Woda była tak gorąca, że Tamara obawiała się włożyć do niej stopy. Jednak babcia Róża wiedziała swoje.

– O to właśnie chodzi. Nic ci nie będzie, wytrzymasz. No już, nie marudź! – popędzała.

Tamara dość nieufnie spoglądała na stojącą na podłodze emaliowaną miednicę. Ale czy mogła sprzeciwić się babci? Czuła, że protesty są z góry skazane na niepowodzenie, więc powoli, zaciskając zęby, zanurzała stopy coraz głębiej.

Zejdzie mi skóra, to pewne – myślała. – A za chwilę wrzątek dojdzie do kości.

– Nie patrz na mnie z takim wyrzutem. – Babcia pozostawała niewzruszona. – Wy, młodzi, to od razu sięgacie po tabletki. A na przeziębienie są lepsze sposoby niż ta cała chemia. Do wody dodałam aloes, to sobie przy okazji powdychasz. A potem wypłuczesz gardło wodą z solą…

– Babciu, miej litość – wychrypiała. – Woda z solą? Przecież tego się nie da pić!

– Toż ja ci przecież nie każę pić, tylko płukać. A może i na uszy ci ta infekcja poszła? Znam kilka sposobów…

– Nie, proszę – zaprotestowała Tamara. – Będę płukać, obiecuję.

Babcia Róża uśmiechnęła się pod nosem.

– Czy są dla mnie przewidziane jeszcze jakieś tortury? – zapytała Tamara, starając się nie poruszać stopami, które piekły, jakby chodziła po rozżarzonych węglach.

– Już nie marudź, dziecko. – Sękata dłoń pogładziła ją po głowie. – Tylko będziesz ssać cytrynę. Ale z cukrem – dodała, widząc proszący wzrok chorej. – A zaraz potem dostaniesz kubek mleka z miodem.

– A kawy nie mogłabym się napić?

– Mogłabyś, ale później. Najpierw zadbamy o twoje zdrowie.

Sokołowska westchnęła, ale nic nie powiedziała. Gdyby była w Kielcach, kupiłaby po prostu jakiś specyfik w aptece, wypiła i tyle. Jednak w białym domku nie mogła na to liczyć.

Dobrze, że babcia Róża nie jest jakąś znachorką, bo jeszcze obłożyłaby mnie kocimi skórkami – pomyślała. – A tak, to przynajmniej ja i Barnaba jesteśmy bezpieczni.

Myśl ta, choć nieco złośliwa, przyniosła odrobinę ulgi. Tamara doskonale zdawała sobie sprawę z tego, że kto jak kto, ale babcia Róża nawet muchy by nie skrzywdziła. Jednak nad nią litości nie miała. Oczywiście wszystko w dobrej wierze i dbałości o jej zdrowie, ale Tamara była już zmęczona okazywaną jej troską. Przywykła do lekarskiego podejścia Ewy – witaminy, coś przeciwgorączkowego i brak rozczulania się nad sobą. Sama też stawiała na przemysł farmaceutyczny, zwłaszcza że nie miała czasu na wylegiwanie się w łóżku.

Kiedy więc usłyszała w sieni głos Marzeny, zebrała wszystkie siły i wychrypiała:

– Tutaj!

– Wchodzę, wszędzie cisza, kuchnia pusta. Już się wystraszyłam, że coś jest nie tak! – Borecka z dezaprobatą pokręciła głową. Rozejrzała się po pokoiku i szybko oceniła sytuację. – Zmogło cię – stwierdziła, wskazując głową na rozłożoną pościel. – A to co? – Popatrzyła z ciekawością na stopy przyjaciółki zanurzone w nadal parującej wodzie. – Postanowiłaś pozbyć się odcisków razem ze stopami?

– Proszę bardzo! Kolejna, która nie docenia tradycyjnych metod. – Babcia Róża, dotąd stojąca bez słowa, postanowiła się ujawnić. – Całe pokolenia tak się leczyły i dobrze było.

– O matko! – Marzena podskoczyła. – A na zawał coś babcia ma? Bo jak nie, to proszę mnie tak nie straszyć!

– Napijesz się kawy? – zapytała Tamara z nadzieją w głosie.

– Czy ja wiem? Piłam już dzisiaj dwie… – Marzena się zawahała, ale widząc proszące miny i gesty, które Sokołowska wykonywała za plecami babci, natychmiast zrozumiała, o co chodzi. – Chociaż w sumie to jeszcze jedna nie zaszkodzi. Pójdę sobie zrobić…

– Siadaj, Marzenko, ja zaparzę. I tak muszę przygotować dla naszej chorej kolejne, jak to ona subtelnie nazwała, tortury. – Babcia uśmiechnęła się wymownie. – A ty w tym czasie wysłuchasz opowieści o tym, jaka to jestem zła.

– Babciu! – Tamara spojrzała na nią z wyrzutem. – Przecież wiesz, że wcale tak nie myślę.

– Wiem, wiem. – Staruszka machnęła ręką. – I że ta kawa jest dla ciebie, też wiem. Dla Marzenki zrobię herbatę z sokiem malinowym.

Kiedy zostały same, Marzena odsunęła kawałek prześcieradła i umościła się na materacu. Spojrzała współczująco na czerwony nos i załzawione oczy koleżanki.

– Ale cię wzięło…

– Daj spokój, od wczoraj ledwie żyję. Za bardzo uwierzyłam w wiosenne słońce.

Rzeczywiście, początek marca pokazał, że wiosna już nadchodzi. Po zimowej szarości słoneczne promienie były zapowiedzią tego, na co wszyscy czekali – ciepła i zieleni. Niestety, to nie wystarczyło, żeby rozbudzić uśpioną naturę i na próżno podczas spaceru Tamara wypatrywała pierwszych pączków na drzewach i zawilców między sosnami. Nie znalazła wiosny ani w lesie, ani nad zalewem, za to przywlokła ze sobą katar i ból gardła.

– Tylko mnie nie zaraź tym paskudztwem. Jeszcze tego by mi tylko brakowało – sarknęła z westchnieniem Marzena.

Tamara przyjrzała się przyjaciółce uważniej. Dopiero teraz dostrzegła ciemne obwódki pod oczami, których nawet makijaż nie był w stanie ukryć, i jakiś smutek w jej spojrzeniu.

– Co u rodziców? – zapytała.

– Nawet nie chce mi się opowiadać. Mamę zupełnie odmieniła ta choroba, a tata nie radzi sobie z zaistniałą sytuacją.

Marzena na początku lutego poleciała z Jankiem do Londynu, gdzie mieli zostać przez miesiąc. Po pierwszej kilkudniowej wizycie u angielskiej części rodziny Leszczyńskich Marzena odkryła, że potrafi zachowywać się jak dama, a arystokraci nie są wcale tacy straszni i pozbawieni poczucia humoru, jak wcześniej sądziła. Spotkała się z ciepłym i serdecznym przyjęciem ze strony gospodarzy i z ochotą przystała na kolejne zaproszenie. Przyszłość jawiła jej się w tęczowych kolorach do chwili, gdy po dwóch tygodniach poznawania londyńskich atrakcji telefon z Polski przypomniał jej, że paleta życia składa się także z ciemniejszych barw.

Ojciec mówił takim głosem, że wykupiła bilet na najbliższy lot i po kilkunastu godzinach, z duszą na ramieniu, przestąpiła próg mieszkania rodziców. Popatrzyła na nieogolonego mężczyznę, któremu w ciągu kilku tygodni przybyło lat, na wysunięte szuflady komody, otwartą szafę i leżącą na środku stołu torebkę mamy. Nie wiedziała, co powiedzieć. Na szczęście ojciec podniósł wzrok znad kubka z kawą i powiedział to, co bardzo chciała usłyszeć: „Żyje”.

To była ta dobra wiadomość. Potem przyszła kolej na gorsze. Mama miała rozległy wylew, jej stan lekarze określali jako ciężki, a ojciec zupełnie nie potrafił odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Zaradny i silny mężczyzna w jednej chwili stał się nieporadnym i zagubionym starszym człowiekiem. Jakby cała jego moc i życiowa energia opierały się na obecności żony u boku. Gdy jej zabrało – nie wiedział, co robić. Marzena po raz pierwszy w życiu zobaczyła, że ojciec się boi. Widziała ten strach w jego spojrzeniu, kiedy każdego dnia, gdy wracała ze szpitala, pytał: „Co u mamy?”.

Sam jej nie odwiedzał. Poszedł raz, ale kiedy zobaczył żonę leżącą pod białą pościelą z zamkniętymi oczami i podłączoną do medycznych urządzeń, odwrócił się bez słowa i wyszedł. Marzena nie pytała o nic. Po prostu zaakceptowała postawę ojca i wzięła na siebie opiekę nad mamą. Dopiero kiedy powiedziała mu, że jest lepiej i matka odzyskała przytomność, zdecydował się na wizytę w szpitalu.

Teraz mama wróciła już do domu, ale i tak nie było lekko. Paraliż się nie cofnął, więc matka nie wstawała z łóżka. Lekarz co prawda zapewniał, że rehabilitacja pozwoli usprawnić mamę tak, że będzie mogła chodzić, korzystając z laski, a z czasem może nawet zupełnie samodzielnie. Na razie jednak nie było o tym mowy, więc Marzena zajmowała się sprawowaniem opieki nad matką. Ojciec przyglądał się wszystkiemu w milczeniu i czasami Marzenie zdarzało się uchwycić jego zdziwione spojrzenie. Jakby nie mógł zrozumieć, że kobieta, z którą spędził całe życie, nie potrafi teraz sama zjeść, a z jej ust, których jeden kącik opadł w dół, wydobywają się bełkotliwe dźwięki.

– Kiedy to minie? – zapytał pewnego wieczoru Marzenę.

– A jeśli nigdy? – odpowiedziała pytaniem, bo tego dnia czuła się naprawdę zmęczona. Matka nie chciała jeść, była marudna i bez przerwy próbowała wstawać z łóżka. Jedna z takich prób zakończyła się upadkiem i Marzena najadła się strachu. Miała coraz większe wątpliwości, czy sprosta opiece nad matką, a fakt, że nie może liczyć na pomoc ojca, dodatkowo ją frustrował. Dlatego nie potrafiła się pohamować, emocje wzięły górę. Ale kiedy zobaczyła, jak twarz ojca zastyga w wyrazie niemego zdumienia i lęku, natychmiast pożałowała swojego zachowania.

– Wybacz, tato. Będzie dobrze, nie martw się. – Poklepała go uspokajająco po dłoni.

– Kiedy?

– Nie wiem. Ale wierzę, że będzie – zapewniła, chociaż tak naprawdę sama nie była o tym przekonana.

Lekarze nie umieli powiedzieć nic konkretnego, rehabilitant też tłumaczył, że każdy przypadek jest indywidualny. Wiedziała, że wiele zależy od pacjenta, ale mama, zawsze optymistyczna i pełna życia, teraz bardzo się zmieniła. Nie chciała współpracować, stała się złośliwa. Potrafiła celowo potrącać kubek, żeby rozlać sok lub herbatę, zdarzało się nawet, że pluła jedzeniem. Marzena rozumiała tłumaczenia lekarzy, ale i tak trudno jej było zaakceptować te zmiany. Patrzyła na kobietę w łóżku i nie widziała swojej mamy, ale jakąś obcą, zupełnie nieznaną osobę.

Z dnia na dzień jej rodzice – najbliższe osoby, które zawsze ją wspierały, podnosiły na duchu i pomagały w potrzebie – stali się kimś zupełnie innym. I to chyba było najtrudniejsze w całej tej sytuacji. A kiedy przypadkiem usłyszała płacz ojca dobiegający zza drzwi łazienki, zrozumiała, że czeka ją bardzo trudny czas.

– Sama rozumiesz, że zupełnie nie mam głowy do Jagodna. Całe dnie jestem u rodziców. Dobrze, że mama dostaje leki, po których śpi do rana, bo gdybym jeszcze miała tam nocować, to nie wiem… – Urwała, wzdychając ciężko. – A tak, przynajmniej nocami mogę złapać oddech – dodała po chwili. – Kocham ich, ale kiedy patrzę na to wszystko, naprawdę chwilami nie wiem, co robić. – Wbiła wzrok w podłogę. – Chyba nie jestem dobrą córką, bo coraz częściej się denerwuję. Brakuje mi cierpliwości, złoszczę się na mamę i na ojca. A potem mam wyrzuty sumienia, bo przecież oni całe życie robili dla mnie wszystko, co mogli. A ja…

– Daj spokój! Co ty opowiadasz! – zaprotestowała Tamara. – Robisz, co możesz. Podziwiam cię, że tak sobie radzisz. A że czasami puszczają ci nerwy? Przecież jesteś tylko człowiekiem…

Marzena westchnęła. Nie wyglądała na przekonaną.

– A Janek? Co on na to wszystko?

– Przyleci w przyszłym tygodniu. Tylko nie wiem po co, bo przecież nie będę miała dla niego czasu. W ogóle nie mam czasu. Na nic. Dlatego właśnie postanowiłam wybrać się do ciebie. Wiem, że na mnie liczyłaś, ale nie dam rady teraz zajmować się dworkiem. Głupio mi, ale…

– Nie ma o czym mówić – przerwała jej Tamara. – To raczej mnie powinno być głupio. My tu sobie poradzimy, chociaż nie ukrywam, że jesteś dobrym duchem tego miejsca. Ale teraz ty potrzebujesz pomocy. A ja jeszcze użalam się nad sobą. Mów, co mogę zrobić, w czym ci pomóc?

– Dzięki, ale na razie chyba w niczym. Jakby co, to będę dzwonić. No i postaram się jednak wpadać od czasu do czasu. Jakoś trudno mi sobie wyobrazić życie bez Jagodna.

– A dlaczego to niby masz żyć bez Jagodna? – Babcia stanęła w drzwiach z tacą, na której stały dwa kubki.

– Długo by opowiadać – skwitowała Marzena. – A ja właściwie muszę już jechać. Mama czeka na obiad. Do zobaczenia, babciu! – Ucałowała staruszkę w policzek. – A o dworku myślę – zwróciła się do Tamary – i na pewno coś wymyślę. Nie martwcie się. Pa! – Pomachała im i znikła za drzwiami.

– Marzenka ma kłopoty? – Babcia Róża nie dała się oszukać.

– Wszystko ci opowiem, ale najpierw wytrę nogi. Woda i tak już wystygła. No i chyba przejdziemy do kuchni, bo tutaj wszystkie miejsca siedzące są już zajęte. – Tamara wskazała na taboret, na którym siedziała.

– Tylko załóż ciepłe skarpety – nakazała babcia, wychodząc.

*

– Witaj, synu!

Łukasz zebrał rozpołowiony kawałek drewna, ułożył na stercie i dopiero wtedy się odwrócił.

– Witaj! – odpowiedział i uścisnął wyciągniętą dłoń.

– Widzę, że ciężko pracujesz – stwierdził Adam z uśmiechem.

– Bez przesady. – Łukasz wzruszył ramionami. – Normalnie. Muszę donieść trochę więcej, bo babcia Róża chce chyba zafundować Tamarze saunę.

– Tak, Ewa wspominała, że babcia przejęła się tą chorobą. Nic dziwnego, zawsze była opiekuńcza w stosunku do tych, których kocha. Ale mam nadzieję, że Tamarze już jest lepiej?

– Przyjechałeś wymieniać grzecznościowe formułki? Bo jeśli tak, to wybacz, ale wrócę do pracy…

– A gdybym zaproponował wspólny spacer? A potem razem to dokończymy? – Adam wskazał głową stertę drewna.

Łukasz spojrzał na ojca spod oka. Nadal trudno mu było normalnie z nim rozmawiać. Przez wiele lat prawie nie mieli kontaktu, a teraz nie potrafił przełamać tej bariery, która stała między nimi. Sam nie wiedział, czy ma ochotę na dłuższą rozmowę. Czego miałaby dotyczyć?

– To co? Bo jeśli nie, to nie będę ci dłużej przeszkadzać.

– W porządku. Jak chcesz. – Syn wbił siekierę w pień do rąbania drewna i wytarł ręce o spodnie. – Chodźmy.

Tamara spojrzała w okno i zobaczyła mężczyzn idących w stronę furtki.

– Mamo, zobacz – przywołała Ewę. – Ty wiesz, dokąd oni idą?

– Pojęcia nie mam. Adam nic mi nie wspominał…

– Myślisz, że coś się stało? – zaniepokoiła się córka.

Obie znały chłodny wzajemny stosunek Adama i Łukasza. Rozmawiały nawet o tym, ale doszły do wniosku, że ich mężczyźni mają podobne charaktery i dopóki sami nie zechcą rozwiązać swoich problemów, żadne namowy niczego nie zmienią. Teraz popatrzyły na siebie z nadzieją, ale i z obawą.

– Ufam, że się nie pozabijają – rzuciła z westchnieniem Tamara.

– Co ma być, to będzie. – Babcia Róża postawiła na stole talerze z rosołem. – Ja tam bym się nie martwiła na zapas. Rozumni są. I płynie w nich jedna krew, a to silniejsze niż wszystkie urazy.

– Ale akurat teraz poszli? – zdenerwowała się Ewa. – Przecież obiad na stole. Nie znoszę…

– Widać teraz był dobry czas – przerwała jej babcia. – A obiad można odgrzać, prawda, Ewuniu? – Uśmiechnęła się porozumiewawczo do Tamary. Obie wiedziały, że Ewa próbuje nieco pohamować swoje zasadnicze podejście do życia, ale czasami jeszcze dawna natura brała górę. – Może zjemy rosołek, a z drugim daniem poczekamy, aż wrócą?

– Niech wam będzie. – Ewa machnęła ręką. – Ale i tak uważam, że niedzielny obiad powinno się jeść wspólnie, a nie na raty. To jednoczy rodzinę.

– Bywają chwile, które mogą zjednoczyć bardziej. – Babcia usiadła i sięgnęła po łyżkę. – Nie warto ich przegapić, nawet dla rosołu.

Ewa musiała przyznać jej rację.

Tymczasem mężczyźni doszli do domu Michalików. Tutaj mieszkał Łukasz. Adam zatrzymał się przy furtce i popatrzył na niewielki drewniany domek z połatanym dachem.

– Nie zaprosisz mnie? – zapytał, nie patrząc na syna.

– Nie mam herbaty. Ani cukru – usłyszał twardy głos za plecami. – Ani nawet dwóch kubków.

– Nie szkodzi. Mimo to chciałbym…

– Jeśli chcesz, to wchodź. W końcu jest w połowie twój.

Adam usłyszał też to, co nie zostało wypowiedziane. Wiedział, że syn nadal ma do niego żal. Najwyraźniej nie potrafił mu wybaczyć i wciąż uważał, że skrzywdził jego matkę. Adam starał się to zrozumieć, ale też nie czuł się winny. Dbał o rodzinę, nigdy nie zdradził żony, a po jej śmierci robił, co mógł, żeby nie stracić kontaktu z synem. Cóż, Łukasz był dorosły, podejmował własne decyzje i Adam nie miał na to wpływu. Jednak teraz pojawiła się szansa na ponowne zbliżenie. Chciał z niej skorzystać, ale nie zamierzał robić niczego na siłę. Syn musi wiedzieć, że obaj są mężczyznami i jego ojciec także ma swoją dumę. Albo się dogadają jak dorośli, albo nie.

– Tak, masz rację. Jest w połowie mój. I w połowie twój. – Pchnął furtkę i podszedł do drzwi wejściowych. Bez wahania sięgnął po klucz. Był tam, gdzie zawsze, od wielu lat, od czasów, gdy odprowadzał do domu swoją dziewczynę, która potem stała się jego żoną i urodziła mu syna.

Otworzył drzwi i wszedł do środka. Rozejrzał się po ascetycznym wnętrzu. Poznawał każdą ścianę, piec, nawet stół pozostał ten sam. Poczuł uścisk wzruszenia w piersi.

– Wiesz, myślę, że jednak lepiej byłoby powiedzieć inaczej. Ten dom jest w całości nasz. – Popatrzył na syna stojącego w progu kuchni. – Pozostawiła nam go osoba, która kochała nas obu. I sądzę, że wolałaby tak to ująć.

– Tak, ona kochała nas obu, ale jeden z nas jej nie kochał. – Łukasz usiadł na jedynym krześle i wyzywająco spojrzał ojcu w oczy.

– Wiedziała o tym od początku. – Adam postanowił być szczery. – Chociaż nigdy o to nie zapytała, ani ja tego wprost nie powiedziałem. Wiedziała, a jednak nie przestała mnie kochać. A ja ją szanowałem i ceniłem. Nie musiałem z nią zostać, ale chciałem i robiłem wszystko, żeby wiodło się nam jak najlepiej. Może cię to zdziwi, ale byliśmy razem szczęśliwi. Gdyby nie choroba, pewnie nadal żylibyśmy razem. Jednak stało się tak, jak się stało. Nie zmienimy tego.

Podszedł do syna i spojrzał prosto w zielone oczy swojej zmarłej żony.

– Nie wszystko w życiu jest proste i czarno-białe. Sądzę, że już sam zdążyłeś się o tym przekonać. Tego, co było, nie zmienimy. Za to mamy wpływ na to, co będzie. Przyszłość zależy od nas. Posłuchaj dobrze: nie w połowie ode mnie i w połowie od ciebie, ale od nas.

Adam poczuł, że powiedział już wszystko. Wychodząc, przejechał jeszcze dłonią po blacie stołu, przy którym tyle razy jadał, na którym nierówności i rysy przypominały o wielu wspólnie krojonych bochenkach chleba…

Nie oglądał się za siebie. W drewnianym domku zakończył swój rozrachunek z przeszłością i chciał już tylko patrzeć w przyszłość.

– A gdzie twój honor? – usłyszał głos syna.

Łukasz zrównał krok z ojcem.

– Miałeś mi pomóc z rąbaniem drewna. Chyba nie zamierzasz uciec? Kto mnie uczył, że mężczyzna zawsze dotrzymuje słowa?

Kobiety siedzące przy stole w białym domku usłyszały zgodny rytm dwóch siekier. Zamilkły i przez chwilę wsłuchiwały się w miarowy stukot.

– Można zacząć podgrzewać rosół – zdecydowała babcia Róża. – Tak na moje oko, to za jakieś dwadzieścia minut będziemy tu miały dwóch bardzo głodnych mężczyzn.

Ewa z Tamarą wymieniły spojrzenia pełne ulgi.

*

– I jak tam, Jadziu? Przyniosłaś coś nowego?

Małgorzata Kamińska z uśmiechem przywitała Jadwigę Rogalę. Z przyjemnością patrzyła, jak kobieta się zmienia. Wyglądała zupełnie inaczej, niż kiedy spotkały się po raz pierwszy. I wcale nie chodziło o to, że miała nowy, beżowy płaszcz z kapturem obszytym futerkiem, a na nogach botki na niewielkim obcasie. Przede wszystkim zmieniła jej się twarz – nie była już spięta, zmniejszyły się bruzdy na czole, a spojrzenie miała spokojne i weselsze.

Tak – pomyślała – troski niszczą nasze ciała bardziej niż czas. Wydrapują zmarszczki, wysuszają skórę i zabierają iskierki z oczu. Na to nie pomogą żadne kosmetyki. Jedynym lekarstwem jest spokój i bezpieczeństwo u boku innego człowieka. Tyle że o to niełatwo. Trzeba dziękować losowi, że nam się udało.

Napełniła kawą ulubioną filiżankę Jadwigi i usiadła z nią przy stoliku.

– Mam rozliczenie walentynkowych róż i tulipanów z Dnia Kobiet. Wiesz, że gminni urzędnicy kupili prawie wszystkie dla swoich koleżanek? Domyślam się, że to ze względu na mojego męża, ale niech i tak będzie. – Parsknęła śmiechem. – Ważne, że nic nie zostało. A to dla ciebie. – Położyła na stoliku kopertę. – I czekam na kolejne kwiaty.

– Właśnie, Małgosiu, przyszłam w tej sprawie. Bo widzisz, zaczynam ten kurs florystyczny. Dostałam skierowanie z biura pracy i nic nie będę musiała płacić. A potem założę własną firmę, tak mi ta pani w urzędzie powiedziała. Czy ty to sobie wyobrażasz? – Roześmiała się. – Bo mnie się to w głowie nie chce pomieścić. Nawet nie uwierzyłam na początku i kazałam sobie wszystko zapisać, bo niewiele z tego rozumiałam. Ale Roman przeczytał, potem tam jeszcze pojechał się dowiadywać i mówi, że to wszystko prawda. Tak się da, są specjalne pieniądze.

– To będziesz teraz ze mną konkurować? Dwa podobne sklepy w Jagodnie raczej się nie utrzymają. – Małgorzata udawała, że robi obrażoną minę.

– Gdzie tam! – obruszyła się Jadwiga. – Ja mam zamiar kwiaciarnię otworzyć i te dekoracje na różne okazje przygotowywać. Przecież się chyba o to na mnie nie pogniewasz?

– No co ty! Przeciwnie, bardzo się cieszę, że tak ci dobrze idzie. A co u dzieci?

– Dobrze, dobrze. Igor nadal u Romana robi, ale teraz to już może dla siebie parę groszy zostawić. Buty sobie kupił i cały zadowolony. Tereska się do gotowania ostatnio przekonała i co rusz nowe dania szykuje. Jak jest z czego, to i przyjemniej robić, prawda?

Małgorzata pokiwała głową. Dobrze usłyszeć, że Jadwidze coraz lepiej się wiedzie.

– Młodsze do szkoły chodzą, co dzień kanapki mają, to i inne dzieciaki przestały się naśmiewać. A Amelka na krok mnie nie odstępuje, jak kwiaty robię, i chce się uczyć. – Jadwiga popatrzyła na swoją dłoń i spoważniała. – Czy ty byś przypuszczała, że ja będę malować paznokcie? – Spojrzała Małgorzacie w oczy.

– Jeśli ci się to podoba, to dlaczego nie? To chyba miłe, jak można o siebie zadbać?

– Oczywiście – zgodziła się Jadwiga. – Tylko czasami myślę, że gdyby Tadeusz żył, to tak bym dobrze nie miała. I mi trochę dziwnie, bo to wygląda, jakbym się z jego śmierci cieszyła.

– Jadziu, przecież wszyscy wiedzą, że tak nie jest. I że takiej dobrej żony, oddanej na dobre i złe, to nikt nie miał. – Małgorzata wiedziała, co chce usłyszeć Jadwiga. Bez wyrzutów sumienia powiedziała jej to, bo chciała, żeby kobieta wreszcie pozbyła się resztek wątpliwości i zaczęła bez oporów korzystać z szansy, jaką dał jej los.

– Skoro tak mówisz…

– Tak mówię, bo tak jest. Maluj te paznokcie, włosy farbuj i dokształcaj się. A ja już niedługo będę się chwalić, że znam największą bizneswoman w gminie.

– Ależ przestań, proszę! – żachnęła się Jadwiga. – Gdzie mnie tam do biznesów. Chcę tylko z kwiatami być i zarobić na chleb dla dzieciaków. – Dopiła kawę i wstała. – Idę już, bo Amelkę z przedszkola muszę odebrać.

– Hej, zapomniałaś! – Małgorzata podała Jadwidze pozostawioną na stoliku kopertę. – Widzę, że już dobrze ci się powodzi, skoro o takich rzeczach nie pamiętasz. – Mrugnęła okiem. – Do zobaczenia!

Stanęła przy oknie i patrzyła za odchodzącą kobietą. Nawet chód jej się zmienił. Nie wyglądała już tak, jakby niosła na plecach wielki ciężar. Ramiona się wyprostowały, krok miała lżejszy i bardziej energiczny.

Małgorzata nie zmartwiła się brakiem dostaw bibułowych kwiatów. Internetowy sklepik wzbogaciła ostatnio o ręcznie robione serwetki, a niedaleko Jagodna znalazła artystkę, która przeniosła się z miasta na wieś i robiła śliczną ceramikę, wypalaną we własnym piecu. Jej dzieła cieszyły się sporą popularnością.

Na brak gości też nie mogła narzekać. Osoby, które na początku zaglądały do sklepiku z ciekawości, teraz od czasu do czasu przychodziły na kawę i ciastko. Szczególnie w niedzielę, po mszy, miewała pełny lokal. W tygodniu pojawiały się głównie kobiety z dziećmi, żeby złapać chwilę oddechu między zakupami a gotowaniem obiadu. W domu nie miały czasu na odpoczynek, bo zawsze było coś pilniejszego do zrobienia albo czujne oko teściowej rejestrowało każdą wypitą kawę. Tutaj nikt ich nie widział, dzieci zajmowały się zabawą w swoim kąciku, a herbata pita z filiżanki, której nie trzeba potem zmywać, sprawiała, że choć przez ten krótki moment czuły się zrelaksowane.

Wiedziała też, że wkrótce zacznie się sezon wycieczek, a cieplejsze dni ściągną też weekendowych turystów. Była dobrej myśli. W lutym zarobek pokrył wszystkie koszty i zostało jeszcze trochę pieniędzy na zakup nowości do sklepiku. Podzieliła się tym małym sukcesem z Kacprem, a ten, chyba po raz pierwszy w życiu, pochwalił ją.

– Nie dawałem temu przedsięwzięciu szans, ale widzę, że powoli wychodzisz na prostą – powiedział. – Może nie jest to jeszcze biznes, z którego da radę się utrzymać, ale muszę przyznać, że zaimponowałaś mi swoim uporem i determinacją. Oby nie przyszło ci do głowy kandydowanie na wójta w kolejnej kadencji, bo będę naprawdę wystraszony. – Przyciągnął ją do siebie i pocałował.

Te słowa były dużo większą nagrodą niż jakikolwiek zysk. To na nie czekała tak wiele lat. Kiedyś od nich zależało jej szczęście, a teraz, kiedy je wreszcie usłyszała, zdała sobie sprawę, że owszem, dają radość, ale w gruncie rzeczy już sama wiedziała, na ile ją stać.

Mimo wszystko – pomyślała – cieszę się, że dostrzegł mój sukces. I jeszcze o nim głośno powiedział. Bo to nie tylko komplementy dla mnie, ale przede wszystkim dowód jego zmiany. A przynajmniej tego, że się stara i próbuje naprawić nasze relacje.

– Dzień dobry. – W drzwiach stanęła nauczycielka z gminnego gimnazjum. – Pani Małgosiu, niech mi pani coś poleci na prezent dla naszej pani dyrektor. Imieniny ma, więc składka zrobiona. Teraz potrzebujemy tylko oryginalnego przedmiotu. A takie rzeczy to tylko u pani.

– Zaraz poszukamy czegoś odpowiedniego.

*

– O, ledwie żyję! – Zofia z wyraźną ulgą usiadła na krześle. – Szmat drogi dzisiaj zeszłam. – Nikolka, pobaw się z Barnabą, babcia musi odpocząć.

– Dobrze, babciu. Ale potem pójdziemy szybko do domu?

– A dlaczego ty się tak do domu spieszysz? – Róża Marcisz pogłaskała małą po głowie. – Może ty głodna jesteś? Zaraz ci naleję czerwonego barszczu i ziemniaczków nałożę. Lubisz?

– Lubię. – Dziewczynka pokiwała głową. – A jak już zjem, to pójdziemy do domu? – zwróciła się do Zofii.

– Pójdziemy, pójdziemy – zapewniła ją babcia.

– A co jej tak pilno? – zapytała Róża, krzątając się między kuchenką a stołem.

– Mamy tiul na spódniczkę. Tylko gumki mi zabrakło. A ona już się nie może doczekać, żeby wyglądać jak księżniczka z jakiejś tam bajki.

– Teraz już rozumiem. – Gospodyni się uśmiechnęła. – Ale głodnych was nie puszczę. Zresztą i tak powinnaś chwilę posiedzieć. Nie mogła Kasia tej gumki kupić?

– Mogła, nawet chciała, ale Nikolka nie dała rady usiedzieć. Wiesz, jaka ona jest niecierpliwa. A że dzisiaj ciepło, to poszłyśmy spacerkiem do Jagodna. Małej to nawet na zdrowie wyjdzie.

– Tobie chyba trochę mniej. – Róża zerknęła na opuchnięte nogi Zofii.

– Ja wiem, ale jak tu dziecku odmówić? Wiesz, że ja bym dla niej wszystko zrobiła. Póki jeszcze jako tako ze mną, to… – Urwała i westchnęła głośno. – Ale rację ci przyznam, to już chyba nie na moje zdrowie – dokończyła po chwili.

– W twoim wieku wypadałoby trochę zmądrzeć.

– Tak, bądź tu mądra, jak takie słoneczko małe się do ciebie uśmiecha. – Zofia wskazała na Nikolę szepcącą coś do ucha Barnabie, który, kocim zwyczajem, przyjmował to ze stoickim spokojem i zupełną obojętnością.

Babcia Róża pokiwała głową ze zrozumieniem. W oczekiwaniu, aż barszcz się podgrzeje, przysiadła naprzeciwko Zofii.

– A oprócz gumki to coś jeszcze z Jagodna przyniosłaś? Jakieś wieści?

– Zajrzałam do Kasi, ale nie miała czasu, bo jedna klientka za drugą umówiona.

– To chyba dobrze?

– Pewnie, że dobrze. Aż dziewczyna odżyła, odkąd ma tę pracę. Że zmęczona, to fakt, ale zadowolona. A jej klientka powiedziała, że Kasia dobrze paznokcie robi, więc lepiej u niej, bo na miejscu, to się na czasie i kosztach dojazdu oszczędza. – Schyliła się i powoli zdjęła buty. Z westchnieniem odstawiła je pod krzesło i mówiła dalej: – Nie siedziałam, chociaż ten Tomek, wiesz, Borek, co u niego Kasia miejsce podnajmuje, to mi herbatę proponował. Bardzo miły chłopak.

– Zawsze taki był.

– A tak – zgodziła się Zofia. – Szkoda, że mu się tak w życiu nie ułożyło. Zaradny, dobrze wychowany, ale która kobieta to teraz docenia…

– Może jakaś doceni. – Babcia Róża uśmiechnęła się lekko. – Wszystko w swoim czasie.

– Ano może i tak. Ale ja nie o tym chciałam. Bo jak tę gumkę kupowałam, to była w sklepie taka młoda dziewczynka. Wybierała suwak. I tak od słowa do słowa, zaczęłyśmy rozmawiać. Okazało się, że ona sama chce sobie sukienkę przerobić. Już zwęziła, tylko ręcznie robi, bo maszyny nie ma. Pokazała mi i powiem ci, że całkiem dobrze sobie poradziła. Widać, że dokładna i cierpliwa. Tylko że ona pierwszy raz się do szycia wzięła…

– Domyślam się, że ty jej ten suwak wszyjesz?

– Oj, nie śmiej się ze mnie. – Zofia wzruszyła ramionami. – Wszyję, a jakże. Nie mogłam przecież tak jej zostawić. Ja ją rozumiem, chce ładnie wyglądać, jak każda młoda. A gdy nie ma za co nowego kupić, to się stare poprawia. Sama tak robiłam całe życie. Chwali jej się, że próbuje, przyznaj sama.

– Oczywiście, masz rację.

– No i przyjdzie do mnie jutro, jak ze szkoły wróci. Uczy się w Kielcach.

– Dobry z ciebie człowiek, Zofio. – Róża poklepała kobietę po dłoni. – Jakby wszyscy tak postępowali, to świat byłby lepszy.

– Kiedy zjemy? Niech mi babcie powiedzą… – proszący głosik Nikoli przerwał rozmowę staruszek. – Barnaba mi mruczy, że już czas, żebym poszła do domu.

Roześmiały się obie.

– Zaraz nalewam. Lubisz skwarki?

– Nie bardzo.

– To samym tłuszczykiem okraszę. Myj rączki i siadaj do stołu.

*

– Tamara, słuchaj!

– Coś się stało?

– Spokojnie, wszystko w porządku. – Marzena siedziała z nogami opartymi o biurko. Po całym dniu u rodziców łydki rwały bardziej niż po całonocnej zabawie w klubie.

– Przepraszam, że tak późno dzwonię, ale wiesz, jak u mnie jest… – Dmuchnięciem odrzuciła rudą grzywkę.

– Nie ma problemu, jeszcze nie śpię. Robię oferty dla firm, które zgłosiły się na Agro-Tech. Może będą chcieli zobaczyć świętokrzyskie pola i lasy, a do tego zjeść kolację w dworku hrabianek.

– Jak nie będą chcieli, to znaczy, że są głupi.

– Jak nie będą chcieli, to nie zarobimy – sprostowała Tamara. – Gdybyśmy mieli miejsca noclegowe, byłoby łatwiej.

– No to powiem Jankowi, żeby zrobić szybciej remont góry.

– Nic mu nie mów, bardzo cię proszę – zaprotestowała Tamara. Uważała, że Janek już dość zainwestował w odrestaurowanie rodowego gniazda, a przecież zgodnie z wolą hrabianek dworek w przyszłości miał przejść w ręce Marysi. Tamara czuła się więc zobowiązana do dołożenia własnego wkładu w całe przedsięwzięcie. Źle się czuła ze świadomością, że ktoś inny daje pieniądze, a jej córka na tym skorzysta. Za wszelką cenę chciała rozkręcić projekt „Stacja Jagodno” i za osiągane zyski remontować dworek dalej.

– Jak chcesz, ale to wiele by ułatwiło. – Marzena nie dawała za wygraną.

– A jak rodzice? – Tamara zmieniła temat.

– Bez zmian. Chociaż tata może troszkę zaczyna się przyzwyczajać do nowej sytuacji. Opornie to idzie, ale przynajmniej od czasu do czasu siada i próbuje z mamą rozmawiać. Ona też przy nim jest trochę spokojniejsza.

– No to chyba zmierza ku lepszemu?

– Sama nie wiem. Mama nie ma ochoty na żadne ćwiczenia. Za każdym razem to prawdziwa walka. Krzyczy, płacze, odpycha ręce… Aż się boję, że ten rehabilitant w końcu zrezygnuje.

– A co na to lekarz?

– Powiedział, że to z powodu zmian, które zaszły w mózgu. Może z czasem będzie lepiej, a może gorzej. Tego nikt nie wie.

– Janek przyjechał?

– Tak, jest już. Pomaga mi, jak potrafi. – Marzena uśmiechnęła się na samą myśl o narzeczonym. – Poznał już wszystkie ekspedientki w okolicznych sklepach i tak je oczarował, że zawsze ma odłożone świeże bułeczki i najchudsze mięso. Wiesz, jaki on potrafi być. – Roześmiała się. – Wyobraź sobie, że nawet mama, jak go widzi, to się uspokaja i tylko wodzi za nim oczami.

– Długo zostanie?

– Ja mu radzę, żeby jechał, bo przecież ma swoje interesy, ale nawet słyszeć o tym nie chce. Może go w końcu przekonam, bo przecież nic tu nie ma do roboty.

– Ciebie ma, wariatko. Nie rozumiesz?

– No wiem. I powiem ci, że fajnie się po takim ciężkim dniu przytulić wieczorem do ciepłego faceta i zasnąć – zachichotała.

– Tak, już widzę, jak zasypiasz. – Tamara parsknęła śmiechem.

– A powiem ci, że najczęściej właśnie tak. Nie mam siły na nic. Zupełnie na nic.

– Pamiętaj, że jakbym mogła ci w czymś pomóc, to dzwoń.

– Jasne, wiem. – Spojrzała na Janka, który właśnie wyszedł z łazienki owinięty jedynie w pasie niewielkim ręcznikiem. – Kończę, moja droga, bo mój narzeczony właśnie zmierza w tym kierunku… Z Tamarą rozmawiam – rzuciła w odpowiedzi na pytające spojrzenie mężczyzny.

– Pozdrowienia dla Tamary ślę. – Pomachał, jakby rozmówczyni Marzeny mogła go widzieć.

– Pozdrawia cię – przekazała Marzena.

– Dzięki, wzajemnie. Domyślam się, że zaraz przytulisz się do niego i zaśniesz? – Tamara nie potrafiła powstrzymać uśmiechu. – W takim razie nie przeszkadzam. Buziaki!

– Pa!

Marzena odłożyła telefon i natychmiast znowu po niego sięgnęła. W tym samym momencie poczuła, że męskie ramiona unoszą ją z fotela. Szybko wybrała numer.

– Tamara? Przecież ja dzwoniłam, żeby ci coś powiedzieć. – Starała się szybko przekazać wiadomość, bo ręce Janka bardzo sprawnie radziły sobie z guzikami jej bluzki. – Znalazłam dziewczynę, która może ci pomóc. No, na zastępstwo jakby, bo ja nie mogę. Całkiem do rzeczy kobieta, robiła kilka projektów. Dałam jej namiary na ciebie i na dworek, więc pewnie się odezwie. Ma na imię Eliza – dorzuciła jeszcze i nacisnęła czerwoną słuchawkę. I tak więcej nie mogłaby powiedzieć, bo jak tu mówić, gdy ma się inne usta na swoich?

Tamara odłożyła telefon i popatrzyła na ekran komputera. Może to dobrze, że pojawi się ktoś nowy? Zawsze to świeże spojrzenie. Przyda się, bo ona sama już nic więcej nie potrafiła wymyślić.

Zerknęła na zegarek. Było już po północy. Z trzaskiem zamknęła pokrywę laptopa.

*

– Marysiu, chciałabym z tobą porozmawiać. – Ewa Dobrosz podała wnuczce torebkę z kanapkami. – Będziesz w domu po lekcjach czy masz jakieś inne plany?

Dziewczyna wzięła pakunek i wrzuciła do torby. Potem popatrzyła na babcię uważnie.

– Coś się stało?

– Nie, nie denerwuj się. Po prostu chciałam z tobą ustalić kilka rzeczy. No i mam pytanie… Ale wolałabym na spokojnie, bez pośpiechu.

– Po lekcjach mam korki z chemii, zapomniałaś?

– Tak, rzeczywiście. Zupełnie wyleciało mi z głowy. Przecież dziś środa.

– Co to się dzieje! – Marysia się uśmiechnęła. – Babcia o czymś zapomniała? Czyżby była zakochana?

– Czy ty czasami się nie zapominasz? – Ewa przybrała surowy ton, który zawsze pomagał jej w trudnych sytuacjach. Tym razem jednak nie zdał się na nic. Bo raz roztopione lody niełatwo ponownie zamrozić.

– Babciu, nie strasz mnie. Przecież wiesz, że już się ciebie nie boję. A jak chcesz, to możemy porozmawiać teraz. Nie mam pierwszej lekcji. Chciałam co prawda powtórzyć historię, ale bez tego też dam radę. – Sięgnęła do miski stojącej na szafce, wyjęła z niej jabłko i wbiła w nie zęby. – To o co chciałaś mnie zapytać?

– Właściwie to chciałam zacząć od pewnej informacji, ale twoja młodzieńcza bezczelność zupełnie zbiła mnie z tropu. Za moich czasów młodzież była zupełnie inna i miała więcej szacunku dla starszych. – Ewa udawała, że mówi poważnie, ale widać było, że ledwie powstrzymuje uśmiech. Kontakt z wnuczką naprawdę bardzo jej pomagał, sama to czuła. Od niej uczyła się naturalności i bezpośredniości, dzięki niej zrozumiała, że nie ma nic złego w okazywaniu uczuć, a szacunek powinien być wynikiem wyboru, a nie narzucony konwenansami czy wymuszony.

– Dobrze, szkoda twojego czasu – zdecydowała kobieta. – Może jak się szybko rozmówimy, zdążysz jeszcze powtórzyć tę historię. Powiem więc wprost: wykupiliśmy z Adamem wycieczkę do Afryki.

– No i super – skomentowała Marysia.

– Wyjeżdżamy za tydzień. Nie będzie nas piętnaście dni. I właśnie to jest problem.

– Że za krótko?

– Że nie wiem, co zrobić z tobą.

– Na podręczny bagaż to jednak jestem za ciężka.

– Co? – Ewa w pierwszej chwili nie zrozumiała. – A! Właśnie, za ciężka, z całą pewnością. – Roześmiała się, ubawiona pomysłem wnuczki.

– No to właściwie problem rozwiązany. Zostaję.

– Tak, tylko nadal nie wiem, jak to zrobić. Będziesz dojeżdżać do szkoły z Jagodna?

– Mogłabym, ale po co?

– W sumie masz rację. W takim razie poproszę Tamarę, żeby na ten czas zamieszkała z tobą tutaj.

– A nie mogłabym zostać sama?

– To nie wchodzi w grę – stanowczo zaprzeczyła Ewa. – Bałabym się o ciebie bardziej, niż obawiam się spotkania z afrykańskimi zwierzętami.

– Bardzo ci dziękuję za zaufanie, naprawdę. – Marysia wydęła usta, dając do zrozumienia, że czuje się urażona.

– Marysiu…

– Dobrze, babciu, ja cię rozumiem. Ale mogę porozmawiać o tym z mamą?

– Porozmawiamy wszystkie, dobrze?

– Trudno, niech będzie. – Dziewczyna wzruszyła ramionami. – Chociaż z góry znam wynik tej rozmowy. Dwie na jedną to nie będzie sprawiedliwie, ale spróbuję powalczyć. A co z pytaniem?

– Jakim pytaniem?

– Mówiłaś, że chcesz o coś zapytać.

Ewa zamilkła. Rzadko miała problem z tym, żeby powiedzieć, co myśli. Jednak sprawa, którą chciała poruszyć, sprawiała jej duży kłopot. Tym razem ona sięgnęła po jabłko, potem po talerzyk i nóż. Kilkakrotnie obróciła owoc w dłoni, wreszcie zaczęła powoli obierać go ze skórki.

– Chyba jednak nie powtórzę tej historii… – Marysia z ciekawością patrzyła na uniki babci. Wreszcie postanowiła oszczędzić jej dalszych męczarni. – Babciu, nie mam nic przeciwko temu, żeby Adam tutaj zamieszkał. I jeżeli tylko ja nie będę wam zawadzać, to jakoś się dogadamy.

Ewa była bardzo zaskoczona słowami wnuczki.

– Jak mogłaś w ogóle pomyśleć, że możesz mi przeszkadzać!

– Nie pomyślałam. – Mrugnęła okiem. – Powiedziałam tak na wszelki wypadek. I z grzeczności, bo mnie dobrze wychowałaś. No, babciu, nie patrz tak na mnie. Czym się tak denerwujesz? Przecież nie jestem dzieckiem, prawda? Zdążyłam się zorientować, że macie jakieś większe plany niż tylko wspólna wycieczka. Mogę już lecieć? – Spojrzała pytająco na Ewę.

– Tak, jasne, leć. – Kobieta pokiwała głową. Zaskoczył ją przebieg rozmowy. Poszło bezproblemowo i po jej myśli, ale z drugiej strony było coś niezrozumiałego dla niej w tej łatwości, z jaką Marysia zaakceptowała fakt, że babcia zamierza zamieszkać z mężczyzną. Ewie wydawało się, że jest coś nieprzyzwoitego w tym, że osoba w jej wieku podejmuje działania, które bardziej pasują młodszemu pokoleniu.

Czasami Ewa miała wrażenie, że są w niej dwie osoby. Jedna cieszyła się, była szczęśliwa i z radością planowała przyszłość przy boku kochanego i kochającego mężczyzny, a druga patrzyła na poczynania tej pierwszej bardzo krytycznie, przewidując bliską katastrofę, która spotyka każdego, kto zachowuje się niezgodnie z przyjętymi normami.

Tylko kto właściwie ustala te normy? – zastanawiała się, obierając jabłko. – Starsi czy młodzi? Bo jeśli młodzi, to jak widać, im to nie przeszkadza. A jeśli starsi? Przecież ja jestem starsza. Dlaczego więc oglądam się na innych? Dlaczego widzę w tej sytuacji coś złego? I dlaczego, zamiast się cieszyć z reakcji Marysi, czuję, że miałam nadzieję na jej sprzeciw?

Ewa popatrzyła na talerzyk. Jabłko było cieniutko obrane, gniazdo nasienne wydrążone, a miąższ pokrojony w idealne ćwiartki. Taka właśnie była. Albo chciała być. Idealna. Chwalona. Bez skazy. Dla kogo? Kiedyś dla przełożonych, dla podwładnych. I dla rodziny. Teraz także dla Adama.

Przełożeni i podwładni już dawno odeszli z jej życia. A rodzina? Okazało się, że rodzina wcale nie chciała ideału. Wolała ją prawdziwą. A on? Czego chciał? Mówił, że pragnie być z nią. Więc nad czym się zastanawiała? Jednym ruchem noża pomieszała oczyszczone kawałki owocu ze skórkami i pestkami. Trochę jej ulżyło, ale czuła, że będzie musiała jeszcze nad tym wszystkim pomyśleć.

*

Redakcja i korekta

Agnieszka Czapczyk

Skład i łamanie wersji do druku

Łukasz Slotorsz

Projekt graficzny okładki

Mariusz Banachowicz

© Copyright by Skarpa Warszawska, Warszawa 2026

© Copyright by Karolina Wilczyńska, Warszawa 2026

Wydanie pierwsze

ISBN: 9788384301524

Zezwalamy na udostępnianie okładki książki w internecie.

WYDAWCA

Agencja Wydawniczo-Reklamowa

Skarpa Warszawska Sp. z o.o.

ul. K.K. Baczyńskiego 1 lok. 2

00-036 Warszawa

tel. 22 416 15 81

redakcja@skarpawarszawska.pl

www.skarpawarszawska.pl

@skarpawarszawska

Przygotowanie wersji elektronicznej
Epubeum

Spis treści

1. Okładka

2. Strona tytułowa

3. Strona redakcyjna