Spis treści

1. Wstęp

2. Jednowymiarowe siły zbrojne

3. Czyje to służby, czyje?

4. Ukraina

5. Minister Sikorski w Moskwie

6. NATO, UE i Polska

7. „Działo Szeremietiewa”

8. Bałkański KOCIOŁ czy tylko kociołek?

9. Nonszalancja ministra obrony

10. Brak amunicji

11. To ci sukces

12. Rozwiązywanie armii

13. MON „dwugłowy”

14. Zawieszony obowiązek

15. Znowu bagnet?

16. Poboru nie będzie

17. Zamiast Wojska Polskiego agencja ochrony

18. Ewidentny sukces

19. „Mąż Stachy”

20. Coraz więcej wodzów – „profesjonalnych”

21. Tarcza i miecz

22. Rosja na gazie

23. Nervus belli pecunia

24. Zetną głowę posłańca?

25. Nieistniejące LWP

26. Na co nam NATO?

27. Babiny w NATO

28. W misteriach Eurazji

29. Armia z dwoma plusami, oczywiście dodatnimi

30. Jak to z samolotem wielozadaniowym było

31. Russia: a new confrontation?

32. Poszli nasi w bój bez broni

33. MON „zdziwion” mocno

34. Dostałem artykuł

Projekt okładki i stron tytułowych: Mariusz Kula
Redaktor prowadzący: Zofia Gawryś
Redakcja i korekta: Ewa Grabowska
Redaktor techniczny: Beata Jankowska

Copyright © by Romuald Szeremietiew, 2018
Copyright © by Bellona Sp. z o.o., Warszawa 2018

ISBN: 978-83-11-16242-6

Wydawnictwo Bellona Sp. z o.o. dziękuje Fundacji Historia i Kultura za pomoc w wydaniu książki

Wydawca:
Bellona
ul. Hankiewicza 2
02-103 Warszawa
www.bellona.pl
www.facebook.com/Wydawnictwo.Bellona

Dystrybucja:
Dressler Dublin Sp. z o.o.
05-850 Ożarów Mazowiecki
ul. Poznańska 91
e-mail: dystrybucja@dressler.com.pl
tel. + 48 22 733 50 31/32
www.dressler.com.pl

Wersję elektroniczną przygotowano w systemie Zecer

Obrońcom Ojczyzny, Żołnierzom Polskim,
tę pracę dedykuję

Autor

Prezydent RP Andrzej Duda odznacza Romualda Szeremietiewa Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski, 11 listopada 2017 r.

Zalesie Dolne 2018

Wstęp

Od dawna zajmuję się obronnością i wojskiem. Pamiętam, jak za nieboszczki PRL w czasie jednej z rewizji mojego mieszkania funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa skrupulatnie, z wielką uwagą przeglądali książki, sądząc, że tam znajdą jakieś ukryte wiadomości. Księgozbiór był spory, więc mieli co robić. I wówczas szef tej esbeckiej ekipy zwrócił uwagę, że mam dużo książek na tematy wojskowe. Spojrzał na mnie i z drwiącym uśmieszkiem powiedział, że do wojska takich jak ja nie wpuszczają, więc ta wiedza, zgromadzona w mojej bibliotece, na pewno mi się nie przyda. Wiedziałem, że w „Ludowym” WP nie ma dla mnie miejsca. Kiedy odbywałem zasadniczą służbę wojskową, w szkole podoficerskiej zgłosiłem się do dowódcy jednostki z zamiarem pójścia do szkoły oficerskiej. Wówczas pułkownik, który mnie traktował z życzliwością, odradził. Usłyszałem: „Romek, ty prędzej dostaniesz wyrok niż oficerskie gwiazdki”. I wyjaśnił, że uwagę politruków zwróciły moje poglądy na temat wojny 1920 roku i jako niepewny politycznie nie mogłem być awansowany na kaprala.

Po latach okazało się, że esbek nie miał racji, w końcu trafiłem do wojska i to na ministerialne stanowisko, ale miał rację mój dowódca. W PRL za „obalanie” ustroju trafiłem bowiem na parę lat do więzienia, a gdy PRL się „obalił”, po doktoracie w Akademii Obrony Narodowej zdałem też egzamin oficerski i gwiazdki dostałem.

Po 1989 roku coraz bardziej wsiąkałem w sprawy wojskowe, odchodząc od działalności politycznej. Dwa razy pracowałem w Ministerstwie Obrony Narodowej, w 1992 roku krótko jako szef resortu, a w latach 1997–2001 zajmowałem się techniczną modernizacją armii na stanowisku sekretarza stanu, pierwszego zastępcy ministra. Uzyskałem habilitację i odtąd na stanowiskach profesorskich w kilku uczelniach wykładałem przedmioty związane z obronnością i bezpieczeństwem narodowym.

Poznając dzieje Wojska Polskiego, analizując wojny i bitwy, w których żołnierz polski uczestniczył, studiując prace teoretyków sztuki wojennej, szukałem odpowiedzi na pytanie: co my, Polacy, powinniśmy zrobić, aby Polska nie musiała doświadczać tego wszystkiego, co było jej udziałem od XVIII wieku, gdy straciliśmy niepodległość, a wielką Rzeczpospolitą agresywni sąsiedzi rozebrali, wymazując nasze państwo z politycznej mapy Europy.

Odzyskanie niepodległości w 1918 roku okazało się wydarzeniem pozbawionym trwałości. W 1939 roku wybuchła wojna światowa, w której ponownie straciliśmy niepodległość, zginęły miliony Polaków i w końcu zdradzeni przez sojuszników zostaliśmy wydani na łup zbrodniarzowi Stalinowi. Powstała kulawa satelicka państwowość „Polski Ludowej”, w której Polacy znowu, tak jak w czasie zaborów, znaleźli się w niewoli.

Zryw wolnościowy Solidarności 1980 roku, któremu patronował i który wspierał wielki Polak papież Jan Paweł II, skuteczna i stanowcza polityka prezydenta Ronalda Reagana i w konsekwencji przegrana komunizmu oraz rozpad ZSRR sprawiły, że Polska znowu odzyskała suwerenny byt. Państwo polskie jako podmiot stanowiący o sobie znowu pojawiło się w gronie wolnych narodów. Wraz z tym powstało jednak pytanie, w jaki sposób powinniśmy zadbać o nasze bezpieczeństwo, aby już nie trzeba było więcej toczyć walk w obronie zagrożonej niepodległości.

Procesy, jakie zaczęły zachodzić na arenie światowej, unaoczniły, że kwestia bezpieczeństwa Polski jest nadal nierozwiązana. Wprawdzie udało się uzyskać członkostwo w NATO, co wielu Polaków uznało za wystarczającą gwarancję niezagrożonego istnienia państwa polskiego, ale dla każdego myślącego stawało się oczywiste, że zabezpieczenia sojusznicze w przyszłości mogą zaniknąć i może dojść do powtórki z września 1939 roku, kiedy broniąca się Polska czekała na pomoc sojuszników i jej nie otrzymała.

Kiedy uświadomiłem sobie, że tak jak w czasach II RP poszukujemy gwarancji bezpieczeństwa, zabiegając o względy mocarstw, uznałem, że w dziedzinie obronności trzeba szukać rozwiązań, które zapewnią Polsce bezpieczeństwo także wówczas, gdy te mocarstwa nie będą chciały Polsce pomóc.

Tego, co należy zrobić, aby ten dylemat rozwiązać, dotyczy ta książka. Złożyły się na nią moje wybrane teksty i wypowiedzi z ostatnich dziesięciu lat, w większości publikowane na moim blogu, na portalach społecznościowych, ale także w gazetach i miesięcznikach. Zaprezentowane pod kolejnymi datami pokazują, jakie kwestie budziły moje zainteresowanie i co w sprawach wojska, obronności uważałem za warte podniesienia. Uznałem za celowe, aby zamieścić też wywiady ze mną, gdzie przedstawiam poglądy i opinie, z którymi chciałem dotrzeć do czytelników. Każda część książki, czasem kilkuzdaniowa, a innym razem licząca kilka stron, może być potraktowana jak odrębna całość. Jednak wszystkie one razem, nawet czytane w dowolnej kolejności, bez zachowania chronologii, powinny pokazać, jaki jest proponowany przeze mnie sposób na zbudowanie systemu obrony gwarantującego Polsce bezpieczeństwo.

Plany modernizacji i rozbudowy sił zbrojnych przyjęte w Rosji zakładają, że w 2020 roku nasz sąsiad będzie dysponował armią, której będzie można użyć do realizacji kremlowskiego zamiaru odbudowy mocarstwowej pozycji w świecie. Obserwując kierunki politycznej aktywności Rosji, nie można mieć wątpliwości, że regionem, który będzie chciała sobie podporządkować, jest Europa Środkowo-Wschodnia, tak zwana bliska zagranica, Ukraina, a jeśli NATO osłabnie, także kraje nadbałtyckie i najprawdopodobniej Polska. Dlatego tak długo, jak NATO chroni nasz region, trzeba pilnie budować właściwy system obrony narodowej Polski, wiążąc go ściśle z tym, czym będą dysponować państwa Trójmorza, tak jak my zagrożone przez rosyjski imperializm. Polska nie może ponownie znaleźć się w takim położeniu jak II RP i inne państwa regionu w latach II wojny światowej.

Zapewne jakiś złośliwiec powiedział, że myślenie ma kolosalną PRZESZŁOŚĆ. Zdarza się przecież, gdy wspominając jakieś niemiłe zdarzenie z przeszłości, nabieramy przekonania, że postępując inaczej, mogliśmy go uniknąć. Zdolność przewidywania skutków tego, co robimy i czego nie robimy, jest rzeczą bardzo cenną, zwłaszcza gdy od tego zależy los innych ludzi. Zdolność przewidywania jest konieczna szczególnie w przypadku osób sprawujących rządy w państwie.

Rozważając czas, jaki byłby potrzebny do zbudowania proponowanego systemu obrony Polski, doszedłem do przekonania, że może to zająć dziewięć lat. Uważam, że minione lata 2007–2017 można było poświecić na wykonanie takiej pracy. Niestety, nie zrobiono tego. Dlatego ta książka nosi tytuł Stracone dziesięciolecie. Co Polsce przyniosą nadchodzące lata?

Mistrz Jan Kochanowski, poeta króla Stefana Batorego, napisał:

„Cieszy mię ten rym: »Polak mądry po szkodzie«;

Lecz jeśli prawda i z tego nas zbodzie,

Nową przypowieść Polak sobie kupi,

Że i przed szkodą, i po szkodzie głupi”..

Józef Brandt, „Bogurodzica”, 1909 r., olej na płótnie, 302 × 160 cm, Muzeum Narodowe we Wrocławiu

20 listopada 2007

Jednowymiarowe siły zbrojne

Panie ministrze od 16 listopada 2007 mamy nowego ministra obrony narodowej pana Bogdana Klicha. Współpracował pan z Bogdanem Klichem w MON, w okresie rządów AWS. Czy to dobry kandydat, który sprawdzi się na tym stanowisku?

Romuald Szeremietiew: Z czasu rządów AWS pan Klich pozostał w mojej pamięci jako człowiek opanowany, a w kontaktach bezpośrednich sympatyczny. Nie było między nami żadnych zgrzytów. Obecnie trochę mnie zaskoczył, gdy jedną z pierwszych jego czynności po objęciu stanowiska był przelot w F-16. Nie podejrzewałem, że ma takie chłopięce pragnienia. W ten sposób trochę przybliżył się do ministra Sikorskiego, który zresztą nie tylko latał w samolocie, ale też skakał w tak zwanym tandemie, czyli przyczepiony do spadochroniarza.

Czy Klich jest dobrym kandydatem? Był przez rok wiceministrem obrony narodowej, więc pewne doświadczenie resortowe ma. W 1999 roku obejmował stanowisko powołany przez kolegę partyjnego z Unii Wolności Janusza Onyszkiewicza, ministra obrony narodowej. Kiedy Unia zerwała koalicję z AWS i przeszła do opozycji, Klich odszedł z MON. Nie pamiętam – sam czy został zwolniony przez następcę Onyszkiewicza, Bronisława Komorowskiego. Z zawodu nowy minister jest lekarzem psychiatrą, ale zajmuje się bezpieczeństwem i obronnością – prezesuje założonemu przez siebie krakowskiemu Instytutowi Studiów Strategicznych i jest członkiem prestiżowego Międzynarodowego Instytutu Studiów Strategicznych w Londynie.

Trudno mi jednak dziś oceniać, jakim ministrem obrony będzie były wiceminister Bogdan Klich. Z praktyki wiem, że wiceminister i minister, a w przeszłości byłem i jednym, i drugim, to są jednak trochę inne role.

Pierwsze decyzje ministra Klicha wzbudzają kontrowersje, dyrektorem departamentu MON został gen. Bojarski, były oficer WSI i absolwent Wojskowej Akademii Politycznej, a doradcą ministra gen. dyw. rez. Piotr Czerwiński, który odszedł z wojska w sierpniu br. (podobno powodem odejścia było śledztwo, w którym badano ustawianie w kraju przetargów dla wojska i nadużywanie stanowiska). Jak pan to skomentuje?

– Jednym z kryteriów oceny każdego szefa jest jego dobór współpracowników. W moim przypadku mogę stwierdzić, że przeszedłem najostrzejszy chyba sprawdzian wykonany przez prokuraturę i służby tajne. Z grona moich wojskowych podwładnych nikomu nie postawiono zarzutów karnych, a jednemu cywilnemu postawiono, ale sąd go uniewinnił. Czyli wypadłem raczej dobrze.

Oczywiście nie życzę ministrowi Klichowi podobnego sprawdzianu. O gen. Bojarskim jako szefie kadr MON trudno dziś coś sensownego powiedzieć – rozumiem, że minister Klich ma do niego ogromne zaufanie, bo jak mawiał Stalin, kadry decydują o wszystkim. A gen. rez. Czerwiński nie jest doradcą, ale sekretarzem stanu, pierwszym zastępcą ministra, czyli drugą w hierarchii osobą w ministerstwie! O generale wieść niesie, że odszedł z wojska „pod kapelusz” na podstawie dżentelmeńskiego układu z ministrem Aleksandrem Szczygło. Podobno była jakaś „nieprawidłowość” i minister miał na to przymknąć oko w zamian za odejście Czerwińskiego do cywila. Teraz, gdy ten „cywil” zdaje się dzięki PSL poszedł w ministry, Szczygło „oko otworzył” i zobaczymy, co z nowym sekretarzem stanu zrobi CBA, jeśli będzie miało powody, by „coś” mu zrobić. Pamiętając jednak o tym, co na mój temat „donosiły” media, jestem ostrożny w ocenianiu, na ile gen. Czerwiński rzeczywiście czymś zawinił. Może mieć rację minister Klich, gdy stwierdza, że zarzuty wobec generała są pozorne.

Pozostałymi wiceministrami Klich mianował Marię Wągrowską i Stanisława Komorowskiego. Komorowski jest doktorem fizyki, a z profesji zawodowym dyplomatą, nie wiem, jakie ma przygotowanie w dziedzinie kierowania obronnością. Pani Wągrowska pod względem fachowym wypada lepiej. Jest wprawdzie magistrem, nie wiem czego (w życiorysie napisano: „Absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego”), ale była redaktorem naczelnym „Polski Zbrojnej” i zajmowała się tematami z dziedziny bezpieczeństwa narodowego. Zabawne, że w oficjalnym życiorysie pani minister sprawą ściśle tajną okazał się jej wiek. Nie ma tam zresztą ani jednej daty i nie można ustalić, co i kiedy w życiu robiła. No i ostatnio pani minister podała się do dymisji ze względu na „sprawy rodzinne”. Są więc powody, by wyrażać zdziwienie.

Nowy minister dużo mówi o wycofaniu armii z Iraku, nie uważa pan, że będzie to ewakuacja w „hiszpańskim stylu” podyktowana przede wszystkim obietnicami wyborczymi PO?

– W kwestiach dotyczących wysyłania lub wycofywania wojska lepiej jest coś zrobić, niż mówić, co się zrobi. Przypominam sobie, jak kiedyś minister Szmajdziński zapowiedział jakąś wspólną akcję wojskową z Niemcami, a później trzeba było to prostować, bo Niemcy o niczym nie wiedzieli. Kwestia dalszej obecności polskiego wojska w Iraku to sprawa politycznie delikatna. Najpierw należałoby ewentualne wycofanie w sposób poufny omówić z Amerykanami. Nie trzeba tłumaczyć, że strategiczny związek z USA ma dla bezpieczeństwa Polski istotne znaczenie. Powstaje jednak pytanie, w jakich formach mamy ten związek wyrażać. Nasza obecność wojskowa na terenie Iraku w obecnym kształcie wydaje się raczej bezsensowna. Kilka razy w publicznych wypowiedziach podnosiłem, by w zwalczaniu terroryzmu Polska stawiała raczej na polityczne niż militarne środki. Tu otwiera się wielkie pole do popisu dla MSZ i różnych ośrodków analizy i planowania strategicznego. Tymczasem odnoszę wrażenie, że w polskiej polityce MON i MSZ w nikłym stopniu uzgadniają swoje działania. Nic mi nie wiadomo, by w Polsce sięganie po wojsko było efektem wcześniejszego wyczerpania środków dyplomatycznych. A parafrazując trochę powiedzenie starego Clemenceau, premiera Francji: „wojna to zbyt poważna sprawa, by zostawiać ją w rękach wojskowych”, można by powiedzieć, że terroryzm jest zbyt poważnym problemem, by sądzić, że do jego rozwiązania wystarczy wojsko. Na marginesie: marnie oceniam szanse pokonania partyzantki talibów w Afganistanie – tam też potrzebne są inne środki albo… jakieś 500 tys. żołnierzy NATO.

Panie ministrze, sprawa zatrzymania naszych żołnierzy jest szeroko komentowana w mediach. Dowódca wojsk lądowych gen. Skrzypczak bardzo honorowo stanął za żołnierzami z 18 batalionu, oświadczając, iż jeśli żołnierze zostaną skazani, on odejdzie z wojska. Czy cała ta sprawa nie została sztucznie rozdmuchana? Wszak postępowanie prowadzi prokurator Tomasz Szałek, który jest pierwszym „cywilem” na tym stanowisku i chyba nie za bardzo orientuje się w wojskowych problemach prawnych.

– Nie mam najmniejszych wątpliwości, że w MON nie dopilnowano właściwych przygotowań „prawnych” w planowaniu i wykonywaniu tak zwanych misji pokojowych, czyli akcji zbrojnych poza krajem. Słyszałem, że szkolenie żołnierzy z prawa o konfliktach trwało zaledwie pięć godzin. A te aspekty służby są ważne chociażby z takiego powodu: polscy żołnierze w Afganistanie zostali oddani pod amerykańskie dowództwo. USA nie przyjęło pewnych zapisów prawa wojennego, które obowiązują polskich żołnierzy. Kto będzie odpowiadał, jeśli dowódca amerykański wyda rozkaz, którego wykonanie będzie sprzeczne z regulacjami wiążącymi jego polskich podwładnych?

MON nie zauważył też, że żołnierzom uczestniczącym w operacjach będzie potrzebny nie tylko wojskowy prokurator i sędzia, ale także wojskowy obrońca.

No i tryb postępowania z żołnierzami podejrzanymi o przekroczenie prawa. W końcu do Afganistanu wysłało ich państwo polskie, a nie jacyś mafiosi. Nie powinni więc być traktowani według procedur stosowanych wobec groźnych bandziorów. Przypominam sobie, jak w okresie rządów ministra Szmajdzińskiego z dowództwa wojsk lądowych wyprowadzono zakutego w kajdanki oficera w mundurze z dystynkcjami pułkownika. A więc niegodne traktowanie żołnierzy zaczęło się trochę wcześniej.

Czy nie jest czasem tak, że cała ta sprawa została nagłośniona, by uderzyć w gen. Tomaszyckiego, który dowodził wtedy PKW, a pośrednio w gen. Skrzypczaka. Nie jest tajemnicą, że obaj generałowie nie przepadają za decydentami ze Sztabu Generalnego WP.

– Nie wiem, czy istnieje jakieś drugie dno w sprawie tej afgańskiej „zbrodni wojennej”. Gdyby tak było, to potępiając taką intrygę, można by było przynajmniej jakoś wytłumaczyć powody wybuchu tej afery. Obawiam się, że jest dużo gorzej. Ktoś czegoś nie zrozumiał albo źle zinterpretował zachowanie naszych żołnierzy, na przykład jakaś organizacja pozarządowa działająca w Afganistanie. To trafiło do mediów i nasi decydenci, chcąc uniknąć odpowiedzialności, wskazali jako winnych żołnierzy najniższych stopni. A później do tego doszła jeszcze polityka, usłużni wobec władzy funkcjonariusze, goniący za sensacją dziennikarze i na końcu żołnierze wylądowali w areszcie.

A jak pan minister ocenia udział Wojska Polskiego w misjach w Iraku i Afganistanie? Czy sprawdzili się ludzie i sprzęt? Od kolegów służących na tych misjach wiem, że sojusznicy bardzo wysoko oceniają polskich podoficerów i szeregowych, gorzej jest niestety z kadrą oficerską… O sprzęcie też można usłyszeć różne opinie. O rozklejających się butach czy wadliwych WIST-ach. Choć są też i dobre strony – żołnierze bardzo chwalą Rosomaki i ufają temu pojazdowi.

– Nie mam wiarygodnych danych, aby odpowiedzieć na takie pytanie. Doniesienia medialne mogą być bałamutne, chociaż wiadomości o niskiej jakości wyposażenia naszych żołnierzy (buty itp.) wydają się prawdziwe. Co do Rosomaka – jest lepiej opancerzony od Honkera i stąd być może to zaufanie żołnierzy. Chociaż rozmawiałem z jednym użytkownikiem, który raczej nie miał wysokiego mniemania o nim. Ja niestety pamiętam, w jaki sposób doszło do zakupu tego transportera. Tu zdaje się powinien wypowiedzieć się prokurator. Trudno mi też przyjąć, że na misjach sprawdzają się żołnierze, a nawalają oficerowie. To przypomina opowieści, jak w 1939 roku walczyli żołnierze, a oficerowie uciekali przez Zaleszczyki do Rumunii, lub tezę z PRL-owskich podręczników historii, że w AK były patriotyczne „doły” i paskudne „antyradzieckie” dowództwo.

Wróćmy do kwestii polityki obronnej. Kiedy prezydent Rosji Władimir Putin podpisuje ustawę zawieszającą traktat o konwencjonalnych siłach zbrojnych w Europie (CFE), w Polsce minister obrony narodowej mówi o przyspieszeniu prac nad budową armii zawodowej. Przy tym nie pada ani jedno słowo o obronie terytorialnej, natomiast na wojskowych forach internetowych mówi się przede wszystkim o redukcji liczby żołnierzy zawodowych.

– Z niepokojem konstatuję, że w gronie ludzi odpowiedzialnych za obronę państwa zwyciężyła koncepcja budowy takich jednowymiarowych sił zbrojnych – w zasadzie dających tylko zdolność do wykonywania zagranicznych misji zbrojnych. Słyszałem nawet wypowiedź pewnego posła minionej kadencji z sejmowej komisji obrony, że zbudujemy „wojska ekspedycyjne”. To prawda, że armie zawodowe mają obecnie Amerykanie, Brytyjczycy, Belgowie, Francuzi, Hiszpanie…. Ciekawe jednak, dlaczego takiej armii nie tworzą Rosjanie?

Nie ulega wątpliwości, że współczesne konflikty zbrojne mają głównie „asymetryczny” charakter – trzeba zwalczać siły nieregularne (partyzanci, terroryści). To jednak nie wyklucza wybuchu wojen między państwami, w których dojdzie do starcia regularnych armii. A wtedy trzeba będzie dokonać mobilizacji, czyli wystawić siły zbrojne zwielokrotnione w porównaniu do ich stanów pokojowych. Skąd wówczas weźmiemy żołnierzy do armii czasu „W”? Cóż z tego, że będzie kilka milionów Polaków zdolnych do noszenia broni, skoro nie będą oni wcześniej przeszkoleni wojskowo. Armia zawodowa nie ma przecież zdolności do przeszkolenia setek tysięcy ludzi. Amerykanie, Brytyjczycy czy Francuzi w razie zagrożenia będą mieli czas na przeszkolenie swoich rezerwistów. Polska, leżąca na skraju NATO, takiego czasu nie będzie miała. Co gorsza, nie będzie miała też wsparcia w początkowym okresie konfliktu, skoro jej sojusznicy będą musieli dopiero przygotowywać się do wsparcia naszej obrony. Oby wówczas nie było za późno – będziemy bronić się na linii Wisły czy od razu na Odrze?

W chwili obecnej brygady obrony terytorialnej są w trakcie przeformowania w bataliony. Mimo redukowania i rozwiązywania jednostek wojskowych, na przykład 15 Brygada w Wędrzynie, Ministerstwo Obrony Narodowej musi przeprowadzać wielką akcję propagandową, bo nie może obsadzić etatów, szczególnie w korpusie szeregowych zawodowych i podoficerów zawodowych. Z drugiej strony medalu mamy patriotyczną młodzież skupioną w organizacjach strzeleckich, która jest kompletnie ignorowana przez władze wojskowe.

Jaką ma pan minister wizję sił zbrojnych? Co by pan zrobił, będąc obecnie na stanowisku ministra obrony narodowej?

– Ministerstwo Obrony nie wie, skąd wziąć żołnierzy zawodowych podejmujących służbę ochotniczo z pobudek patriotycznych. Stąd ta propaganda. Zdaje się, że jedynym argumentem w zapowiadanej akcji propagującej wstępowanie do wojska ma być pewność miejsca pracy i w miarę przyzwoite zarobki przyszłych zawodowych szeregowych i podoficerów. Problemu z naborem by nie było, gdyby MON celowo wspierał młodzież, która interesuje się wojskiem. W tej mierze nic jednak się nie robi, chociaż jest w resorcie cały Departament Wychowania i Promocji Obronności. Na stronie internetowej MON można przeczytać, że jest on właściwy w zakresie: analizowania, programowania i realizowania zadań wychowawczych, edukacji obywatelskiej, działalności kulturalno-oświatowej, promocji obronności w kraju i poza jego granicami, współdziałania z instytucjami państwowymi, organami samorządu terytorialnego oraz organizacjami pozarządowymi w dziedzinie tworzenia obywatelskiego zaplecza systemu obronności. Nie wydaje się, aby zatrudnieni w tym departamencie ludzie dostrzegali wagę współpracy na przykład z ruchem strzeleckim i promowali obronność w środowiskach młodzieżowych. Do tego odnoszę wrażenie, że część kadry zawodowej nie ma zrozumienia dla młodych ludzi garnących się do wojska. Dla zawodowych wojskowych, w tym dowódców różnych szczebli, jednostki strzeleckie i klasy wojskowe w szkołach to kłopot, z którym nie wiadomo co zrobić. Domagają się oni mundurów, możliwości korzystania ze strzelnic i placów ćwiczeń, chcą instruktorów i szkoleń. Same strapienia. Do tego wykonanie projektu tak zwanego uzawodowienia wojska całkowicie wyeliminuje inicjatywy obywatelskie z obszaru obronności. Skoro za bezpieczeństwo narodowe ma odpowiadać kilkadziesiąt tysięcy zawodowców, to po co w takim systemie jacyś „amatorzy”? Dla nich miejsca nie będzie. Jeśli nie znajdzie się siła zdolna odpowiednio wpłynąć na politykę i decyzje ministrów, to ruch strzelecki i idea powszechnej obrony kraju przegrają. Sądzę, że z powyższego jasno wynika, co bym zrobił, gdybym był ministrem obrony narodowej, ale nim nie jestem i zapewne nigdy nie będę. W końcu o tym, kto zostaje ministrem obrony, decydują kwalifikacje i przygotowanie merytoryczne do zajmowanego stanowiska – ha, ha, żartowałem!

Chciałem zapytać o powrót do polityki. Ale wiem, że najpierw musiałaby się zakończyć sprawa przed sądem, jaka toczy się względem pana ministra. Pański asystent został już uniewinniony. Panu rzuca się kłody pod nogi – a to choruje pani asesor, a to sąd odracza rozprawy… Jak w tej chwili wygląda ta sprawa? Bo w to, że zostanie pan uniewinniony, wierzy całe moje środowisko, pytanie kiedy i dlaczego tak długo?

– W tej mojej sprawie nie wszystko szło wolno. Były też bardzo szybkie działania. W końcowym okresie mojego urzędowania w MON byłem przewodniczącym komisji przetargowej do wyboru samolotu wielozadaniowego i miałem zgodnie z harmonogramem rozstrzygnąć przetarg 14 września 2001 roku. Tymczasem 7 lipca 2001 roku w sobotę dziennik „Rzeczpospolita” opublikował artykuł Kasjer z MON oskarżający mojego współpracownika Z. Farmusa o łapownictwo. We wtorek (10 lipca) UOP zatrzymał go na promie płynącym do Szwecji. Tego samego dnia minister Komorowski złożył do premiera Buzka wniosek o usunięcie mnie ze stanowiska i od 12 lipca nie miałem prawa wstępu do ministerstwa. Media na wszelkie sposoby podnosiły, że wykryto w MON „największą w historii korupcję”. Przetarg na samoloty i parę innych dość ważnych zakupów (łączna wartość ponad 25 mld zł) rozstrzygnęli moi następcy. Gorzej natomiast szły sprawy w prokuraturze i sądach. Początek śledztwa, 10 listopada 2001 roku, to zapewne był prezent na święto 11 Listopada. Trwało do 24 kwietnia 2004 roku, gdy prokuratura złożyła w sądzie akt oskarżenia. Proces zaczął się ponad rok później, 25 września 2005 roku, i został przerwany w grudniu 2006 roku ze względu na stan brzemienny sądzącej mnie pani asesor – sprawę rozpatrywał sąd rejonowy. Potem „wymiar” zapadł w błogi letarg. W lipcu sąd rejonowy uznał się za niewłaściwy i przekazał akta sprawy do sądu okręgowego. We wrześniu sąd okręgowy uznał się za niewłaściwy i odesłał akta do sądu rejonowego. Po wyborach coś się zmieniło, bowiem w końcu listopada dostałem zawiadomienie, że zaczną mnie od nowa sądzić w styczniu 2008 roku. Tak więc reasumując: bardzo szybko wyrzucono mnie z MON, tak jakby komuś bardzo się spieszyło, a bardzo, bardzo wolno mnie sądzą, w tej kwestii jak widać pośpiechu nie ma.

Czy wróci pan jeszcze do polityki? Jeśli tak, czy będzie budował nową formację? Jak pan ocenia szanse Prawa i Sprawiedliwości na przetrwanie kryzysu powyborczego. Czy widziałby się pan w tej formacji?

– Te pytania są raczej z gatunku science fiction. Ciąży na mnie zarzut natury korupcyjnej – cóż z tego, że żadnych przestępstw nie popełniłem, skoro prokuratura w akcie oskarżenia domaga się wsadzenia mnie na dziesięć lat do więzienia[1]. Ta okoliczność pozbawia mnie zaufania publicznego. No już widzę, jak prezes Kaczyński z otwartymi ramionami przyjmuje mnie do PiS. Nawet gdybym chciał, to przecież nie spełniam warunków, by zajmować się polityką. Na marginesie: za „obalanie ustroju PRL” za komuny skazano mnie na pięć lat więzienia, a za zbyt tanie według oskarżycieli kupienie używanej lancii mam dostać w wolnej Polsce dwa razy więcej – osiągnęliśmy więc w III RP znaczny postęp… w karaniu.

„My Naród”

Józef Brandt, „Towarzysz pancerny”, ok. 1870 r., olej na desce, 35 x 29 cm, własność prywatna

11 stycznia 2008

Czyje to służby, czyje?

Dziś media doniosły o wykryciu kolejnego tajnego agenta WSI. Miał nim być poseł PiS i były wiceminister spraw zagranicznych Paweł Kowal. Kowal powiada – nieprawda. Owszem, dzwonili do mnie, pytali o coś w sprawach zagranicznych, ale agentem WSI nie byłem. Następnie PiS zwołał konferencje prasową i przewodniczący Gosiewski zapewniał, że partia ma pełne zaufanie do Kowala, wierzy mu. No, a media dociekają, czy premier Jarosław Kaczyński i prezydent Lech Kaczyński o tym wiedzieli. Czyli sensacja co się zowie.

Mam raczej kiepskie doświadczenia z WSI. W końcu ministrowie obrony narodowej Onyszkiewicz i Komorowski kazali podwładnym z WSI inwigilować mnie, to jest „objąć działaniami”. Oficerowie tych służb maczali pazurki w mojej „aferze korupcyjnej”. Także raport komisji kierowanej przez ministra Macierewicza wskazuje, że w służbach wojskowych były tak zwane nieprawidłowości. Ale jest i druga strona tego medalu. Od 1989 roku mamy państwo polskie, III RP. W nim funkcjonuje aparat państwowy i siły zbrojne. Częścią tego aparatu są służby tajne, a częścią sił zbrojnych były Wojskowe Służby Informacyjne. Zdaję sobie sprawę, że w obecnej Polsce pozostało sporo reliktów z dawnego PRL. W końcu zmiana ustroju była wyjątkowo łagodna (ten Okrągły Stół) i nie było rozliczeń z poprzednim systemem. Postulat dekomunizacji, zgłaszany między innymi przez takich oszołomów jak ja, nie uzyskał akceptacji wyborczej. Niepodległe państwo polskie powstało więc z budulca czasem nie do końca legalnego. Mimo to można zadać pytanie: jaki powinien być stosunek obywatela do obecnego państwa? Czy ma on je wspierać, służyć, gdy trzeba, czy też trzymać się z dala i nie „kolaborować”. A może wspierać państwo, gdy popierana przez niego opcja rządzi, i zwalczać, gdy wybory wygra opcja przeciwna?

I dalej: jak powinien zachować się obywatel, gdy tajne służby państwa polskiego chcą jego pomocy lub co gorsza, chcą go zwerbować? I dalej – czy obywatel, który podjął współpracę z tajnymi służbami III RP, jest takim samym nikczemnikiem jak na przykład tajny współpracownik komunistycznej Służby Bezpieczeństwa?

Andrzej Grajewski, zasłużony działacz dawnej PRL-owskiej opozycji i wybitny znawca stosunków na Wschodzie, ujawniony został przez Macierewicza jako „konsultant” WSI. To miało kompromitować Grajewskiego. Takich przypadków było więcej. Zwracam uwagę, że tym ludziom nie wykazano działań niezgodnych z prawem. Uznano za kompromitujący fakt pomagania legalnym przecież państwowym służbom wywiadowczym.

Sejm RP postanowił zlikwidować WSI, ale nie uznał tych służb za organizację przestępczą. Dlaczego poseł Kowal musi bronić się przed podejrzeniami o współpracę z WSI?

18 stycznia 2008

Ukraina

Nie ulega wątpliwości, że niepodległa Ukraina jest ważnym elementem wpływającym na stan bezpieczeństwa Polski. Adolf Bocheński w pracy Między Niemcami a Rosją ogłoszonej w 1937 roku wskazywał, że powstanie państwa ukraińskiego odsunie rosyjski imperializm od granic Polski. I zastanawiał się, czy nie będzie konieczny sojusz z Rosją, jeśli niepodległa Ukraina stanie się sojusznikiem Niemiec, a jej polityka będzie wroga Polsce.

Polska po upadku ZSRR jako pierwsza uznała niepodległą Ukrainę. Kolejne rządy RP deklarują, że Ukraina jest partnerem strategicznym Polski, a politycy polscy, bez względu na opcję, wyrażają przekonanie, że dobre relacje polsko-ukraińskie mają wielkie znaczenie.

Tymczasem powstaje pytanie: Jaka będzie w przyszłości ta Ukraina? Lub dalej: Na jakiej tradycji Ukraińcy budują swoją państwowość i co z tego może wynikać dla przyszłych relacji z Polską?

Byłem we Lwowie i widziałem pomnik führera nacjonalistów ukraińskich Stefana Bandery, tego samego, który nakazał mordowanie Polaków. Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko ogłosił nie tak dawno, że dowódca UPA Roman Szuchewycz „Czuprinka”, który wskazanie Bandery wykonał, otrzymał pośmiertnie tytuł bohatera narodowego Ukrainy. Aktem prawnym przygotowywanym przez prezydenta Juszczenkę i popieranym przez premier Julię Tymoszenko, która zresztą też zabiega o względy nacjonalistów, jest ustawa przyznająca byłym upowcom status kombatantów, czyli członków formacji zbrojnej czynnie walczącej przeciwko Niemcom w latach II wojny światowej po alianckiej stronie!

Ukraina jest dużym państwem, terytorialnie ponad dwa razy większym od Polski. Uważny obserwator dostrzeże, że mamy tam wschodnią zrusyfikowaną Ukrainę i zachodnią, czyli ziemie dawnej II RP, gdzie głos decydujący dziś mają spadkobiercy wrogów Polski z OUN i UPA.

W czasie II wojny światowej kolaborujący z hitlerowcami nacjonaliści ukraińscy dopuścili się straszliwych zbrodni na ludności polskiej zamieszkującej ziemie wschodnie RP. Te zbrodnie nie zostały nigdy osądzone, a ich sprawcy żyją dziś w chwale bojowników o niepodległą Ukrainę. Co więcej, w imię fałszywie pojmowanej przyjaźni z Ukraińcami te zbrodnie są też przemilczane przez władze RP.

Mamy dylemat. Prozachodnia Ukraina to odgrzewanie wrogich Polsce „tradycji” ukraińskiego nacjonalizmu. Natomiast polityczni przeciwnicy spadkobierców UPA ciągną Ukrainę do Rosji. Kogo mamy popierać na Ukrainie i kogo tam wybrać? Czy na ten temat ktoś „trzymający władzę” w Polsce się zastanawia?

21 stycznia 2008

Minister Sikorski w Moskwie

W relacjach polsko-rosyjskich są widoczne zmiany na lepsze. Ministrowie spraw zagranicznych Polski i Rosji wymieniają uśmiechy i uściski rąk. Minister Ławrow oświadczył, że Rosja nie zamierza niczego na Polsce wymuszać w sprawie amerykańskiej tarczy. Minister Sikorski taktownie milczał na temat rury gazowej w Bałtyku (jako minister obrony w rządzie PiS porównywał ją do paktu Ribbentrop–Mołotow z 1939 roku) i zapewnił, że Polska będzie pragmatyczna w kontaktach z Rosją. Czyli idzie ku zgodzie. Tylko w państwach bałtyckich, na Ukrainie i w Gruzji zastanawiają się, nie wiedzieć czemu, jaki to będzie ten polski pragmatyzm.

Nie wiem dlaczego, ale jakoś tak przypomniałem sobie o pakcie o nieagresji, jaki II RP zawarła dawniej z sowiecką Rosją. Na początku lat trzydziestych Moskwa zaniepokojona zmianami politycznymi w Niemczech – hitlerowcy byli coraz bliżej władzy – i zagrożona przez Japonię na Dalekim Wschodzie przyjęła polską ofertę znormalizowania bardzo dotąd złych stosunków z Warszawą. Po negocjacjach trwających od listopada 1931 roku w lipcu 1932 roku strony podpisały w Moskwie wspomniany pakt o nieagresji. Stwierdzano w nim, że odtąd ewentualne spory będą rozstrzygane wyłącznie na drodze pokojowej, a podstawą będzie traktat pokojowy z 1921 roku ustanawiający „ostatecznie” granice między obu państwami oraz tak zwany pakt Brianda–Kelloga zakazujący agresji.

Strony deklarowały, że nie będą wspierać agresji innego państwa wymierzonej w drugą ze stron. Zapisano też, że działaniami sprzecznymi z paktem: „będzie wszelki akt gwałtu naruszający całość i nietykalność terytorium lub niepodległość polityczną drugiej umawiającej się strony, nawet gdyby te działania były dokonane bez wypowiedzenia wojny i z uniknięciem wszelkich jej możliwych przejawów”.

W maju 1934 roku Polska i ZSRR postanowiły przedłużyć obowiązywanie paktu o nieagresji do 31 grudnia 1945 roku.

Rok później, w maju 1935 roku, zmarł marszałek Piłsudski. W okazjonalnym artykule zamieszczonym w „Izwiestiach” pisano: „Naszą sprawą nad mogiłą człowieka, którego jedyną namiętnością była myśl o niepodległości i wielkości Polski, tak jak On to rozumiał – jest wyciągnąć dłoń do narodu polskiego i powiedzieć mu: „Nic nie grozi Polsce ze strony Związku Radzieckiego”.

Minister Ławrow zapewnił ministra Sikorskiego, że ułożenie rury na dnie Bałtyku nie będzie miało żadnego negatywnego skutku dla przyszłych dostaw rosyjskiego gazu do Polski.

19 lutego 2008

NATO, UE i Polska

W dyskusji po moim wezwaniu do tworzenia siły militarnej pojawiły się głosy, że zarówno Amerykanie, jak i Unia nie potrzebują silnej wojskowo Polski, więc reformowanie systemu obronnego RP i umacnianie wojska są pozbawione realizmu. Jeden z dyskutantów napisał: „…tworzenie potęgi polsko-litewskiej to inne czasy… Polska ma skrępowane ręce poprzez nadrzędność prawną UE i NATO. Tak naprawdę oni nie są zainteresowani liczną i silną polską armią. Oni potrzebują mieć w pogotowiu kilka tysięcy żołnierzy zawodowych, by ich przerzucać na różne psu na budę tak zwane misje. Jeżeli UE trzyma nas nie tylko za gardło, ale i kieszeń, a tak jest bezspornie, to jak możemy mówić o silnej armii, porównując czasy, podkreślam, czasy wolne i tamtą sytuację do czasów teraźniejszych”.

Nie mogę się zgodzić z opiniami, że Polska jest ubezwłasnowolniona w UE i NATO. To jednak nie jest blok sowiecki, mimo wielu denerwujących objawów lewactwa w Unii i braku zrozumienia w USA dla potrzeb polskiej obronności. Inaczej też widzę sens udziału Polski w działaniach zbrojnych poza granicami kraju, w tym na terenie Azji czy Afryki.

Zgadzając się, że dawna unia z Wielkim Księstwem Litewskim to inne czasy, uważam, że w każdym czasie Polska może i powinna tworzyć swoją silną pozycję. Dziś trzeba poszukiwać sposobów budowania siły inaczej niż to było w czasach Kazimierza Wielkiego. Jednak wtedy i teraz o to samo chodzi – o siłę państwa polskiego.

Jak dowiódł przebieg II wojny światowej, Polski nie stać na neutralność, bowiem jej potencjał nie był i nadal nie jest na tyle wielki, aby sprostać zagrożeniom. Przed 1939 rokiem Polska, znajdując się między Niemcami Hitlera a Rosją Stalina, starała się realizować tak zwaną politykę równowagi. Nie chciała opierać się na jednym z sąsiadów w obawie, że wówczas ściągnie na siebie uderzenie drugiego. Rząd w Warszawie odrzucił propozycję Hitlera wzięcia udziału w agresji na ZSRR i nie godził się, aby Sowiety wsparły Polskę w razie konfliktu z Niemcami. Polska obawiała się, że w sojuszu z Hitlerem straci swoje Ziemie Zachodnie i będzie satelitą Niemiec, a w sojuszu z Sowietami straci Kresy Wschodnie i zostanie republiką sowiecką. W efekcie we wrześniu 1939 roku doświadczyła napaści wojsk Hitlera i Stalina, którzy porozumieli się w tajnym pakcie Ribbentrop–Mołotow. Wtedy też sojusze Polski zawarte z Francją i Anglią okazały się nieskuteczne. To negatywne doświadczenie z września 1939 roku pogłębiło jeszcze zdradzieckie zachowanie Anglii i USA w Teheranie i Jałcie, gdzie sojusznicy Polski oddali ją pod panowanie Sowietów.

Dlaczego mimo to uważam, że sojusz z Zachodem jest dla współczesnej Polski potrzebny? NATO okazało się sprawnym i wiarygodnym sojuszem w okresie zimnej wojny. Jest więc czymś zdecydowanie skuteczniejszym niż nasze sojusze z Anglią i Francją w 1939 roku.

Jednak przyszłość NATO i jego wiarygodność obronna stanowią obecnie przedmiot obaw. Wydaje się słuszne, że po rozwiązaniu Układu Warszawskiego NATO wyszło poza swoje granice i podjęło się misji stabilizacyjnych – zapobiegających konfliktom w świecie. To inna rola niż rozjemcza i pokojowa sił ONZ. Podstawą są działania zbrojne. Problemem staje się, czy wszyscy członkowie NATO tak samo postrzegają misję NATO w świecie? I czy będą chcieli uczestniczyć w tych operacjach? Być może kryterium prawdy dla sojuszu będzie Afganistan. Jeśli siłom NATO uda się opanować tam sytuację i powstanie stabilne państwo afgańskie, zdolne własnymi siłami zapewnić wewnętrzny pokój, to NATO jako formuła działania się obroni. Jeśli nie, to sens istnienia NATO stanie pod znakiem zapytania. Wówczas także bezpieczeństwo Polski może ulec zachwianiu.

Rosyjskie plany odbudowy imperium, czego obecna władza w Moskwie specjalnie nie ukrywa, i wyraźne sympatie niemieckie, jeśli idzie o współpracę z Rosjanami, mogą znowu wepchnąć Polskę w trudne położenie. Stąd udział Polski w działaniach NATO, też poza Europą, ma znaczenie. Także bliska współpraca sojusznicza ze Stanami Zjednoczonymi, które chyba jako jedyne mocarstwo zdają sobie sprawę, jakie procesy polityczne mogą zagrozić obecnemu w marę stabilnemu porządkowi światowemu.

No i sprawa ewentualnych „europejskich sił zbrojnych”. To kwestia odnosząca się do naszej koncepcji polityki wojskowej w układach sojuszniczych. Jak wspomniałem wyżej, przyszłość NATO rysuje się niezbyt jasno. A sojusz północnoatlantycki opiera się głównie na sile militarnej USA. Jeśli NATO ulegnie falsyfikacji jako skuteczny sojusz i rozpadnie się, to Amerykanie wycofają się z Europy. W tej sytuacji Unia Europejska i europejskie siły zbrojne, z zachowaniem suwerenności w dowodzeniu i dysponowaniu wojskiem (co udaje się w NATO), byłyby dla Polski innym wsparciem bezpieczeństwa.

Można by zresztą już dziś, obok NATO, zacząć etapami budować wojskową współpracę w tej dziedzinie, na przykład z armiami państw bałtyckich. Nic nie stoi na przeszkodzie, by stworzyć wspólne regionalne dowództwo i wspólny plan obrony regionu. Można razem ćwiczyć wojska oraz kształcić oficerów. Lotnictwo polskie mogłoby na stałe objąć osłonę powietrzną regionu, natomiast polska marynarka wojenna ochronę morską. Kolejnym etapem mogłoby być pójście dalej w kierunku północnym – Finlandia, Szwecja, Norwegia lub południowym – Słowacja, Rumunia, Węgry. Może w obu jednocześnie? Ważną kwestią staje się współpraca wojskowa z Ukrainą i problemem bardziej politycznym niż wojskowym jest Białoruś.

Tworząc wschodnioeuropejski segment wojskowy, można by przećwiczyć pewne rozwiązania i zaproponować je dla całej UE. To mogłaby być taka polska „specjalizacja” i wkład do obronnej polityki unijnej. W każdym razie polski resort obrony mógłby już dziś etapami budować europejskie siły zbrojne w naszym regionie. Z tej pozycji moglibyśmy stać się ponadto partnerem na przykład Francji, Niemiec i w konsekwencji stworzyć coś sensownego militarnie, co miałoby istotne znaczenie dla bezpieczeństwa narodowego Polski i regionu.

Traktujmy nasze obecne położenie jako szansę bezpieczeństwa, a nie drogę ku katastrofie.

25 lutego 2008

„Działo Szeremietiewa”

Dziennik „Rzeczpospolita” poinformował, że Wojsko Polskie zamówiło 48 armatohaubic Krab. Wygląda więc, że Huta Stalowa Wola będzie miała co robić przez najbliższe lata. Powstaje jednak pytanie, skoro przetarg na armatohaubice 155 mm zakończył się w lipcu 1999 roku, a prototyp działa przeszedł pomyślnie próby w końcu listopada 2001 roku, to dlaczego dopiero teraz, po upływie siedmiu lat, do HSW trafia zamówienie?

Krab miał pecha, bowiem został ochrzczony mianem „działo Szeremietiewa” z racji tego, że pod moim kierownictwem został przeprowadzony przetarg i byłem zwolennikiem realizacji programu wyposażenia Wojska Polskiego w artylerię samobieżną 155 mm. Kiedy pojawiła się ta informacja, że wojsko wreszcie zamówiło 48 Krabów, „Rzeczpospolita” napisała: „Samobieżna armatohaubica Krab, zwana lekceważąco armatą Szeremietiewa i przez to wyklęta, trafi do armii” (26.09.2006). Gazeta „taktownie” nie wspomniała, że to dzięki niej do haubicy przylgnęła ta lekceważąca nazwa. To za sprawą tej gazety w lipcu 2001 roku można było przeczytać, że mój współpracownik domagał się 100 tys. dolarów łapówki od firmy południowoafrykańskiej, oferenta armatohaubic. Nie było ważne, że ta firma nie brała udziału w tym akurat przetargu na armatohaubicę i do dziś nie jest ważne, że sąd uniewinnił pomówionego przez gazetę. „Rzeczpospolita” podawała nieprawdziwie: „Przetarg na zakup haubicy dla polskich sił zbrojnych był zaskoczeniem dla producentów. Przed czterema laty MON ogłosił przetarg, mimo że nie był on przewidziany we wcześniejszych planach inwestycyjnych”. Publikowała też wypowiedzi posłów kwestionujących program modernizacji artylerii. Kropkę nad i postawił wpływowy tygodnik „Wprost”. Opisał Kraba jako przykład marnotrawienia pieniędzy podatników. Oczywiście mnie wskazywano jako winnego. Wysłałem sprostowanie. Wydrukowano kilka pierwszych zdań, tak aby teza o marnotrawstwie, sformułowana przez autorów „Wprost”, się obroniła. Oto mój tekst:

Piaseczno, 22 czerwca 2002

Pan Marek Król
Tygodnik „Wprost”

Szanowny Panie Redaktorze,

Mam prawo sądzić, że autorzy artykułu Armia marnotrawców („Wprost” nr 1021) wprowadzają czytelników w błąd.

Posłużę się jednym przykładem odnoszącym się do opisanej w artykule samobieżnej armatohaubicy 155 mm. Otóż projekt ten nie powstał w wyniku „widzimisię” generałów czy „nacisku Szeremietiewa”. Był w programie modernizacji Sił Zbrojnych RP „Armia 2012” przyjętym przez rząd premiera Włodzimierza Cimoszewicza (SLD–PSL). Następnie został umieszczony wśród zobowiązań natowskich zaakceptowanych przez rząd premiera Jerzego Buzka (AWS–UW). Przypominam: wstępując do NATO, Polska zobowiązała się do unowocześnienia całej armii. Wśród różnych typów nowego uzbrojenia mamy zakupić nie tylko nowy samolot wielozadaniowy czy transporter opancerzony, ale także przyjęte w armiach NATO jako standardowe uzbrojenie samobieżne armatohaubice 155 mm (cel EL0905).

Współczesna samobieżna armatohaubica jest wysoce mobilnym środkiem ogniowym do precyzyjnego niszczenia celów (tak zwana amunicja inteligentna) na dużych odległościach – do i ponad 40 km. Może więc wystrzeliwać pociski kasetowe zawierające „podpociski” typu SMART i nimi niszczyć czołgi i wozy opancerzone (pociski „wystrzel–zapomnij”), może także specjalnymi pociskami minować rejony zagrożone atakiem wojsk przeciwnika. Ta artyleria może wykonywać zadania, które do niedawna realizowano za pomocą rakiet taktycznych ziemia–ziemia. Obecnie niszczenie celów pociskami artyleryjskimi precyzyjnego rażenia jest bardzo skuteczne, a „inteligentny” pocisk artyleryjski dużo tańszy od rakiety. W porównaniu do wyrzutni pocisków rakietowych działa samobieżne są też dla wroga trudniejsze do zlokalizowania i zniszczenia. I nie jest naganne czy dziwaczne – jak zdają się sądzić autorzy artykułu – używanie samolotów bezzałogowych do rozpoznania i kierowania ogniem armatohaubic. Warunkuje to skuteczność ognia i precyzję uderzeń. Reasumując, taka nowoczesna artyleria jest niezbędna w działaniach bojowych dywizji i brygad zarówno w obronie, jak i w ataku.

W ramach przyjętego przez MON programu zamierzano stworzyć nie tylko prototyp działa, ale tak zwany moduł dywizjonowy obejmujący początkowo sześć, a ostatecznie dwa działa i osiem innych pojazdów (dowodzenie, kierowanie ogniem, logistyka). W pierwszej wersji (6 dział) koszt całego programu planowaliśmy na około 200 mln zł, w tym 86 mln zł na zakup od Brytyjczyków sześciu wież armatnich z działami i licencji – ze względu na ograniczenia finansowe kupiono dwie wieże i odpowiednio mniej zapłacono Brytyjczykom. Na budowę, o ile pamiętam, dwu prototypów armatohaubicy Krab, a nie jednego, wydano ogółem 72 mln zł – te środki w większości trafiły do polskich zakładów. Twierdzenie, że jeden prototyp Kraba kosztował 300 mln zł, jest nieprawdziwe. Takiej kwoty nie planowano i nigdy jej nie wydano.

Istotnym elementem kontraktu zawieranego przez Hutę Stalowa Wola (wykonawcę programu) z brytyjską firmą Vickers Shipbuilding & Engineering Limited były aspekty handlowe. W ramach umowy z Brytyjczykami uzgodniono, że strona polska (HSW) będzie na zasadzie wyłączności produkować wieże na potrzeby armii brytyjskiej – firma brytyjska zobowiązała się do przekazania polskiej hucie bezpłatnie (za symbolicznego funta) maszyn i osprzętu do produkcji wież. Obok tego obie firmy (polska i brytyjska) mają podjąć wspólne działania marketingowe promujące polską armatohaubicę na rynkach zagranicznych. Już dziś zainteresowanie Krabem wyrażają kraje posiadające na uzbrojeniu sprzęt poradziecki, na przykład Indie. Biorąc pod uwagę nowoczesność polskiego działa, jego parametry i stosunkowo niską cenę, pojawiają się inni, między innymi Szwedzi i Norwegowie.

W artykule „Wprost” armatohaubicę Krab nazwano „angielską”, wspominając jako swoiste przeciwieństwo przedwojenny polski czołg 7TP, wzorowany, nomen omen, na brytyjskim czołgu Vickers. Jeżeli jednak porównamy wkład polskich konstruktorów, to okaże się, że armatohaubica Krab jest znacznie bardziej „polska” niż dawny czołg 7TP. Podkreślam, że prototyp Kraba jest polską konstrukcją zrealizowaną przez HSW i OBRUM w Gliwicach. Zakupiona od Brytyjczyków wieża została spolonizowana, a polska konstrukcja ma znacznie lepsze parametry techniczno-taktyczne w porównaniu do swego brytyjskiego odpowiednika. (Na ten temat polecam kompetentny tekst Andrzeja Kińskiego Debiut Kraba w miesięczniku „Nowa Technika Wojskowa” z lipca 2001 roku).

Ponadto czytelnik artykułu nie dowiedział się, że opóźnienia w realizacji programów i rezygnacje z planowanych przedsięwzięć zależą od środków budżetowych.

Praktyka jest następująca: dowództwa wojskowe opracowują potrzeby w zakresie uzbrojenia, a MON ustala, jakie środki i w jakim czasie można będzie wydać na nowy sprzęt. Planowanie nakładów odbywa się w oparciu o kilkuletnią prognozę dochodów i wydatków państwa przedstawianą przez Ministerstwo Finansów. Ta prognoza powinna być zrealizowana w kolejnych budżetach. W MON przetarg czy program rusza, gdy Sejm RP uchwali budżet zawierający zaplanowane środki. Jednak w przypadku działań kilkuletnich zazwyczaj już w następnym roku realizacji programu okazuje się, iż rzeczywistość budżetowa nie potwierdza założeń prognozy – pieniędzy jest mniej, nigdy więcej. MON musi więc ciąć zaplanowane wydatki. Dlatego rezygnacje z planowanych wcześniej przedsięwzięć i opóźnienia w realizacji programów w niewielkim stopniu zależą od dowódców wojskowych, a tym bardziej od związanych z wojskiem ośrodków naukowo-badawczych i przemysłu.

Nie tak dawno trafiłem na książkę byłego doradcy ministra Onyszkiewicza. Jej autor twierdzi, że szef MON sprytnie podkoloryzował dane obrazujące stan polskiej armii i dzięki temu Polska weszła do NATO. Doradca ministra przesadził. NATO dobrze znało stan naszego wojska. Gdyby rzeczywiście MON chciał oszukiwać, to nie wyszłoby na zdrowie staraniom Polski o członkostwo w sojuszu. Kłamczuchów tam by raczej nie przyjęto. Wspominając o tym, nie namawiam nikogo do pisania kłamstw przy przedstawianiu stanu naszej obronności. Jeżeli jednak nie powinniśmy poprawiać rzeczywistości, to także nie musimy wszystkiego widzieć w czarnych barwach. Wystarczy zachować obiektywizm.

Przedstawiony w artykule problem modernizacji armii polskiej warto rozpatrzyć, opierając się na rzetelnej analizie faktów, odrzucając zmyślenia, plotki i powierzchowne opinie. Autorzy artykułu nie potrafili dotrzeć do dostępnych przecież danych. I nie chodzi tu tylko o wiarygodność ocen i wyciągniętych wniosków. Biorąc pod uwagę opiniotwórczą rolę mediów, taki tekst może mieć negatywny wpływ na poglądy osób decydujących o nakładach na modernizację armii. Może być swoistym uzasadnieniem dalszego ograniczania tych nakładów, bo czyż warto dawać pieniądze „marnotrawcom”?

Romuald Szeremietiew
Dr hab. nauk wojskowych

Kiedy MON zrezygnował z „działa Szeremietiewa”, traciłem nadzieję, że coś z tego będzie. Jednak doświadczenia wojenne ostatnich lat dowodzące przydatności artylerii takiej jak polski Krab sprawiły, że wraca mi nadzieja. Może więc Kraby trafią do polskiej armii i może będzie podobnie także z innymi moimi zamiarami w dziedzinie modernizacji sił zbrojnych i w obronności RP. Może?

27 lutego 2008

Bałkański KOCIOŁ czy tylko kociołek?

Dziewięćdziesiąt cztery lata temu było tak: Zabójstwo austriackiego arcyksięcia Franciszka Ferdynanda w Sarajewie 28 czerwca 1914 roku przez Serba Gawriło Principa stało się pretekstem dla Austro-Węgier do wypowiedzenia wojny Serbii. Wywołało to łańcuch kolejnych wydarzeń – mobilizacja oddziałów rosyjskich w celu obrony i wsparcia Serbii, następnie wypowiedzenie wojny Rosji przez Niemcy, Niemcom przez Wielką Brytanię i Francję – które doprowadziły do wybuchu I wojny światowej. Armia Serbii odnosiła wiele znaczących sukcesów, ale została ostatecznie rozbita przez połączone wojska Niemiec, Austro-Węgier i Bułgarii. W I wojnie światowej Serbia poniosła ogromne straty – zginęło około 1,264 mln osób – 28 procent ówczesnej serbskiej populacji, 58 procent wszystkich zamieszkujących ten kraj mężczyzn.

Po upadku komunizmu na Bałkanach Jugosławia rozpadła się na liczne państwa narodowe. Był to proces bolesny, toczyły się krwawe walki, interweniowały siły NATO (bombardowania Serbii). W końcu wydawało się, że udało się wygasić kipiący bałkański kocioł. I oto Albańczycy zamieszkujący serbską prowincję Kosowo ogłosili niepodległość. Pod bałkańskim kotłem pojawił się płomień.

Polska, a przed nią kilkanaście innych państw, wśród nich USA, Niemcy, Francja, uznała niepodległe muzułmańskie państwo Kosowo. Rosja popiera chrześcijańskich Serbów w opozycji do tego, co robią USA, Niemcy i… Polska?

Pojawia się pytanie, czy państwa uznające Kosowo postępują słusznie i czy Polska, jedno z nich, zachowuje się zgodnie z naszym interesem narodowym? Prof. Adam Rotfeld, były szef MSZ, dziś doradzający ministrowi Sikorskiemu, mówi w wywiadzie, że w sprawie Kosowa „jak się zachowamy, nie odgrywa aż tak istotnej roli, by miało znaczący wpływ na rozwój wypadków w tamtym regionie. Gdyby Polska wstrzymywała się z uznaniem Kosowa, to myślę, że – poza nami – nikt w świecie by tego nie odnotował”. Czyli nasze stanowisko nie ma większego znaczenia. Czy uznalibyśmy, tak jak Amerykanie czy Niemcy, lub nie uznali, jak na przykład Hiszpanie, to jest, że tak powiemy z niemiecka gantze gall. Wydaje się jednak, że pan profesor raczy się mylić. Sam zresztą sobie zaprzecza, bowiem w końcowej części wywiadu powiada tak: „Wielu Polaków nie zdaje sobie sprawy, że elity serbskie wobec naszego kraju mają niezwykle pozytywne nastawienie. Jesteśmy dla nich reprezentantem kraju słowiańskiego, do którego odczuwają spontaniczną sympatię, choćby dlatego, że wielu czołowych intelektualistów serbskich studiowało w naszym kraju. Gdy byłem szefem MSZ, pojechałem do Serbii i Kosowa, by dać Serbom wyraźny sygnał, że Polska traktuje ich jak pełnoprawnego partnera. Wtedy odniosłem wrażenie, że oni wyczekiwali takiej wizyty jak kania dżdżu”. Czyli stanowisko Polski nie jest obojętne chociażby dla samych Serbów. Co jednak Polska powinna była zrobić?

Ogłoszenie niepodległości przez Kosowo niewątpliwie może zainicjować nowy poważny konflikt na Bałkanach. To zaś oznacza konieczność angażowania się w jego uspokojenie Unii Europejskiej, a być może także NATO. Polska jest członkiem obu tych wspólnot. Powinna była więc, skoro inni tego nie dostrzegli, zainicjować proces uzgodnienia wspólnego stanowiska zarówno UE, jak i NATO w kwestii niepodległości Kosowa. Wypracowanie takiego stanowiska dałoby czas na ustalenie rozwiązań pokojowych, potrzebny plan działań i nie wpychałoby Serbii w ręce Putina. W takiej sytuacji wyjazd delegacji polskiego MSZ do Belgradu i podjęcie z tej pozycji rozmów z władzami Serbii mogłoby być bardzo konstruktywne. W obecnej sytuacji, gdy Polska już uznała Kosowo, zda się to psu na budę.

Wydaje się, że polski rząd, zamiast wykorzystać przyjazne nastawienie Serbów do Polaków i uczestniczyć w konstruktywnym rozwiązywaniu problemu, swoją decyzją w sprawie Kosowa dorzucił jeszcze jedną gałązkę do ognia płonącego już pod bałkańskim kociołkiem. A jeśli się mylę i to jest KOCIOŁ, a nie kociołek?

Czy teraz w odwecie za Serbię Rosja zerwie kontrakt z Niemcami na budowę rury gazowej w Bałtyku, a Niemcy na złość Rosjanom uznają niepodległość muzułmańskiej Czeczenii?

3 kwietnia 2008

Nonszalancja ministra obrony

Obejrzałem w TVP3 konferencję prasową szefa MON. Minister Bogdan Klich powiedział dziennikarzom: „Tragedia pod Mirosławcem pokazała dużą skalę nonszalancji w polskich Siłach Powietrznych”.

Dość szczegółowo omówiono przebieg lotu, przedstawiono przyczyny katastrofy i ukazano czarny obraz polskiego lotnictwa wojskowego. Dowiedzieliśmy się, że zawinili piloci, niedouczeni w lataniu na tym typie samolotu, zawinili kontrolerzy lotu, rozmawiający z pilotami niczym gęś z prosięciem – oni podawali dane w metrach i kilometrach, a piloci myśleli, że to są stopy i mile. Zawinili organizatorzy lotu i Centrum Operacji Powietrznych. Czyli generalnie syf i kilka metrów mułu. Przekonanie byłego ministra obrony narodowej Bronisława Komorowskiego, że polski lotnik potrafi latać na drzwiach od stodoły, nie sprawdziło się. Według Klicha „drzwi” spadły na ziemię.

Nie o tym jednak warto mówić. Informacje podane przez ministra Klicha należą do tak zwanych wrażliwych. Przedstawiają istotne ułomności w funkcjonowaniu sił powietrznych RP. Generalnie wykazują niesprawność szkolenia i kontroli lotów oraz bałagan w strukturze dowódczej. To cenna informacja dla wywiadów państw nam wrogich i osłabiająca pozycję Polski w relacjach sojuszniczych. To chyba oczywiste.

Wiem, że w Polsce obowiązuje fałszywie pojmowany przymus tak zwanej przejrzystości (transparentności) i dziennikarze staną na głowie, by każdą tajemnicę wydrzeć. To jednak nie oznacza, że wojsko musi temu ulegać i nie powinno chronić tajemnic. Nie chodzi o zamiatanie pod dywan sprawy, tylko o sposób jej załatwienia bez ujawniania innym naszych słabości. Katastrofa samolotu powinna być dokładnie zbadana, wyciągnięte stosowne wnioski, winni ukarani, ale CO i JAK powinni wiedzieć nieliczni, tylko ci, którzy odpowiadają za stan obronności Polski. Nie powinni tego wiedzieć na pewno ci, którzy zagranicą zajmują się zawodowo oceną stanu polskiego wojska.

Minister Klich, zarzucając lotnikom nonszalancję, sam nonszalancko postąpił, ujawniając wyniki pracy komisji badającej katastrofę samolotu CASA.

13 kwietnia 2008

Brak amunicji

Trzynastego kwietnia 1943 roku Niemcy ogłosiły światu o odkrytych pod Smoleńskiem masowych grobach polskich oficerów. Dziś obchodzimy dzień pamięci o ofiarach tej zbrodni. Mam własne doświadczenie w tej mierze. Przed laty, 8 października 1982 roku, sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w składzie trzech sędziów, wysokich oficerów LWP, skazał mnie na pięć lat więzienia. Wśród moich przestępstw było też „szkalowanie” ZSRR i podważanie sojuszu z Sowietami, bowiem głosiłem, że zbrodni w Katyniu dokonało NKWD. Sąd, skazując mnie, oparł się na „ekspertyzie” płk. Juliana Sokoła, „pracownika naukowego” Wojskowej Akademii Politycznej im. Feliksa Dzierżyńskiego, który oczywiście stwierdził, że to Niemcy wymordowali polskich oficerów.

Jak wiadomo, strona rosyjska nie uznaje zbrodni katyńskiej za ludobójstwo. Stwierdziła też, że zbrodnia się przedawniła i nie chciała ścigać żyjących jeszcze oprawców. Utajniła materiały śledztwa. I nawet trudno się temu dziwić. Skoro obecna Federacja Rosyjska uznaje się za prawnego kontynuatora Związku Sowieckiego, to zapewne uważa za konieczne bronić przed odpowiedzialnością karną funkcjonariuszy ZSRR, którzy mordując Polaków w Katyniu i tylu innych miejscach na „nieludzkiej ziemi”, wykonywali rozkazy władz państwowych ZSRR.

Czy ta postawa Kremla w sprawie zbrodni katyńskiej powinna być przez Polskę zaakceptowana w imię poprawy relacji polsko-rosyjskich?

Dwa lub trzy tygodnie temu, oglądając program jednej ze stacji komercyjnych, natknąłem się na rozmowę z dziennikarzem, który pracuje na zlecenie tej stacji w Moskwie. Opowiadał, jak to jego ekipa nie zauważyła, że kamerzysta, filmując fragment ulicy, kadrem objął jakiś budynek wojskowy, na którym była tabliczka zakazująca fotografowania. Zostali natychmiast zatrzymani przez rosyjskich żołnierzy i doprowadzeni przed oblicze jakiegoś wyższego oficera. Ten zapytał, kim są filmujący, a gdy usłyszał, że z Polski, powiedział: A Paliaki, tak wsiech rastrielat’. Prowadzący program z nadzieją w głosie zaczął dopytywać, czy to był żart. A gdy usłyszał, że to był żart, radośnie obwieścił: „A więc nie jest źle. To dobrze rokuje na przyszłość w stosunkach z Rosją”.

W czasie wojny domowej w pewnym mieście na Syberii miejscowa czerezwyczajka aresztowała wielu ludzi. Po kilku dniach wszystkich zwolniono do domów. Kiedy więc po pewnym czasie zostali znów wezwani, nikt się nie ukrywał, wszyscy stawili się przed oblicza komisarzy, wierząc, że chodzi o wyjaśnienie jakichś nieporozumień. I wszyscy zostali rozstrzelani. Dlaczego nie rozstrzelano ich wcześniej? Bowiem oprawcy czekali na dostawę amunicji.

Nie wiem dlaczego, ale właśnie dziś, gdy oglądałem uroczystości katyńskie, przypomniał mi się „żart” rosyjskiego komandira i ta opowieść o braku amunicji z początków istnienia ZSRR. W Katyniu amunicja była na czas, a rozkaz rastrielat’ nie był żartem.

1 maja 2008

To ci sukces

W mediach pojawiła się wiadomość, że kolejny tak zwany szczyt NATO odbędzie się w marcu 2009 roku w Polsce. Minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski skomentował to w ten sposób: „W dziesiątym roku naszej obecności w sojuszu przestajemy być tak zwanym nowym członkiem”. Opinię szefa MSZ wzmocnił minister obrony Bogdan Klich: „Jestem przekonany, że to nie tylko świadectwo naszej pozycji w sojuszu północnoatlantyckim, ale też szansa, że w kolejnych miesiącach i latach ta pozycja będzie rosła. Jednym z wymiarów tej pozycji jest dostrzeganie przez naszych sojuszników naszej rosnącej roli w Afganistanie”.

Rzeczywiście, szczyty NATO to ważne wydarzenia w sojuszu. W ramach NATO odbywają się wprawdzie także regularne spotkania na niższym szczeblu. Dwa razy w roku Rada Północnoatlantycka (NAC) spotyka się na szczeblu ministrów spraw zagranicznych oraz na szczeblu ministrów obrony. Jednak tylko podczas szczytów sojuszu NAC obraduje na szczeblu najwyższym – głów państw i szefów ich rządów. Są one okazją dla przywódców państw członkowskich NATO do wspólnej oceny działania struktur sojuszu i określenia strategicznych kierunków jego rozwoju. Na szczytach NATO wprowadza się nowe kierunki polityki sojuszu, zaprasza nowych członków, wprowadza nowe inicjatywy i prowadzi kluczowe rozmowy z państwami spoza sojuszu. I warto podkreślić, że nie są to spotkania regularne, w stale wyznaczonych terminach, lecz uzależnione od politycznych ustaleń i potrzeb.

Skoro więc najbliższy szczyt odbędzie się w Polsce, to czy ministrowie spraw zagranicznych i obrony mają powód do dumy i czy mają rację? Z ich słów wynika, że organizacja tej konferencji w Polsce oznacza, że nasz kraj znalazł się w grupie ważnych i „starych” członków NATO. Jak można więc wywnioskować, w przeciwieństwie do tych niedawno przyjętych i zapewne mniej ważnych.

Pakt Północnoatlantycki, sojusz polityczno-wojskowy państw Europy Zachodniej, USA i Kanady został powołany do istnienia w Waszyngtonie 4 kwietnia 1949 roku na podstawie uchwalonej przez Senat USA w 1948 roku rezolucji, która wzywała do tworzenia bloków militarnych w celu zapobiegania sowieckiemu zagrożeniu. Układ podpisało wówczas dwanaście państw: Belgia, Dania, Francja, Holandia, Islandia, Luksemburg, Norwegia, Portugalia, Wielka Brytania, Włochy, a także Kanada i USA. Następnie do sojuszu przyjęto Grecję i Turcję (1952), Niemcy – RFN (1955) i jako ostatnią Hiszpanię (1982). Ta grupa państw członkowskich była określana jako tak zwani starzy członkowie NATO.

Grupę nowych członków otwierały Czechy, Węgry i Polska, przyjęte w 1999 roku po rozszerzeniu NATO, co było możliwe w następstwie upadku komunizmu. Ten proces przyjmowania nowych członków trwał. Kolejnymi stały się Litwa, Łotwa, Estonia, Słowacja, Słowenia, Rumunia i Bułgaria (2004).

W okresie istnienia NATO odbyły się 22 spotkania (szczyty) przywódców państw członkowskich sojuszu. Od 1999 roku, czyli od momentu przyjęcia Polski do NATO, odbyły się spotkania: w Waszyngtonie (USA) – kwiecień 1999, Brukseli (Kwatera Główna NATO) – czerwiec 2001, Rzymie (Włochy) – maj 2002, Pradze (Czechy) – listopad 2002, Istambule (Turcja) – czerwiec 2004, Rydze (Łotwa) – listopad 2006 i w Bukareszcie (Rumunia) – kwiecień 2008.

Odwołując się więc do krzepiących słów obu ministrów, trzeba by przyjąć, że do grona „starych” członków przed Polską władze NATO zaliczyły Czechy, Łotwę i Rumunię i że mają one w sojuszu co najmniej tak samo mocną pozycję, chociaż ich zaangażowanie na przykład w działaniach afgańskich jest nieporównywalnie mniejsze od polskich, a nawet żadne.

15 maja 2008

Rozwiązywanie armii

Dowódca elitarnej 6 brygady desantowo-szturmowej gen. Jerzy Wójcik został zdjęty ze stanowiska przez ministra obrony. Generał, broniąc dobrego imienia swoich żołnierzy, przypomniał, że wojsko musi wykonywać rozkazy. I skonstatował – skoro ktoś tego nie rozumie, to może należy rozwiązać armię.

W demokratycznym państwie żołnierze nie mają prawa krytykować zwierzchników. Nie mogą strajkować. Armia jest poddana tak zwanej cywilnej kontroli, co oznacza, że nad dowódcami wojskowymi jest zawsze cywil na stanowisku ministra obrony – polityk wskazany przez stronnictwo wygrywające wybory. Od polityki więc zależy stan armii, a od kwalifikacji i zdolności ministra cywila jest uzależnione funkcjonowanie sił zbrojnych państwa.

Marszałek Józef Piłsudski podkreślał, że sprawą najważniejszą w wojsku jest jego morale, czyli duch bojowy, wola walki, gotowość wypełniania rozkazów, znoszenia trudów i niebezpieczeństw oraz odporność psychiczna żołnierzy. Także cesarz Napoleon mawiał, że moralna siła wojska na wojnie jest trzy razy ważniejsza od jego uzbrojenia. Mamy sporo przykładów, gdy żołnierze dobrze uzbrojeni, ale o słabym morale, przegrywali w starciach z zdeterminowanymi partyzantami. A więc osłabianie morale armii godzi w interes narodowy, skoro wojsko przestaje być skuteczne w gwarantowaniu państwu bezpieczeństwa.

Dziś ogniska zapalne konfliktów nawet o tysiące kilometrów od Polski mogą powodować realne zagrożenie dla bezpieczeństwa kraju. Mogliśmy się o tym przekonać, chociażby obserwując na ekranach telewizorów we wrześniu 2001 roku rozpadające się wieżowce WTC w Nowym Jorku. Konieczne więc jest podejmowanie działań wygaszających konflikty. Takie działania, określane jako „wymuszanie pokoju”, podejmuje NATO. Jedną z takich akcji są operacje wojskowe sojuszu na terytorium Afganistanu.

Wojsko Polskie uczestniczy w tej akcji. Tymczasem dowódca wojsk lądowych gen. Waldemar Skrzypczak mówi: „Mamy kłopot ze skompletowaniem kontyngentów na kolejne zmiany do Afganistanu. Zamiast zwartych oddziałów będziemy wysyłać zbieraninę ludzi z całej Polski”. A żołnierze, także zawodowi, muszą wyrazić zgodę na wyjazd. Cóż się stało, że nagle brakuje chętnych?

Jednym z powodów tego stanu jest postępowanie władz polskich w sprawie ostrzelania wioski afgańskiej przez naszych żołnierzy. Postawiono im zarzut popełnienia zbrodni wojennej. Żołnierze po powrocie do kraju niczym groźni bandyci zostali zatrzymani przez antyterrorystów i od miesięcy siedzą za kratami. Zanim ustalono fakty, media wskazały ich jako winnych. Okazało się też, że aresztowani żołnierze nie mogą liczyć na pomoc obrońców znających specyfikę służby wojskowej. Ministerstwo Obrony Narodowej ma wojskowych sędziów, prokuratorów, a nie ma wojskowych obrońców, adwokatów. Kiedy grupa byłych żołnierzy zawodowych zaprotestowała, wskazując, że to nie żołnierze powinni poszukiwać obrońców i im płacić, MON oświadczył, iż zwróci koszty obrony, jeśli żołnierze okażą się niewinni. Okazało się, że dla MON nie ma żadnego znaczenia fakt, iż to państwo polskie wysyłało ich na wojnę, a ministerstwo odpowiada za przygotowanie żołnierzy do tych misji. Szefostwo MON chlubi się, gdy żołnierze polscy są chwaleni przez sojuszników, i umywa ręce, gdy tym żołnierzom trzeba pomóc.

Jest jednak jeszcze inny problem. Wojsko jest jak wiadomo strukturą hierarchiczną. Na szczycie tej struktury są prezydent jako zwierzchnik sił zbrojnych i minister obrony wydający wojsku polecenia z mocą rozkazu. Zmienne koniunktury wyborcze powodują, że ministrami zostają często politycy zwalczających się obozów. A sprawę komplikuje jeszcze przypadek, gdy prezydent i minister reprezentują odmienne opcje polityczne (na przykład minister zgłasza kandydatów na generałów, a prezydent odmawia awansowania). W te tryby trafiają żołnierze. I w praktyce bywa tak, że wojskowy wykonujący dobrze polecenia ministra jest wyrzucany przez jego następcę. Widzieliśmy, jak minister Aleksander Szczygło czyścił stanowiska wojskowe po ministrze Radosławie Sikorskim. Teraz minister Bogdan Klich robi to samo z zaufanymi Szczygły. A skoro ministrowie zmieniają się często – wyjątkiem byli tacy, którzy sprawowali urząd pełną kadencję – to dochodzi do zjawisk szkodzących wojsku.

Przy zmianie ministra obrony narodowej uaktywniają się różnego rodzaju karierowicze, jak powiadają wojskowi „włazid…py”, starający się zaskarbić łaski nowego szefa. A często tracą stanowiska ludzie kompetentni, ale mało układni i „skażeni” zaufaniem czy tylko uznaniem poprzedniego szefa resortu.

Wojsko potrzebuje nie tylko cywilnej kontroli. Ponad wszystko potrzebuje ono stabilizacji, także na najwyższym ministerialnym szczeblu. (Wprowadzono tak zwaną kadencyjność, trwającą trzy lata, na wybranych najwyższych stanowiskach dowódczych w wojsku, może taką samą kadencyjność należałoby zapewnić ich cywilnemu szefowi). Wojsko potrzebuje pewności, że żołnierz służący Polsce ma zapewnioną opiekę i ochronę państwa.

Polskie siły zbrojne mają nie tylko sporo starego uzbrojenia. Mają coś znacznie gorszego. Trwa niewidoczny dla osób postronnych proces rujnowania morale polskiej armii. Generał Wójcik nie ma racji w jednym: rozwiązywania armii nie trzeba zarządzać, ono zdaje się już jest realizowane.

23 czerwca 2008

MON „dwugłowy”

Żołnierze twierdzą, że podstawowym ich prawem jest być dobrze dowodzonymi. To powiedzenie nieźle oddaje uwarunkowania służby żołnierskiej. Wojsko jest hierarchiczne. Są w nim kolejne szczeble dowodzenia. Na każdym szczeblu jest dowódca, a więc przełożony, który ma ogromną władzę nad żołnierzami. Dowódca ma bowiem prawo wydawania rozkazów, a więc takich poleceń służbowych, które w warunkach wojennych muszą być wykonane pod rygorem kary śmierci. A skoro wojsko szkoli się i przygotowuje do wojny, to również w czasach pokojowych wymogi dyscypliny wojskowej są surowe. W strukturach państwa wojsko powinno być zdyscyplinowane, rygorystycznie wykonujące rozkazy przełożonych. Kiedy więc oceniamy stan armii, to dostrzeżemy, jak wiele zależy od jakości dowódców. Jeśli wojskiem będzie dowodził ktoś marny pod względem charakteru i kompetencji, to i wojsko będzie marne. Słusznie powiada się, że „na wojnie prędzej zwycięży armia zajęcy dowodzona przez lwa niż armia lwów dowodzona przez zająca”.

Kiedy powyższe odniesiemy do Wojska Polskiego i tego, co wojskowych spotyka, można chyba zaryzykować twierdzenie, że jak dotąd polscy żołnierze chyba nie zaznali lwich rządów. Były na czele Wojska Polskiego najczęściej inne, od lwa dużo mniejsze „zwierzątka”.

Aby jednak sprawa była jasna, podkreślę, że kiedy wspominam o dowodzeniu wojskiem w skali sił zbrojnych, nie mam na myśli dowódców wojskowych. W okresie pokojowym nad dowódcami wszystkich szczebli, z szefem Sztabu Generalnego WP włącznie, Konstytucja RP ustanowiła ministra cywila. Ma on prawo wydawania wojsku decyzji z mocą rozkazu. Wprawdzie nad ministrem i wojskiem jest zwierzchnik sił zbrojnych, prezydent RP, ale nie ma on takiej władzy decyzyjnej w wojsku jak minister.

Liderzy partyjnych obozów wygrywających kolejne wybory parlamentarne nie dostrzegają tej wyjątkowej pozycji i roli szefa resortu obrony. Dla nich szef MON jest jeszcze jednym członkiem rządu, tak jak każdy inny minister. Pewnie dlatego sądzi się, że kandydat na szefa MON nie musi mieć specjalnej wiedzy i kompetencji, by kierować armią. Nie tak dawno poseł Zdrojewski zapewniał, że może być równie dobrze ministrem kultury i ministrem obrony. Jeden z polityków, który zresztą przez dłuższy czas był ministrem obrony, ogłosił, że nigdy w wojsku nie służył i dlatego jest świetnym kandydatem na cywilnego szefa MON. Ministrami obrony byli więc matematyk, fizyk i nauczyciel historii, był bibliotekarz i inżynier rybołówstwa morskiego, także były działacz wysokiego szczebla w Związku Młodzieży Socjalistycznej i dla równowagi dawny aktywista pacyfistycznej organizacji Wolność i Pokój. No cóż, w końcu są jeszcze generałowie, którzy wiedzą, jak wydawać rozkazy. Wystarczy, że stosowne „kwity” przygotują cywilowi do podpisu wojskowi i MON będzie jakoś funkcjonował.

Od szefa resortu należałoby oczekiwać decyzji o charakterze strategicznym, służących realizacji wizji nowoczesnego wojska, wypadałoby więc, aby człowiek zajmujący fotel ministra obrony miał jakiś program w dziedzinie obronności. Trudno jednak tego oczekiwać, gdy minister nie ma wielkiego pojęcia o wojsku, a do tego otoczy go sfora przytakiwaczy, także mundurowych, zabiegających o własne pożytki i ulegających różnym wpływom.

Sytuację dodatkowo komplikuje ukształtowany praktyką tryb funkcjonowania ministerstwa. Minister w kierowaniu resortem musi się na kimś oprzeć. A ponieważ nie może odwołać się do własnej wiedzy, więc dobiera współpracowników, kierując się względami pozamerytorycznymi. Ot, kogoś kiedyś gdzieś poznał, ktoś wydał mu się sympatyczny, kogoś ktoś znajomy mu polecił itp. itd. W ten sposób na awanse i kariery mają wpływ znajomości z domieszką wazeliniarstwa. Pewien wysoki wojskowy urzędnik MON po wypiciu kilku kieliszków opowiadał, jaki jest jego sposób na przetrwanie: „Ja, gdy tylko zjawi się nowy minister, natychmiast wchodzę mu w du…ę. I jeszcze się na tym nie zawiodłem”.

Dodatkowe zamieszanie w wojsku powodują częste zmiany ministrów obrony – od 1989 roku, w ciągu ostatnich siedemnastu lat było siedemnastu ministrów obrony narodowej. A kiedy uświadomimy sobie, że każdy taki szef miał swoich zaufanych i znajomych, a ci znajomi swoich, to trudno oczekiwać, aby nowy minister nie dał stanowisk własnym zaufanym, odbierając je zaufanym poprzednika! I nie trzeba wielkiej wyobraźni, by pojąć, jaki to ma wpływ na politykę kadrową w MON na jego najwyższych szczeblach zarządzania.

Moje obawy co do sytuacji w MON pogłębił artykuł W rządzie zmiany czy oceny („Rzeczpospolita” 21.06.2008). Czytam: „Ciekawa sytuacja jest w resorcie obrony. W PO przyznają, że Klich sobie nie radzi. Ale to nie musi oznaczać jego wymiany. MON jest dwustronnie zabezpieczone. Doglądają go ludzie Radosława Sikorskiego (szefa MSZ) i Bronisława Komorowskiego (marszałka sejmu) – mówi polityk PO”.

To „zabezpieczenie” spowodowało, że na Klichu wymuszono, aby tak zwanego człowieka Komorowskiego mianował szefem gabinetu politycznego MON. Dziennikarze: „Jak wynika z naszych informacji, Klich nie chciał go w resorcie, ale musiał ustąpić”. Czyli obecny szef MON ma gorzej niż poprzednicy, nie może nawet dobrać swoich zaufanych. Musi oprzeć się na zaufanych Komorowskiego i Sikorskiego. Czy w tych warunkach żołnierz może być dobrze dowodzony?

5 sierpnia 2008

Zawieszony obowiązek

Minister obrony narodowej ogłosił koniec poboru do wojska. Mamy mieć armię zawodową, profesjonalną, liczącą 120 tys. żołnierzy, która będzie Polski bronić przed wszelkimi zagrożeniami. Premier, przemawiając do żołnierzy składających przysięgę na krakowskim rynku, użył wpadającego w ucho kalamburu o armii z wyboru, a nie z poboru. I w zasadzie do tego można by sprowadzić całość dyskusji o problemie armii zawodowej. Tymczasem Konstytucja RP mówi (art. 26): „Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej służą ochronie niepodległości państwa i niepodzielności jego terytorium oraz zapewnieniu bezpieczeństwa i nienaruszalności jego granic”. Minister obrony i paru pomniejszych „strategów” zapewnia nas, że Polsce nic nie grozi, bowiem Polska jest w NATO. Konstytucja nie mówi jednak, że NATO ma obowiązek zapewnić państwu polskiemu ochronę. Mają to zrobić Siły Zbrojne RP. Czy tworzona właśnie armia zawodowa sprosta temu zadaniu?

Do czego jest potrzebna armia zawodowa, można usłyszeć od zachodnich ekspertów. Otóż: „Armia zawodowa jest dostosowana do dzisiejszych wyzwań strategicznych i bojowych. W zagranicznych operacjach, których celem jest na przykład obalenie jakiegoś reżimu w Trzecim Świecie czy wytropienie terrorystów, sprawdza się dużo lepiej”. Dużo lepiej niż wojsko z poboru (brytyjski ekspert Amyas Godfrey). Jednak gdyby doszło do klasycznego konfliktu, na przykład agresji jednego z sąsiadów, wówczas armia zawodowa nie wystarczy. Mister Godfrey radzi, by w takim przypadku „zawodowcy” powstrzymywali napór wroga do czasu, aż zostaną zmobilizowane rezerwy i przerzuci się je na front.

A więc w razie zagrożenia niepodległości i granic trzeba będzie sięgnąć do poboru i wezwać pod broń obywateli, którzy nie są żołnierzami zawodowymi. W Polsce powstanie wówczas problem, skąd wziąć na wojnę żołnierzy rezerwy, jeśli wcześniej nie szkolono ludzi w posługiwaniu się bronią? A minister Klich twierdzi, że nakłady na takie szkolenie są działaniem „nieekonomicznym”: „To wielkie marnotrawienie środków, bo żołnierz przychodzi do zasadniczej służby na dziewięć miesięcy i na tak krótki czas jego służby idą wielkie środki”. Minister najwyraźniej nie wie, że w rezultacie tego „marnotrawstwa” armia otrzymuje rezerwistę, którego w czasie konfliktu wojennego będzie można powołać do wojska i wysłać na front.

W Europie są państwa posiadające armie zawodowe i takie, które preferują armie z poboru. Przy czym kryterium tego podziału nie jest zacofanie militarne danego kraju, skoro wojsko z poboru mają na przykład Austria, Norwegia, Finlandia, Turcja.

Decyzja o rezygnacji z obowiązkowej służby wojskowej powinna wynikać z oceny zarówno położenia geopolitycznego (sąsiedzi), jak i geostrategicznego (czego trzeba będzie bronić w razie wojny). Jeśli uznamy, że w przypadku naszego państwa można wykluczyć bezpośrednie zagrożenie wojenne, a jedynym wariantem użycia sił zbrojnych jest wspieranie sojuszników poza granicami kraju, to można znieść obowiązek służby wojskowej. Jeśli na granicach państwa znajdują się jakieś obszary niestabilne lub generujące zagrożenia, to armia narodowa i obowiązek służby w wojsku są bezwzględnie konieczne.

Polska nie ma takiego położenia jak Wielka Brytania, Włochy czy Hiszpania. W tej mierze bliżej nam chyba do Norwegii, Finlandii i Turcji. Nie wolno zapominać, że dziś porównywalną, a według niektórych silniejszą armią od Polski dysponuje Białoruś. I chociaż w Europie nie tylko Polacy słyszą pogróżki ze strony rosyjskich generałów, to jednak z Kaliningradu dużo bliżej do Warszawy niż do Paryża, Rzymu czy Madrytu.

W Stanach Zjednoczonych w okresie pokoju wszyscy obywatele zdolni do służby wojskowej są rejestrowani, aby w razie konieczności powołać ich do wojska, przeszkolić i wysłać na front. Tak ma też być w Polsce. Tyle że Polska to nie USA. Amerykanie mają dużą armię zawodową i krajowy komponent sił zbrojnych (Gwardia Narodowa), umożliwiający w razie konieczności masowe szkolenie rezerw. USA graniczą z Kanadą, Meksykiem i dwoma oceanami, a więc nie występuje groźba bezpośredniego ataku wojsk agresora. W przypadku Polski jest inaczej. Nie będzie dużej armii zawodowej, jest dużo gorsze położenie i w razie wojny nie będzie czasu na szkolenie rezerw. A więc czy stać Polskę na armię zawodową?

O tym, jakie znaczenie ma powszechna służba wojskowa obywateli dla bezpieczeństwa państwa, wskazuje też Konstytucja RP. Wśród obowiązków ciążących na obywatelach jest też ustanowiony powszechny obowiązek obrony („Obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny”, art. 85 p. 1). A w punkcie 2 tego artykułu dodaje: „Zakres obowiązku służby wojskowej określa ustawa”. Ten zakres znajdujemy w ustawie „O powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej”, która w artykule 1 stwierdza: „Obrona Ojczyzny jest sprawą i obowiązkiem wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej”.

Zastanawiam się, w jaki sposób MON chce wykonać obowiązek powszechnej obrony, rezygnując ze służby wojskowej obywateli. Zapewne jakimś unikiem przed kolizją z normą konstytucyjną jest przyjęta w MON formuła „zawieszenia”, a nie zniesienia poboru. Ciekawe jednak, jak zostanie nazwana nowa ustawa o służbie wojskowej, czy w artykule 1 tej nowej ustawy przeczytamy, że obrona Ojczyzny nie jest obowiązkiem każdego obywatela, a tylko tego, który zdecyduje się na zawodową służbę w wojsku? Zresztą może takiej ustawy wcale nie będzie, bowiem na stronie internetowej MON można przeczytać, że „Sejm pracuje w tej chwili nad tak zwaną małą nowelizacją ustaw o powszechnym obowiązku obrony”.

Optymistyczne w tym wszystkim jest tylko jedno, co zostało zawieszone, to można też odwiesić.

11 sierpnia 2008

Znowu bagnet?

Wypowiedzi na temat przyczyn wybuchu wojny między Rosją a Gruzją przypominają niekiedy tłumaczenie chłopców uczestniczących w bójce: to on zaczął pierwszy; nie, to on. Rosja oskarżyła Gruzję o napaść na jej obywateli mieszkających zresztą na terenie Gruzji. Gruzini oskarżają Rosjan o agresję na ich państwo. To słyszy opinia publiczna i politycy Zachodu. Przy czym większość zdaje się przyznawać rację Gruzinom. Najostrzej skrytykował poczynania Kremla szwedzki minister spraw zagranicznych, który porównał działania Rosjan do tego, co w 1938 roku robili Niemcy. Podobnie jak Putin, Hitler też twierdził, że występuje w obronie prześladowanych ziomków, Niemców Sudeckich, przez Czechów.

Powstaje jednak problem, czy można ustalić winnego, uwzględniając praktykę stosunków międzynarodowych. Jak wiadomo, prezydent Gruzji od dawna zapowiadał, że podporządkuje władzy centralnej buntujące się regiony państwa (Abchazja, Adżarja, Osetia). I to robi. Krytykujący go za to Włodzimierz Putin, niedawny prezydent, a dziś premier rządu Federacji Rosyjskiej, sam odpierał krytykę w sprawie czeczeńskiej, przypominając, że ta republika znajduje się na terytorium Federacji Rosyjskiej i władze Rosji mają prawo przywołać swoich obywateli Czeczenów do porządku. Abchazja i Osetia są w granicach Gruzji – Rosja powinna akceptować działania gruzińskiego prezydenta. Dlaczego prezydent Gruzji nie ma takich samych praw na własnym terytorium, jakie ma na swoim prezydent Rosji? I dalej – skoro według władz Rosji zbuntowane prowincje Gruzji mają prawo do niezależności od Tbilisi, czy to oznacza, iż takie same prawa Rosja przyzna Czeczenii?

Jednak także krytycy poczynań Rosji mają kłopot. Odwołując się do słusznej zasady nienaruszalności terytorium Gruzji, zapomnieli, że uznając na Bałkanach niepodległość Kosowa, dopuścili się naruszenia integralności terytorialnej Serbii. Do tego amerykańskie uzasadnienie operacji zbrojnej w Iraku (groźba użycia przez Husajna broni biologicznej i chemicznej) nie odpowiadało prawdzie. A więc i tak zwana nasza strona potrafi pochopnie sięgać po broń. W polityce międzynarodowej ciągle króluje moralność Kalego: jak ktoś mnie ukraść krowę – to zły uczynek, jak ja ukraść – dobry.

Wicehrabia Henry John Temple Palmerston, angielski mąż stanu, członek Izby Gmin od 1807 roku, minister spraw zagranicznych w latach 1830–1841 oraz 1846–1851 i premier w latach 1855–1865 był autorem powiedzenia: „Anglia nie ma wiecznych wrogów ani wiecznych przyjaciół, ma tylko wieczne interesy”. Sądzę, że dla zrozumienia przyczyn wybuchu wojny na Kaukazie warto zastanowić się także nad Wisłą, jakie interesy wywołały wojnę.

Gruzja. Tradycje państwowe sięgają II tysiąclecia p.n.e. Gruzini przyjęli chrześcijaństwo w IV wieku. Państwo gruzińskie istniało dużo wcześniej, niż powstał zalążek Rosji – Wielkie Księstwo Moskiewskie. W XVIII wieku Gruzini, tak jak Polacy, utracili niepodległość i znaleźli się pod panowaniem Rosji. Mieli mniej szczęścia od Polaków po upadku caratu w 1917 roku. Nie obronili swojej niepodległości przed bolszewicką agresją i kraj ich stał się republiką sowiecką. Dopiero w marcu 1991 roku wolna Gruzja wróciła na polityczną mapę świata. To doświadczenie i silne przywiązanie do wolności sprawiają, że Gruzini nie chcą ponownie trafić pod panowanie Rosjan. Chcą związać się z Zachodem. Nie tylko elity, ale także obywatele pragną przystąpienia Gruzji do NATO i Unii Europejskiej.

Rosja. Po upadku Związku Sowieckiego straciła możliwości kontrolowania terytoriów wchodzących w skład imperium. Jednak jej władze i elity nie pogodziły się z tym. Kreml znalazł nowy sposób na odzyskanie mocarstwowej pozycji w polityce światowej. Rosja dysponuje ogromnymi zasobami surowców (gaz – pierwsze miejsce w świecie, ropa naftowa – siódme) i jest prawdziwym supermocarstwem energetycznym. A skoro gospodarki współczesnego świata potrzebują energii, to Rosjanie postanowili wykorzystać swoje zasoby jako instrument polityki w planie odbudowy potęgi Rosji w świecie. Nie ukrywają tego. Wystarczy zajrzeć do oficjalnych dokumentów, na przykład do przyjętej przez rząd Federacji Rosyjskiej we wrześniu 2003 roku i obowiązującej strategii „Energieticzeskaja stratiegia Rosji na pieriod do 2020 goda”.

Moskwa chce odbudować swoje wpływy przede wszystkim na terenie państw, które wchodziły w skład ZSRR, a następnie także dalej na zachód. Państwa należące nie tak dawno do bloku sowieckiego, wśród nich Polska, musiałyby pogodzić się z podporządkowaniem Rosji, bowiem ich gospodarki są uzależnione od dostaw rosyjskich surowców energetycznych. Trzeba też zauważyć, że ropa i gaz nie muszą być jedyną bronią mocarstwowej Rosji. W tym kraju od pewnego czasu dynamicznie rosną wydatki na wojsko. W najbliższych latach (2007–2015) Rosja wyda 189 mld dol. na uzbrojenie. Wymiana obejmie prawie połowę uzbrojenia. I jak widzimy na przykładzie Gruzji, Rosja nie musi ograniczać się do nacisków gospodarczych.

W grupie państw potencjalnie narażonych na szantaż energetyczny Moskwy powstały plany, aby zmniejszyć to zagrożenie. Polska i Ukraina podjęły starania, aby znaleźć źródła dostaw poza Rosją, w państwach Azji Środkowej. Pojawił się projekt zbudowania alternatywnych linii przesyłowych surowców energetycznych z tych krajów. Planowane rurociągi, aby ominąć terytorium Rosji, muszą biec tylko jedną drogą – przez Gruzję.

Destabilizacja Gruzji lub jeszcze gorzej opanowanie jej przez Rosję, byłyby ciosem dla środkowoeuropejskich planów uniezależnienia się od dostaw surowców rosyjskich. I taki jest interes Moskwy na Kaukazie.

W górach Kaukazu toczy się więc walka o wolność i suwerenność państw, które po 1989 roku wyrwały się z komunistycznej niewoli. Jeśli uda się zorganizować skuteczną międzynarodową akcję i obronić niezależność Gruzji, to nasza część Europy będzie bezpieczna. Może więc wspomniany wyżej szwedzki minister wiedział, co mówi?

Włodzimierz Ilicz Lenin wygłosił niegdyś taką maksymę: wroga sprawdzaj bagnetem. Jeśli wchodzi pchnij, jeśli natrafi opór, wycofaj. Czy tym razem rosyjski bagnet wyszczerbi się na Kaukazie?

20 sierpnia 2008

Poboru nie będzie

Tomasz Jaśniak, Janusz Polak: Minister Klich zamierza definitywnie rozstać się z armią poborową. Gdybyśmy istotnie zechcieli pójść drogą likwidacji poboru i powierzenia obrony Polski wyłącznie armii zawodowej, jakie według Pana będą tego konsekwencje?

Romuald Szeremietiew: Najpierw zastanówmy się, czy minister obrony narodowej może to zrobić? W Konstytucji RP zapisano, że na wszystkich obywatelach ciąży powszechny obowiązek obrony państwa. Taką nazwę nosi też ustawa regulująca kwestie odbywania zasadniczej służby wojskowej: „Ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP”. Minister obrony, notabene NARODOWEJ, nie może tak po prostu zrezygnować z poboru do odbycia służby wojskowej. Konstytucja RP nakazuje taką służbę odbyć. Co więcej, nie można też pod kątem zniesienia poboru zmienić ustawy, bowiem będzie ona sprzeczna z konstytucją. Ciekaw jestem ogromnie, jak z tym uporali się prawnicy Ministerstwa Obrony – zapowiadanych projektów ustaw w tej sprawie ciągle nie można zobaczyć[2]. Teraz inny aspekt likwidacji poboru do wojska. Polska ma kilka milionów ludzi zdolnych do noszenia broni. Nie będą oni przydatni w obronie kraju, jeśli wcześniej nie nauczą się posługiwać bronią, nie poznają żołnierskiego rzemiosła. Powiada się, że wojny wygrywają rezerwiści. Dlatego jednym z najważniejszych zadań wojska okresu pokojowego jest szkolenie rezerw. W razie zagrożenia wojennego przeprowadza się mobilizację, czyli zwiększa kilka razy armię czasu „P”, powołując rezerwistów, ludzi wcześniej wojskowo przeszkolonych. Jeśli powstanie armia zawodowa w kształcie proponowanym przez MON, to po zniesieniu poboru z czasem nie będzie przeszkolonych rezerw i nie będzie kogo mobilizować na wojnę. Byłoby niedopuszczalne, by w razie konfliktu zbrojnego ludzie nieprzygotowani i nieprzeszkoleni byli kierowani bezpośrednio do walki. To nie zapewni skutecznej obrony, a spowoduje wielką liczbę ofiar wśród obrońców. Innymi słowy, mała armia zawodowa – na dużą nas przecież nie stać – być może będzie skuteczna w akcjach poza granicami kraju (w Iraku i Afganistanie), ale raczej nie zapewni bezpieczeństwa Polsce w razie wybuchu wojny.

Czy armia zawodowa jest w stanie szkolić rezerwy?

– To zależy od wielu czynników. Pytanie podstawowe brzmi: ilu ludzi i w jakim czasie można wyszkolić? W USA, na które powołują się nasi zwolennicy armii zawodowej, jest duża armia zawodowa i komponent sił zbrojnych pod nazwą Gwardia Narodowa, umożliwiający w razie konieczności masowe szkolenie rezerw. Wszyscy obywatele zdolni do służby wojskowej są rejestrowani i w razie konieczności powołuje się ich do wojska, szkoli, następnie wysyła na front. Podobnie ma być w Polsce. Tylko że Polska to nie Ameryka. W USA można szkolenie przeprowadzić stosunkowo szybko, zważywszy na wielkość armii zawodowej. Do tego warto pamiętać, że Stany Zjednoczone graniczą z Kanadą, Meksykiem oraz dwoma oceanami. W tych warunkach proces szkolenie rezerw nie będzie zagrożony bezpośrednio przez wojska agresora. W przypadku Polski jest inaczej. Będziemy mieli malutką armię zawodową i mamy kiepskie położenie geostrategiczne. Porównajmy jeszcze: Wielka Brytania, która jest wyspą. Francja czy Hiszpania, leżące w bezpiecznej części kontynentu europejskiego, i Polska znajdująca się na „linii frontowej”. Wprawdzie nie tylko Polacy słyszą pogróżki ze strony rosyjskich generałów, jednak z Kaliningradu jest dużo bliżej do Warszawy niż do Paryża, Londynu, Madrytu czy Waszyngtonu. Dobrym przykładem właściwego podejścia do problemu przygotowania kraju na czas wojny jest Szwajcaria. Kraj bezpieczny, wystarczy zobaczyć, jakich ma sąsiadów, a mimo to posiada rozbudowany system obrony terytorialnej i ustawicznie szkoli wojskowo rzesze swych obywateli. Dodajmy – Szwajcaria nie ma armii zawodowej, chociaż byłoby ją na to stać. Polscy twórcy planów utworzenia armii zawodowej, zapatrzeni w USA, odrzucili taki szwajcarski wariant sił zbrojnych. Widać to po stosunku MON do wojsk obrony terytorialnej.

Co to oznacza dla obronności państwa?

– Fatalne skutki. Trzeba pamiętać, czym jest armia zawodowa. Znajdujący się w niej ludzie pracują, to jest wykonują zawód żołnierza za wynagrodzenie. A więc jeśli znajdą gdzie indziej lepsze zarobki, to w wojsku ich nie będzie. W Belgii utworzono armię zawodową, a teraz nie ma chętnych i rząd rozważa likwidację wojska w ogóle. Pamiętam moją wizytę w Belgii. Przed frontem kompanii honorowej, a byli to starsi panowie z brzuszkami, spojrzałem w stronę belgijskiego ministra obrony, który powiedział: „Nie mamy chętnych do pracy w wojsku”. Może tak się zdarzyć również u nas. W MON zapomniano ponadto, że Wojsko Polskie nigdy nie było fabryką, miejscem pracy. Zawsze uważano, że żołnierz SŁUŻY Ojczyźnie, a nie przebrany w mundur pracuje. Wojsko było ważną społecznie i narodowo instytucją. Miejscem kształtowania postaw patriotycznych i obywatelskich służących w nim ludzi. Jest przecież esprit de corps (duch armii) i jej tradycja. Czy można te wartości wyliczyć w złotówkach? Czy kondycja współczesnego żołnierza polskiego ma sprowadzać się do problemu wysokości jego zarobków? Nie należy mylić obowiązku troski państwa o materialne warunki służby żołnierzy z takimi sprawami, jak misja wojska i patriotyzm służby. To trochę tak, jakbyśmy chcieli ustalić, od jakiej kwoty, za ile, warto być polskim patriotą. Jakie były zarobki powstańca warszawskiego 1944 roku? Może byłoby dobrze, aby każdy nowy minister obrony przed objęciem stanowiska przeczytał De virtute militari. Zarys etyki wojskowej ojca Bocheńskiego? Skutki zamiarów MON dla obronności mogą być fatalne. Według mnie będą powodować osłabienie stanu bezpieczeństwa narodowego.

Czy to prawda, że wśród części wyższych dowódców, a nawet kadry Akademii Obrony Narodowej istnieje opór przeciwko takiemu stawianiu sprawy?

– Armia jest politycznym „niemową”, a oficerowie muszą słuchać poleceń ministra polityka, cywila, często kogoś, kto nigdy w wojsku nie służył. Ilu wśród wojskowych będzie takich, którzy chcąc się przypodobać szefowi ignorantowi, będą chwalili jego pomysły? W dowództwach i Akademii Obrony Narodowej są oficerowie rozumiejący dobrze potrzeby obronne kraju. Każdy myślący dowódca musi zdawać sobie sprawę, że proponowany przez polityków model armii nie odpowiada potrzebom obronnym RP. Nie oni jednak decydują i nie ich głos liczy się najbardziej w gabinetach tak zwanych decydentów. Tam dominują zwolennicy armii zawodowej. Przeczytałem, że z armią zawodową będzie można lepiej bronić Polski, bowiem w razie wojny będzie nią można sprawniej manewrować. To prawda, że chcąc uniknąć zniszczenia, mała armia zawodowa musi być szczególnie wyćwiczona w unikaniu starcia z wrogiem. Imć pan Zagłoba pytany, dlaczego jazda wołoska nosi nazwę lekka, odpowiadał – bo lekko ucieka. Powstaje jednak problem, jak samym manewrowaniem obronić stosunkowo duże terytorium przed wielką armią napastniczą?

Czy pozbawienie sporego kraju w środku Europy większości potencjału obronnego nie jest swoistym wyzywaniem losu?

– Właśnie, kraju leżącego w środku Europy i na skraju UE oraz NATO! Nasi, pożal się Boże, stratedzy zdają się nie wiedzieć, że najważniejszym elementem systemu obronnego są ludzie, którzy będą bronić kraju. Nawet najlepsze uzbrojenie jest bezwartościowe, jeśli nie będzie wystarczającej liczby obywateli patriotów – żołnierzy. Do tego skoro nasi sojusznicy mają w większości armie zawodowe, to wsparcie obrony Polski z ich strony w razie wybuchu wojny też nie będzie natychmiastowe. Muszą mieć czas na zmobilizowanie swoich sił. W XVIII wieku nasi przodkowie mieli taką koncepcję bezpieczeństwa państwa: nie mamy wojska i nikomu nie zagrażamy, a więc inni zostawią nas w spokoju i tym samym państwo będzie bezpieczne. Rosyjska caryca Katarzyna i pruski król Fryderyk mieli jednak inny pogląd i słabiutka wojskowo Polska na 123 lata zniknęła z mapy politycznej Europy.

Jak pan ocenia potrzebę utworzenia w Polsce systemu obrony terytorialnej czy armii obywatelskiej szkolącej rezerwy na wypadek zagrożenia wojennego?

– Jest to niezbędne, jeśli chcemy właściwie przygotować kraj do obrony i mamy dysponować na czas wojny przeszkolonymi rezerwami. Kierowałem niegdyś zespołem opracowującym taki system i minister obrony narodowej Janusz Onyszkiewicz nawet zatwierdził ten projekt, kierując go do realizacji. Wszystko umarło śmiercią naturalną po usunięciu mnie z MON w 2001 roku. Jednostki obrony terytorialnej są jeszcze w Strategii Bezpieczeństwa RP, ale w planach MON to margines bez przyszłości. A żołnierze trafiający obecnie do wojsk operacyjnych i do tych „resztówek” obrony terytorialnej przechodzą podobne wielomiesięczne i kosztowne przeszkolenie[3]. Tymczasem właściwie zbudowany system obrony terytorialnej to krótkie szkolenie żołnierzy, czyli mniej uciążliwe i dużo tańsze. Jeśli jednak całkowicie zlikwidujemy pobór, będzie jeszcze taniej… Nie będzie żadnego szkolenia. Nie wolno też zapominać o aspekcie społecznym systemu obrony terytorialnej. Stworzenie powszechnych sił terytorialnych spowodowałoby z czasem uformowanie się obywatelskiej struktury wojskowej. Na szczeblu gminy, powiatu pojawiłoby się wojsko uruchamiane w czasie zagrożeń, nie tylko w razie wojny, ale na przykład klęsk żywiołowych. Żołnierze obrony terytorialnej, na co dzień cywile, zwykli obywatele, w czasie ćwiczeń i wykonywania zadań występowaliby w mundurach. Mieliby za zadanie bronić swoich rodzin, domów, miejscowości. To wiązałoby obowiązek obrony kraju z tym, co dany człowiek uważa za sprawy mu najbliższe. I w ten sposób obowiązkowa służba wojskowa byłaby też kształceniem postaw patriotycznych i obywatelskich. Tego nie uda się uzyskać za pomocą armii zawodowej.

Jakie rozwiązania organizacji obronności uważa pan za najlepsze dla Polski?

– Musimy pamiętać, że na wszystkich obywatelach ciąży powszechny OBOWIĄZEK obrony kraju. Czy obywatel przeniesiony do rezerwy bez odbycia służby wojskowej wykonał ten konstytucyjny wymóg? Zgodnie z Konstytucją RP szkolenie powinno obejmować wszystkich obywateli zdolnych do służby wojskowej. Przeszkolenie żołnierza w ramach obowiązkowej służby w obronie terytorialnej powinno trwać trzy, cztery miesiące. Skoro mamy rocznie 200–300 tys. poborowych, to stan wojsk obrony terytorialnej mógłby wynosić odpowiednio od 50 do 100 tys. żołnierzy. Wraz z wojskami operacyjnymi, zawodowymi, pokojowy stan Sił Zbrojnych RP mógłby wynosić jakieś 150–160 tys. żołnierzy. O przydatności sił obrony terytorialnej w obronie dowodzi chociażby to, co się stało w Gruzji. Władze tego państwa wydały w ostatnich latach naprawdę sporo na wojsko. Przy czym tworzono armię, korzystając z pomocy instruktorów amerykańskich (było ich 1300) i budując w zasadzie zawodową armię wojsk operacyjnych (90 procent żołnierzy to zawodowi lub kontraktowi). Zrezygnowano z wojsk obrony terytorialnej. Gruzja miała więc ponad 30 tys. żołnierzy dobrze uzbrojonych (250 czołgów, ponad 200 podjazdów opancerzonych, 25 samolotów, silną artylerię). Jak na państwo z 6,7 mln obywateli to była znaczna siła (stosując gruzińskie wskaźniki dla Polski, powinniśmy mieć armię zawodową liczącą jakieś 170–190 tys. żołnierzy). Gruzińskim zawodowcom nie powiodła się operacja zajęcia mikroskopijnej Osetii Południowej, gdzie opór stawiła „milicja” osetyńska, czyli miejscowa obrona terytorialna z niezbyt silnym garnizonem rosyjskich „sił pokojowych”. A kiedy ruszyła ofensywa wojsk rosyjskich (wojsko z poboru), kilkanaście tysięcy żołnierzy i 150 czołgów ze wsparciem lotnictwa, to okazało się, że nie bardzo było komu bronić gruzińskich miast, linii komunikacyjnych, portów.

Czy oprócz obrony terytorialnej powinniśmy kontynuować proces tworzenia armii zawodowej?

– Oczywiście. Wojska operacyjne posługujące się drogim i skomplikowanym technicznie uzbrojeniem powinny być zawodowe. A rozbudowane siły obrony terytorialnej byłyby też swoistym zapleczem zawodowej część armii. Ochotników na żołnierzy zawodowych moglibyśmy pozyskiwać spośród przeszkolonych w obronie terytorialnej. W wojskach operacyjnych znaleźliby się więc pasjonaci wojska.

Czy utrzymywanie wyposażenia takich oddziałów nie byłoby utrudnione? Chodzi o bezpieczeństwo magazynów sprzętu i materiałów wojskowych.

– Obrona terytorialna to tak zwana lekka piechota przygotowana do działań ochronnych, wpierania wojsk operacyjnych i w razie konieczności zdolna do prowadzenia działań nieregularnych. Uzbrojenie takich oddziałów stanowi broń lekka, strzelecka i maszynowa, materiały wybuchowe, środki obrony przeciwpancernej i przeciwlotniczej, na przykład rakiety Grom obsługiwane przez pojedynczych żołnierzy. Mundury i oporządzenie żołnierze obrony terytorialnej mogliby przechowywać w swoich domach, a broń w odpowiednich magazynach. Nie bez znaczenia byłby fakt, że całe wyposażenie wojsk obrony terytorialnej mógłby wytworzyć polski przemysł obronny. Kwestie logistyczne w przypadku wojsk obrony terytorialnej są łatwe do rozwiązania. Zakładając, że wojsko zbyt szybko nie wyzbędzie się posiadanej infrastruktury; niestety, w tej dziedzinie poczyniono już dużo złego. Reasumując, Polska potrzebuje nowoczesnych, mobilnych, profesjonalnych wojsk operacyjnych (armia zawodowa) i masowego, przeszkolonego komponentu wojsk terytorialnych. Dlatego uważam, iż podstawą naszej obronności powinien pozostać obowiązkowy pobór i szkolenie rezerw. Mówię rzeczy niepopularne, ale robię to dlatego, że martwi mnie stan obronności kraju. Mam krytyczny pogląd na to, co MON zamierza zrobić. Można odwoływać się do idei armii ochotniczej, jeśli jest odpowiednio wysoki poziom patriotyzmu w społeczeństwie, ale nam przecież nie chodzi o to, by ustalić, ilu jest patriotów w kraju, ale by w momencie zagrożenia każdy obywatel wiedział, jak się bronić. To podobna sprawa do umiejętności prowadzenia samochodu – zanim zasiądziemy za kierownicą, trzeba zdobyć prawo jazdy. Czy bezpieczeństwo narodowe nie jest ważniejsze od bezpieczeństwa na drogach? Powinniśmy przygotować siły do obrony kraju i stworzyć system obrony państwa gwarantujący Polsce bezpieczeństwo, nawet gdyby wsparcie sojusznicze nie spełniało naszych oczekiwań. Wtedy będziemy mogli powiedzieć, że Siły Zbrojne RP są w stanie wypełnić konstytucyjny obowiązek zapewnienia państwu polskiemu nienaruszalności jego granic i terytorium. Mała armia zawodowa, jaką chce nam zafundować MON, nie będzie zdolna sprostać temu obowiązkowi. Oby nie było tak jak w 1939 roku, gdy gen. Tadeusz Kutrzeba, dowódca Armii „Poznań”, wspominając bitwę nad Bzurą, powiedział, że wojsko otrzymało niewykonalny rozkaz obrony kraju.

„My Naród”

27 sierpnia 2008

Zamiast Wojska Polskiego agencja ochrony

Wydarzenia na Kaukazie mają taki skutek, że zamilkli liczni mędrcy głoszący nie tak dawno, że nic nam nie zagraża i wojny na pewno nie będzie. Nawet niezbyt miły Putin będzie bowiem groził i straszył „gaz-rurką”, ale tanków to on na pewno nie użyje. Tymczasem okazało się, że Miszka nie tylko gazy puszcza, ale potrafi też błysnąć pancernymi kłami. Do tego zdaje się nie robi sobie zbyt wiele z bojaźliwych napomnień Zachodu, że tak postępować nie wolno. A tam biadolą, jakże to, czyż wypada, toż partnerstwo z NATO i współpraca z „wielkimi” w UE, Niemcami i Francją, a i członkostwo w G8 i do WTO zapraszamy itp., itd. Prezydent Miedwiediew wydawał się takim miłym prozachodnim pragmatykiem… a tu masz, bomby zrzuca na głowy Gruzinów.

W Polsce tymczasem jakby nigdy nic robi się malutką armię zawodową. Najwyższe czynniki rządowe oświadczyły, że kończymy z poborem do wojska. Armia stanie się wkrótce zawodowa, czyli będą w niej tylko ci, którzy zechcą w niej zatrudnić się za pieniądze. Obrona Ojczyzny, jeszcze konstytucyjny obowiązek każdego obywatela, ma być odtąd obowiązkiem zawieszonym. Obywatele zamiast tracić czas na zdobywanie umiejętności niezbędnych w razie wojny, wynajmą sobie grupę wojaków i oni, niczym ochroniarze, będą ich bronić w razie wojny.

Polska jest dość dużym państwem leżącym na wschodnim skraju świata zachodniego (NATO, UE). Jeżeli zastanowimy się, jakimi siłami może być zaatakowana, i uświadomimy sobie, ile miast, fabryk, portów, mostów trzeba będzie bronić, to spostrzeżemy, że planowana armia zawodowa nie może wystarczyć. A na większą „agencję ochrony” Polski nie stać.

Słyszy się argument, że armią zawodową będzie można lepiej bronić Polski, bowiem w razie wojny będzie się nią sprawniej manewrować. Zapewne, chcąc uniknąć zniszczenia, taka mała armia musi być szczególnie zwinna w unikaniu starcia z wrogiem. Sienkiewiczowski pan Zagłoba pytany, dlaczego jazdę wołoską nazywa się lekką, odpowiadał – bo lekko ucieka. Powstaje problem, czy manewrowaniem można obronić stosunkowo duże terytorium przed wielką armią napastniczą?

Powiada się, że wojny wygrywają rezerwiści. Jednym z najważniejszych zadań wojska okresu pokojowego jest właśnie szkolenie rezerw. W razie wojny przeprowadza się mobilizację i zwiększa kilka razy armię czasu pokojowego, powołując pod broń rezerwistów, ludzi wcześniej wojskowo przeszkolonych. Polska ma kilka milionów obywateli zdolnych do noszenia broni, byłoby więc komu jej bronić. Nie będą jednak oni przydatni do obrony kraju, jeśli wcześniej nie nauczą się posługiwać bronią. Jeśli powstanie armia w kształcie proponowanym przez MON, to po zniesieniu poboru z czasem nie będzie przeszkolonych rezerw i nie będzie kogo mobilizować na wojnę. A na stronie MON można przeczytać, że „uregulowany stosunek do powszechnego obowiązku obrony” będzie miał każdy, kto tylko zgłosi się do rejestracji. Służyć już nie musi. Jednak mimo to według MON „…każdy obywatel polski, zdolny do pełnienia służby wojskowej, w myśl art. 85 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, obowiązany jest do obrony ojczyzny, co oznacza, że projektowana zmiana charakteru Sił Zbrojnych nie zdejmuje konstytucyjnych zobowiązań obywatela wobec państwa”. Ha, nie zdejmuje! Czyli w razie wojny KAŻDY obywatel musi bronić kraju. Jednak w czasie pokoju państwo nie chce tego obywatela przygotować do obrony. Czy w razie wojny ludzie nieprzygotowani i nieprzeszkoleni będą kierowani do walki?

Przepisy ruchu drogowego wymagają, aby każdy, kto chce prowadzić samochód, zdobył prawo jazdy. To dość kłopotliwy obowiązek. Nie zawsze zdaje się pomyślnie stosowne egzaminy. No i za to trzeba płacić. Czemuż by tego obowiązku nie znieść? Nie, nie można – każdy odpowie. Chodzi przecież o bezpieczeństwo w ruchu drogowym. A bezpieczeństwo narodowe jest mniej ważne? Można zrezygnować z obowiązku zdobywania uprawnień do obrony kraju?

W Stanach Zjednoczonych, na które powołują się nasi zwolennicy armii zawodowej, wszyscy obywatele zdolni do służby wojskowej są rejestrowani i w razie konieczności powołuje się ich do wojska. Podobnie ma być w Polsce. Tylko że Polska to nie USA. Tam jest duża armia zawodowa i komponent sił zbrojnych pod nazwą Gwardia Narodowa, umożliwiający w razie konieczności masowe szkolenie rezerw. Warto też pamiętać, że Stany Zjednoczone graniczą z Kanadą, Meksykiem oraz dwoma oceanami. Szkolenie rezerw nie będzie zagrożone bezpośrednio przez wojska agresora. W przypadku Polski jest inaczej. Będziemy mieli malutką armię zawodową i nie będzie czasu na szkolenie rezerw – mamy kiepskie położenie. Porównajmy: Wielka Brytania jest wyspą, Francja czy Hiszpania leżą w bezpiecznej części Europy, a Polska znajduje się na „linii frontowej”. I chociaż nie tylko Polacy słyszą pogróżki ze strony rosyjskich generałów, to jednak z Kaliningradu dużo bliżej do Warszawy niż do Paryża, Londynu, Madrytu czy Waszyngtonu.

Polska potrzebuje nowoczesnych, mobilnych, profesjonalnych wojsk operacyjnych (armia zawodowa). I potrzebuje masowych wojsk obrony terytorialnej. Wojsk z poboru, w których szkolenie trwa krótko, trzy, cztery miesiące. Podstawą obronności powinien być obowiązkowy pobór do obrony terytorialnej zapewniający szkolenie rezerw. Mam krytyczny pogląd na to, co MON zamierza z wojskiem zrobić. Można odwoływać się do pomysłów armii ochotniczej, jeśli jest odpowiednio wysoki poziom patriotyzmu w społeczeństwie. Nie chodzi jednak o to, by ustalić, ilu mamy w kraju patriotów, ale by w momencie zagrożenia każdy obywatel wiedział, jak się bronić. Powinniśmy stworzyć system obrony państwa gwarantujący Polsce bezpieczeństwo, nawet gdyby wsparcie sojusznicze nie spełniało naszych oczekiwań. Wtedy będziemy mogli powiedzieć, że Siły Zbrojne RP są w stanie wypełnić konstytucyjny obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa państwu polskiemu, nienaruszalności jego granic i terytorium. Mała armia zawodowa nie będzie w stanie sprostać temu obowiązkowi.

W MON zapomniano, że Wojsko Polskie nigdy nie było miejscem pracy, jakąś fabryką. Uważano, że żołnierz służy Ojczyźnie, a nie jest przebranym w mundur pracownikiem. Wojsko było w Polsce ważną społecznie i narodowo instytucją. Miejscem kształtowania postaw patriotycznych i obywatelskich służących w nim ludzi. Jest przecież esprit de corps (duch armii) i tradycja polskiego wojska. Czy można to wyliczyć w złotówkach? Czy kondycja współczesnego żołnierza polskiego ma sprowadzać się do wysokości jego zarobków? Nie należy mylić obowiązku troski państwa o materialne warunki służby żołnierzy z takimi sprawami, jak wojskowa służba państwu i patriotyzm tej służby. To trochę tak, jakbyśmy chcieli ustalić od jakiej kwoty, za ile, warto być polskim patriotą. Może byłoby dobrze, aby każdy minister obrony przed objęciem stanowiska przeczytał De virtute militari. Zarys etyki wojskowej ojca Józefa Bocheńskiego?

Skutki zamiarów MON dla obronności będą fatalne. Według mnie będą powodować osłabienie bezpieczeństwa narodowego.

7 października 2008

Ewidentny sukces

Minister obrony narodowej Bogdan Klich przemawiał w bazie wojskowej Echo w irackiej Diwanii na uroczystości zakończenia polskiej misji wojskowej w tym kraju. Twierdził, że Polska zyskała ewidentny sukces na płaszczyźnie politycznej i militarnej. Nie udało się jedynie, bagatela, uzyskać czegokolwiek na polu gospodarczym. Tu jednak, jak podkreślił minister Klich, zawinił rząd premiera Leszka Millera, który wysyłając wojsko do Iraku, zapomniał przeprowadzić z Amerykanami „męską rozmowę” w celu uzyskania tych korzyści. No i kolejne rządy później nic już nie mogły zrobić (sic!).

Nie ma polskich przedsiębiorstw robiących interesy w Iraku. Są z innych krajów – nie tylko amerykańskie czy brytyjskie, ale także francuskie i niemieckie, a więc z państw, które krytykowały Amerykanów za wojnę w Iraku. Aktywne na tym obszarze są firmy z Chin, Francji, Kanady, Korei Południowej, Norwegii, Rosji, Turcji. Nie tak dawno do Iraku udali się ministrowie resortów gospodarczych Niemiec i Japonii, którym towarzyszyły misje handlowe przedsiębiorców. Polskie Ministerstwo Gospodarki nie zamierza niczego podobnego robić.

Irak posiada ogromne złoża ropy naftowej – stanowią 10 procent światowych rezerw ropy i są znane ze swej wysokiej jakości. Irak z tej racji stanowi też szczególnie atrakcyjne miejsce dla inwestorów. Z osiemdziesięciu odkrytych w Iraku złóż, dwadzieścia siedem jest już eksploatowanych. Geolodzy wytypowali ponadto czterysta miejsc, w których może znajdować się ropa. Nie ulega zatem wątpliwości, że skoro Polska potrzebuje ropy i gazu, to takie inwestycje należy podejmować. Tego nie ma!

Brytyjskie i amerykańskie firmy naftowe doprowadziły do zmiany irackiego prawa i mogą w sposób niemal nieskrępowany korzystać z irackich pól naftowych. Jest tam obecna także antyamerykańska przecież Rosja, która podpisała porozumienie z rządem w Bagdadzie, a Łukoil już inwestuje 4 mld dol. w eksploatację jednego z największych irackich złóż ropy. Nawet komunistyczne Chiny, światowy konkurent USA, zawarły z Irakiem kontrakt wart 3 mld dol. na eksploatację złóż położonych w pobliżu Bagdadu. Obrazu polskiej porażki dopełnia opublikowana przez iracki rząd lista zagranicznych przedsiębiorstw dopuszczonych do przetargów na wydobycie ropy. Oprócz potęg w rodzaju brytyjsko-holenderskiego Shella, amerykańskiego Exxona czy francuskiego Totala są na niej firmy z Rosji, Indii, Malezji, Indonezji. Nie ma polskich firm – Orlenu i PGNiG.

Jedynym w zasadzie sukcesem Polski były kontrakty na dostawę uzbrojenia. Bumar podpisał umowy na ponad 400 mln dol. Sprzyjał temu wiceminister obrony Iraku Cattan Ziad, silnie związany z Polską. Absolwent Akademii Ekonomicznej w Krakowie z polskim obywatelstwem. Niestety, po zmianie ekipy rządowej w Iraku został oskarżony o korupcję. W mediach amerykańskich pojawiły się zarzuty, że kontrakty z Polską były polem tej korupcji, a broń dostarczana przez Polaków jest marnej jakości. W niejasnych okolicznościach zostali zabici współpracownicy wiceministra, a on sam ścigany listem gończym ukrywa się. Bumar wypadł z listy dostawców uzbrojenia dla armii irackiej.

Jedna z gazet zainspirowana mową ministra Klicha przedstawiła „plusy” misji w Iraku. A więc mamy korzyści w sferze dyplomacji – dzięki udziałowi w misji staliśmy się „ważnym partnerem” na arenie międzynarodowej. Pytanie, czemu to nie przełożyło się na sferę gospodarczą. Polska dyplomacja nie potrafiła doprowadzić chociażby do porozumienia w sprawie 850 mln dol., które Irak – największy dłużnik Polski – jest winny od wielu lat. Natomiast potrafiła to zrobić Bułgaria, jak można sądzić, dysponująca słabszymi aktywami, która do końca roku ma otrzymać 360 mln dol. Trudno przyjąć, że polska dyplomacja jest jakość szczególnie wpływowa i skuteczna.

Innym „plusem” wskazanym przez gazetę ma być decyzja o przejściu w Polsce na armię zawodową. Czytam: „Sztab Generalny przestał upierać się przy armii z poboru”. Nie bardzo rozumiem, dlaczego udział w misji irackiej miał skutkować taką decyzją? Pomijając drobiazg, że Polska nie powinna opierać swej obrony na malutkiej armii zawodowej.

Wreszcie trzecim i ostatnim „plusem” ma być „lepsze wyposażenie żołnierzy i przygotowanie dowódców, bezprecedensowe doświadczenia”. Rzeczywiście w czasie trwania misji okazało się, że wysłaliśmy na nią żołnierzy źle wyposażonych. Polscy decydenci początkowo nie dostrzegli, że na przykład będą potrzebne pojazdy opancerzone. Nie było zrozumienia, że w Iraku trzeba będzie zmierzyć się z sytuacjami bojowymi. W tym miejscu warto jednak zastanowić, się w jakim stopniu wspomniane „bezprecedensowe doświadczenia” mogą poprawić stan polskiej obronności. Jak informowało Dowództwo Operacyjne, w czasie wszystkich zmian żołnierze wykonali ponad 130 tys. patroli i konwojów, w czasie których sprawdzono niemal 10 mln osób i pojazdów. Ponadto wykonywano różne zadania saperskie – zniszczono ponad 3,5 mln sztuk amunicji zarekwirowanej bądź znalezionej. Trudno przyjąć, że takie policyjno-porządkowe czynności będą szczególnie przydatne w razie obrony Polski przed agresją z zewnątrz.

W Iraku zginęło dwudziestu dwóch polskich żołnierzy. Ponadto straciło życie trzech pracowników firm ochroniarskich, funkcjonariusz BOR, dziennikarz i montażysta TVP. Ewidentny sukces!

29 listopada 2008

„Mąż Stachy”

Na początku listopada pojawiły się nieśmiałe spekulacje, czy po uniewinniającym wyroku nie powrócę do polityki. Rzeczywiście przez całe dorosłe życie tkwiłem w polityce i dopiero podstępne działania mniej i bardziej tajne w 2001 roku sprawiły, że wypadłem za burtę. Stałem się z przymusu obserwatorem, a nie uczestnikiem życia politycznego. Mogłem zastanawiać się nad jakością polskiej polityki. Czym ma być polityka polska i kim powinni być polscy politycy?

Obywatele zdają się nie dostrzegać, że politycy, tworząc programy i podejmując działania, decydują o ich przyszłości. Jeśli więc jako wyborcy na czele państwa postawimy polityków nieudolnych, niedostrzegających niebezpieczeństw, to wystawimy na hazard nie tylko odzyskaną wolność, ale i nasz byt.

Obchodziliśmy dziewięćdziesiątą rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. W tym okresie mieliśmy własne państwo przez czterdzieści lat – dwadzieścia przed 1939 rokiem i dwadzieścia po 1989 roku. A w ciągu pozostałych pięćdziesięciu ponieśliśmy gigantyczne straty, doświadczyliśmy zdrady sojuszników i sowieckiej niewoli. W tym czasie polityka polska okazała się dramatycznie nieskuteczna. Czy dziś mamy polityków lepszych niż w latach II wojny światowej i możemy ze spokojem patrzeć w przyszłość? W tym miejscu przypomina mi się angielskie powiedzenie: „Polityk myśli o przyszłych wyborach, mąż stanu myśli o przyszłych pokoleniach”. O czym myślą żyjący dziś polscy politycy?

Druga Rzeczypospolita miała kruchą niepodległość, bowiem jej byt był uzależniony od trwałości tak zwanego porządku wersalskiego. Traktat pokojowy podpisany w Wersalu po zakończeniu I wojny światowej oznaczał osłabienie pozycji Niemiec i uznanie istnienia nowych państw w Europie Środkowej i Wschodniej. W 1918 roku nie tylko Polacy odzyskali niepodległość. Porządek wersalski miał też wrogów, Rosję i Niemcy, które chciały odzyskać mocarstwowe pozycje. Wraz z odbudową siły militarnej Rosja Stalina i Niemcy Hitlera porządek wersalski zburzyły.

Po zakończeniu II wojny światowej zwycięzcy ustanowili nowy porządek, określany mianem jałtańskiego. To nowe urządzenie Europy skazało narody Europy Środkowej i Wschodniej na status satelitów Moskwy. I dopiero kiedy Sowieci zaczęli przegrywać w rywalizacji militarnej z Zachodem, a komunizm okazał się ekonomicznie niewydolny, wielki ruch polskiej Solidarności sprawił, że Polska i jej sąsiedzi wolność odzyskali. Wraz z tym rozpadł się porządek jałtański.

Minęło dwadzieścia lat. Czy możemy powiedzieć, że obecny porządek międzynarodowy jest trwały i państwu polskiemu nic nie zagraża? Nie trzeba zbyt dociekliwych analiz, by dostrzec, że stabilności w stosunkach międzynarodowych zagraża nie tylko islamski terroryzm. Wyraźnie rysują się nowe ośrodki siły, takie jak Chiny, Indie i ważna dla Polski Rosja, które chcą osłabić pozycję Stanów Zjednoczonych, gwaranta obecnego porządku międzynarodowego. Polityka Moskwy na Kaukazie i napięcia w stosunkach z Ukrainą wskazują kierunek zainteresowań Rosji. Z drugiej zaś strony miękka, by nie powiedzieć strachliwa wobec Rosji polityka partnerów Polski w Unii Europejskiej i niejasna postawa NATO muszą niepokoić.

Bez echa przeszedł wywiad amerykańskiego politologa George’a Friedmana[4]. Jeśli to, co mówi, znajdzie wyraz w polityce zagranicznej USA, to Polska stanie przed poważnym dylematem. W planie amerykańskim miałaby być najważniejszym sojusznikiem USA powstrzymującym ekspansję Rosji na zachód. Byłaby takim „przedmurzem” Europy z prorosyjskimi Niemcami za plecami. W wywiadzie Friedmana padają zapewnienia, że USA zaangażują się w rozwój polskiej gospodarki, przekształcą Polskę w mocarstwo. Nie wiadomo, czy zapewnienia Friedmana będą realizować władze USA. Ale nawet gdyby tak było, to co się stanie, jeśli wypadki pobiegną szybciej niż procesy wzmocnienia Polski i będziemy tym „przedmurzem”, nie będąc mocarstwem? Przypomnijmy, że Hitler planował rozpoczęcie wojny na 1944 rok, kiedy miały się zakończyć niemieckie programy zbrojeniowe. Tymczasem łatwe sukcesy w Austrii i Czechosłowacji tak go rozzuchwaliły, że postanowił zaryzykować i napadł na Polskę w 1939 roku. W efekcie w 1944 roku Niemcy wojnę zamiast zaczynać kończyły. Co w tym czasie stało się z Polską, nie trzeba przypominać.

Niezależnie jednak od tego, jak pobiegnie polityka USA i jaki rodzaj relacji sojuszniczych będzie łączyć Waszyngton z Warszawą, Polacy powinni zadbać o stworzenie własnej silnej i skutecznej obrony swojego państwa. Polsce, a jeśli Friedman dobrze przedstawia zamiary USA, także naszemu strategicznemu sojusznikowi będzie bardziej potrzebna silna w defensywie polska armia niż nawet kilka tysięcy „zawodowców” w Afganistanie. Być może nie tylko z polskiego punktu widzenia, ale także przez wzgląd na strategiczne potrzeby sojusznika trzeba będzie wkrótce zweryfikować i zmienić obecne plany „miniaturyzacji” Sił Zbrojnych RP.

A wracając do polityków i tytułu tekstu. W czasach gdy „Polska rosła w siłę, a ludziom żyło się dostatniej”, opowiadano dowcip: Odbywa się konferencja międzynarodowa. Wchodzą przywódcy poszczególnych państw. Spiker ogłasza – prezydent Francji de Gaulle, mąż stanu; kanclerz Niemiec Adenauer, mąż stanu; przywódca Polski Gierek, mąż Stachy (żona tow. Edwarda miała na imię Stanisława).

Mamy w polityce polskiej jeszcze jakichś innych „mężów Stachy”?

29 grudnia 2008

Coraz więcej wodzów – „profesjonalnych”

„Dowodzenie wielką armią opiera się na takich samych zasadach jak dowodzenie kilkoma ludźmi, sprowadza się właściwie do problemu, jak podzielić i uporządkować swe siły”.

Sun Tzu, Sztuka wojny

Minister obrony narodowej udzielił wywiadu (26.12.), zapowiadając istotne zmiany w systemie dowodzenia Siłami Zbrojnymi RP. Mówił: „Wszystkie funkcje w wojsku muszą być od siebie precyzyjnie oddzielone; dotychczasowy model tego nie gwarantował”. Zapowiadał, że po zmianach w Siłach Zbrojnych RP za planowanie będzie odpowiadał Sztab Generalny WP, za dowodzenie Dowództwo Operacyjne, a za logistykę Inspektorat Wsparcia. Nad nimi „te wszystkie funkcje będzie spinał” szef obrony – najwyższy dowódca WP „z niewielkim sekretariatem” – jak podkreślał minister, szef Sztabu Generalnego WP straci więc swą pozycję „pierwszego żołnierza” i będzie tylko zastępcą szefa obrony. To trochę zaskakująca sytuacja.

Dokładnie rok temu minister Klich wzmacniał szefa Sztabu Generalnego WP, podporządkowując mu dowódców rodzajów sił zbrojnych, przedtem podlegających bezpośrednio ministrowi obrony narodowej. Wtedy Klich wyjaśniał posłom, że „Konstytucja polska nie przesądza wprost o tym, jaka jest wzajemna zależność pomiędzy szefem Sztabu Generalnego a dowódcami rodzajów sił zbrojnych oraz innymi szefami jednostek organizacyjnych sił zbrojnych. Postanowiłem wyposażyć szefa Sztabu Generalnego w narzędzia, tak by mógł wydawać polecenia także innym dowódcom wojskowym”. Miało to według Klicha „usprawnić proces podejmowania decyzji i wprowadzić niezbędną zasadę przejrzystości”.

Należy sądzić, że zmiana z 2007 roku nie usprawniła procesów decyzyjnych, skoro teraz minister postępuje na odwrót, osłabia pozycję szefa Sztabu Generalnego WP. (Z powodu ubiegłorocznej decyzji ze stanowiska odszedł wiceminister Koziej, zwolennik przekształcenia SG WP w organ planistyczny. Czy teraz gen. Koziej wróci do MON?)

Co jednak szef MON zrobi z konstytucją, która tym razem coś „przesądza”. Minister obrony zapowiada utworzenie najwyższego stanowiska dowódczego, którego w konstytucji nie ma! Art. 134 Konstytucji RP dotyczący zwierzchnictwa głowy państwa nad siłami zbrojnymi mówi, że prezydent mianuje szefa SG, który według ustawy o powszechnym obowiązku obrony „jest najwyższym pod względem pełnionej funkcji żołnierzem w czynnej służbie wojskowej” (art. 7 p. 2 ustawy). Ustawę sejm może zmienić, ale czy to oznacza, że prezydent, zachowując prawo mianowania szefa SG WP, nie będzie tym samym powoływał najwyższego dowódcy wojskowego i czy ta zmiana ustawy będzie zgodna z konstytucją? Wreszcie kto i w jakim trybie będzie powoływał szefa obrony – minister, premier?

Innym oryginalnym pomysłem jest stworzenie kolegium dowódców rodzajów sił zbrojnych, by „zintegrować” ich działania. A będą się oni „integrować” po dyslokowaniu do Wrocławia – dowódca wojsk lądowych, Poznania – sił powietrznych, Gdyni – marynarki wojennej i Krakowa – wojsk specjalnych. Przeprowadzający wywiad dziennikarz zauważa przytomnie, że „po dyslokacji dowództw większość kadry będzie zajmowała się głównie dojeżdżaniem do Warszawy na narady i odprawy”. Minister Klich nie podziela tych obaw, bowiem szef kolegium będzie w Warszawie, czyli tylko on będzie dojeżdżał – co roku szefem będzie dowódca innego rodzaju sił zbrojnych. A ponadto „nowoczesne środki łączności pozwalają na prowadzenie telekonferencji oraz wideokonferencji”. Nie zapytano ministra, na ile te środki są stosowane w praktyce narad MON.

Zastanawia jednak, skąd pomysł na utworzenie takiego kolegialnego zespołu? W historii polskiego wojska nie było kolegiów najwyższych dowódców. Instytucja taka występuje owszem w krajach anglosaskich (Wielka Brytania, USA). Nie ma jej w krajach kontynentalnej Europy, gdzie istniały zawsze jednolite ośrodki dowodzenia wojskiem.

Dowodzenie i kierowanie siłami zbrojnymi musi być maksymalnie sprawne. Także współcześnie, gdy powstała konieczność realizacji tak zwanych operacji połączonych na „sieciocentrycznym” polu walki. Przypomnijmy, że jednym z elementów amerykańskiej Revolution in Military Affairs (rewolucji w sprawach wojskowych) jest doktryna Network Centric Warfare (sieciocentrycznej wojny) opracowana przez wiceadmirała o swojsko brzmiącym nazwisku Cebrowski. Dzięki niej wojsko ma być lepiej dostosowane do wyzwań współczesnej wojny. Dysponujący aktualną i pełną informacją żołnierze, cały czas połączeni komputerową siecią obejmującą zarówno pojedynczego szeregowca, jak i najwyższego dowódcę, mogą swe działania synchronizować i samoorganizować w celu skutecznego zwalczania siły wroga. Doktryna zastosowana w Iraku wykazała niedostatki. Okazało się, że w warunkach bojowych trudno jest szybko przetwarzać ogromne ilości napływających informacji. W rezultacie systemy transmisji danych zawieszają się i wojsko „ślepnie”. Zważywszy na szybki rozwój elektroniki, można przyjąć, że to ograniczenie zostanie kiedyś przezwyciężone. Jednak podstawowa zasada dowodzenia mówiąca, że między wydającym rozkaz a jego wykonawcą powinno być jak najmniej ogniw pośrednich, zachowuje tym bardziej swą użyteczność. Decyzje MON wydają się zmierzać w odwrotnym kierunku.

Także konieczność realizowania operacji połączonych jako sposobu prowadzenia działań musi mieć wpływ na strukturę dowodzenia. Operacje takie są skoordynowanymi w czasie i przestrzeni przedsięwzięciami planowanymi przez kierownictwo strategiczne i realizowanymi przez jednolite dowództwo operacyjne dla osiągnięcia celu strategicznego, w którym biorą udział komponenty co najmniej dwóch rodzajów sił zbrojnych. Wielkim wyzwaniem są planowane i przeprowadzane działania w terenie zurbanizowanym (MOUT – Military Operation on Urbanized Terrain), gdzie obiekty zbudowane przez człowieka poważnie ograniczają swobodę taktyczną dowódców. Niezbędna jest różnorodność, elastyczność i jedność działania sił własnych. Tej łączącej roli (operacje połączone) nie mogą odgrywać dowódcy poszczególnych rodzajów sił zbrojnych. Ich rolę minister Klich określa tylko jako „dostarczycieli sił” (Force Provider). Skoro jednak kto inny ma wojskiem dowodzić na polu bitwy, to dlaczego mają być nadal liczne dowództwa – wystarczyłyby odpowiedzialne za przygotowanie wojsk inspektoraty sił lądowych, powietrznych i morskich.

Dowodzenie wojskami odbywa się na trzech poziomach. Mamy najwyższy, strategiczny w skali całego państwa, operacyjny – w realizacji zadań strategicznych i poziom taktyczny – bezpośrednio wykonawczy. Obecnie najwyższym polskim dowództwem wojskowym jest Sztab Generalny WP, a najwyższym dowódcą szef SG WP. Teraz ma się pojawić inny najwyższy dowódca (szef obrony). Jednak nie będzie on miał organu dowodzenia, tylko „mały sekretariat”. Funkcje dowódcze utraci SG WP, stając się organem planistycznym. W jaki więc sposób szef obrony będzie dowodził wojskiem? Jakimi instrumentami będzie to robił? Za pomocą kolegium dowódców?

Proponowana zmiana wskazuje, że na szczeblu strategicznym będziemy mieli niejasność kompetencji w dowodzeniu.

Szczebel operacyjny. Istniały trzy rodzaje sił zbrojnych (lądowe, powietrzne, morskie) i utworzono odpowiednio trzy dowództwa. Stworzono czwarte – wojsk specjalnych dysponujące maleńkimi siłami (ok. 1000 żołnierzy) za to z rosnącymi etatami sztabowymi (ze 100 na 400). Ponadto na potrzeby prowadzenia operacji na misjach zagranicznych zostało powołane dodatkowo dowództwo operacyjne (nie wiadomo, czy dowódca operacyjny będzie członkiem planowanego przez MON kolegium). Przy czym poza misjami zagranicznymi nowemu dowództwu dodano zadania krajowe, odbierając część zadań dowództwom rodzajów sił zbrojnych. Rangę dowództw operacyjnych mają Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych (logistyka) i być może Inspektorat Wojskowej Służby Zdrowia. Dowództwami szczebla operacyjnego formalnie są też okręgi wojskowe pomorski (Bydgoszcz) i śląski (Wrocław). Minister zapowiedział ich likwidację, ale dodał, że planuje także przekształcenie obecnych wojewódzkich sztabów wojskowych w cztery regionalne. Mieliśmy cztery okręgi wojskowe i dwa z nich minister Onyszkiewicz zlikwidował. Teraz minister Klich, wiceminister przy Onyszkiewiczu, zlikwiduje pozostałe dwa i… utworzy ab ovo cztery okręgi regionalne.

Na poziomie taktycznym (dywizje, brygady, samodzielne bataliony, eskadry, flotylle) jest lepiej, bowiem trudno utworzyć na przykład dwa dowództwa dla jednej dywizji czy brygady. Jednak i na tym szczeblu trafiają się kurioza, na przykład w Krakowie funkcjonuje dowództwo korpusu zmechanizowanego. Kiedyś były mu podporządkowane dwie dywizje, pięć brygad, pięć pułków i dwa samodzielne bataliony. Obecnie pozostał jeden pułk (dowodzenia) i klub wojskowy oraz zadanie „prowadzenia szkolenia i ćwiczeń dla wybranych dowództw i jednostek operacyjno-taktycznych wojsk lądowych”. Mamy więc przykład dowództwa, które niczym nie dowodzi.

Reasumując, MON zamiast uporządkować i uprościć (spłaszczyć) system dowodzenia, tworzy nowe szczeble rozkazodawcze. Skomplikuje relacje kierownictwa resortu obrony z prezydentem zwierzchnikiem sił zbrojnych. Co gorsza, utrudni ewentualne funkcjonowanie armii na polu walki, ale tu może nie ma czym się kłopotać, skoro do 2030 roku żadna wojna Polsce nie grozi – jak twierdzą eksperci MON.

Na portalu Polska zamieszczono tekst na temat „profesjonalizacji” wojska. Piszą tam: „…w naszym przyszłym w pełni zawodowym wojsku na jednego oficera może przypadać tylko jeden szeregowy żołnierz. Już dzisiaj mówi się, że mamy za dużo wodzów, a za mało Indian”.

MON skutecznie zmniejsza liczbę „Indian”, mnoży natomiast wodzów.

Stanisław Kaczor-Batowski, „Atak husarii. Kircholm”, olej na płótnie, 51,8 x 82,8 cm, własność prywatna

7 stycznia 2009

Tarcza i miecz

Marek Łukasiewicz: Zacznijmy od tematu, który od dłuższego czasu angażuje uwagę opinii publicznej. Jakie jest pana zdanie, panie ministrze, na temat militarnego i politycznego sensu instalowania elementów tarczy rakietowej na terytorium Polski?

Romuald Szeremietiew: Pytanie o znaczenie tarczy dla bezpieczeństwa Polski powinniśmy rozpatrywać przede wszystkim w kontekście roli naszego kraju jako sojusznika USA. W latach zimnej wojny, to jest konfrontacji i wyścigu zbrojeń z blokiem sowieckim, Polska zaliczana była do tak zwanych krajów osiowych (prof. Brzeziński), które wielkie mocarstwa starają się mieć po swojej stronie dla uzyskania przewagi w danym regionie. W Europie przed upadkiem komunizmu takimi krajami były Niemcy i Polska. Po rozpadzie Sowietów osiowa rola Polski w relacjach Wschód–Zachód co najmniej zmalała. Być może plan instalowania tarczy w Polsce oznacza, że nasz kraj w oczach USA znowu staje się krajem osiowym.

Ma to chyba związek z zagrożeniem terroryzmem?

– Tarcza nie posłuży do zwalczania terroryzmu, który nie ma zasadniczego znaczenia dla bezpieczeństwa Polski. Odzyskaliśmy suwerenność w rezultacie rozpadu porządku jałtańskiego ustalonego po II wojnie światowej. Korzystna zmiana międzynarodowego położenia Polski była między innymi skutkiem zwycięstwa USA w konfrontacji z Sowietami. W następstwie powstał na świecie jednobiegunowy układ sił z dominującą pozycją Stanów Zjednoczonych. Nie akceptują tego państwa aspirujące do odgrywania roli mocarstwowej w świecie, między innymi Chiny i Rosja. Podejmują one działania osłabiające pozycję USA. A więc zmiana obecnego układu sił, a nie terroryzm mogą zagrozić bezpieczeństwu Polski. Terroryzm jest oczywiście groźnym zjawiskiem i należy go eliminować, ale raczej nie spowoduje przetasowań w układzie politycznym świata.

Nas interesuje przede wszystkim Rosja?

– Musi interesować. Wojska sowieckie napadły na Polskę 17 września 1939 roku i dopiero po upływie ponad półwiecza, już jako rosyjskie, opuściły granice RP (nomen omen 17 września 1993 roku). Dziś w Moskwie ponownie tworzone są plany odbudowy rosyjskiego imperium. Nietrudno przewidzieć, w jakim kierunku może pójść ta odbudowa – przecież nie na południowy wschód, by skonfrontować się z Chinami i Indiami, ale raczej na zachód, na Kaukaz, Ukrainę? Następna jest Polska. A mamy rosyjskie powiedzenie: kurica nie ptica, Polsza nie zagranica. Nie jest też powiedziane, czy w globalnej polityce Stanów Zjednoczonych priorytetowego miejsca nie zajmie rywalizacja z potęgami azjatyckimi, Chinami i Indiami, a w konsekwencji pojawi się potrzeba zawarcia sojuszu przeciwko nim z Rosją. Wtedy położenie Polski będzie bardzo trudne.

Obecność Sił Zbrojnych USA w Polsce, choćby nieliczna, wydaje się stanowić całkiem niezłe gwarancje bezpieczeństwa. Amerykańska opinia publiczna jest bardzo czuła na punkcie „amerykańskich chłopców”.

– W Izraelu nie ma wojsk amerykańskich, a państwo to ma całkowite gwarancje bezpieczeństwa ze strony USA. Niewielką grupę żołnierzy łatwo do Polski wysłać i nie będzie trudno ich z Polski zabrać. Do tego zmienia się administracja w Białym Domu. Co to oznacza dla amerykańskiej polityki obronnej – jeszcze nie wiemy, ale zmiany przecież będą. Mogą one mieć wpływ na plany instalowania tarczy antyrakietowej w Czechach i Polsce. Więc nie w tym należy upatrywać gwarancji naszego bezpieczeństwa. Wprawdzie Polska należy do największego sojuszu polityczno-wojskowego, ale ostatnio niepostrzeżenie przekształca się on w wyłącznie polityczny. Powiada się, że skrót jego nazwy NATO dziś coraz częściej oznacza: No Action Talks Only – nic nie robić, tylko gadać. Efektywność NATO w wydaniu europejskim widzieliśmy przy okazji wojny w Gruzji. Zapewne by do niej nie doszło, gdyby sojusz zaproponował Gruzji (i Ukrainie) plan uzyskania członkostwa w NATO.

Jaki byłby według pana, panie ministrze, efekt takiego posunięcia?

– Myślę, że zaoferowanie członkostwa podziałałoby trzeźwiąco na zwolenników odbudowy rosyjskiego imperium. Można to było zrobić na ostatniej naradzie NATO w Bukareszcie. Niestety, Rosja może liczyć na „zrozumienie” jej interesów w gronie członków sojuszu (Niemcy, Francja), więc propozycji członkostwa dla Gruzji nie było i nie ma. Zaczynam podejrzewać, że NATO byłoby wstrzemięźliwe w reakcjach, gdyby nawet Rosja weszła w otwarty konflikt z Łotwą czy Estonią, które do NATO należą. Kwestia naprawienia NATO jest więc dziś pierwszoplanowym zadaniem dla zapewnienia Polsce bezpieczeństwa. Tarcza może w tym być pomocna, ale nie należy przeceniać jej roli.

Pojawiają się i takie głosy, iż instalacja jej elementów może prowokować zagrożenie atakami terrorystycznymi.

– Żadnych zagrożeń nie należy lekceważyć, ale terroryści, decydując się na atak, starają się, aby był on spektakularny medialnie. W Polsce nie ma obiektów „medialnych” w wymiarze międzynarodowym. Zamach na metro w Londynie daje terrorystom dużo mocniejszy efekt oddziaływania na światową opinię niż na przykład próba wysadzenia postalinowskiego Pałacu Kultury w Warszawie.

W Moskwie podobnych obiektów jest, jeśli się nie mylę, dziewięć.

– To nie oznacza, że Moskwa jest bardziej zagrożona. Tam zagrożenie wynika z tego, co robi Rosja na terenie Czeczenii. W każdym razie większe niebezpieczeństwo w prowokowaniu ataków terrorystycznych upatrywałbym w medialnej nagonce na naszych żołnierzy jako „zbrodniarzy wojennych”, na przykład zarzuty związane z akcją wojskową w afgańskim Nangar Khel. Jacyś terroryści mogą uwierzyć polskim mediom, prokuraturze i „ukarać” za czyn żołnierzy społeczeństwo, na przykład podkładając bombę w warszawskim metrze.

Nasi żołnierze od zakończenia II wojny światowej biorą udział w misjach stabilizacyjnych i pokojowych w ramach sił ONZ – od bardzo pokojowych, jak w Jemenie czy Syrii, przez policyjno-militarne, jak w byłej Jugosławii, po humanitarno-wojskowe, jak w niektórych krajach afrykańskich. Obecności w Iraku i Afganistanie nie nadamy chyba miana misji pokojowej?

– Określenie misja pokojowa i używany często zamiennie termin wymuszanie pokoju to eufemizmy. W XXI wieku nie wypada, jak się zdaje, używać takiego pojęcia jak wojna. Z drugiej strony trzeba pamiętać, że istnieje definiowanie wojen jako sprawiedliwych i są sytuacje, gdy tylko użycie siły może zapobiec nieszczęściu. Na przykład gdyby w 1933 roku Francja zaaprobowała polską propozycję zbrojnego odsunięcia Hitlera od władzy (wojna prewencyjna proponowana przez Piłsudskiego), to nie byłoby II wojny światowej i całego zła, które ona światu przyniosła.

Wielu sądzi, iż era konfliktów państwo–państwo minęła, że znamienne dla współczesnego świata są konflikty asymetryczne.

– Po zakończeniu I wojny światowej panowało w Europie powszechne przekonanie, że następnej już nie będzie. Hitler i Stalin dowiedli, że były to błędne oceny i doszło do wojny znacznie przewyższającej rozmiarami konflikt z lat 1914–1918. Na arenie międzynarodowej ujawniają się sprzeczne interesy i powstają ośrodki niezadowolone z istniejącego układu sił. Próby zmian takiego stanu rzeczy często prowadzą do wybuchu wojen. Jeśli więc spojrzeć na dynamikę zbrojeń w dobie obecnej, to można dostrzec, że jest kilka dużych państw niezadowolonych z obecnego urządzenia świata. A polska konstytucja stanowi, iż Siły Zbrojne RP mają za zadanie bronić niepodległości i integralności terytorialnej państwa polskiego. Plan modernizacji wojska (armia zawodowa) zwiększający zdolność ekspedycyjną do uczestnictwa w misjach zagranicznych, nie wydaje się odpowiedni w przypadku rysujących się prób zmiany układu sił na świecie. Mogą one bowiem godzić w bezpieczeństwo naszego kraju.

Jeśli taka sytuacja zaistnieje?

– Uczestnictwo wojska w misjach zagranicznych ma sens polityczny – sprawdzamy się jako sojusznik – i sens gospodarczy, zakładając, że przy tej okazji coś zdołamy dla Polski wynegocjować i rzeczywiście uzyskać (w Iraku na przykład gospodarczo nie zyskaliśmy niczego). Aspekt wojskowy ma mniejsze znaczenie, może poza szkoleniem żołnierzy w warunkach bojowych, tak zwanym ostrzelaniem. W razie konieczności odpierania wojsk agresora umiejętności zdobywane na misjach, takie jak kontrolowanie pojazdów i dokumentów czy rozminowywanie terenu, raczej nie na wiele się przydadzą.

Pomysł przekształcenia naszych sił zbrojnych w armię zawodową odbierany jest w opinii społecznej jako atrakcyjny.

– Obywatele zwykle przyjmują z zadowoleniem zmniejszenie obowiązków względem państwa. To jednak może okazać się niebezpieczne w razie wystąpienia zagrożenia. Mówiąc obrazowo – nie powołujemy straży pożarnej w czasie pożaru, ale zanim on wybuchnie. Powinniśmy stworzyć skuteczny system obrony państwa, zanim zostanie ono zaatakowane. Tworzymy taki system, uwzględniając wnioski natury geostrategicznej (jakie jest nasze położenie i czego trzeba będzie bronić) oraz geopolitycznej (kto, kiedy, jak i czym może nam zagrozić). Jeśli w ten sposób przeanalizujemy położenie Polski, to musimy dojść do wniosku, że tworzona dziś armia zawodowa kraju nie obroni. Wskazuje się, że Stany Zjednoczone mają armię zawodową, ale to jest przyjmowane na czas pokoju. W razie wybuchu wojny USA zmobilizują poborowych. U nas ma być podobnie, ale Polska ma przecież inne położenie. USA graniczą z Meksykiem i Kanadą, a od potencjalnych rywali dzielą je dwa oceany, Atlantycki i Pacyfik. W razie wojny armia amerykańska będzie miała czas, aby przeszkolić swoich poborowych, Polska nie. Ponadto oprócz armii zawodowej, dużej i kosztownej w utrzymaniu, Amerykanie mają liczną, złożoną z cywilów Gwardię Narodową, przygotowaną do obrony terytorium USA, i milionowe siły czynnej rezerwy.

Po pierwsze, siły zdolne do skutecznej obrony, a dopiero potem siły zdolne do ataku?

– W Polsce jak najbardziej! Muszą być dwa elementy: wojska operacyjne zdolne do ataku i kontratakowania i wojska terytorialne przygotowane do obrony kraju. Koncepcja kierownictwa MON o zastąpieniu powszechnej służby wojskowej służbą zawodową oznacza, że Polska będzie miała tylko wojska operacyjne – jeden komponent. Drugi składnik sił zbrojnych, terytorialny i defensywny, nie będzie istniał. Będą tylko potencjalni poborowi bez przeszkolenia wojskowego. Jak wspomniałem, biorąc pod uwagę położenie Polski, trzeba założyć, że w obliczu takiej groźby nie będzie czasu na ich szkolenie. Ci rezerwiści zostaną więc wcieleni do jednostek bez zdolności posługiwania się bronią. Ich przydatność na polu bitwy będzie znikoma.

Pospolite ruszenie?

– No nie, gorzej. Szlachta w dawnych wiekach dobrze władała bronią. Takie były wówczas warunki egzystencji, że umiejętność posługiwania się orężem stanowiła niezbędny element codzienności. Dziś obywatele nie mają potrzeby noszenia broni, nie wspominając o jej zastosowaniu praktycznym. Do tego na współczesnym polu bitwy będzie w użyciu nie tylko broń indywidualna żołnierzy, ale trzeba będzie działać chociażby w warunkach ostrzału artyleryjskiego, rakietowego i ataków z powietrza. W takich okolicznościach „zakwalifikowani do poboru” i zmobilizowani cywile nie wytrzymają naporu wroga.

Osobiście nie mogę pozbyć się wrażenia, iż nie pożegnaliśmy się z doktryną czasów Układu Warszawskiego. Widać to po priorytetach w zakupie sprzętu, w programach szkoleń itd. Gdzie oprócz Rosji i Chin istnieje jeszcze na przykład koncepcja rozpoznania bojem? Albo ćwiczenia w ataku na polach… Kogo my chcemy na tych polach atakować? Białoruś? Ukrainę? Może armia zawodowa to jednak jest jakiś pomysł…

– Wpływ doktryny Układu Warszawskiego wyraża się w absolutyzowaniu wojsk operacyjnych jako zasadniczego elementu Sił Zbrojnych RP. Jednak nawet w PRL nie zaniedbano tworzenia rezerw i stworzono siły terytorialne (OTK – Obrona Terytorialna Kraju), czego dziś nie ma. Żołnierze zawodowi sprawdzają się dość dobrze w misjach zagranicznych poza krajem. W przypadku bezpośredniego zagrożenia państwa mają powstrzymać nacierającego wroga do czasu uzyskania pełnej gotowości operacyjnej sił mobilizowanych na wojnę. W naszym przypadku nie będzie kogo mobilizować.

Często słyszy się argument, iż współczesna technika wojskowa jest tak skomplikowana, że wymaga długoletniego szkolenia i tylko żołnierz zawodowy jest w stanie ją opanować.

– W wojsku jest różne wyposażenie: wymagające specjalistycznego szkolenia i proste w obsłudze, łatwe w zastosowaniu. Czym innym jest pilotowanie naddźwiękowego samolotu bojowego, a czym innym strzelanie z karabinu, zakładanie miny czy rzut granatem. W Afganistanie Sowieci ponieśli ciężkie straty w lotnictwie, gdy partyzanci użyli otrzymanych od Amerykanów rakiet plot. Stinger. Obsługiwali te rakiety afgańscy analfabeci. Inaczej też wygląda szkolenie żołnierza wojsk operacyjnych, a inaczej żołnierza obrony terytorialnej, lekkiej piechoty. W tym drugim przypadku mamy łatwe w obsłudze uzbrojenie i krótkie przeszkolenie. W Danii szkolenie żołnierza obrony terytorialnej trwa 100 godzin w pierwszym roku, w dwu kolejnych po 50 godzin i w czwartym – 24 godziny. W USA żołnierz Gwardii Narodowej przechodzi jednorazowe szkolenie dwutygodniowe i raz w miesiącu jeden weekend (36 dni rocznie).

Przed rozpoczęciem pierwszej operacji Pustynna Burza liczba dezercji w armii amerykańskiej była bardzo duża. „Amerykańscy chłopcy” kojarzyli swoją obecność w wojsku z możliwością awansu społecznego i w swoich wyborach jakby nie uwzględniali, że wojsko to także wojna, że wojna to zabijanie i śmierć.

– Trudno oczekiwać głębszych motywacji w przypadku ludzi, dla których istotnym powodem włożenia munduru są pieniądze i inne gratyfikacje, na przykład możliwość ukończenia studiów czy uzyskanie obywatelstwa danego kraju. Trudno też odwoływać się do patriotyzmu, gdy własne społeczeństwo nie akceptuje działań, w których żołnierze uczestniczą. Zastanawia mnie, że polski minister obrony jako główny argument, mający przekonać do służby w wojsku, podaje wysokość zarobków.

Wojska koalicji zaangażowanej w Afganistanie, mówią obecnie jednym głosem: przegrywamy.

– W przypadku długotrwałej tak zwanej wojny asymetrycznej, partyzanckiej, profesjonalizm armii zawodowej przestaje odgrywać decydującą rolę. Przewaga w uzbrojeniu również. Wspomniałem, jak afgańscy mudżahedini wygrywali z Rosjanami dzięki wyrzutniom rakiet ziemia–powietrze Stinger. Taka wyrzutnia obsługiwana przez jednego człowieka to w zasadzie rura, którą bierze się na ramię i po skierowaniu ku górze odpala rakietę, a ona sama wynajduje cel. Z broni łatwej w obsłudze i kosztującej kilka tysięcy dolarów można strącić obsługiwany przez zawodowców uderzeniowy śmigłowiec o wartości kilkunastu milionów dolarów wyposażony w najnowocześniejszą awionikę, optoelektronikę itd. Jednak nie trzeba aż Stingerów. W zastosowaniu na masową skalę mamy improwizowane ładunki wybuchowe. To łatwa w obsłudze, prymitywna, tania i… skuteczna broń. I bardzo drogi sprzęt, na przykład transporter Rosomak, można zniszczyć, używając tej broni.

Improwizowane urządzenia wybuchowe o działaniu kumulacyjnym – Explosive Formed Projectile?

– Tak. W wersji przeciwpancernej to jest owalny pojemnik szczelnie wypełniony plastycznym materiałem wybuchowym, wykonany z jakiejkolwiek rury metalowej lub PCV. Wierzch z jednej strony jest zaślepiony wkładką miedzianą z wgłębieniem kumulacyjnym. W zależności od wielkości ładunku, pocisk może przebijać pancerz pojazdów i transporterów grubości od 80 do 110 mm.

Rosyjskie czołgi w Groznym niszczyły z RPG-7 czeczeńskie nastolatki…

– Prowadzenie operacji zaczepnych przy pomocy armii zawodowej to dziś bardzo drogie przedsięwzięcie. Natomiast zwalczanie takiego wojska siłami nieregularnymi (partyzanci) – jest tanie. Do tego pojawia się kwestia skuteczności obrony. Aby wygrać w starciu armii regularnych, potrzeba według zgodnych szacunków przewagi 3:1 w podstawowych formacjach zbrojnych (wojska pancerne, zmechanizowane, artyleria, lotnictwo). Sytuacja ulega zmianie, gdy trzeba kontrolować teren, na którym działają siły nieregularne. W takim przypadku eksperci mówią o konieczności zapewnienia przewagi jak 15:1, 20:1, a nawet 40:1. Dlatego kilkadziesiąt tysięcy wojsk NATO w Afganistanie nie może opanować sytuacji i dowódcy domagają się skierowania tam większej liczby żołnierzy. Dobrze przygotowana powszechna obrona terytorialna, zdolna prowadzić działania nieregularne, znacznie zawyża agresorowi tak zwany koszt ataku.

Jeśli ktoś ma przewagę w podstawowych formacjach zbrojnych w stosunku – powiedzmy – powyżej 3:1, są szanse na sukces?

– Załóżmy, że mamy armię zawodową o liczebności 130 tys. Przeciwnik, chcąc być pewnym zwycięstwa, powinien zaatakować wojskiem liczącym około 500 tys. żołnierzy. Jeśli jednak państwo będące obiektem agresji poza armią zawodową ma na przykład milion żołnierzy w siłach terytorialnych potrafiących rozbijać czołgi i strącać śmigłowce, to pół miliona żołnierzy agresorowi nie wystarczy. A biorąc najniższy przelicznik 15:1 – napastnik musi zgromadzić do napaści co najmniej piętnastomilionową armię. Jakie państwo stać na wystawienie takich sił do opanowania kraju wielkości Polski? Wydaje się więc, że agresor raczej zrezygnuje w ataku. Przygotowanie obrony terytorialnej może być elementem skutecznej strategii odstraszania. A wiadomo że najlepsza wojna jest taka, która nie wybuchła.

Możemy mieć taką pewność?

– W Polsce zrobiono wiele, aby przekonać Polaków, że wojny nie będzie, co oznacza, że służba wojskowa nie ma sensu. Odbudowa sił zbrojnych to nie tylko uzbrojenie i zmiany strukturalne, ale nade wszystko troska o morale żołnierza. Zadaniem numer jeden jest przywrócenie patriotycznego sensu służbie wojskowej. Wojsko Polskie nie może być szkołą zabijania. Powinno być instytucją obywatelską, kształtującą postawy ludzi odpowiedzialnych za bezpieczeństwo kraju. Jeśli młody człowiek idzie na kilka miesięcy „w kamasze” i sprząta rejony, to rzeczywiście służba wojskowa nie ma sensu. Miałaby sens, gdyby po krótkim, ale intensywnym szkoleniu wojskowym przygotowała go do obrony rodzinnego domu.

Przemawia przez pana polska słabość do munduru?

– Mundur żołnierski kojarzył się Polakom dobrze, bowiem wojsko zawsze świadczyło o tym, że mamy własne państwo. Żołnierzem zostawało się w czasach niewoli, by utraconą niepodległość odzyskać. W historii polskiego wojska nie ma zaborczego militaryzmu, wojen napastniczych, kolonialnych. Mamy natomiast tradycje walki „za wolność waszą i naszą”. Stąd też polski szacunek dla munduru i zaufanie do wojska. Jaki będzie ten stosunek, gdy zamiast żołnierza – obrońcy Ojczyzny pojawi się zawodowiec, nadstawiający karku za pieniądze? Armia zawodowa jest z natury rzeczy odizolowana od społeczeństwa. To może skutkować utratą poczucia obowiązku obrony Ojczyzny. Czy można rezygnować z wartości mieszczących się w etosie polskiego żołnierza?

Koncepcja obrony terytorialnej?

– To nawiązanie do tradycji konspiracyjnej Armii Krajowej z czasów II wojny światowej, wspaniałej tradycji, i utworzenie powszechnej armii obywatelskiej do obrony państwa. W obronie terytorialnej byliby ludzie przeszkoleni w miejscu zamieszkania i przygotowani do obrony swoich domów. Polska, tworząc siły terytorialne, może wygenerować potencjał, czyniący ewentualny atak nieopłacalnym. Nie powinniśmy rezygnować z niczego, co zwiększa nasze bezpieczeństwo.

„Czas Warszawski”, nr 1–2 (494–495)

8 stycznia 2009

Rosja na gazie

Zgromadzenie Ogólne ONZ w grudniu 1974 roku w przyjętej rezolucji zdefiniowało pojęcie agresji. Stwierdzono, że agresją jest użycie siły zbrojnej przeciw suwerenności terytorialnej lub niezawisłości politycznej innego państwa. Przytoczono przykłady agresji, według rezolucji jest to przede wszystkim napaść lub atak sił zbrojnych jednego państwa na terytorium innego i okupacja militarna. Jednak przejawem agresji może też być „użycie jakiejkolwiek innej broni przeciw terytorium innego państwa”.

Współczesne państwa potrzebują energii i kwestia zaopatrzenia w surowce do jej wytwarzania stała się jedną z najważniejszych w całokształcie zagadnień związanych z bezpieczeństwem. Pierwszoplanowym dostarczycielem gazu, z racji na największe na świecie złoża, jest Rosja. Ta sama Rosja nie ukrywa, że w jej przypadku dostawy surowców energetycznych do innych krajów mają nie tylko handlowy wymiar.

Spółce Gazprom, dostarczycielowi gazu do Europy, premier rosyjskiego rządu wydał polecenie wstrzymania dostaw tego surowca przez terytorium Ukrainy. W Europie ze zdziwieniem komentowano tę sytuację. No bo jak to możliwe, aby premier rządu mógł wydawać polecenia firmie niezależnej od państwa? Rosyjscy dziennikarze Walerij Paniuszkin i Michaił Sygar sformułowali następującą opinię: „Sam w sobie Gazprom nie jest ani dobry, ani zły. Jest jak kałasznikow albo colt: można go użyć do zastraszania albo w obronie własnej. Jego wartość moralna zależy od intencji osoby, która trzyma palec na spuście. Innymi słowy, przestańmy mówić o Gazpromie jako o zwykłym podmiocie rynkowym: spółka ta jest bronią polityczną”.

Widać gołym okiem, że Gazprom nie jest normalną spółką giełdową, ale jak piszą rosyjscy dziennikarze, bronią polityczną. I mają rację komentatorzy twierdzący, że Rosjanom w sporze z Ukrainą nie chodzi tylko o cenę gazu. Kraje spolegliwe wobec Kremla (Białoruś, Armenia) dostają rosyjski gaz po ulgowych cenach. Mińsk na przykład płaci 128 dol. za 1000 m^3 rosyjskiego surowca, czyli prawie cztery razy mniej niż Warszawa i Wilno. Za utrzymanie tej ceny prezydent Łukaszenka „zapłacił” Moskwie. Białoruś uznała „niepodległość” zbuntowanych prowincji gruzińskich, Abchazji i Osetii Płd., uznawanych dotąd tylko przez Rosję i Nikaraguę. Kłopoty z dostawami gazu i ropy dotykają państw znajdujących się w sferze zainteresowań Rosji, a niepoddających się naciskom Kremla. Przypomnijmy, że Rosja ograniczała dostawy surowców energetycznych po „kolorowych” rewolucjach na Ukrainie i w Gruzji, gdy do władzy doszli tam politycy zmierzający w kierunku NATO i UE. W 2006 roku polski Orlen pokonał rosyjskich konkurentów w przetargu na zakup litewskiej rafinerii w Możejkach. W odwecie Rosjanie odcięli dopływ ropy do rafinerii. Jak podawali, z racji trudności „technicznych”. Po podpisaniu przez rząd czeski umowy z USA o instalowaniu radarów tarczy antyrakietowej dostawy rosyjskiej ropy zmniejszyły się, także z powodów „technicznych”, prawie o połowę. Obecne zakręcenie kurków gazowych w praktyce rosyjskich dostaw nie jest czymś nadzwyczajnym. Powstaje jednak pytanie, jakie wnioski wyciągną rządy państw dotkniętych decyzjami Moskwy?

Dostawy rosyjskiego gazu do Rumunii spadły do jednej trzeciej. Jeszcze gorzej jest na Słowenii, która otrzymuje zaledwie 10 procent zamówionego surowca. Bułgaria i Węgry nie mają żadnych dostaw. Brak gazu zmusił rząd Słowacji do ogłoszenia stanu wyjątkowego w gospodarce. Polskę częściowo chyba ratuje fakt, że na końcu biegnącej z Białorusi przez nasz kraj rury są Niemcy. Rosja nie mogła zakręcić kurka na białoruskiej granicy, nie chcąc drażnić Berlina. Moskwa przecież bardzo liczy na wybudowanie rurociągu na dnie Bałtyku we współpracy z Niemcami. A kiedy to się stanie, będzie można Polsce zakręcić oba kurki gazowe, ukraiński i białoruski. Teraz jeszcze nie.

Bez przesady można twierdzić, że skoro Moskwa używa gazu i ropy jako broni dla osiągania politycznych celów, to można uznać ostatnie poczynania Kremla za formę agresji godzącą w bezpieczeństwo wielu państw. Być może uzasadniona byłaby interpretacja przypisująca Rosji działania wyczerpujące znamiona agresji zdefiniowane przez ONZ. Można twierdzić, że szantaż wstrzymywania gwarantowanych umowami dostaw gazu jest przykładem „użycia jakiejkolwiek innej broni” wobec innych państw. Jeśli Gazprom rzeczywiście jest czymś w rodzaju karabinka Kałasznikowa, to palec na spuście tej broni trzyma premier Władimir Putin. A w kogo Władimir Władimirowicz celuje?

Pozbawione dostaw gazu Bułgaria, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Węgry są nie tylko członkami UE. Są one przede wszystkim w sojuszu północnoatlantyckim. Nadszedł czas, aby państwa członkowskie NATO rozważyły, jakie środki powinien stosować sojusz w razie zagrożenia takimi działaniami, jakie podejmuje Rosja. Skoro uznaliśmy w NATO za konieczne zwalczanie terroryzmu, to dlaczego nie zwalczać innych zagrożeń.

Rosja w realizacji polityki stosuje różne formy ataku. Od wojskowych (Krym) poprzez internetowe hakerów (w czasie sporu z Łotwą) po tak drastyczną, jak odcinanie dostaw gazu godzące w bezpieczeństwo gospodarcze oraz zdrowie obywateli innych krajów. Nowy szef NATO, może będzie nim Polak, powinien zainicjować uzupełnienie strategii sojuszu o sposoby powstrzymania wojowników z gazrurką.

W kilku komentarzach można też znaleźć trochę inne wyjaśnienie zachowania się Moskwy. Dotychczasowe sukcesy Putina miały oparcie w dochodach ze sprzedaży gazu i ropy. Spadek cen tych surowców i kryzys w gospodarce Zachodu sprawiły, że dochody załamały się i Rosji grozi katastrofa. Chcąc jej uniknąć, Moskwa postanowiła więc ratować swój budżet dochodami ze sprzedaży gazu Ukrainie. W Kijowie przewidziano tę sytuację. Ukraina zgromadziła duże zapasy gazu i chce wziąć Rosję na przetrzymanie. A więc tym razem to nie Moskwa chce złamać Ukrainę? Wygląda, że to Kijów gra o wysoką stawkę destrukcji systemu rządów w Rosji. Powstaje problem, czy „gazująca” dotąd Rosja nie wpadła we własne sidła?

20 stycznia 2009

Nervus belli pecunia

Konsul rzymski Marcus Tullius Cicero, zapisany w dziejach Europy jako wielki mówca i obrońca wolności republiki rzymskiej, użył powiedzenia Nervus belli pecunia – pieniądz jest nerwem wojny. Wielki filozof grecki Platon nazwał pieniądze żartobliwie nervus rerum – rzecz najważniejsza. Zgadzał się ze starożytnymi mędrcami cesarz Napoleon, skoro powiedział: „Żeby prowadzić wojnę, potrzeba trzech rzeczy: pieniędzy, pieniędzy i pieniędzy”. A zdaje się, nie zgadzają się z tymi sentencjami wykonawcy budżetu w MON.

Media ogłosiły 19 stycznia wiadomość, że w kasie MON na koniec roku 2008 zabrakło 1,8 mld zł. Przy czym wiceminister obrony Zenon Kosiniak-Kamysz, odpowiedzialny za zakupy uzbrojenia, poinformował, że ta blisko dwumiliardowa luka to wydatki na uzbrojenie i sprzęt wojskowy. Minister obrony narodowej przyznał, że jego resort ma zobowiązania na kwotę nieco ponad 1,8 mld zł. A zaprzeczył słowom Klicha współpracownik Donalda Tuska z kancelarii premiera Sławomir Nowak. Pytany przez dziennikarkę TVP3 o wspomniane braki finansowe odparł, że żadnych braków nie ma. Rzecz bowiem dotyczy faktur, które nie były wymagalne w roku ubiegłym. Nowak tłumaczył pani redaktor, że MON nie mógł płacić wcześniej za coś, co miał uregulować w 2009 roku. Czyli żadnej dziury w budżecie nie ma, a MON po prostu zapłaci wtedy, gdy przyjdzie na to pora i już. Przyznaję, że trochę mnie minister Nowak zdziwił. Czy to możliwe, aby wysoki urzędnik państwowy, wspierający swym intelektem szefa rządu, nie wiedział, jak wygląda wykonywanie budżetu przez resort obrony?

Budżet w każdym ministerstwie, ale w MON szczególnie, jest drobiazgowo zapisany w układzie wykonania. Minister obrony narodowej, tak zwany główny dysponent środków finansowych, ma do dyspozycji rozbudowany aparat realizujący decyzję budżetową i są procedury oraz liczne instytucje kontrolujące wykonanie budżetu. Są takie pojęcia jak dyscyplina budżetowa i kary dyscyplinarne za jej naruszenie. Jest też wymóg zachowania dyscypliny finansowej oznaczającej stałe badanie rzeczywistej gospodarki finansowej MON w związku ze stanem założonym, planowanym.

Jeśli więc kierownictwo MON stwierdza, że nie ma środków na pokrycie istniejących zobowiązań, to oznacza, że minister Nowak nie ma racji. Gdyby bowiem było tak, jak mówi, to wydatki należne w 2009 roku powinny były najpierw znaleźć się w planie na ten rok. Wtedy jednak nie byłoby ich w planie wydatków na rok 2008 i nie byłoby też żadnej dziury. Jeśli minister Klich informuje, że MON nie dostało pieniędzy z Ministerstwa Finansów, a on jakimiś manewrami spowoduje uregulowanie tych należności w roku bieżącym, to oznacza, że faktury trzeba było zapłacić w 2008 roku, a tym samym minister Nowak mija się z prawdą.

Mnie zastanawia jednak coś innego. Nie tylko lekkość wypowiedzi ministra Nowaka w sprawach budżetowych, ale też lekkość w traktowaniu budżetu przez kierownictwo MON. Wiem, jak trudno jest sensownie i zgodnie z przepisami wydać przy końcu roku środki, które udało się jakoś zaoszczędzić. Procedury są skomplikowane, czasu mało i trzeba nadzwyczajnych wysiłków, by zdążyć przed zamknięciem roku budżetowego.

Wiem też, że jest niezwykle trudno przenieść niezrealizowane wydatki do nowego roku budżetowego. W 1999 roku realizowaliśmy pewien zakup u zagranicznego dostawcy za sumę 30 mln zł. Przetarg zakończyliśmy na dwa miesiące przed końcem roku. Niestety, Ministerstwo Gospodarki nie potrafiło na czas zawrzeć umowy offsetowej. Zakup więc w 1999 roku nie mógł dojść do skutku. Starałem się te 30 mln zł przenieść do rezerwy celowej na przyszły rok. Nie udało się. Premier nie wyraził zgody i pieniądze MON stracił. A teraz minister bez trudu przenosi setki milionów, jeśli nie miliardy?

W 2007 roku minister obrony narodowej ogłaszał, że poprzednik zawalił wykonanie budżetu. W kasie MON „pozostało 1,7 mld zł”. A na koniec roku, osiem dni później (sic!), stwierdza: „Niezrealizowana kwota wydatków wyniosła 120 mln zł – 0,57 procent planu”. W ciągu tych dni wydał ponad 1,5 mld zł? A departament prasowo-informacyjny MON informował: „Do końca ubiegłego roku MON wykorzystało ponad 99 procent pieniędzy z budżetu na 2007 rok”.

Teraz mamy sytuację odwrotną – na koniec roku budżetowego brakuje prawie dwa miliardy[5]. A minister oznajmia, że on to wszystko do lutego ureguluje? W jaki sposób i z jakich środków? Ta rezerwa celowa w budżecie na obecny rok to jakiś wór bez dna?

W MON raz mają pieniędzy za dużo, a drugi raz za mało, ale zawsze na czas wykonują budżet. Czy ktoś mógłby to wyjaśnić skoro rzecz dotyczy nervus rerum?

30 stycznia 2009

Zetną głowę posłańca?

Powstał straszliwy bałagan w finansach MON. Szczęśliwie dla ministra Klicha wybuchła afera wokół wieszającego się czy raczej powieszonego w celi trzeciego mordercy Krzysztofa Olewnika. Szczęśliwie, bowiem premier Tusk odwołał ze stanowiska ministra sprawiedliwości i w ten sposób zdaje się na razie wyczerpał limit zwolnień w gronie tak zwanych konstytucyjnych ministrów. W następstwie stanowisko w MON zapewne straci minister „niekonstytucyjny”, czyli odpowiedzialny za zakupy uzbrojenia podsekretarz stanu Zenon Kosiniak-Kamysz. Wiceminister Kamysz był w MON pierwszym, który przyznał się, że resortowi zabrakło pieniędzy. Wymienił kwotę 1,8 mld zł. Okazało się, że brakuje 3,3 mld. I zgodnie z zasadą, że ścina się głowy posłańców przynoszących złe wiadomości, zapewne odwołają zastępcę Klicha.

Mam w ręku styczniowy numer magazynu „Nowa Technika Wojskowa”. Zamieszczono tam obszerne omówienie budżetu MON na 2009 rok i napisano na samym początku: „Ogólnoświatowy kryzys ekonomiczny końca 2008 roku wpłynął tylko nieznacznie na budżet Ministerstwa Obrony Narodowej”. Rzeczywiście „nieznacznie”. W końcu 2008 roku minister Klich prezentował sejmowej komisji obrony projekt budżetu na rok następny. Jak zauważa autor „NTW”, w porównaniu do tamtego projektu kierownictwo MON obcięło zaledwie 72 mln i spodziewa się otrzymać ponad 25 mld zł. Jednocześnie minister optymista, chyba nieświadom pustek w kasie, beztrosko podpisywał kontrakty, na przykład na zakup samolotów transportowych Bryza (600 mln zł), na rakiety i wyposażenie dywizjonu nadmorskiego (400 mln zł). Najwyraźniej nie interesował się, czy jakieś pieniądze wpływają z Ministerstwa Finansów na konto jego resortu. Tak jakby nikt w MON nie odpowiadał za dyscyplinę finansową. A kiedy okazało się, że pieniędzy nie ma, minister Klich zaczął zapewniać, że zaległości spłaci do końca lutego bieżącego roku. I zachowywał się znowu tak, jakby nie rozumiał, że brakujące 3 mld będzie musiał wydać z budżetu na rok 2009, czyli planowane na rok bieżący wydatki muszą być o taką kwotę zmniejszone. A to stawia pod znakiem zapytania realność wykonania zakupów i badań planowanych w 2009 roku no i… funduje beznadziejne położenie przemysłu obronnego – tu może być po prostu katastrofa.

Zawsze twierdziłem, że siła obronna państwa opiera się na dwu filarach – na siłach zbrojnych i na własnym, narodowym przemyśle obronnym. Sądząc po tym, co robi MON, będziemy mieli osłabienie zdolności obronnych wojska i ciężką zapaść, a może nawet kompletną ruinę polskiej zbrojeniówki. Miedzy bajki też można włożyć program profesjonalizacji, czyli tworzenia armii zawodowej. A pamiętajmy, że minister obrony już zdążył zrezygnować z powszechnego poboru.

Nie uniknie się niestety cięć w wydatkach i w następstwie tak zwanych oszczędności. Trzeba to jednak zrobić z sensem, nie osłabiając mocy obronnej państwa i nie mordując polskiego przemysłu obronnego.

MON zamierzał wydać w 2009 roku 7,6 mld zł na pensje, ponad 5 mld na emerytury, 7,2 mld na bieżące utrzymanie wojska (wydatki wegetacyjne) i ponad 5 mld na tak zwane inwestycje, czyli na uzbrojenie. Teraz wiadomo że gdy trzeba będzie spłacić zaległości z 2008 roku, polegną inwestycje. Wydaje się więc konieczne, aby szybko dokonać sprawdzenia wszystkich wydatków, a nie tylko tych „uzbrojeniowych”. Nieodzowny byłby zewnętrzny audyt strategiczny MON i ustalenie, na ile planowane wydatki są racjonalne ze względu na cel działania tej instytucji. Ponadto trzeba wycofać się z niedowarzonego projektu armii zawodowej – można to zrobić, nie tracąc twarzy, skoro zabrakło kasy. Warto też rozważyć, czy zaangażowanie w misje zagraniczne ma pokrycie w finansowych możliwościach MON.

Trzeba zastanowić się nad odpowiednią do polskich warunków strategią obrony RP i stosownym, innym modelem armii. Zmiana modelu armii w postulowany nie tylko przeze mnie system taniej obrony powszechnej (terytorialnej) z małymi, nowoczesnymi i zawodowymi wojskami operacyjnymi byłaby możliwa przy zmniejszonym budżecie MON.

Stanisław Głowacki, przewodniczący sekcji krajowej przemysłu obronnego NSZZ Solidarność, powiedział, że dla przetrwania zbrojeniówki w 2009 roku potrzebne są zamówienia na co najmniej 1,1 mld zł. Powinniśmy przyjąć założenie, że mniejsze od planowanych środki na zakupy uzbrojenia i sprzętu wojskowego skierujemy do polskich fabryk. Przy czym program tworzenia wojsk obrony terytorialnej, tanich w wyposażeniu i utrzymaniu, oznacza konieczność produkcji broni strzeleckiej, amunicji, materiałów wybuchowych, umundurowania i oporządzenia, czyli tego, co mogą dostarczyć polskie zakłady. Zakupy zagraniczne należałoby realizować na możliwie najniższym poziomie i tylko tam, gdzie musimy to robić w ramach zawartych już umów. Należy dokonać przeglądu tych umów, sprawdzić, jak są one realizowane, i podejmować stosowne kroki, poszukując sposobów odciążenia wydatków.

Autor „NTW” omawiający projekt budżetu MON na 2009 rok stwierdza: „Oczywiste jest, że dla każdej instytucji państwowej najważniejszy jest budżet. Tak jest również w przypadku MON”. Otóż budżet nie jest najważniejszy. Jest on tylko narzędziem w ręku ministra obrony do wykonania pracy na powierzonym mu odcinku OBRONY NARODOWEJ.

Konstytucja RP stwierdza: „Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium” (art. 5). Wskazuje: „Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej służą ochronie niepodległości państwa i niepodzielności jego terytorium oraz zapewnieniu bezpieczeństwa i nienaruszalności jego granic” (art. 26). Nakazuje: „Obowiązkiem obywatela polskiego jest obrona Ojczyzny” (art. 85). Można odnieść wrażenie, że kierownictwo MON nie do końca to zrozumiało.

Wiele wskazuje, że trzeba będzie zacisnąć pasa. Powinno się to jednak robić z rozwagą, stawiając na pierwszym miejscu bezpieczeństwo narodowe i zachowanie przemysłowego potencjału obronnego RP.

25 lutego 2009

Nieistniejące LWP

Zabieram czasem głos na popularnym forum wojskowym. Wspomniałem ostatnio, że jako zdeklarowany przeciwnik komunistów nie mogłem zostać oficerem w LWP. Jeden z dyskutantów stwierdził, że obrażam służących wtedy żołnierzy zawodowych. „Z tego wniosek, że wszyscy, którzy zostali podówczas oficerami, to komuchy, no bo nie mogli być antykomunistami, bo nie dostaliby gwiazdek”. I na koniec mój oponent wypalił: „Co to jest LWP? Bo o ile wiem, to czegoś takiego raczej nie było”.

Marszałek Piłsudski podkreślał, że podstawowym warunkiem zwycięstwa jest morale armii. Może być wojsko dobrze uzbrojone, ale jeśli nie ma w nim siły moralnej, brak etosu służby i ducha armii (esprit de corps), to w godzinie próby przegra. Te wartości wojsko czerpie z narodowej tradycji, z dokonań poprzedników. Nie jest obojętne, co trafia do głów żołnierzy i ich dowódców, jakie wartości kształtują umysły ludzi w siłach zbrojnych. W Polsce mamy z tym problem, bowiem obecne Wojsko Polskie powstało na bazie wojska kierowanego w latach PRL przez partię komunistyczną.

Przykład z czasów „Polski Ludowej”. Dwaj oficerowie II RP.

Stefan Mossor – walczył w wojnie z bolszewikami 1920 roku i w kampanii 1939. Odznaczenia: Krzyż Niepodległości i trzy razy Krzyż Walecznych. Wybitny teoretyk sztuki wojennej, wykładowca Wyższej Szkoły Wojennej (dzisiejszy AON), współpracownik gen. Kutrzeby. Po wyjściu z oflagu (był w niewoli) wstąpił do wojska „ludowego”. Mianowany przez Bieruta generałem w Sztabie Głównym WP zajmował się między innymi zwalczaniem polskiego podziemia niepodległościowego.

Zygmunt Szendzielarz – dzielnie walczył w kampanii wrześniowej 1939 roku, uciekł z niewoli niemieckiej, następnie był w wileńskiej AK. Bohaterski dowódca brygady partyzanckiej, po operacji Ostra Brama wyprowadził swoją jednostkę z okrążenia NKWD i przedostał się na Białostocczyznę. Do 1947 roku walczył z siłami NKWD, UB i WP. Aresztowany w 1948 roku został zamordowany w więzieniu przez UB. Miejsce pochówku nieznane. Odznaczony krzyżem orderu wojennego Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych. Publicyści i historycy PRL fałszowali jego wizerunek. Był opisywany jako „krwawy herszt wileńskich bandytów” i imperialistyczny szpieg anglosaski, przedstawiany w taki sposób, żeby wzbudzić jak największą odrazę.

Obaj byli polskimi oficerami. Obaj wydawali rozkazy polskim żołnierzom. Pytanie: który z nich powinien być wzorcem osobowym dla współczesnych polskich żołnierzy – ścigający Szendzielarza generał Mossor czy major Szendzielarz walczący z podkomendnymi Mossora?

Polska „Ludowa” była podmiotem na arenie światowej i w tym sensie także państwem polskim. A jednocześnie była satelitą sowieckim z ustrojem narzuconym siłą i stosującym na masową skalę przemoc wobec obywateli. W miarę upływu lat i po rozbiciu podziemia reżim komunistyczny zaczął łagodnieć. Zdrada Polski w Jałcie przez Zachód powodowała, że zanikła szansa odzyskania niepodległości, z drugiej strony represje likwidowały fizycznie każdy rodzący się opór (Poznań 1956 i Wybrzeże 1970). Miliony Polaków musiały więc żyć w PRL. Ludzie podejmowali pracę, w tym także zawodową służbę w wojsku. Chcąc zagwarantować egzystencję rodzinie, każdy we własnym sumieniu decydował, jak daleko może okazywać akceptację dla rządów PZPR. Odmowa wstąpienia do partii oznaczała zwykle gorszą pracę i brak życiowych perspektyw. Z oportunistycznych względów wstępowano więc do PZPR. Byli też tacy, którzy uznawali PRL za swoje państwo i sądzili, że służą Polsce. Tak było do dni, aż naród polski odzyskał możliwość wyrażenia swojej woli. Polska „Ludowa” zawaliła się. Istniała tak długo, jak długo istniał jej protektor – ZSRR.

W wojsku stosowano maskowany przymus przynależności do PZPR (w 1980 roku do partii należało 80 procent oficerów, 53 procent chorążych i 38,5 procent podoficerów. Wszyscy wyżsi dowódcy byli członkami PZPR). Nad posłuszeństwem armii czuwał rozbudowany aparat polityczny (w 1989 roku – 7800 osób, w tym 5700 oficerów). Przy czym Główny Zarząd Polityczny funkcjonował na prawach wydziału KC PZPR. We wszystkich jednostkach działały komitety partyjne, a tak zwanych Podstawowych Organizacji Partyjnych PZPR było 5 tys.

Generał Florian Siwicki, szef Sztabu Generalnego WP, mówił w Moskwie (1–4 grudnia 1981) na naradzie Układu Warszawskiego: „Ludowe Wojsko Polskie, pomimo tego iż do jego szeregów przychodzą poborowi, którzy znajdowali się pod negatywnym wpływem Solidarności, zachowało swój charakter ideowy i polityczny, pomyślnie odpiera ataki wroga klasowego i odgrywa istotną rolę stabilizującą w życiu naszego kraju”. Jak widać z tej wypowiedzi, Siwicki nie miał wątpliwości, że LWP istnieje. Można mu wierzyć, że wiedział, czym dowodzi.

W kadrze zawodowej LWP byli oczywiście nie tylko „siwiccy”. Była większość wojskowych ukrywająca swoje prawdziwe poglądy i usiłująca profesjonalnie pełnić służbę. Byli oportuniści, którzy dla kariery udawali komunistów, często pełniąc funkcje oficerów politycznych. I była grupa komunistów w mundurach, gotowa bronić socjalizmu. I to oni, zaufani sowieckich marszałków, wspierani przez oportunistów, rozkazywali wojsku. Chociaż wszyscy nosili te same mundury, to jednak byli to różni ludzie. Dużo ich dzieliło.

W wojsku są odznaczenia za odwagę i są wyroki sądów wojskowych za czyny niegodne. Tak jednak jak odwaga i ofiarność w cywilu bywa chlubnym wyjątkiem, tak samo czyn bohaterski żołnierza jest zdarzeniem nadzwyczajnym. A to oznacza, że żołnierz nie może być albo bohaterem, albo tchórzem. Wśród żołnierzy zawodowych LWP byli bohaterowie, którzy także za cenę życia przeciwstawili się reżimowi. Ale byli też wojskowi służący z oddaniem Sowietom. Była ponadto większość żołnierzy pragnących służyć wolnej Polsce. Zdawali sobie z tego sprawę Sowieci, którzy na wypadek wojny z Zachodem chcieli wysłać polskie dywizje w bój pojedynczo, pod kontrolą. Postulowany przez dowództwo LWP tak zwany Front Polski istniał tylko na mapach sztabowych LWP. Na szczęście zamiary sztabowców Układu Warszawskiego pozostały na papierze. Natomiast pragnienie wielu żołnierzy LWP służenia wolnej Polsce ziściło się. Trudno jednak przyjąć, że Wojsko Polskie powinno czcić zarówno majora Szendzielarza, jak i jego prześladowców.

16 marca 2009

Na co nam NATO?

W pierwszej połowie 1985 roku pisałem (jako Witold Skidel) program dla konspiracyjnej Polskiej Partii Niepodległościowej. Jednym z postulatów tego programu było członkostwo Polski w NATO, wtedy należącej do bloku sowieckiego. Jacek Kuroń po zapoznaniu się z moim tekstem uznał, że to wariacki pomysł. W 1997 roku jako sekretarz stanu w MON odpowiadałem za wykonanie kilku programów wprowadzających polskie wojsko do sojuszu. A po marcu 1999 roku, gdy Polska uzyskała członkostwo, „wariacki” postulat PPN stał się faktem.

Sojusz północnoatlantycki stworzył strefę bezpieczeństwa na Zachodzie. Chcieliśmy znaleźć się w tej strefie. I w końcu spełniło się to pragnienie. Minęło dziesięć lat. Nie ma Związku Sowieckiego, a narody Europy Środkowej i Wschodniej są dziś wolne. Świat się zmienił i zmieniło się NATO. Musimy na nowo określić, czym sojusz powinien być i jaką rolę powinien odgrywać.

NATO ma za sobą wygraną zimną wojnę. Blok sowiecki tę wojnę przegrał. Atak terrorystyczny na USA sprawił, że takie zagrożenia uznano w NATO za główne wyzwanie XXI wieku. I w takiej perspektywie rozważano zadania sojuszu, wprowadzano zmiany w koncepcji działania i organizacji wojsk państw członkowskich. Z tych przesłanek wziął się też obecny polski zamiar tworzenia sił zbrojnych jako zawodowego komponentu do „wymuszania pokoju” w rejonach odległych od naszych granic. Dziś słyszymy, że kryterium wiarygodności NATO ma być zwycięstwo nad talibami w Afganistanie.

Wydaje się mimo to, że walka z terroryzmem, chociaż ważna, nie może być jedynym zadaniem NATO.

Upadek ZSRR (według Władimira Putina największa geopolityczna katastrofa XX wieku) spowodował destrukcję tak zwanego porządku jałtańskiego, a wraz z tym uwolnienie się wielu narodów z komunistycznej niewoli. Ukształtował się nowy porządek międzynarodowy określany jako jednobiegunowy z czołową pozycją USA w świecie. Polacy i inne narody są beneficjentami tej nowej sytuacji. To korzystne dla nas położenie może zmienić się na gorsze. Istniały przecież takie urządzenia Europy, gdy komunizmu nie było, a mimo to Polacy byli w niewoli. Nie powinniśmy zapominać, że Polacy przez 123 lata byli poddanymi „trzech czarnych orłów”: pruskiego, austriackiego i rosyjskiego. I musimy pamiętać, czym zakończyła się podjęta przez Hitlera i Stalina zmiana porządku wersalskiego, gwarantującego istnienie II RP.

Słabością I Rzeczypospolitej w XVIII wieku był brak odpowiedniej siły do obrony państwa przed zakusami potężnych, agresywnych sąsiadów. Słabością ustanowionego w 1918 roku porządku wersalskiego był brak sił zdolnych powstrzymać jego przeciwników. Takich błędów nie wolno powtarzać, skoro i dziś nietrudno dostrzec, czemu mogą posłużyć rosnące nakłady na zbrojenia państw chcących decydować o losach świata.

Polska powinna suwerennie określić zagrożenia i podjąć starania wewnątrz sojuszu w celu ukształtowania koncepcji działań na wypadek ujawnienia się niekorzystnych dla nas zdarzeń. Należy wyciągnąć wnioski z takich lekcji, jak chociażby ta, której Europie udzieliła Rosja w Gruzji. Dla zapewnienia Polsce i całej Europie bezpiecznej przyszłości trzeba przekształcić NATO w siłę gwarantującą takie bezpieczeństwo. Tak powinniśmy definiować misję NATO w XXI wieku.

6 kwietnia 2009

Babiny w NATO

Fiasko starań o stanowisko sekretarza generalnego NATO dla Polaka nie było dla mnie zaskoczeniem – dość dawno temu pisałem, że minister Sikorski nie ma szans. Co innego mnie zaskoczyło; rząd twierdzi, że porażka to sprawka prezydenta, a prezydent i jego ministrowie wskazują na rząd. Media huczą. Wkrótce wszyscy mamy się dowiedzieć nie tylko co minister Sikorski przekazywał prezydentowi jako „instrukcje” rządowe, ale też jaka miała być taktyka, czyli za jaką cenę rząd chciał „sprzedać skórę” Sikorskiego, którą prezydent miał oddać za darmo.

Sadzę, że minister Sikorski dobrze wie, jak wygląda proces podejmowania decyzji w NATO. W sojuszu obowiązuje konsensus, czyli w teorii głos USA jest tyle samo wart co głos na przykład Słowacji czy Litwy. Brak zgody mniejszego państwa oznacza, że większe tego zrobić nie może. Tak jest w teorii. A jak wygląda praktyka? Zanim przystąpi się do podejmowania decyzji, trwają poufne rozmowy i wielcy poszukują rozwiązań, aby opornych mniejszych przekonać do swoich racji. Zwykle oferują im coś, na czym tym opornym zależy. W efekcie w dniu ogłoszenia decyzji konsensus jest osiągnięty. Mistrzami w takiej grze są Turcy, którzy na przykład w czasie wojny w Zatoce Perskiej za zgodę na lądowanie samolotów na swoim terytorium dostali od USA parę miliardów dolarów. Tak, tak, łza się w oku kręci!

Co zrobili polscy politycy? Rząd polski powinien był przecież poufnie sprawdzić, czy kandydatura Sikorskiego ma szanse. Zachowywał się zaś tak, jakby tego nie ustalono – do końca słyszeliśmy, że gra się toczy, i że nic nie jest przesądzone.

A teraz kwestia tego ugrania czegoś, jeśli rzeczywiście był taki zamiar. Otóż trzeba było wcześniej z czymś do tej gry wejść! Czyli skoro nie było szans po cichu, to rząd RP powinien był otwarcie ogłosić, że naszym kandydatem na szefa NATO jest Sikorski. A on sam musiałby po męsku powiedzieć: tak, chcę tego i nie udawać nieśmiałego dziewczątka, co to chciałaby, a boi się. Prezydent Kaczyński powinien stanowczo poprzeć stanowisko rządu, podając powody, dla których Polak ma być na czele NATO – są mocne argumenty. A przed szczytem strona polska powinna była oświadczyć, że będzie stanowcza. Z taką pozycją weszlibyśmy do gry i w zamian dostalibyśmy… chociażby stanowisko zastępcy sekretarza, którym teraz zapewne będzie Turek.

Nic takiego nie zrobiono, a teraz walczące strony wytykają jedna drugiej różne rzeczy (prezydent nie mógł dodzwonić się do premiera?) i się obwiniają. Przypomina to sytuację, jaka mogłaby powstać, gdyby dwie babiny wyzwały się od brudasów, a następnie zaczęły pokazywać przechodniom brudną bieliznę, chcąc dowieść, że ta druga jest większym flejtuchem.

A swoją drogą – po co minister Sikorski chciał szefować NATO? Jaką miał koncepcję zmian czy usprawnień sojuszu? Oczywiście poza ofertą członkostwa w NATO dla „przyjaciół Moskali”.

Maj 2009

W misteriach Eurazji

Marek Andrzejewski: Współczesny wybitny rosyjski filozof i geopolityk Aleksander Dugin, twórca partii Eurazja, autor takich książek jak Teoria hiperborejska czy Misteria Eurazji, w swojej doktrynie eurazjatyzmu twierdzi, że zderzenie tak zwanego atlantyzmu, czyli cywilizacji Zachodu, z rosyjskim eurazjatyzmem jest nieuchronne. Wychodząc z przesłanek tej teorii, czy konflikt na linii Unia Europejska – Rosja to nieodwołalna przyszłość?

Romuald Szeremietiew: Dugin uzasadnia pewną ideę, która pojawiła się z bardzo wielką siłą w Rosji po odejściu Jelcyna. Jest to stara i odwieczna idea budowy imperium rosyjskiego. Elity rosyjskie nie potrafią sobie wyobrazić inaczej egzystencji Rosji jak tylko w formie imperialnej. Dugin stanowi użyteczne uzasadnienie dla tego typu tendencji, stąd zresztą jego bardzo wysoka pozycja w strukturach władzy. Zaczynał w swoistej „politycznej piwnicy”, gdzieś na moskiewskich przedmieściach…

Rosyjska Partia Narodowo-Bolszewicka…

– Tak właśnie. Od obdrapanej piwnicy jako siedziby do luksusowych pomieszczeń i salonów w centrum Moskwy. Od tego momentu zapraszany na same szczyty władzy, współpracujący z Ministerstwem Obrony, człowiek bardzo poważnie traktowany przez obecną władzę. Świadczy to, że jego teorie i koncepcje są przydatne, i z tego powodu są również bardzo niepokojące i niebezpieczne. Pytanie, czy chodzi o konflikt Eurazja, czyli Rosja imperialna – Europa, czy też inaczej, Federacja Rosyjska – Zachód albo w jeszcze innej konfiguracji: imperium euroazjatyckie Świętej Rusi – część cywilizacji Okcydentu. W tym wypadku powstaje istotna kwestia, które państwa zachodnie będą współpracowały z nowym imperializmem rosyjskim, a które będą mu przeciwne. Jak wiadomo, niedawno pojawiła się tendencja określana jako Libertas. Bodajże Jacek Żakowski w jednym ze swoich komentarzy powiedział, że Wałęsa, jeżdżąc na spotkania tego nowego paneuropejskiego ruchu politycznego, de facto wyraża poparcie dla agenta Kremla, bowiem w interesie Rosji leży, żeby Europa była słaba, nie zjednoczona, czyli bez traktatu lizbońskiego. Mnie się wydaje, że to nie jest właściwy wniosek, dlatego że Europa według modelu, który przewiduje traktat z Lizbony, to Europa, w której bardzo silną pozycję mają Niemcy, w wyraźny sposób współpracujące z Francuzami. Niemcy, które zawsze miały silne inklinacje w kierunku Rosji imperialnej.

Współpraca rosyjsko-niemiecka jest bardzo mocno zakorzeniona historycznie. Nawet dziś odczuwamy ją intensywnie, nie potrzeba uważnej obserwacji.

– Jakoś tak się działo zawsze w historii, że Rosjanie i Niemcy czuli do siebie pewnego rodzaju „miętę”. Profesor Koneczny, którego warto czytać zwłaszcza dzisiaj, mówi o tym, że istnieje konflikt cywilizacyjny między Polską z cywilizacją łacińską a Rosją i Niemcami. Wskazuje na Rosję jako na cywilizację turańsko-bizantyńską i na Niemcy jako enklawę cywilizacji bizantyńskiej w Europie. Obie są sobie bliskie i obie wrogie Polsce.

Prof. Feliks Koneczny wskazywał zwłaszcza na Prusy.

– Państwo pruskie zdominowało Niemcy od czasów Bismarcka, który był zwolennikiem tak zwanych Małych Niemiec, Klein Deutschland, i dlatego wypchnął katolicką Austrię poza teren Niemiec, żeby protestanckie bizantyńskie Prusy były hegemonem i to one budowały Rzeszę Niemiecką. Po II wojnie światowej NRD nazywano czerwonymi Prusami i tak się złożyło, że są one znowu w składzie Niemiec, a stolica z Bonn przejechała do Berlina. To oznacza, że prusactwo ma pewien wpływ na obecną rzeczywistość niemiecką, co zdaje się zaczynamy powoli dostrzegać. Bizantyńskie Niemcy prusackie i owa duginowska, rozbudzona imperialnie Rosja to towarzystwo dla nas niebezpieczne, ponieważ my jako cywilizacja łacińska, zachodnia, kierujemy się między innymi zasadą, że polityka powinna być moralna i etyczna, a cel nie uświęca środków. Rosjanie i Prusacy uważają, że moralność nie ma nic wspólnego z polityką. Więc jest tu poważny problem, ma pan rację.

W wywiadzie z 1998 roku dla pisma „Fronda” Dugin powiedział: „Rosja w swoim geopolitycznym oraz sakralno-geograficznym rozwoju nie jest zainteresowana istnieniem niepodległego państwa polskiego w żadnej formie”. Czy w geopolityce rosyjskiej istniało kiedykolwiek miejsce na niepodległą Rzeczpospolitą?

– Nigdy. W geopolityce i koncepcjach Rosji imperialnej nie ma miejsca dla niepodległej Polski. Jest wielkim dramatem, że między słowiańską przecież Polską i Rosją, przyznającą się do słowiaństwa, nie istniała i nie istnieje żadna tradycja współpracy i współdziałania. W naszych relacjach zawsze przeważał konflikt cywilizacyjny, polsko-rosyjskie zderzenie cywilizacji, można by powiedzieć. I rzeczywiście, jeżeli spojrzymy na wschód od Polski, to między katolicką Rzecząpospolitą a prawosławną Rosją istnieje pewna przestrzeń geopolityczna…

Strefa buforowa między naszymi krajami? Będąca swego rodzaju zaporą przed zderzeniem cywilizacyjnym?

– Coś innego. Jest to historyczna strefa kulturowej i cywilizacyjnej rywalizacji. Wielkie Księstwo Litewskie byłoby tworem krótkotrwałym; gdyby nie jego związek z Polską – nie zachowałoby swojej państwowości. Ruś Kijowska również okazała się czymś przejściowym i w jednej części znalazła się w Rzeczypospolitej, w drugiej się zrusyfikowała. Na tych terenach ścierały się dwie idee państwowe: polska i rosyjska. Są to wyraźnie odmienne modele rządzenia. Kozacy, którzy przynależeli do Rzeczypospolitej, uważali, że z carem będą układać się i negocjować tak samo jak z królem Polski. Caryca Katarzyna II szybko rozproszyła ich złudzenia, każąc spalić i wymordować kozacką Sicz. W ten sposób skończyła się wolna i swobodna kozaczyzna. Jeśli potęga imperialna Rosji będzie się dziś odbudowywać, ta rywalizacja z Rzecząpospolitą znowu nastąpi. Przypominam, że święto państwowe współczesnej Rosji to dzień, w którym „wypędzono” Polaków z Kremla. Dla nas może się to wydawać paradoksalnie odległe zdarzenie. Oczywiście Rosjanie mogą powiedzieć tak: wy macie 1920 rok, 15 sierpnia. Tylko że to stosunkowo świeża historia, bo to XX wiek, i wtedy my rzeczywiście walczyliśmy o nasze być albo nie być. Natomiast jeżeli chodzi o naszą obecność na Kremlu, to przecież Moskale chcieli, żeby królewicz Władysław został carem Rosji, a wkraczające do Moskwy wojska polskie hetmana Żółkiewskiego witali chlebem i solą. To wszystko się połamało tylko dlatego, że Władysław nie zgodził się na konwersję na prawosławie. Polskość cofnęła się na zachód. Okazuje się, że dla Rosjan jest to żywa sprawa, kręcą filmy na ten temat. Niedawno Taras Bulba Mikołaja Gogola został zekranizowany w wersji bardzo antypolskiej. My jesteśmy ciągle dla Rosji wyzwaniem, a im bardziej jesteśmy grzeczni i potulni, to oni uważają, że tym bardziej podstępni, że coś knujemy.

Eurazjatyzm zakłada powrót Rosji do pozycji mocarstwa poprzez republiki postradzieckie, jak na przykład Kazachstan, Turkmenistan, Tadżykistan, Uzbekistan. Ten proces już się rozpoczął, na początku 2009 roku powstały Zbiorowe Siły Szybkiego Reagowania (KSOR) skupiające jednostki wojskowe rosyjskich sojuszników z Azji Środkowej. Ma to być odpowiedź na siły szybkiego reagowania Paktu Północnoatlantyckiego. Czy Putinowi uda się zrekonstruować imperium w oparciu o kraje Wspólnoty Niepodległych Państw?

– Szanse oczywiście ma, ale moim zdaniem to mu się nie uda. Z kilku powodów. Wspominał pan o tych republikach, rzeczywiście trzeba pamiętać, że zanim Wielkie Księstwo Moskiewskie ruszyło na zachód, najpierw opanowało tereny wschodnie, zwłaszcza Syberię. Żeby możliwe było rozpoczęcie ofensywy w kierunku zachodnim, Federacja Rosyjska musi mieć południe i wschód zabezpieczone. Tutaj pojawia się istotny problem, który wcześniej nie występował. Na południu i na południowym wschodzie są bardzo poważne ośrodki siły imperialnej – Chiny i Indie. Nie ulega wątpliwości, że będzie to wpływało na sytuację i pozycję geopolityczną Rosji.

Wart wspomnienia jest także fakt chińskiego osadnictwa na Syberii.

– Liczba Chińczyków i Rosjan na Syberii – według różnych źródeł – podobno się zrównała, proporcja stosunków demograficznych wynosi dwadzieścia pięć milionów ludności w przypadku obu narodowości. Nie są to pewne dane, ale istnieją już duże miasta na Syberii, w których język chiński jest równoprawny z językiem rosyjskim. Jest to oczywiście dla Rosjan spory problem, zwłaszcza że mają straszliwy kłopot z przyrostem naturalnym. To społeczeństwo starzejące się, podobnie jak my, ale u nas nie odbywa się to w tak szybkim tempie jak u nich. Przyrost naturalny w Rosji następuje głównie wśród społeczności rosyjskich muzułmanów. Według różnych danych, około czterdziestu procent poborowych rosyjskich to muzułmanie. Przewiduje się, że za dziesięć, piętnaście lat ponad pięćdziesiąt procent żołnierzy rosyjskich będą stanowić islamiści. Jaki to może mieć wpływ na realizację imperialnych zamierzeń Rosji, nie muszę mówić.

Jaką pozycję względem Federacji Rosyjskiej powinien zająć Zachód, a zwłaszcza Polska?

– W naszym interesie leży, aby porządek międzynarodowy, w którym obecnie funkcjonujemy jako państwo, był zachowany. Zmiana ładu wersalskiego w 1939 roku skończyła się dla Polaków utratą niepodległości. Trzeba było obalenia porządku jałtańskiego, aby Polska odzyskała suwerenność. Istnieje obawa, że jeżeli obecny porządek zostanie zmieniony, możemy znowu niepodległość stracić. Nasza polityka musi polegać na tym, żeby wspierać tych, którzy chcą obecny ład międzynarodowy utrzymać. Pewnie niektórych zmartwię, ale w utrzymaniu obecnego porządku światowego najbardziej zainteresowane są Stany Zjednoczone.

Jak by pan zdefiniował obecny system polityczny Rosji i wskazał jego potencjalny kierunek ewolucji?

– To jest coś, co zawsze było w Rosji – autorytarna władza. Totalitaryzm sowiecki był tu pewnym ekstremum w tradycji rosyjskiej, ale nie było to czymś dla Rosjan niezrozumiałym. Polski historyk Jan Kucharzewski twierdził, że bolszewizm jest rodzimym, naturalnym dla Rosji zdarzeniem. Można zrozumieć Sołżenicyna, który mówił, że to nie Rosjanie (innorodcy) zainstalowali ten system, ale rzecz charakterystyczna, że totalitaryzmy były silnie umocowane jako narodowe reżimy w krajach, które tak jak Rosja nie miały wiele wspólnego z cywilizacją łacińską. Próba totalitarna we Włoszech skończyła się faszyzmem, który był marnym totalitaryzmem, niemal operetkowym. Ustrój totalitarny istniał więc w stanie czystym w Niemczech Hitlera i w Rosji. System rosyjski, poza tym totalitarnym ekstremizmem, zawsze przybierał formę autorytarną, dawniej samodzierżawie. Dziś jest to putinizm. Gorbaczow nie cieszy się popularnością w Rosji, bo uważa się, że doprowadził do upadku imperium sowieckiego. Jelcyn też jest postrzegany jako słaby władca, choć z polskiego punktu widzenia był chyba najsympatyczniejszym władcą rosyjskim. Pamiętam prezydenta Jelcyna na warszawskim cmentarzu Powązkowskim, w Dolince Katyńskiej, gdzie uronił łzę przed Krzyżem Katyńskim.

Niewielu pamięta, że prezydent Jelcyn był skory w ramach zadośćuczynienia za lata komunistycznego zniewolenia i mord katyński oddać Polsce obwód kaliningradzki. Nasi politycy nie wykorzystali tej szansy.

– Istniały nawet dalej idące projekty, było to w okresie rządów Gorbaczowa, kiedy stwierdzono, że jeżeli pakt Ribbentrop–Mołotow jest nieważny, to oznacza, iż konieczny jest powrót do granicy polskiej z 1939 roku. Był taki moment, że Vytautas Landsbergis (prezydent Republiki Litewskiej w latach 1990–1992 – przyp. red.) mówił, no trudno, będzie Litwa bez Wilna, musimy zostać w Kownie. Wszystko to było rozważane bardzo poważnie, ale Polska nie podjęła żadnej akcji w tym kierunku, żeby to przejąć, może w obawie przed konfliktami z Litwinami i Ukraińcami. W Wilnie zaciera się ślady polskości, we Lwowie wiszą tablice i stoją pomniki sławiące Banderę, UPA, a nie Orlęta Lwowskie. W kwestii Kaliningradu, czyli Królewca, ma pan słuszność. Pomysł ten istniał w początkowym okresie rządów Jelcyna, chciano nawet dokonać repatriacji Polaków z Kazachstanu i tam ich osiedlić. Nie skorzystaliśmy także z tej okazji, bo ówczesne władze polskie były albo strachliwe, albo uważały to za zbyt wielki kłopot.

Czy Miedwiediew to marionetka polityczna w rękach Putina? Były prezydent, obecny premier Rosji steruje nim z przysłowiowego tylnego siedzenia, czy jednak zachowuje on autonomię w zakresie swojej władzy?

– Powiem tak: kiedy się sprawdza, czy ktoś jest czyjąś marionetką? Jeśli się przetnie łączące obu sznurki. Jeżeli dana postać przestaje się wówczas „ruszać”, to znaczy, że to była marionetka, jeśli mimo to rusza się dalej, na pewno nie jest marionetką. Nie mamy jeszcze sytuacji, w której moglibyśmy stwierdzić, że związek Putin–Miedwiediew został przecięty, więc jeszcze tego nie wiemy.

Polskie elity nie wytworzyły po 1989 roku żadnej oryginalnej koncepcji geopolitycznej na miarę tej na przykład Władysława Gizberta-Studnickiego w dwudziestoleciu międzywojennym. Czy podziela pan pogląd, że polska myśl geopolityczna od momentu uzyskania niepodległości po upadku systemu socjalistycznego do dziś nie istnieje w żadnej skonkretyzowanej, wyrazistej formie?

– Jeśli mówimy o konkretnej osobie, to trzeba odwołać się do tego, co chociażby pisał Leszek Moczulski – była to koncepcja geopolityczna Międzymorza. Są też dostępne różne analizy i opracowania geopolityczne. To nie jest tak, że jest całkiem pusto, natomiast na pewno nie ma w Polsce geopolityków, którzy by mieli taką pozycję w polskich elitach władzy jak wspomniany Aleksander Dugin w Rosji. Polscy politycy najwyraźniej nie dostrzegają potrzeby analiz geopolitycznych i myślenia strategicznego, przykładem jest tu rola, jaką odgrywa Akademia Obrony Narodowej. Nie jest to ośrodek państwowej myśli strategicznej, tylko miejsce, gdzie ludzie piszą różnego rodzaju skrypty i uczą studentów.

„Presik”

22 maja 2009

Armia z dwoma plusami, oczywiście dodatnimi

W znanej mi ze złej strony „Rzeczpospolitej”[6] ukazał się bardzo krytyczny tekst na tematy wojskowe podpisany nazwiskiem pewnego historyka i polityka. Nie byłoby w tym niczego nadzwyczajnego, gdyby nie fakt, że podającym się za autora jest druga osoba w państwie, to jest marszałek sejmu Komorowski. A sprowadzanym w tekście do parteru minister obrony Klich. Stała się więc rzecz niebywała, jeden z najważniejszych polityków PO zmieszał z błotem jednego z najważniejszych ministrów rządu PO.

Czym Klich Komorowskiemu podpadł? Minister Klich twierdzi, że mimo ruiny budżetu MON przeprowadzi plan profesjonalizacji armii, to jest wojska zawodowego. Oświadcza, że poboru w Polsce nie będzie. A Komorowski na to: „Nie ma dziś większego sensu podejmowanie prób ratowania „modelu” kosztem poświęceń, opóźnień czy redukcji zaplanowanych zmian”.

Minister obrony narodowej zamierza przenosić dowództwa rodzajów sił zbrojnych w odległe miejsca Polski i stworzyć nowe stanowisko szefa obrony. A marszałek poucza ministra: „Należy zaniechać zakładanej kosztownej idei przenoszenia dowództw centralnych z Warszawy i rozrzucania ich po innych dużych miastach”. I wskazuje Klichowi: „Konieczna jest także rezygnacja z niefortunnego zamiaru powołania jeszcze jednego centralnego organu dowodzenia w postaci szefa obrony, który miałby być w istocie głównodowodzącym siłami zbrojnymi czasu pokoju”. Wytyka szefowi MON: „W kontekście naszego członkostwa w NATO to nie tylko pomysł archaiczny, ale rodzący dodatkowe i zbyteczne koszty”. I dobija go: „Nie mówiąc już o tym, że stoi on w sprzeczności z zasadą cywilnej kontroli nad siłami zbrojnymi”. Minister Klich nie tylko jest archaiczny, ale i godzi w demokrację. Toż cywilna kontrola nad wojskiem to w demokracji świętość.

MON nie tak dawno szczycił się opracowaniem strategii na rzecz operacji zagranicznych. A Komorowski: „Przyjęta niedawno przez rząd strategia udziału sił zbrojnych w operacjach międzynarodowych nie wytrzymała próby, na jaką wystawił ją światowy kryzys”. Minister Klich kilka razy podkreślał, że zrezygnuje z misji „bez znaczenia”, na Bliskim Wschodzie, a będzie wzmacniał naszą obecność w Afganistanie, co jest zgodne z polskim interesem narodowym. Tymczasem druga osoba w państwie wali tak: „Należałoby natomiast zminimalizować obecność militarną w Afganistanie, gdzie nie mamy i nie będziemy mieli interesów narodowych, a koszty operacji ponosimy zapewne w stopniu wyższym niż w Iraku, jeżeli nawet nie w 100 procentach”. I zaleca: „Należy rozważyć ponownie, czy warto rezygnować z misji na Bliskim Wschodzie, ważnych dla gospodarczych interesów Polski oraz refundowanych ze środków ONZ”. Dotąd wydawało się, że afgańska ekspedycja ma pełne poparcie partii rządzącej, a tu taka śmiała krytyka. To się w Pentagonie ucieszą.

Marszałek sejmu krytykuje też „praktykę przyjmowania atrakcyjnych „podarków” w postaci na przykład czołgów czy samolotów poprzedniej generacji”. Rzeczywiście F-16 jest IV generacji, a wchodzący teraz na uzbrojenie F-35 to V generacja. No i czołgi Leopard też podarek cokolwiek zleżały. Jednak chcąc być w zgodzie z prawdą, trzeba powiedzieć, że te podarki pochodzą z czasów, gdy to Komorowski, a nie Klich, był szefem MON.

Marszałek wytyka ministrowi obrony, że nie potrafi korzystać ze środków unijnych, które według niego „stwarzają możliwość jednoczesnej realizacji planu operacyjnego przygotowania obszaru kraju do celów obronnych bez konieczności angażowania budżetu państwa”. Ale: „Korzystanie z tej pomocy wymaga jednak bliższej współpracy MON z ministrem infrastruktury i ministrem rozwoju regionalnego”. A tego jak widać MON nie robi.

Tekst jest okraszony licznymi smakowitymi przypowieściami. Komorowski mówi: „Mam nadzieję, że Ministerstwo Obrony Narodowej nie będzie się jedynie ograniczać do czysto reakcyjnej polityki minimalizacji strat i niczym żona Lota trwożnie spoglądać przez ramię na płonącą Sodomę”. Klich w roli trwożliwej żony Lota, a ta płonąca Gomora to może MON?

Omawiając system kierowania i dowodzenia wojskiem zauważa: „Napoleon zwykł mawiać, że „armia baranów, której przewodzi lew, jest silniejsza od armii lwów prowadzonej przez barana”. Na czele MON jest Klich, a najwyższym wojskowym szef Sztabu Generalnego WP gen. Gągor. Który z nich jest „baranem”? Chyba że według Komorowskiego armia to barany, ale pod wodzą lwów?

Marszałek z Platformy przewiduje koniec ministra powołanego przez Platformę. Kończy swoją krytykę tak: „Marek Aureliusz namawiał, by każdą rzecz wykonywać „jakby była ostatnią w naszym życiu”. Nie ulega wątpliwości, że z takim założeniem powinien minister Klich przystąpić do wykonywania zaleceń marszałka Komorowskiego.

Pojawia się tylko pytanie: jaką koncepcję w dziedzinie obrony narodowej realizuje partia rządząca? Rządu czy ciągnącego w inną stronę marszałka Komorowskiego?

Komorowski ogłosił na łamach „Rzepy”, że nadeszła „pora wyciągnąć negatywne wnioski (wydawało mi się, że należy wyciągać wnioski pozytywne) z decyzji politycznych podejmowanych przez kolejne rządy i kolejnych prezydentów, działających na zasadzie: kto da więcej, kto więcej żołnierzy wyśle na antypody świata, i należy poprawić „wieloletni plan transformacji sił zbrojnych („Siły Zbrojne RP 2018+Plus”)”.

A skoro już jest „+Plus”, czyli dwa plusy (Klich i Komorowski?), to oznacza, że Polska ma armię z dwoma plusami. Zapewne oba dodatnie, jak by powiedział noblista Wałęsa.

11 czerwca 2009

Jak to z samolotem wielozadaniowym było

Przy moim wpisie o modernizacji armii pojawił się komentarz kogoś posługującego się pseudonimem E-misjonarz. Napisał on: „Pańskie sabotowanie decyzji o zakupie przez armię samolotu F-16 powinno raz na zawsze wykluczyć pana z możliwości decydowania o obronności kraju i dobrze się stało, że zarówno bracia Kaczyńscy, jak i nikt z ich otoczenia nie dali się nabrać na męczeństwo „żołnierza Rzeczpospolitej” i nie zechcieli przywrócić Pana do służby”.

Pomijając taki drobiazg, że nikt z PiS nie zamierzał mnie „przywracać”, nie mówiąc o „nabieraniu się” i puszczając mimo naigrawanie się z moich przykrych doświadczeń z okazji afery 2001 roku, podaję kilka słów wyjaśnienia. Zakładam bowiem, że pan E-misjonarz napisał taką bzdurę, bowiem nie dysponował wiedzą w sprawie zakupu samolotów.

Zakup samolotu do sprawa bardzo poważna i bardzo KOSZTOWNA. Przechodziliśmy z uzbrojenia sowieckiego (Mig i Su) na zachodnie. Aby dokonać właściwego wyboru, trzeba było uwzględnić następujące warunki:

1. Zakupić najnowocześniejszy samolot;

2. Powziąć pewność, że po kupionym będzie szansa na kolejne wersje;

3. Oszacować korzyść dla polskiego przemysłu obronnego i lotniczego (offset).

A teraz w kolejności:

Ad. 1. W momencie podejmowania decyzji o zakupie na świecie na uzbrojeniu były samoloty generacji IV i IV plus. Należały do niej nie tylko nasze posowieckie Mig-29, ale także amerykańskie F-16, francuskie Mirage, czy szwedzko-brytyjskie Gripeny. W tym czasie Amerykanie pracowali nad samolotem V generacji, wtedy był to projekt samolotu JSF, dziś latający już F-35, następca F-16.

Ad. 2. Kiedy byliśmy w Układzie Warszawskim, to na uzbrojeniu były samoloty Mig, kolejno: 15, 19, 21, 29. Odpowiednio u Szwedów Vigen, Draken, Gripen, u Amerykanów kolejne „efy”. Współczesny samolot bojowy to drogi sprzęt i tylko mocarstwa są w stanie samodzielnie przygotować coraz bardziej zaawansowane aparaty. Kupując samolot, musieliśmy więc związać się z opcją gwarantującą kolejne, coraz bardziej zaawansowane wersje kupionej maszyny.

Ad. 3. Umowa offsetowa (kompensacyjna) zgodnie z ustawą powinna co najmniej dla 50 procent wartości znaleźć adresata w naszej zbrojeniówce. Przy czym sprawą podstawową było uzyskanie nowych technologii, bowiem w sferze najnowszej techniki wojskowej Polska ma duże braki.

Biorąc powyższe pod uwagę, uważałem, że najlepszym rozwiązaniem będzie włączenie się Polski w amerykański program samolotu JSF. W czasie moich wizyt w USA takie wstępne uzgodnienia poczyniliśmy. To dałoby Polsce w przyszłości samolot V generacji, a więc wchodzilibyśmy w najnowocześniejszą technikę i na nią wydalibyśmy pieniądze, a nie na samolot generacji IV, schodzącej.

Nie było wiadomo, czy Szwedzi i Francuzi będą w przyszłości zdolni wytworzyć nowe i bardziej zaawansowane maszyny. Było pewne, że taką zdolność zachowają Amerykanie – stąd ta opcja wydawała się najlepsza.

Problemem był offset. Strona amerykańska nie miała zbyt wielkiego zapału, by obdzielać Polaków nowymi technologiami wojskowymi. Uważałem jednak, że tę kwestię będzie można wynegocjować, jeśli wcześniej nie będziemy opowiadali, że wybieramy amerykański samolot.

Oczywiście zakup samolotu F-35 mógłby dojść do skutku po 2010 roku, czyli „mój rząd” by go w 2001 roku nie kupił. Jednak biorąc pod uwagę powyższe, moim zdaniem warto było poczekać. Problemem byłaby dziura sprzętowa – Migi-21 trzeba było spisać na złom, a Migów-29 mieliśmy malutko. Proponowałem, aby na okres przejściowy do zakupu nowego samolotu pożyczyć od Amerykanów dwie, trzy eskadry używanych F-16. Na nich przeszkolić personel, przygotować infrastrukturę lotniskową i zabezpieczenia logistyczne.

Kupując nowy samolot JSF/F-35, bylibyśmy doskonale przygotowani na jego wprowadzenie do wojska. Wydając miliardy dolarów na potrzebny naszemu lotnictwu samolot, trzeba było takie uwarunkowania uwzględnić.

Po odwołaniu mnie z MON kupiono F-16. Dziś są kłopoty z personelem, z tymi samolotami i z logistyką. A ponadto NIE BĘDZIE NAS STAĆ NA ZAKUP F-35. Pieniądze już wydaliśmy! Zamiast więc startować z samolotem V generacji, będziemy w ciągu najbliższych trzydziestu lat fruwać na odchodzącym z uzbrojenia innych armii F-16.

Takie było to moje „sabotowanie”.

4 sierpnia 2009

Russia: a new confrontation?

Komisja obrony brytyjskiego parlamentu opublikowała raport opatrzony tytułem: Russia: a new confrontation? Tenth Report of Session 2008–2009 Ordered by the House of Commons to be printed 30 June 2009. Przeczytanie tego obszernego dokumentu (276 stron) gorąco polecam[7]. Zastanawiam się, dlaczego w Polsce instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo narodowe, a mamy też sejmową Komisję Obrony Narodowej, nie potrafią lub nie chcą tworzyć takich dokumentów, jak to prezentują brytyjscy parlamentarzyści?

Generał Stanisław Koziej, profesor nauk wojskowych i były wiceminister obrony, twierdzi, że resort obrony kierowany przez obecnego ministra zgubił „busolę strategiczną”. Innymi słowy, nasz MON żegluje po wodach bez kompasu – ciężki zarzut.

Nie tak dawno minister Klich ogłosił tryumfalnie, że prezydent podpisał nowelę ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, która zlikwidowała pobór do wojska. Ze zdumieniem czytałem słowa ministra Klicha: „Od dzisiaj żaden młody człowiek nie musi się już bać powołania do wojska”. Nie wpadłem dotąd, że młody Polak może „bać się” włożenia polskiego munduru i że jest to dla niego jakiś straszliwy dyskomfort. Z drugiej jednak strony może minister, w końcu były działacz pacyfistycznego ruchu Wolność i Pokój, ma rację. Powołany do wojska może bowiem trafić na wojnę, a na wojnie, jak wiadomo, można stracić życie. Jest się czego bać!

Trwają jeszcze obchody rocznicowe Powstania Warszawskiego. Młodzi Polacy w sierpniu 1944 roku mieli wielkie i często nieziszczone pragnienie: włożyć polskie mundury i wziąć do ręki broń, by móc walczyć z wrogiem. Jacy byli niemądrzy!

A wracając do raportu brytyjskich parlamentarzystów. Piszą oni o możliwościach militarnych Rosji. Podają, że Rosja ma 1,1 mln żołnierzy, w tym 80 procent najniższych rang stanowią żołnierze pochodzący z poboru. Ponadto jest 20 mln rezerwistów, z czego 2 mln w tak zwanej czynnej rezerwie.

Według planów MON w Polsce będziemy mieli armię zawodową, „profesjonalną” – właśnie dzięki decyzjom polityków koszary opuścili ostatni żołnierze z poboru. Liczba tych polskich „profesjonalistów” jest ciągle nieznana – miało być najpierw 150 tys., później 120 tys., następnie 100 tys., a ostatnio słyszy się, że będzie jakieś 80 tys. żołnierzy. Obok tego w czynnej rezerwie (Narodowe Siły Rezerwy) miało być 30 tys., a być może będzie jakieś 10 tys. Żadnego szkolenia rezerw MON nie przewiduje, a przynajmniej nie można nigdzie znaleźć danych, że coś takiego zamierza się robić. Likwiduje się natomiast przysposobienie obronne w szkołach średnich i szkolenie wojskowe studentów, czyli przyszłych oficerów rezerwy też nie będzie.

Gdyby jednak odnieść polskie zamiary do tego, czym dysponuje już dziś Rosja, i biorąc pod uwagę proporcje ludnościowe: 140 mln i 38 mln (Polska ma jednak wyższy dochód per capita niż Rosja, czyli możliwości finansowe lepsze), to polskie siły zbrojne powinny by liczyć ponad 300 tys. żołnierzy na stopie pokojowej oraz dysponować półmilionową czynną rezerwą i 4,5 mln przeszkolonych wojskowo rezerwistów.

Jednak różni znawcy wojska nad Wisłą zdają się uważać, że nie warto brać poważnie rojeń Angoli znad Tamizy o groźbie nowej „zimnej” i miejscami „gorącej” (Kaukaz) wojny.

18 sierpnia 2009

Poszli nasi w bój bez broni

Dowódca wojsk lądowych gen. Waldemar Skrzypczak powiedział sporo gorzkich słów o stanie wojska i MON na pogrzebie kapitana Daniela Ambrozińskiego, zabitego w Afganistanie. Minister obrony jest wyraźnie zgorszony tym wystąpieniem i twierdzi, że dowódca zakwestionował świętą w demokracji zasadę cywilnej kontroli nad wojskiem. W dyskusjach medialnych wypowiadają się różne osoby stwierdzające, że generał zapewne ma rację, ale skoro pozwolił sobie na publiczną wypowiedź, to dlatego musi być odwołany ze stanowiska – bo cywilna kontrola! Generał, dobry żołnierz, traktujący poważnie swoje obowiązki, oświadczył, że oddaje się do dyspozycji prezydenta. A kancelaria prezydencka informuje, że czeka na wniosek ministra obrony odwołujący generała ze stanowiska. Zgodnie ze znanym powiedzeniem należy ściąć głowę posłańca przynoszącego złe wieści.

W historii Polski zdarzały się sytuacje, gdy nasi żołnierze bez odpowiedniego uzbrojenia musieli podejmować walkę z wrogiem. Braki w wyposażeniu często nadrabiano ofiarnością i krwią żołnierską, bohaterstwem na polach bitewnych. Czytamy w wierszu Sygnał Wincentego Pola, poety i odznaczonego orderem Virtuti Militari żołnierza powstania listopadowego 1830 r.:

„Obok Orła znak Pogoni,
Poszli nasi w bój bez broni”.

Braki w wyposażeniu zdarzały się polskiemu wojsku wiele razy. Czy w ten „tradycyjny” niejako sposób możemy też potraktować marne uzbrojenie kontyngentu polskiego w Afganistanie? Jednak nie. Czym innym jest bowiem wymuszona obrona własnego kraju w razie agresji, a czym innym udział z wyboru w operacji zbrojnej poza krajem. W tym drugim przypadku istnieje bezwzględny obowiązek właściwego wyekwipowania żołnierzy. Jeśli państwa na to nie stać, to wojska nie wolno wysyłać „w bój bez broni”.

Konstytucja RP stanowi: „Siły Zbrojne RP służą ochronie niepodległości państwa i niepodzielności jego terytorium oraz zapewnieniu bezpieczeństwa i nienaruszalności jego granic” (art. 26). A to oznacza, że władze państwowe powinny zadbać, aby wojsko było w stanie to zadanie wykonać. Państwo polskie powinno stworzyć zdolną do obrony, odpowiednią liczebnie, wyszkoloną i uzbrojoną armię.

Trzeba więc żołnierzy wyszkolić przed akcją, a nie opowiadać, że będą się oni szkolić po wysłaniu do Iraku/Afganistanu. Trzeba żołnierzy odpowiednio zabezpieczyć – wyposażenie i broń; nasze wojsko jest przygotowane do działań na europejskim teatrze działań wojennych, żołnierze jadą w inne strefy klimatyczne. Ale nie tylko to. Żołnierze muszą mieć dziś na takiej misji zbrojnej pojazdy odporne na tak zwane improwizowane ładunki wybuchowe. Dano im wozy lekko opancerzone, a KTO Rosomak trzeba było dodatkowo opancerzać. Muszą też mieć odpowiednią osłonę (wywiad i lotnicze środki rozpoznania – bezpilotowce). Każda akcja musi też mieć wsparcie z powietrza (samoloty, uzbrojone śmigłowce) z zachowaniem reguł sieciocentrycznego pola walki.

Tego wszystkiego najwyraźniej zabrakło, gdy spoglądamy na okoliczności śmierci kpt. Ambrozińskiego. Oddział w sile plutonu miał dać pokaz siły. Został zaatakowany przez ugrupowanie partyzanckie. Trudno przyjąć, że tych napastników nie udałoby się wcześniej rozpoznać, gdyby takie rozpoznanie było. Wsparcie z powietrza przyszło po godzinie walki, gdy nasi ponieśli straty w zabitych i rannych. Precyzja uderzeń z powietrza nie była, zdaje się, zbyt wielka. Musiała szwankować łączność z lotnikami. Do tego ciało zabitego oficera zostawione na polu walki później z trudem odszukano, a więc żołnierze nie mieli indywidualnych sygnalizatorów informujących, gdzie się znajdują.

Trudno mi przyjąć, że o tych brakach nie wiedzieli polscy dowódcy, wysyłając żołnierzy na wojnę. Wydaje się, że to gen. Skrzypczak ma rację, a nie jego krytycy.

Wypada jednak kilka słów powiedzieć o tych nieszczęsnych „biurokratach”, co potrzebnego sprzętu nie potrafią na czas kupić. Jak mogliśmy kilka razy usłyszeć z ust ministra obrony i innych prominentnych członków rządu, Polska obecnie nie prowadzi wojny. A skoro tak, to trzeba w zakupach stosować powolne, pokojowe procedury zakupów. A do tego paraliżuje urzędników MON strach przed oskarżeniami o korupcję, jeśli podejmą jakieś działania na skróty.

W Afganistanie tak naprawdę uczestniczymy w działaniach wojennych. Wprawdzie Konstytucja RP stwierdza, że możemy prowadzić wojnę tylko w razie agresji na nasz kraj, nie możemy na kogoś napaść, jednak możemy prowadzić działania wojenne „gdy z umowy międzynarodowej wynika zobowiązanie do wspólnej obrony przeciwko agresji” (art. 229). Czy taki przypadek zachodzi w Afganistanie?

Czy można przyjąć właściwą dla tej sytuacji kwalifikację prawną i zastosować procedury zaopatrzenia wojska działającego w warunkach wojennych?

A wracając do gen. Skrzypczaka. Czy w państwie demokratycznym dowódca wysokiego szczebla powinien trzymać buzię na kłódkę i nie ma prawa wytykać błędów i zaniedbań? Przed laty w Szwecji, która wprawdzie nie jest w NATO, ale jest niewątpliwie państwem demokratycznym, najwyższy wojskowy skrytykował ministra obrony. Szef rządu powołał komisję do zbadania zarzutów. Komisja przyznała, że generał miał rację. I premier ministra, a nie generała odwołał.

W dzienniku „Rzeczpospolita” (18.08.2009) red. Piotr Semka zbeształ gen. Skrzypczaka za „anarchizowanie wojska” i kończy swoje oskarżenia zdaniem: „Ktoś musi w końcu wyjaśnić generałowi, że to on posunął się za daleko”. Może jeszcze ten „ktoś” wyjaśni pani Natalii Ambrozińskiej, dlaczego zginął jej mąż.

16 października 2009

MON „zdziwion” mocno

Artur Bilski, komandor rezerwy, na łamach „Dziennika” ogłosił artykuł W armii trwa pełzający bunt generałów z podtytułem Konflikt demoralizuje żołnierzy. Autor ubolewa, że ostatnie zmiany w rządzie ominęły MON. Według niego obecny minister obrony doprowadził polską armię „do stanu rozprzężenia, że nie jest ona w stanie wziąć odpowiedzialności za obronę granic Polski”. Trudno o zarzut cięższego gatunku. Komandor Bilski oskarżył ministra obrony ni mniej, ni więcej tylko o działania zagrażające bezpieczeństwu narodowemu Polski!

Znający moje wypowiedzi wiedzą, że mam bardzo krytyczny pogląd na obecny stan sił zbrojnych i polską obronność. Pojmuję jednak, że moje opinie, zaledwie wykładowcy KUL, kogoś bez wpływów i tak zwanego zaplecza politycznego, mogą być ignorowane przez dzierżycieli władzy w naszym kraju. Powstaje jednak problem, czy można mimo uszu puszczać słowa krytyki wyrażane także przez coraz liczniejszych wojskowych. Wspomnijmy chociażby gen. Skrzypczaka opuszczającego stanowisko dowódcy wojsk lądowych, najważniejszego rodzaju sił zbrojnych, a wcześniej gen. Kozieja, który nie chciał zajmować stanowiska wiceministra obrony, i gen. Kwiatkowskiego ubłaganego przez ministra Klicha, by nie opuszczał dowództwa operacyjnego, a także gen. Bąka odmawiającego ministrowi obrony narodowej objęcia dowództwa kontyngentu w Afganistanie i odchodzącego do cywila (wiek 43 lata!). Ostatnio były pilot instruktor major rezerwy skierował do prokuratury zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa przez ministra Klicha jako osoby odpowiedzialnej za przebieg procesów szkolenia lotników. Nietrudno więc dostrzec, że cywilna kontrola nie radzi sobie z wojskiem. A minister Klich – jak pisze Bilski – „Stworzył (…) system cywilnej kontroli na armią, który nie jest w stanie odpowiadać na wyzwania i sygnały płynące z wewnątrz i zewnątrz”. I dodaje: „Każdy taki sposób sprawowania władzy nad armią jest skazany na kryzys i upadek autorytetu”.

We wrześniu tuż za wschodnią granicą Polski odbyły się wielkie manewry białorusko-rosyjskie. Scenariusz manewrów: W Grodnie wybucha polskie powstanie. Prezydent Białorusi wzywa na pomoc Rosję. Moskwa odpowiada i przeprowadza desant na Grodno. W opanowanym już przez Polaków mieście lądują tysiące rosyjskich komandosów. Rewolta zostaje stłumiona, a bratnie armie odpierają atak obcych wojsk z zachodu, czyli z Polski.

Wyobraźmy sobie, co by się działo, gdyby polskie dowództwo przeprowadziło podobne manewry. Na przykład na Łotwie wybucha rewolta rosyjskiej mniejszości (jest tam sporo Rosjan). Prezydent Łotwy prosi Polskę o pomoc. Jednostki polskie i litewskie wkraczają na Łotwę, polskie siły specjalne (GROM, 1 pułk specjalny) lądują w Rydze. Od morza działa polska marynarka wojenna, a w powietrzu polskie lotnictwo. Następnie siły NATO ćwiczą odparcie ataku wojsk ze wschodu.

Czy coś takiego jest w ogóle w Polsce do pomyślenia?

A w Rosji można. Scenariusze działań wojennych ćwiczeń Zapad 2009 zostały opracowane przez sztab w Moskwie. Grami wojennymi dowodzili oficerowie z Dowództwa Połączonego Białorusko-Rosyjskiej Regionalnej Grupy Wojsk. Brali w nich udział żołnierze z 20 armii Moskiewskiego Okręgu Wojskowego (oficerowie tej armii uczestniczyli w wojnie z Gruzją), dywizji spadochroniarzy, jednostek rosyjskich sił powietrznych i wojskowego transportu lotniczego. Do przeprowadzenia ćwiczeń tuż przy granicy z Polską zgromadzono 12,5 tys. żołnierzy (w tym 6 tys. Rosjan), 228 czołgów, 470 pojazdów opancerzonych, 63 samoloty oraz 234 działa samobieżne, które zwalczały polską ruchawkę na Białorusi. A to nie były jedyne siły. W tym czasie w innych rejonach ZBiR białoruskie i rosyjskie oddziały obrony przeciwlotniczej przeprowadzały operacje zwalczania celów powietrznych (na przykład 15 brygada rakietowa armii rosyjskiej ćwiczyła ostrzał rakietami S-300). W rejonie miejscowości Bielica trwały ćwiczenia sił powietrznodesantowych. W tym samym czasie jednostki specjalne, odpowiedzialne za przeprowadzanie akcji sabotażowych na terenie wroga, między innymi Wimpieł i Specnaz, szkoliły się koło Mińska. W powietrzu ćwiczyli zwalczanie różnych celów naziemnych piloci na ciężkich śmigłowcach bojowych Mi-28N i Mi-24 oraz na samolotach Su-27. W manewrach na Bałtyku wzięły udział okręty rosyjskich flot: Bałtyckiej, Północnej i Czarnomorskiej. W tym celu na Bałtyk wpłynęły trzy duże okręty desantowe Floty Czarnomorskiej z żołnierzami piechoty morskiej i sprzętem wojskowym. Flota rosyjska ćwiczyła w ramach wojennego planu z udziałem korwet i samolotów Su-27 operujących z głównej bazy floty rosyjskiej w Bałtyjsku (pol. Piława), blokującej Zalew Wiślany. Kulminacyjnym punktem całych manewrów był ćwiczebny bój na poligonie koło Brześcia. Wykonano tam pokonywanie przeszkód wodnych i wysadzanie desantu oraz lądowanie samolotów bojowych Su-25 i Mig-29 na przebiegającej w pobliżu autostradzie.

Takich wielkich manewrów na Białorusi nie było od rozpadu ZSRR.

A co na to polski MON? Minister Klich według agencji prasowych: „Wyraził zdziwienie skalą manewrów za wschodnią granicą Polski i tym, że tamtejsze wojska ćwiczą odparcie ataku państw NATO”. I oświadczył: „Treść tych ćwiczeń nie odpowiada rzeczywistości, bo żaden z krajów sojuszu północnoatlantyckiego nie ma agresywnych zamiarów wobec wschodnich partnerów”.

Wschodni sąsiad Polski wyraźnie ćwiczy na naszej granicy wariant wojenny zastosowany w praktyce na terytorium Gruzji. A polski minister obrony temu się dziwi. W czasach Rosji carskiej śledczych w postępowaniach karnych obowiązywała następująca instrukcja: „Świadka przed indagacją mocno przez pysk zdzielić trzeba, od czego on też mocno zdziwion bywa”. Dlatego zapewne polski minister obrony jest „zdziwion” rosyjskimi manewrami.

23 października 2009

Dostałem artykuł

Otrzymałem tekst od doktora nauk wojskowych i oficera rezerwy. Za zgodą autora ogłaszam ten artykuł:

SIŁY ZBROJNE RP OFIARĄ PROPAGANDY (PR) RZĄDU

Kiedy w lipcu 2009 roku ostatni żołnierze z poboru opuścili koszary, rząd ogłosił wielki sukces na drodze do profesjonalizacji sił zbrojnych. Tej optymistycznej atmosfery nie zakłóciły jednak żadne głosy rozsądku płynące od osób i instytucji bezpośrednio związanych z armią. W sferach rządowych zapanował urzędowy optymizm i długo nie można było znaleźć żadnych oficjalnych danych na temat tego „sukcesu”.

Dopiero we wrześniu, trochę przez przypadek, na oficjalnej stronie internetowej departamentu kadr MON (www.kadry.wp.mil.pl) udało mi się zaleźć informację, że liczba żołnierzy zawodowych Sił Zbrojnych RP w kwietniu 2009 roku wynosiła 82 950, z czego 22 370 to oficerowie, 41 537 – podoficerowie zawodowi, a 19 043 – to szeregowi zawodowi.

Wynika z tego jasno, że stosunek oficerów do szeregowych wynosi 1 do 0,85, a więc na 1 oficera przypada 0,85 szeregowego. Stosunek ten jest jeszcze bardziej szokujący, jeżeli weźmiemy pod uwagę oficerów plus podoficerów zawodowych (czyli ogólnie kadrę kierującą), wtedy stosunek ten wyniesie 1 do 0,29, czyli na 1 kierownika (oficera lub podoficera) przypada 0,29 bezpośredniego wykonawcy (szeregowego).

Spróbujmy sobie wyobrazić w tej sytuacji funkcjonowanie jakiejkolwiek innej publicznej lub prywatnej organizacji, na przykład przedsiębiorstwa, gdzie stosunek ten powinien wynosić około 1 do 10.

Co to oznacza w praktyce dla naszych sił zbrojnych i dla naszego bezpieczeństwa? Otóż znaczy to, że w Wojsku Polskim istnieje obecnie następująca sytuacja:

1. W czołgach i innych wozach bojowych są dowódcy, ale nie ma kierowców i działonowych – a więc nie ma kto nimi jeździć i nie ma kto z nich strzelać;

2. Samochody pozbawione są kierowców i mechaników – a więc stoją w garażach i rdzewieją;

3. W magazynach broni jest pełno karabinów i amunicji – ale nie ma kto z nich strzelać;

4. Na strzelnicach i placach ćwiczeń nie jest realizowane szkolenie – bo nie ma tam kogo szkolić;

5. Natomiast dowództwa i sztaby pełne są dowódców i urzędników wojskowych – którzy produkują tysiące, w większości nikomu niepotrzebnych, dokumentów w postaci rozkazów, pism, załączników, wniosków, próśb, planów, harmonogramów, strategii, wizji, misji itd.

Co z tego wynika? Otóż od lipca 2009 roku Siły Zbrojne RP nie są w stanie wypełniać swojej konstytucyjnej misji obrony terytorium kraju (art. 26) – ani pośrednio przy wsparciu sił sojuszniczych NATO, ani tym bardziej bezpośrednio, czyli samodzielnie, w sytuacji gdyby nasi sojusznicy mieli inne, ważniejsze zadania.

A zatem Siły Zbrojne RP nie istnieją! Ani w ujęciu funkcjonalnym, ponieważ nie są w stanie właściwie wypełniać swoich podstawowych funkcji, ani nawet w ujęciu organizacyjnym, ponieważ ich struktury istnieją tylko formalnie, pozostały z nich tylko żałosne resztki, które wegetują, podtrzymując tylko z dnia na dzień swoje podstawowe funkcje życiowe (kierowanie, zaopatrzenie, ochrona własna).

Powodem tej sytuacji są oczywiście wieloletnie zaniedbania i błędy popełniane przez kolejne rządy, ale do czasu, gdy w szeregach armii służyli żołnierze z poboru, sytuacja, chociaż trudna, możliwa była jeszcze do opanowania. Jednak likwidacja poboru doprowadziła do kryzysu i prawie całkowitej dysfunkcjonalności naszych sił zbrojnych. Sytuację dodatkowo komplikuje jeszcze udział sił zbrojnych w misjach poza granicami kraju, co powoduje dalsze ograniczanie i tak już skromnych zasobów, głównie finansowych, na ich funkcjonowanie w kraju.

Gwoździem do trumny naszych sił zbrojnych stała się więc nieprzemyślana i pośpieszna, ale za to typowo propagandowa (pijarowska) decyzja obecnego rządu, a dokładnie premiera Donalda Tuska, o przeprowadzeniu ich profesjonalizacji do końca 2010 roku oraz jej bezkrytyczna i bezmyślna realizacja przez ministra Klicha, przy biernej i konformistycznej postawie decydentów wojskowych.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

1. W moim przypadku ostateczny prawomocny wyrok uniewinniający zapadł 8 listopada 2010 roku, po 9 latach postępowań w prokuraturze i przed sądami, a w przypadku Zbigniewa Farmusa ostateczny prawomocny wyrok uniewinniający ogłoszono 2 lutego 2017 roku – po 16 latach postępowań. W tym okresie Farmus był przetrzymywany przez 2,5 roku w areszcie śledczym. [wróć]

2. Projektów ustaw nie ma, ale znalazłem na stronie internetowej MON dział pt. Profesjonalizacja, a w nim „pytania i odpowiedzi” dotyczące także moich wątpliwości. I tak mądre głowy z MON wyjaśniają, że „Wprowadzenie profesjonalizacji Sił Zbrojnych rozumieć należy jako pełnienie służby wojskowej przez żołnierzy zawodowych, przy jednoczesnym zawieszeniu obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej”. Hm, zawieszony obowiązek? I dalej czytamy: „…w przypadku określonych zagrożeń i potrzeb Sił Zbrojnych, Prezydent RP – działając na wniosek Rady Ministrów – będzie miał prawną możliwość ponownego wprowadzenia obowiązku zasadniczej służby wojskowej. Zatem obowiązek powszechnej obrony w dalszym ciągu będzie miał charakter powszechny, a projektowane przepisy jedynie ograniczają jego zakres”. Czyli przepisy tak „ograniczają” zakres służby wojskowej, że powszechnej służby wojskowej nie ma. I najzabawniejsze: „Jednakże każdy obywatel polski, zdolny do pełnienia służby wojskowej, w myśl art. 85 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, obowiązany jest do obrony ojczyzny, co oznacza, że projektowana zmiana charakteru Sił Zbrojnych nie zdejmuje konstytucyjnych zobowiązań obywatela wobec państwa”. Innymi słowy, obywatel ma nadal obowiązek, tylko państwo (wojsko) nie zamierza mu w niczym pomóc, aby w razie potrzeby mógł ten obowiązek spełnić; hm, w bój bez broni? I kuriozum. Pytanie: „Kto będzie miał uregulowany stosunek do powszechnego obowiązku obrony?”. Odpowiedź: „Wszyscy ci, którzy dopełnili obowiązku zgłoszenia się do kwalifikacji wojskowej celem założenia ewidencji wojskowej”. Czyli wystarczy zarejestrować się i wszystko będzie okej, możemy zaśpiewać: Dzisiaj rezerwa w szeregi staje, a komu broń swą oddaje? [wróć]

3. Obecnie w WP nie ma żadnych jednostek obrony terytorialnej, bowiem minister Klich wszystkie zlikwidował. [wróć]

4. George Friedman, Nowe mocarstwo nad Wisłą, „Rzeczpospolita” 21.11.2008. [wróć]

5. „Dziennik” (20.01.2009) podaje: „Ponad 3 mld złotych brakuje w kasie MON. Do tej pory resort obrony szacował, że budżetowa dziura jest prawie dwukrotnie mniejsza. Dobrą minę do złej gry robi szef resortu. Bogdan Klich zapowiada, że MON zapłaci zaległe rachunki najpóźniej do 10 lutego”. [wróć]

6. Z racji na udział tej gazety w nagonce na mnie w 2001 roku, kiedy zamieszczony w niej artykuł Kasjer z MON uruchomił wymierzoną we mnie lawinę oskarżeń i zarzutów podjętych przez prokuraturę. [wróć]

7. http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200809/cmselect/cmdfence/276/27602.htm [wróć]