REDAKCJA: Ewelina Kuryłowicz

SKŁAD: Krzysztof Nierodziński

PROJEKT OKŁADKI: Krzysztof Nierodziński

TŁUMACZENIE: Renata Czernik

Wydanie I

Białystok 2024

ISBN 978-83-8301-604-7

Tytuł oryginału: Secrets of Santa Muerte: A Guide to the Prayers, Spells, Rituals, and Hexes

Copyright © 2022 by Cressida Stone

© Copyright for the Polish edition by Studio Astropsychologii, Białystok 2023

All rights reserved, including the right of reproduction in whole or in part in any form.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Bez uprzedniej pisemnej zgody wydawcy żadna część tej książki nie może być powielana w jakimkolwiek procesie mechanicznym, fotograficznym lub elektronicznym ani w formie nagrania fonograficznego. Nie może też być przechowywana w systemie wyszukiwania, przesyłana lub w inny sposób kopiowana do użytku publicznego lub prywatnego – w inny sposób niż „dozwolony użytek” obejmujący krótkie cytaty zawarte w artykułach i recenzjach.

Niniejsza książka zawiera porady i informacje dotyczące stosowania ziół i roślin i nie jest przeznaczona do diagnozowania, leczenia ani sugerowania leków. Powinna ona stanowić uzupełnienie, a nie zastępować porady lekarza lub innego wyszkolonego pracownika służby zdrowia. Jeśli wiesz lub podejrzewasz, że cierpisz na chorobę, doświadczasz objawów fizycznych lub źle się czujesz, zasięgnij porady lekarza przed rozpoczęciem jakiegokolwiek programu medycznego lub leczenia. Zaklęcia i rytuały zawarte w tej książce mają charakter wyłącznie informacyjny i nie powinny być praktykowane przez osoby bez odpowiedniego przeszkolenia. Ostrzegamy czytelników, aby dla bezpieczeństwa i osiągnięcia najlepszego efektu stosować się do instrukcji podczas pracy ze świecami. Czytelnicy korzystający z informacji zawartych w tej książce robią to całkowicie na własne ryzyko, a autor i wydawca nie ponoszą żadnej odpowiedzialności w przypadku wystąpienia niepożądanych skutków.

W tej książce słowo Śmierć wskazujące na mistyczną postać – osobę – jest pisane wielką literą, dla odróżnienia od śmierci, wskazującej na zwykły rzeczownik oznaczający zakończenie życia.

Bądź na bieżąco i śledź nasze wydawnictwo na Facebooku.

www.facebook.com/Wydawnictwo.Studio.Astropsychologii

15-762 Białystok

ul. Antoniuk Fabr. 55/24

85 662 92 67 – redakcja

85 654 78 06 – sekretariat

85 653 13 03 – dział handlowy – hurt

85 654 78 35 – www.talizman.pl – detal

strona wydawnictwa: www.studioastro.pl

Więcej informacji znajdziesz na portalu www.psychotronika.pl

Fragment

Przedmowa

1. Kim jest Święta Śmierć i jak z nią pracować?

2. Historia Świętej Śmierci

3. Ustawianie ołtarza Świętej Śmierci, praca z nim i oczyszczanie go

4. Praca ze Świętą Śmiercią

5. Kolory i świece

6. Modlitwy

7. Zaklęcia: hechizos i brujeria

8. Rozłączenie ze Świętą Śmiercią: rytuał zerwania ze śmiercią

9. Urodziny Świętej Śmierci/dzień śmierci: rytuał świętowania

Epilog

Podziękowania

O Autorce

Przypisy

Polecamy

Pozostałe rozdziały dostępne w pełnej wersji e-booka.

Wyrazy uznania dla SEKRETÓW SANTA MUERTE

Bardzo cenię sobie wiedzę Cressidy na temat kultu Świętej Śmierci i podoba mi się sposób, w jaki pisze o naszej duchowości. Mam nadzieję, że wszystkim spodoba się ta książka, która oparta jest na żywych doświadczeniach pisarki i zawiera wiele informacji o naszym społeczeństwie i naszej bogatej tradycji. Życzę Cressidzie Stone samych sukcesów.

– ARELY VÁZQUEZ, LIDERKA SANTA MUERTE, QUEENS, NOWY JORK

Z przyjemnością wyrażam swoje słowa uznania książce Sekrety Santa Muerte autorstwa Cressidy Stone, przedstawiającej systemy wierzeń, które funkcjonują w Meksyku, a także w wielu częściach Stanów Zjednoczonych. Historia tego kultu, modlitwy, rytuały itp. to informacje, które wielu osobom bardzo się spodobają.

– DR ELISEO TORRES, PROFESOR KURSÓW MEDYCYNY TRADYCYJNEJ NA UNIWERSYTECIE W NOWYM MEKSYKU

Sekrety Santa Muerte to najbardziej kompletna książka, jaką znalazłem w języku angielskim na ten temat. Po jej przeczytaniu będziesz dobrze przygotowany do poruszania się po świecie przyrody w poszukiwaniu jej darów i zdobędziesz szeroką wiedzę, jak używać tych darów w swoich zaklęciach i czarach. Stone wykracza poza dobrze znane systemy kolorów i ujawnia sekrety mniej znanych proszków, olejków i świec oraz ich zastosowania. Jest nawet rozdział o rozłączaniu się ze Świętą Śmiercią dla tych, którzy zdecydują, że ta wiara nie jest dla nich, i chcą z szacunkiem przestać z nią pracować. Każdy zainteresowany tym najszybciej rozwijającym się ruchem religijnym na świecie powinien mieć tę książkę na swojej półce.

– JASON MILLER, AUTOR KSIĄŻKI CONSORTING WITH SPIRITS

Książka Sekrety Santa Muerte oferuje wnikliwe spojrzenie na kulturę, której, jak sądzę, wiele osób z zewnątrz nie rozumie lub o niej nie wie, a mimo to odczuwa wielką chęć jej poznania. Ta książka ujawnia szereg tajemnic, sekretów, tradycji, wierzeń, kultury, magii i zaklęć głęboko związanych z tym nurtem ideologicznym, zwłaszcza mitem „Białej Dziewczyny”. W tej kulturze magia jest potężna, naturalna i prawdziwa, podobnie jak Święta Śmierć. Wiemy, że tak jak światło rodzi się w ciemności, tak śmierć ustępuje miejsca życiu. Życie to przybycie; umieranie to powrót; a powrót to kontynuacja. To jest wieczne prawo Świętej Śmierci.

– MARTHA ILEANA MORAN GONZALEZ, ZAŁOŻYCIELKA I DYREKTORKA WITCHMART, NAJWYŻSZA KAPŁANKA I DUMNA BRUJA

Bardzo rzadko polecam książki nieakademickie, ale ta magiczna księga autorstwa Cressidy Stone jest bez wątpienia najlepszym i najbardziej kompletnym z duchowych przewodników kultu Świętej Śmierci, najszybciej rozwijającego się nowego ruchu religijnego na Zachodzie. Sekrety Santa Muerte prezentują modlitwy, rytuały i zaklęcia z Meksyku, skąd pochodzi kult Świętej Śmierci. W przeciwieństwie do wielu innych grymuarów, a nawet niektórych tekstów akademickich, ta dewocyjna mapa drogowa przedstawia Panią Cieni w każdym z jej płaszczy w wielu kolorach – czerwonym dla miłości i pożądania, złotym dla dobrobytu i obfitości – a nawet opowiada o tym, jak meksykańscy czciciele łączą kolory dla dodatkowej mocy. Napisany porywającą prozą, która angażuje czytelnika na każdej stronie, grymuar Stone należy do najwyższej półki zarówno neofitów, jak i doświadczonych czcicieli pragnących rozwinąć swoją relację z Kościaną Matką.

– DR R. ANDREW CHESNUT, AUTOR KSIĄŻKI DEVOTED TO DEATH: SANTA MUERTE, THE SKELETON SAINT

Cressida Stone jest niesamowitą pisarką, która jest bardzo inteligentna i dużo wie o kulcie Świętej Śmierci; doskonale zagłębia się w szczegóły. Podziwiam ją jako kobietę i pisarkę, która poświęca się wyjaśnianiu kultu Świętej Śmierci, z wielką jasnością i bez ukrywania jakichkolwiek tematów z nim związanych. Jej słowa przekazują światło, mrok, uzdrowienie, moc, szczęście i wdzięczność.

– SORAYA ARREDONDO HERNANDEZ, BRUJA, UZDROWICIELKA, ZAŁOŻYCIELKA I LIDERKA TEMPLO ALTAR ANGEL DE ALAS NEGRAS (OŁTARZ ŚWIĄTYNI ANIOŁA CZARNYCH SKRZYDEŁ), TULA, HIDALGO, MEKSYK

To książka, na którą wszyscy czekaliśmy: w mistrzowski sposób pokazuje, jak najlepiej związać się z Królową Śmierci. Po części opisującej osobistą podróż do Meksyku i historii kultu Świętej Śmierci autorka skupia się głównie na tym, jak pracować z Królową Śmierci. Autorka nie jest uduchowioną turystką, ale prawdziwą osobą, oddaną Pani Cieni, i pisze z autorytetem zarówno pokornego poszukiwacza, jak i szczerego nauczyciela. Stone udziela dokładnych porad na temat tego, jak i dlaczego ustawić ołtarz, w tym szczegółów dotyczących ziół, świec i znaków, a także dzieli się tym, czego nauczyła się z pierwszej ręki od szamanów, uzdrowicieli i wiernych Świętej Śmierci w Meksyku. Jedną z moich ulubionych części książki – a mam ich wiele – jest ta, w której Stone opisuje rytuał paktu krwi, polecony jej przez zamieszkującą góry wiedźmę. Polecam przeczytanie tej książki, aby poznać całą historię! Moim jedynym życzeniem jest, aby Stone zdecydowała się napisać tom uzupełniający, ponieważ moc i piękno Świętej Śmierci w połączeniu z wiedzą i pasją tej autorki sprawiły, że byłam głodna większej wiedzy. Jeśli jesteś ciekawy kultu Świętej Śmierci lub chcesz pogłębić swoje oddanie dla niej, to stanowczo potrzebujesz tej książki.

– ALIZA EINHORN, AUTORKA THE LITTLE BOOK OF SATURN I MYSTICAL PRACTICAL GUIDE TO MAGIC

Potwierdzam i zaświadczam, że Cressida Stone ma głęboką wiedzę na temat duchowości kultu Świętej Śmierci, którą zdobyła dzięki podróżom po Meksyku, skąd wywodzą się korzenie tego kultu. Szanuje naszą wiarę i w zrozumiały sposób dzieli się naukami kultu Świętej Śmierci, czym pomaga ludziom z szacunkiem czcić Świętą Śmierć i zdobywać wiedzę o niej. Cressida była w tych szczególnych miejscach, w których nabożeństwo do Świętej Śmierci jest głębokie i prawdziwe.

– YURI MENDEZ, BRUJA TRZECH CNÓT I DUCHOWY PRZEWODNIK ŚWIĘTEJ ŚMIERCI, PRZYWÓDCA TEMPLO Y RECINTO DE SANACIÓN DULCE MADRE, CANCÚN, QUINTANA ROO, MEKSYK

Niniejsza książka jest dedykowana wielu czarownicom, uzdrowicielom, szamanom i wiernym, którzy nauczyli mnie dróg prowadzących do Świętej Śmierci i otworzyli przede mną swoje serca i domy, ale przede wszystkim dedykuję ją najpiękniejszej i najświętszej Świętej Śmierci, której dziękuję za wszystkie liczne błogosławieństwa, zarówno materialne, jak i niematerialne, za niezliczone cuda i wiele magicznych chwil. Niech zawsze mnie chroni i obdarza mistycznym wglądem i obfitością we wszystkich aspektach aż do ostatniego dnia i ostatecznej godziny, kiedy na zawsze znajdę odpoczynek w jej najczulszym, kościstym uścisku.

PRZEDMOWA

Jestem okultystką; być może to różne odcienie mojego życia doprowadziły mnie do tajemnic. Urodziłam się w kraju, który nie był krajem mojego narodowego pochodzenia. Moja rodzina, ze względu na pracę mojego ojca, przenosiła się z miejsca na miejsce, nigdzie się nie osiedlaliśmy, napotykaliśmy nowe języki i nowe tradycje duchowe w każdym nowym miejscu. Nigdy tak naprawdę nie miałam domu. Nigdy nie miałam miejsca, w którym czułabym spokój. Ciągle wyczekiwałam kolejnej przeprowadzki, kolejnego języka do nauczenia się, kolejnego kamienia milowego, kolejnej przestrzeni, którą miałam nazywać domem, ale to był tylko kolejny kamyk na ścieżce życia.

Jako dorosła osoba spędzam życie, podróżując po świecie. Zdecydowałam się żyć poza schematami tak bardzo, jak to możliwe, aby zdystansować się od tego, co ulotne i zbędne, a zamiast tego uczyć się i rejestrować duchowe tradycje z całego świata. To właśnie w duchowych rytuałach odnajduję spokój i sens, przestrzeń poza zmiennością i kaprysami życia. Podróżowałam do Europy, Chin, Indii, na Bliski Wschód, do Afryki, a ostatnio do Ameryki Łacińskiej; ściśle współpracuję z praktykującymi religie, aby poznać duchowe tradycje, od Vodun po Świętą Śmierć.

Przyciągają mnie te tradycje, które są najbardziej skryte, w których zanurzam się w świętości i płynę w chwilach głębokiej modlitwy i głębokiego, zadumanego rytuału. Poprzez przyjaźnie i głębokie więzi z zaawansowanymi praktykami, którzy, tak jak ja, szukają tylko tego, co duchowe, odblokowuję tajemnice i oddycham błogością okultystycznych niejasności. W naszym wszechświecie działają siły duchowe. Do jednostki należy otwarcie tych bram i wkroczenie w ich cuda, aby żyć pełniej, swobodniej i potężniej w synchronizacji z boskością.

Niemniej, choć napotykałam niezliczone majestatyczne bóstwa i duchy, przenosiłam się z miejsca na miejsce, badałam jedno, a potem drugie, szukałam przestrzeni, w której czułabym się jak w domu, gdzie mogłabym wreszcie poczuć się wolna i pełna − tylko jedna przyciągnęła mnie tak głęboko, że chcę poświęcić jej moje dni i noce na zawsze. Sama Śmierć stała się moim życiem. Święta Śmierć jest jedyną stałą. Jej kościste dłonie zawsze oferują mi miejsce schronienia, gdzie pod jej kosą mogę pokornie pływać w jej wystawnej sakralności i być całością ze wszystkimi. Zapraszam cię, drogi czytelniku, do przyłączenia się do mnie: zabiorę cię w podróż nie tylko usianą osobistymi anegdotami, ale przede wszystkim pełną dokładnych informacji, które latami gromadziłam, aby nauczyć cię dróg Świętej Śmierci. Jeśli jesteś gotowy, chętny i zdolny do wkroczenia w jej portal, porzucenia strachu i przyjęcia ostatecznej prawdy, ta podróż otworzy ci drzwi do Śmierci i jej mocy. Potrafi ona uzdrawiać, pomagać, rzucać czary i wiele więcej. Jeśli z pokorą uszanujesz jej wielką moc i absolutną tajemnicę, to być może, tak jak ja, znajdziesz miejsce spokoju, mocy, a przede wszystkim świętą sferę, której od dawna szukałeś.

Mieszkałam w Meksyku, kiedy pewnej nocy, podczas pełni księżyca, doznałam doświadczenia bliskiego śmierci. Dosłownie stanęłam twarzą w twarz ze śmiercią, gdy mój samochód spadł z grani. Cudem przeżyłam, nie odniosłam żadnych obrażeń. Gdy oddalałam się od wraku, zdałam sobie sprawę, że mój wypadek miał miejsce tuż obok świątyni Świętej Śmierci. Wiedziałam, że to znak. Weszłam do kaplicy i po raz drugi tej nocy spojrzałam Śmierci w twarz. Święta Śmierć uśmiechnęła się do mnie. Właśnie uratowała mi życie. Po plecach przebiegł mi dreszcz. Poczułam déjà vu − wiedziałam, że byłam tam wcześniej i że jestem dokładnie tam, gdzie powinnam być. Gdy stałam w kaplicy, nagle z cienia wyłoniła się czarownica Świętej Śmierci. Była uśmiechnięta, a w jej ciemnych oczach mieniła się iskra tajemniczości; poczułam, że Śmierć znów do mnie przyszła, by ze mną porozmawiać. Bruja (wiedźma) powiedziała mi, że została wysłana przez Świętą Śmierć. Spodziewała się mnie; Święta Śmierć powiedziała jej, że będę tam tej nocy. Święta Śmierć przyszła do niej we śnie i powiedziała, że wyśle sowę na znak, że przybyłam. Tej samej nocy sowa usiadła przed jej mieszkaniem, stąd wiedziała, że nadszedł czas. Tej nocy długo rozmawiałyśmy o potędze śmierci. Od tego momentu wszystko zaczęło się zmieniać w moim życiu. Wprowadziła mnie do społeczności tych, którzy pracują ze Śmiercią. Spotkałam czcicieli, brujos, uzdrowicieli, a także przywódców duchowych, nie tylko w Veracruz, gdzie doszło do mojego wypadku, ale w całym kraju.

Od tamtej pory Święta Śmierć opiekowała się mną, zapewniając mi bezpieczeństwo nawet w najbardziej niebezpiecznych rejonach Meksyku, dokąd zaprowadziły mnie moje badania nad Świętą Śmiercią. Dokonywała cudów i sprowadzała magiczne chwile, które okazały się tak niezwykłe, że kult Śmierci przesiąknął moją duszę, choć nawet nie zdawałam sobie z tego sprawy. Zaczęłam śnić o Śmierci i nawiązywać głębokie kontakty w społeczności Świętej Śmierci w całym Meksyku, ze świętymi uzdrowicielami i magami oraz z jej czcicielami. Znaczenie ich wiedzy stało się dla mnie jasne. Kiedy angażowaliśmy się w rytuały, różańce i rozmowy i cieszyliśmy się wspólnymi posiłkami, powiedzieli mi, że chcieliby, aby ta wiedza została zapisana i przekazana przyszłym pokoleniom oraz ludziom spoza Meksyku, aby poznali prawdziwe drogi Świętej Śmierci i ścieżkę Śmierci.

Pewnej nocy, ponownie podczas pełni księżyca, dziewięć miesięcy później, miałam bardziej niż tanatofaniczny sen o samej Śmierci[1]. Święta Śmierć ukazała mi się w lśniącej sukni z najczystszej purpury z księżycowo-srebrną szarfą owiniętą wokół talii i szepnęła do mnie w sposób, w jaki tylko Śmierć może szeptać − to dźwięk tak wyjątkowy, że nigdy nie zapomnę dreszczy, które przeszły po moim ciele. Otrzymałam od niej zadanie uczczenia jej pamięci poprzez napisanie poświęconej jej książki, nie tyle o mojej podróży, ale raczej o nauczaniu innych o jej cudownych mocach i magicznych cudach. Moim powołaniem jest dzielenie się tymi lekcjami z tymi, którzy tak jak ja chcą zagłębić się w tajemnice życia i śmierci.

Słyszałam tak wiele dezinformacji na temat Potężnej Pani (jak często jest nazywana w Meksyku) i błędnych przekonań, czy to oskarżeń o jej satanistyczną naturę czy też całkowitego niezrozumienia praktyk i wierzeń poza Meksykiem. Pod przewodnictwem kościstej dłoni Świętej Śmierci, zawsze podążając za jej wskazówkami, a także z pomocą praktyków w Meksyku, napisałam tę książkę dla neofitów, zaawansowanych praktyków i duchowych poszukiwaczy, którzy chcą poznać Śmierć i jej siłę w całym stworzeniu, a także w śmierci.

W duchowości Świętej Śmierci, jak zaobserwowałam w Meksyku, jest bardzo duża elastyczność, a w wielu kwestiach istnieją różne punkty widzenia. Rzadko zdarza się, aby wyznawcy wiary osądzali sposób, w jaki ludzie praktykują swoje oddanie tej świętej ludowej kobiecie, i rozumie się, zwłaszcza w miejscach, gdzie panuje ubóstwo, że nie zawsze można złożyć wystawne ofiary, że czasami wystarczy zapalić tylko zwykłą, tanią, białą świecę, zamiast specjalnej z wizerunkiem Świętej Śmierci, ponieważ to wszystko, na co można sobie pozwolić. Święta Śmierć to zrozumie, jeśli to wszystko, co masz, ale jak wyjaśnię potem, obfitość wiary ma kluczowe znaczenie. Pomimo heteropraksji istnieją kluczowe praktyki i koncepcje, które są niezbędne dla tej ludowej wiary. Ta książka je przedstawia. Powinny one służyć jako punkt wyjścia dla każdego początkującego praktyka.

Książka zawiera kilka modlitw, które są powszechnie używane w Meksyku. Wszystkie są autentyczne, wywodzące się wyłącznie z meksykańskich źródeł, więc przetłumaczyłam je z języka hiszpańskiego. Tam, gdzie było to możliwe, gdy rymy występowały w oryginalnym języku hiszpańskim, starałam się utrzymać taki sam liryzm, zachowując jednocześnie znaczenie jak najbardziej zbliżone do oryginału. Ta książka zawiera wiele starożytnych i kluczowych modlitw, takich jak wszechobecna nowenna (dziewięciodniowa modlitwa) „Return a Wayward Lover” (tłum. „Powrót zabłąkanego kochanka”) i inne, które były używane w całym Meksyku i znajdowały się na kartach modlitewnych do Świętej Śmierci od co najmniej lat czterdziestych XX wieku, ale bez wątpienia są znacznie starsze. Zawiera również modlitwy, które nie są powszechnie znane, ale które zebrałam od czarownic i szamanów z całego Meksyku. Modlitwa jest niezbędna, w rzeczywistości o wiele ważniejsza niż rozmiar lub bogactwo ołtarza. Modlitwa jest kluczem do otwarcia komunikacji ze Świętą Śmiercią.

Jeśli twój ołtarz jest prosty, a figurka niewielka lub nawet domowej roboty, nie stanowi to problemu. Jeśli twoja świeca jest tylko zwykłą świecą, a nie konkretną z wizerunkiem Świętej Śmierci, nie oznacza to, że twoje modlitwy zostaną zignorowane. W Meksyku, gdzie ubóstwo jest powszechne, a zasoby ograniczone, ludzie praktykują, używając tego, co mogą, kiedy mogą i jak mogą. Wspaniali wyznawcy z Meksyku nauczyli mnie, że każda praktyka i modlitwa musi być przepełniona wysiłkiem, najwyższym szacunkiem, całkowitą wiarą i głęboką duchowością. To, czego większości meksykańskich wyznawców Świętej Śmierci niestety brakuje w dobrach materialnych (z powodu rażących nierówności spowodowanych korupcją rządu, wojnami narkotykowymi i chciwością), nadrabiają swoją życzliwością i cierpliwością w wyjaśnianiu swoich przekonań, czego miałam szczęście doświadczyć, a przede wszystkim głęboką wiarą.

Jest to lekcja znacząca więcej niż jakakolwiek inna, którą przekazuję tobie, drogi czytelniku, a jeśli miałbyś wynieść tylko jedną rzecz z tej książki, to musi to być: znaczenie regularnej modlitwy, głębokiej pobożności i absolutnej wiary. Widziałam niesamowicie żarliwy, niezachwiany szacunek i głębokie oddanie Śmierci w Meksyku. Rzeczywiście, intensywność wiary jest tak głęboka, że rzadko widziałam ją gdzie indziej podczas moich podróży po świecie. Dlatego ta książka, choć poświęcona Świętej Śmierci, jest również napisana w hołdzie dla Meksykanów, którzy są głęboko oddani Śmierci. Nauczyli mnie, czym jest prawdziwa duchowość, wartość modlitwy, cierpliwości i gotowości do czekania na Świętą Śmierć. Nauczyli mnie rozumieć, że krocząc tą ścieżką, spotkamy zarówno życie, jak i śmierć, światło i ciemność, i że musimy objąć jedno i drugie, nie w strachu, bez względu na to, jak trudne może to być, ale bezkompromisowo i cierpliwie, ze świadomością, że Święta Śmierć poprowadzi nas nawet w najciemniejszą noc, a jeśli jesteśmy w jej ramionach, niech tak będzie. Ciemność jest częścią życia, podobnie jak śmierć, i równoważy światło i życie. Każde z nich jest niezbędne dla drugiego, a nawet jest jego częścią, i musisz się tego nauczyć, bez względu na to, jak trudna jest ta lekcja. Jest to część przesłania Świętej Śmierci. Każdego wieczoru, kiedy kładę się spać, rozumiem, że może mnie zabrać, ale każdego dnia pozwala mi żyć, w każdej chwili daje mi kolejny oddech, więc jestem jej wdzięczna, przede wszystkim za utrzymanie przy życiu tych, których kocham. Wiem, że ci, którzy już nie żyją, są w jej objęciach, dlatego modlę się za żywych i umarłych do Śmierci. Modlitwa jest portalem do jej świętości. Modlitwa musi być chlebem życia i śmierci każdego oddanego wyznawcy.

Meksykańscy wyznawcy ludowej Świętej Śmierci zaszczepili we mnie wiedzę, że regularne, zaangażowane i niezachwiane oddanie jest kluczowe, czy to w dobrych, złych czy najgorszych czasach, czy to w ciemności czy w świetle. Z głębi serca i duszy dziękuję Świętej Śmierci za wszystko, co mi pokazała, co mi dała, czego mnie nauczyła, czym mnie pobłogosławiła, a także wielu jej wyznawcom, curanderos i brujos, którzy mnie prowadzili, zapewniali mi bezpieczeństwo i nauczyli mnie sekretów Pani Cieni. Będę trzymać w sercu ich lekcje życia i śmierci, dopóki Śmierć nas nie zjednoczy i nie połączę się z nią na zawsze w ciemności i świetle tanatycznych wieczności.

ROZDZIAŁ 1

KIM JEST ŚWIĘTA ŚMIERĆ I JAK Z NIĄ PRACOWAĆ?

Cressida Stone

Wstęp

Święta Śmierć to potężna i mistyczna meksykańska ludowa święta śmierci. Jest przedstawiana jako kobieta − Ponury Żniwiarz. Chociaż może być przedstawiana na wiele sposobów, w większości ikonografii nosi długą suknię przewiązaną szarfą w talii. Kaptur zakrywa jej nagą czaszkę. W prawej kościstej ręce dzierży kosę. W kościstej lewej dłoni trzyma kulę ziemską lub wagę sprawiedliwości. Często towarzyszy jej sowa, jej posłaniec i zwierzę towarzyszące. W jej rodzinnym kraju, Meksyku, modlą się do niej miliony, ponieważ jest niezwykle potężną i skuteczną cudotwórczynią, która obdarza magicznymi cudami i wszelkiego rodzaju błogosławieństwami tych, którzy ją pobożnie czczą. Ma potężną osobowość i wielowymiarowy charakter, o czym przekonasz się, gdy ją poznasz.

Święta Śmierć jest opiekuńcza, matczyna i hojna wobec swoich czcicieli, ale jest też mściwa i gniewna wobec tych, którzy nie dotrzymują złożonych jej obietnic, którzy jej nie szanują lub którzy obrażają i lekceważą jej dzieci, jej lojalnych czcicieli. Jest bardzo otwarta i wysłucha każdego, kto się do niej modli – to znaczy, jeśli traktuje ją odpowiednio z szacunkiem, na jaki zasługuje. Ukarała nawet mnie podczas mojej podróży z nią. Pewnego razu przy jej ołtarzu nalewałam trochę mezcalu dla siebie i Świętej Śmierci. Z braku szacunku wypiłam swój mezcal, zanim postawiłam przed nią jej szklankę. Była wściekła! Pamiętam, że w tamtej chwili butelka alkoholu spadła z półki, a połowa jej zawartości wylała się na podłogę. Ale Święta Śmierć, jeśli dać jej miłość, oddanie i uwagę, na które zasługuje, jest cudownie hojna. Uratowała mi życie więcej niż raz, uzdrowiła mnie z głębokiej choroby, pomogła mi finansowo i wiele razy chroniła mnie przed złem. Chroniła moich bliskich i dała mi możliwości, o których nigdy bym nie marzyła, zarówno w sferze sacrum, jak i profanum. Święta Śmierć jest bardzo głęboka i mistyczna; dlatego może obdarzyć cię wiedzą i wglądem poprzez wizje i sny. Jeśli nauczysz się słuchać znaków, ostrzeże cię przed niebezpieczeństwem, tak jak mnie. Jednocześnie, przy całej swojej nieziemskości, Święta Śmierć jest nie tylko Królową Śmierci, ale także wesołą panną, która cieszy się tym, co ten świat ma do zaoferowania. Lubi dobre jedzenie, picie, czasem palenie, a nawet imprezy organizowane na jej cześć. Dlatego jej ołtarz nigdy nie powinien być pusty.

Santa oznacza po hiszpańsku „święty” lub „święta”, muerte oznacza „śmierć”. Święta Śmierć jest zatem ludową Świętą Śmiercią; kieruje niesamowitą i świętą mocą, jaką jest śmierć. Jako wyznawca możesz również nazywać ją, jak to się robi w Meksyku, Santísima Muerte, co oznacza „Najświętsza Śmierć”. W tej książce używam również polskiego tłumaczenia, aby przypomnieć czytelnikom, którzy nie mówią po hiszpańsku, że Santa Muerte nie jest abstrakcyjnym imieniem i że muszą nauczyć się korzystać z mocy Śmierci.

Szamani, znani jako curanderas (forma żeńska) lub curanderos (forma męska; używana również jako liczba mnoga obejmująca zarówno szamanów, jak i szamanki) mówili mi w całym Meksyku, że śmierć jest najpotężniejszą siłą we wszechświecie, ponieważ przychodzi do nas wszystkich. Nikt nie może uciec przed kościstymi szponami Świętej Śmierci, gdy rozbrzmiewa jego dzwonek. Śmierć jest zatem ostateczną prawdą i najsilniejszą siłą, która łączy nas wszystkich. Śmierć jest najwyższa. Święta Śmierć to moc śmierci w postaci świętej kobiety, która jest ponadczasowa i dostępna dla wszystkich, którzy ją znajdą, nauczą się ją szanować i odpowiednio z nią pracować.

Święta Śmierć jest nieoficjalną (niekanonizowaną) świętą, nieuznawaną przez Kościół katolicki, którą Meksykanie od dawna traktują jako duchową moc, co opiszę w następnym rozdziale poświęconym jej historii. Kościół katolicki jest wobec niej krytyczny, mimo że wielu jej wyznawców uważa się za katolików. Nie mam wątpliwości, że wynika to ze słabnącej pozycji Kościoła w regionie. Dla niego Święta Śmierć jest zagrożeniem.

Kiedy lojalny praktykujący modli się do Świętej Śmierci, czci ją, łączy się z nią i w inny sposób uczy się z nią pracować, ona w zamian ofiaruje wiele cudów i wzmacnia brujeria (magiczną pracę), dając uzdrowienie, bogactwo, szczęście, miłość, ochronę i wiele innych darów. Kiedy zaczniesz badać Świętą Śmierć, odkryjesz, że jej wizerunki, figurki i świece występują w wielu kolorach. Każdy odcień reprezentuje odrębny aspekt jej osobowości i mocy, więc aby być kompetentnym praktykiem, musisz nauczyć się tych schematów kolorów, ponieważ istnieje ogromny kontrast w pracy, w interakcjach z nią i wynikach, w zależności od koloru Świętej Śmierci, któremu się poświęcasz i z którym pracujesz. Proszki, olejki i zioła wzmacniające brujerię i modlitwy szczegółowo opisuję w tej książce. Symbole i znaki owadów i zwierząt mogą być używane do przepowiadania przyszłości i uzyskiwania wglądu w teraźniejszość, co również dokładnie opisuję. Śmierć nie osądza, ponieważ przychodzi do nas wszystkich, niezależnie od tego, czy jesteś pielęgniarką, gospodynią domową, muzykiem, przestępcą, prawnikiem, policjantem, nauczycielem, lekarzem, bokserem, kierowcą autobusu czy kimś, kto zażywa narkotyki; wszyscy jesteśmy równi wobec śmierci. Dlatego możesz prosić Świętą Śmierć o wszelkiego rodzaju przysługi, nawet te, o które nie chciałbyś prosić ducha lub świętego, którego uważasz za osądzającego. Śmierć słucha każdego. Jak mi powiedziano, dla nas wszystkich, bez względu na to, kim jesteśmy, La vida solamente es un paso a la muerte (Życie jest tylko drogą do śmierci).

Nie ma znaczenia kolor skóry, wiek, pochodzenie, status klasowy, seksualność, styl życia czy narodowość. Jak wielokrotnie powtarzano mi w Meksyku, Śmierć przychodzi do nas wszystkich. Nie ma nikogo, kto nie mógłby z nią pracować – tylko nieśmiertelni! Zapraszasz Śmierć do swojego życia, kiedy z nią pracujesz, i musisz być świadomy, że jest ona potężną siłą. Może przetestować siłę twojego oddania za pomocą przeszkód, aby sprawdzić, czy jesteś poważnie zaangażowany. Poddała próbie mnie i wielu z tych, których kocham, a którzy są jej oddani. Jeśli uzna, że nie jesteś oddany, pełen szacunku lub gotowy, nie odpowie ci. Chociaż Śmierć przychodzi do każdego, nie każdy może z nią pracować. Praca ta wymaga oddania, zaangażowania i zdolności do kierowania ezoterycznymi, tanatycznymi siłami działającymi w tym kosmosie i ich przepływem. Chociaż ta książka może podpowiedzieć ci, jak to zrobić, tylko ty możesz otworzyć drzwi Śmierci poprzez głębokie oddanie, aby zostać pobłogosławionym jej niesamowitymi darami i cudami. Doświadczenie jej całkowitej mocy wymaga czasu.

W swojej oryginalnej formie Święta Śmierć kojarzona jest z kolorami białym, czarnym i czerwonym. Kolory te reprezentują jej podstawowe aspekty i moce, po które zwracają się do niej czciciele, curanderos i brujos w Meksyku. Wszystkie trzy są niezbędne do praktykowania.

W swojej białej sukni Święta Śmierć jest opiekuńcza i matczyna oraz obdarza wielkimi błogosławieństwami zdrowia, oczyszczenia i dobrego samopoczucia.

W swojej czarnej odsłonie Święta Śmierć jest potężna, mściwa i groźna. Zwróć się do niej nie tylko po złowrogą magię, ale także po siłę i ochronę.

Ubrana w czerwone szaty, jest uwodzicielska, figlarna i namiętna. Jej specjalnością jest magia miłości i pożądania. Może pomóc ci znaleźć kochanka lub małżonka. Ponieważ Święta Śmierć nie osądza, może również pomóc ci w życiu seksualnym, w tym w miłości do osób tej samej płci, a także spełnia wszystkie prośby o charakterze seksualnym. Ponieważ jest potężna, pomoże ci kontrolować wszelkiego rodzaju sytuacje, w tym łaskę seksualnej i miłosnej dominacji.

Z tej książki dowiesz się, jak pracować ze wszystkimi trzema kluczowymi atrybutami Świętej Śmierci. Nauczysz się także, jak używać innych kolorów, takich jak bursztynowy, żółty, zielony, srebrny, złoty, cielisty, brązowy, różowy i fioletowy; łączyć kolory; i używać określonych meksykańskich świec, aby odnieść sukces finansowy, duchowy i intelektualny. Nauczysz się, jeśli chcesz, jak rzucać klątwy na innych, ale także odwracać zaklęcia oraz rozpraszać zazdrość i zło zsyłane na ciebie, aby otworzyć sobie drogę i otrzymać dary obfitości Świętej Śmierci.

Tak długo, jak jesteś oddany Najświętszej Śmierci, kultywujesz wiedzę o niej, szanujesz ją, modlisz się regularnie, utrzymujesz czysty i hojny ołtarz dla niej i rozwijasz głęboką, pełną miłości relację, Święta Śmierć wysłucha każdej twojej prośby i zdecyduje, czy ją uhonorować. Jeśli masz wystarczająco dużo wiary i podążasz za jej wskazówkami, może ci pomóc. Jak się dowiedziałam, być może będziesz musiał uzbroić się w cierpliwość; wysłuchanie twoich próśb może zająć trochę czasu, ponieważ elementy układają się na swoim miejscu i dopasowują się na twoją korzyść. Musisz rozpalić swoją więź ze Świętą Śmiercią za pomocą wielu gestów i modlitw, a także nauczyć się pływać w świętej energii i prądach jej głębokiej mocy. Drzwi do Śmierci poprowadzą cię do zrozumienia wszystkiego na nowo.

Zapytałam curanderos, dlaczego niektóre prośby nie są spełniane. Przekazuję ci ich mądrość. Powiedzieli mi: albo dlatego, że wyniki prośby są uważane za nieodpowiednie dla ciebie, albo czas jest niewłaściwy, albo twoja relacja i wiara w Świętą Śmierć nie są wystarczające i nie jesteś naprawdę oddany, albo może potrzebujesz cierpliwości, a rzeczy się zmienią. Co ważne, drogi czytelniku, powinieneś wiedzieć, że Święta Śmierć czasami działa w tajemniczy i nieoczekiwany sposób. Czasami prosiłam ją o coś, czego chciałam, a następnego dnia miało miejsce pozornie złe wydarzenie. Ale kilka tygodni później zauważyłam, że niechciane wydarzenie okazało się dla mnie dobre, bo na przykład ochroniło mnie przed poważnym niebezpieczeństwem, które mogłoby mnie skrzywdzić. Święta Śmierć przyjdzie ci z pomocą, jeśli leży to w twoim interesie. Jest ona, ponad innymi świętymi, czy to oficjalnymi czy ludowymi, znana jako skuteczna i szybko działająca cudotwórczyni. Niemniej Święta Śmierć, jak powiedzą ci czarownice w Meksyku, jest nie tylko niezwykle potężna, ale także mściwa i kapryśna; dlatego musisz pracować z nią z szacunkiem i dotrzymywać obietnic, które jej składasz, w przeciwnym razie może cię ukarać. Ta książka nauczy cię, jak pracować z szacunkiem i skutecznie ze Świętą Śmiercią i wykorzystać potężną siłę, jaką jest sama Śmierć.

W Stanach Zjednoczonych i Europie Zachodniej boimy się śmierci, ale jak nauczyli mnie szamani w Meksyku, śmierć jest kluczem do wszelkiego życia i stworzenia. Jak wielokrotnie mi powtarzano, w tradycyjnej myśli meksykańskiej i w rdzennym rozumieniu życie i śmierć są w ciągłym cyklu, a każde z nich odżywia drugie. Śmierć jest twórczą siłą, która może tchnąć moc i sukces w każdy aspekt twojego życia. Śmierć nie jest czymś, czego należy się bać, ale co należy przyjąć, nie tylko po to, by przygotować się na nieuchronne odejście swoje i innych, ale także dlatego, że jeśli odpowiednio się z nią współpracuje, moc Śmierci może tchnąć życie i szczęście we wszystkie przedsięwzięcia, od miłości po sprawy biznesowe. Właśnie dlatego Święta Śmierć, często znana jako Potężna Pani ze względu na swoją moc, musi być traktowana z szacunkiem i czcią.

La Catrina
pixabay.com

Święta Śmierć jest łatwa do zidentyfikowania, ponieważ często dzierży dużą kosę, a jej figurkę można znaleźć w Internecie lub w botanicas (sklepach sprzedających akcesoria religijne) w USA i innych krajach. Nie należy jednak mylić jej z la Catriną, która nie ma żadnej duchowej mocy i jest błędnie kupowana przez neofitów spoza Meksyku. La Catrina to satyryczna postać śmierci, przedstawiana jako dama, często w dużym, miękkim kapeluszu, którą stworzył José Posada jako obraz społecznej krytyki korupcji rządowej w 1900 roku. Pojawia się na uroczystościach Dnia Zmarłych i ogólnie wygląda o wiele bardziej frywolnie i dziewczęco niż Święta Śmierć.

Aby móc pracować ze Świętą Śmiercią, niezbędne jest zdobycie jej obrazu lub figurki, niezależnie od tego, czy jest to obraz drukowany, figurka domowej roboty czy zakupiona podobizna. Istotne jest, aby podjąć rytuały w celu obudzenia i aktywowania obrazu lub figurki. Kupowane podobizny nie muszą być duże, wyszukane ani drogie, a dla oszczędnego praktykującego na początku wystarczy wydrukowany wizerunek, chociaż zaleca się, aby ostatecznie wykonać lub zdobyć figurkę. Kluczowe jest wykonanie rytuału i ewentualne nazwanie swojego wizerunku/figurki, aby związał się z tobą, a duch Świętej Śmierci mógł działać poprzez jej wizerunek.

Cressida Stone

Niektórzy kreatywni czciciele spoza Meksyku kupują szkielety w sklepach rzemieślniczych i szyją, projektują i wyplatają dla niej własne suknie. W Meksyku ci, którzy pracują z drewnem lub innymi metodami rzemieślniczymi, rzeźbią i tworzą własne unikalne figurki ku jej czci. Drewno jest idealnym materiałem do tworzenia podobizn Świętej Śmierci, o czym dowiesz się w rozdziale czwartym. Jeśli posiadasz takie umiejętności, możesz stworzyć własną podobiznę Świętej Śmierci; jeśli jednak wykonasz własną figurkę, pamiętaj, aby zachować odpowiednie materiały i motywy kolorystyczne i dać jej akcesoria, z którymi jest zwykle przedstawiana, jak opisano w tej książce.

Ogólnie rzecz biorąc, zdecydowanie zalecane są figurki, ponieważ pomogą ci nawiązać relację ze Świętą Śmiercią, gdyż jest ona dzięki nim ucieleśniona. Można się do niej odwoływać, komunikować się z nią za pośrednictwem jej wizerunku, który przejmie jej ducha. Ważne jest, aby zwracać uwagę na to, czy jej figurka wydaje się zadowolona, i obserwować, co się wokół niej dzieje. Da ci to wskazówkę co do jej nastroju. Jeśli rzeczy wokół niej spadają lub wydaje się zła, będziesz musiał się nią zająć. Musisz sprawdzić, czy coś, na przykład ostatnia lub niechciana ofiara, nie denerwuje jej, i usunąć to, a może trzeba wyczyścić jej ołtarz, jeśli nie robiłeś tego od jakiegoś czasu. Procedura wykonywania tej czynności została opisana w rozdziale trzecim; uczy ona, jak usunąć negatywną energię z ołtarza, która może sabotować pracę nad zaklęciami.

Wizerunki świętej można znaleźć na specjalnych, różnokolorowych zniczach, które są istotną częścią praktykowania wiary Świętej Śmierci i proszenia jej o łaski. Jej czciciele kupują również i noszą medaliony lub bransoletki lub noszą ze sobą karty modlitewne z jej wizerunkiem, gdy są w podróży, dla ochrony i szczęścia. Małe, kieszonkowe figurki mogą być noszone w razie potrzeby, gdy jesteś z dala od domu, być może na rozprawie sądowej, w niebezpiecznej podróży, a nawet na randce w celach miłosnych i seksualnych. Zaleca się, aby przedmioty te były regularnie myte i oczyszczane wodą ziołową, ewentualnie dymem tytoniowym i kadzidłem, aby zapewnić usunięcie negatywnej energii, którą pochłaniają. Ta książka uczy, jak to zrobić. Święta Śmierć lubi być utrzymywana w czystości. Niechlujny ołtarz lub zakurzony wisiorek przyciągną nieszczęście, ponieważ wyładują swój gniew na czcicielu, który ignoruje jej pragnienie bycia czystym i czczonym.

Wizerunek

Święta Śmierć jest konsekwentnie przedstawiana jako kobieta Ponury Żniwiarz na wszystkich akcesoriach, od świec po wisiorki i nie tylko. Łatwo ją rozpoznać: zamiast głowy ma czaszkę, puste oczodoły i zwykle nosi długą suknię po kościste palce u stóp. Święta Śmierć zazwyczaj trzyma kosę w prawej ręce. W swojej kościstej lewej ręce zazwyczaj trzyma kulę ziemską lub wagę sprawiedliwości, a u jej stóp znajduje się sowa. Jak się przekonasz, czasami wyznawcy wyjmują jej kosę z prawej ręki, aby umieścić w niej specjalne modlitwy, zwłaszcza podczas brujeria.

Podczas gdy śmierć w Stanach Zjednoczonych jest często personifikowana jako postać męska, należy pamiętać, że w Meksyku Święta Śmierć jest kobietą. Curanderos, czarownice i wyznawcy postrzegają ją jako matkę, która ich chroni i która może ukarać ich lub ich wrogów, chociaż czasami postrzegają ją również jako kapryśną dziewczynę. Nazywają ją zarówno Madre (matka), jak i Niña (dziewczyna), la Flaquita (chuda dziewczyna), Madrina (matka chrzestna) i innymi określeniami. Jednak bez względu na to, jak się do niej odnoszą – a szczyci się ona wieloma imionami − jest uważana za bardzo potężną kobietę, a nawet może być nazywana Dominadora (ta, która dominuje: dominatrix) lub Reina (królowa), co odnosi się do jej najwyższej władzy. Dlatego ważne jest, aby traktować ją jako tanatyczną monarchinię, ponieważ jest Królową Śmierci.

Oto niektóre z wielu imion używanych w odniesieniu do Świętej Śmierci:

La Niña Bonita: Piękna Dziewczyna

La Madrina: Matka Chrzestna

La Flaquita: Chuda Dziewczyna

La Huesuda: Koścista Dama

La Hermana Blanca: Biała Siostra

La Dama Poderosa: Potężna Dama

La Niña Blanca: Biała Dziewczyna (odnosi się to do jej białej postaci, ale może również oznaczać ogólnie Świętą Śmierć)

La Niña Negra: Czarna Dziewczyna; to zawsze odnosi się do jej hebanowej postaci

La Dama de las Sombras: Pani Cieni.

Ponieważ jest Królową Śmierci, niektórzy czciciele ozdabiają ją tiarami, koronami i klejnotami, a także innymi akcesoriami prezentującymi bogactwo. Pamiętaj, aby rozpieszczać ją prezentami, zwłaszcza gdy szukasz jej wsparcia w sprawach duchowych. W szczególności znana jest z zamiłowania do kwiatów. Czciciele w Meksyku powiedzieli mi, że uwielbia róże, goździki, irysy i lilie. Meksykański kwiat śmierci, cempasuchil lub nagietek (Tagetes spp.), powinien być jej ofiarowywany w listopadzie, a nawet przez cały rok. Kolor kwiatów, które jej podarujesz, powinien odpowiadać prośbom, których spełnienia od niej oczekujesz.

Zalecam regularne wręczanie jej kwiatów, jedzenia i alkoholu. Jest to niezbędne, gdy prosisz ją o pomoc w jakiejś sprawie. Regularnie zmieniaj wodę w tych kwiatach, aby zachować ich świeżość. Musisz być dla niej hojny po tym, jak spełni twoją prośbę. W Meksyku nigdy nie odwiedziłam świątyni Świętej Śmierci lub ołtarza curandero z pustymi rękami. Zawsze przynosiłam ze sobą kwiaty lub owoce, a czasem butelkę mocnego trunku. Nierobienie tego byłoby brakiem szacunku dla Świętej Śmierci. Słyszałam wiele opowieści o czcicielach, którzy obiecywali Pięknej Dziewczynie kwiaty lub smakołyki, jeśli spełni ich prośbę. Jednak gdy zapomnieli o swoich obietnicach, zostali za to ukarani, czy to wypadkami, złamanym sercem, złymi sprawami biznesowymi czy innymi niefortunnymi wydarzeniami. Nie można ignorować Śmierci ani łamać zawartego z nią paktu, ponieważ przyjdzie ona po to, co jej się należy.

Święta Śmierć jest często przedstawiana z wagą sprawiedliwości, co symbolizuje jej potężną moc w wymierzaniu sprawiedliwości, gdy jej najbardziej potrzebujesz. Jeśli masz kłopoty prawne lub zostałeś skrzywdzony, możesz poprosić Potężną Panią o sprawiedliwość. Ponadto, ponieważ Święta Śmierć nie osądza, sprawiedliwość jest taka, jak ją zdefiniujesz. Nie jest ona jednoznaczna, jak często przedstawiamy ją w USA i Europie Zachodniej. Sprawiedliwość jest taka, jaka jest twoja opinia na dany temat. Dlatego nawet jeśli zdajesz sobie sprawę, że popełniłeś błąd, ale nie chcesz być ścigany za wykroczenie, wyjaśnij to Świętej Śmierci. Jeśli ją uszanujesz i wyjaśnisz swoją sytuację, może cię wysłuchać i wymierzyć ci sprawiedliwość. Właśnie dlatego ze Świętą Śmiercią, jak zostanie to wyjaśnione, możesz pracować obiema rękami: co okultyści nazywają ścieżką prawej i lewej ręki. Jednak – jak przekazały mi meksykańskie czarownice posiadające tajemną wiedzę – siły światła i ciemności są najlepsze, gdy są w równowadze. Nie powinieneś popadać w skrajność, nadmiernie angażując się w mroczną brujerię i życząc ludziom krzywdy zbyt często lub bezkrytycznie.

[1] Wizja teofaniczna dotyczy Boga (po grecku theo), wyglądu (phany). W tym kontekście sen tanatofaniczny to pojawienie się śmierci (thanatos). Thanatos pochodzi z języka greckiego i oznacza uosobienie śmierci.