Iwona Kitala

Sprawdź, czy jesteś… DDA

Przewodnik do sprawdzenia objawów DDA

© Iwona Kitala, 2025

Czy wciąż czujesz się odpowiedzialny(-a)

za wszystko?

Czy boisz się bliskości albo odrzucenia, choć

o tym nie mówisz?

Czy żyjesz tak, jakby trzeba było przetrwać,

zamiast naprawdę być?

Możliwe, że dorastałeś(-aś) w cieniu

uzależnienia i do dziś nosisz w sobie jego

skutki.

Ta książka pomoże Ci to sprawdzić — prosto,

spokojnie, bez oceniania.

Poradnik został napisany przez praktyka: specjalistę terapii uzależnień, coacha i interwenta PPE w jednej osobie.

ISBN 978-83-8414-576-0

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Spis treści

1. Sprawdź, czy jesteś… DDA

2. Wprowadzenie

3. Rozdział 1 Kim są DDA?

4. Rozdział 2 Co mówi nauka? Diagnoza DDA w klasyfikacjach ICD i DSM

5. Rozdział 3 Czy jestem DDA? Test do autodiagnozy

6. Rozdział 4 Jak bardzo to mnie dotyczy? Skala DDA

7. Rozdział 5 W co musiałam(-em) grać? Role dzieci alkoholików

8. Rozdział 6 Jak DDA wpływa na moje dorosłe życie?

9. Rozdział 7 Z czego to się bierze? Potrzeby i emocje, które były zakazane

10. Rozdział 8 Jakie mam prawa jako dziecko i jako dorosły?

11. Rozdział 9 Co mogę zrobić dziś, nie czekając na cud?

12. Rozdział 10 Gdzie szukać pomocy? Bezpieczne formy wsparcia dla DDA

13. Zakończenie

Wprowadzenie

To nie Twoja wina. Ale to może być Twój początek.

„Nie było aż tak źle…” — a jednak coś boli.

Być może trafiłaś(-eś) na ten e-book przypadkiem.

Może ktoś Ci go podesłał.

A może wpisałaś(-eś) w Google coś w rodzaju:

„Czemu boję się bliskości?”

„Dlaczego wszystko biorę na siebie?”

„Czemu jestem taka silna, a czuję się taka krucha?”

Jeśli jesteś dorosłą osobą i czujesz, że Twoje dzieciństwo z alkoholem w tle zostawiło ślad, ale nikt o tym z Tobą nigdy nie rozmawiał — to ten e-book jest dla Ciebie.

Nie po to, by Cię diagnozować.

Nie po to, by Ci coś udowadniać.

Tylko po to, żeby umożliwić Ci zatrzymanie się i powiedzenie sobie: „To, co czuję, ma sens”.

Kim są DDA?

DDA to Dorosłe Dzieci Alkoholików, czyli osoby, które dorastały w domach, gdzie alkohol był ważniejszy niż one same.

Nie zawsze chodziło o pijaństwo czy przemoc. Czasem było „w miarę normalnie”.

Ale emocjonalnie — było zimno. Niepewnie. Samotnie.

To dzieci, które:

• nigdy nie wiedziały, czy dziś będzie dobrze, czy źle;

• wstydziły się zapraszać koleżanki i kolegów;

• pilnowały, żeby mama nie zauważyła łez;

• opiekowały się tatą, który miał kaca;

• były same ze sobą, kiedy najbardziej potrzebowały kogoś obok.

Co zostaje z DDA w dorosłości?

Dorosłe Dzieci Alkoholików często:

• czują się nieustannie spięte;

• nie potrafią zaufać;

• mają trudności z odpoczywaniem i proszeniem o pomoc;

• żyją w poczuciu, że „muszą być silne”;

• boją się konfliktów, krytyki, bliskości, własnych emocji.

I myślą:

„To ja jestem zbyt wrażliwa”

„Z moją psychiką coś jest nie tak”

„Muszę się w końcu ogarnąć”

A prawda jest taka:

Zrobiłaś(-eś) wszystko, żeby przetrwać.

A teraz możesz zacząć żyć.

Co znajdziesz w tym e-booku?

• Prosty język bez specjalistycznych terminów.

• Praktyczne testy i ćwiczenia do samodzielnego wykonania.

• Delikatne i prawdziwe pytania, które pomagają zrozumieć siebie.

• Przestrzeń, aby móc czytać we własnym tempie i niczego nie musieć.

Nie musisz nic umieć.

Nie musisz mieć odwagi na wszystko.

Wystarczy, że chcesz dać sobie szansę.

Na koniec:

Jedno zdanie, które możesz sobie powtarzać:

To, że boli, znaczy, że coś było nie tak.

Ale to nie znaczy, że to moja wina.

Rozdział 1
Kim są DDA?

Ten rozdział pomaga czytelnikowi zrozumieć, czym naprawdę jest doświadczenie dorastania w rodzinie z problemem alkoholowym, bez medycznego żargonu i bez umniejszania własnych przeżyć.

Kim są DDA i DDD?

DDA (Dorosłe Dziecko Alkoholika) to osoba dorosła, która wychowywała się w rodzinie, gdzie przynajmniej jedno z rodziców miało problem z alkoholem.

DDD (Dorosłe Dziecko z Rodziny Dysfunkcyjnej) to osoba dorosła, która dorastała w rodzinie, gdzie panowały inne poważne trudności, takie jak przemoc, brak wsparcia emocjonalnego, choroba psychiczna rodzica lub bardzo surowe wychowanie.

Oba doświadczenia pozostawiają ślady w dorosłym życiu.

Co łączy DDA i DDD?

• Dorastanie w atmosferze napięcia, niepewności lub braku bezpieczeństwa.

• Trudności w dorosłych relacjach: lęk przed bliskością, brak zaufania, trudności w wyrażaniu potrzeb.

• Niskie poczucie własnej wartości.

• Poczucie osamotnienia i wstydu.

• Potrzeba ciągłego udowadniania innym swojej wartości.

Co różni DDA i DDD?

Przykłady z życia

Kasia (DDA) dorastała z ojcem alkoholikiem. Nigdy nie wiedziała, czy tata wróci spokojny, czy agresywny. Dziś ma trudności z zaufaniem ludziom.

Michał (DDD) wychowywał się w domu, gdzie mama stale go krytykowała. Choć nie było problemu alkoholowego, Michał dziś boi się wyrażać swoje potrzeby.

Co to znaczy być DDA?

Określenie to opisuje osobę, która:

• jako dziecko dorastała w rodzinie, gdzie jedno z rodziców lub oboje nadużywali alkoholu;

• nie miała poczucia bezpieczeństwa, stabilności ani emocjonalnej opieki;

• musiała się przystosować do chaosu, lęku, napięcia — i nauczyła się to ukrywać.

To nie etykietka.

To nie choroba.

To nazwa doświadczenia, które bardzo mocno wpływa na dorosłe życie — nawet jeśli minęły od niego już długie lata.

Ale przecież nie było aż tak źle…

To jedno z najczęstszych zdań, jakie wypowiadają DDA.

Może mówisz tak samo:

„Tata pił, ale mnie nie bił”

„Mama była fajna, tylko czasem znikała na parę dni”

„Nie chcę robić z siebie ofiary, inni mieli gorzej”

„Wszyscy pili — czemu akurat ja mam problem?”

Ale DDA nie zawsze dorastały w domach z przemocą.

Czasem było cicho.

Za cicho.

Czasem było duszno od napięcia, od tajemnic, od udawania, że wszystko jest w porządku.

I właśnie to milczenie — ten brak rozmowy, troski, obecności — raniło najbardziej.

DDA to dzieci, które…

• były „za grzeczne”, żeby nie sprawiać kłopotów;

• robiły wszystko, żeby dorosłym było łatwiej;

• opiekowały się rodzeństwem, matką, pijanym ojcem;

• miały wyrzuty sumienia, że czegoś chcą;

• wstydziły się mówić, co się dzieje w domu;

• słyszały: „Zrób coś z tym ojcem”, „Nie przynoś wstydu”, „Nie histeryzuj”.

A potem dorosły.

Co DDA nosi w sobie w dorosłości?

Choć lata mijają, wiele DDA nadal:

• boi się emocji — własnych i cudzych;

• ma trudność z odpoczynkiem i zaufaniem;

• żyje na wysokim „czujniku” — wszystko słyszy, wszystko czuje, wszystko kontroluje;

• nie potrafi poprosić o pomoc bez poczucia winy;

• reaguje bardzo silnie na krytykę, odrzucenie, podniesiony głos.

To nie znaczy, że jesteś przewrażliwiona(-y).

To znaczy, że Twoje ciało i psychika nauczyły się przetrwania — i długo nie mogły się zatrzymać.

Ćwiczenie: Jakie wspomnienia wracają najczęściej?

Weź kartkę i zapisz:

• Co najczęściej widzę, gdy pomyślę „dzieciństwo”?

• Jakie dźwięki, zapachy, sceny powracają?

• Czy są obrazy, których nie chcę pamiętać, ale same wracają?

• Co wtedy czułam(-em) jako dziecko?

Nie oceniaj tego.

Nie analizuj.

To nie są „bzdury z przeszłości”. To Twoja historia. A Ty masz prawo ją poznać.

Na koniec:

Być może wiele razy usłyszałaś(-eś), że „nie było tak źle”.

Ale jeśli dziś boisz się ufać, czujesz, że musisz wszystko ogarniać, nie umiesz odpoczywać i żyjesz w napięciu…

…to znaczy, że to, co się działo, zostawiło w Tobie ślad.

I masz pełne prawo go zobaczyć.

Nie po to, by kogoś oskarżać.

Ale po to, by zacząć siebie odzyskiwać.

Rozdział 2
Co mówi nauka? Diagnoza DDA w klasyfikacjach ICD i DSM

Rozdział wyjaśnia, dlaczego nie ma „oficjalnej” diagnozy DDA, ale jednocześnie pokazuje, gdzie i jak specjaliści rozpoznają objawy DDA w istniejących systemach medycznych.

DDA — nie ma takiego hasła w podręcznikach psychiatrii…

…i to bywa bardzo frustrujące.

Możesz iść do lekarza i powiedzieć:

„Jestem DDA, proszę o pomoc”.

A on zapyta:

„A co dokładnie pani/panu dolega?”.

Dlaczego?

Bo DDA to nie jednostka chorobowa.

To opis doświadczenia życiowego, które może prowadzić do różnych objawów psychicznych i emocjonalnych — ale samo w sobie nie jest diagnozą.

Czym są ICD i DSM?

ICD-10 i ICD-11 — Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, używana w Polsce i wielu krajach na świecie

DSM-5 — amerykański klasyfikator zaburzeń psychicznych, bardziej szczegółowy

To narzędzia dla lekarzy i psychoterapeutów — do opisywania, rozumienia i diagnozowania trudności psychicznych.

To, co przeżywa DDA, często mieści się pod innymi nazwami:

W ICD-10 (starsza wersja):

• F43.2 Zaburzenia adaptacyjne — silna reakcja na długotrwały stres (np. życie z osobą uzależnioną).

• F60 Zaburzenia osobowości — np. osobowość unikająca (lęk przed bliskością) albo zależna (potrzeba akceptacji).

• F41 Zaburzenia lękowe — przewlekły niepokój, trudność w odpoczynku, zamartwianie się.

• F32 Depresja — poczucie winy, bezsilność, smutek, niska samoocena.

W ICD-11 (nowsza wersja):

• Reakcje na stres i trudne doświadczenia życiowe — uwzględnia traumy dzieciństwa i ich skutki.

• Zaburzenia osobowości — z podkreśleniem wpływu wychowania i relacji rodzinnych.

• Zaburzenia więzi i trudności relacyjne — nieufność, trudność w budowaniu bliskości, wycofanie.

W DSM-5:

• Zaburzenia lękowe — szczególnie uogólnione i społeczne (strach przed oceną).

• Zaburzenia osobowości typu C — zależna, unikająca, obsesyjno-kompulsyjna.

• C-PTSD (złożony zespół stresu pourazowego) — wynik długotrwałego życia w napięciu i braku opieki emocjonalnej.

• Dystymia

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.