko skinął głową, gdy im powiedziałem, po czym szybko zniknął w innym pokoju.

– W innym pokoju? – Ragna otworzyła szeroko oczy. – Co on tam robił, zastanawiał się pan nad tym?

– Pewnie podszedł do okna, może też je otworzył. A potem stał i patrzył na ogród. Pewnie był dumny, chciał ochłonąć. Mama wykorzystywała każdą okazję, by opowiadać o tym ludziom. Każdego gościa, który przychodził do naszego domu, witała tymi samymi słowami: „Przy okazji, czy wspominałam, że Konrad wstępuje do policji?”.

Ragna roześmiała się tak serdecznie, jak tylko potrafiła, a jej wątłe ciało zadrżało.

– A pana mama zrobiła nową ceramiczną figurkę. Bardzo ładną.

– Zrobiła. Dużą.

– Teraz już ich znam – wyszeptała.

– A pani rodzice – zapytał – byli z pani dumni?

– Myślę, że tak – odpowiedziała skromnie. – Nie wiedzieli nic o tym, co miało się wydarzyć.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki