Sylwester K. Erazmus

SCHIZOFRENIA

2025

Copyright © Sylwester Erazmus 2025

Projekt okładki, redakcja techniczna: Sylwester Erazmus

Zdjęcia na okładce: zbiory prywatne © Sylwester Erazmus / Wikipedia.org /www.bbc.com/news/world-africa

Przegląd wydarzeń historycznych: Portal Historyczny „dzieje.pl” lub pl.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Wydarzenia

All rights reserved

ISBN: 978-83-978733-0-8 (e-book)

Blog autora: „ ...a to sztuka właśnie...” – https://atosztukawlasnie.blogspot.com

Schizofrenia (schizophrenia) – Psychoza, dla której charakterystyczne są: dezintegracja funkcjonowania osobowości, oderwanie się od rzeczywistości, otępienie uczuciowe oraz zaburzenia emocji i procesów myślowych.

Schizofrenia prosta (simple schizophrenia).  – Typ schizofrenii, dla którego charakterystyczne jest redukowanie stosunków z innymi ludźmi, apatia, zamknięcie się w sobie, dezintegracja procesów myślowych oraz trudne do zauważenia urojenia lub halucynacje (tzw rozdwojenie jaźni).

Schizofrenia paranoidalna (paranoid schizophrenia).  – Typ schizofrenii, w którym występują słabo usystematyzowane urojenia; urojenia często nacechowane wrogością, podejrzliwością i agresywnością, występują także urojenia wielkościowe, jak również dezorganizacja osobowości.

Wg P.G.Zimbardo.

Psychologia i życie, PWN 1998

Zwykłym żołnierzom, wszystkim towarzyszom broni dedykuję.

Dedykuję jeszcze tym, którzy w czasach PRL-u znosili codzienny trud życia w raju, także tym, którzy mieli już dość tego szczęścia i postanowili zawalczyć o naprawianie świata, a także tym, którzy służyli swojej ojczyźnie lub obcej. Wreszcie wszystkim tym, którzy dali się zwieść obietnicom tak zwanych przemian demokratycznych, nowego raju i nowych czasów ogólnej szczęśliwości.

Wszystkie osoby, miejsca i wydarzenia są wymyślone, lub co najmniej znaczna ich część, lub odwrotnie, sam już nie wiem albo nie pamiętam.

To, co wydaje się możliwe i prawdopodobne, to takie jest, a to, co wydaje się nierealne, też takie jest.

Tekst zawiera treści, które mogą być uznane za makabryczne lub nieodpowiednie dla osób wrażliwych.

Tak naprawdę, to nie ma żadnego powodu, aby opowiedziana historia musiała być prawdziwa, albo, choć trochę przypominać rzeczywistość.

Część I.  Pokój?

Najpiękniejsza przyjaźń istnieje między ludźmi, którzy wiele od siebie oczekują, ale niczego nie żądają.

Albert Schweitzer

Ernest

Złośliwi powiadają o facetach po czterdziestce, że ich dziwne decyzje i zachowanie determinowane jest przez objawy kryzysu wieku średniego albo wczesnego starzenia, którymi objawia się początek andropauzy. Żony i dzieci z politowaniem kiwają głowami, obserwując ich kolejne dziwactwa, śmieją się lub obawiają o nich, widząc coraz to dziwniejsze i zabawniejsze wyczyny swoich machos.

Jedni, zmagając się z upływającym czasem, oszukują go poprzez poczernianie siwizny lub zasiew implantów na łysej głowie. Inni jeszcze kupują motocykl i próbują poznawać życie od innej strony mocy. Tych, których na to stać, znajdują sobie nowe, młode żony albo kochanki.

Moje dziwactwo polega na tym, że chcę wam opowiedzieć historię o młodym człowieku. Nie jest ważne czy ta historia jest prawdziwa, nie jest to też żadna powieść ani opowiadanie miłosne. Jeśli brakuje ci jednego słowa, aby wyrazić jakąś myśl, po prostu opowiadasz historię. Gdzieś przeczytałem – nie jesteś skończony, tak długo, dopóki masz dobrą historię i kogoś, komu możesz ją opowiedzieć.

Problem jeszcze w tym, że nikt może nie chcieć uwierzyć moją historię o nim.

Ktoś inny jeszcze powiedział, że w życiu ma się tylko jednego prawdziwego przyjaciela i tylko raz w życiu spotyka się takiego człowieka. Ja też tak myślałem. Jednak myliłem się. To prawda, on był moim przyjacielem i nigdy więcej takiego nie miałem. On jednak miał to szczęście, że miał ich kilku, takich prawdziwych. Jakby ot tak, mimochodem chciało się być jego przyjacielem.

Urodził się i dorastał w czasach dla większości ludzi naznaczonych gonitwą i problemami życia codziennego w raju stworzonym na ziemi przez komunistów, czyli mniejszości zwanej bolszewikami. Mniejszość tej mniejszości stanowili idealiści, i to ich życie w tym raju, wciąż objawiało się przede wszystkim przez walkę o naprawianie świata i poprawianie raju. Był to też ten okres w naszych dziejach, który równie często był naznaczony walką innych idealistów z tymi, którzy świat naprawiali. Czasy o tyle ciekawe, co wyjątkowe, obfitujące w burzliwe, czasem okrutne wydarzenia, sprawiły, że wielu takich jak on, było przeświadczonych o wyjątkowości swojego losu i życia.

Miał rzadkie, niecodzienne imię – Ernest.

Poznałem Ernesta późną wiosną 1988, w wieku prawie dwudziestu trzech lat. Właściwie to wciąż miał wygląd i urodę dużego chłopca. Był średnio wysoki, o szczupłej jeszcze wtedy sylwetce. Ciemne, prawie czarne włosy, wciąż chłopięca twarz z wysokim czołem oraz łagodnymi, ciepłymi i ciemnymi oczami powodowały, że od pierwszego kontaktu nabierało się do niego sympatii i jakiegoś takiego bezwarunkowego zaufania.

To, co zawsze zwracało uwagę, powodując, że nie można było przejść obok niego obojętnie, było jego spojrzenie, zwykle łagodne i pogodne, ale czasem na wskroś przenikliwe i ostre. Jednak zawsze wywierało wrażenie, odciskając ślad na sercu, piętno na duszy lub w psychice. Nie można go było nie lubić, zresztą był typem, który łatwo dał się lubić, może nawet nieświadomie zawsze chciał być lubiany. Jednak było też czasem w nim i w jego spojrzeniu coś, co u niektórych wywoływało pewien rodzaj awersji lub agresji.

Nikt nie był i nikt nie mógł być wobec niego obojętny.

Mieszkaliśmy w średniej wielkości powiatowym miasteczku na południu, na pograniczu województwa krakowskiego, wtedy tak się jeszcze nazywało.

Zajmowałem się malarstwem sztalugowym, chciałbym móc się określić artystą, nie tylko, dlatego i dzięki temu, że byłem zrzeszony w lokalnym ZPAP-ie. Zarabiałem głównie na wykonywaniu kopii znanych dzieł malarstwa klasycznego. Większość moich prac wędrowała w prywatne ręce towarzystwa partyjnego z komitetu zakładowego i powiatowego. Powodziło mi się całkiem nieźle.

Byłem o prawie 20 lat starszy od Ernesta. Odwiedzał mnie regularnie w moim mieszkaniu i pracowni, przychodził grać ze mną w szachy. Uwielbiał to, chociaż nie był zbyt dobry. Tak naprawdę interesowała go moja praca, obrazy, sztuka. Przez długie chwile wpatrywał się w jakiś obraz, jakby kontemplował go w swoim cichym zamyśleniu. Przy każdym spotkaniu, przy każdej partii piliśmy wódkę, a on opowiadał mi o sobie.

Jeśli głębokość przyjaźni jest definiowana przez ilość butelek razem wypitej wódki oraz ilość czasu wspólnie spędzonego na rozmowach o polityce, o kobietach, o świecie, nierzadko do rana, to nasza relacja była bardzo głęboką przyjaźnią. Polubiłem go pomimo tej znacznej różnicy wieku między nami. Również za jego dziecinny wręcz niewinny wygląd, za jego szczerość w zachowaniu, by nie powiedzieć naiwność.

Nasze spotkania i rozmowy bardzo nas zbliżyły. Lubił i potrafił ciekawie mówić. Za każdym razem, były to opowieści o przeżyciach ze swojego dzieciństwa, albo o wydarzeniach z ostatnich lat.

A pomimo młodego wieku, miał dużo do opowiedzenia.

Poznałem go wtedy dosyć dobrze. Wierzył i ufał ludziom bardzo łatwo, zbyt łatwo. Jego łagodność i dobroduszność wynikała z tych głębokich, trudnych i właściwie tragicznych przeżyć.

Chociaż dzisiaj nie jestem już pewien, ile było w nich prawdy. Niektóre były tak niewiarygodne, niczym zmyślone przez wybujałą wyobraźnię. Jakby tracił poczucie rzeczywistości, zatracał granicę pomiędzy tym, co prawdziwe, a co odrealnione. Opowiadał beznamiętnie, lecz z pełnym przekonaniem, tak jak inni opowiadają na przykład o pogodzie. Przy tym uśmiechał się prawie bez przerwy, w każdej sytuacji, niezależnie, czy smutnej, czy wesołej. Jakby pod maską szerokiego nieustającego i uśmiechu chciał schować całe zło świata, które dane było mu widzieć. Jakby okrucieństwa i tragizm sytuacji, jakich doświadczył, chciał zatuszować permanentnym optymizmem. Swoiste rozdwojenie jaźni, istny obłęd i schizofrenia.

Pewnego dnia przyniósł mi paczkę kilkunastu kopert spiętych gumką. Każda zawierała po kilka kartek odręcznie pisanych listów. Koperty znaczone licznymi śladami brązowych plam jakby zakrzepłej krwi. Pieczęcie odciśniętych palców miały być krwawym świadectwem autentyczności. Oznajmił wtedy, że to jedyna pamiątka, jak mu została z tych ostatnich kilku lat. Pisał te listy do jakiejś francuskiej dziewczyny.

Zostawił mi je, mówiąc, że mogę przeczytać, jako dopełnienie jego opowieści. Znalazłem pośród nich też kilka fotografii i rysunków, jakie wtedy wykonał w swoim pamiętniku. Jednak treść tych listów, ogrom tragizmu, jaki z nich wypływał, poznałem dopiero po pewnym czasie, gdy poprosiłem moją przyjaciółkę o przetłumaczenie. Wtedy zorientowałem się, jakim powiernikiem jego tajemnic zostałem. Z początku nie mogłem pojąć, dlaczego tak postąpił, dlaczego mi zaufał. Odpowiedź okazała się banalnie prosta. Chciał o tym zapomnieć, wyrzucić z pamięci, aby chronić swoją rodzinę, jednocześnie nie skazując na zapomnienie pamięci o tej dziewczynie.

Z tego powodu zaplątałem się w sieci jego przyjaznego usposobienia i ufności. Wciąż nie jestem pewien, czy odpowiedziałem mu swoim pełnym zaufaniem, ale wiem, że mężczyzna ufa innemu mężczyźnie wtedy, gdy porównuje się do niego, gdy widzi w nim siebie, albo, kiedy podświadomie uznaje go za człowieka, którym chciałby być.

Dzisiaj jestem pewien, że to dzięki niemu, dzięki jego ufności w ludzi i wierze w dobro świata, niesieni na fali wydarzeń wczesnej wiosny 1989, zdecydowałem się razem z nim, jakby na złość i wbrew wszystkim moim mocodawcom, zainicjować niezależny komitet wyborczy w mieście, wpadliśmy w wir wydarzeń politycznych, tak zwanych przemian demokratycznych następujących po układach Okrągłego Stołu. Chcieliśmy naprawiać zepsuty przez komunę świat, chcieliśmy zmian.

Tak naprawdę to on chciał.

Ja byłem jednak bardziej pragmatyczny. Chcieliśmy wolności i chcieliśmy lepszego życia dla ludzi.  Jednak po wielu latach, wciąż zadaję sobie pytanie, czy ci wszyscy ludzie dookoła tego chcieli?

Moje znajomości wśród towarzystwa partyjnego dały mi mocne i stałe miejsce w polityce i łagodne przejście w ich struktury przy tych niby-demokratycznych zmianach.

On jednak, jakby ciągle działał wbrew wszystkim i wszystkiemu, przede wszystkim na przekór swojej matce. Właśnie historia o jego matce była jedną z pierwszych opowieści, które od niego usłyszałem. Wiecznie walcząca z całym światem, zaślepiona powojenną komunistyczną ideą naprawiania świata. Od momentu, gdy w młodości pierwszy raz zetknęła się z ogólnie panującą i jedynie słuszną ideologią socjalizmu, łatwo uległa ułudzie możliwości urządzenia świata na nowo. Zafascynowała ją filozofia równości klas, sprawiedliwości społecznej i równych szans dla wszystkich. Jednak, jako jedna z nielicznych w swoim otoczeniu, była prawdziwą idealistką.

Po kilku latach okazało się, że wspięła się wysoko w hierarchii rządzącej w kraju partii robotniczej. Jednak były to również czasy, gdy to mężczyźni zdominowali całe środowisko polityczne. Jej pozostały znajomości i układy pośród dygnitarzy. Była aktywna, wiecznie zabiegana, zaangażowana i mocno uwikłana w życie polityczne i intrygi struktur partyjnych. Jak sama mawiała, musiała być agresywnie sugestywna, by wpływać na zamierzenia oraz decyzje partyjnych sekretarzy, poczynając od miast powiatowych, kończąc na szczeblu wojewódzkim i centralnym.

Oczywiście miało to swoje konsekwencje w zaniedbywaniu wychowania swojego syna Ernesta.

Wiecznie nieobecna z powodu wyjazdów służbowych na zebrania i narady egzekutywy partyjnej, zostawiała pod opieką niani lub u swojej matki, by jej młodsze siostry mogły zajmować się nim. Równie często zabierała go ze sobą. A on, jako dziecko siedział grzecznie i spokojnie z boku, bo uwielbiał ten splendor tajemniczego świata czarnych limuzyn ustawionych przed budynkami niczym pałace, należących do dygnitarzy partyjnych. Oczarowywała go atmosfera przesiąkniętą gęstym dymem papierosów, stołów pokrytych zielonym suknem, zastawionych literatkami i licznymi butelkami wódki. Przemowy, dyskusje, układanie planów rozwoju, sposobów i strategii utrzymania władzy partii, a przede wszystkim pozostawania samemu u szczytu, u steru dla narodu.

To oczarowanie z czasem przerodziło się w przeciwne uczucie. Znienawidził system, który zabierał mu matkę, rodziców, bo ojca nie pamiętał.

Ernesta nie widziałem już od kilku lat, odkąd wyjechałem z kraju do Hiszpanii. Uciekłem, zostawiłem wszystko i wszystkich, wmawiając sobie, że chciałem wreszcie doświadczyć innego świata, poznać, zobaczyć kobiety, przepełnione tą subtelnością i niewypowiedzianą tajemnicą. Kobiety, które mają w sobie tę wyjątkową iskrę, temperament, tę zdolność uwodzenia i jednocześnie zdolność wysyłania subtelnych sygnałów, że chcą być uwodzone. Opanowały tę sztukę do perfekcji. Umiejętność odpowiedzi i zachętę do flirtu, bycia zdobywaną, potem odpychania od siebie. Niedopowiedzenia, spojrzenia, gesty, ubiór. Na tym to wszystko polega.

Zamieszkałem na południu w Maladze, mieście Picassa.

Teraz spisuję tę opowieść, a właściwie kilkanaście opowieści Ernesta. Sam nie wiem, dlaczego, może po to, aby nie zostały zapomniane, a może po prostu brakuje mi rozmów z Ernestem, jego maski permanentnego uśmiechu. Nie był jednym z tych, którzy uśmiechają się, żeby coś osiągnąć, ani też nie dlatego że napotkał coś naprawdę godnego uśmiechu. Zwyczajnie był po prostu pozytywnie nastrojony i przepełniony przyjacielskim nastawieniem oraz dobrem wobec wszystkich i wszystkiego.

Pamiętam, jak kiedyś powiedział, tak spontanicznie, bez żadnego celu, ani powodu, że przyczyną każdego dobrego uczynku, lub pozytywnego, altruistycznego albo filantropijnego działania jest jakaś mroczna tajemnica. Możliwe, że nie zawsze tak jest, ale w jego przypadku, na pewno.

Wszystko, co przeżył, doświadczył, wypełniało go wewnętrznym bólem, aby łagodzić te objawy, jego umysł tłumił wyrzuty sumienia i wstyd za zło, które przypadło mu w udziale. Pewnie dlatego druga część jego duszy, dla równowagi uruchamiała w nim ten optymizm i trwały uśmiech.

Wówczas stwierdził też, że z tego powodu właśnie czuje jakieś rozdwojenie jaźni. Bo ta łagodność, ten optymizm, dają ukojenie i spokój sumienia, które staje się milczące i dalekie, jak nieme, niedosięgalne gwiazdy, w momentach, gdy z ukrytych zakamarków jego myśli wypełzają wszystkie jego mroczne tajemnice i ukryte motywy, przywierając od wewnątrz do jego maski wesołości.

Istny obłęd — Rok 1985

- W marcu 1985, „Amadeusz” Milosa Formana zostaje uznany za najlepszy film i zdobywa Oscara w kilku kategoriach, jednak w kategorii Muzyka z Piosenkami wygrywa „Purpurowy deszcz” Prince’a.

- W dniu 26 kwietnia, w Warszawie, przywódcy państw zależnych od ZSRR podpisali protokół przedłużający istnienie Układu Warszawskiego na kolejne 20 lat.

- W Toruniu, 7 lutego zapada wyrok skazujący sprawców śmierci ks. Popiełuszki. Niedługo potem, bo już 13 lutego w Gdańsku, SB zatrzymała pod zarzutem o udział w konspiracyjnym posiedzeniu TKK NSZZ „Solidarność”: Władysława Frasyniuka, Bogdana Lisa i Adama Michnika. A 30 kwietnia OPZZ przejmuje majątek „byłych związków zawodowych” NSZZ Solidarność.

- 11 czerwca na berlińskim moście Glienicke, Marian Zacharski, agent wywiadu PRL skazany w USA na dożywocie za szpiegostwo zostaje wymieniony na inne osoby szpiegujące na rzecz sił zachodnich.

- Na początku roku, w Afryce Środkowej, w Czadzie, fiaskiem zakończyła się operacja Manta, będąca faktycznie francuską interwencją w wojnie domowej sprowokowanej przez Libię rządzoną przez dyktatora Kaddafiego. Misja wojskowa okazała się polityczną klęską prezydenta Francji Mitteranda, zwiedzionego przez libijskiego przywódcę propozycjami rozejmu w celu wycofania wojsk. Dochodzi do inwazji libijskiej, która spowodowała utratę całego terytorium Czadu na północ od szesnastego równoleżnika. Francja traci kontrolę nad spornymi terenami w regionie Aozou, bogatymi w surowce naturalne.

- W lipcu na stadionie Wembley podczas koncertu rockowego Live Aid — legendarny już zespół Queen daje najlepsze widowisko „ever”, aż 72 tysiące widzów klaskało w jednym tempie podczas utworu „Radio GaGa”.

- Na początku listopada w Zabrzu, prof. Religa przeprowadza pierwszą udaną w Polsce transplantację serca, w połowie tego miesiąca Milicja Obywatelska rozpoczęła akcję „Hiacynt”, polegającą na zbieraniu informacji na temat osób o orientacji homoseksualnej — uzyskane materiały miały służyć do szantażowania homoseksualistów i zmuszania ich do współpracy z SB.

- W Genewie, 19 listopada spotykali się Prezydent USA Ronald Regan i przywódca ZSRR Michaił Gorbaczow, który zainicjował w swoim kraju Pierestrojkę.

- Dzień później Microsoft zaprezentował swój nowy/nowatorski system operacyjny Windows 1.0.

***

8 lipca 1985 r. - Morze Bałtyckie, poligon morski 9 Flotylli Obrony Wybrzeża

między Helem a Bałtyjskiem w ZSRR (obwód Kaliningradzki),

pokład ORP Flaming z 13. dywizjonu trałowców.

Wzburzony, rozhuśtany Bałtyk raz po raz kołysał kadłubem okrętu, trałowca o numerze bocznym 621, rzucając nim w dół, to znów unosząc dziób. Jakby to była mała łódka na jeziorze. Trójnożny maszt z radarami i anteny miarowo chwiały się na boki dodatkowo kołysane przez mocujące je sprężyny. Miało się wrażenie, że fale tworzą kilkumetrowe zagłębienia, ni to wyrwy w powierzchni morza, po to, by znów spiętrzyć się niczym wzniesienie kilkadziesiąt metrów dalej.

Tak właśnie to widział Ernest Szulkin, gdy przebywał na pomoście śródokręcia za główną nadbudówką, kurczowo trzymając się jedną ręką obramowania podestu na pływaki, aby nie stracić równowagi. Spieniona woda raz po raz zalewała pokład zimnym prysznicem. Z niemałym wysiłkiem, drugą ręką przekładał linę przez oka w obramowaniu, próbując przymocować ogromne metalowe, podłużne pływaki trałowe. Klęczał pochylony na czworaka na żelaznej ramie, plecami odwrócony do rufowej nadbudówki, na której dwie wieże armat przeciwlotniczych dumie patrzyły w niebo swoimi czterema lufami.

Niedawno skończyli ćwiczenia w trałowaniu w ostatnim dniu manewrów morskich z zaprzyjaźnioną flotą radziecką. Było to uroczyste wydarzenie ku chwale i na cześć traktatu Układu Warszawskiego, przedłużonego przeszło dwa miesiące temu.

Teraz, jako najmłodszy marynarz otrzymał to zadanie od szefa minerów, spasionego bosmana, draba z grubym karkiem. Mówiło się, że inteligencja minerów, ta nazwa w ich przypadku określała zespół obsługi trału, jest odwrotnie proporcjonalna do grubości ich szyi. Wszyscy najmłodsi marynarze milcząco, w wyobraźni mierzyli obwody ich karków, w duchu śmiejąc się z nich. Dawało im to odrobinę ulgi i odreagowania na różne szykany ze strony starszych marynarzy, psychiczne i fizyczne znęcanie się oraz ogólne trudy bycia najmłodszym w hierarchii.

Ernest właśnie kończył przywiązywać ostatni pływak, gdy usłyszał za sobą głos jednego z nich.

– Hej baniaku[1], kończ to i biegusiem na mostek, wzywa cię DO[2].

– Już kończę, jeszcze ostatni.

– Jakie, kurwa, kończę, biegiem, już dawno miały być przysztormowane. Jak się rozsypią przy tej szóstce[3], to masz wpierdol, ja nie będę za ciebie roboty odwalał!

– Spoko, już skończyłem, jest solidnie.

Ernest uśmiechnął się, kończąc wiązać ostatni węzeł. Wyprostował się, przytrzymując się pilaru pod rufową nadbudówką, bo w tym momencie pokład uciekł mu spod nóg, opadając o dobre pół metra. Poprawił kombinezon, trzymając się relingów, już chciał prześliznąć się obok minera, nie spuszczając z niego wzroku, gdy ten złapał go za bluzę na piersi.

– A gdzie ty, kurwa, masz kapok? Przy takim wietrze na głównym pokładzie bez kapoka? Przecież mogę teraz cię do wachy[4] i nikt by nawet nie zauważył.

Ernest wystraszył się nie na żarty i odruchowo mocniej ścisnął łańcuch relingu. Już drugi raz miał wrażenie, że chcą się go pozbyć po wydarzeniach sprzed dwóch dni. Teraz po ostatnim zadaniu w manewrach mieli wracać do bazy w Helu, czekali tylko na rozkazy przez radio.

Wachtę w kabinie radio miał teraz jego szef Mirek (do cywila jeszcze rok). Podczas mocowania pływaków, pomimo szumu wiatru i fal, Ernest przez otwarty bulaj w kabinie radio znajdującej się tuż nad pomostem, słyszał charakterystyczne piski, kropki i kreski, gdy Darek potwierdzał morsem, właśnie odebrane komunikaty, a potem jak pracuje maszyna deszyfrująca, wydając charakterystyczne zgrzyty i skrzypienia.

– Melduję starszy, że bosman wyrwał mnie po wachcie z kabiny radio, zaraz po wybraniu trału i kazał mi tak, jak stałem, poukładać i przymocować pływaki.

– I do tego, kurwa, jeszcze kapuś. Jak śmiesz?

Ernest zamilkł, wiedział, że każde słowo więcej tylko pogorszy sytuację.

– Dobra, masz szczęście, że cię lubię, biegiem do DO!

To była prawda starszy miner, liczył już ostatnie dni do wyjścia do cywila i nieraz dawał Ernestowi fory.

Cała ta sytuacja była tylko pozą, bo pewne reguły w wojsku są nie zamienialne, uniwersalne, jak porządek, hierarchia i lojalność.  „Chociaż” – pomyślał Ernest – „wszystko już mu powinno zwisać”. Ale wiedział też, że źle zrobił i znowu trochę podpadł, mówiąc o poleceniu bosmana i próbując na niego zrzucić winę za brak kapoka.

Otworzył właz do nadbudówki i wspiął się biegiem po trapie na najwyższy pokład GSD[5], głośno tupiąc marynarskimi butami, aby był słyszany z daleka.

– Obywatelu kapitanie, marynarz Szulkin melduje się na rozkaz.

Głowy wszystkich obecnych zwróciły się w jego stronę. Omiotło go kilka złowrogich spojrzeń, jakby winili go za te wszystkie wydarzenia.

– Wejść i spocznij – usłyszał głos DO, kapitana Drejerskiego – przyszedł rozkaz ze sztabu flotylli w Gdyni, wracacie do Centrum. Oficjalnie, jako instruktor radiotelegrafii. Powiedziałem oficjalnie, bo nie spotkałem się jeszcze z tym, aby przyjeżdżali po instruktora. Wieczorem będziemy w bazie na Helu. Rano zameldujecie się u oficera dyżurnego jednostki w porcie, ktoś z WSW[6] ma po was przyjechać na dziewiątą. W nocy się spakujecie. Do rana macie wachtę w radio, myślę marynarzu, że tam bezpiecznie przeczekacie i fala was tam nie dopadnie. Nie pokazujcie się już na apelu porannym przy podniesieniu bandery. Od rana będziecie wykreśleni z ewidencji.

Ernest powiódł oczami dookoła, spojrzenia zebranych na mostku oficerów były jeszcze bardziej nieprzyjazne.

– Chyba trochę uratowałem wasze dupsko – dodał kapitan – mam  nadzieję, że nie będziecie zbyt dużo opowiadać o tym, co tu zaszło. Wszystko zostało napisane w raporcie i wysłane do sztabu. Mam nadzieję, że przez te parę miesięcy w naszej jednostce zdążyliście się już nauczyć, co to lojalność. Zwłaszcza lojalność wobec samego siebie. Życzę powodzenia. Chyba już się nie zobaczymy. Odmaszerować.

– Tak jest – odpowiedział Ernest, regulaminowo zasalutował do orzełka na czarnym berecie, wykonał w tył zwrot, opuścił GSD.

Ślizgając się po poręczach trapu, zjechał na niższy pokład, po czym pobiegł do kabiny radio. Jakoś przeczeka do rana, nawet nie zejdzie do kajuty na kolację, o ile szef radia mu nie przyniesie.

Darek właśnie siedział przy radiostacji i stroił odbiornik, popatrzył na młodszego kolegę.

– Wiem już wszystko, to ja im zaniosłem depeszę, jedziesz do Centrum, szczęściarz z Ciebie, ale kto, jeśli nie ty – uśmiechnął się – bo naprawdę dobry w tym jesteś. Z drugiej strony chyba już nie miałbyś tutaj życia po tym wszystkim. Zgnoiliby cię, wykończyli, albo doprowadzili, że sam byś skończył ze sobą. Tak jak Ślązak. Większość cię tu lubiła, nikt za bardzo cię nie ścigał, nawet trepy[7]. Teraz wszyscy są przeciwko tobie. Nie tolerują buntowania się młodych. Wiedzą, że na starych i doświadczonych żołnierzach mogą polegać. A młodzi muszą się uczyć. To się sprawdza w morzu, w zadaniach bojowych, bo wtedy oni sami mają pełne gacie ze strachu, a doświadczenie i zgrane działanie to podstawa.

Ernest milczał.

Wiedział, że to racja, że tak jest. Marynarka wojenna to jednostki wojskowe praktycznie cały czas wykonujące zadania bojowe, nawet w czasach tak zwanego pokoju. A morze to żywioł, którego nie można lekceważyć.

Ot, twarda i trudna służba w marynarce.

***

Problemy zaczęły się trzy dni temu w piątkowy poranek. Zaplanowano pokazowe ćwiczenia w rozbrajaniu min morskich Pokazowe, bo w obecności okrętów zaprzyjaźnionej floty radzieckiej z Bałtyjska. Dobra okazja dla kadry oficerskiej, aby się pokazać lub zarobić kilka punktów w karierze.

Zadanie polegało na unieszkodliwieniu wytrałowanych min morskich, atrap właściwie, przez ekipy saperskie podpływające w łodzi do unoszących się na powierzchni ładunków. W drugim ćwiczeniu miny miały zostać zdetonowane poprzez ostrzelanie z armaty na wieży dziobowej.

Młody marynarz, artylerzysta, podszedł do sprawy ambitnie, uparcie celował do pływającego obiektu wielkości beczki na paliwo, oddalonego o około 150 metrów od okrętu. Uparcie, bo otrzymał rozkaz, aby strzelić, niezależnie czy trafi w minę, czy tylko obok. Liczyło się oddanie strzału, dowódca okrętu wraz z radzieckim oficerem inspekcyjnym, uzgodnili już wcześniej przy butelce wódki dobrą ocenę. Jednak Ślązak z mozołem próbował zgrać przyrządy celownicze, przeszkadzały mu fale bujające kadłubem okrętu. Już był pewien trafienia, nacisnął triggery, gdy niespodziewanie kolejna fala zakołysała okrętem. Wszyscy wpatrzeni w pływającą minę usłyszeli ogłuszającą podwójną kanonadę z dwóch luf armaty, razem cztery pociski miały uderzyć w jej pobliże. Zaskakująco jednak nic takiego się nie stało, wpatrywali się w obiekt, nadaremno, po blisko pięciu sekundach, ich oczom ukazały się cztery gejzery piasku na plaży pośrodku Mierzei Wiślanej. Z niedowierzaniem pokręcili głowami. Przez megafon rozgłośni natychmiast padła gniewnym głosem komenda, głosem pijanym od agresji i wódki.

– Artylerzysta wstrzymać ogień, zabezpieczyć działo! Natychmiast opuścić stanowisko bojowe, drugi oficer przejąć jebanego baniaka i zamknąć w mesie pod strażą, do przesłuchania!

Afera związana z ostrzelaniem brzegu przez jednostkę pływającą okazała się ogromną kompromitacją przed radzieckim inspektorem. Co prawda ten odcinek mierzei był strefą wojskową i nadgraniczną, z zakazem wstępu cywilom, ale nigdy nic nie wiadomo, poza tym mogli tam znajdować się wojskowi, w szczególności radzieccy.

W konsekwencji kadra podpuściła starszych służbą marynarzy, ci zrobili sobie z przerażonego chłopaka ofiarę i pośmiewisko. Oprócz psychicznych szykan nie mogło obyć się bez przemocy fizycznej, poszturchiwali, popychali go, tak, że odbijał się od ścian lub od innych, starszych członków załogi, którzy tym bardziej go odpychali. Sypały się częste razy w brzuch lub w plecy, jego twarz wkrótce opuchła od ciosów, siniaki, krwawiące usta i oba łuki brwiowe, pokryły twarz strugami krwi.

Załamany wewnętrznie chłopak, czuł się winny tego, co zrobił, ale nie zasługiwał na takie poniżanie i znęcanie się. Przecież chciał jak najlepiej.

W normalnym wojsku powinno skończyć się to regulaminowym sądem wojskowym, z karą zależną od tego, czy były ofiary. Dodatkową odpowiedzialność ponosił dowódca okrętu, odpowiedzialny za wyszkolenie artylerzysty.

Ślązak nie wytrzymał haniebnego, upadlającego traktowania, w nocy wymknął się do łazienki i tam podciął sobie żyły w obu nadgarstkach. Na szczęście, nieprzytomnego już chłopaka odnalazł Ernest, który po skończonej wachcie w kabinie radio, został przydzielony „w ramach odpoczynku” do czyszczenia zęzy. W nocy skończył pracę i poszedł do łazienki się umyć. Wtedy zobaczył leżące na metalowej posadzce ciało w szaro-granatowym kombinezonie. Nie od razu zauważył, co się stało.

Często się zdarzało, że młodzi chowali się w łazience, by na drewnianych gretingach złapać kilkanaście minut snu. Jednak Ernest pośliznął się na lepkiej mazi i przewrócił się na leżącego. Gdy ten nie zareagował, zorientował się, że coś musi być nie tak. Zapalił światło. Lepka maź okazała się karmazynową kałużą krwi, której większość i tak już zdążyła odpłynąć do otworu ściekowego. Zsunął tamtemu skarpety i silnie obwiązał nimi jego nadgarstki. Skarpety nadawały się do tego idealnie, były długie i elastyczne, po związaniu dobrze uciskały. Natychmiast wywołał alarm, meldując oficerowi dyżurnemu na GDO. Wezwano okręt ratowniczo-medyczny, znajdujący się w konwoju eskadry.

– Tak się kończy samowola w wojsku i niewykonywanie rozkazów – skwitował zajście DO – gdyby baniak wykonał rozkaz i strzelił natychmiast, bez ambitnego celowania, nie byłoby problemu.  To jest nauczka, że młodzi nadają się do czyszczenia zęzy, nawet nie do zadań, które są proste i łatwe. – Odwrócił się w stronę Ernesta. – Marynarzu, w nagrodę wyczyścicie posadzkę z krwi oraz zdrapiecie ją z tych drewnianych gretingów, do białego. – Wtedy nerwowym ruchem rozbił butelkę po wódce o metalową burtę. – Tutaj macie szkło do drapania drewna. Przystąpić do zadania natychmiast.

Dzięki szybkiej reakcji Ernesta, młodego artylerzystę zabrano do szpitala, po drodze podano mu kroplówki, w rezultacie odratowano. Chłopak przeżył. Po miesiącu zabrano go do wojskowego psychiatryku, po kilku następnych, został zwolniony ze służby wojskowej i wrócił do domu.

Jednak po tej feralnej nocy, tak zwana fala zawzięła się na Ernesta. Od rana zaczęły się groźne spojrzenia, odzywki. Zarzucali mu, że za wcześnie poszedł się myć – „coś ty taki czyścioch się zrobił, że w nocy do łazienki chodzisz? ”

Następnego dnia po południu skończył wachtę w radiu, zmienił go Darek, jako dowódca zespołu łączności. Właściwie mieli wakat, bo było ich tylko dwóch do radia. Wachty w kabinie trzymali na zmianę, z tą różnicą, że młody marynarz, zamiast na odpoczynek, udawał się do wykonywania innych czynności pomocniczych, głównie, jako pomoc kuchenna na zmywaku, sprzątanie sanitariatów, lub czyszczenie zęz, które podczas rejsu podlegały stałemu nadzorowi.

Po wyjściu z kabiny zjechał po poręczach przy trapie na dolny pokład. Takie ślizgi, ze względów bezpieczeństwa były zabronione, ale i tak wszyscy i wszędzie się ślizgali.

Drogę zastąpił mu starszy hydroakustyk Roman.

– No mam cię gównozjadzie. Teraz wymyślisz sobie karę za to ślizganie się! – Z tyłu za Ernestem pojawił się inny przedstawiciel fali, nie widział, kto to taki, ale jego kombi śmierdziało, naftą, smarem i olejami, więc domyślił się, że to któryś z minerów.

– Przepraszam starszy.

– Jakie przepraszam? Gleba! Padnij! Zastanawiaj się i mów szybko, jaka kara!

Pomiędzy działem czwartym, czyli radiowcami, a piątym, czyli obserwacją techniczną, hydroakustykami i radarowcami panowała napięta atmosfera, utajona rywalizacja o względy dowództwa i kadry. Dlatego ten przedstawiciel działu piątego, doświadczony marynarz, któremu do cywila, po prawie trzech latach służby, zostało zaledwie dwa miesiące z okładem, wyraźnie nie przepadał za Ernestem. Ktoś patrzący na tę sytuację z boku powiedziałby z przekonaniem, że go nienawidził.

Ernest usłuchał polecenia, nie chciał drażnić starego, więc jak długi rzucił się na pokład w pozycji gotowej do robienia pompek.

– Po coś lazł do tej łazienki w nocy? Przecież wstydu nam tyle narobił przed sojusznikami.

– Przepraszam starszy, czy starszy ma mi za złe, że go znalazłem i uratowałem?

– Domyśl się, kurwa, nie ma człowieka, to nie ma problemu!

Ernest nadal w pozycji leżącej z rękoma przy tułowiu wspartymi na posadzce zaryzykował i postanowił odpowiedzieć.

– Chyba byłby większy, gdyby zszedł, bo wtedy to sprawa kryminalna, a tak tylko błąd i nieuwaga przy wykonywaniu zadania bojowego, właściwie nie nawet bojowego tylko ćwiczebnego.

– Ty się tak, kurwa, nie wymądrzaj, tymi regulaminami. Dojebiemy cię i tak! – Wtedy wymierzył kopniaka w prawy bok leżącego Ernesta. Chłopak przekręcił się na bok, usiadł, trzymając się za brzuch łapczywie, prawie teatralnie próbując wyrównać oddech.

– Kto ci pozwolił usiąść? Gleba, jeszcze raz!

Ernest podniósł wzrok na przeciwnika, patrząc mu w oczy z przerażeniem pomieszanym z niewypowiedzianą groźbą. Z każdą sekundą dochodził do siebie, zyskiwał czas. Nie spuszczając wzroku z napastnika, powoli podniósł się i wyprostował. Złowrogie i nienawistne spojrzenie młodego musiało odnieść skutek, bo tamten zamilkł i stracił pewność siebie, zwłaszcza gdy dotarły do niego ciche, prawie szeptane słowa Ernesta.

– Ty pojebany jesteś, wiesz?

Zdezorientowany buntem młodego marynarza, Roman otworzył szeroko usta, zaniemówił. Ernest ciągnął dalej.

– Do cywila zostało ci dwa miesiące, a zachowujesz się jak pajac. Mózg ci tutaj wyprali. Jacy, kurwa, sojusznicy? Jaki wstyd? Chłopak poddał się, bo go zgnoiliście, pociął sobie kable, a tobie rozchodzi się, że przeżył? Co to, kurwa jest więzienie, czy armia? Tak cię kadra nakręciła? Ty, szczególnie ty powinieneś mieć już wyjebane na wszystko, a przejmujesz się jak młody rekrut.

Chwila ciszy, zaskoczenie było pełne, miner stojący z tyłu ze słyszalnym świstem wciągnął powietrze i wstrzymał oddech w oczekiwaniu na dalszy ciąg. Hydroakustyk oprzytomniał dopiero po chwili, wtedy się odezwał:

– Baniaku! – wycedził przez zaciśnięte usta. – To ty jesteś pojebany, właśnie podpisałeś na siebie wyrok.

Był wyższy od Ernesta, dobrze zbudowany, wyćwiczony regularnymi odwiedzinami w siłowni i z pewnością silniejszy od niego. Wykonał zamach prawą ręką, zwijając dłoń w pięść, wymierzył prosty cios, celując w głowę Ernesta. Ten jednak spodziewał się tego, był szybszy i uchylił się, tamten zachwiał się, tracąc na sekundę równowagę. To wystarczyło, gdy wracał do swojej pierwotnej pozycji, Ernest zrobił nagły krok do przodu i głową walnął go centralnie w splot słoneczny.

Uderzenie było tak silne, że starszy marynarz został odrzucony w tył na dwa kroki, zatrzymał się na burcie nadbudówki, dusząc się po utracie tchu.

Wtedy usłyszał złowrogo brzmiące, wypowiedziane z nienawistną pasją, słowa Ernesta.

– Obyśmy nigdy się nie spotkali na głównym pokładzie, bo cię do wachy wjebię. Mnie jest wszystko jedno, bo jeszcze dużo mi zostało w tym syfie, A ty do cywila chcesz wrócić, więc jak cię podpierdolę do politycznego, zrobię aferę o siebie i o tego Ślązaka, to pewnie za rok albo dwa nawet nie wyjdziesz.

Ernest kątem oka zauważył, że miner również próbuje go dosięgnąć, zrobił kolejny unik, chwycił się oburącz poręczy trapu, przeskakując po trzy lub cztery stopnie, w mgnieniu oka znalazł się na wyższym pokładzie. Otworzył właz do kabiny radio i schował się w środku. Biegnący za nim usłyszeli tylko metaliczny szczęk blokowanych rygli. Jednak po minucie właz otworzył się i z kabiny wyszedł Darek, szef radia.

Stanął oko w oko z hydroakustykiem.

– Romek, co ty odpierdalasz? Przecież mało ci zostało. Tak ci się w tym syfie spodobało, chcesz tu zostać? Przecież on zdecydował się, że cię podpierdoli, bo nie ma nic do stracenia. – Darek wyraźnie był zdenerwowany. – Odpuść mu, jeden problem już mamy z tym Ślązakiem, chcesz drugiego nieszczęścia?

– Ale on mi właśnie przyjebał z bańki, nie daruję mu!

– Chyba będziesz musiał, bo on jest pod moją ochroną, ja go potrzebuję. Zresztą, kto to widział?

– Jak to, kto? – Romek nie dowierzał.

– Po prostu przegiąłeś! – Odwrócił się w stronę drugiego przybysza pod drzwi kabiny radio. – Hej, miner widziałeś to?

Gruby kark minera poczerwieniał z niepewności, dodatkowo cały na twarzy razem z uszami. Myślenie przychodziło mu z trudem i chyba w ten sposób się to objawiało.

– Darek, no, co ty? Jak to? Bronisz baniaka?

– Widziałeś? – Tym razem pytanie podszyte groźbą, z bliska, prosto w twarz.

– No właściwie to nie, nic nie widziałem, ciemno było.

– Wracajcie do siebie. Na dzisiaj dosyć. Jutro pogadamy, ochłoniemy i zobaczymy, co z tym zrobimy.

I to był moment przełomowy. Ernest przeczekał do rana w kabinie, nie odważył się pójść do kubryku rufowego, swojego pomieszczenia sypialnego, które znajdowało się, w tylnej części kadłuba, tuż przed przedziałem trałowym. Hydroakustyk miał przydzieloną koję w pomieszczeniu dziobowym, dalej był tylko magazyn i forpik. Jednak uspokoił się, prawdopodobnie dotarło do niego, że jeśli Ernest rzeczywiście poskarży się do oficera politycznego, ten będzie musiał coś z tym zrobić.

Spodziewał się i rozważał, że do końca służby młody nie zazna spokoju, bo donoszenie nie było akceptowane przez nikogo, przez współtowarzyszy, a najbardziej, przez kadrę zawodową. Jednak jemu samemu może grozić prokurator i więzienie, mało opłacalne rozwiązanie na dwa miesiące przed wyjściem do cywila, po trzech latach spędzonych na okręcie.

Ernest jeszcze nie spełnił swojej groźby, a już zachowanie wszystkich wobec niego się zmieniło. Odnosili się do niego oschle, z rezerwą, nieustannie, bez wytchnienia był przydzielany do najrozmaitszych zadań. Kadra z rezerwą i z niesmakiem patrzyła teraz na niego, nie tolerowała na okręcie buntowania się młodych marynarzy. Każdy musiał podporządkować hierarchii, mimo tego, że oznaczało to szykany i wyżywanie się przez „falę”. Chodziło o to, aby utrzymać w ryzach i dyscyplinie całą załogę, zwłaszcza podczas takich rejsów i zadań jak to, które właśnie mieli za dwa dni zakończyć.

Po południu drugiego dnia po feralnym zdarzeniu, DO otrzymał szyfrogram ze sztabu w Gdyni. Depesza informowała, o podjęciu „odpowiednich kroków” wobec próby samobójczej młodego marynarza, nawet jeśli jego stan był stabilny. Po prostu jeszcze jedna sensacja z powodu kolejnego „niefortunnego przypadku”, bo samobójstwa młodych żołnierzy w przeklętej jednostce na Helu nie były rzadkością. Dwa, trzy rocznie, głównie przez podcięcie żył, powieszenie lub utopienie. Z tego powodu ten port wojenny i ta jednostka cieszyła się bardzo złą sławą. W depeszy nie było żadnej wzmianki o ostrzelaniu plaży na mierzei, DO zrozumiał przesłanie, odebrał to, jako pozytywny gest sztabu w tej trudnej sytuacji pod okiem obserwatorów z zaprzyjaźnionej marynarki radzieckiej. Zrozumiał, że musi wyprostować sytuację w załodze i ukrócić trochę szykany na młodym wojsku. Przynajmniej na jakiś czas. Odetchnął z ulgą.

Ernest wyczuł tę zmianę nastrojów, co prawda wszyscy nadal odnosili się do niego z rezerwą, czy z nienawiścią w oczach, to jednak już nikt więcej nie odważył się na szykany fizyczne wobec niego. Nie było już kopniaków ani kuksańców w brzuch, czy tak zwanych blach w potylicę, by zrzucić beret na pokład i sprowokować kolejną okazję do kopniaka, gdy młody schylał się po nakrycie głowy.

Zamiast tego stosowano tak zwane „dojebanie przez pracę”. Przydzielano mu liczne zajęcia i zadania ponadnormatywne i niekoniecznie zgodne z jego przydziałem służbowym wynikającym z numeru okrętowego. Najwięcej w czasie wolnym na odpoczynek pomiędzy jego wachtami. Nocne osuszanie zęzy, czyszczenie solą naczyń po posiłkach, tak zwane „solany”. Z powodu soli wżerającej się w dłonie, braku należytej higieny, skóra na dłoniach popękała, objawiając się krwawymi szczelinami w zgięciach, gdzie wdała się grzybica. To, dlatego też przydzielono mu zadanie przymocowania pływaków trału, a było to zwyczajowe zadanie minerów.

Wtedy trzeciego dnia po zakończeniu treningu trałowania, w momencie, gdy kończył sztormować i mocować pływaki na rusztowaniu pomiędzy nadbudówkami, przyszła ta druga depesza. Szczęśliwy splot zdarzeń, bo był już wyczerpany fizycznie i psychiczne, bliski obłędu i poddania się.

***

Nie był w stanie wytłumaczyć, co się właściwie stało, jakim zrządzeniem losu, teraz akurat zabierają go stąd? Kto za tym stał? Już nie pierwszy raz spotkał go taki „szczęśliwy” zbieg okoliczności, właśnie w momencie, gdy tego najbardziej potrzebował. Jakby ktoś czuwał nad tym jego losem, ktoś lub coś.

W kabinie radio był u siebie, czuł się bezpieczny. To dzięki swoim umiejętnościom i znajomości elektroniki, od początku zaskarbił sobie podziw i uznanie kadry. Wydawało się, że miał mocną pozycję. Był zdolnym radiowcem i szyfrantem. Często był wypożyczany na inne jednostki pływające, jako wsparcie dla sekcji radiowej, podczas trudniejszych zadań lub dalekich rejsów, albo oficjalnych wizyt. Prawdziwy rozgłos przynosiło mu uratowanie honoru okrętu grupowego, na który oddelegowano go do obsługi radio na wezwanie dowódcy eskadry.

Na początku maja, z okazji święta pracy, podczas rejsu z wizytą w NRD-owskim porcie wojennym w Rostoku, przepływali przez duńskie wody terytorialne. Z tej okazji załoga urządziła swoim młodym marynarzom chrzest morski. Stare wojsko miało dobrą zabawę i sporo uciechy, ale da młodych rozbieranie do naga, smarowanie smarem i obsypywanie pakułami i różnymi śmieciami, potem zmuszanie do picia pomyj wiązało się z poniżeniem, upokorzeniami. Powstało zamieszanie, a podczas wizyty rozszalałego orszaku w kabinie radio ktoś wylał kubeł wody na urządzenia elektroniczne, zamiast na młodego, który miał być ochrzczony. Stara, poczciwa lampowa radiostacja WJAZ zaprotestowała snopem iskier w dolnym panelu zasilacza, zaraz także wybuchami szklanych baniek lamp elektronicznych we wzmacniaczu.

Było to, jak wydanie ostatniego tchnienia, po tym wszystko zgasło i zamilkło. W kabinie radio zapanowała głucha cisza. Nawet uciekający z niej marynarze byli niczym koty, bezszelestne i niewidoczne. Zrobiło się pusto. Ernest siedział i nie wierzył własnym oczom.

– Kurrrwaaa! Jak można być tak głupim? Z wiadrem wody do radia? Pojebani jeeesteścieee!

Jego wrzask rozniósł się wewnątrz całej środkowej nadbudówki, z kabiny radio do kabiny nawigacji, stąd do kabiny ekranów radarów, dalej na niższy pokład, do korytarza, messy oficerskiej, pokoju ZDO, a także na najwyższy pokład GSD, gdzie akurat wachtę pełnił DO.

Impreza zakończyła równie nagle, jak szybko zgasły lampki kontrolne w kabinie radio. Młodzi odetchnęli z ulgą, ponieważ wygłupy i pośmiewisko skończyło się nagle, mogli się umyć i ubrać w codzienne drelichowe kombinezony.

Nawet szef radia pobladł, gdy na poziom niższego pokładu ześliznął się po poręczach DO. Stanął przed otwartym metalowym włazem i zajrzał do środka. Rozległ się donośny okrzyk „baczność!”, tak głośny, jakby szef chciał się podlizać nadgorliwością w dyscyplinie. Kapitan gestem ręki odmówił przyjmowania meldunku, widział doskonale rezultat. Okręt stał się głuchy i niemy. Po kilku sekundach penetrowania wzrokiem kabiny, DO odezwał się:

– Twój baniak, chociaż jest tutaj gościnnie, miał rację, kurwa, jak można być tak głupim! – Pokręcił z niesmakiem i politowaniem głową i dodał. – Jeden z was sprząta ten gnój, drugi naprawia sprzęt. Za godzinę meldujesz mi, że mamy przywróconą łączność. Jeśli się nie uda, wszyscy starzy wpadną do zęzy i kubeczkami będziecie wybierać ścieki. Młodzi będą stać przy was i patrzeć się jak zapierdalacie. – Rzucił ostatnie spojrzenie na posadzkę, pośrodku której zebrała się kałuża brunatnej lepkiej cieczy, o smrodzie nafty zmieszanej z odchodami. Odwrócił się, by po trapie wspiąć się na GSD.

– Ernest! Potrafisz to naprawić? Znasz się przecież na tym. Dasz radę? – Ton głosu starszego radiowca był błagalny, jakby nie dowierzał, jakby obawiał się, że ten młody będzie chciał się odegrać za wszystkie razy, otrzymane od innych starszych stażem marynarzy, nawet pomimo faktu, że Ernest był w tym rejsie gościem, w celu uzupełnienia stanu załogi.

– Spokojnie starszy, może damy radę. Najpierw posprzątam, trzeba osuszyć wszystko. Mam zapasowe lampy, które przykitrałem z 622, gdy pomagałem im podczas ostatniego rejsu dozorowego. Pobiegnę do minerów po pakuły, przydadzą się do oczyszczenia z tego gówna. Mam nadzieję, że mi trochę dadzą.

– Pójdziemy razem, opowiem, co im grozi, jeśli nie pomogą.

Sprzątali potem wspólnie, solidarnie, młody baniak z żołnierzem tak zwanej fali, sytuacja zgoła niewiarygodna, ale napędzana strachem, przed poniżeniem pozostałych członków fali w oczach młodych marynarzy.

Po dwóch kwadransach kabina lśniła czystością, brudy zebrane i wylane za burtę, osłony paneli modułów oczyszczone. Suszarką do włosów, pożyczoną od pierwszego oficera (posiadał takową, bo jego bujne włosy wymagały codziennej pielęgnacji, w ogóle to był typ, który lubił się podobać innym), osuszyli wszystkie panele i gniazda pod lampy. Resztkami spirytusu oczyścił styki każdego wysuwanego panelu. Następnie przez naoczne oględziny oraz za pomocą miernika posprawdzał sprawność lamp. Wyselekcjonował te spalone i uszkodzone oraz popękane.

Kilka minut przed czasem z ostrożnością i niepewnością w ruchach włączył panel zasilacza, chwila na nagrzanie się lamp, potem oddech ulgi, gdy zielone „oczko” głównej kontrolki zamrugało do nich. Włączył pozostałe panele. Sprawdził nastrojoną częstotliwość. Kluczem do nadawania wystukał kod wywołania QRV [8]wraz z kodem kontrolnym radiostacji na okręcie, głośniczek podłączony do multipleksera w nadajniku zapiszczał łagodnymi tonami kropek i kresek. W odpowiedzi w odbiorniku obok usłyszeli kod odpowiedzi QRU [9]z kodem radiostacji w sztabie portu i zaraz potem QTX[10].

Obaj odetchnęli z ulgą. Uradowany szef działu łączności radiowej pobiegł do DO z meldunkiem o wykonaniu zadania. Kapitan z uznaniem tylko kiwnął głową, odprawił starszego marynarza komendą „Odmaszerować!”, po czym zakończył swoje zainteresowanie wydarzeniami. Sięgnął o dwie tabletki relanium i popił dwoma łykami płynu z niewielkiej piersiówki, którą nieustannie miał w ręku, niczym hetmańską buławę. Właśnie taka ksywka przylgnęła do nie niego, z powodu jego uzależnienia od leku i alkoholu.

Dwa dni później okręt grupowy powrócił na Hel, a Ernest na swoją macierzystą jednostkę. Razem z nim jego wyczyn i pochwała do jego DO. Przez chwilę był sławny, w uznaniu otrzymał tygodniowe zwolnienie od sprzątania zęzy, służby w kuchni oraz od czyszczenia naczyń solą.

***

Ernest teraz uśmiechnął się na wspomnienia sprzed kilku miesięcy. W kabinie miał czekać do rana, na niespodziewany koniec swojej służby na ORP Flaming, rozsiadł się wygodnie w swoim fotelu. Włączył moduł odbiornika, jego okręt, jako pierwszy we flotylli został niedawno wyposażony w nowoczesną, polskiej konstrukcji radiostację Radmor. Było to jak na ten czas, nowoczesne urządzenie z przyjemnym dizajnem, skonstruowane w oparciu o tranzystory. Na czarnym panelu frontowym zaświeciły się na zielono kontrolki ledowe. Założył duże słuchawki stereo, nastroił odbiornik na modną wówczas rozgłośnię Radio Luksemburg. Nie spodziewał się żadnych komunikatów w eterze. Ale na wszelki wypadek włączył nasłuchiwanie dodatkowo w drugim, starego typu, radzieckim odbiorniku „Wołna-K”. Okresowo, co godzinę były wysyłane w eter komunikaty kontrolne do losowo wybranych jednostek, w razie potrzeby będzie w stanie wystukać żądanie powtórzenia, odbierze i odpowie, jeśli trzeba będzie.

Spiker w radiu, po angielsku, szybkim tempem i charakterystycznym chrapliwym głosem, powitał słuchaczy w poniedziałkowy wieczór ósmego lipca. Ernest właśnie obliczył, tkwił tu już prawie osiem miesięcy, i wszystko wskazuje na to, że to już koniec jego przygody z morzem. Z jednej strony czuł ulgę, z drugiej jakąś rozterkę i sentyment za przeżyciami ma morzu. Pomimo udręki był w tej służbie pewien romantyczny pierwiastek.

Znowu usłyszał głos spikera. Opowiadał on przygotowaniach do dobroczynnego koncertu w Londynie i w Stanach, organizowanego przez jakiegoś Boba Geldofa na rzecz głodującej Etiopii. Podobno kęska głodu trwała tam już od trzech lat, cały świat o tym mówił, nawet towarzysze radzieccy próbowali i tam zasiać ziarno dobrobytu i socjalistycznego raju. Nikt nie przewidywał, że od teraz Etiopia na trwałe będzie synonimem typowego kraju głodu. W słuchawkach popłynęła muzyka zespołu Queen z charakterystycznym przestrzennym brzmieniem rozgłośni z Luksemburga.

Zmęczenie wzięło górę, Ernest po chwili zasnął w fotelu przy stole do notowania meldunków, gdy w głośnikach słuchawek sączył się głos Roberta Planta przy akordach „Schodów do nieba”, grupy Led Zeppelin.

Obudził się o piątej, na godzinę przed oficjalną pobudką. Wstał, rozruszał mięśnie odrętwiałe od długotrwałego przebywania w jednej pozycji. Po cichu wyszedł do łazienki, trochę się obmyć i wyczyścić zęby.

Gdy wrócił, postanowił wydrapać scyzorykiem na ścianie nad radiostacją sentencję, jako dowód jego bytności na ORP Flaming – „Nie zna życia, kto nie był w marynarce. Ja byłem, a nadal nie znam! - Ernest Sz.”

Nie żałował niczego. Wiedział, że zachował się prawidłowo, jak mógł najlepiej, był pewien, że postąpiłby w ten sposób jeszcze raz, za każdym razem, gdyby sytuacja w jakiś sposób miała się powtórzyć. Chociaż sprzeciwił się starszym stażem marynarzom, naruszając ustalony, okrutny porządek i relacje pomiędzy żołnierzami służby zasadniczej młodego rocznika, a tak zwaną falą, to jednak pozostał lojalny wobec swojego kolegi, lojalny wobec siebie i własnego sumienia, a przede wszystkim wobec podstawowej przyzwoitości.

Wiedział już też, że pomimo tej morskiej romantyki nie będzie tęsknił do tego miejsca, piekielnego dywizjonu, ostatniej dużej bazy okrętów wojennych w PRL. Jednostki zsyłki dla niefrasobliwych i niepokornych żołnierzy służby zasadniczej. On sam został tutaj zesłany po części na własne życzenie, jako wyraz sprzeciwu i młodzieńczego buntu, a częściowo, jako kara za ten sprzeciw i bunt.

Podczas ośmiu miesięcy ciągłej służby na okręcie, bez przepustek, bez żadnego urlopu, braku możliwości zejścia na ląd, zobaczenia się z rodziną, sporo przeszedł, zahartował swoją psychikę, nauczył się ludzi. Wszystko było jak jeden ciąg i splot następujących po sobie wydarzeń, te osiem miesięcy było jak jeden długi rejs, chociaż prawie połowę tego czasu spędzili w porcie. Codziennie te same gęby zapijaczonych, naćpanych i oszołomionych przez relanium oficerów, te same ponure mordy starszych marynarzy, niezmiennie szykanujących i wyżywających się na młodszych stażem. Nie bez powodu baza morska w Helu była powszechnie uważana za swoistą kolonię karną. Była zsyłką na koniec świata dla oficerów z problemami, różnych wykolejeńców alkoholowych lub wyrokowców z problemami zdyscyplinowania z powodu niewłaściwego światopoglądu, niewpisującego się w oficjalną linię podstawowych organizacji partyjnych w jednostkach wojskowych nadzorowanych przez tzw. oficerów politycznych.

Oficerowie polityczni byli nadzwyczajną kastą tamtych czasów, dzięki opiniom wystawianym przez takich nadzorców poprawności partyjnej, często doświadczeni, wartościowi oficerowie trafiali właśnie do tej bazy, tylko z powodu niewłaściwych poglądów. To było miejsce, gdzie niemoc psychiczna i poczucie zmarnowanej kariery topione były w alkoholu. Inni popadali w uzależnienie od leków, od benzodiazepin, namiastki narkotyków w ludowym wojsku polskim. Nawet ZDO na jego okręcie miał ksywkę „relanium”, skala uzależnień od różnych środków była ogromna.

Taka to była rzeczywistość na tym krańcu półwyspu helskiego, opuszczonym przez normalnych ludzi. Nawet dziwki tu nie przyjeżdżały, dlatego Ernestowi przychodziła do głowy tylko jedna nazwa – „baza ludzi umarłych”. Bez większego trudu dopasowywał ludzkie charaktery do postaci zaprezentowanych w powieści jego ulubionego pisarza, o tym tytule.

W tej jednostce nawet żołnierze zasadniczej służby, których zsyłka trwała trzy lata, byli pozostawieni sami sobie, więc i szykany wobec młodszego rocznika były bardziej zajadłe, fala szalała bez ograniczeń i kontroli. To, dlatego przypadki samobójstw notowano tutaj na najwyższym poziomie. Ernest nie chciał się z tym pogodzić, nie mógł odpuścić.

Przed szóstą rano pojawił się w kabinie Darek, szef radia.

– Przyszedłem się pożegnać.

Nigdy chłopaka nie dręczył, współpracowali ze sobą, żyli razem dobrze, czasem brał go w ochronę przed innymi, zwłaszcza przed minerami. Pomimo różnicy w stażu służby, Ernest wyczuwał jego sympatię, były ku temu dwa powody. Darek poznał, że chłopak zna się na rzeczy, na sprzęcie radiowym i elektronice, ponadto jest oblatany w przepisach obowiązujących w komunikacji radiowej. Pomimo młodego stażu w służbie, był dobry w swoim fachu. Po drugie, pewnego sobotniego wieczoru, Ernest na ochotnika zgłosił się do posprzątania zarzyganego korytarza po ostrym pijaństwie, które chory żołądek Darka niezbyt dobrze zniósł. Najpierw chłopak, zaprowadził swojego starszego kolegę z zespołu, na koję do pomieszczenia mieszkalnego, a potem zabrał się do sprzątania. Musiał zdążyć przed zwyczajowym, wieczornym obchodem i inspekcją pomocnika oficera dyżurnego dywizjonu. Obchód odbywał się zawsze w dni wolne i świąteczne, gdy kadra zawodowa nie była obecna na okrętach.

Od tego momentu Darek wyraźnie wspierał i nawet dawał mu fory. Możliwe też, że to wyrzuty sumienia, bo jego umysł nie był jeszcze wyprany z ludzkich odruchów, a może to jego inteligencja podpowiadała mu, aby mieć Ernesta za sprzymierzeńca. Zawsze coś widział w tym dziwnym chłopaku, ten chytry błysk sprytu w oczach.

– Właściwie to jestem już spakowany, nie mam za dużo w tym moim worku, to było łatwo. Jestem gotowy. Myślisz, że lepiej będzie, jak pójdę, zanim wstaną na zaprawę poranną.

– Chyba tak, odprowadzę cię do kapitanatu portu, poczekasz w sali konferencyjnej obok oficera dyżurnego. O siódmej przyjdzie pani Jadzia do kantyny. Kupisz sobie herbatę albo kawę, no i jej szarlotkę, będziesz za nią tęsknił. Byłeś jej ulubieńcem, tobie zawsze robiła upusty.

Darek uśmiechnął się, na wspomnienie o pani Jadzi, która była zjawiskiem w tej kantynie. Właściwie to była znana w całym porcie. Sama piekła w domu ciasta, przynosiła codziennie rano do bazy i sprzedawała wojskowym, dorabiając sobie w ten sposób do pensji. Jej słynne powiedzenie „stówa się należy”, cokolwiek by to nie było, ciastko, kawa, herbata, czy puszka sardynek, niezmiennie wywoływało uśmiech u każdego. W wieku około pięćdziesiątki, miła i ogólnie lubiana, a oficerowie dyżurni tolerowali jej biznesowe zapędy.

Darek podniósł worek i ruszył przodem, Ernest starał się zaprotestować.

– Daj spokój, przecież wachtowy przy trapie zobaczy cię, jak niesiesz mój bagaż, podpadniesz tym najstarszym.

– O to mi właśnie chodzi, ale spoko, nic mi nie zrobią, mam na nich haka, handlują wódą na dużą skalę, wiem, gdzie jest ich magazyn, a oni wiedzą, że ja wiem.

Ernest pokręcił tylko głową

– Dobrze niech ci będzie, dziękuję.

Wyszli, maszerowali wzdłuż betonowego nabrzeża do budynku sztabu portu, przy kei cumowały cztery pary trałowców, więc byli odprowadzani przez osiem par oczu marynarzy pełniących wachty przy trapie. Za kilka minut ci dyżurni marynarze ogłoszą pobudkę, port ożyje, najpierw zorganizowanymi grupami załóg biegnących na codzienną zaprawę poranną, potem uroczystym podniesieniem bandery na rufach okrętów przy dźwiękach gwizdków, wreszcie zatętni życie na okrętach podczas codziennego rutynowego „kręcenia mechanizmów”, czyli przeglądu, czyszczenia, konserwacji i rozruchu wszelkich urządzeń i aparatów na pokładach.

Wszyscy będą zajęci swoimi obowiązkami, nikt już nie będzie myślał o Erneście, po tygodniu raczej już nikt o nim nie będzie pamiętał. Dopiero po roku Darek, podczas próby napisania swojej sentencji na ścianie nad radiostacją, zauważy tę wydrapaną przez chłopaka, którego właśnie odprowadzał, kolegę i specjalistę z jego działu okrętowego numer 4, łączności radiowej. Chłopaka, któremu wiele zawdzięczał, a który teraz opuszczał jednostkę w niesławie, któremu, w jego rozumieniu należało się, by go godnie pożegnać.

Zatrzymali się przed wejściem do budynku kapitanatu. Nie było pomiędzy nimi przyjacielskiej zażyłości, jedynie poprawne stosunki pomiędzy marynarzami z różnych roczników, więc podali sobie tylko dłonie na pożegnanie.

– Powodzenia Ernest, gdziekolwiek będziesz, no i nie myśl o mnie źle, za bardzo cię nie gnębiłem, trochę ci pomogłem, właściwie to pomagaliśmy sobie nawzajem. Raczej dobrze było, jak myślisz?

– Słuchaj starszy, było w porządku, rozumiem hierarchię, dyscyplinę, nawet falę rozumiem, ale, kurwa, nie rozumiem okrucieństwa, tych kopniaków, łokci w brzuch, tych blach potylicę, tego bezsensownego wyżywania się, przecież my nawet bronić się nie możemy, bo jak komuś oddasz, to masz przejebane.

– Daj już spokój, wojsko to wojsko.

– To nie wojsko jest, to syf, może gorsze od więzienia. Osiem miesięcy świata zewnętrznego nie oglądałem. Ale dziękuję ci za twoją pomoc i opiekę, będę cię dobrze wspominał, jako jednego z nielicznych. Tobie również życzę powodzenia, masz jeszcze osiem miesięcy. Byle do wiosny, gdy na jesień wyjdą do cywila najstarsi, to ty zostaniesz najstarszym, czyli „dziadkiem”. Pewnie przejmiesz ten handel od nich.

Obaj uśmiechnęli się.

– A co z tobą będzie? Jedziesz do Ustki do centrum, będziesz instruktorem. Jesteś dobry w tym, znasz się, więc dasz sobie radę. Przeczekasz tam, a na jesieni osiemdziesiątego szóstego, ty też wyjdziesz do cywila.

Jednak ani on, ani Darek nie przewidywał, jak poplątany los szykuje Ernestowi życie. Los pełen nieoczekiwanych zdarzeń, tragicznych i bolesnych przeżyć.

***

10 lipca 1985 r. Ustka

Komenda Wojskowej Służby Wewnętrznej w Centrum Szkolenia Specjalistów Morskich

Tak, jak zapowiedział Drejerski, przed dziewiątą rano przyjechał po niego ciemnozielony gazik z białym pasem na karoserii i stylizowanym oznaczeniem „WSW”, z obsadą dwóch żołnierzy, jeden kapral kierowca, drugi w randze chorążego, jako dowódca eskorty.

Po uregulowaniu przez chorążego dokumentacji osobowej w ewidencji jednostki, Ernest opuścił miejsce w sali spotkań, pożegnał się z panią Jadzią z kantyny i wyszedł na zewnątrz by wsiąść do wnętrza pojazdu. Odprowadzały go podejrzliwe spojrzenia wojskowych znajdujących się w sztabie portu. Najbardziej złowrogie spojrzenie otrzymał od oficera dyżurnego jednostki, który wypisywał przepustkę do opuszczenia koszar i podróż.

Służbowe auto ruszyło, chorąży na przednim fotelu pasażera od razu zwrócił się do Ernesta.

– No chłopie, głośno się o tobie zrobiło, podobno samo szefostwo, najwyższa góra się o ciebie upomniała. Aż tak tutaj narozrabiałeś? – Kończąc pytanie, wskazał głową na okręty widoczne w oddali po drugiej stronie basenu portowego.

– Właściwie to nie wiem, tylko ująłem się za jednym z baniaków, który podciął sobie kable, przywaliłem z bańki, jednemu ze starych, potem zagroziłem mu, że doniosę na niego do politycznego.

– Ooo, nieźle. Niepozornie wyglądasz, nawet taki trochę wychudzony jesteś. Jak mu dałeś radę?

Ernest wzruszył tylko ramionami i uśmiechnął się.

– No dobra, masz, trzymaj! To dla ciebie. – Chorąży wręczył Ernestowi złożony w połowie druczek. – To jest wezwanie na dziesiątego, czyli jutro do komendy, do porucznika Popradki, podobno to jakiś krewny samego szefa służb WSW. Mają oko na ciebie.

Do Centrum w Ustce dotarli tego samego dnia, we wtorek dziewiątego lipca około południa.

Nazajutrz, za pięć dziewiąta, zgodnie z wezwaniem, Ernest zameldował się u oficera dyżurnego w budynku komendy WSW, usytuowanego przy bocznej bramie wjazdowej do Centrum Szkolenia Specjalistów Morskich w Ustce[11].

Odebrał przepustkę i wszedł na pierwsze piętro, dokładnie o pełnej godzinie zapukał do metalowych drzwi z etykietką „Dział IV Analiz — Zarząd I Kontrwywiadu wojskowego — Kancelaria tajna”, na framudze obok charakterystycznego kapsla na pieczętowanie woskowymi plombami zauważył przyklejoną plastikową wizytówkę „por. mgr Ryszard Popradka. Właściwie to spodziewał się tego wezwania, mógł się nawet domyślać przyczyny, jednak nie był pewien jego celu.

Nikomu nigdy nie wspominał o powiązaniach jego matki z towarzyszem generałem Czesławem, byłym szefem WSW, dobrym znajomym obecnego szefa, generała Popradki, a obecnie jego przełożonym na szczeblu resortu. Po prostu nie było powodu do chwalenia się a tym bardziej do dumy. Nawet trochę czuł się zażenowany powiązaniami z władzą w systemie, z którym jako młody chłopak chciał zawsze walczyć, a przynajmniej się buntować.

– Wejść! – Usłyszał stłumiony głos.

Otworzył, przekroczył próg, natychmiast zamknął za sobą drzwi. Nie rozglądał się, ale i tak spostrzegł, że pomieszczenie było spore, przy oknie na wprost biurko, za którym przodem do wejścia siedział porucznik, w szaro-stalowym moro, charakterystycznym dla marynarki mundurze polowym.

Instynktownie spenetrował wzrokiem pomieszczenie, szukając innego wyjścia, po lewej stronie od wejścia, znajdowały się otwarte na oścież drzwi do drugiego pokoju, kątem okaz zauważył rząd metalowych i zabezpieczonych szaf na dokumenty. Zajmowały całe pomieszczenie.

Ernest stanął wyprostowany w postawie zasadniczej, wykonał regulaminowe skinienie głową i natychmiastowy meldunek.

– Obywatelu poruczniku, starszy marynarz Ernest Szulkin melduje się na wezwanie.

– Ooo, bardzo punktualni jesteście żołnierzu, to oznaka zdyscyplinowania. Spocznij! Możecie usiąść.

Wskazał drewniane krzesło przed biurkiem. Jedyne, co przyszło Ernestowi do głowy to, aby poprawić porucznika – „żadne żołnierzu, ani szeregowy” tylko „marynarzu”, bo tak według regulaminu należało się zwracać do żołnierzy służby zasadniczej w marynarce wojennej.

Jednak bez słowa Ernest skorzystał z zaproszenia, usiadł na wprost młodego oficera. Ocenił go na około sześć, może siedem lat starszego.

Z boku, na blacie biurka leżała tekturowa, szara teczka z wydrukowanym białym paskiem, czerwonym napisem „Akta”, w ramce na środku jakiś odręczny opis czarnym atramentem. Zawartość teczki w postaci kilku kartek zapisanych na maszynie i kilka odręcznym pismem leżała tuż przed oficerem, który najpierw uważnie obserwował Ernesta, przyglądając się uważnie jego ruchom i sposobowi bycia. Po chwili skierował spojrzenie na plik kartek, poniósł na odległość czytania i chwilę studiował.

– Mamy mały kłopot z tobą. Mam polecenie z samej góry. Chyba domyślasz się.

Ernest bez słowa przytaknął skinieniem głowy, Popradka kontynuował.

– Te dokumenty, to twoja teczka, jest w nich połowa twojego dorosłego życia. Od czasów stanu wojennego. To twoja pierwsza wpadka, byłeś wtedy w technikum elektronicznym, w drugiej klasie, zatrzymany podczas ferii zimowych dwunastego lutego 1982 przez tajny patrol, podczas fotografowania obiektów wojskowych, to znaczy kolumny czołgów stacjonujących przed Nową Hutą. Jak to było, że dałeś się złapać? Opowiesz?

Ernest przez kilka sekund zastanawiał się, czy w ogóle rozmawiać z nim, czy może pozwolić sobie na takie zwierzenia, ale pomyślał, że nie ma co ściemniać i tak wszystko mają tutaj, a przynajmniej w ten sposób on ma szansę pokazać swoją opozycyjną naturę.

– Melduję obywatelu poruczniku, że … – Nie skończył, gdyż oficer przerwał mu.

– Nie musisz meldować, porozmawiajmy normalnie, jak ludzie. – Uśmiechnął się, chciał, aby ten uśmiech wyglądał naturalnie, chciał trochę przerobić Ernesta, rozruszać, poznać go od tej prawdziwej strony, zdobyć jego zaufanie, by ten jak najwięcej wyrzucił z siebie, wszystko, co mogłoby okazać się przydatne, co mógłby później wykorzystać. Dokładnie tak jak go uczono podczas szkolenia z przeprowadzania przesłuchań w szkole oficerskiej służby kontrwywiadu.

– Obywatelu poruczniku, sprawa prosta, jak się ma miękkie serce, to trzeba mieć twardą dupę. Wysiadłem z tramwaju, z dwójki, dwa przystanki za zalewem zesławickim. Ruszyłem na piechotę w kierunku budynku administracji kombinatu, było ciemno, ale jeszcze około trzech godzin do godziny milicyjnej. Po kilku krokach napatoczyło się dwóch meneli. Poprosili o drobne na wino, musieli zobaczyć mój sprzęt, jak otwierałem plecak. Nie pilnowałem się ani nie rozglądałem, więc chyba szli za mną, nie jestem pewien. Za pętlą tramwajową jest lasek, więc pod jego osłoną zrobiłem kilkanaście zdjęć. Najpierw przed dyrekcją, potem na skrzyżowaniu. Leżał śnieg, były latarnie uliczne, więc pomimo ciemności, całkiem niezłe naświetlenie. Potem szedłem wzdłuż torów, widziałem w sumie kilkadziesiąt czołgów otaczających hutę szczelnym pierścieniem.  Okrężną drogą wróciłem do pętli. Tam zauważyłem jednego z tych meneli, trzymał w ręku krótkofalówkę, gdy mnie zobaczył, speszył się, bo go zaskoczyłem. Było za późno na ucieczkę, gdyż z tyłu usłyszałem biegnącego tego drugiego. Nawet nie uciekałem. Powalili mnie na glebę. Zabrali aparat i zawieźli na posterunek w centrum. Dopiero rano rozpoczęło się przesłuchanie.  Na drugi dzień już wypuścili, wcześniej jeszcze dostałem parę razy pałką przez dupsko i nogi.

– No i jak to się stało, że nie oskarżyli cię o szpiegostwo lub działalność wywrotową na rzecz reakcyjnych sił wrogich naszej ludowej ojczyźnie. – Na ustach porucznika pojawił się uśmiech, z lekką, delikatną ironią, jednak na tyle wyraźną, aby Ernest to zauważył.

Była to kolejna sztuczka oficera, by zjednać sobie chłopaka. Ten łatwo, wręcz naiwnie mu wierzył, lecz nie na tyle, aby stracić poczucie rzeczywistości. Wiedział, że władza to władza, a on jest tylko marnym trybikiem.

– Obywatel porucznik chyba się domyśla.

– Nie muszę się domyślać, tutaj zanotowano, że potraktowano to, jak wybryk nieuświadomionego politycznie, młodego człowieka bez odpowiedniego nadzoru nad kształtowaniem socjalistycznej świadomości. Słowem upiekło ci się.

Ernest zwyczajowo wzruszył ramionami.

– A tak naprawdę, to, dla kogo robiłeś te zdjęcia, ktoś ci kazał, zlecił, zapłacił? – Popradka poszedł na żywioł, licząc na coś nowego.

– Nikt mi nie kazał. Sam z siebie. W „Głosie Ameryki” radzili, aby dokumentować w miarę możliwości wszelkie działania wojskowych, tak na później, dla celów historycznych. To tyle i tylko tyle.

– A dlaczego słuchasz tego radia?

– Głownie, aby ćwiczyć angielski, nadają tam lekcje i dialogi. Każda okazja dobra, żeby się uczyć.

Teraz Ernest uśmiechnął się z lekkim przekąsem, również na tyle wyraźnym, aby jego rozmówca to zauważył.

– A czego jeszcze słuchasz? „Wolna Europa”? Przecież zachodnie, wrogie naszemu ustrojowi rozgłośnie są zagłuszane, ale chyba się domyślam. – Porucznik podniósł inną kartkę. – Tu jest napisane, że jesteś, byłeś członkiem klubu krótkofalowców przy LOK[12]. Prawdziwym zapaleńcem.

– Tak, w klubie, skonstruowałem specjalną aktywną antenę, która wyłapuje fale o określonej długości, potem razem z szefem klubu zmontowaliśmy specjalny elektroniczny filtr, odsiewający szumy i pozostawiający tylko sygnał rozgłośni. Było fajnie, niezła zabawa dużo się od niego nauczyłem, przydało się w szkole no i tutaj w tym syfie. Oprócz RWE najczęściej jednak odbieraliśmy BBC, bo tutaj nadawali w odcinkach powieść Orwella „Rok 1984”. – Zawahał się i dodał. – Ale nie spodziewałem się, że szef klubu będzie wam, bezpiece o mnie opowiadał. – Chwila namysłu, by dodać – czyli, jest, jak wy to nazywacie osobowym źródłem informacji? No tak, to oczywiste, w tej branży, to chyba nawet wskazane, aby mieć takiego.

Ponowny uśmiech oficera, z wyraźną kpiną w spojrzeniu.

– No jak ci się podobało? Mam na myśli tę powieść.

– Bardzo ponura wizja naszej socjalistycznej przyszłości…

– No dobra, wystarczy!

Oficer zawahał się, ale zdecydował się jednak nie ciągnąć tego wątku, znał treść tej powieści.

– Jesteś teraz, jak to nazwałeś w „syfie”, ale niejako na własne życzenie się tu wpakowałeś. Dostałeś wilczy bilet na studia. A jesteś dosyć inteligentny, masz tutaj niezłą opinię – porucznik wskazał gestem głowy leżące papiery – znasz języki, angielski, francuski. To dosyć rzadkie. Gdzie się ich nauczyłeś, bo tutaj nie napisali?

– Od podstawówki matka wysyłała mnie na kurs angielskiego w bibliotece publicznej. A francuski, no cóż, zawadzałem w jej karierze, jeśli tak można nazwać to, co robiła, więc zostawiała mnie często pod opieką niani, to ona mnie nauczyła, mówiła do mnie w dwóch językach.

– Rozumiem… Ale zachciało ci się znowu poszaleć, bo tuż przed maturą miałeś kolejny wybryk niesfornego dzieciaka. I znowu ci się upiekło, ciesz się, że cię dopuścili do matury.

– Cieszę się i byłem ogromnie wdzięczny władzy ludowej, za taką dużą dozę wyrozumiałości w stosunku do mojej niedojrzałej młodzieńczej świadomości politycznej, no i również za ogromne zaufanie, jakim mnie obdarzono na przyszłość, bo obiecałem poprawę, dlatego znowu mnie wypuszczono. Kilka pał przez dupsko i na tym się skończyło.

– Hmm... Mógłbyś wyjść na ludzi. Może za przykładem swojego ojca, nie zastanawiałeś się, że to może jednak dzięki niemu, dzięki swojemu nazwisku, teraz tak łatwo wychodzisz z tych politycznych opresji

Ernest na słowa o ojcu zaniepokoił się, poczerwieniał, serce pod wpływem napięcia emocjonalnego przyspieszyło rytm. Spojrzał stanowczo na oficera. W tym spojrzeniu, oprócz stanowczości było jeszcze coś, co miało znaczyć jak proste, wymowne „odpierdol się!”. Opanował się i spokojnie odpowiedział.

– Tak, oprócz wdzięczności do władzy, to jeszcze okazałem skruchę i wdzięczność mojej matce oraz jej znajomościom.

– Trochę kpisz, cwaniaczysz! Opowiesz, jak było naprawdę?

– Teraz, gdy sobie o tym pomyślę, to wiem, że to wyglądało głupio i dziecinnie, ale my podchodziliśmy do tego bardzo poważnie. To było nasze życiowe przesłanie.

– Wasze?

– Tak, razem z dwoma kolesiami z klasy, założyliśmy organizację.

– Ooo, ciekawe, w tych papierach nie ma nic o tym. – Porucznik poczuł swoją szansę. – Jaką organizację?

– Nazwaliśmy ją „Związek Wolnych Polaków”.

– Założyliście trzyosobowy związek? – Popradka wydawał się wyraźnie rozbawiony.

– Tak, teraz wiem, że to raczej śmieszne. W skrócie ZWP, a lubię rysować, więc zaprojektowałem nawet znak graficzny, taka litera „P” stylizowana jak kotwica z „Polski Walczącej”, czyli dwie litery „W” i „P” w jednym, obok „Z”.

– Mieliśmy nawet patrona, Walerian Łukasiński był naszym idolem, i wzorem romantycznego poświęcenia się dla wolności.

– Dlaczego akurat tego, o ile pamiętam, to był powiązany masonerią, czy coś takiego?

– Właściwie był założycielem „Wolnomularstwa Narodowego”, czytaliśmy jego biografię, to był wzór idealisty, bez oglądania się na prywatne korzyści. To nie to samo, co współcześni działacze partii socjalistycznej.

– Rozumiem cię, ale nie idźmy w tę dyskusję.

– Zaprojektowałem też ulotkę agitacyjną, bo na początku kwietnia Wolna Europa nadała audycję o zbliżającej się rocznicy zbrodni katyńskiej. Kolega miał dojście do ręcznego powielacza, wydrukowaliśmy dwie setki tych agitek.

– Rozumiem, że to przez te ulotki wpadłeś, podczas ich kolportowania. Na dwa tygodnie przed maturą. A dlaczego tylko ty?

– No tak, tylko ja. Bo jeden z kolegów przestraszył się i stwierdził, że nie będzie rozklejał ulotek na mieście. Wtedy wykluczyliśmy go ze związku. Ten drugi zdołał się w porę schować, ja znowu nawet nie uciekałem. Teraz myślę, że to chyba specjalnie, chyba chciałem, aby to tak było. Na złość wszystkim.

– Jak nazywali się tamci koledzy?

Ernest zorientował się, że pytanie zabrzmiało dosyć poważnie, zreflektował się, że chyba stracił czujność i zbytnio się otwiera przed porucznikiem. Wyprostował sylwetkę na krześle, nabrał głęboki oddech, by zyskać czas na przemyślenie odpowiedzi.

– Obywatelu poruczniku, niestety nie powiem, już trochę spoważniałem, wyrobiłem się. Możecie sprawdzić wszystkich z mojej klasy. Większość z nich chętnie doniesie na mnie.

– Tak uważasz?

– Po prostu nie lubili mnie. Większość nawet bardzo.

– Czyżby? Jak to możliwe? Z tych papierów wyłania się inna postać.

– To proste, byłem kujonem, byłem najlepszy z nich. Przecież każdy, kto przypomina nauczycielce od matmy o sprawdzianie, nie będzie faworytem tej durnej, tępej większości.

– Rzeczywiście, racja. Zgadza się, tutaj mam notatkę, zdolny, dobre oceny, ale niepokorny politycznie, element niepewny. Warunkowo dopuszczony do matury, najlepsze oceny z egzaminu w roczniku. Tylko, co z tego, skoro zamiast na studiach wylądowałeś w wojsku. W skrócie to przez te ulotki ta warunkowa matura i blokada studiów.

– Tak, zawdzięczam to również koneksjom mojej matki, kolejny już raz. Szkoda tylko, że wylądowałem na samym końcu świata. Chociaż, patrząc z drugiej strony, to nawet dobrze, że tak się stało. Zobaczyłem, od samego dołu, na czym ten system jest wsparty.

– Ten system? O co ci właściwie chodzi?

Ernest urwał, bo zrozumiał, że trochę się zagalopował.

– Przepraszam obywatelu poruczniku, nie powinienem. Właściwie to wciąż nie jestem pewien, w jakim celu zostałem wezwany.

– Oczywiście. No dobra, dajmy spokój już tobie, byłem ciekaw młodego człowieka z taką bogatą kartoteką. Ta afera związana jest ze zgłoszeniem do sztabu flotylli w Gdyni. Chodzi o tego chłopaka, który próbował popełnić samobójstwo. W raporcie pojawiło się twoje nazwisko. Oficer analizujący sprawę skonfrontował ten raport z dowódcą okrętu, na którym służyłeś, ogólnie miałeś bardzo dobrą opinię, ale ten wspominał o jakimś zajściu ze starszym stażem żołnierzem. Dodatkowy raport od oficera politycznego poskutkował tym, że przysłano twoją teczkę osobową. No i się zaczęło. Sam szef, na prośbę swojego szefa rozkazał cię stamtąd zabrać.

Jedyne, co zajęło myśli Ernesta, to rozkminka słów oficera, kolejny raz już poprawiał go w myślach „marynarzem, nie żołnierzem”, ale tylko krótko skwitował:

– No i znowu jestem wdzięczny władzy ludowej i temu systemowi oraz wszelkim znajomościom, że zdecydowano się mnie przenieść.

– Znowu kpisz i cwaniaczysz! Opowiesz o tym chłopaku?

– Obywatelu poruczniku, on był, to znaczy jest z mojego rocznika. Artylerzysta podpadł dowódcy okrętu podczas ćwiczeń z flotą radziecką z Bałtyjska. Próbował być ambitny i pokazać się, ale wyszło do dupy, pociski eksplodowały na plaży, zamiast obok wyłowionej miny. Kadra podpuściła starych marynarzy z fali, a ci uwzięli się na niego. Nie wytrzymał, poddał się. W środku nocy, po skończonej pracy w zęzie poszedłem do łazienki trochę się umyć, tam go znalazłem leżącego na gretingach. Na szczęście nie było za późno. Zawiązałem mu przeguby skarpetkami. To tyle. Potem jeden ze starych, jakiś „półmózg”, wciąż przejęty jak młody rekrut, miał mi chyba za złe, że go odratowałem. Próbował się wyżywiać na mnie, ja również nie wytrzymałem i walnąłem go z główki.

– Ty? Nie wyglądasz na takiego, co może przywalić. Raczej nie jesteś z tych silnych i bojowych.

– Z główki akurat potrafię, to moja metoda, dziadek mnie nauczył. – Ernest uśmiechnął się, sprawdził jeszcze, czy oficer również złapał ten żart.

– Jak to?

– Chodzi o to, że przez większą część podstawówki, był taki jeden dryblas, któremu zawsze włączała się agresja na mój widok. Nie mógł spokojnie obok mnie przejść, bez kuksańca w nery, albo w brzuch, czasem walił prosto w twarz z liścia, jak gdyby nigdy nic. Byłem wtedy najniższy i bardzo drobny, a on o dwie głowy wyższy, mimo że o rok młodszy. No i obrywałem te baty i kopniaki, aż dziadek pokazał mi trzy sztuczki, jedna z nich to walnięcie z główki prosto w piersi, łatwe i dobrze działa na wyższych.

– No i co wtedy, zadziałało?

– Nie miałem okazji wypróbować, bo podstawówka się skończyła, a on chyba został jeszcze rok dłużej, taki mało zdolny był. Ale pamiętam, jak kiedyś wracaliśmy paczką z imprezy urodzinowej, to była moja osiemnastka. Nie wiedzieć, jakim przypadkiem stał z dwójką kolesi przed kamienicą, wtedy zagrodził nam drogę. Najpierw zaczepił mojego kolegę, potem podszedł do mnie. Przyjebałem mu z główki, że padł na glebę, ledwo oddychając. Jak spojrzałem na tamtych dwóch, to nawiali bez słowa, zostawiając go leżącego i wciąż próbującego łapać powietrze. Może złamałem mu żebra. Wtedy powiedziałem, mu „podstawówka już się skończyła, a ja trochę urosłem, więc odpierdol się!”.

Skinął tylko ledwo głową na zgodę, no i nastał już spokój na rejonie.

– No nieźle, i to samo musiałeś zrobić temu staremu żołnierzowi na okręcie?

– Właściwie to marynarzowi – Ernest nie wytrzymał już, musiał poprawić Popradkę – ale po tym to już miałem przejebane u wszystkich. Mój los aż do wczoraj był niepewny. W sumie to dobrze, że mnie tutaj wezwano do Centrum, może przydam się, jako instruktor.

– No proszę! Jednak można z pokorą i bez ustawiania się ponad wszystkimi, bo ma się plecy na górze? Ale dobrze już. Otóż ten system, którego tak nie lubisz, znowu wyciąga do ciebie rękę. Mamy ofertę pracy, ale nie tutaj w Centrum, tylko u nas w służbach WSW.

– Ofertę? Jaką?

– W jednostce nasłuchu radiowego zwolniło się miejsce. Zostaniesz zawodowym żołnierzem, jesteś po maturze, więc będziesz awansowany do najniższego stopnia podoficerskiego. Z twoimi kwalifikacjami i wiedzą w dziedzinie radiotechniki będziesz się świetnie nadawał, dodatkowo jesteś bystry, niegłupi. Zetkniesz się z naprawdę nowoczesną elektroniką, nabierzesz doświadczenia, będziesz miał spore możliwości do nauki.

– Co to za jednostka?

– W Skierniewicach. Batalion radioliniowy, jednostka radio-kontrwywiadu, tak zwany wydział piąty, zajmują się nasłuchem i wykrywaniem obcych nadajników. Poza tym są tam systemy anten i nadajniki do zagłuszania radiostacji wrogich naszej ojczyźnie. Również i twoich ulubionych rozgłośni. – Porucznik uśmiechnął się, sprawdzając reakcję Ernesta.

Zauważył, że przyjął ofertę pozytywnie, spodobała mu się, najbardziej słowo klucz „kontrwywiad” zrobiło na nim wrażenie. Zabrzmiało poważnie i rzucało wyzwanie jego młodzieńczej ambicji.

Chłopak na chwilę zapomniał o systemie zniewolenia, bo odpowiedział z pełnym zdecydowaniem w głosie.

– Brzmi interesująco.

– O tak! Po jakimś czasie, jak się sprawdzisz, pewnie zostaniesz skierowany na studia do szkoły oficerskiej, będziesz mógł wybrać, może łączność albo w służbach informacyjnych. Brzmi ciekawie?

– Tak, to interesujące! – Ernest nie ukrywał zachwytu podszytego ekscytacją.

– Ta szkoła to oczywiście, jeśli będziesz miał dobrą opinię od oficera politycznego, co oznacza, że raczej będziesz musiał się pogodzić z tym systemem. Dasz radę?

– Widzę, że to dobra metoda na mnie. – Ernest cały czas uśmiechał się, cały w emocjach. – Na pewno dam radę!

– Czyli przyjmujesz ofertę?

Jeszcze raz spojrzał na Ernesta, by upewnić się, co do jego decyzji.

– Przyjdź jutro, podpiszesz umowę o pracę, dzisiaj jeszcze dam dyspozycję do personalnego. Potem przygotowania. Za dwa lub trzy dni w drogę.

***

15 lipca 1985 r., Skierniewice, las pomiędzy Bolimowem a Radziwiłłowem.

Jednostka nasłuchowa 13 Batalionu Radioliniowo-Kablowego.

Z wielkim zadowoleniem przystał Ernest na propozycję porucznika z WSW, spodobała mu się oferta pracy. Była zgodna jego zainteresowaniami, a zdobyta w szkole wiedza będzie mogła być wykorzystana. Odnajdował to, jako wspaniałą okazję do zdobycia nowych doświadczeń. Jednocześnie formacja, w której miał pracować, brzmiała bardzo zachęcająco, dumnie, ale i dosyć tajemniczo. Z całą pewnością niosła ze sobą pewien ładunek emocji, na który on, młody człowiek pokusił się bez mrugnięcia okiem. Zapowiadało się na fascynującą przygodę, a romantyzm służby na okręcie wojennym zastąpiła ekscytacja służbą w kontrwywiadzie, cokolwiek miałoby to znaczyć. Jednak w najśmielszych wizjach nie przewidywał, że los i życie pisze dla niego inny scenariusz, nie spodziewał się, że wraz z końcem tego roku, doświadczy nagłego i niespodziewanego zwrotu wydarzeń.

Był piętnasty dzień lipca 1985 roku, w poniedziałkowe południe biały, duży fiat z oznaczeniem TAXI na dachu zatrzymał się przed czerwono-białym szlabanem zagradzającym wjazd na leśną szutrową drogę, był o sto metrów od głównej szosy ze Skierniewic w kierunku Sochaczewa. Kierowca, przyjmując zapłatę od Ernesta, ze zdziwieniem popatrzył na niego, bez słowa pokręcił głową, nie rozumiejąc jego zamiarów. Ten zabrał z tylnego siedzenia swój szary worek marynarski ze srebrnym haftem liter M i W rozdzielonych złotą kotwicą, po czym zatrzaskując, drzwi rzucił uprzejme „do widzenia”. Wiedział, że jest na dobrej drodze, czekało go jeszcze siedem kilometrów do pokonania pieszo przez Puszczę Bolimowską.

Po godzinie szybkiego marszu zatrzymał się przed usytuowaną w środku lasu żelazną bramą, na podwójnych wrotach widniały inicjały LWP[13]. Blaszana, zielona tabliczka z białym napisem „JW 4159”[14] zapewniała go, że dobrze trafił.

Ernest dotarł do miasta pociągiem ze stolicy, przed dworcem próbował zorientować się, jak ma dotrzeć do jednostki w środku lasu.

Ubrany był w granatowy, letni wyjściowy mundur podoficera marynarki z naszywkami stopnia „bosmanmat”[15] na mankietach, na lewym ramieniu odznaczała się czarna, filcowa, okrągła naszywka z czerwoną kotwicą i trzema błyskawicami po jej obu stronach, oznaczająca specjalistę radiotelegrafii. Był jak osobliwość, zjawisko, obrazek dosyć nietypowy, nawet zaskakujący dla tego regionu kraju. Ludzie uśmiechali się na jego widok, gdy pytał o lokalizację miejsca, którą miał zaznaczoną na niewielkiej mapce. Byli uprzejmi, jednak nikt nie słyszał o jednostce w tym lesie, zaś o koszarach jednostki 3011 w centrum, przy ulicy Batorego to i owszem.

Pracownica informacji w okienku obok kas na dworcu autobusowym popatrzyła na niego ze zdziwieniem – „przecież tam nic nie ma tylko las, po drugiej stronie miasta to tak, jest poligon i jakieś wojsko, ale pod Radziwiłłowem to raczej nie ma”. Nie było innego wyjścia jak tylko skorzystać z taksówki, kierując szofera według wskazówek na mapie.

Bramę jednostki zobaczył w ostatniej chwili, wyłoniła się nagle zza drzew na szerokim łuku leśnej drogi, która kończyła się właśnie w tym miejscu. Blaszana powierzchnia wrót odcinała się ciemno-szarą barwą od jasnego muru z betonowych paneli, odchodzącego na dwie strony od niej, by po kilkunastu metrach zniknąć pomiędzy drzewami i krzewami w lesie. Mur otaczał duży obszar leśnego terenu. Poprzez stalowe pręty w górnej części bramy, zobaczył dwie budki wartownicze i dwóch żołnierzy w typowych ciemnozielonych mundurach polowych pełniących służbę. W oczy rzucały się skórzane, białe pasy, z podobną szelką przez lewe ramię. Białe szerokie skórzane mankiety, na głowach zielone hełmy z białymi inicjałami służby wewnętrznej. Na plecach AK-47 z drewnianą kolbą. Widok był okazały, budzili respekt, byli widoczni z daleka, by nikt nie miał wątpliwości, że obiekt jest pod ścisłą ochroną.

Ernest podszedł do bramy, okazując swoją książeczkę wojskową i kartę przydziału do jednostki w drugiej ręce. Obaj wartownicy zastygli w bezruchu zszokowani niecodziennym widokiem.

– Dzień dobry. Jestem nowym pracownikiem.

Jakkolwiek wartownicy byli czujni, to jednak widok Ernesta w mundurze marynarki, wprawił ich w osłupienie. Jeden z nich, natychmiast złapał za słuchawkę aparatu telefonicznego w budce, by zgłosić do wartowni jego przybycie.

Przez kilka minut milczeli, przypatrując się sobie wzajemnie. Gdy usłyszeli warkot silnika, z bocznej drogi wyłoniła się ciemna, zielona charakterystyczna terenówka marki UAZ[16] produkcji radzieckiej.

Dowódca warty, wysoki kapral, w asyście dwóch innych żołnierzy, sprawdził jeszcze raz dokumenty przybysza, po czym nakazał otwarcie wrót. Ernestowi ukazała się asfaltowa, szeroka jezdnia wiodąca pomiędzy drzewami w głąb obiektu.

– Zapraszam. – Dowódca warty odezwał się szorstko do Ernesta, ręką wskazując drzwi pojazdu.

Ruszyli.

W odległości około stu metrów od wjazdu zadrzewienie robiło się rzadsze, w oddali prześwitywała jasna otwarta przestrzeń. Kilometr dalej zatrzymali się przed drewnianym barakiem, biały szyld nad oknem obok szerokich drzwi oznajmiał – „Oficer dyżurny jednostki”.

Po tej stronie cała przestrzeń wzdłuż jezdni była porośnięta rzadkim zadrzewieniem, spomiędzy drzew, lip, rozłożystych buków, siwych brzóz, oraz sosen wyłaniały się zabudowania mieszkalne i socjalno-techniczne rozległego kompleksu jednostki. Całość sprawiała wrażenie, że nikt, armia, ani rząd nie żałował tutaj pieniędzy.

Po przeciwnej stronie drogi, na wprost dyżurki rozciągała się obszerna polana, otwarta, goła przestrzeń, rozległego placu otoczonego barierą z drutów kolczastych. Wejście na teren chronionego obszaru stanowiła duża furtka. Pośrodku polany, widniały dwa betonowe, długie na jakieś pięćdziesiąt metrów, ustawione równolegle, parterowe budynki, były bez okien, sprawiały wrażenie bunkrów. Na ich dachach znajdowało się kilkanaście pionowych anten. Około dwuhektarowa przestrzeń przed bunkrami zajmowała instalacja anten poziomych, kilkudziesięciometrowych przewodów rozciągniętych pomiędzy kilkoma masztami. Widok był bardzo imponujący.

W asyście patrolu Ernest wszedł do służbowego pomieszczenia oficera. Prowadzący kapral złożył meldunek o przybyciu nowego pracownika. Wszelkie czynności wprowadzające podjął pomocnik oficera, wpisał datę i godzinę zdarzenia do książki meldunkowej, zgłosił przybycie do przełożonego zespołów obsługi, wykonał również telefon do szefa administracji o wpisaniu „nowej głowy” do aprowizacji, przygotowania sortów odzieżowych z magazynu oraz potwierdzenie miejsca zakwaterowania. Następnie poprosił chłopaka, aby zaczekał w pokoju odpraw obok na przybycie szefa drużyny, do której został przydzielony.

Ernest nie tracił czasu, podszedł do dużej mapy obrazującej rozlokowanie budynków na obszarze jednostki. Plan był przejrzysty i dobrze opisany. Okazało się, że jednostka, to tak naprawdę spora osada. Tuż obok dyżurki znajdował się barak, opisany, jako magazyn broni, a wzdłuż drogi za dyżurką znajdowały się budynki mieszkalne i socjalne dla pracujących i mieszkających w jednostce. Dalej zaznaczone były dwa piętrowe budynki dla żołnierzy służby wartowniczej. Jeszcze dalej zespół obiektów sportowych, niewielka hala sportowa, kryty basen, boisko, oraz sprawnościowy tor przeszkód. Za boiskiem ulokowany został park i ogród. Zakończenie zabudowań stanowiły dwa piętrowe budynki mieszkalne dla kadry oficerskiej z rodzinami. Jeden był zamieszkany przez oficerów radzieckich, nadzorujących pracę dostarczonych przez bratni Kraj Rad, urządzeń i wyposażenia radiotechnicznego.

Po niecałej godzinie przed oknem pojawiła się wreszcie wysoka sylwetka, bardzo szczupłego porucznika w stalowo-czarnym moro. Drzwi do pomieszczenia otworzyły się, dynamicznie pchnięte przez wchodzącą postać.

– Cześć jestem Jabłoński. – Na pagonach stopień porucznika, wyglądał młodo, tylko trochę starszy od Ernesta. – Jestem twoim bezpośrednim przełożonym, mam cię wprowadzić we wszystko.

– Obywatelu poruczniku bosmanmat Ernest Szulkin melduje swoje przybycie do pracy w zespole nasłuchu radiowego. – Ernest był poważny i zdecydowany, prawie jednocześnie, energicznie i regulaminowo skinął głową.

– Spocznij żołnierzu! Bez tych wszystkich ceregieli, jesteśmy tutaj jak w rodzinie.  Jestem Jacek. Jeszcze raz powtórz, jak się nazywasz?

– Jestem Ernest. Ernest Szulkin.

– Fajnie. – Młody oficer potwierdził szczerym szerokim uśmiechem. – Żartowałem, wiem, jak się nazywasz, chciałem tylko to jeszcze raz usłyszeć, jak to brzmi z twoich ust. Jak już pewnie się zorientowałeś, jesteśmy tu zamknięci z dala od świata. Chodźmy, zaprowadzę cię na twoją kwaterę.

Wyszli z baraku i ruszyli chodnikiem wzdłuż drogi w kierunku zabudowań.

– Tutaj masz kartę-klucz, uprawnia do wejścia przez tę furtkę do bunkrów. – Jednocześnie gestem wskazał w kierunku rozległego placu z bunkrami i masztami anten naprzeciwko, po drugiej stronie drogi. – Już po obiedzie, więc musisz poczekać do kolacji. Najpierw pójdziemy do szefa intendentury po twoje rzeczy.

Jabłoński popatrzył na marynarski uniform Ernesta i z uśmiechem dodał.

– Tutaj, w tym się nie pokazuj, nawet jak na miasto, to tylko w cywilkach. Masz jakieś?

– Tak, coś tam mam, ale na jesień i zimę, to będę musiał sobie parę rzeczy dokupić.

– Musisz wystąpić do kierownika o stałą przepustkę na miasto, ale nie licz, że będziesz miał czas albo siłę, aby zbyt często się tam wyrywać. Pijesz? Palisz?

– W sensie alkohol? Nie jestem abstynentem, przy okazji, na imprezie, to tak, a poza tym to specjalnie mnie nie ciągnie. Nie, nie palę.

– No to nie będziesz tęsknił za światem. Już ci mówiłem, że jesteśmy izolowani. Jednostka jest ściśle strzeżona, nikt z zewnątrz nie ma wstępu, poza kilkunastoma pracownikami cywilnymi, których dowozi służbowa nyska. Nie ma tutaj kobiet, innych niż żony oficerów, razem sześć. Reszta to mężczyźni, jesteśmy jak marynarze w długim rejsie, jednak sytuacja jest w porządku, nie skaczemy sobie do gardeł, bo możemy do miasta na przepustki wychodzić. Chociaż, to nic tam ciekawego nie ma, kino, trochę sklepów, trzy knajpy na krzyż, nawet jakiegoś przyzwoitego burdelu nie ma. Poza tym wszystko, co nam potrzeba jest na miejscu, albo zamawiamy u kwatermistrza. Pocztę przywożą dwa razy w tygodniu. Obiecuję, że po ubrania cywilne na zimę, to wybierzemy się razem na przepustkę, oprowadzę cię po mieście.

Przez chwilę szli w milczeniu, wreszcie Ernest zapytał.

– A jak do miasta można się dostać?

– Trzeba w administracji zamówić transport i od razu umówić się na powrót. Nie ma innej komunikacji. Jednostka jest tajna, właściwie to oficjalnie nie istnieje.

– Zdążyłem się o tym przekonać, nie miałem jak się tutaj dostać, dobrze, że otrzymałem mapę.

– Jestem tutaj od roku, dołączyłem do zespołu zaraz po szkole oficerskiej w Zegrzu, a byłem w mieście kilka razy zaledwie. Pierwszy raz w grudniu, gdy jechałem na święta do rodziny.

– Czyli akademia łączności, tak myślałem, przez te naszywki – Ernest wykazywał niepewność w stosunku do porucznika, trzymał jeszcze dystans, musiał się przyzwyczaić, aby zwracać się do oficera po imieniu. – Hmm… Ja też dopiero po ośmiu miesiącach wyszedłem na świat poza bramę jednostki. I to nie do domu, tylko tutaj. W sumie to po jedenastu, jeśli nie liczyć krótkiej przepustki w grudniu tuż przed wyjazdem na Hel miałem okazję pozwiedzać sobie Kołobrzeg skuty lodem.

– Tak, wiemy o tobie wszystko, przedwczoraj przyszedł teleks z pełnym raportem na twój temat. Ciekawa lektura. Aż się dziwię, że zaryzykowali, ale najwyraźniej masz plecy, i to dosyć wysoko. Nie martw się, najważniejsze, abyś dobrze zapierdalał. Nie stawiaj się szefowi, ale jeszcze bardziej nie lubi lizusów. Jeśli masz jakieś pytania do niego, to tylko natury technicznej. No i oczywiście przemyślane. Musisz sam najpierw spróbować znaleźć odpowiedź, bo zawsze pyta ile dupogodzin spędziłeś nad samodzielnym rozwiązaniem. Wiesz co to „dupogodzina”?

– Domyślam się – Ernest uśmiechnął się i natychmiast dodał – ale podoba mi się ta metoda.

– No i dobrze, szef jest wymagający, to major Tomasz Gawęda. Nerwus i furiat, ale jest naprawdę dobrym fachowcem, po elektronice na „wacie”[17]. Był tam przez jakiś czas wykładowcą, ale służby zwerbowały go do pracy. Teraz na siłę go tutaj trzymają, pewnie mają na niego jakiegoś haka. Dlatego taki nerwowy, jeśli czymś go wkurwisz, to może cię nawet wywalić.

– W porządku, postaram się go nie drażnić.

– Aha, jeszcze najważniejsze. W dni powszednie rano, przed śniadaniem obowiązkowa zaprawa, indywidualnie, należy pokazać się przed dyżurką oficera, nikt nie oszukuje, każdy dba o swoją kondycję. To jest jedna z reguł tutaj panujących. Radzę ci się dostosować, codzienny trzykilometrowy bieg dobrze ci zrobi, sam zobaczysz. Potem spotykamy się o ósmej w pokoju zebrań w jedynce, tak nazywamy pierwszy bunkier. Nie spóźnij się. Codziennie są odprawy, żeby każdy wiedział, co ma robić, no i obgadujemy różne zjawiska i problemy, świetnie się to sprawdza, zwłaszcza, jako utrwalanie wiedzy technicznej i doświadczeń w analizie. Szef przedstawi cię całemu zespołowi. Potem musisz przejść serię testów na inteligencję, wypełnisz kilka broszurek. No i zostaniesz przez szefa przeegzaminowany. Chce się przekonać, ile jesteś wart. Uważaj, aby nie opowiadać bzdur, lepiej przyznać się do niewiedzy. Zapamiętaj jego regułę jak motto „ignorancja to ósmy grzech główny, nie wstydź się, że nie wiesz, wstydź się, że nie dążysz do wiedzy”.

Ernest słuchał uważnie wszystkich pouczeń i rad Jabłońskiego, oficer okazał się dosyć uczynny i przyjacielski. Instruował go sumiennie o wszystkim, co było ważne, by zacząć pracę, by zamieszkać w tym osobliwym społeczeństwie radiowców, w zgodzie z regułami i przyjętymi obyczajami.

Po zafasowaniu sortów mundurowych, bielizny, środków higieny i innego wyposażenia potrzebnego do życia, młody porucznik zaprowadził Ernesta do pokoju budynku hotelowego.

– To będzie twoja melina, niezbyt duża, mój pokój jest na końcu korytarza, trochę większy, no wiesz, fala ma przywileje – uśmiechnął się, by sprawdzić reakcję chłopaka. – Oficerowie mieszkają o oddzielnym budynku, o tam – ręką wskazał za oknem na dwa budynki – mają prawo mieszkać z rodzinami, to znaczy z żonami. Jednak dzieci tutaj nie ma. Jednostka ma złą sławę, jako "rozwodownia", bo podobno jeszcze żadna z nich nie wytrzymała tutaj dłużej niż kilkanaście miesięcy. Sam wiesz, jak to z nimi jest, brak zajęć, towarzystwa innych kobiet, to i fiksują po jakimś czasie, o niczym innym nie myślą, tylko jakby się stąd wyrwać.

– No a ty? Też jesteś oficerem, a mieszkasz tutaj, w hotelu?

– No tak, masz rację, ale już ci mówiłem, fala rządzi, tak jest w całym naszym wojsku.  Za jakiś czas pozwolą mi się tam przenieść, nawet bez żony.

Wyszli z budynku hotelowego, postanowili zrobić obchód po terenie jednostki, aby zapoznać Ernesta z całą infrastrukturą mieszkalną i gospodarczą. W odległości kilkudziesięciu metrów zobaczyli krępą, średniej wysokości postać w granatowej bluzie mundurowej, w nakryciu głowy z charakterystycznym ogromnym jak lotnisko, białym rondem rosyjskiej czapki oficerskiej. Radziecki oficer szedł w ich stronę.

O kilka kroków przed zrównaniem się, powitali nadchodzącego salutem.

– Zdrawstwujtie tawariszcz kapitan! – Jabłoński okazał nie tyle grzeczność, ile pokorę i uległość.

– Zdrwastwuj Jacek! Kak dieała?  – Kapitan zatrzymał się, oni również.

– Spasiba, wsjo w pariadkie. Eto nasz samyj nowyj radiooperator. Starszyna Ernest Szulkin.

– Cieszę się, że mogę was poznać – kapitan wyciągnął dłoń na powitanie – słyszałem już o was, że przybyliście, wieści szybko się rozchodzą. Zajmiecie miejsce chorążego, który nas opuścił dwa tygodnie temu, cóż przykra sprawa. Wiem też, że jesteście z polecenia samego generała, to dobrze o was świadczy.

Ernest i Jabłoński wymienili porozumiewawcze spojrzenia, jednak nie wiedzieli, jak zareagować na taką jawną, słowną prowokację. Ten mówił dalej:

– Jak już się urządzicie, to musimy porozmawiać, zaproszę was do siebie. Trochę mi opowiecie o sobie.

Kapitan uśmiechnął się, zagadkowo i ironicznie spoglądając na młodego żołnierza. Na zakończenie jeszcze raz wymienili żołnierskie uprzejmości i rozeszli się w swoje strony.

Pierwszy odezwał się Jabłoński.

– Nie zdążyłem, cię jeszcze uprzedzić. To jest kapitan Golicyn. Jest już dosyć stary, tutaj od początku, a wciąż tylko kapitan, nie wiadomo dlaczego, nie awansuje, pewnie jest u nas jak na zesłaniu, czeka tylko, aż przejdzie na emeryturę. Jest z ruskiej bezpieki. Musisz przejść z nim rozmowę. Na pewno dokładnie cię prześwietlili. Możliwe, że będą chcieli cię jakoś zastraszyć. Mają własny teleksowy kanał łączności w swoim biurze, w tym budynku, w którym mieszkają. To ich aparatura jest zainstalowana w całej jednostce, więc kręci się tutaj i pilnuje wszystkiego, nawet obyczajów. Szkoda, że swojej żony nie pilnuje. Nie żyją dobrze, ona chciałby się stąd wyrwać, nawet jeśli rozwód miałby być jedynym sposobem.

Ernest odpowiedział pytającym spojrzeniem na zagadkowe słowa.

– Pomieszkasz tutaj, popracujesz, to wszystko zobaczysz i poznasz. – Jabłoński wciąż starał się być tajemniczy, jednak Ernest nie kontynuował tego wątku, chciał zmienić temat.

– Użyłeś liczby mnogiej? Powiedziałeś, mają? To jest tutaj więcej tych kacapów?

– Tak, jest ich dwóch, ale to wystarczy, aby psuć przyjemną atmosferę tego miejsca. Ten drugi to porucznik Zajcew, pewnie niedługo przejmie po nim obowiązki. Jeśli tutaj wytrzyma. Na początku, cztery lata temu, gdy montowali i uruchamiali tę aparaturę, było ich sześciu, dodatkowo dwóch cywilów i jakiś pluton sołdatów do pomocy.

Pomimo wizji czekającego go przesłuchania u radzieckich oficerów bezpieczeństwa, Ernest coraz bardziej odnosił ogólnie pozytywne wrażenie, że podjęcie pracy w tej jednostce, to była dobra decyzja. Towarzystwo porucznika Jabłońskiego odpowiadało mu, był mu życzliwy i uczynny, poza tym inteligentny i błyskotliwy. Swobodny w rozmowie, nie wywyższał się.

Już nazajutrz Ernest miał się praktycznie przekonać, że świetnie trafił. Atmosfera miejsca zupełnie niepodobna, do tej w helskim porcie. Wszyscy odnosili się do siebie z szacunkiem, po przyjacielsku i z zawodową życzliwością.

Załoga zespołu obsługującego urządzenia liczyła dwudziestu zawodowych żołnierzy. Była podzielona na cztery sekcje w tym czterech oficerów, jako ich przełożonych. Nastrój pracy i stosunki odpowiadały mu. Wszyscy starali się jak najlepiej, rzetelnie, jednocześnie zachowując świadomość, czemu służyły zagłuszarki oraz urządzenia nasłuchowe i podsłuchowe. On okazał się, być najmłodszy w całym zespole, ale i tak miał poczuć się potrzebny. Pracowali na zmiany w dyżurach dwunastogodzinnych. Na początku musiał zapoznać się z dokumentacją, przejść pięciodniowy cykl instruktażowo-szkoleniowy zakończony egzaminem praktycznym. Wtedy mógł zostać przydzielony, jako asysta do monitorowania pracy nadajników zagłuszających. Po jakimś czasie będzie mógł być dopuszczony do obserwowania i uczestniczenia w dyżurach na nasłuchu. Było wciąż dla niego zagadką, na czym polega praca analizy kontrwywiadowczej, a w szczególności wykrywania „wrogich” radiostacji, podsłuchiwania ich i nagrywania materiałów, a potem namierzania.

Całością dotyczącą obsługi nowoczesnych urządzeń elektronicznych dowodził major Gawęda, oprócz zespołu analityków nasłuchujących i monitorujących, podlegały mu także dwie drużyny służby technicznej utrzymania budynków i obiektów zewnętrznych.

W jednostce stacjonowała jeszcze kompania wartownicza, przeznaczona do ochrony olbrzymiego obszaru poprzez wystawianie wart i nadzór elektroniczny za pomocą kamer. Zadaniami i pracami socjalnymi, jak sprzątanie, pralnia, kuchnia i stołówka, oraz zaopatrzenie, zajmował się pluton administracyjno-kwatermistrzowski, w którym współpracowało kilka osób cywilnych z miasta.

Formalnie, w hierarchii jednostki major Gawęda podlegał dowódcy jednostki, jednak przydzielony był bezpośrednio pod oddział czwarty zajmujący się tak zwaną analizą kontrwywiadowczą, uformowany w zarządzie pierwszym kontrwywiadu wojskowego WSW, a sama jednostka pod wydział piąty radio-kontrwywiadu.

Ernest przeszedł szkolenie i egzamin bezbłędnie, podobnie rozmowa kwalifikacyjna z majorem Gawędą. Major dostrzegł w nim potencjał w postaci zmysłu analitycznego i obserwacyjnego. Jego wiedza i doświadczenie w klubie radiowym oraz umiejętność radzenia sobie z urządzeniami elektronicznymi, systemowym podejściem do rozwiązywania problemów wyniesionym ze szkoły, świetnie wpasowywała się w potrzeby na przydzielonym stanowisku.

Jego poprzednik, wieloletni pracownik służb wewnętrznych, dosłużył się w jednostce stopnia chorążego sztabowego, która działała w takim formacie od kilku lat dopiero. Chorąży nie wytrzymał poziomu napięcia i monotonii dyżurów w monitorowaniu pracy aparatury zagłuszającej, nadającej tak zwane regularne szumy dokładnie w paśmie częstotliwości wykorzystywanych przez rozgłośnie wrogie ludowej ojczyźnie, a finansowane przez podżegaczy do konfrontacji pokojowo nastawionego socjalistycznego świata, ze zgniłym zachodnim kapitalizmem.

Pozornie sympatyczna atmosfera, bardzo dobre warunki bytowe i profesjonalne podejście, wiązały się jednak z ogromną porcją stresu, wymagano efektów w postaci zapewnienia ciągłości pracy aparatury do zagłuszania zachodnich rozgłośni radiowych emitujących swoje audycje na terenie całego bloku za żelazną kurtyną. Instalacja ta działała w łańcuchu z trzema innymi rozlokowanymi od północy kraju aż na południe do granicy z Czechami. Chodziło o to, aby cały zespół zagłuszarek emitował moc większą od mocy nadajników zagłuszanych stacji. Ich skuteczność była potwierdzana codziennie przez meldunki z kontrolnych stacji odbiorczych rozmieszczonych w różnych regionach i miastach kraju.

Jednostajna rutyna i silne zmęczenie psychiczne, potęgowane przez szumy i rozmaite dźwięki w słuchawkach używanych podczas dyżurów, doprowadziły do choroby serca u chorążego, która zmusiła go do rezygnacji z pracy.

***

Po dwóch tygodniach Ernest rozpoczął już swoją pełnoetatową pracę od asystowania w dyżurach monitorujących działanie zagłuszarek w pierwszym bunkrze, na zmianę z drugą sekcją. Dwie kolejne sekcje dyżurowały w bunkrze nasłuchowym. Rotacja zadań następowała, co trzydzieści dni. Stanowiska były dublowane, nadmiarowe, dawało to czas na wymianę spostrzeżeń i ustaleń, możliwość dokształcania się, ponadto umożliwiało korzystanie z przepustek dziennych oraz urlopów, chociaż rzadko wyznaczanych.

Drużyny w zespole były zgrane, w ogólnej atmosferze przyjaźni, chociaż skłaniane do profesjonalnego współzawodnictwa, jednak bez fałszywej i agresywnej rywalizacji, która mogłaby szkodzić stosunkom i nastrojom panującym w tym hermetycznym środowisku. Chodziło jedynie o zwiększenie efektywności.

Promieniowanie rozsiewane przez pracujące na zewnątrz nadajniki było niwelowane do nasłuchu przez odpowiednio zestrojone zestawy odbiorników i wyrafinowanych urządzeń elektronicznych sprowadzonych z ZSRR, umieszczonych w drugim bunkrze. Aparatura ta odfiltrowywała z całego pasma tych szumów poszczególne, pojedyncze sygnały i wygładzała do postaci odebranych „czystych” transmisji, nadających się do analizowania. Specjalną grupę stanowiły deszyfratory do rozpoznawania elektronicznych przekazów nadawanych, zarówno przez prywatne, jak i wojskowe stacje. Nigdy nie przypuszczał, że eter jest tak obficie napakowany przeróżnymi emisjami, z pozoru wyglądającymi tylko jak szumy, zgrzyty i piski niesione falami elektromagnetycznymi.

Średnio raz na tydzień lub dwa odbierano sygnały od nowych radiostacji, którym nadawano sygnatury, ustalano lokalizację i wciągano do rejestru. Po kilku dniach nasłuchiwania przygotowywano raport i meldunek do sztabu. Tam podejmowano decyzję o kontroli na miejscu, ustalano również, czy stacja miała zostać objęta stałym monitoringiem. W praktyce oznaczało to, że zakładano podsłuch i zestaw do nagrywania wszystkiego, co nadawała.

Ernest był w swoim żywiole, nowoczesna technika aparatury, rozwiązania elektroniki radiowej i rejestrującej robiły wrażenie. Z zainteresowaniem małego dziecka poznawał tajniki tych urządzeń. Szybko się uczył. Wreszcie czuł, że być może odnalazł swoje miejsce, że wreszcie jest pośród ludzi, którym ufa. Nikt się nie wyżywał, nie szykanował. Panowało równouprawnienie, niezależnie od posiadanego stopnia wojskowego, jedynie profesjonalizm w dochodzeniu do rozwiązań problemów, dążenie do ciągłego poszerzania wiedzy, nie tylko technicznej, ale i tej ogólnej. To był świat, do którego on, jako młody człowiek, łatwo mógł przywyknąć, do którego chciał należeć. Praca, którą się zajmował i środowisko, w którym przyszło mu przebywać, tłumiło w nim tę pielęgnowaną przez poprzednie lata niechęć do opresyjnego systemu politycznego PRL-u, tłumiło w nim wolę walki z tym systemem.

Z każdym dniem, może trochę nieświadomie, ale stopniowo akceptował ten stan i ustrój, czyli to, z czym na swój sposób chciał walczyć przez okres swojej zbuntowanej młodości. Co więcej, nawet bezwiednie przyjmował do wiadomości, godził się z faktem, że ta praca była dokładnym przeciwieństwem tego, a nawet służyła inwigilacji otoczenia, i w pewien sposób wspierała zniewolenie „szczęśliwego” społeczeństwa w socjalistycznym ustroju.

W jednostce działała kantyna. To w niej wojskowi pracownicy stacji zbierali się na wieczornej rozrywce. Alkohol nie był limitowany, a dla kilkudziesięciu mężczyzn zamkniętych przez długie tygodnie, jak marynarze na okręcie, był jedynym urozmaiceniem w codziennej rutynie. Nie licząc możliwości przepustek na miasto, zresztą to prowincjonalne miasteczko niewiele rozrywek oferowało, no i było dosyć oddalone.

Gromadzili się więc wojskowi pracownicy po godzinach pracy i służbie w obszernym baraku. W dużej części byli to mężczyźni raczej z wyżyn intelektualnych, o ponadprzeciętnym ilorazie inteligencji, więc pomimo tego, że nie żałowano sobie, ani nie liczono wypitych butelek, to jednak każdy wiedział na ile mógł sobie pozwolić, by następnego dnia efektywnie oddać się pracy i obowiązkom. Nigdy nie zdarzały się sytuacje z zaskakującymi efektami po nadmiernym pijaństwie.

Wyjątkiem byli dwaj oficerowie radzieccy, którzy regularnie ulegali czarowi wódki „Stolicznaja”, może to sama nazwa tak na ich działała, ale nieodmiennie kończyło się tym, że ich żony były stróżami porządki i przewodnikami do kwater.

W kantynie namiętnie i powszechnie grano w brydża. Co jakiś czas odbywały się nieformalne rozgrywki, zawody, i dopiero tutaj przy trzech czteroosobowych stolikach odbywała się prawdziwa rywalizacja. Wyniki rozchodziły się echem po całej jednostce. Był to główny temat nieformalnych rozmów następnego dnia, nawet podczas całego tygodnia. Dyskutowano i omawiano rozgrywki, wyjścia i sposoby licytacji. Właściwie to była prawdziwa pasja w tym natchnionym pracą i dążeniem do wiedzy miejscu, nie tylko dla grających, ale i kibicujących. Robiono nawet zakłady, przyjmowane przez szefa intendentury, który później dawał wytyczne kasjerce podczas wypłaty żołdu.

Ernest w pewnym stopniu zaprzyjaźnił się z Jabłońskim, ten nauczył go zasad gry. Rozgrywali po kilka partii, ale do oficjalnego współzawodnictwa pomiędzy sześcioma parami wytrawnych graczy, jeszcze nie został dopuszczony. Jako początkującemu, jeszcze dużo mu brakowało do ich poziomu.

Kantyna służyła również luźnym rozmowom o układach w wojsku i służbach, gospodarce i życiu ogólnie, służył do tego tak zwany kącik podróżników. Nazwę zawdzięczał kilku regałom z książkami w rogu dużej sali oraz dzięki dyskusjom o książkach, przede wszystkim, podróżniczych. Rozprawiano o przygodach Halika, Dzikowskiej, Szwarc-Bronikowskiego, czy Szklarskiego. Jednak niezrównanym idolem i patronem był Joseph Conrad. Dzięki dobrze wyposażonej bibliotece Ernest zaraził się pasją do jego książek.

Całe towarzystwo w kantynie hołubiło jednej wspólnej zasadzie, unikano rozmów o władzy jaśnie panującej partii robotniczej, nie podejmowano żadnych dyskusji, które mogłyby pod wpływem emocji i różnicy zdań, skierować się na niewłaściwe tory.

Z dwóch powodów polityka była tematem tabu.

Po pierwsze pośród zgromadzonych tutaj wojskowych ktoś mógł być nasłany przez służby, w celu sprawdzania wierności podwładnych i raportowania o ich lojalności. Dosłownie każdy mógł być o to podejrzany, nawet Ernest. To było również powodem, nawet motorem ich wzajemnej ogólnej uprzejmości i szacunku w relacjach.

Drugim, była prawie nieustanna obecność radzieckich oficerów, ci nawet nie kryli się z tym, że obserwują, słuchają i oceniają przez regularne pisanie sprawozdań. Sprawiało to, że raczej stroniono od ich towarzystwa, wyraźnie nikt ich nie lubił, byli tylko we dwóch, więc polskojęzyczna część była w ogromnej przewadze. W każdym razie, z całą pewnością mieli powody, by czuć się odpychani, nawet izolowani od towarzystwa polskich oficerów. Może, dlatego częste nadużywanie było ich jedynym wyjściem, zagłuszali tę obserwowaną niechęć.

W oczach Ernesta pierwszą rysą na tym idealnym wizerunku, ukrytej w lesie jednostki była rozmowa z kapitanem Golicynem. Pewnego dnia w trzecim albo czwartym tygodniu służby, Ernest został poproszony o stawienie się w jego biurze.

Nazajutrz, po południu, po zakończeniu pracy w bunkrze, zapukał do szerokich, dwuskrzydłowych, drzwi pośrodku szerokiego korytarza budynku dla oficerów bratniej armii.

Budynek był piętrowy, zaraz za wejściem w szerokiej laubie, po prawej stało opustoszałe szerokie biurko, jedynie czarny bakelitowy aparat telefoniczny na blacie mógłby świadczyć o tym, że kiedyś to miejsce mogło być wykorzystywane przez dyżurnego. Naprzeciwko, po lewej zaczynały się schody na piętro, gdzie były urządzone cztery mieszkania. Na parterze wzdłuż korytarza dwa mieszkania urządzono na pomieszczenia biurowe, dla radzieckich oficerów w służbie Komitieta Gosudarstwiennoj Biezopasnosti[18]. Pozostałe dwa mieszkania na parterze pozostawały niewykorzystane, podobnie było na piętrze.

– Wchadit! – Usłyszał dosyć energiczne zawołanie.

Ernest wszedł, zamknął drzwi, stanął na baczność, zdjął czarny beret i wsunął zwyczajowo pod prawy pagon. Regulaminowo skinął głową. Już chciał złożyć meldunek o swoim przybyciu, gdy Golicyn przerwał mu poniesioną dłonią w geście powitania.

– Zdrawstuj Ernest. – Kapitan wstał zza biurka i podszedł do niego, by podać mu rękę na powitanie. Przez chwilę ujmował dłoń chłopaka, patrząc mu w oczy, głęboko, z takim dziwnym zaangażowaniem. Wciąż ściskając dłoń, dodał – wiele dobrego o was słyszałem od majora Gawędy, podobno jesteście zdolni, i szybko się uczycie. Ponadto jest u was taka naturalna ciekawość wszystkiego. Jesteście jak nienasączona gąbka, która szybko chłonie wiedzę.

– Staram się, poza tym to wszystko jest tutaj bardzo interesujące.

Rozmowa zaczynała się pozytywnie. Wreszcie Golicyn zwolnił jego dłoń i wskazał krzesło naprzeciwko jego biurka.

– Siadaj, porozmawiamy. Mam parę pytań. – Kapitan starał się być miły, próbował skrócić dystans, jaki obowiązywał pomiędzy oficerem a żołnierzem dużo niższej rangi. Jednak jego sposób zwracania się, sposób bycia, okazywanie wyższości przez gesty mimikę twarzy, powodowały, że ten dystans jednak wcale nie malał. Nie nabierało się do niego żadnej sympatii, wręcz przeciwnie, jakiejś utajonej awersji pomieszanej ze strachem. Dodatkowo Ernest odczuwał wobec niego dozę ukrytej, nieokazywanej pogardy, jako wobec przedstawiciela armii, która od czterdziestu lat okupowała jego kraj.

Czujność i uważność Ernesta wzmogła się, gdy na biurku kapitana zauważył szarą sznurowaną teczkę, była otwarta, z kilkoma arkuszami zapisanymi maszynowo. Wyłaniało się też kilka zdjęć. Ocenił, że był to inny zestaw dokumentów, niż ten, który widział u porucznika Popradki. Tam dominowały pisane odręcznie raporty i oficjalne odpisy z akt, tutaj maszynopisy oraz zdjęcia.

Z pokorą na twarzy oczekiwał pytań i dalszego przebiegu rozmowy.

Gdy siedzieli tak naprzeciw siebie, po obu stronach biurka, Golicyn kolejną chwilę przypatrywał się chłopakowi. Zwrócił uwagę na jego przepustkę wiszącą na metalowym łańcuszku,

– Ładna rzecz. Co to? Ruchem głowy wskazał doczepiony breloczek.

– To kotwica, taki model.

– To widzę. Ale skąd i jak?

– To pamiątka z okrętu. Otrzymałem na pożegnanie od mojego szefa działu radio na okręcie. Minerzy z kawałków mosiądzu szlifują ręcznie takie wisiorki w kształcie armatek lub kotwic, potem handlują.

– Naprawdę ładne, takie realistyczne.

Ernest podniósł wzrok i spojrzał z wyrazem zniecierpliwionego oczekiwania. Oficer zorientował się, nie próbował już żadnych dodatkowych fałszywych uprzejmości ani próby zaprzyjaźnienia się.

– Mam tutaj dokumenty, przyszły kilka dni temu pocztą, z naszej rezydentury w Warszawie. Ciekawe rzeczy. Jest i parę zdjęć. Gdyby nie to, że pracujesz tutaj, to pomyślałbym, że jesteś wrogiem naszego socjalistycznego ustroju. Rozsiewałeś dezinformację o tak zwanych ekshumacjach grobów w Katyniu i Ostaszkowie. Przecież wszyscy wiedzą, że to Giermańcy są winni tej rzezi. A wy, co? Ulotki rozpowszechnialiście, że to ZSRR?

Prowokacja słowna była tak głęboka, że Ernesta zmroziło, zaskoczony, zastygł w bezruchu, kompletnie nie wiedział, co odpowiedzieć.

– No to jak to jest z tobą? Jak uważasz, czyje to dzieło?

Był przestraszony, nie spodziewał się, że sprawy mogą przybrać taki obrót, przecież oficjalnie był zawodowym żołnierzem polskiej armii. Postanowił jednak nie poddawać się. Z niewielkim, ale dostrzegalnym drżeniem głosu odpowiedział:

– No … – odpowiadając, próbował się jeszcze uśmiechnąć – to już mam dwie teczki, jedną u naszych, a drugą u was. Chyba jestem kimś specjalnym, nadzwyczaj niebezpieczny element. – Napotkał tylko chłodne spojrzenie kapitana z wyraźnym oczekiwaniem na odpowiedź, wtedy dodał – moje ulotki, to były wygłupy nieuświadomionego uczniaka. Poniosłem karę, wilczy bilet i służba w helskim dywizjonie była jak odsiadka. Przecież te kilkanaście ulotek, nie mogło zaszkodzić tak wielkiemu krajowi, jak ZSRR, skoro i tak wszyscy wiedzą czyje to dzieło.

Kilkanaście sekund milczenia, kapitan sprawiał wrażenie, jakby wciąż wsłuchiwał się w echo słów, które właśnie rozbrzmiały. Rozważał, czego było więcej pod tą pozorną pokorą. Ukrytej arogancji i buty, czy ironii?  Wprawiło go to w lekką złość, lecz jako profesjonalista nie tracił zimnej krwi. W końcu musi jakoś nawiązać współpracę z nim tak jak ze wszystkimi tutaj, ale szyderstwo wobec niego, oficera KGB, było jak policzek.

– A może zrobimy tak, że ta praca tutaj będzie dla ciebie, jak odsiadka i kontrola nad tobą. Chcesz tego?

– Nie, nie chcę.

– To, czego chcesz?

– Towarzyszu kapitanie, chcę pracować. Po prostu pracować.

– Ooo..., jednak potrafisz tak normalnie, grzecznie i z pokorą.

Ernest zorientował się, że raczej nic nie wskóra, jeśli będzie zbyt bezpośredni i obcesowy. Możliwe, że nawet może pogorszyć swoją sytuację. Uznał, że im mniej będzie mówił, tym lepiej. Przyjął taktykę krótkiego przytakiwania lub negowania. A przede wszystkim mówić to, czego kapitan zdaje się oczekiwać, to, co chciałby usłyszeć.

– No to zacznijmy jeszcze raz.  Przyznajesz, że to był wasz błąd?

– Tak! Przyznaję, to był błąd. Już wiem, że to byłe głupie, nic nieważne, że ta droga donikąd nie mogła mnie zaprowadzić. To była dziecinada, młodzieńczy bunt.

– Bunt? Przeciwko czemu?

– Przeciwko zakłamaniu, przeciwko niesprawiedliwości! Przeciwko nierównościom społecznym, nierównym szansom! Przeciwko systemowi zniewolenia!

– No, nieźle! Mówisz jak prawdziwy marksista. Jednak ten system, w którym żyjesz, to jest właśnie równość społeczna, równe szanse, na tym polega socjalizm. Nie uczyli was tego w szkole?

Ernest zrozumiał, po raz kolejny, że nie jest partnerem do dyskusji ze starym wygą, aparatczykiem z samego środka tego systemu. Ten ciągnął dalej.

– A jakie zniewolenie? Czasem dobrobyt, sprawiedliwość i równość trzeba siłą wprowadzać. Społeczeństwo musi dojrzeć do socjalizmu, musi narodzić się nowy człowiek radziecki. Wtedy socjalizm ogranie cały świat.

Kapitan wypowiedział się z przekonaniem, jak natchniony, chyba rzeczywiście wierzył w to, co głosił. Był jak fanatyk. Ernest nadal milczał, wtedy usłyszał kolejne pytanie.

– A skąd akurat ten pomysł z tymi ulotkami, skąd wam do głowy przyszło coś takiego. Rozmawialiście z kimś z zachodu, z jakimś podżegaczem? Spotykaliście się z kimś?

– Nie, z nikim się nie spotykałem. – Ernest zaniepokoił się, zauważył, że od dłuższej chwili kapitan zrobił się bardziej oficjalny, gdy zmienił formę zwracania się na „wy”.

– To skąd. Skąd wzięliście takie informacje.

– To z radia.

– Z radia?

– Tak. Rozgłośnie, które tutaj zagłuszamy, Radio Wolna Europa, BBC, nadają niecenzurowane informacje i audycje o wydarzeniach i rocznicach.

Kapitan po raz kolejny wydawał się  zaskoczony szczerością chłopaka.

– Za dużo swobody w tym kraju macie. Mieszają wam w głowach, potem nie potraficie odróżnić prawdy od kłamstwa. Dlatego takie jednostki jak ta są potrzebne. – Chwila na zebranie myśli. – Byliście kiedykolwiek za granicą?

– Nie.

– Na zachodzie?

Ernest podniósł wzrok i dobitniej odpowiedział:

– Nie! Ale zachód to też zagranica. – Sam uśmiechnął się na swoje słowa. – Pewnie coś by było o tym w tej teczce.

– To, co mam w tej teczce, to nasza sprawa, musicie po prostu odpowiadać.

– Przepraszam. Zapomniałem! Byłem na zachodzie i za granicą.

– O! Kiedy?

– To było na przełomie kwietnia i maja. Dokładnie pierwszego maja rano przycumowaliśmy w porcie w Rostoku, w NRD, byłem wypożyczony na okręt grupowy, by zasilić komplet załogi. Przepływaliśmy przez duńskie wody terytorialne. Czyli byłem za granicą, w dodatku na zachodzie. To też się liczy?

Kapitan z każdą kolejną ironią chłopaka tracił cierpliwość. Napinającą się sytuację rozluźniło pukanie do drzwi, które zaraz potem się otworzyły. Do pomieszczenia zdecydowanym krokiem, kołysząc biodrami, weszła kobieta, około czterdziestu lat, może więcej, może mniej. W rękach trzymała dużą tacę z błyszczącym, blaszanym samowarem, dwoma szklankami w metalowych koszykach, a także z kryształową cukierniczką

– Dobry wieczór. Przyniosłam czaju panom oficerom. Mój mąż zdaje się zapominać o gościnności.

Jej wyrafinowana uroda nie zdradzała dokładnego wieku, podobnie jak smukłe i szczupłe ciało. Ta uroda wskazywała jednak na pochodzenie, podobnie jak jej akcent, wywyższający się sposób bycia oraz gładko i ciasno upięta fryzura z kokiem na czubku głowy. Jej włosy były w kolorze miedzi.

Była ubrana w granatowy szlafrok, spod którego wystawała jedwabna halka w kremowym kolorze.

Kapitan natychmiast powstał z krzesła, gdy kobieta zatrzymała się obok niego za biurkiem, układając metalową podłużną tacę na blacie mebla.

– Katiu, to Ernest Szulkin, nie jest oficerem. Jest świeżo upieczonym podoficerem najniższego stopnia, jest nowym pracownikiem w jednostce.

Ernest powstał natychmiast i ukłonił się skinieniem głowy.

– Moja żona Katarina Michaiłowna. – Kapitan dalej czynił honory.

– Wasza familia, brzmi jakby po naszemu trochę. Skąd pochodzi wasz ojciec? – Wyciągnęła do chłopaka dłoń na powitanie.

– Miło mi was poznać – Ernest wydukał odpowiedź ledwie słyszalnym głosem, podczas gdy ona wciąż trzymała jego dłoń, przypatrując mu się z uwagą, ten również nie uciekał wzrokiem.

Na licach pojawił się delikatny rumieniec, zdradzający brak śmiałości, a może nawet i brak doświadczenia z kobietami. Był wyraźnie oszołomiony.

Kobieta nie doczekawszy się odpowiedzi, po kilku sekundach uwolniła ręce, by zabrać się za rozstawianie szklanek.

– Ile słodzicie, dwie wystarczą?

Pochyliła się, ostentacyjnie i powoli przysuwając szklankę w stronę Ernesta, którego oczom ukazał się niespodziewany widok szeroko uchylonego dekoltu z całą imponującą, nagą i pełną zawartością.

Jej piersi wyraźnie odcinały się jasną, bladą barwą od opalenizny ramion i górnej części klatki piersiowej. Nie były duże, nie były małe, były kształtne, niczym wyrzeźbione w marmurze, zdecydowanie również nie zdradzały jej wieku. Pozostawała w tej pozycji przez kilkanaście sekund, wystarczająco długo, aby chłopak, mógł przyjrzeć się dokładnie przedstawieniu, wyraźnie dedykowanemu tylko dla jego oczu. Ernest już wcześniej, kilkukrotnie widywał kapitana wraz z żoną, to w stołówce podczas obiadów lub kolacji, to na spacerze, to opalającą się na trawniku w ogrodzie pomiędzy budynkami. Kilka razy wymienił z nią spojrzenia albo delikatne, grzecznościowe ukłony w kantynie. Osobiście poznali się dopiero teraz. Wiele razy zauważył jej skryty, może trochę tajemniczy uśmiech kierowany w jego stronę. Uśmiech charakterystyczny, niemalże dziewczęcy, z dołeczkami w policzkach. Co by o kobiecie nie mówić, była osobliwością, zwłaszcza w porównaniu z innymi, również niemłodymi już żonami oficerów.

Ernest rzucił szybkie spojrzenie na kapitana, ten zdawał się nie zauważyć teatru, jaki urządziła jego żona, lub zwyczajnie to ignorował, może nawet przywykł do takiego zachowania. Chłopak jednak nie miał już odwagi, by powrócić wzrokiem do robiącego na nim wrażenie widoku.

Kobieta zakończyła operację „słodzenie”, po czym wyprostowała się, obdarowała go długim powłóczystym spojrzeniem, ozdobionym szczerym uśmiechem.

– Napijecie się gorącego, pachnącego czaju z cytryną, to i rozmowa pójdzie łatwiej. – Zabrała tacę i wolnym krokiem odmaszerowała w kierunku drzwi. Halka i szlafrok delikatnie falowały z każdym jej korkiem i ruchem bioder. Całe zajście nie trwało dłużej niż trzy minuty.

Możliwe, że miała rację, atmosfera spotkania rozluźniła się, kobieta w jakiś magiczny sposób musiała wpływać na męża. Kapitan już nie był taki szorstki ani groźny podczas próby zastraszenia Ernesta pozorowanym przesłuchaniem, gdyż jak się później okazało, miała to być próba zwerbowania kolejnego członka zespołu polskich radiowców do swoich spraw.

Obaj mężczyźni siedzieli w ciszy przez chwilę zajęci swoimi myślami.

Na twarzy oficera wciąż malowało się oczekiwanie, jakby powtórzenie pytania, które zawisło w pokoju i wciąż pozostawało bez odpowiedzi.

Ernest trochę zmieszany, trochę zaniepokojony oczekiwał na dalszy ciąg, ale w głowie niczym echo obejrzanego filmu, przewijał mu się jeden obraz, widok specjalnie dla niego uchylonego dekoltu Katariny Michaiłownej.

W pewnym momencie to zawieszone w powietrzu pytanie, pozostające bez odpowiedzi, rozbrzmiało z ust kapitana. Jego ton złagodniał, ponownie zwrócił się do chłopaka na „ty”.

– Jak to jest z twoim ojcem? Skąd pochodzi wasze nazwisko?

Ernest wreszcie zrozumiał to długie milczenie.

– Towarzyszu kapitanie chyba wiecie najlepiej, co z moim ojcem.

– Może jednak mi powiesz?

– Nie usłyszycie tego ode mnie.

– Nie?

– Jeśli nie macie tego w tej teczce, to albo wasi ludzie się nie postarali, albo nasi wam nie przekazali, bo po prostu nie powinniście wiedzieć.

Ponownie chwila ciszy, tym razem dosyć niezręczna. Ani kapitan, ani Ernest nie wiedział, co dalej.

– Chyba skończymy na tym pytania. Mam jeszcze ostatnie. Chcesz żyć ze mną w zgodzie?

– Oczywiście towarzyszu kapitanie.

– To mam dla ciebie propozycję!

– Propozycję? Jaką?

– Będziesz współpracował ze mną. – Przesunął w jego stronę, po blacie biurka jakąś kartkę. – To jest deklaracja o współpracy i oświadczenie o zachowaniu poufności pod rygorem kary. Najpierw wypełnij odręcznie, zaraz potem podpisz.

Ernest podniósł, przez chwilę czytał w skupieniu, nadal trzymając przed sobą, zapytał.

– Krótko mówiąc, nie tylko mam dochować tajemnicy, ale mam też wam donosić na moich kolegów i współpracowników.

– Oj tam, wielkie słowa, donosić! Będziesz obserwować, słuchać. Może ktoś, coś powie ciekawego. Wtedy napiszesz raport. Opiszesz okoliczności zdarzenia, jak zareagowali inni, i tak ogólnie wszystko.

– Czyli jednak donosić!

– Nazywaj, jak chcesz, ale będziesz mi dostarczać cotygodniowe raporty.

– Jeśli nie podpiszę?

– To się szybko pożegnamy. Może nawet w niesławie. Musisz zrozumieć, że ta jednostka, te urządzenia są ważne dla całego kontrwywiadu, nie tylko waszego. Przede wszystkim naszego. Musimy mieć twoją lojalkę.

Zrozumiał sytuację. Argument był nie do obalenia.

Podpisał.

***

– Mam donosić na moich kolegów, współpracowników. Podpisałem wczoraj wieczorem lojalkę dla Golicyna. – Ernest nie potrafił uniknąć wrażenia, że spowiada się, gdy oznajmił to porucznikowi Jabłońskiemu następnego dnia podczas dyżuru w bunkrze nasłuchu.

– Wiesz co? Wszyscy musieli podpisać. Oni zabezpieczają się w ten sposób.

– Czyli to nie jest tak, że ktoś może być nasłany tutaj jako obserwator i donosiciel. Po prostu każdy jest zobligowany do donoszenia, jeśli usłyszy coś, co mogłoby wskazywać na brak lojalności politycznej i zawodowej.

– No widzisz, szybko się uczysz. Wystarczyła jedna rozmowa z Golicynem.

– Właściwie to wystarczyły mi te dwa zdania z tobą. – Ernest uśmiechnął się, by złagodzić trochę efekt słabego żartu. – Dotarło do mnie, że każdy może donosić, każdy może być na smyczy tego kagiebowca.

To był ten moment, w którym zrozumiał swoją sytuację i swoją rolę w tym miejscu. Trochę się zaniepokoił, a był to taki rodzaj niepokoju, który przeradza się w niepewność, potem w strach, a po czasie nawet w obsesję. Ta obawa przynosi różne myśli, najgorszą była ta, która mówiła „wreszcie cię mają, osaczyli cię”.

Widząc pobladłego Ernesta, który od kilku chwil tkwił nieruchomo wpatrzony w nieokreślony punkt, Jabłoński zaniepokoił się również.

– Wszystko w porządku z Tobą?

– Już chyba rozumiem, dotarło do mnie, dlaczego zaproponowali mi to zajęcie. Nie chcę powiedzieć, że mnie wykiwali, ale z całą pewnością usidlili mnie. Ta posada, ta praca miała być formą izolowania mnie, ustanowienia kontroli i obserwacji. Taka luźna forma odosobnienia zamiast więzienia.

Porucznik popatrzył na Ernesta z zainteresowaniem.

– Co ty mówisz?

– Najdziwniejsze w tym wszystkim jest to, że tu mi się podoba, czuję się tu dobrze, uczę się i poznaję nową technikę. Mam święty spokój od całego tego zewnętrznego świata, nikt mnie nie nęka, nie gnębi. No może poza tym jednym kacapskim kapitanem, ale już wiem, jak sobie z nim poradzę. Wiem, czego się ode mnie oczekuje, wszystko jest jasne i proste. Lubię to, co robię. Trudno! Niech się dzieje! Co ma być, to będzie, bo zawsze zdarza się to, czego człowiek nie oczekuje.

– Fajnie powiedziane, ale daj spokój, nie zachowuj się, jakbyś pana Boga za nogi złapał. Możliwe, że mało jeszcze w życiu widziałeś, i po prostu nie tęsknisz do tego. Zobaczymy za rok albo dwa.

– Chciałem ci jeszcze powiedzieć, że poznałem jego żonę. Całkiem zgrabna babka, chociaż już niemłoda jak sądzę, ale świetnie się trzyma.

– Dziwne! Była z wami podczas rozmowy?

– Nie. Przyszła tylko na chwilę, z herbatą i poczęstunkiem.

– No to zostałeś zaszczycony. Nie każdy miał okazję osobiście ją poznać. Jest zdystansowana do ludzi tutaj. Chociaż nie, to złe słowo, ona traktuje wszystkich z góry. Patrzy zawsze na wszystkich z takim politowaniem albo taką pogardą, jakby miała nas za idiotów, lub co najmniej za prostaków. Wywyższa się jaśnie pani kapitanowa. Ale, no, no! Herbatkę ci podała? Specjalne względy lub wpadłeś jej w oko, jednak uważaj na tę kobietę, to czarownica, suka jedna, „caryca wielka” na nią mówią.

– Właśnie zauważyłem, że jakaś dziwna, bo... – w ostatniej chwili ugryzł się w język, by nie wspomnieć o przedstawieniu z dekoltem. Zostawił tę informację dla siebie.

Wtedy Jabłoński jeszcze dodał.

– Ona tutaj wariuje, naciska na męża, szuka okazji, aby się wyrwać stąd. Jest w stałej niezgodzie z naszymi pozostałymi paniami, nawet z żoną Zajcewa.

***

Kolejne cztery tygodnie upłynęły na monotonnej pracy i służbach. W drugiej połowie września, po obiedzie wybrali się z Jabłońskim na przepustkę do miasta. Środowe popołudnie upłynęło szybko, najpierw na targowisku, na zakupie skórzanej, czarnej kurtki dla Ernesta na jesień i zimę. Polubił tę rzecz od razu, mimo że była trochę za duża na niego, stojący kołnierz jednak dodawał mu fasonu, takiej „męskiej” tajemniczości, niczym z czytanych właśnie książek. Nie przewidywał, że zwiedzi w niej kawał świata.

Później zaliczyli seans głośnego, nowego filmu „Zagadka nieśmiertelności”, a resztę wieczoru spędzili w barze przy piwie, omawiając i dyskutując o głównym wątku filmu, związanym z wieczną młodością, przemijaniem urody i umieraniem, okraszonym śmiałymi jak na te czasy scenami seksu i horroru. Przed dwudziestą drugą grzecznie zameldowali swój powrót u oficera dyżurnego jednostki.

Dopiero nadchodzący piątek przyniósł niespodziankę, zdarzenie, które zaważyło na całej jego przyszłości.

Był pogodny, chociaż już nie najcieplejszy wieczór. Kilka minut po dwudziestej pierwszej Ernest wracał z kantyny, trochę znudził się obserwowaniem rozgrywek brydżowych, tym bardziej że ta gra coraz mniej go zajmowała, na korzyść kącika podróżników.

Wszedł do swojego pokoju, zapalił światło. Ujrzał siedzącą na kanapie Katarinę Michaiłowną. Wyprostowana, dumna, delikatnie poruszała nogą założoną na kolanie, z typową sobie gracją paliła papieros, z tej pozycji spoglądała za okno. Właściwie wydawało się, że obserwowała cały świat, na zewnątrz i wewnątrz. Była jak dama, pani tego świata, przynajmniej takie chciała robić wrażenie.

Ernest zauważył, że na stoliku przed kanapą znajdowała się popielniczka z trzema niedopałkami, wywnioskował, że spędziła w tym pokoju, co najmniej pół godziny. Było to dosyć długie oczekiwanie, jak na kogoś, kto chce mieć pozostałych pod swoim butem, jednak tego wniosku umysł Ernesta już mu nie podpowiedział, był zbyt przejęty niespodziewaną wizytą.

Na jego widok nonszalancko odwróciła głowę w stronę okna, odezwała się krótko i władczo, ale łagodnym i zniewalającym głosem.

– Zgaś, proszę.

Usłuchał i wykonał

– Zamknij na klucz.

Wykonał.

– Powinieneś się postarać o firanki i zasłony. Wszystko u ciebie widać z zewnątrz. Często cię obserwuję. Nie podglądam, tylko obserwuję. – Uśmiechnęła się, zgniatając kolejny niedopałek w popielniczce.

Był to ten uśmiech, czarowny i miły, dziewczęcy, jak go nazywał, który zachowywała wyłącznie dla niego, wymieniając z nim skryte i urywane spojrzenia. To w kantynie, to przypadkiem na spacerze, to podczas obiadu w stołówce. Nie zdawał sobie sprawy, jak łatwo wpadał w sidła tego uśmiechu. Z ekscytacją i podnietą myślał o nim, gdy tylko Katarina pojawiała się w zasięgu wzroku.

Za każdym razem czekał na niego. A teraz miał go tylko dla siebie, na wyłączność, nie był skrywany, ani ukradkowy, ale w całej okazałości.

Ernest odezwał się pierwszy.

– Ryzykowała pani, bo mogłem wejść z moim kolegą, porucznikiem Jabłońskim.

– Obserwowałam cię przez okno, widziałam, że wracałeś sam.

– No tak, rzeczywiście. – Odpowiedział z wyraźną niepewnością, nie wiedział, jak się ma zachować. Nigdy nie był w takiej sytuacji, Nigdy nie był sam na sam z kobietą, pomijając drobne incydenty z dziewczętami w latach szkolnych.

Ta sytuacja teraz przerastała go całkowicie. Czekał więc na jej ruch.

Wtedy powstała, zbliżała się do niego powolnymi krokami, rozwiązując sznurkowy pasek sukienki, potem rozpięła guziki na przedzie. Gdy zatrzymała się przed nim, jasna sukienka zsunęła się z jej ramion na podłogę. Została w samej halce.

Ernest skojarzył sobie scenę z filmu, sprzed dwóch dni, gdy podobnie uczyniła Miriam grana przez słynną aktorkę.

Stała przed nim w całej okazałości swojego ciała, prześwitującego przez delikatną, jedwabistą materię halki, połyskującej w świetle zewnętrznych lamp.

Była szczupła, smukła, nieznacznie niższa.

Ujął rękoma jej głowę za skronie, poczuł aksamit gładko uczesanych, w tym świetle rdzawo połyskujących włosów, poczuł, że ręce mu drżą, że właściwie cały drży z podniecenia. Kobieta również poczuła jego przeszywające go dreszcze, wtedy pochwyciła jego prawą dłoń, delikatnie ścisnęła i oplotła swoimi palcami. Drugą ręką nieznacznie odchyliła brzeg halki na wysokości ud. Wsunęła pod spód dłoń chłopaka, nie miała bielizny, bo natychmiast poczuł dotyk włosów łonowych. Wtedy przesunęła jego wyprostowany palec niżej, poczuł wilgoć łona, gdy delikatnie, ale zdecydowanie zagłębiła go w siebie. Przymknęła oczy, odrzuciła głowę w tył z głębokim, energicznym westchnięciem, jednocześnie delikatnie ścisnęła uda, zatrzymując między nimi dłoń chłopaka. Po chwili uwolniła ją, by zbliżyć zwilżone palce, którymi przed chwilą dawała sobie rozkosz, do jego warg, muskając je klika razy delikatnymi i czułymi ruchami. Zaraz też, sama je objęła swoimi ustami, poczuł pod opuszkami miękkość języka i podobne ciepło.

Ernest pozostawał bezwładny, całkowicie poddany woli kobiety. Podniecenie było tak silne, że bez najmniejszego oporu wykonywał wszystko, czego od niego oczekiwała. Uniósł twarz, spoglądając w górę, lecz zaraz przymknął oczy, gdy rozpięła pasek od spodni, które natychmiast zsunęła w dół. Po chwili oboje stali nadzy przyciśnięci do siebie, w objęciach splecionych ramion, z ustami złączonymi w łapczywym, zachłannym pocałunku.

Została w jego pokoju przez następne dwie godziny. Po wszystkim, gdy leżeli na kanapie przytuleni, Ernest wciąż oszołomiony, jakby niepewny tego, co zaszło, zapytał:

– Czy twój mąż wie, gdzie jesteś? – Delikatnie muskał opuszkami palców sutki jej piersi, gdy ona z głową wspartą na jego ramieniu patrzyła w górę, paląc papieros.

– Mój mąż spił się razem z Zajcewem. Prawie godzinę przed przyjściem tutaj odprowadziłam go do mieszkania. Będzie spał do rana. – Odpowiedziała, wydmuchując dym, cały czas wpatrzona w sufit.

Zbliżała się północ, gdy wyszła z jego kwatery.

Od tego wieczoru Ernest oczekiwał dni, w których towarzysz kapitan Golicyn zasypiał pijany w swoim mieszkaniu, bo wtedy z pewnością równą, że słońce zajdzie, odwiedzała go Katarina. Nie było regularności, ale spotykali się średnio raz na dwa tygodnie.

Dla Ernesta to były pierwsze poważne przeżycia i doświadczenia w dziedzinie relacji damsko-męskich, nie licząc nieśmiałych macanek i kradzionych dziewczynom całusów na szkolnych imprezkach lub prywatkach.

Łatwo uległ fascynacji piękną, dojrzałą i zdecydowaną kobietą, jeszcze łatwiej uległ jej zainteresowaniu nim. Podobało mu się i imponowało mu to, nie mówiąc o zdobywanym doświadczeniu w życiu intymnym. Ponadto skrywany romans dostarczał mu solidną dawkę emocji, w rutynowej, żmudnej i monotonnej pracy w jednostce.

W końcu ta niezwykła dla Ernesta sytuacja, ten skrywany przed światem romans miał wydać się, bo w takim małym zamkniętym, hermetycznym kręgu ludzi, niecodzienne, nadzwyczajne sytuacje zawsze, prędzej czy później wyjdą na jaw.

Kobieta miała osiągnąć swój cel, którym był wyjazd z tej pustelni i decyzja o rozwodzie, lecz chłopak raczej nie brał pod uwagę ukrytych zamierzeń swojej nowej przyjaciółki. Żył z dnia na dzień, odurzony w uniesieniu, w niecierpliwym oczekiwaniu na kolejne pijaństwo Golicyna i Zajcewa. Pozostawał zauroczony jej urodą, jej ciałem, jej seksualnością, dlatego nie dostrzegał niczego podejrzanego w zachowaniu Katariny. Jego brak doświadczenia życiowego, zasłaniał mu horyzont, prawidłowy osąd sytuacji, konsekwencji, oraz przyszłych zdarzeń.

Nie dostrzegał, nie przeczuwał nadchodzącej burzy.

***

Początkowa euforia i zauroczenie miejscem ustępowała zmęczeniu, coraz częściej ogarniało go znużenie monotonią i rutyną dyżurów. Nadal chwalił sobie możliwość poznawania nowości technicznych i rozwijania się. Nie miał poczucia zmarnowanego czasu, wręcz przeciwnie, wiele się nauczył w zakresie gromadzenia informacji, analizy, wnioskowania ze zbioru pozornie niespójnych, jednostkowych danych.

Dużo czytał, najwięcej Conrada, a spotkania w kantynie dawały mu możliwość, obcowania z nieprzeciętnie inteligentnymi ludźmi. Jednak coraz częściej też odczuwał wrażenie, że się dusi.

Pomimo tego, że miał zapewnione dobre i godne warunki bytowe, to jednak aura tajemnic, życie w ciągłej obserwacji i świadomości bycia podsłuchiwanym, ograniczenie poruszania się, mieszkanie w towarzystwie tych samych ludzi, sprawiało, że to z pozoru wspaniałe miejsce zaczynało mu się jawić, jako złota klatka.

Docierało do niego również, że mija już piętnaście miesięcy, odkąd przebywa w odosobnieniu, w objęciach Ludowego Wojska Polskiego.

Ten święty spokój, z którego cieszył się na początku, zaczynał go przytłaczać, zaczynało mu brakować szerokiego świata, potrzebował odpoczynku, choćby krótkiego urlopu, wyjazdu. Tylko, dokąd? Kto za nim tęsknił? Kto na niego czekał? Z kim on chciałby się spotkać w tym szerokim świecie? Przecież nie miał tam żadnych przyjaciół, nie miał nikogo, również za nikim nie tęsknił.

Ta świadomość przytłaczała go równie mocno, co obezwładniające zmęczenie. To z tego powodu spotkania z Katariną były dla niego tak atrakcyjne, pomimo ryzyka, pomimo możliwości potencjalnie przykrych skutków. Zatracał się w tej relacji, mentalnie uzależniał, oddawał jej swoją duszę.

W trzeciej dekadzie grudnia tuż przed Bożym Narodzeniem, w apogeum ich miłosnych uniesień nastąpił początek nieszczęśliwych zdarzeń, reakcja łańcuchowa przyczyn i następstw.

Był piątkowy wieczór, po skończonym dyżurze w bunkrze aparatury zagłuszającej, Ernest przebywał w pokoju narad. Przy dużym stole konferencyjnym wypełniał kartę meldunku po pracy.

Skupiony nad swoim zadaniem nie usłyszał ani nie zauważył momentu wejścia kapitana Golicyna do pokoju. Przybysz stanął naprzeciwko po drugiej stronie stołu, przez kilkanaście sekund obserwował młodego. Gdy ten zorientował się, podniósł głowę, to co zobaczył, przeraziło go. Rozgniewana twarz kapitana, lekko chwiejna sylwetka, niewątpliwie po spożyciu, wzrok również mętny, ale ziejący nienawiścią.

Dzisiaj to miał być ten wieczór, gdy Golicyn i Zajcew znowu oddadzą się w objęcia trunku „Stolicznaja”, którego świeży zapas dotarł do nich przed świętami, a Katarina złoży mu wyczekiwaną wizytę.

– Dobry wieczór towarzyszu kapitanie – Ernest odezwał się pierwszy, dyscyplina nakazywała mu podnieść się z krzesła. Powstał i odczekał chwilę, gdy oficer nic nie odpowiedział, postanowił zagłuszyć nieprzyjemną ciszę niepewności.

– Przecież, przedwczoraj doręczyłem już swój raport.

– Tak, jak zwykle „nic ważnego nie zauważyłem, ani nic, co by mogłoby być uznane za groźne lub na szkodę bratniej armii ZSRR nie usłyszałem”. Czy ty masz mnie za idiotę?

Cisza.

– No masz mnie za idiotę? Odpowiedz! – Wrzasnął. Tym razem głośno i z ogromnym ładunkiem agresji.

W oszklonych drzwiach wejściowych do pokoju narad pojawił się cień się zaciekawionej głowy podoficera, który rozpoczynał swoją służbę.

– Nie, towarzyszu kapitanie.

– To, dlaczego, kurwa, ruchasz mi żonę? – Ponownie agresja w wykrzyczanym pytaniu.

Jeszcze głębsza cisza.

– Dlaczego pod moją nieobecność przychodzisz i w moim mieszkaniu ruchasz mi żonę? – Tym razem kapitan powiedział stonowanym głosem, powoli, ale dosadnie.

– To nie tak!

– A jak? No, kurwa, jak? – Ponowny wrzask.

– Przysięgam, że nigdy nie byłem w waszym mieszkaniu.

– Przysięgasz? Ale krzywoprzysięgasz! Co to jest? – Wykrzykując, rzucił na stół breloczek w kształcie kotwicy przyczepiony do plastikowej oprawki z przepustką oraz czarny beret z podpisem „Ernest Sz.” na wewnętrznej stronie.

– To znalazłem pod łóżkiem w mojej sypialni, dzisiaj rano, gdy powróciłem po śniadaniu do mieszkania. Musiałeś się bardzo śpieszyć, że to zgubiłeś, chyba tutaj na służbę.

Cisza.

Ernest zaniemówił, przez chwilę wpatrywał się w swoje rzeczy leżące na blacie stołu. Rozważał sytuację i możliwe okoliczności, olśniło go. Podniósł wzrok i śmiałym głosem skwitował zarzut.

– Tak, to moje rzeczy. Przepustkę straciłem, nie wiem gdzie, parę dni temu, podobnie jak beret. Tu mam nową, duplikat. – Wydobył z górnej kieszeni moro plastikową oprawkę z dokumentem, by mignąć przed oczami Golicyna. – Przecież od rana nie wyrobiłbym nowej.

– Chcesz mi powiedzieć, że przez jakiś czas to leżało pod łóżkiem? A ja wcześniej nie zauważyłem?

– Nie! Chcę powiedzieć, że nigdy nie byłem w waszym mieszkaniu, więc nigdy tam nie mogłem tego zgubić.

Odpowiedź zabrzmiała równie stanowczo, co bezczelnie.

Kapitan musiał powstrzymać się na chwilę z oskarżeniami, moment zaskoczenia minął, jego atak osłabł, chciał zebrać myśli.

Kolejny moment ciszy, przez szybę w drzwiach zaglądała do wnętrza już druga zaciekawiona postać.

– To skąd się to tam wzięło?

– Nie wiem. A kto ma dostęp jeszcze do waszego mieszkania? Wasza żona?

– Kpisz sobie?

Ernest pochylił się, by podnieść utracone rzeczy, najbardziej zależało mu na pamiątkowej kotwicy. Sam nie wiedział, dlaczego odczuwał do tego przedmiotu taki sentyment, przecież to tylko kilka miesięcy spędzonych w tej przeklętej bazie, osiem cholernych miesięcy. A jednak. Łapczywie ścisnął ją w dłoni, jakby obawiał się znowu ją zgubić, wciąż przyglądając się przedmiotowi w zaciśniętej pięści, zaryzykował szczerą odpowiedź. Nie spodziewał się, że wypadki potoczą się błyskawicznie.

– Już przysiągłem, że nigdy nie byłem w waszym mieszkaniu. Dla polskiego żołnierza jeden raz wystarczy, nie będę powtarzał. Jednak prawdą jest, że zakochałem się w Katarinie Michaiłownie, cały czas żyłem tą nadzieją, że to miłość, lecz ta miłość chyba mnie zaślepiła.

– Co ty pierdolisz, jaka miłość? Czyli jednak ruchasz moją żonę?

Chłopak schował przepustkę i beret do kieszeni, kotwiczkę nadal zachłannie ściskał w dłoni.

Podniósł wzrok, by z ostrym nienawistnym spojrzeniem prosto w oczy oficera, wycedzić powoli i dosadnie.

– To raczej ona mnie ruchała, tak samo, jak was. Jeśli rozumiecie podwójne znaczenie tego słowa.

Oczy Ernesta wciąż utkwione w jego twarzy zarejestrowały, jak kapitan pobladł, a wściekłość jeszcze bardziej wypełniała go. Chłopak zdawał się być opanowany, czujny, gotowy na cios, który nie następował ze względu na barierę rozdzielającego ich stołu.

– Wot swołocz! Ty zdrajco! Ubiju tjebia kak sobaku! – wysyczał z pasją Golicyn, w jego oczach wściekłość zamieniła się a furię, żądzę mordu, jednocześnie w jego ręku pojawił się czarny pistolet wydobyty kabury przy pasie. – Jak dobrze, że jeszcze nie zdałem broni po służbie! – Wtedy przeładował, energicznie przesuwając napinacz zamka.

Chłopak zorientował się, że to nie żarty, jego czujność przydała się, w tym samym momencie poderwał krzesło i rzucił  przed siebie, w stronę kapitana. To go uratowało. Natychmiast też, jednym susem dopadł drzwi, które rozwarły się na boki pod naporem jego ciała. Pośliznął się, upadł na ceglaną posadzkę, wtedy rozległ się strzał, jednocześnie świt kuli ponad głową i upadający tynk z sufitu korytarza kilka metrów dalej. Wahadłowe drzwi zamknęły się, na podłodze, po obu stronach framugi leżeli ogłuszeni jego dwaj koledzy, zmiennicy w dyżurze, podglądający zajście przez szybę.

Ernest podniósł się i rzucił biegiem wzdłuż długiego korytarza, wtedy skrzydła uchyliły się ponownie, uderzając w leżących. Kroki kapitana zadudniły echem w korytarzu.

Kolejny strzał i tynk na ścianie trochę dalej za uciekającym chłopakiem, znowu strzał i kolejna dziura w ścianie tuż nad głową Ernesta, dokładnie w momencie, gdy pośliznął się na zakręcie i upadł przy wlocie bocznego korytarza w kierunku pomieszczeń nadzoru aparatury radiowej.

Wtedy zauważył na jego końcu, w oddaleniu kilku metrów uchylone metalowe, ryglowane od wewnątrz drzwi do pomieszczenia rozdzielni zasilania i transformatorów. Zrozumiał, że do wyjścia z bunkra na końcu korytarza nie zdoła dobiec, a ta rozdzielnia to jego jedyna szansa na przeczekanie szału ścigającego go oficera.

Powstając, usłyszał narastający dźwięk kroków zbliżającego kapitana. Był już w środku pomieszczenia, gdy skulony przesuwał, ciężkie skrzydło, by je zamknąć.

Kolejne trzy strzały i świst kul w zwężającej się szczelinie wejściowej, kula z czwartego strzału odbiła się rykoszetem od stalowej powłoki.

Zaryglował.

Odetchnął, był chwilowo bezpieczny. Osunął się na posadzkę, opierając się o drzwi. Usłyszał od zewnątrz dudniący dźwięk kilkukrotnego uderzenia rękojeścią pistoletu w odrzwia.

Wtedy nastała cisza, delikatnie wypełniona jednostajnym szumem i brzęczeniem transformatorów oraz elektroniki w szafach, od czasu do czasu przerywana jego szybkim, krótkim, ale głębokim oddechem, z emocji i strachu. Otworzył ściśniętą dłoń, pociekła krew z ran, w które wbiły się metalowe haczyki trzymanej kotwiczki. Na serdecznym placu spore rozcięcie – „najwyżej będzie blizna, nic to” – pomyślał.

Jednak musiał myśleć dalej, naliczył siedem wystrzałów, wiedział, że magazynek w P-83, którego używał rozwścieczony i podpity oficer, ma osiem naboi – „jeśli dobrze liczę, to temu kacapowi został jeszcze tylko jeden” – myśli przelatywały automatycznie.

Na zewnątrz panował bezruch i cisza.

Powoli powstał, wyjrzał przez niewielki okrągły bulaj z grubego pancernego szkła. Spostrzegł oficera siedzącego w podobnej pozycji, co on przed chwilą. Nogi wyprostowane, plecy oparte o ścianę korytarza. Bezwładnie opuszczona ręka, trzymała pistolet. Wydawał się  już spokojny, zrezygnowany, otępiałym wzrokiem wpatrywał się w ścianę naprzeciwko.

Chyba wyczuł spoglądającego na niego Ernesta, bo również podniósł głowę wyżej, odwracając twarz w jego stronę. Spojrzeli sobie w oczy. Wściekłość ustąpiła miejsca zobojętnieniu.

Chłopak nie dostrzegł już tej pasji, która owładnęła kapitana przed minutą. Wiedział za to, że docierało do Golicyna poczucie tego, co właśnie uczynił. Poczucie winy i odpowiedzialności, świadomość zmierzenia się z nadchodzącymi konsekwencjami, ze wstydem i poniżeniem aresztowania. A co dalej miałoby nastąpić, to jedynie on, doświadczony i długoletni oficer KGB mógłby tylko sobie uzmysłowić. Chyba właśnie wyobraźnia podpowiadała mu najgorsze możliwe scenariusze, bo Ernestowi objawiła się równie okrutna myśl – „wygląda, jakby miał sobie strzelić tę ostatnią kulę w łeb”.

Myśl zniknęła równie szybko, jak się pojawiła, bo za jego plecami działo się coś, jakby nie był sam w pomieszczeniu. Dopiero teraz sobie uzmysłowił, oczami intuicji i podążającej za nią wyobraźni, wzmocnionej przez przykry zapach gryzącego dymu, swąd spalonej izolacji.

Powoli odwrócił się za siebie, by spojrzeć na metalowe obudowy szaf zasilających, zajmujących swoją wielkością całą ścianę.

W głównym, największym panelu, skrywającym transformatory, układy zasilaczy kenotronowych i prostowników, na powierzchni blaszanych pokryw ujrzał trzy otwory centymetrowej średnicy i wydobywające się z nich stróżki gęstego czarnego dymu. Przekręcił mocujące zaczepy, pochwycił uchwyty i ostrożnie zdjął przedziurawioną osłonę, jednocześnie odsuwając się w bok. W porę, bo w tym momencie buchnęły płomienie. Po chwili usłyszał kolejne eksplozje kondensatorów.

Pomieszczenie zaczęło wypełniać się kłębami czarnego, gęstego dymu. Nie miał wyjścia, musiał się ratować. Na bocznej ścianie znajdowała się skrzynka bezpieczników i główny wyłącznik zasilania. Bez wahania przeciągnął dźwignię w dół, zaraz potem wcisnął przycisk alarmu przeciwpożarowego.

Usłyszał dźwięki rozbrzmiewających w całym budynku dzwonków, gdy jednocześnie zgasły wszystkie lampki kontrolne w szafach, cała aparatura ucichła miarowo, jakby jednostajnie zwalniając obroty. Wiedział, że wyłączył wszelkie urządzenia elektryczne w bunkrze, całą instalację radiową i zespoły radzieckich nadajników, skutecznie zagłuszających eter w walce z wrogą propagandą z zachodu.

Na moment zrobiło się ciemno, a po sekundzie zapaliły się niebieskie lampy zasilania awaryjnego, dające słabe, ale wystarczające światło. Wszystko zabłysło niebieską poświatą, nawet ciemność i cienie na ścianach – „cholera, jak na łajbie, w nocy albo podczas zaciemnienia alarmowego” – to było pierwsze skojarzenie. Nie czuł już strachu, nie spoglądał na wciąż siedzącego obojętnie oficera, gdy otwierał w pośpiechu metalowe drzwi.

Zgodnie z przepisami dwie gaśnice znajdowały się przed wejściem do pomieszczenia. Zużył obydwie. Płomienie zdławił dosyć szybko. Przez jakiś czas jeszcze gryzący dym wydobywał się przez dolną szczelinę w zamkniętym wejściu.

Zmęczony, otumaniony i podduszony spalinami, z osmoloną twarzą usiadł, opierając się o ścianę, prawie naprzeciwko oficera.

– Nie boisz się? – Usłyszał po chwili ciche pytanie.

– Boję się, ale co miałem robić, chciałem ratować te urządzenia.

Ernest spojrzał na kapitana, który pokiwał głową na znak uznania i aprobaty, wciąż wpatrzony w nieokreślony punkt na ścianie dodał.

– Została mi ostatnia kula, jeśli bym strzelił do ciebie, to nie miałbym już kuli dla siebie, jednak nie mam też odwagi, by ją teraz władować sobie w łeb.

Siedzieli tak naprzeciwko siebie w mrocznym korytarzu, oświetlonym wątłym, niebieskim światłem, wpatrzeni w swoje twarze. Kapitan dochodził do siebie po szoku, powoli trzeźwiał i uświadamiał sobie, jakiego czynu się dopuścił. Ernest wciąż oszołomiony ucieczką i walką z pożarem, kręciło mu się w głowie po tym, jak nawdychał się dymu.

Nie wiedzieli, ile czasu upłynęło, gdy dotarła drużyna pożarnicza. Weszli najpierw powoli w celu rozpoznania okoliczności wciąż sączącego się dymu z rozdzielni elektrycznej, a także potencjalnego zagrożenia ze strony uzbrojonego oficera. Przez krótkofalówkę zgłosili do oficera dyżurnego, meldunek o zajściu i sytuacji wewnątrz bunkra.

Wszystko zaczynało dziać się coraz szybciej, bo ani Ernest, ani Golicyn nie zauważył, jak i kiedy przybył prowadzony przez dowódcę warty patrol w białych hełmach, z białymi pasami, broń trzymali w pogotowiu. Oficer dyżurny wraz z pomocnikiem przystąpił do rozbrojenia apatycznego już kapitana. Bez oporu wydobył z odrętwiałej dłoni pistolet, wyciągnął pusty magazynek i przeładował, aby opróżnić komorę nabojową. Rozległ się dźwięk upadającego naboju na ceglaną posadzkę.

Po kilkunastu minutach sytuacja wydawała się być opanowana. Dzięki temu, że wszystko rozegrało się w bunkrze, oddalonym o kilkaset metrów od zabudowań socjalnych, nikt więcej w jednostce nie zauważył zajścia z użyciem broni. Wyjątkiem byli dwaj dyżurni, zmiennicy Ernesta, którym opatrzono porozbijane głowy.

Sytuacja była opanowana, ale urządzenia zagłuszające zamilkły na dobrych kilka dni.

Resztę wieczoru i noc spędzali w prowizorycznym areszcie, urządzonym w baraku oficera dyżurnego jednostki, w osobnych pomieszczeniach rozdzielonych okratowaniem. Milczeli, od czasu do czasu wymieniając spojrzenia. Ernest próbował się zdrzemnąć, lecz nagromadzone emocje nie pozwoliły mu zasnąć. W pewnym momencie usłyszał głos oficera.

– Nie myśl, że byłeś taki sprytny, bo udało ci się uciec. Jestem dobrym strzelcem, jakbym chciał, to położyłbym cię już przy drugim strzale. Wiesz, co cię uratowało? Wiesz, co zdecydowało, że jednak zawahałem się i dlatego chybiałem?

Chłopak otworzył oczy i tylko spojrzał pytająco na kapitana.

– Byłeś pierwszy, który powiedział, że ją kocha. Uratowało cię, to, że otwarcie przyznałeś, że się zakochałeś.

Ernest nadal milczał.

– Nie byłeś pierwszy, z którym mnie zdradzała. Chciała się stąd wyrwać. Mówiłem jej, „wyjedź, chcesz sama żyć, to żyj”. Ale ona chciała rozwodu. Nie wiem, po co jej był potrzebny. Ja chciałem tutaj dotrwać do emerytury. Przyłapałem ją parę razy u nas w mieszkaniu. Ty byłeś pierwszy, którego nie przyłapałem, ale jak znalazłem twoje rzeczy, więc nabrałem przekonania, że robiliście to u nas. Nie wiem, dlaczego, ale uwierzyłem, ci już za pierwszym razem. Wtedy jak powiedziałeś, że się zakochałeś, to coś we mnie pękło. Usidliła cię, a ty młody szczeniak nawet nie wiedziałeś, w co się wpakowałeś. Wszystko przez tę twoją zuchwałość, jesteś bezczelnie młody, przystojny i zbuntowany, więc pozazdrościłem ci. Zawsze mnie wkurwiałeś tym swoim tupetem i zarozumiałością. Jesteś inteligentny i sprytny, ale pokory w tobie nie ma. A mądrość objawia się przez pokorę, zapamiętaj to.  Nie wiem, czy chciałem cię zabić, czy tylko nastraszyć, ale teraz wiem, że to głupie było, że przesadziłem. Jestem skończony. Ty, pewnie się jakoś wywiniesz, w końcu uchroniłeś te urządzenia przed większą katastrofą. Ale jedna życiowa lekcja jest ci potrzebna. Lekcja cholernej pokory, odrzuć butę, odrzuć bezczelność, nie walcz z systemem na oślep.

To były ostatnie słowa Golicyna wypowiedziane do chłopaka.

Rano przyjechał patrol radzieckiej służby bezpieczeństwa. Dwie czarne wołgi, w jednej wyjechała Katarina Michaiłowna, w drugiej kapitan Siergiej Aleksandrowicz Golicyn.

Po Ernesta przybył patrol z samej centrali służb kontrwywiadu wojskowego, z poleceniem dostarczenia go w celu złożenia wyjaśnień. Pozwolono mu się umyć, przebrać w czystą bieliznę i świeże moro, opatrzono okaleczoną rękę. Mógł również zabrać swoje rzeczy osobiste, wszystko zapakował do swojego worka marynarskiego, wraz z nową czarną skórzaną kurtką.

Około południa w sobotę 21 grudnia, po pięciu miesiącach i sześciu dniach pracy, opuścił skierniewicką jednostkę wojsk radiotechnicznych i nasłuchu elektronicznego kontrwywiadu, w eskorcie dwóch funkcjonariuszy w cywilnych ubraniach.

Na zawsze już.

Po przeszło dwóch godzinach jazdy, wojskowy UAZ z białymi oznaczeniami WSW zatrzymał się przed budynkiem komendy ośrodka szkolenia WSW w Mińsku Mazowieckim, należącym do dowództwa pułku podlegającego pod Oddział Pierwszy dochodzeniowy w Drugim Zarządzie Wojskowej Służby Wewnętrznej. Oficjalnie, Ernest nie był jeszcze aresztowany, nie był obwiniany za zdarzenia, w rzeczywistości przyczynił się do zminimalizowania strat. Miał tam przebywać pod ścisłym nadzorem, z zakazem opuszczania koszar, by przeczekać nadchodzące święta.

Skutki niefortunnego zajścia okazały się większe, niż ktoś mógłby na początku przewidzieć. Zestaw pracujących zagłuszarek przestał spełniać swoje zadanie, poprzez utratę najważniejszego swojego ogniwa, w tym systemie pojawiła się luka.

Przez następnych kilka dni, aż do momentu ponownego zestawienia i synchronizacji urządzeń, wszystkie transmisje zachodnich rozgłośni, Radia Wolna Europa, BBC, Głosu Ameryki, emitujących do Polski swoje audycje, były świetnie słyszane, bez zakłóceń w całym kraju. I ten fakt najbardziej rozgniewał biuro polityczne rządzącej w Polsce partii robotniczej. W opozycyjnych kręgach mówiło się ironicznie, że to był prezent od totalitarnej władzy dla ludu, na gwiazdkę w 1985 roku.

Zatuszowanie sprawy nie wchodziło w rachubę, ponieważ wybuchła niemała afera, nie tylko z powodów etycznych i moralnych, ale i politycznych, gdyż za problemy obwiniano stronę radziecką.  Sprawa odbiła się ukrywanym i tłumionym echem w całym kraju, w najwyższych sferach polityki, oczywiście docierając do dowództwa służby bezpieczeństwa.

Ostateczny, oficjalny komunikat obu stron, polskiej i radzieckiej, zgodnie głosił o wykryciu wadliwego podzespołu w odwodach zasilacza. Służby sprawnie odnalazły usterkę, bo wcześniej wykryto osoby odpowiedzialne za sabotaż.

Ponieważ w aferę uwikłany był radziecki oficer, KGB nalegało na przesłuchanie Ernesta, jako świadka, możliwe, że również planowało oskarżenie go o współudział. Groziła mu odpowiedzialność za dywersję ideologiczną, poprzez działanie antypaństwowe i sprzyjanie zachodnim reakcjonistom.

Zaraz po świętach Ernest został przewieziony do stolicy i przekazany do aresztu podlegającego pod służby bezpieczeństwa pionu II kontrwywiadowczego przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.

Po raz kolejny życie zaprezentowało Ernestowi, jak bardzo jest uwikłany w tryby systemu, po raz kolejny życie udowodniło mu, jak on sam niewiele znaczy w tym systemie, po raz kolejny koneksje matki wybawiły go z opresji.

Po świętach, na trzy dni przed końcem roku przyjechał po niego osobiście szef bezpieczeństwa wewnętrznego, generał towarzysz Czesław z poręczeniem i nakazem zwolnienia z aresztu. Ten wpływowy człowiek, był powszechnie znany w kręgach polityki, byłym oficerem służby wewnętrznej z coraz silniejszą pozycją polityczną, wtedy już w randze ministra.

Bez żadnego słowa wyrzutu ani reprymendy, milcząco wyszli z budynku, by wsiąść do czarnej limuzyny Czajka[19] produkcji radzieckiej.

Ernest nigdy wcześniej nie był w stolicy, nie miał pojęcia, gdzie się znajdował, podróż w samochodzie ministra ulicami wciąż rozbudowywanej metropolii, była pierwszym spotkaniem z Warszawą. Nie wiedział jeszcze, że po wielu latach wróci i zamieszka w tym mieście.

Pojechali do domu towarzysza generała pod Warszawą, w willowej okolicy. Jego żona bardzo przyjaźnie podjęła gościa. Była bardzo rada, że mogła wreszcie poznać syna, znanej i uznanej towarzyszki Szulkin, jej serdecznej koleżanki z lat młodości.

– Nie jesteś wcale podobny do matki. – Usłyszał przy stole zastawionym obiadem. – Mówiła mi, że raczej do twojego stryja, to znaczy brata twojego ojca. Nie znałam go, to nie mogę potwierdzić. Rozmawiałam z nią w drugi dzień świąt. – Nagle zawahała się, jakby zdała sobie sprawę, że zbyt dużo powiedziała.

– Rozmawiała pani z moją matką?

Teraz do rozmowy wtrącił się towarzysz Czesław.

– Tak, jak tylko dowiedziałem się z meldunku o twojej nowej przygodzie, że tak nazwę twój kolejny wybryk, postanowiliśmy dać jej znać. No i Zofia dodatkowo zadzwoniła do niej, do komitetu wojewódzkiego, aby porozmawiać i uspokoić. Nie spytasz, czy wszystko dobrze u niej?

– Czy ma się dobrze? – Pytanie zabrzmiało niepewnie, niezbyt szczerze, ale wypowiedział je.

– Tak. Wszystko dobrze u niej. – Generał uśmiechnął się. – Jutro razem zadzwonimy, to porozmawiasz z nią.

– Dobrze. Dziękuję. – Ernestowi jednak pewna myśl nie dawała spokoju, zaszczepiona i wzniecona przez słowa gospodyni. – Czy znaliście.., czy znacie państwo mojego ojca?

Gospodarze spojrzeli po sobie. Pierwsza odezwała się pani Zofia.

– Osobiście, to nie miałam okazji. Ale widziałam na zdjęciach ślubnych twojej mamy.

– Ja również nie poznałem go osobiście, znam się dobrze z twoją matką, ale wiem, że są u nas oficerowie, którzy mieli okazję z nim się szkolić i jakiś czas pracować, zanim wyjechał na misję. Przychodzą od niego meldunki, więc wiemy, że żyje.

– Pamiętasz go jeszcze? – z kobiecą troską i ciekawością zapytała Zofia.

– Miałem osiem lat, gdy widziałem, go ostatnio. – Wzruszył ramionami, odpowiadając. – Matka nie chce nic mówić, twierdzi, że nie wie, gdzie jest.

– Nikt nie powinien wiedzieć za dużo, dla jego, twojego i naszego dobra.

Chwila niezręcznej ciszy, przerwanej wreszcie przez gospodarza.

– Słuchaj Ernest. Wiesz, że zmarnowałeś okazję, która była ci dana? To było dobre miejsce, prestiżowa praca, godziwe warunki, niezła płaca. Masz niezwykły dar ładowania się w kłopoty polityczne.

Ernest milcząco spoglądał w środek talerza leżącego przed nim.

– Pewnie zorientowałeś się, że w pewnym sensie to było miejsce odosobnienia dla ciebie, nie kary, ale takiej izolacji, aby ograniczyć ci możliwość stwarzania problemów, zwłaszcza matce. Miałeś możliwość robić to, co lubisz, to, co cię rzeczywiście interesuje, rozwijać się. Po roku albo dwóch pewnie namówilibyśmy cię, abyś poszedł do szkoły oficerskiej, może nawet w ślady ojca.

Nadal bez odzewu ze strony chłopaka.

– Wiemy o zajściu z oficjalnego meldunku, ale chciałbym, abyś ty mi wszystko dokładnie opowiedział, od samego początku. Chcę zrozumieć, dlaczego zmarnowałeś tę szansę, dzięki, której twoja matka mimo wszystko mogłaby być dumna.

Upłynęło kilkanaście sekund, zanim chłopak podniósł niepewnie oczy i spojrzał na siedzących naprzeciwko gospodarzy.

– Opowiesz? – Ponowne pytanie, nawet trochę z ponagleniem w głosie.

Ernest przypomniał sobie słowa kapitana Golicyna o pokorze, to miała być właśnie jego pierwsza lekcja pokory, nie uniżoności ani uległości, ale spokojnego i wyrachowanego działania, nie na oślep, pod wpływem emocji, działania przemyślanego, nakierowanego na osiągnięcie jakiegoś celu. Wiedział, że powinien pozbyć się wszelkiej buty, hardości, czy buntu wobec wszystkiego i wszystkich,

Skinął głową na znak aprobaty, zebrał myśli, by jak najdokładniej zrelacjonować swój pobyt w skierniewickiej jednostce, od pierwszego dnia aż do zamknięcia go w tymczasowym areszcie.

– Chyba myślałem, że się zakochałem – podsumował na zakończenie – ale byłem zaślepiony przez zwykłe pożądanie. Nie chcę zrzucać na nikogo winy, bo czuję się współodpowiedzialny za to, co się stało. Uważam, że reakcja Golicyna była uzasadniona, pewnie sam bym tak postąpił na jego miejscu. Chociaż, na koniec on stwierdził, że wcale nie chciał mnie zastrzelić.

– Hmm... to, co mówisz, jest prawe, dobrze o tobie świadczy. – To była pierwsza reakcja towarzysza generała. – Golicyn jest doświadczonym oficerem, z drugiej strony, u nich jest zwyczaj, że zdradzony mąż najpierw strzela do niewiernej żony, potem zabija kochanka, a na końcu strzela sobie w łeb. Tak to powinno się odbyć, a nie jakieś wygłupy, zakończone uszkodzeniem ważnej aparatury i urządzeń.

Pani Zofia spojrzała z wyrzutem na męża.

– Nie wiem, co mam więcej powiedzieć, wstyd mi i tyle. Żałuję, szkoda, że zawiodłem – Ernest odpowiedział szczerze i z przejęciem.

Chwila niezręcznej ciszy.

– Wiesz, że oni, chcą cię przesłuchać, może nawet oskarżyć. Grozi ci więzienie, pewnie też zsyłka do ich łagrów. Twoją jedyną szansą jest ucieczka i zniknięcie. Musisz się ukryć. Nawet mam już pewien pomysł.

Gospodyni i Ernest spojrzeli na generała z pytaniem wymalowanym na twarzach.

– Wykorzystałem swoje znajomości w analogicznych służbach wewnętrznych we Francji, znam ich ministra. Rozmawiałem już z ambasadorem francuskim, tu w Warszawie, zgodził się pomóc. Jutro rano otrzymasz paszport. Przed południem, wyjedziesz do Francji, samochodem konsularnym, kierowca to mój człowiek, pilnuje ambasadora. Gdy będziesz już na miejscu, wtedy u nas ogłosimy, że zbiegłeś, oficjalnie zostaniesz uznany za uciekiniera. Tam wstąpisz do ich legii cudzoziemskiej, to dobra kryjówka, na parę lat. Po jakimś czasie sprawa przycichnie. To jedyne wyjście i całkiem dobre w tej sytuacji.

Ernest cały czas spoglądał pytająco na gospodarza.

– Jutro, zaraz po wyjeździe sam zadzwonię do twojej matki, poinformuję, że jesteś i będziesz bezpieczny. Kiedyś przy okazji opowiem jej więcej, może uda się wysłać gońca z listem.

Następnego dnia, towarzysz generał wręczył Ernestowi paszport, odprowadził do samochodu, podał kierowcy papierową paczkę, kopertę z listem i pewną kwotą gotówki.

– Tu jest wszystko, ten kierowca – wskazując skinięciem głowy na czarną wołgę – zawiezie cię do Francji, gdy cię wysadzi, przeczytasz list, dopiero wtedy. Będziesz wiedział, co masz zrobić i po co to wszystko jest! Jesteś… będziesz uciekinierem, ale teraz to jedyna szansa, aby cię uratować.

– Dziękuję. – Oczy Ernesta błyszczały, gdy Pani Zofia uściskała go na pożegnanie.

Odjechali, było wczesne popołudnie 29 grudnia.

Czysta głupota – Rok 1986

- Polscy himalaiści Jerzy Kukuczka i Krzysztof Wielicki dokonali pierwszego zimowego wejścia na trzeci szczyt ziemi, w dniu 12 stycznia weszli na Kanczendzongę (8586 m n.p.m.), również Polka, Wanda Rutkiewicz dołączyła do grona himalaistów światowej rangi, gdy 23 czerwca, jako pierwsza kobieta zdobyła drugi szczyt Ziemi K2 (8611 m).

- W dniu 28 stycznia 1986 o godzinie 16:39 UTC nastąpiła katastrofa promu kosmicznego Challenger, do której doszło w Stanach Zjednoczonych, nad stanem Floryda. Była to 25 misja wahadłowca, jego zespół rozpadł się na skutek eksplozji podczas startu. Zginęło 7 astronautów. Resztki promu wpadły do Atlantyku, przedział załogowy i wiele innych fragmentów zespołu zostały odzyskane z oceanu po długiej operacji poszukiwawczo-ratunkowej. Komisja Rogersa badająca przyczyny katastrofy, sformułowała dziewięć rekomendacji, które NASA miała wdrożyć przed wznowieniem programu lotów wahadłowców.

- W styczniu również został napisany najstarszy wirus komputerowy na komputery PC -  tzw. „Brain”.

- Na mocy porozumienia o obronie między Francją a Czadem, w nocy 13 lutego oficjalnie rozpoczęła się operacja Épervier, jako kontynuacja francuskiej interwencji w tym kraju. Rozpoczyna się nowa faza tak zwanej "wojny toyot" w Czadzie, jej celem było powstrzymanie libijskiej ofensywy z 10 lutego. Pod koniec roku, w wyniku buntu rebelianckich oddziałów GUNT przeciwko Kaddafiemu, Libia traci główne uzasadnienie swej obecności wojskowej w Czadzie.

- W kwietniu firma IBM zaprezentowała nowy komputer przenośny IBM PC, trochę później Compaq zaprezentował Deskpro 386, pierwszy na rynku komputer korzystający z procesora Intel 80386, a w odpowiedzi Apple zaprezentował komputer Apple II.

- W Warszawie przed Sądem Wojewódzkim zakończył się proces kierownictwa Konfederacji Polski Niepodległej (KPN), w wyniku kilkutygodniowego procesu, w ogłoszonym 22 kwietnia wyroku, przywódca KPN Leszek Moczulski skazany został na 4 lata więzienia.

- Cztery dni wcześniej, 18 kwietnia Józef Szaniawski, dziennikarz PAP i „Interpressu”, współpracownik Radia Wolna Europa, oskarżony przez władze komunistyczne o szpiegostwo wojskowe, został skazany na 10 lat więzienia, konfiskatę mienia oraz grzywnę.

- W Warszawie, ostatniego  dnia maja, SB aresztowała Zbigniewa Bujaka, przewodniczącego Regionu Mazowsze i członka podziemnej Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność”, ukrywającego się od wprowadzenia stanu wojennego.

- Jednak wkrótce okazało się, że wszyscy więźniowie polityczni zostaną zwolnieni, zgodnie z zapowiedzią ministra spraw wewnętrznych gen. Czesława Kiszczaka. Zwolnienie ich z zakładów karnych nastąpiło 15 września na mocy ustawy amnestyjnej dla więźniów politycznych z 17 lipca 1986 r.

- W Czarnobylu na Ukrainie, 26 kwietnia doszło do wybuchu w elektrowni atomowej, była to największa katastrofa w historii energetyki jądrowej. Na początku tego miesiąca sejm PRL uchwalił ustawę Prawo atomowe, regulującą zasady wykorzystania energii atomowej w Polsce.

- Rzecznik rządu Jerzy Urban, w dniu 25 czerwca ogłosił, że w tajnym procesie zakończonym 23 maja 1984, Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego skazał zaocznie na karę śmierci płk. Ryszarda Kuklińskiego oraz konfiskatę jego majątku, uznając go za winnego „zdrady państwa i dezercji”. Kukliński od początku lat 70 współpracował z CIA, której przekazywał informacje o przygotowaniach do wprowadzenia stanu wojennego w Polsce, także plany tej operacji oraz inne tajemnice Układu Warszawskiego.

- Na antenie Programu Pierwszego Telewizji Polskiej, w dniu 26 czerwca wyemitowano premierowe wydanie „Teleexpressu”.

- Polska została ponownie członkiem Międzynarodowego Funduszu Walutowego w dniu 12 czerwca, piętnaście dni później członkiem Banku Światowego, a 29 czerwca w Warszawie rozpoczął obrady X Zjazd PZPR.

- Od czerwca do sierpnia grupa Queen odbywa swoją ostatnią trasę koncertową MagicTour. Ostatni oficjalny koncert tej grupy odbył się 9 sierpnia.

- W Moskwie, 8 listopada zmarł Wiaczesław Mołotow, przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych ZSRR oraz jako komisarz spraw zagranicznych sygnatariusz układu sojuszniczego z III Rzeszą, tzw. paktu Ribbentrop–Mołotow. Wspólnie z innymi członkami BP KC WKP(b) Mołotow podpisał uchwałę z 5 marca 1940 r. o rozstrzelaniu polskich jeńców wojennych przebywających w sowieckich obozach w Katyniu, Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie oraz polskich więźniów przetrzymywanych przez NKWD – w wyniku tej decyzji zgładzono około 22 tys. obywateli polskich.

- W dniu 14 grudnia w Kalifornii wystartował samolot Voyager, który jako pierwszy w historii wykonał lot dookoła świata bez uzupełniania paliwa; W czasie 9 dni lotu pokonał dystans ponad 40 tys. km.

***

31 grudnia 1985 r. – Aubagne, południe Francji

Po przeszło trzydziestu godzinach podróży, z przerwami na odpoczynek, drogami przez Czechosłowację, Austrię, północne Włochy i południe Francji, kierowca czarnej wołgi na polskich numerach, z oznaczeniem CD, zatrzymał samochód na poboczu drogi, w tym miejscu przylegał do niej parking z rzadka ustawionymi pojazdami. Następnie, wydobył ze schowka i powolnym ruchem poddał Ernestowi papierową zapieczętowana paczkę oraz kopertę. Pod palcami łatwo wyczuło się umieszczoną w niej kartkę oraz plik banknotów.

Ernest otworzył kopertę i wydobył list z odręcznym pismem. Był zmęczony, więc czytał niespiesznie, aby lepiej się skoncentrować, po cichu, ledwie poruszając ustami.

(…)

Często tak to jest, że spotykamy na swojej życiowej drodze różnych przypadkowych ludzi, jednak decyzje, które podejmujemy pod ich wpływem, mają konsekwencje na całą resztę życia. Wtedy obrany kierunek nagle zbacza, spodziewany krajobraz szybko zmienia się, bo dzieją się rzeczy zgoła inne, niż te, które wydarzyłyby się, gdybyś nie poznał tych ludzi. W twoim przypadku zawiodły cię tutaj, bo jesteś od teraz uciekinierem, by nie napisać wygnańcem.

Wiem, że to nie Twoja wina to, co się stało. Ten Rosjanin trochę się zagalopował, ale też nie musiałeś się zabawiać z jego żoną. Chociaż wiem, że nie na wszystko ma się wpływ, a szczególnie na te sprawy. Stało się i nic tego nie odwróci.

W momencie, gdy poznałeś tych ludzi, Twój horyzont zmienił się, raczej nie byłbyś w stanie tego uniknąć.

W kraju jesteś spalony, sprawa musi ucichnąć i przedawnić się, co prawda wyczyściłem Twoje akta, ale towarzysze radzieccy szukają kozła ofiarnego. Musisz przeczekać.

Uznałem, że najlepszą kryjówką będzie Legia Cudzoziemska, to takie typowe i banalne, ale działa. Dasz sobie radę, wiem, że znasz trochę język i jesteś niegłupi.

Zresztą kwalifikację masz właściwie zapewnioną, już się o to postarałem.

Tak jak ci powiedziałem u siebie, pomagam Ci, bo mam jakąś słabość do Ciebie, pewnie przez pamięć twojego ojca, a także, z czystej sympatii dla Twojej matki, jestem jej winien przysługę. Poinformuję ją, że jesteś bezpieczny.

Jeśli jednak zrobisz coś „głupiego” albo na przekór, że nie uda ci się zakwalifikować, jeśli się nie dostaniesz lub jeśli zrezygnujesz, to dalej będziesz musiał radzić sobie sam. Jednak do domu nie możesz wrócić, łatwo zostaniesz namierzony.

W kopercie jest pięćset franków. To na drobne wydatki, do momentu wypłaty pierwszego żołdu, chociaż możliwe, że na początku zabiorą Ci wszystko do depozytu.

To tyle, nie wracaj za szybko.

Powodzenia. Cz.

P.S.

Kierowca przekaże Ci jeszcze paczkę z dokumentami, jest zalakowana. Zrewanżuj mi się i przechowaj ją dla mnie. Oddaj do depozytu. Wiem, że u ciebie będzie najbezpieczniejsza. Nie otwieraj jej, proszę. Oddasz mi, jak wrócisz do kraju. Po paru latach mam nadzieję.

Gdy skończył czytać, wyciągnął z koperty pieniądze, spojrzał na kierowcę, był już w starszym wieku, liczne bruzdy na twarzy wyrażały zmęczenie, a może nawet i trudne, ciężkie przejścia, siwe rzadkie włosy potwierdzały wiek.

– Tu jeszcze jest twój paszport, który okazywałem na przejściach granicznych. Tylko Francuzi przybili pieczątkę.

– Jest pan wojskowym, z MSW?

– Nie, z MSZ, już dziesięć lat jeżdżę dla ambasadora francuskiego. Mam mieć na niego oko. – Mężczyzna uśmiechnął się, zdając sobie sprawę, że się wygadał. – Na ciebie też miałem mieć – mrugnął porozumiewawczo, wciąż się uśmiechając.

– Ma pan rodzinę, dzieci, wnuki? – Bezgłośne kiwnięcie głową w odpowiedzi. – Musiał się pan tłuc ze mną do tego miejsca, zamiast witać nowy rok z rodziną. Proszę to dla pana, i tak mi pewnie zabiorą. Proszę kupić szampana i coś dobrego dla wnuków. U nas przecież pustki w sklepach.

Podał mężczyźnie banknoty.

– Dziękuję młodzieńcze. – Pokiwał z uznaniem głową. – Dziękuję, powodzenia życzę. Ja wiem, co to za miejsce, ambasador podał mi ten adres i wytłumaczył jak mam tutaj trafić. Ktoś z MSW poprosił go o przysługę, nic więcej nie wiem, ale to i tak za dużo. – Uśmiechnął się do młodego i zapytał jeszcze. – Chyba wszystko w porządku?

Ernest wstał, zabrał swoją czarną, skórzaną kurtkę i worek marynarski.

– Tak. Chyba tak, jakoś dam sobie radę. Szczęśliwego nowego roku – dodał jeszcze do kierowcy, schylony, zamykając drzwi kabiny. Usłyszał już tylko stłumione – szczęśliwego…

Wyprostował się i rozejrzał. Było ponure, mgliste, pochmurne przedpołudnie. Przed sobą miał niewielki parking, dalej z boku brama wjazdowa na ogrodzony teren. Obok bramy, z lewej wartownia, łatwo zauważył wartownika z bronią. Po prawej biały mur ze złotym logiem przedstawiającym wybuch granatu z siedmioma językami ognia. Obok znaku również złote litery:

„Commandement Legion Entrangere – 1er Regiment Etranger”[20].

Ruszył niepewnym krokiem w kierunku bramy. Wraz z uliczką prowadzącej do niej, zaczynał się płot odgradzający przejście dla pieszych, przy furtce duży napis „Entrée” ze strzałką. Przekroczył furtkę, w prawo prowadził chodnik do wartowni, na wprost furtki niewielki piętrowy budynek z dużymi drzwiami, nad nimi prostokątny szyld, przedzielony na skos, wzdłuż przekątnej, górny trójkąt na zielono, dolny na czerwono. Na środku biały napis „Information – Recruitement”.

Spojrzał na zegarek, tak oto we wtorek, ostatniego grudnia osiemdziesiątego piątego roku, w dniu swoich dwudziestych urodzin, o godzinie jedenastej dwadzieścia dwie, zatrzymał się przed wejściem do punktu werbunkowego Legii Cudzoziemskiej, w jednostce administracyjno-szkoleniowej w Aubagne – „Niech się dzieje! Co ma być, to będzie, bo zawsze zdarza się to, czego człowiek nie oczekuje, a żyjemy, tak jak śnimy, samotnie!” – Przypomniał sobie sentencję z jednej z książek Conrada.

Otworzył drzwi, zajrzał niepewnie, duże pomieszczenie jak poczekalnia, było pusto, wszedł i usiadł na krześle w pierwszym rzędzie. Czekał. Zza drzwi, na bocznej ścianie dochodziły oddalone, stłumione odgłosy ożywionych rozmów. Po jakimś czasie znużenie i zmęczenie dało o sobie znać.

Położył się na dwóch krzesłach i zasnął na chwilę.

Poczuł nagłe i silne szarpnięcie w ramię, odruchowo podniósł się, ujrzał przed sobą twarz młodego żołnierza w ciemnozielonym, mundurze polowym, z brunatnymi plamami. Naszywki świadczyły, że nie był zwykłym szeregowym – „może jakiś kapral z biura rejestracji rekrutów?”

– Réveille–toi ! Et toi, es tu volontaire? Hej obudź się! Jesteś ochotnikiem?

– Et oui. Bien sûr ! Je veux rejoindre la légion étrangère ! Tak. Chciałbym wstąpić do legii cudzoziemskiej. – Głos Ernesta, drżał, był niepewny, rozkojarzony.

– Ooo, słyszę, że mówisz po francusku, ale wiesz, że to i tak ci w niczym nie pomoże.

Przez otwarte teraz drzwi w bocznej ścianie wlewała się grupa kilkunastu młodych mężczyzn, podobnych Ernestowi kandydatów, wystraszonych, przejętych, onieśmielonych. Ich niepewne spojrzenia, zatroskane twarze świadczyły o tym, że wszyscy w jakiś sposób stracili swoją męską dumę, młodzieńczy zapał i przekonanie do bycia legionistą bohaterem. Jawili się teraz jak mali, wystraszeni chłopcy. Każdy trzymał szare pudło i kartę werbunkową.

Ernest stał na miękkich nogach, patrząc na groźnie, energicznie i nieco agresywnie zachowującego się kaprala.

– Kurwa! Fuck! Merde! Dlaczego nie przyszedłeś wcześniej? Nie przyjechałeś z całą resztą tym autobusem z ośrodka rekrutacji w Nicei? Teraz mam podwójną robotę z rejestracją. No i nowy rok dzisiaj witamy.

Kapral poczerwieniał ze złości, zrobił się przy tej okazji jeszcze bardziej nerwowy i jeszcze bardziej szorstko stanowczy, jednak musiał działać.

– Hej! Wy wszyscy, czekać tutaj! A ty jakiś dokument masz, jakiś paszport?

Ernest podał swój paszport wyjęty z worka.

– Ooo! Polak. Wojtyła, Wałęsa. Znasz ich?  Gdzie nauczyłeś się francuskiego?

– W szkole. Ich znam tylko ze słyszenia. – Riposta była błyskawiczna, trochę zbiła z tropu jego rozmówcę. Ernest uśmiechnął się zwyczajowo.

– W legii polityka jest zakazana. Nie ma znaczenia, kim, ani skąd jesteś. Rozumiesz? Ja też chodziłem do szkoły, a francuskiego dopiero tutaj się nauczyłem. Nie byłeś nigdy za granicą?  Bo w paszporcie żadnej pieczątki. Masz jakieś pieniądze?

Dyżurny miał smagłą, gładko ogoloną twarz. Musiał być południowcem, może pochodził gdzieś z Maghrebu.

Ernest poczuł się przytłoczony ilością pytań w jednym momencie, nie był pewien, myślał szybko – „może to zachowanie jest celowe, aby nas zmiękczyć, aby co słabsi wykruszyli się na początku” – w końcu odrzekł.

– Nie, to mój pierwszy raz. Nie mam pieniędzy, więc nie mam odwrotu. Muszę się zaciągnąć.

Kapral popatrzył najpierw groźnie, potem z politowaniem.

– Nie uśmiechaj się tak! Coś cię bawi? A to się jeszcze okaże, czy wytrzymasz.

– Chcę być tylko miły.

– Jeszcze zniknie ci ten uśmiech, będziesz śmiał się, płacząc. Dobra idziesz za mną. Wstępna selekcja sprawności, jak się podciągniesz na drążku, to zostaniesz zarejestrowany, jako kandydat, jeśli nie to wynocha.

Ernest zgasił uśmiech, przypominając sobie starą wojskową prawdę, że w armii należy oszczędzać uśmiechy. Starzy w służbie odbierają go za dowód słabości, jak drapieżniki dopadają ofiarę, uważając uśmiech za zaproszenie, a dla kaprali jest to wystarczający powód do nowej porcji wycisku i szykan.

Wyszli przez te same, drzwi, którymi weszła grupa. Korytarz prowadził do okienka jak na poczcie, za którym siedział kolejny żołnierz. Kapral podał mu dokumenty.

– Jeszcze jeden dzisiaj, jakiś spóźnialski.

Po czym zwracając się do Ernesta:

– Wszyscy chcą do spadochroniarzy, ale ci pseudo-twardziele zmiękną, połowa z nich odpadnie lub zrezygnuje, ty też do nich?

– Nie wiem, chyba raczej do łączności, radio, znam się na tym.

– Okej. To do piechoty. Masz szczęście. Tu jest drążek, wskakuj i trzy razy do góry. Ręce szerzej. O tak dobrze, do góry. – Ernest z niemałym wysiłkiem, wykonał ćwiczenie, ale zaliczył, wtedy usłyszał. – Spadochroniarze muszą siedem razy, aby zaliczyć. Tobie wystarczy to. Dobrze, to pierwszy krok do bycia kandydatem. Dawaj teraz plecak, aha ... właściwie to jest worek żeglarski – skomentował, widząc wyhaftowaną kotwicę pomiędzy inicjałami „M W” – wysyp teraz całą zawartość do tego pudełka.

Nie było tego wiele, zapasowa bielizna i skarpetki w worku foliowym, chusteczki i kilka białych flanelowych onuc, portfel, notes szkicownik i ołówek, no i ta tajemnicza szara, tekturowa teczka na dokumenty. Jeszcze raz spojrzał na pieczątkę z orłem odbitą w bordowym laku. Teraz dopiero zauważył czerwony pasek przez środek, z góry na dół, a obok nadruk „Akta”.

– To teraz ten worek jeszcze do środka. – Usłyszał zniecierpliwiony głos kaprala. – Na razie zostajesz w tych ciuchach. Tu masz swoją kartę, zabierzesz też pudło, razem z ubraniem złożysz w depozycie.

Zaraz też podał mu wypełniony przez pisarza formularz, po czym okleił pudełko szarą taśmą i przybił pieczątkę. Cała procedura trwała ledwie parę minut.

– To tyle, wracamy do reszty. Już czekają na nas w magazynie, ale najpierw czeka was wszystkich kontrola formalna i wstępne badanie lekarskie.

Wrócili tym samym korytarzem do poczekalni. Zgromadzeni młodzi mężczyźni poderwali się jak na komendę.

– Za chwilę przyjdzie oficer rekrutacyjny i z każdym z was przeprowadzi rozmowę, w obecności tłumacza, będzie was pytał o pochodzenie, o powód wstąpienia i oczekiwania dotyczące przydziału.

Kandydaci na rekrutów ochotników ustawili się w kolejce. Oprócz Ernesta jeszcze czterech znało francuski na tyle, aby się porozumieć.  Jednym z nich był Szkot o imieniu Gregor, potem Belg, co było dosyć naturalne, że znał francuski. Kolejny to Jugol z Belgradu, tak właściwie to Serb, i jeszcze jeden Polak, niedoszły archeolog. Jakieś zrządzenie losu, sprawiło, że stanęli razem w poczekalni, poznając się wzajemnie i przedstawiając z imienia, by potem ustawić się obok siebie w kolejce do oficera przeprowadzającego wstępną kontrolę, selekcję i ocenę rekrutów.

Nie wiedzieli jeszcze, że to zrządzenie losu właśnie połączyło ich ścieżki na wiele miesięcy. Tak samo jak nigdy nie przyszłoby im do głowy, że te ścieżki rozejdą się nagle i niespodziewanie, gdy ich przyjaźń będzie w szczytowym momencie, a wszystkiemu okaże się winna, jak zwykle kobieta, chociaż niczego nieświadoma.

– Nazwisko, imię, data urodzenia i kraj pochodzenia – odezwał się oficer do siedzącego przed nim Ernesta, wpatrując się w dane wydrukowane w paszporcie. Ernest odpowiedział bez czekania na tłumaczenie stojącego za plecami kaprala pochodzącego jak i on z Polski. Byli jeszcze inni w oczekiwaniu na swoją rolę. Włoch, Hiszpan, Norweg, i Niemiec.

– Kolejny, który zna francuski, właściwie to dobrze, jednak wy macie fatalny akcent. Jeszcze jakieś języki? – Odwrócił się do legionisty-tłumacza i skinął, że może odejść.

– Lepiej angielski, jeszcze słabo niemiecki – Ernest jak zwykle nic nie ukrywał, chciał się pokazać z lepszej strony.

– Jakie kraje zwiedziliście wcześniej?

– Tylko Francja, teraz. Wcześniej nigdzie nie byłem, nie miałem jeszcze okazji.

– Dlaczego chcecie do legii? – Nie patrzył na Ernesta, tylko robił jakieś notatki w formularzu. Ten jednak zamilkł, nie wiedział, co ma właściwie odpowiedzieć.

– Chodzi mi o to, dlaczego tu przyjechaliście, rozumiecie, czy nie? Jakieś przestępstwo w swoim kraju, alimenty? Chociaż chyba nie, za młodzi jesteście, bardzo młodzi. Nie wiem, czy pasujecie do tego miejsca. Nie jestem pewien czy dacie radę.

– Służyłem w polskiej armii, przeszedłem szkolenie bojowe i specjalistyczne. Było bardzo trudno, ale dałem radę, więc jestem pewien, że nadaję się też do legii.

Oficer oderwał wzrok od papierów, spojrzał chłopakowi prosto w oczy, ten wytrzymał bez mrugnięcia, żaden mięsień mu nie drgnął na twarzy. Wewnętrznie był spięty jak cholera, poczuł olbrzymie wątpliwości, pod stołem prawa noga rozpoczęła swój nerwowy taniec kiwania góra-dół.

Oficer chyba instynktownie wyczuł wahanie i nerwowy tik nogi Ernesta.

– To wasza sprawa, że służyliście już w obcej armii, w niczym wam to nie pomoże, nie ma to dla nikogo najmniejszego znaczenia. Jesteście rekrutem, na samym dnie, od początku, na równi z innymi będziecie musieli odbyć cały cykl. Nawet jeśli bylibyście u siebie oficerem, to tutaj zaczniecie od mycia toalet i szorowania podłogi na klęczkach. Jeśli będziecie się wywyższać, to tym bardziej będziecie mieli gorzej. Nie lubimy tutaj takich. Nie jest ważna narodowość, rasa, kultura czy religia. Wszyscy są sobie równi. Liczy się tylko, że jesteś rekrutem ochotnikiem, nikt tutaj cię nie przyciągnął na siłę, twoja nową ojczyzną będzie legia. Jest tylko jedno motto dla wszystkich „Honneur et fidélité”. – Ton oficera zrobił się niecierpliwy, zirytowany, dodał jeszcze. – Ale nie o to pytałem, doczekam się? Może nie mówicie wszystkiego? Ktoś was tu przysłał na szpiegowanie?

– Chciałem przeżyć przygodę, zwiedzić różne kraje, coś zobaczyć, poznać nowych ludzi, z różnych kultur.

– Hehe... czyli tak, jak wszyscy, zwiedzania wam się zachciewa, podróżnicy cholerni…  – Własna odpowiedź wyraźnie rozbawiła oficera. Zanotował coś w formularzu. – Czyli na pewno nie ukrywacie się przed wymiarem sprawiedliwości, nie jesteście przestępcą, ani uciekinierem?

– Nie, nie jestem.  – Ernest postanowił być już zwięzły stanowczy.

– Hmm... w takim razie dobrze, oto wasza karta do badań lekarskich. Możecie się oddalić. Następny! – Oznajmił doniosłym głosem i spojrzał na kilku kaprali zebranych do tłumaczenia rozmów.

Procedura rozmów kandydatów z oficerem rekrutacyjnym trwała do popołudnia. Sprawdzano motywację rekrutów, wypytywano o przeszłość, karalność. Każdy, kto pomyślnie przeszedł rozmowę wstępną, otrzymywał kartę do lekarza i bilet do magazynu odzieżowego. Z kilkunastoosobowej grupy, dwóch kandydatów odpadło podczas rozmowy. Obaj okazali się być Włochami. Żaden właściwie z obecnych w sali rekrutacji kaprali, ani tłumaczy, oraz stojących w kolejce ochotników nie rozumiał, dlaczego tak się stało. Czy było to wyczucie, intuicja i doświadczenie oficera, czy może jego skrywana niechęć do tej nacji? Przynajmniej tak został odebrany przez wszystkich. Właściwie, to chciał być w ten sposób odebrany, ponieważ czujność go nie zawiodła, zauważył w ich zachowaniu coś szczególnego. Byli ładni, przystojni, gładko ogoleni. Ich gesty, sposób zachowania i ubiór świadczyły o ich subtelnej odmienności. To właśnie podpowiedziało mu wnikliwe i doświadczone spojrzenie. Dyżurny zwrócił im dokumenty i rozpakował i oddał zawartość pudła na rzeczy osobiste, po czym odprowadził do drzwi, nakazując opuszczenie terenu koszar.

Na zewnątrz panował już głęboki grudniowy zmrok, gdy dyżurny zaprowadził całą grupę do dużego pomieszczenia z ławkami.

– To są worki do depozytu, rozbieracie się, każdy wkłada swoje cywilne ubranie. Wszystko, zostajecie nadzy. Zostawiacie tutaj razem z pudełkiem z rzeczami osobistymi. Tam są drzwi do łaźni, przy wyjściu dostajecie ręcznik. Jeśli przejdziecie badanie, oddajecie worek do zaplombowania, i żegnacie się z nim na długi czas, już wam prędko nie będą te rzeczy potrzebne.

Były to ostatnie słowa, które usłyszeli w tym dniu z ust dyżurnego legionisty z punktu rekrutacyjnego.

Cała grupa golasów rekrutów przeszła przez wspólny prysznic w łaźni, wychodząc wprost do badania przez komisję lekarską. Jak się okazało, wszyscy zostali zakwalifikowani, tak naprawdę była to tylko formalność, lekarzom wojskowym zaczynało się już spieszyć na imprezę noworoczną.

Selekcja i szkolenie podstawowe przez następne dwadzieścia dni, miało wyłonić tylko tych, którzy wytrzymałościowo, zdrowotnie i psychicznie podołają trudom testów i szkolenia.

Po badaniu lekarskim wychodzili po kolei wprost pod opiekę trzech innych kaprali oraz szefa kompanii w magazynie sortów mundurowych. Legia wyposażyła ich w bieliznę, dresy, drelichowe mundury i kurtki polowe, trampki, buty wojskowe. Wszystko to, czego potrzebuje żołnierz, aby wyglądać jak żołnierz i zachowywać się jak żołnierz. Każdemu nadano również numer identyfikacyjny marticule.

Grupa ochotników z ostatniego dnia grudnia została przydzielona jednego z plutonów w kompanii szkolno-administracyjnej, kompletując w ten sposób stan osobowy pododdziału, w którym już od kilku dni trwał proces selekcji zgromadzonych kandydatów na rekrutów.

***

Okres weryfikacji, testów i badań w Aubagne, przeleciał jak jedno krótkie, szybkie wspomnienie. Każdy dzień wyglądał identycznie, wczesna pobudka, poranna zaprawa, zbiórka kompanii do apelu. Po śniadaniu, aż do obiadu odbywały się zajęcia sportowe na torze przeszkód.  Podczas zajęć testy sprawnościowe przeplatane z dodatkowymi badaniami lekarskimi. Ernest nie był typem atlety, więc testy siłowe zaliczał z trudem i z dużym wysiłkiem, trochę lepiej zwinnościowe i sprawnościowe. Dodatkowe badania lekarskie przechodził już bez większych problemów. Za to badania psychologiczne i testy na inteligencję szły mu najlepiej, właściwie to wyróżniał się i odstawał od pozostałych rekrutów. Po obiedzie wykonywano czynności porządkowe w jednostce i w budynku zakwaterowania. Sprzątanie sal mieszkalnych, szorowanie podłóg korytarzy, czyszczenie na czworaka ubikacji oraz wszystkiego, co nadawało się do sprzątania. Kaprale wykazywali się czujnością i bezwzględnością, by rekruci-ochotnicy nie mieli okazji do nudzenia się. Z całej osiemdziesięcioosobowej kompanii rekrutacyjnej, odpadło kilku engagé volontaires, ich psychika okazała się zbyt słaba, nie wytrzymali napięcia i porcji stresu dozowanego przez musztrowanie w surowej dyscyplinie, przez codzienne pokrzykiwania dowódców drużyn. Na rozkaz, wcześnie rano wstawali, na rozkaz jedli, na rozkaz udawali się do ubikacji, do łaźni, na rozkaz szli spać. Musieli pytać o pozwolenie na odezwanie się, lub zwrócenie się z pytaniem do przełożonego.

Powiedzieć, że nie było łatwo to kłamstwo. Było cholernie ciężko, czasami upokarzająco, na granicy psychicznego nękania i prześladowania, kto nie potrafił się podporządkować i ugiąć karku przed krzyczącym nad nim kapralem, poddawał się, a potem odpadał. Podwójną trudność mieli ci, którzy uczyli się dopiero języka legii na własnej skórze. To właśnie w tych momentach przygotowywano umysły na prawdziwe szkolenie, prawdziwy trud i wysiłek. Siła ducha zawsze okazywała się ważniejsza od siły fizycznej.

Codzienny rygor i musztra, treningi, testy i szkolenia wytrzymałościowe sprawiały, że młodym ochotnikom czas leciał zawrotnie szybko, nie było miejsca ani siły na własne sprawy. Ten czas był potrzebny również służbom wywiadowczym na zebranie i skompletowanie podstawowych informacji o rekrutach. W kilku przypadkach na jaw wyszła podejrzana przeszłość, niepewna orientacja polityczna lub społeczna, albo poszukiwanie przez wymiar sprawiedliwości, ten fakt dyskwalifikował kandydata, nawet jeśli był odporny psychicznie lub bardzo silny fizycznie. Legia dbała w ten sposób o „czystość” w swoich szeregach. Dlatego ważne było, aby niepewny element był usuwany zawczasu. Pomimo że w jej szeregi wstępowali ochotnicy z najróżniejszych regionów świata, przedstawiciele wielu narodowości, przeróżnych kultur i religii, to nie zdarzały się żadne zgrzyty, problemy na tle rasowym czy religijnym. Trafiały się „nieporozumienia”, jak to w każdej skoszarowanej grupie przesiąkniętej testosteronem, ale wszystko było neutralizowane przez zespołowe udzielanie nauki i dyscyplinowanie niesfornych kandydatów, przez których cierpiała cała drużyna. Od pierwszego dnia wpajano kandydatom wartości równości i braterstwa, tak bardzo uwielbianych i adorowanych przez Francuzów.

***

29 marca 1986 r. – Nimes, południe Francji

Siedziba drugiego regimentu piechoty legii cudzoziemskiej [2e REI]

Od pierwszego dnia również Ernest próbował zrozumieć znaczenie słów o równości i braterstwie, chciał je przełożyć na swój sposób postrzegania świata, przez pryzmat własnych doświadczeń i życia w swoim kraju.  Za każdym razem, gdy je słyszał, konfrontował z rzeczywistością, w jakiej przyszło mu się znaleźć, zawsze dochodził do wniosku, że mogą dotyczyć wszystkich, oprócz wojskowych, zwłaszcza nowo przyjętych rekrutów ochotników.

– Równość? Jaka tam, kurwa, równość? To jest armia, tu jest hierarchia! Są nowicjusze, rekruci jak my. Są starzy, doświadczeni żołnierze, są kaprale, jest kadra podoficerska i oficerska. Równość można wprowadzać w społeczeństwie, jeśli się uda, ale nie w żadnej armii.

– Ernest, błagam cię, nie krzycz tak, bo nas usłyszą. – Przestraszonym i przyciszonym głosem upomniał go śniady towarzysz w pracy. Całą drużyną, w szóstkę, na klęczkach, na czworakach szorowali „na mokro” betonową posadzkę na strychu budynku, w którym skoszarowana była ich kompania.

On i ta dziwna piątka z Europy, wspólnie z nim kwaterująca. Był z pochodzenia Senegalczykiem, sporo starszy od nich. Już wcześniej w pojedynkę zajmował łóżko w sześcioosobowej kwaterze, gdy przydzielono do niej tę piątkę ważniaków. Przystał do nich, bo łatwo się z nimi dogadał, mówił dobrze po francusku.  Był to już dojrzały trzydziestolatek, o ciemnej oliwkowej cerze, nie był typowym czarnoskórym przedstawicielem swojego narodu. Nazywał się Ousseynou Tambacounda Mboupe, pochodził z niewielkiej pasterskiej wioski na pograniczu z Mauretanią. Był najstarszy z rodzeństwa w licznej rodzinie. Do legii wstąpił dla zarobku, każdą setkę zarobionych franków, miał wysyłać matce i ojcu. W ten sposób chciał im pomagać, tak naprawdę zmuszony był do tego. Trudne warunki życia w wiosce, prawdziwa bieda, niedożywienie, choroby, niedostatek wody, brak higieny, brak perspektyw, brak wszystkiego.

Jego droga do punktu rekrutacji nie była łatwa, nie przywieziono go pod samą bramę. Była upiorna, tułał się często na piechotę przez piaski północno-zachodniej Afryki, potem przez Hiszpanię. Cała podróż do Marsylii trwała miesiąc. Był łagodnego usposobienia, zwykły, dobry prosty człowiek. Chciał tylko jakoś ułożyć sobie życie. Legia była dla niego okazją i szansą.

Ernest natychmiast pojął, zrozumiał różnicę w ich życiowych położeniach i możliwościach. Od pierwszego momentu, gdy się poznali, poczuł do śniadego towarzysza sympatię, empatycznie podziwiał go za upór i wytrwałość. Chciał pomóc mu wytrzymać psychiczny ciężar pierwszych etapów szkolenia podstawowego i specjalistycznego. Rozumiał, wiedział, że każda armia działa jednakowo, na początku wyzbywając się nie dość silnych i odpornych na poniżanie, potem już jest zawsze łatwiej. Nie było mu trudno zauważyć, że silne i prężne ciało Senegalczyka zamieszkiwał słaby duch, słaby charakter. To, dlatego postanowił go wspierać, w jakiś sposób chronić przed szykanami kaprali i innych członków plutonu lub całej kompanii. Szczególnie w starciach z szefem kompanii, starszym sierżantem Boucherem, starając się na siebie kierować jego gniew i częste wybuchy agresji oraz odwracając jego uwagę swoją osobą. A było wiele okazji ku temu, bo sierżant okazywał jawną wrogość do każdego rekruta, zwłaszcza wobec czarnoskórych, białych, żółtych i skośnookich, Anglików, Niemców, Włochów, Greków, Hiszpanów, Algierczyków, czyli do wszystkich engagés volontaires. Najbardziej jednak poniżał Słowian. Twierdził, że wstępują do legii, jako szpiedzy, przysyłani przez Sowietów.

Sergent chef Fabien Boucher był dobrym żołnierzem, Francuzem z kilkunastoletnim stażem w armii, ściśle przestrzegającym regulaminu służby, jednak bez „zbędnego fanatyzmu”, jak zwykł to podkreślać. Pod pretekstem szkolenia, wyrabiania siły, zręczności, wytrzymałości fizycznej, a także odporności psychicznej, stosował, jak sam to nazywał, niestandardowe metody. Wypracował swój własny sposób przemieniania „bandy cywilnych rekrutów” w prawdziwych żołnierzy, wytrwałych i odpornych na wszelkie trudy i niedogodności.

Nocne pobudki i kontrole czystości, sprawdzanie porządków szafkach, stanu mundurów, ponadto stanu czystości toalet, ogólnej higieny, nawet czystości nóg i ogolenia, były częstym powodem do okazywania swojego niezadowolenia. Jednak najważniejszym i najczęstszym elementem kontroli był przegląd stanu broni, na tym punkcie był bardzo wrażliwy. Najmniejsza wątpliwość lub skaza wywoływała burzę gniewu i falę agresji. Wtedy, na jego znak wkraczali do swojej roli kaprale, dowódcy drużyn. W konsekwencji takie nocne kontrole często kończyły się dodatkowymi, nadprogramowymi marszami i treningami wytrzymałościowymi w pełnym rynsztunku lub nocne maratony biegowe dookoła murów koszar. Jako najbardziej poniżające ochotnicy odbierali tak zwany „pociąg nocny do Paryża”. W samej bieliźnie, w wojskowych butach, ustawiali się gęsiego, w kucki, trzymając ręce na ramionach kolegi przed sobą. Taki pociąg „jechał” przez błoto, bajora i bagna w pobliskim lesie. Gdy „wjeżdżał do tunelu”, kaprale zaciągali im podkoszulki z pleców na głowę, w ten sposób, że kompletnie tracili widoczność, polegając jedynie na towarzyszu przed sobą. Często potykali się, upadając i brnąc w samych slipach w głębokich bajorach błotnych. Uważano to, za najlepszą metodę na zbudowanie zaufania do towarzysza, więzi i braterstwa. Dlatego, nikt nie dostrzegał w tych „procedurach szkolnych” żadnej złośliwości. Nikt nie próbował nawet zauważyć u nadzorujących ich przełożonych choćby najmniejszej dozy agresywnej złości, zawziętej pasji lub chęci wyżycia się, lub znęcania. Nie było niczego, co mogłoby być niezgodne z kodeksem legionistów. Tylko szkolenie i lekcja pokory, bo chodziło w tym wszystkim tylko o jedno, o wykruszenie się najsłabszych. Ci, którym nie wytrzymywała psychika, po prostu rezygnowali i odpadali. Jak mawiał sierżant, „siłę fizyczną i wytrzymałość można wyćwiczyć, wytrenować, ale odporność na stres i siłę ducha, trzeba mieć w sobie”.

Rozumiał to Ernest, który już przeszedł podobne etapy „szkoleń” w Ludowym Wojsku Polskim. Doświadczenie poniżenia, częste psychiczne upokorzenia zawsze są torturą gorszą od tej fizycznej, bo pozwalają dojrzeć i uświadomić sobie porcję wstydu za to, że jest się żołnierzem polskim, za to, że jest się człowiekiem. Dzięki tamtym przeżyciom i zahartowaniu teraz było to dla niego jak powtórka przed nowym egzaminem, sprawdzianem w szkole, z łatwością bez poczucia krzywdy i poniżenia znosił wszystkie „dodatkowe lekcje”, nawet pomimo tego, że im bardziej podpadał i narażał się sierżantowi, chroniąc śniadego towarzysza, tym większy odwet prowokował, tym więcej obrywał.

– Hej, Śniady! Basané! – Tak nazwał Pietia szóstego mieszkańca w ich kwaterze, bo nikt nie potrafił zapamiętać ani dobrze wymówić jego imienia i nazwiska. – Co się tak boisz? Ostatnio sprawdzali nas prawie dwie godziny temu. Jestem pewien, że kaprale już poszli spać. Spili się piwem, które przynieśli z kantyny. Boucher już dawno wyjechał do domu. Przyjedzie dopiero we wtorek. Tutaj na strychu, już do rana, do pobudki mamy spokój. Wystarczy, że trochę będziemy się ruszać, a nad ranem może nawet uda się chwilę zdrzemnąć.

– Równość, niech ją szlag trafi! Jest tak samo niemożliwa jak sprawiedliwość. Jedni są lepsi, inni gorsi. – Kontynuował swój wywód Ernest. – Ale braterstwo jest czymś ulotnym, to jest, jak jakieś uczucie, jak miłość. Braterstwo sami musimy w sobie wyhodować

– Co ty możesz wiedzieć o miłości? Przecież ty jeszcze za młody jesteś, kobiety jeszcze nie miałeś. My zrobimy z ciebie mężczyznę. –  Pietia jak zwykle docinał Ernestowi, chyba w ten sposób okazywał mu swoją sympatię.

Ten jednak nie reagował, zwykle ignorował wszelkie docinki, ale czasem zdarzało mu się odpowiadać na słowne zaczepki tak jak teraz.

– Co się czepiasz? A co ty możesz wiedzieć o miłości? Ciebie kobiety interesują tylko w jednym celu, ruchanie ci tylko w głowie, a ja tu poważne tematy rozważam. Jak można wprowadzać tutaj równość, albo szukać równości pośród żołnierzy? Przecież to kosmicznie śmieszne, nierealne. Jak oni nas traktują? Czy to nasza wina, kim jesteśmy, lub skąd pochodzimy?

– To prawda, armia odziera z nas ludzkich odruchów, liczy się przetrwanie. Mój ojciec służył w Armii Czerwonej, pochodził z Białorusi. Mieli takie powiedzenie, „kto w armii służył, nie będzie umiał się już śmiać w cyrku”. Wszystkie głupoty i bezsens życia w wojsku, zmieniają nas, zmieniają nasze poczucie i wrażliwość.

– A czy ty służyłeś gdzieś wcześniej? Bo ja tak! W naszym wojsku przeszedłem podobne nauki. Tylko że tam, to znęcanie się i szykanowanie się nie odbywało w ramach szkolenia, czy przygotowania bojowego. Tam to był sposób starszych roczników, tak zwanej fali, na odreagowanie, nie tylko stresu, ale wewnętrznej agresji i złości na cały świat. Rozgoryczenia, złości nagromadzonej przez miesiące w przymusowej służbie. W czystej postaci wyżywanie się na słabszych, a na pewno na przestraszonych, wręcz zniewolonych młodych. Taki „stary” żołnierz, im słabszy bywał emocjonalnie, tym okrutniejsze wynajdował metody psychicznego i fizycznego znęcania się. A wszystko to jeszcze było okraszone ideologią socjalizmu i walki o pokój, którą wpajała im kadra oraz oficerowie polityczni. Walka o pokój polegała na budowaniu silnej socjalistycznej ojczyzny i prężnej armii. Pewnie o taki cyrk chodziło twojemu ojcu.

Pietia milczał, omiótł swoim powłóczystym spojrzeniem Ernesta. Podziwiał go, przyznawał mu rację, wiedział z opowiadań ojca, jak wygląda służba w armiach zależnych od Sowietów. Ernest swoje przeszedł i przeżył. Dlatego w legii tak łatwo dawał sobie radę, pomimo młodego wieku, a był najmłodszy spośród nich. Właściwie to widział w nim chłopca, młodzieńca, a nie mężczyznę, bo ten, wciąż tak wyglądał.

– W wojsku nigdy wcześniej nie byłem, ale od starego wiem, że to miejsce ukazuje charter mężczyzny w całej okazałości, wydobywa prawdę o człowieku. On był zawsze twardy, co jest chyba najwspanialszą, ale jednocześnie i najsmutniejszą rzeczą, jaką można powiedzieć o mężczyźnie, bo skończył marnie… – Urwał niespodziewanie, chciał zmienić temat, dlatego uśmiechnął się jeszcze z przekąsem. – O miłości swoje wiem, bo jestem artystą. Prawdziwy artysta nie potrafi oprzeć się trzem zjawiskom: pięknej twarzy, pięknej piosence i temu czemuś, co jest ulotne, subtelne, nieodgadnione, coś, co można odnaleźć tylko w kieliszku dobrej wódki. A te trzy rzeczy sprawiają, że w towarzystwie artystów, kobietom same nogi się rozchylają. Kiedyś, jak dorośniesz, to wszystko dzidziuś zrozumiesz. – Tak Pietia często nazywał Ernesta.

Pablo, Greg i Belg wyprostowali się jak na komendę z szerokimi uśmiechami na ustach.

– No właśnie, ciągle widzę, że ci się miłość z ruchaniem myli. To nie to samo. – Ernest był stanowczy, ale jak zwykle z nieodłącznym uśmiechem na twarzy, jego przekrwione oczy błyszczały zmęczeniem, a po trosze rozbawieniem.

– Ernest, ale ty się chyba rzeczywiście nie znasz na miłości, a już na pewno nie, na ruchaniu. Jesteś jak dziecko, taki niewinny. – Belg postanowił dołączyć się do zmowy przeciwko niemu. – Nawet twój mały jest jakiś, taki mały Przecież widzimy cię w całej okazałości w łaźni, to wiemy.

Wszyscy jak na komendę wybuchli gromkim śmiechem. Ernest odpłacił im swoim złym spojrzeniem.

– Ale za to jak stoi, to jest, jak maczuga Herkulesa. Pomarzyć tylko możecie.

– A skąd ty o tym wiesz? Kiedy ci stoi? Ćwiczysz go sam? – Tym razem to Greg wzbudził salwę śmiechu.

Jedynie Pablo, najstarszy z piątki, jak zwykle, spokojny, ułożony i zrównoważony. Obserwował i słuchał bez odzywania się. Wiedział, że to tylko pogłębia ich przyjaźń, ich więź. Stają się sobie coraz bliżsi, nierozłączni.

– Może, dopiero jak zrobimy z ciebie mężczyznę, zrozumiesz, że miłość i ruchanie to jedno, a przynajmniej jedno nie powinno istnieć bez drugiego. – Pieta był nadal nieustępliwy.

Powstał, podszedł do Ernesta, po przyjacielsku objął jego głowę ramieniem i uściskał. Wydobył z wnętrza swojej bluzy półlitrowy tekturowy pojemnik z winem serwowanym kadrze podoficerskiej do obiadu. Oficerom podawano lepsze wino w butelkach.

Z satysfakcją i dumą dokonał ogólnej prezentacji.

– Zdobyłem od kucharza. Przydybałem go, jak wynosił na handel całą pakę z koszar podczas mojej nocnej warty. Musiał mi zapłacić.

Otworzył podłużny otwór, zrywając aluminiową folię. Upił kilka łyków i ponownie zwrócił się do Ernesta, podając mu wino.

– Napij się chłopie i nie przejmuj się niczym, z nami dorośniesz. Z nas wszystkich, i tak jesteś najwięcej wart. Masz wiedzę, jesteś oczytany, bez ciebie nie mielibyśmy takich wyników w szkoleniu. Rozkminiasz i pojmujesz łatwo te wszystkie sprawy z mapami, lokalizatorami, łącznością i szyfrowaniem. Chociaż możliwe, że Greg i ja lepiej strzelamy od ciebie.

Widząc, co się dzieje, natychmiast Greg, Belg i Pablo podbiegli do nich. Jakby sam widok i myśl o napiciu się wina była dla nich niewypowiedzianą komendą. Ernest podał im karton z winem, który zaczął wędrować z rąk do rąk.

– Przestań już rozmyślać o tej „równości i braterstwie” – Pietia spróbował powiedzieć coś ważnego – to wszystko marność i propaganda. Bo widzisz w tej jednej butelce wina, przepraszam pudełku, więcej jest mądrości, więcej filozofii, niż we wszystkich mądrych księgach.  A już na pewno więcej niż w przemowach motywacyjnych kadry oficerskiej.

Przejął od Pabla kartonowe pudełko z winem do ostatniej kolejki, upił i końcówkę oddał jeszcze Ernestowi, po czym wyjął z bluzy drugie pudełko z winem. Odgłos szorowania z tyłu przypomniał im jeszcze o szóstym członku drużyny. Obrócili się za siebie, Śniady, nadal na klęczkach szorował, szeroko otwarte oczy wpatrywały się w nich z przerażeniem. Był przejęty, przestraszony i niepewny swojej sytuacji. Po prostu bał się konsekwencji, gdyby nagle pojawił się nadzorujący kapral. Wiedział, że legia to jego jedyna szansa, nie miał odwrotu. Dlatego był bliski paniki.

– Aha, jest jeszcze nasz Basané! –  Pietia zdawał się być coraz bardziej rozbawiony. – Wstań, napijesz się z nami? – Lecz ten tylko pokręcił niepewnie głową, jeszcze intensywniej szorując betonową powierzchnię.

– No rzeczywiście, ty nie możesz, przecież jesteś muzułmaninem, ale nie bądź taki przerażony, kaprale śpią, niedługo będzie ranek.

– Krzyczycie tak, że słychać was w całych koszarach. Wasze głosy daleko się niosą w tej nocnej ciszy.

– Ładnie i poetycko powiedziane, ale raczej nie wydostaną się z tego głuchego, drewnianego strychu.

Pietia docenił artyzm słów Śniadego, upił swoją porcję, i podał kolejkę Ernestowi, a ten dalej.

– Widzicie, tam, gdzie już nie ma nadziei, pozostaje wino, muzyka i śpiew. Wino już mamy, a zaśpiewałbym wam wiersze Okudżawy, bo w naszym świecie idealnie pasują, poprawiają podły żołnierski nastrój, ale nicziewo, wazmi huj, potomu szto u mienia niet gitary.

Pieta był obywatelem „sztucznego” państwa o nawie Jugosławia, zlepku kilku narodów bałkańskich. Naprawdę nazywał się Piotr Ziemkin, był Serbem z Belgradu, jednak z korzeniami rosyjskimi. Jego ojciec pochodził z Białorusi, matka z ukraińskiego kołchozu Varkoviczi. Nazywała się Larysa Andriejewna Sanoczkina, jej rodzince przybyli, właściwie zostali przesiedleni tuż po wojnie, również z terenów Białorusi, w ramach wyrównywania demograficznego na Ukrainie, po wielkim głodzie. W wieku osiemnastu lat udało się jej wyrwać z tej głębokiej prowincji na studia muzyczne do Mińska w Konserwatorium Łunaczarskim.

Właśnie w tym mieście poznali się. Jaki to los rzucił potem Borysa Piotrowycza Ziemkina, radzieckiego oficera wojsk lądowych i skrzypaczkę do Jugosławii, do Belgradu, tego Pietia nie wiedział dokładnie, albo nie chciał ujawnić. Opowiadał tylko, że matka była tam nauczycielką muzyki. On sam w tym mieście się urodził i wychowywał. Również uczęszczał do szkoły muzycznej i rozpoczął studia na wydziale fortepianu. Jednak jakieś rodzinne problemy i animozje ze strony brata matki, który okazał się, być oficerem śledczym w radzieckich służbach KGB, spowodowały, że nie wytrzymał napięcia i uciekł z domu. Pietia najpierw pracował w Grecji, jako klubowy muzyk, pianista, grając i śpiewając, głównie po rosyjsku, w różnych lokalach, ośrodkach i centrach turystycznych. Następnym Etapem były Włochy, Neapol, Rzym, Mediolan. Coraz bardziej popadał w marazm, tracił wiarę w siebie, w sens życia. Nie chciał, lub z jakiegoś niewyjawionego powodu nie mógł wrócić do swoich. Raz zadzwonił do domu, okazało się, że jego ojciec, okaz zdrowia, zmarł kilka miesięcy wcześniej na zawał, matka z jakiegoś powodu popadała w depresję. Wrażliwa kobieta, trzymała się słabo, nie dawała sobie rady z samotnym życiem. Przyszło uzależnienie od leków i alkoholu. To sprawiło, że Pietia zdecydował się na radykalny krok. Chciał zająć czymś głowę i ciało, dlatego w wieku dwudziestu sześciu lat wstąpił legii. Wraz z Pablem byli rówieśnikami, najstarsi w drużynie, oczywiście nie licząc Śniadego.

Dla Ernesta był Pieta najbardziej tajemniczym człowiekiem, jakiego poznał. Pomimo swojego naturalnego sarkazmu i ciętego języka, odzywał się mało. Starał się być cichy, jeśli już miał coś powiedzieć, to jego słowa raniły bezpośredniością. Szyderstwem i cyniczną prawdą walił w oczy, dziurawił umysły, nazywał rzeczy po imieniu, bez obłudy. To decydowało, że miał bardzo silną osobowość, nie pozwalał, aby o nim zapominano. Jak sam mawiał „sarkazm i cięta riposta”, to było jego odreagowanie na cały ten gówniany świat, wszechobecną głupotę i zakłamanie.

Był urodzonym poetą, wykształconym muzykiem, pianistą. Śpiewał poezję rosyjską Bułata Okudżawy, Włodzimierza Wysockiego i Aleksandra Galicza. Jak mieli się wkrótce dowiedzieć, to, co potrafił zrobić, mając tylko gitarę w rękach, to była magia, hipnotyzował śpiewem, słowami tych poetów, bawił i rozweselał, zasmucał lub dawał pocieszenie. Rzucał na wszystkich swój czar i urok. Twierdził, że staje się wtedy ulubieńcem kobiet, że to jego sposób, aby je, do siebie przyciągać. – „Może dla kobiet sens życia polega na tym, że ktoś spojrzy na nie w taki sposób, że poczują się ładne i promienne, że ktoś wymyśli dla nich kilka strof wiersza, by poczuły się wyróżnione i ważne. Po to mężczyźni wymyślili poezję, by oczarowywać kobiety, bo jeden wiersz lepszy niż tysiąc słów i komplementów. To mężczyźni mają w sobie tę wrażliwość i zdolność tworzenia poezji płynącej z głębi serca. Kobiety są wyrachowane, pragmatycznie zimne. Jeszcze tylko kwiaty tak na nie działają, a wino sprawia, że czują się piękne i silne. Aha, może jeszcze tylko złoto, biżuteria, pieniądze i luksus też tak działa. No i wiecie, z nimi się nie rozmawia, je należy wysłuchiwać”. – To był cały Pietia.

Była właśnie sobotnia noc 29 marca, dawno minęła północ, przynosząc święta Wielkanocy. To tę noc, szóstka młodych legionistów, przyszłych zwiadowców spędzała za karę, czyszcząc betonową posadzkę na od dawna nieoglądanym przez nikogo strychu, pokrytą grubą warstwą pyłu i kurzu. Boucher zatrzymał sobie to zadanie, na specjalną okazję, a taka właśnie się nadarzyła. W ten sposób „nagrodził” całą drużynę „ważniaków” dodatkowymi pracami porządkowymi, po tym jak okazało się, że chwalili się najlepszymi wynikami w szkoleniu ze strzelania precyzyjnego, po wygranym zakładzie z doświadczoną drużyną z sekcji snajperskiej – section de tireurs d'élite – żołnierzy starszych w służbie o kilka lub kilkanaście miesięcy.

Kilkanaście dni wcześniej ukończyli podstawowe szkolenie bojowe. Zajęcia z musztry, przeplatane z treningiem wytrzymałościowym na torze przeszkód, obsługą różnych rodzajów broni, potem strzelanie, znowu poligon i trening wytrzymałościowy, znowu musztra i wyrabianie dyscypliny.

Jako finał pierwszego etapu odbył się tradycyjny marsz „képi blanc” w górach na granicy z Hiszpanią, po nim dopiero stawali się pełnoprawnymi legionistami. Jak za dotknięciem magicznej różdżki z rekruta engagé volontaire, w oczach całej reszty już doświadczonych wojskowych i kadry, stawali się legionnaires 2e classe.

Większość podobnych Ernestowi kandydatów przybyłych do punktu rekrutacji w ostatnim dniu grudnia, zostało przydzielonych do kompanii logistycznej w drugim Pułku Piechoty Legii Cudzoziemskiej[21], stacjonującego w Nimes, niewielkim mieście na południu Francji. Tutaj, w ramach kolejnego etapu szkolenia mieli zostać kierowcami, wartownikami, specjalistami od różnych typów broni. Inni jeszcze strzelcami wyborowymi lub zwiadowcami. Do nich zaliczał się Ernest, który wraz z czwórką przyjaciół, nie przez przypadek zresztą, został przydzielony do bojowej kompanii rozpoznania i wsparcia w tym pułku. Kompanią, składającą się z sekcji zwiadowczej, snajperskiej i przeciwczołgowej, dowodził kapitan Jacques Legrand, jego pomocnikiem był znienawidzony przez wszystkich szef kompanii Boucher. Każda sekcja liczebnie odzwierciedlała stan plutonu, złożonego z pięciu drużyn po sześciu legionistów. Grupa Ernesta utworzyła trzecią drużynę.

W ramach drugiego etapu szkolenia mieli przejść i zaliczyć kursy specjalistyczne. Jako przyszli zwiadowcy, szkolili się w zakresie taktyki prowadzenia i organizacji działań zwiadowczych w terenie. W ramach kursu uczestniczyli w zajęciach z kartografii i topografii. Zajęcia praktyczne nauki kamuflażu czy prowadzenia obserwacji, przypominały Ernestowi czasy harcerstwa. Mieli wyrobić w sobie automatyzm oraz instynktowne nawyki w kontroli otoczenia i sytuacji, w tym podświadome czynności analizowania wszystkiego i wszystkich, począwszy od liczenia zgromadzonych ludzi, ilości i rodzajów oraz oznaczeń pojazdów np. na placu apelowym, na parkingu, na ulicy, przed supermarketem, wszędzie dookoła, poprzez liczbę okien w otaczających go budynkach, do oceny możliwych dróg dojścia i ewakuacji z pomieszczenia.

Następnie uczyli się przekazywać przeanalizowane informacje i wnioski w meldunkach do dowódców zwiadu. Do tego dochodziła obsługa nowoczesnego sprzętu komunikacyjnego, przenośnych radiostacji UKF, radiostacji satelitarnych oraz urządzeń nawigacyjno-lokalizacyjnych.

Ponadto przechodzili trening zachowania się w stresowych sytuacjach i podczas przesłuchań. Trening odporności psychicznej na różne bodźce i fałszywe odczucia, po prostu uczyli się milczeć.

Mówiło się, że zwiadowcy to milcząca kasta pośród żołnierzy, w każdej armii.

Każdy zwiadowca musiał przejść solidne szkolenie strzelania precyzyjnego. Zajęcia odbywały się z wykorzystaniem z karabinów snajperskich FR–F1 z celownikami optycznymi, o skutecznym i celnym zasięgu do 800 metrów. Oprócz prawidłowego pociągania za spust także koncentracji z kontrolą oddechu, myśli oraz ułożenia ciała, uczyli się nastawiania i korygowania celowników optycznych, z uwzględnieniem warunków klimatycznych. Wszystko w oparciu o trening prawidłowej obserwacji celu, terenu, warunków pogodowych oraz kamuflażu.

W to sobotnie przedpołudnie, ćwiczenia w strzelaniu precyzyjnym jak zwykle nadzorował dowódca kompanii kapitan Legrand, tym razem z dwoma obserwatorami ze sztabowej komisji szkoleń oraz ich asystentami. Legrand dowiedział się o zakładzie, podsłuchując głośne rozmowy pomiędzy drużynami, lecz on sam nie trzymał żadnej ze stron. Chciał się przekonać o wyniku tak spontanicznego współzawodnictwa. Chłopaki umówili się na 100 franków od każdego przegranego w zespole. Rywalizowało ze sobą pięć drużyn, każda liczyła sześciu legionistów. Strzelanie odbywało się w parach, obserwator i strzelec. Potem zmiana, strzelec stawał się obserwatorem, a drugi w parze strzelcem. Łącznie, para mogła zdobyć 200 punktów. Zwykle najlepiej wypadała para Greg z Belgiem oraz Pietia z Pablem. Byli bezbłędni, byli bezkonkurencyjni, powtarzalnie, za każdym razem uzyskując maksimum, co dawało im przewagę nad bardziej już doświadczoną pierwszą i drugą drużyną. Ernest ćwiczył zawsze ze Śniadym, który nie miał najlepszego oka, dlatego zawsze wypadali słabiej od nich, ale zawsze i tak zaliczając sporo powyżej minimalnego progu. Pomimo tego, trójka, jak nazywano ich drużynę, raz po raz wygrywała nieformalną rywalizację. Jak zwykle też, postanowili łatwy zysk przekazać do wspólnej puli, wspierając oszczędności Śniadego.

– Putain de merde! – Sierżant był dumnym Francuzem, patriotą, dlatego przeklinał tylko po francusku. – Ja wam, kurwa, dam hazard, ja wam dam zakłady. – Wykrzykiwał, gdy zbliżył się niezauważenie do grupy legionistów z plutonu zwiadowców, po zakończonych ćwiczeniach strzelania, zajętych dyskusją podczas egzekwowania nagrody w wygranym zakładzie. To była woda na jego młyn.

– Sierżancie! – Sytuację próbował załagodzić Legrand, przypatrując się zajściu, z pełną świadomością wszystkiego, ponadto chciał pokazać się sztabowym obserwatorom, z dobrej strony. – Oni zbierają na szczytny cel, charytatywnie. Podwójna korzyść, teraz wiemy na pewno, że nie zaciągnęli się dla forsy. Po drugie budują w swojej drużynie ducha braterstwa. To piękne. –  Kapitan uśmiechał się, bo i tak wiedział, że Boucher postawi na swoim.

– Za pozwoleniem panie kapitanie, wszelkie formy hazardu są zabronione tak jak i pederastia. – Spojrzał wymownie na Ernesta i Grega. – Jeśli zobaczę coś, podejrzanego, jeśli przyłapię was na czymś, co mi się bardzo nie spodoba, to wylecicie z wielkim hukiem i wstydem. Nawet Sainte-Anastasie wam nie pomoże.

– Melduję panie sierżancie, że… – Pablo próbował usprawiedliwić swoich, ale nie zdołał dokończyć, groźna mina sierżanta zatrzymała go w pół zdania, była zwiastunem nadchodzącego, nagłego wybuch gniewu. Ta pasja u sierżanta objawiała się obfitym ślinieniem podczas agresywnego potoku słów. Obdarzał wydzieliną z ust wszystkich dookoła.

– Ta gueule! Ferme-la!  Stul pysk! Milczeć! Legionista, zwłaszcza zwiadowca zawsze milczy i obserwuje. Nie odzywa się niepytany, prosi o pozwolenie złożenia meldunku. Wiem o was wszystko. Obserwuję was. A kara się i tak należy, za nakłanianie do hazardu oraz za wywyższanie się przed innymi. Myślicie, że tacy świetni, tacy dobrzy jesteście, że już wszystko umiecie? Gówno! Nic jeszcze nie umiecie, jesteście ciągle żałosnymi cywilami w mundurach.

Kapitan tylko pokiwał głową, z politowaniem na zgodę dla świętego spokoju.

– Czyńcie, co powinniście sierżancie! Na razie zarządźcie zbiórkę i wymarsz na powrót do koszar. Na miejscu najpierw czyszczenie broni.

Odwrócił się w stronę oficerów, obserwatorów z komisji szkoleń oraz ich pomocników. Wszyscy oddalili się do dwóch wozów terenowych Panhard P4. Pojazdy ruszyły dynamicznie, z impetem wzniecając kurz i drobne kamyki, szybko oddaliły się w kierunku głównej drogi wiodącej przez obszar poligonów w kierunku miasta.

Sierżant kilkoma zwięzłymi, regulaminowymi komendami zebrał i ustawił pluton w szyku do wymarszu, ale jeszcze przed końcową komendą „marsz”, zdążył zarządzić:

– Trzecia drużyna zgłosi się po kolacji ze sprzętem do sprzątania na strychu budynku, wydam odpowiednie dyspozycje waszemu kapralowi.

Strzelnica Champ de tir znajdowała się w centrum olbrzymiego kompleksu leśnego forêt des Garrigues. Właściwie był to jeden obszar poligonów wojskowych o powierzchni prawie czterech tysięcy hektarów. Tereny wojskowe przecinała publiczna droga wlatująca do miasta od północy. Legioniści nazywali ten obszar jako „turystyczny Szwarzwald”, la Forêt-Noire, z tego powodu, że droga była dosyć intensywnie uczęszczana przez cywilne pojazdy, jako jedyne połączenie z miejscowością Uzès, na północ od Nimes.

Maszerująca kolumna legionistów, dotarła do drogi i wykonała ostry skręt w prawo, do koszar w centrum mieli do pokonania przeszło sześć kilometrów, czyli godzinę dosyć forsownego marszu. Kilkaset metrów dalej, wzdłuż drogi rozpoczynał się mur ogradzający bazę logistyczną i techniczną regimentu, tak zwany „Camp des Garrigues”. Znajdowały się tu garaże i warsztaty obsługujące sprzęt zmechanizowany, którym dysponowała jednostka. Stacjonowały też ciężarówki, opancerzone wozy piechoty, lekkie wozy bojowe i pojazdy terenowe. W tym miejscu, a także na pobliskich, rozległych terenach poligonowych, pośród wzgórz, lasków i zagajników, odbywały się ćwiczenia kierowców, a także bojowych oddziałów piechoty, które wykorzystywały naturalne obiekty i przeszkody terenowe oraz zorganizowane do tego celu tory sprawnościowe.

Po przeciwnej stronie drogi rozciągał się poligon dla oddziałów szybkiego reagowania. Miejsce nazywane la Calmette, wyglądało jak małe miasteczko, przez które przetoczyły się działania wojenne. Z daleka widziało się wyraźnie atrapy zabudowań, zniszczone domki, ruiny bez okien, wzdłuż kilku krętych i krzyżujących się uliczek, rozmaite sztuczne zabudowania, imitacje i wraki sprzętu wojskowego, wraki aut osobowych i autobusów, nawet kadłub samolotu pasażerskiego, co prawda bez skrzydeł. Słowem, wszystko, co było przydatne do ćwiczeń bojowych w terenie zabudowanym.

Pluton maszerował jak zwykle miarowo, równo i synchronicznie wymachiwali rękoma. Był to imponujący widok, zmuszający obserwatorów w cywil-bandzie, do zatrzymania się i obserwowania w niemym podziwie, wsłuchanych w rytm jednostajnego tętnienia gruntu, w rytm zsynchronizowanych kroków trzydziestki piechurów. Jednak myliłby się ten, który by pomyślał, że maszerująca kolumna, to niema masa, jednolita grupa.

Do momentu, zanim padła komenda „pluton śpiew”, żołnierze prowadzili przyciszone dialogi. Pomimo miarowego i rytmicznego tupotu, dało się nawet słyszeć rozmowy, czy nawet stłumione śmiechy.

– Kto to jest Sainte-Anastasie? – zapytał Basané w pewnym monecie maszerującego obok niego Grega.

– No tak, chłopie. Jesteś muzułmaninem, więc nie wiesz, kto to święty lub patron. To taka osoba, właściwie nieżyjąca już, która opiekuje się ludźmi, to znaczy jej dusza w niebie opiekuje się nami. Ta Anastasie, opiekuje się duchowo chorymi i poranionymi, w ogóle męczennikami. Co to jest męczennik, to chyba wiesz?

– Tak, wiem. Czyli patron, to jakby duch pustyni, opiekujący się karawanami wędrującymi nocą?

– Tak, coś takiego.

– Czyli groził wam, tobie i Ernestowi, że coś wam zrobi tylko, dlatego że się przyjaźnicie, a Sainte-Anastasie wam nie pomoże? Nie rozumiem tego!

– No, bo chyba podejrzewa nas o jakiś związek, o nieczyste stosunki miłosne, wiesz homoseksualizm. Może myśli, że jak do łaźni wszyscy, to zaraz musi się tam coś dziać.

– To, dlatego tak podejrzliwie patrzył na ciebie i Ernesta. Przecież do łaźni wszyscy razem chodzimy, wszystkich nas powinien podejrzewać.

– No wiesz to dobry sierżant, chce zrobić z nas twardych, odpornych psychicznie. Twardy żołnierz i twarde metody, podobno przez lata się sprawdzały. Tym bardziej że pewnie pojedziemy na tę wojnę do Afryki. Dlatego chce mieć przy sobie ludzi pewnych, takich, którzy nie wymiękną przy pierwszej trudności, czy problemie.

– Ja mam tylko nadzieję, że mnie tam nie wyślą. – Basané zasępił się, widząc brak reakcji swojego rozmówcy, dodał:

– Co to znaczy, że masz szlacheckie pochodzenie?

– Tutaj to nic nie znaczy, wszyscy jesteśmy równi. To mojej rodzinie wydaje się, że są ważniejsi, lepsi niż inni. To tyle i nie pytaj więcej!

Grega, bo tak wszyscy nazywali Gregora Mallory’ego, irytowały pytania dotyczące jego samego i rodziny. Pochodził ze starego, szlacheckiego, angielskiego rodu z tradycjami morskimi, ale zamieszkującego od prawie trzystu lat w swoich posiadłościach w okolicach szkockiego Dundee. Klan był dumny ze swoich przodków, podobno już w siedemnastym wieku wyruszyli do Ameryki Północnej, by zakładać i budować, nowy lepszy i sprawiedliwszy świat. Od kilkunastu pokoleń rodzina szczyciła się tym, że wszyscy mężczyźni w rodzinie byli oficerami Królewskiej Marynarki Wojennej. Jego starszy o sześć lat brat Ryan, zginął, jako młody oficer marynarki na zatopionym przez Argentyńczyków, niszczycielu HMS „Coventry”, podczas wojny o Falklandy-Malwiny w 1982. Tego samego wymagano od Gregora, wysyłając go na studia w Royal Naval College w Dartmouth. Jednak młody Gregor nie poczuł tego powołania. Chciał sam o sobie decydować. Był ambitny i niezależny. Na trzecim roku studiów, porzucił tę prestiżową uczelnię, do której dostawali się tylko nieliczni wybrańcy, by wyjechać do Francji i wstąpić do Legii Cudzoziemskiej. W ten sposób już bez przymusu i klanowych zobowiązań chciał realizować podróżnicze tradycje rodzinne. Zresztą działał pod wpływem rodzinnego motta, „że kiedy jest się młodym, trzeba zobaczyć i zwiedzać świat, poznać ludzi, zbierać doświadczenia i poszerzać horyzonty”. Nie przeszkadzało mu, że w legii nie liczyło się szlacheckie pochodzenie, nie liczyło się to, że był w połowie już oficerem, właściwie nic się nie liczyło z tego, co było przed legią. W legii wszyscy byli jednakowo przybyszami, często uciekinierami, poszukiwaczami przygód, rekrutami szkolonymi, by stać się wartościowymi towarzyszami broni.

Greg i Ernest od początku przypadli sobie do gustu, zżyli się razem i zaprzyjaźnili. Mieli wiele wspólnych cech. Podobne zainteresowanie sztuką i malarstwem, obaj kochali morze, chociaż każdy z nich miał inne w tym zakresie doświadczenia. Za to jeden wspólny mianownik ich łączył, było to uwielbienie dla literatury marynistycznej Josepha Conrada. Byli też w podobnym wieku, najmłodsi z całej szóstki. Greg miał już dwadzieścia dwa lata, podczas gdy Ernest dopiero rozpoczynał dwudziesty pierwszy rok życia.

W zachowaniu Grega, w jego sposobie bycia dało się rozpoznać jego pochodzenie, lekka wyniosłość i duma wymuszały nienaganne maniery, nie używał wulgaryzmów, twierdząc, że takie przerywniki świadczą tylko o braku panowania nad emocjami, ubogim słownictwie i słabych umiejętnościach konwersacji.

Ta duma zawierała jednak w sobie dużą porcję pokory, łagodności i przyjaźni do innych. Pomagało mu to łatwiej znosić trudy wojskowego życia, poniżania, psychicznego wycisku. Dzięki szkoleniu wojskowemu w szkole oficerskiej królewskiej marynarki, wiedział, na czym polega oswajanie cywila do munduru, był uodporniony na częsty bezsens i niewspółmierne do wymagań rzeczywistości „niestandardowe” metody szkoleniowe oraz hartowanie ducha legionistów.

Obaj rozumieli to wszystko, łatwo akceptowali bez słowa oporu czy narzekania. Ta odporność psychiczna i łatwość radzenia sobie ze stresem oraz szykanami najbardziej upodabniała Gregga i Ernesta, najmocniej zbliżała i cementowała ich relację. Ich podobna wrażliwość, stan umysłu, oczytanie i ogólna wiedza, także podobne nastawienie do otoczenia, jednakowe postrzeganie wojskowego świata, sprawiała, że ten świat nie był w stanie im zaszkodzić, razem sobie z nim radzili, w konsekwencji razem spędzali sporo czasu. Podświadomie, a może i świadomie szukali swojego towarzystwa, chcieli razem pokonywać te trudy, chcieli razem przeżywać tę przygodę. Każde wolne od zajęć i szkoleń chwile, wieczory, czasem zarwane noce spędzali na rozmowach. Ten strych stał się ich azylem, miejscem spotkań, bezpieczną przystanią, okazją do rozmów o życiu przed legią, o planach na życie po legi, o książkach, o morzu, o swoich przeżyciach w wojsku, a obaj mieli już, co wspominać. Obaj czuli się typowymi uciekinierami, chociaż z różnych powodów.

Tak naprawdę każdy z ich szóstki uciekał przed czymś i znalazł swoją przystań w legii. Legia dała im schronienie. Legia dała im na chwilę dom i przez jakiś czas, dawała im możliwość poznania ludzi i świata. Jednak od początku nie przewidywali, że poznają ten świat od najgorszej strony. Od strony wszechobecnej wojny, niosącej ze sobą zniszczenie, powszechne nieszczęścia i śmierć, od strony walki dobra ze złem, biednych z bogatymi, zniewolonych z wolnymi. Od strony wyzysku kolonialnego, a także od strony krzywdy uciśnionych ludzi.

Bo tak się złożyło, że właśnie nadchodził czas wojny, nadchodził czas próby, czas prawdy dla nich wszystkich, dla narodów Afryki, dla ich przywódców, dla kolonialnej Francji, dla całej legii.

Pod koniec lutego, podczas jednego z porannych apeli, przez nagłośnienie przemawiał dowódca regimentu pułkownik Clement Laffly, zakomunikował zebranym oddziałom i kompaniom, o włączeniu się sił armii francuskiej do kolejnej interwencji w wojnie domowej w Czadzie. Decyzję o operacji Épervier (Krogulec) podjęto już 14 lutego, lecz zwlekano z oficjalnym ogłoszeniem tej informacji. Jak zwykle powody ku temu okazały się prozaiczne, chodziło o konieczność odpowiedniego przygotowania i „urobienia” opinii publicznej. Było to konieczne, ze względu na fiasko poprzedniej interwencji rozpoczętej dwa lata wcześniej.

Laffly był doskonałym mówcą, podczas płomiennego przemówienia uzasadniał polityczną decyzję prezydenta republiki francuskiej. Niesienie cywilizacji oraz idei wolności, równości i braterstwa do zaprzyjaźnionego narodu czadyjskiego, obecnie uciśnionego przez najeźdźców z Libii, rządzonej przez okrutnego dyktatora al-Kaddafiego, było dziejowym nakazem. Było historycznym obowiązkiem, jaki Francja musiała wypełnić, by zmazać winy epoki kolonialnej. Pożoga brutalnej wojny domowej pomiędzy zwaśnionymi plemionami, sprawującymi władzę w tym biednym kraju, narażała bezpieczeństwo nie tylko niewinnych obywateli Czadu, ale również ogromną rzeszę obywateli francuskich mieszkających tam i pracujących dla dobra oraz rozwoju tamtejszego przemysłu i gospodarki.

W tym przemówieniu wszystko wydawało się proste, oczywiste i jednoznaczne. Lecz w wielu myślących umysłach budziło dziwny dysonans, rozdźwięk z rzeczywistością. Wojna to wojna, niezależnie od tego, co ją prowokuje i napędza. I choćby nie wiadomo, jakich słów nie używać zawsze pozostanie aktem politycznym w dążeniu do politycznego celu, jedynie środki do tego celu są bardziej radykalne, bezwzględne i okrutne.

To właśnie te słowa o „równości i braterstwie” roztrząsał Ernest podczas wykonywana kary na betonowym strychu w noc Wielkiej Soboty. Te słowa, za którymi kryły się rzeczywiście piękne idee, tym razem budziły w nim jakiś wewnętrzny sprzeciw. Jakąś niezgodę, jak złączone na siłę dwa kawałki puzzle, niepasujące do siebie kształtem.

– Wszyscy po równo się staramy, jesteśmy nawet lepsi od tych z jedynki i dwójki. A to my tutaj musimy tkwić. – Ernest nadal głośno rozważał ich sytuację. – Jak on nas traktuje? Czy on chce z nas zrobić specjalistów od szorowania?

Pierwszy zbuntował się Belg, powstał i podszedł do ściany, przy której stały puste pudełka po wypitym winie. Usiadł, wyciągnął nogi przed siebie i oparł się plecami o mur. Pozostała piątka przyglądała mu się z uwagą. Belg, podobnie jak Pablo i prawdopodobnie Pietia nigdy wcześniej nie służyli w żadnej armii. Aby łatwiej znosić trudy „szkolenia”, często wspomagali się używkami.

– No to przerwa na papierosa. – Zawyrokował, wyciągając niewielkie płaskie pudełeczko. Wydobył coś, co przypominało cienkie zawiniątko, bibułka papierosowa zawinięta z dwóch końców jak cukierek.

– A to chyba nie papieros? – Uśmiechnięty szeroko Pablo był dociekliwy, również powstał ze swojego miejsca i usiadł przy ścianie obok Belga.

– Czy nie lepiej po prostu spryskać wodą ten beton – Śniady powoli miał już dosyć – potem pozamiatać i wytrzeć mokrymi szmatami? Po co marnować tyle wody na to szorowanie? Już dawno byłoby czysto. U nas każdą kroplę się oszczędzało. Nie mieliśmy takiej łaźni do mycia, kąpaliśmy się w rzece, jak deszcz napadał.

– W tym wszystkim, nie chodzi o to, że ma być czysto, chodzi o to, abyśmy mieli zajęcie na całą noc. Taki właśnie to jest cyrk.

Pieta również dołączył do dwójki pod ścianą, gdy Belg z przymkniętymi oczami wypuścił z płuc pierwszą smugę dymu. Zaciągnął się jeszcze raz i podał żarzącego się skręta Pablowi.

Ernest rzucił szczotkę do wiaderka z wodą, powstał i niechcący nogą przewrócił wiaderko. Woda popłynęła szeroką strugą, tworząc rozległą kałużę. Razem z Gregiem dołączyli do pozostałej trójki i usiedli naprzeciwko. Skręt był właśnie w dłoniach Pieti, który wypuszczając dym, podał Gregowi.

Ernest z szeroko otwartymi oczami przyglądał się pozostałym, jakby ucząc się, co ma robić, zanim przyjdzie jego kolej na zaciągnięcie się magicznym dymem.

– Czy od razu tak nie mogliśmy z tą wodą. Pościeram to i będzie czysto.

Śniady, jako jedyny nie miał odwagi podejść do swoich współtowarzyszy, pomimo zachęcających gestów. Postanowił rozprowadzić i powycierać rozlaną wodę, by zakończyć w ten sposób przydzielona pracę.

Był to właśnie ten moment, gdy piątka młodych chłopaków przypieczętowała swój los. Było coś magicznie znaczącego w dymie skręta krążącego z ręki do ręki. Jak fajka pokoju zespalająca w jedność dusze zgromadzonych w obłoku dymu. Stali się przyjaciółmi w gwałtowny, bezkompromisowy sposób, jaki przytrafia się tylko żołnierzom, w chwilach, które łączą ich podobne myśli, pragnienia, te same dążenia.

Belg, lekko odurzony, oznajmił, że ich ksywki stały się symbolem każdego z nich, odzwierciedlając charakter i usposobienie, bądź powód wstąpienia do legii. Odtąd, Ousseynou na zawsze już i wszędzie, przez każdego będzie zwany Basané-Śniady, Piotr Ziemkin już zawsze będzie „Pietią”, potem Pablo, Greg i Belg. Tylko Ernest został Ernestem, chociaż Pietia czasami przekornie nazywał go „Dzidziuś”.

Belg, zawsze i przy każdej okazji i zdarzeniu miał taką tendencję do ubierania wszystkiego w słowa, jakby wszystko musiało być nazwane, opisane, wypowiedziane i zdefiniowane wyszukanymi słowami. Nazywali go tak, gdyż pochodził z niewielkiego miasteczka Frameries w Walonii. Twierdził, że nazywa się Michel Jules Verne, również to, że jest potomkiem słynnego pisarza Juliusza Verne’a, to właśnie, dlatego ma takie zacięcie literackie, taką skłonność do fantazjowania i wymyślania najrozmaitszych historii. Jako przyszły pisarz ma szczególną wrażliwość i spostrzegawczość, nie potrafi pozostawać obojętny na otaczające zło, cierpienie, miłość i dobro oraz wszelkim ludzkim reakcjom na te zjawiska. Upierał się, że kiedyś opisze ich przeżycia i przygody w legii, by wydać książkę. Na razie skupia się na podbojach miłosnych, żeby mieć odpowiedni materiał i inspiracje. Bo jak mawiał Ernest Hemingway, jego ulubiony autor i wzór do naśladowania, oczywiście nie licząc sławnego przodka, „opowiedziana historia musi być prawdziwa, wtedy, jest dobra, przejmująca i interesująca”.

– Przecież ten twój pradziadek był fantastą, opisywał różne wynalazki, urządzenia techniczne, był wizjonerem, a ty jesteś zwykłym fantastą-kobieciarzem. – Pietia jak zwykle w odpowiedział w zgryźliwy sposób.

– Skąd ten pesymizm, na pewno mu się uda. Pojedziemy na wojnę do Afryki, tam dopiero będzie mógł zebrać odpowiedni materiał, zobaczymy, jak mu wyjdzie. – To Pablo, jak zwykle, wyważony.

W jednostce od trzech tygodni dominował w rozmowach tylko jeden temat, wszyscy mieli w pamięci niedawne przemówienie dowódcy i jego plany wysłania całego regimentu na interwencję do Czadu. Już na początku marca jedna czwarta składu pułku, legioniści z odpowiednim stażem i doświadczeniem, zostali przerzuceni drogą lotniczą do bazy w środkowo-wschodniej części tego kraju. Regiment stacjonował tam w niewielkim Kalaït, na południe od średniej wielkości miasta Fada, w prefekturze Ennedi-Ouest, dokąd dotarły siły libijskie.

Na razie zadaniem wojsk interwencyjnych było rozdzielenie walczących stron, właśnie poprzez ustanowienie i umocnienie swoich pozycji, patrolowanie obszarów odgradzających zwaśnione strony, a także przygotowanie warunków na przyjęcie zasadniczych sił. Drugi rzut większej formacji planowano wysłać jeszcze w maju. Pozostałe kompanie miały być wymieniane rotacyjnie, co kilka miesięcy. Dlatego od teraz, wszystko w regimencie było podporządkowane przygotowaniom do drugiej tury.

***

Dzień trzydziestego kwietnia, zawsze był szczególnym momentem życia i służby w legii cudzoziemskiej. Tak zwane święto Camerone, było bardzo ważną wieloletnią tradycją, w każdym regimencie obchodzoną według własnych zasad. Przygotowania zaczynały się już kilka dni wcześniej, najważniejsze były atrakcje dla gości zwiedzających koszary podczas dnia otwartego z okazji święta. Defilada oraz pokaz musztry paradnej były jednakową, wspólną częścią obchodów we wszystkich regimentach.

Na samym początku uroczystego apelu, poprzez swoje motywacyjne przemówienie, dowódca pułku próbował wlewać w głowy legionistów, ustawionych na placu apelowym w równe czworoboki, słowa optymizmu, naświetlając zasadność francuskiej interwencji w Czadzie. Jakby chciał mentalnie przygotować wszystkich do wyjazdu w następnej turze do Afryki, a ta nieubłaganie się zbliżała.

Motywem przewodnim przemowy były dwie frazy, ich motto „honneur et fidélité” oraz „legio patria nostra”, odmieniane i wypowiadane kilkukrotnie. Oficer przypomniał siedem punktów kodeksu honorowego, podkreślając, że wszyscy służą ochotniczo nowej ojczyźnie. Bez względu na rasę, wyznanie wszyscy są braćmi, towarzyszami broni. Braterstwo ma być wyrażane poprzez solidarność z innymi członkami tej wielkiej rodziny. Jednakowo wszyscy też muszą stać na straży tradycji, karności i posłuszeństwa wobec dowódców. Wyznacznikami ich siły mają być dyscyplina i koleżeństwo, a odwaga i lojalność głównymi cnotami, którymi się kierują. Wszyscy legioniści, bez względu na szarżę, z dumą powinni prezentować swoją przynależność do jednostki, gdyż każda jest elitarna. Powierzane zadania mają wykonywać do końca, przestrzegając regulaminu, ale jeśli będzie taka potrzeba, to i za cenę własnego życia. Jednak najważniejsze było, o poszanowaniu wroga, a zwłaszcza o szacunku do pokonanego, bez nienawiści, bez pasji. Długo mówił o obowiązku wspierania swoich towarzyszy, nigdy nie wolno ich opuszczać ani porzucać swojej broni. Bo dobrego żołnierza nie definiuje ilość zabitych wrogów, ani to ile cierpienia jest w stanie zadać, ale to, ile sam jest w stanie wytrzymać.

Uroczysty apel zawsze był też okazją do oficjalnych i publicznych wyróżnień, odznaczeń i awansów, towarzyszyły temu gratulacje i słowa pochwały. Nie pomięto też trzeciej drużyny zwiadu z kompanii rozpoznania i wsparcia, której wyjątkowość podkreślał pułkownik podczas czytania listy odznaczonych i wyróżnionych. Legrand i Boucher z dumą słuchali słów pochwały i uznania dla ich pracy szkoleniowej.

W sekcji zwiadowczej kompanii Legranda było ustanowionych pięć zespołów, jednak to tak zwana „trójka”, sprawiała, że Legrand odczuwał dumę, czuł się ważny, czuł się pewnie, jako dowódca, bo wiedział, że może na nich polegać.

Wszystko potwierdzał również dostarczony wcześniej do niego, jako dowódcy kompanii, raport ze sztabu szkoleniowego, podkreślający świetne wyniki tej drużyny, w zestawieniu z innymi, nawet starszymi już w służbie zespołami. Raport wskazywał na ich zdolności oraz prezentował już wysoki stopień zaawansowania w szkoleniu taktycznym, kartograficznym, wraz z obsługą nowoczesnego sprzętu lokalizacyjnego, a także wyśmienite umiejętności w strzelaniu precyzyjnym. Wszystko było poparte ciężką pracą i poświęceniem, a przede wszystkim, nieodzownym zaangażowaniem. Dlatego list zawierał też rozkaz dowództwa, aby objąć trzecią drużynę specjalnym nadzorem szkoleniowym, dowództwo widzi w nich duży potencjał operacyjny.

Rzeczywiście, ich piątka wraz ze Śniadym, tworzyła świetny zespół, sprawną, skuteczną i zgraną drużynę zwiadowców. Ich przewagą była znajomość francuskiego, a przez to łatwość komunikacji. Podczas gdy większość rekrutów była na poziomie znajomości krótkich komend i poleceń oraz innych kilkudziesięciu podstawowych wyrażeń oni wzajemnie dogadywali się wyśmienicie. Dzięki temu nie tylko szybko się razem zżyli oraz szczerze zaprzyjaźnili, ale przede wszystkim wspierali się, polegali na sobie, błyskawicznie wyrobili w sobie rutynę i automatyzmy we wspólnym działaniu, potrafili się wzajemnie się uzupełniać, rozumieć bez słów, jedynie za pomocą gestów i mimiki twarzy. Mieli w sobie wszelkie cechy i umiejętności niezbędne u rasowych zwiadowców, tropicieli, obserwatorów i analityków. Ich szkolenie tylko ugruntowało i umacniało to, co już mieli w sobie z natury i wzajemnego zrozumienia.

Z tego powodu szkoleniowcy oraz kadra traktowała ich, jako swoisty eksperyment socjologiczno-wojskowy, piątka spryciarzy i otwartych umysłów, była jak elita pośród osiłków, zwykle dobrych i poczciwych, ale niezbyt wykształconych, prostych chłopaków.

Oni byli inteligentni, sprytni, nawet trochę aroganccy, z niewielką dozą wyniosłości, lecz myliłby się ten, kto chciałby zarzucić im brak braterstwa, czy woli współpracy. Byli solidarni z pozostałymi drużynami, chyba nawet najlepiej byli w stanie pojąć to, o co chodziło w tych ideach. Wspólnie, wraz z innymi zespołami znosili trudy, nie wychylali się niczym dla osiągnięcia własnych prozaicznych korzyści lub lżejszego traktowania. Wręcz przeciwnie, można było im ufać, można było na nich polegać, nie tylko, dlatego że byli najlepsi, ale może przede wszystkim, dlatego że byli lojalni, wobec dowódcy, wobec innych zespołów, wobec siebie i wobec wszystkich.

W uznaniu za to wszystko, za ich osiągnięcia, za ich motywację, za swoją dumę, dowódca nagrodził ich przepustką na 48 godzin, oficjalnie z okazji święta legii cudzoziemskiej. Zazdrościli im nawet starsi stażem, bo przepustki w legii nie były częstym wydarzeniem, szczególnie dla młodych legionistów. Wielu chłopaków z różnych drużyn i kompanii wychodziło wieczorami, ukradkiem na tak zwaną lewiznę, przedzierając się przez mur lub ogrodzenie, w miejscach nieobjętych kamerami, ale typowe, legalne przepustki były rzadkością. Jednak wyróżnienie, które przytrafiło się chłopakom z trójki, było trochę problematyczne dla nich. Pojęcia nie mieli, co zrobić z tym darem, jak się zabawić, dokąd pojechać. Wtedy nieoczekiwanie z pomocą przybył im sierżant Boucher, po odczytaniu rozkazu dowódcy, na zbiórce pododdziału po zakończonej defiladzie.

– No szczęściarze, to przytrafiło wam się, jak wieprzowi trufla, teraz nie wiecie, co robić. Jeśli nie skorzystacie, to wam przepadnie. Powinniście już dzisiaj wyjechać. Zameldujecie się w na dyżurce przed obiadem, na wyjściowo, jeszcze lepiej odprasowani, wybłyszczeni i wypachnieni, niż teraz jesteście. Jak będzie idealnie, to zobaczymy, co się da załatwić.

Godzinę później piątka legionistów z trzeciej drużyny stała w szeregu, na baczność przed wyjściem z budynku kwatery kompanii.

Wyprężeni i wyprostowani jak struny, na głowach białe kepi.

– A gdzie szósty, co się stało? – Sierżant próbował robić groźną minę, patrząc prosto w oczy Pabla, czekając, aż ten tylko się odezwie, lecz jedyne, co napotkał to niepewność w oczach i milczenie pozostałych. Było to jak zmowa. – Meldujcie legionisto!

– Mon sergent! Melduję, że legionista Ousseynou, Basané postanowił nie jechać, twierdzi, że oszczędza, zbiera pieniądze.

– Przepustka jest wystawiona dla całej drużyny. Wychodzicie wszyscy, albo nikt. – Boucher, był jak zwykle stanowczy, ale tym razem bardzo łagodny. – No więc, jaka decyzja legionisto?

– Panie sierżancie, legionista Szulkin prosi o pozwolenie złożenia meldunku?

– Tak żołnierzu? Meldujcie!

– Melduję, że Śniady wyjdzie z nami na przepustkę. Założymy za niego na bilet – oznajmił Ernest bez mrugnięcia okiem, wiedział, że pozostała czwórka się zgodzi.

– Świetnie, na to liczyłem. Legionisto, daję wam dziesięć minut, aby go tu sprowadzić ubranego na wyjściowo. Dłużej nie czekam, przepustka zostanie anulowana. Biegiem odmaszerować i wykonać.

Ernest regulaminowo zasalutował do białego kepi, zrobił w tył zwrot i popędził do kwatery, aby rozmówić się ze Śniadym.

Nie upłynął jeszcze wyznaczony czas, a cała szóstka już stała przed sierżantem w szeregu, prężąc się w pozycji na baczność. Sierżant surowym okiem podchodził do każdego, sprawdzał czystość, jakość uprasowania mundurów i koszuli, oraz połysk butów.

– Z okazji święta jestem pobłażliwy, normalnie to rozkazałbym rozejść się i poprawić swój wygląd i zarządziłbym ponowną zbiórkę do przeglądu. Myślę, że po pięciu razach byście mnie znienawidzili jeszcze bardziej, aż przeszłaby wam ochota na przepustkę, ale ktoś musi dbać o prestiż legii.

Sierżant zatrzymał się przed Ernestem, ostatnim w szeregu, jako że był najniższy. Śniady najwyższy z nich zajmował miejsce na początku. Boucher spojrzał chłopakowi w twarz, poprawił krawat i dodał.

– Mówiliście, że założycie na bilet dla waszego towarzysza. A dokąd to chcecie jechać?  Odpowiedzcie!

– Melduję panie sierżancie, że jeszcze nie wiem.

– Tak myślałem! Hehe. No, bo skąd możecie to wiedzieć, pierwsza przepustka, obcy świat, obcy ludzie. Czy koś z was wie, dokąd jedziecie, co będziecie robić? Czy ktoś się zastanawiał?

Gdy w korytarzu przebrzmiało echo ostatniego pytania, zapanowała cisza. Nadal wpatrywał się, w oblicze Ernesta, ten jednak twardo wytrzymywał spojrzenie, bez mrugnięcia, nie drgnął mu żaden mięsień twarzy.

– Panie sierżancie, legionista Szulkin melduje, że się zastanawiałem – improwizował Ernest – chcielibyśmy do Marsylii.

– Do Marsylii?! I co tam będziecie robić? Opijecie się do porzygania w pierwszej lepszej spelunie, potem dostaniecie wpierdol od miejscowych arabusów lub od innych gangusów, gdy będzie zarywać im kobiety. Potem zawinie was żandarmeria, jeśli będziecie mieli szczęście, a jeśli nie, to wylądujecie w szpitalu z dziurami od noża pod żebrami. Chociaż jest was sześciu, to może ci bandyci się na to nie odważą, czyli jednak żandarmeria wezwana przez barmana. No i co, piękna wizja przepustki? Wielki wstyd, gdy wrócicie z obitymi gębami, jest gorszy od kary aresztu, który czekałaby was za to. No i wasze wielkie ego ważniaków ucierpi. Pewnie szkoleniowcy już wam więcej nie zaufają, chcecie tego?

Znowu głucha cisza w korytarzu.

– Dobra, zrobicie tak. Notujcie sobie w tych waszych cwanych, przemądrzałych i zarozumiałych łbach, bo powtarzał nie będę. Tutaj w mieście prosto, cicho i bez rzucania się w oczy, ładnie dwójkami pomaszerujecie na dworzec centralny. Kupicie bilety do Montpellier. Od razu na powrót, bo pojutrze, w piątek przed osiemnastą, na biurze przepustek meldujecie swój powrót. Grzecznie, w czystych mundurach, ładni jak zwykle. Jeśli dacie dupy, choćby minuta spóźnienia, albo jak wpadniecie w łapy jakiegoś patrolu żandarmerii, to po was. Unikacie spotkania z mini jak kobiet z syfilisem. Zwiadowcy jesteście, to chyba poradzicie sobie. Obserwować otoczenie i kontrolować sytuację. Zrozumiano?!

Popatrzył na ustawionych w równym szeregu chłopaków, wyczytał z ich twarzy szczere zaciekawienie oraz silne skupienie. Rzeczywiście chłonęli jego słowa i starali się możliwie wszystko zapamiętać.

– Dobra, dalej! Wysiądziecie na dworcu Saint-Roch. Tam odszukacie tramwaj lub autobus w kierunku portu Carnon. Na miejscu udacie się do kapitanatu i wynajmiecie łódź motorową. Podacie moje nazwisko, wtedy będzie łatwiej, może kaucja nie będzie potrzebna. Przepłyniecie zatokę na południowy wschód, do wysepki Boucanet według mapki, którą otrzymacie do łodzi. W środku wysepki, wewnątrz lądu jest jezioro Étang du Ponant. W Boucanet jest przystań, nieopodal kilka kampingów z domkami do wynajęcia. Coś znajdziecie dla siebie. Miejsce jest bezpieczne, nie ma patroli żandarmerii. Jeśli będziecie umieć się dobrze zachować, to miło i fajnie spędzicie czas. Zróbcie sobie barbecue, napijcie się piwa, są tam bary, dyskoteki, a jak wam się poszczęści, to może nawet jakieś dziewczęta się znajdą. W przeciwieństwie do hołoty w Marsylii nie musicie ukrywać, że jesteście legionistami. Chociaż doradzam wam jakieś cywilne ubrania. – Otworzył drzwi do swojego gabinetu, w którym zniknął, wrócił po kilku sekundach, niosąc sześć niewielkich zawiniątek brezentu, z paskami na plecy.

– Na początek przydadzą się wam te dresy i kurtki. – Rozdał każdemu po paczce, po czym dodał już z dumnym podniesionym głosem, bliskim nienaturalnej egzaltacji. – To jest mój prezent, moja nagroda dla was. – Zdecydowanie w tej roli słabo wypadał, bardziej naturalny był w zwykłych wybuchach agresji. – Resztę, szorty i jakieś koszulki kupicie sobie w butiku przy porcie.  Łatwo coś dla siebie znajdziecie. Zapowiada się piękna pogoda. Jutro jest Fête du Travail, święto pracy, więc przyjadą tam gromady turystów na kilka dni, będziecie mieli wesołe towarzystwo. To jest moja propozycja na przyjemne i bezproblemowe spędzenie przepustki. Lepsze to, niż oglądanie w jednostce tych durnych wyborów „Miss Kepi Blanc” dzisiaj wieczorem.

Zamilkł, a oni stali w osłupieniu, nie mogli uwierzyć w to wszystko. Oto objawiło się ludzkie oblicze szefa kompanii, starszego sierżanta Fabiena Bouchera.

– Spocznij, na przepustkę odmaszerować! – Komendę wydał już wyraźnie żartobliwym tonem.

***

30 kwietnia1986r. Lido Boucanet – południe Francji

Było już późne popołudnie, gdy dopływali motorówką wynajętą w porcie Carnon, do wysepki Boucanet. Właściwie było to sporych rozmiarów, typowe lido, które odgradzało niewielkie jeziorko Ponant od Zatoki Lwiej[22], dające początek wielkiej sieci stawów i akwenów w parku narodowym Camargue. Całość rzeczywiście wyglądała jak typowa dla tego regionu, śródziemnomorska laguna, jakich było wiele u południowych wybrzeży, od Montpellier aż prawie po Marsylię.

Przepłynęli wąskim, przeszło kilometrowym przesmykiem, przecinającym w poprzek plażę Boucanet, z zatoki otwartego morza na taflę jeziora Ponant. Na końcu przesmyku zrobili zwrot w prawo, by po kolejnym kilometrze zawinąć do przystani, niedużej mariny z miejscami dla kilkunastu jednostek, przylegającej do kempingu z domkami letniskowymi do wynajęcia. Belg, jako ich reprezentant, udał się do budynku recepcji, na którym widniał biały szyld z napisem „Labechade”, ustalił cenę i pobrał klucz do drewnianego, kilkuosobowego bungalowu. W pobliżu domków kręciło się kilku turystów, jednak było cicho i spokojnie. W oddali obserwowali białe żagle, zbliżającej się powoli grupy kilkunastu się jachtów.

Lokalizacja rzeczywiście była wspaniała. Osłonięci od otwartego morza szerokim pasem gęstego lasu charakterystycznych rozłożystych i niewysokich sosen piniowych. Miejscami, jakby znienacka wystrzeliwały wyraźnie wyższe sosny alpejskie lub kalabryjskie. Sporej wielkości, liczne polany porośnięte były kępami wysokich traw, o tej porze jeszcze wysuszonych, ale z wyraźnymi oznakami powrotu do życia. Było ciepło, upalny środek wiosny objawiał się zieleniejącymi krzewami i niezliczonymi rodzajami polnych kwiatów, przebijających się przez dywany zielonych już trawników.

Za pasem lasu w stronę morza, lido było przecięte wzdłuż urokliwą, ładnie oświetloną promenadą, za nią znajdowała się piękna, złocisto-piaszczysta plaża z widokiem na zatokę, której wody wychodziły już wprost w objęcia Morza Balearskiego.

Przy plaży rozlokowane były niezliczone atrakcje turystyczne, bary, kluby z dyskotekami, wypożyczalnie sprzętu wodnego. Otoczenie zdawało się wołać do przybyłych legionistów, by korzystali z tego, co otrzymali właśnie do dyspozycji.

Tak też się stało, po rozlokowaniu się w domku, cała szóstka postanowiła spędzić czas na zwiedzaniu okolicy. Obeszli wyspę dookoła, jakby jakimś automatycznym nawykiem, musieli sprawdzić otoczenie, rozłożenie, ilość i rodzaj budynków wzdłuż promenady ciągnącej się od sąsiedniego lido Le Grau-du-Roi, aż po przeciwległy kraniec, który był oddzielony od północnego lido La Grande-Motte, przesmykiem kanału, którym przedostali się do wnętrza tej niby laguny.

Pieszą wycieczkę zakończyli w typowej francuskiej brasserie „Le flamant”, serwującej dania rybne i owoce morza. Możliwe, że nazwa restauracji związana była z flamingami, które masowo zamieszkują przybrzeżne jeziora i stawy w tym regionie. Lokal był usytuowany tuż przy promenadzie. Po drugiej stronie drogi, w stronę plaży znajdował się zadaszony białym brezentem podest do tańczenia oraz bar z drinkami. Był oświetlony kolorowymi światłami, od góry zwisały dwie obracające się kule, błyszczące złotymi i srebrnymi refleksami. Dochodziły stamtąd przytłumione jeszcze dźwięki muzyki disco.

Zachodzące, czerwone słońce za chwilę miało się schować za niebieskim horyzontem z fal. Dookoła rozbłyskały kolejno girlandy kolorowych świateł i oświetlenie uliczne promenady. Okoliczne bary i restauracje z wolna zaczęły zapełniać się turystami przybyłymi na odpoczynek podczas kilku dni majowego święta.

Legioniści zamówili rybną kolację, wypili po kilka kolejek białego, miejscowego wina. Z początku, trochę niepewni swego, teraz poczuli się rozluźnieni. Czas mijał, wieczór przemieniał się w noc, muzyka w części barowej po drugiej stronie ulicy stopniowo coraz głośniejsza, a na parkiecie tańczące towarzystwo coraz liczniejsze. Młodzi i bardzo młodzi, starsi i dużo starsi. Robiło się naprawdę ciekawie, zapowiadała się świetna zabawa.

Ruszyli wolnym krokiem w kierunku parkietu, zatrzymali się przy barze, zamówili po szklance dżinu z tonikiem, bardzo tutaj popularnego, oczywiście zaraz po winie. Chyba potrzebowali tego drinka na odwagę, gdyż po chwili Belg i Śniady znaleźli się na środku, podrygując z tłumem w rytm elektronicznej muzyki Rendez-vous, Jean-Michel Jarre’a.

Śniady okazał się wyśmienitym tancerzem, od razu zyskał sobie sympatię otoczenia. Pablo rozsiadł się wygodnie na sofie, nieopodal baru, w skupieniu obserwując parkiet i popijając swojego drinka. Ernest, Greg i Pietia wciąż stali z drinkami i obserwowali tańczący tłumek, rozgrzewany i ośmielany wyczynami ich senegalskiego przyjaciela.  Raz po raz wzbudzał entuzjazm i oklaski.

Nie od razu zauważyli, gdy do baru zbliżyła się grupka kilku dziewcząt. Gdy usłyszeli radosne głosy rozmów podczas zamawiania drinków, jak na komendę odwrócili się w ich stronę. Ujrzeli przed sobą piątkę jednakowo ubranych dziewcząt. Białe tenisówki, niebieskie wąskie, obcisłe dżinsy z paskiem nisko na biodrach, białe bawełniane koszulki z długimi bądź krótkimi rękawami, w niebieskie marynarskie paski, z czerwonym napisem „Yacht club - L’UM”. Każda miała zawiązaną wokół szyi jednakową niebiesko-czerwoną, jedwabną apaszkę. Dziewczyny widząc trójkę oniemiałych młodzieńców, obdarowały ich szczerymi uśmiechami. Pierwsze się odezwały, aby zachęcić ich do rozmowy.

– Salut gars! Cześć chłopaki! Nie stójcie tak, jakbyście jakieś zjawy ujrzeli. Jesteśmy żywe.

Zbliżyły się do nich, nadal się uśmiechając.

Ernest omiótł wzrokiem stojące w półokręgu, piękne zjawy w pasiakach, jakby szacował obcych przybyszów, oceniając sytuację oraz rozważając możliwe scenariusze działania. Zatrzymał swój wzrok na niewysokiej, krótko obciętej blondynce, stojącej po przekątnej. Ich oczy spotkały się na dłużej. Zobaczył w nich iskrę zainteresowania i ciekawości, jakie dziewczyna może odczuć przy zauroczeniu od pierwszego wejrzenia. Poczuł wibracje na skórze, zaschło mu w gardle, nie był w stanie nic powiedzieć. Spoglądali dłużej na siebie, wtedy poczuł, że się zarumienił.

Sytuacja zaskoczyła chłopaków, stracili pewność siebie, nie spodziewali się, tak szybkiego obrotu spraw, zupełnie nie wiedzieli, jak zacząć. Pierwszy odezwał się Greg, rozładowując przedłużająca się niezręczną ciszę.

– Cześć, witajcie. Domyślam się, że jesteście żeglarkami z jakiegoś studenckiego klubu. Wasze logo „L’UM” to na pewno L’Universite de Montpellier. Jestem Gregor.

– No rzeczywiście, spostrzegawczy jesteś, haha. Nietrudno zgadnąć! –  Z nieukrywaną ironią i półuśmiechem, odezwała się brunetka stojąca najbliżej niego. – Ja jestem Sophie, no i masz rację, jesteśmy z klubu uniwersyteckiego. Przypłynęliśmy na regaty, z okazji jutrzejszego święta. Mamy przystań na przeciwległym brzegu. Zostajemy do niedzieli. – Tutaj ręką wskazała kierunek, w którym znajdował się ich ośrodek z domkami.

– No to chyba w tym samym miejscu, gdzie wynajęliśmy bungalow. Nazywa się „Labechade” – Greg rozejrzał się, taksując kolejno stojące żeglarki. Zgodnie, jak na komendę, odpowiedziały mu szerokim uśmiechem, jakby zdawały sobie sprawę, z tego, że są oceniane oraz są warte tej oceny.

Prezentowały się bardzo atrakcyjnie.

– Ooo! To może jesteśmy sąsiadami, bo tam właśnie przycumowaliśmy.  Ja jestem Sonia. A wy, co tutaj robicie? Też studenci? – Zagadnęła, ta stojąca obok blondynki, która wciąż spoglądała na Ernesta. Na ciemnych włosach miała czapkę z daszkiem. – Chociaż nie wyglądacie na studentów z tymi ogolonymi głowami. Żołnierze? Marynarka?

– Zgadłaś, nie jesteśmy studentami. Jesteśmy z legii w Nimes. – Greg poczuł, że już drugi raz opuszcza go pewność siebie.

– Ooo! Legia cudzoziemska zawitała do naszej mariny. – Sonia wręcz przeciwnie, nabierała pewności. Lecz było w jej głosie coś ironicznie przewrotnego. Jej szeroki uśmiech gdzieś znikł, podobnie jak u jej dwóch koleżanek.

– Wiecie, co? Idziemy tańczyć, chodź Soniu! – Jedna z nich, pochwyciła dwie pozostałe i tanecznym krokiem podążyły na mocno już zagęszczony parkiet.

Na miejscu obok baru został Greg stojący obok brunetki Sophie, Ernest naprzeciwko blondynki oraz Pietia, który w końcu oznajmił.

– Widzę, że wojsko raczej nie cieszy się wielką sympatią, ani popularnością w społeczeństwie. Nic dziwnego, przecież legia to zbieranina, białych i kolorowych dzikusów, różnego sortu zbiegów, emigrantów, szubrawców czy kryminalistów. Takie mają wyobrażenie te panny.

Podszedł do baru, poprosił o butelkę dżinu, toniku i wysoką szklankę.

– Jakby, kto mnie szukał, to będę tutaj. – Oznajmił głośno, rozsiadł się wygodnie na sofie naprzeciwko Pabla, wyciągając nogi na tartanowym stoliku pomiędzy nimi. Znalazł tu idealne miejsce dla siebie, uzupełnił drinka przyjacielowi i obaj skupili się na obserwowaniu gęstniejącego tłumu na parkiecie. Coraz liczniej pojawiały się białe bluzy w niebieskie pasy z czerwonym logiem uniwersyteckiego yacht-clubu. Studencka brać żeglarska zdominowała przestrzeń dyskoteki.

Gdyby nie głośna muzyka rozbrzmiewająca ponad parkietem, to ciszę można by uznać za kłopotliwą, pierwsza przerwała blondynka, zwracając się do Ernesta.

– Myli się ten twój kolega. To nie jest tak, że stereotypowo, dla zasady nie lubimy żołnierzy. Po prostu Sonia i Monique mają złe doświadczenia. Teraz wolą być ostrożne. Tylko tyle. Cześć, jestem Nathalie. – Podała mu rękę na powitanie.

– Jestem Ernest, cieszę się, że zostałaś. – Odwzajemnił uścisk dłoni.

– Masz delikatną rękę jak na żołnierza, i nie jesteś taki postawny jak reszta?

Ernest poczuł wypieki na policzkach.

– Rzeczywiście nie jestem. Zawsze byłem wątły. – Postanowił jednak zmienić temat. – To twoje imię, Nathalie, to tak jak w tej piosence?

– Nie jestem pewna, czy wiem, co masz na myśli. – Zaintrygowana, rzuciła mu pytające, spojrzenie. Wyraźnie się jej podobał i nawet nie starała się tego ukrywać.

– No, jest taka piosenka, często w radiu puszczają. La place Rouge était vide, devant moi marchait Nathalie, il avait un joli nom, mon guide Nathalie! [23] – Próbował zanucić, ale niezbyt mu wyszło.

– Aha, już wiem, o którą ci chodzi. To Gilbert Bécaud, ale ta piosenka, to ma już chyba ze dwadzieścia lat.

– Ale wciąż popularna. Może dlatego, że Francuzi czują, jakąś niezrozumiałą dla innych nostalgię za socjalizmem, za Rosją Sowiecką, i w ogóle. No i przecież macie teraz lewicowy rząd. Nie uważasz?

– Hmm. Nie wiem. Nie interesuję się polityką, ale masz rację, jesteśmy zauroczeni Rosją, rosyjską kulturą, baletem, muzyką. No i oczywiście zazdrościmy im tego ognia rewolucji październikowej. Tak jak w tej piosence.

– Taaaa. Jednak nie zazdrościcie tym wszystkim zniewolonym państwom i narodom. Zarzewie rewolucji niesione na bagnetach żołnierzy i lufach czołgów.

– Ale każda rewolucja ma to, do siebie, że obala stary porządek i ustanawia nowy ład. Siłą. Wtedy są ofiary. My też w naszej historii mieliśmy rewolucję. Pewnie słyszałeś, albo uczyłeś się o tym. Była bardzo krwawa. W znacznej części wyeliminowała stan szlachecki, by zaprowadzić sprawiedliwość dla ludu. – Była mocna zdecydowana w tym, co i jak mówi.

– Czasami zastanawiam się, czy do was, do wolnego świata, docierają te wszystkie informacje zza żelaznej kurtyny, o terrorze sowieckim i ich odmiennym sposobie pojmowania i umiłowania pokoju?

– Masz mocny, obcy akcent. Nie jesteś Francuzem? Dlatego pewnie ta rozmowa się tak potoczyła.

– Gregor też ma silny akcent, właśnie przyznał się, że jest Anglikiem. Pewnie oni obaj są. – Tym razem Sophie wtrąciła się do dyskusji. Stała, trzymając się kurczowo jego ręki, jakby obawiała się, że gdzieś za chwilę ucieknie. – Dowiedziałam się, że jest potomkiem szlacheckiego rodu. Hihi – zaszczebiotała z dziewczęcym wdziękiem – dobrze, że z Anglii, bo u nas, zabiliby was podczas rewolucji. – Błysk w jej oczach potwierdzał jej żartobliwie młodzieńczy charakter.

O ile, Nathalie wyglądała na zdecydowaną, osobowościowo silną dziewczynę, świadomą swojej pozycji, to Sophie, zdawała się być jej przeciwieństwem. Były podobnego wzrostu, miały podobne figury, raczej w tym samym wieku, na tym samym roku studiów, ale Sophie wyraźnie była mentalnie młodsza, odróżniała się od swojej przyjaciółki swoją dziewczęcą naiwnością, niczym głupiutkie słodkie dziewczątko. Jednak Gregowi zdecydowanie to odpowiadało, był nią zafascynowany, zauroczony. Trudno było to zrozumieć, u człowieka z wyższością patrzącego na innych przedstawicieli ludzkiej rasy, każdemu dając odczuć swoją odrębność. Nie wiadomo czy to zwykła tęsknota za kobiecym towarzystwem, czy coś głębszego, ale on również wydawał się być zauroczony dziewczyną. Jakby miłość od pierwszego wejrzenia.

Ernest postanowił dogryźć mu trochę.

– Hehe, taki z niego Angielski szlachcic, a przeklina jak prawdziwy zwykły Szkot. Pewnie, dlatego że za długo tam mieszkał.

– Mnie to nie przeszkadza – to Sophie, tym swoim typowym niewinnie brzmiącym głosikiem.

– Nathalie, a ty uważaj na niego, to pogromca niewieścich serc. Jego spojrzenie jest silne, czasem przenikliwe, jakby cię świdrowały na wylot. Pewnie ma w nich rentgena i już cię prześwietlił. – Tym razem to Greg zrewanżował się.

– Właśnie zauważyłam. Jego skupienie na mnie przyciągnęło moją uwagę. Haha, nie mogłam się oprzeć. – Nathalie wyraźnie próbowała flirtować.

Ale Ernest znowu zmienił temat.

– Jeśli zatrzymałyście się w tym samym ośrodku, to jak to się stało, że was tam nie widzieliśmy.

– Przypłynęliśmy w naszych żaglówkach po południu, tuż przed kolacją. Kierownik domków, powiedział nam, że jeden wynajął szóstce młodzieńców, chyba z Belgii. Trochę był zdziwiony, bo rzadko tutaj przybywają cudzoziemcy. Nie wiem, dlaczego wziął was za Belgów.

– My wiemy, to nasz przyjaciel pochodzi z Walonii, ma ich akcent. To on wszystko załatwiał z kierownikiem. – Greg ruchem głowy wskazał na przyjaciela pląsającego na parkiecie, teraz w powolnym rytmie jednej z piosenek Italo Disco.

– Proponuję, chodźmy już razem potańczyć, bo dzisiejszego wieczora nie możemy długo szaleć. Jutro rano musimy być w formie, wcześnie rano pobudka, zaraz potem zaczynają się regaty. Rywalizujemy z klubami kilku innych uniwersytetów z południa. – Nalegała Nathalie, gdy niezauważenie, pochwyciła dłoń Ernesta, delikatnie gładząc i muskając kciukiem jej wierzch.

– To wy idźcie tańczyć i przytulać się, ja zostanę i z Gregorem porozmawiam o żeglarstwie – oznajmiła Sophie, oderwała wzrok od Grega i spojrzała na przyjaciółkę.

– Tak kochana, rozmawiajcie sobie. – Nathalie objęła przyjaciółkę drugą ręką, obdarowując głośnym całusem, jakby na pożegnanie. – Ty jesteś z nas najlepszą żeglarką, masz to we krwi, dzięki tobie na pewno wygramy. – Wciąż się uśmiechając, puściła do niej dyskretne oczko, po czym odwróciła się i pociągnęła za sobą Ernesta.

Ten zdążył tylko odstawić na stolik szklanki z niedopitymi drinkami. Trzymali się za ręce, gdy powoli przemieszczali się na parkiet, właściwie już kołysali się w powolnym tańcu. Po chwili objęła go, przytulając się do niego w zamyśleniu, z jakimś takim miłosnym rozmarzeniem i uniesieniem położyła swoją blond głowę, na jego ramieniu. Poczuł zapach jej włosów, pachniały morską wodą i wiatrem, wyraźnie też odczuwał jej coraz intensywniejsze zainteresowanie jego osobą. Nie był pewien całej tej sytuacji, jak zareagować, jak się zachować, jak odpowiedzieć, ani jak odwzajemnić to zainteresowanie. Dziewczynie najwyraźniej imponował swoją osobowością, raczej nie chłopięco-młodzieńczą urodą, jeśli już to, może jedno i drugie. Czuł się trochę onieśmielony, ale nie okazywał tego, starając się zdecydowanie odpowiadać na gesty i znaki dziewczyny, odwzajemniać mocniejszym uściskiem, jej uściski i przytulenia. Kilka sekund później utonęli między pląsającymi ludźmi na parkiecie.

Ernest nie był dobrym tancerzem, miał, jako takie wyczucie rytmu, potrafił poruszać się w tańcu podstawowymi krokami, jednakowymi do każdego typu muzyki. Nie odrywał oczu od jej twarzy, obserwował ją i tańczył, trzymając jej ręce ze splecionymi palcami, powoli obracając i kierując jej ruchami w obrotach i tanecznych przejściach. Ogromna poufałość we wzajemnej bliskości, bezpośredni kontakt ich ciał, maskował wszelkie niedoskonałości rytmiczne.

Wreszcie zapomnieli się w tanecznym uścisku na dobre. Właściwie to dziewczyna nadawała prym w tym intymnym pląsie. Objęła go rękami za szyję, przyciskając swoje czoło do jego ust, po czym podniosła oczy i brodę i od niechcenia jakby zbliżyła swoje usta w to samo miejsce. Przez chwilę pożądliwie patrzyła mu z bliska i bezpośrednio w oczy. On odpowiedział, obejmując jej talię i przyciskając silnie do siebie. Kiwali się tak przez chwilę w rytm melodii, by po chwili zrobić krok w bok, krok w przód. Teraz z kolanem prawej nogi pomiędzy jej udami, lewą ręką silnie objął jej plecy tuż nad pośladkami, by prawą ręką delikatnie odepchnąć od siebie, odchylając jej tułów w tył. Jej głowa nadążyła za tym ruchem jeszcze mocniej odchylając się. Widział jej odrzucone i zwisające włosy, patrzył prosto w podbródek oraz szyję owinięta apaszką. W tej dosyć ryzykownej pozie była zdana wyłącznie na niego, lecz najwyraźniej zaufała mu bezgranicznie.

Z każdą chwilą, z każdą nową melodią sprawiała wrażenie, jakby coraz bardziej zatracała się w namiętnym szale, szczególnie w tej niemal lubieżnej pozycji, gdy pośladkami pulsowała nad jego udem przez kilkanaście taktów. Wydała mu się niebezpiecznie śmiała, i nieprzyzwoicie odważna w tańcu. Oczarowała go swoim uśmiechem, zmysłowymi ruchami, uwodzicielskim spojrzeniem i gorącym oddechem w bezpośrednim kontakcie ich twarzy, bliskością ich ciał, dotykiem rąk na szyi i przekornymi gestami, odpychając go, by natychmiast przyciągnąć ku sobie, kładąc jego ręce sobie na biodrach i pośladkach. On odpowiadał jej intymnie i delikatnie omiatając dłońmi, jednak bez kontaktu, jej brzuch i piersi, by zatrzymać się na policzkach i ustach, by znowu powrócić do mocnego uścisku bioder. Raz po raz, ich twarze zbliżały się, delikatnie muskała wtedy ustami jego usta i policzki, przygryzając opuszki uszu.

W pewnym momencie, kołysząc się powoli w rytm muzyki zastygli złączeni, przylegając do jej pleców i obejmując ją przez plecy jedną ręką, drugą przytrzymywał na jej brzuchu w pasie.  Ona jakby mimowolnie wsunęła jego rękę pod swoją koszulkę. Pouczył gładkość brzucha i lekkie zagłębienie w miejscu pępka. Powoli kierowała jego ręka w dół, w stronę paska przytrzymującego jej niebieskie dżinsy na wysokości bioder. Trwali w tym intymnym pląsie przez kilkadziesiąt sekund aż do końca kawałka. W krótkiej chwili ciszy usłyszał słowa wyszeptane do ucha, z lekkim dyszeniem, raczej nie ze zmęczenia, lecz z silnych emocji i podniety, które nią zawładnęły.

– Chodź, przejdziemy się, muszę się przewietrzyć, zgrzałam się trochę. – Po czym uwolniła się z jego objęcia, pochwyciła jego prawą dłoń i pociągnęła za sobą w stronę plaży, w ciemność, lekko i zwinnie podskakując w radosnym uniesieniu i ekstatycznym odurzeniu. Zeszli z podestu na piasek, wciąż trzymając się za ręce, ruszyli wolnym spacerem wzdłuż brzegu.

Łagodne fale raz po raz pojawiały się, połyskując odbitym światłem pulsujących kolorów dyskoteki oraz z szumem, który zagłuszał powoli oddalającą się muzykę z baru. Po krótkiej chwili obejmowali się w pasie, przytuliła się do niego, wspierając głowę na jego ramieniu. A gdy szum morza na dobre zdominował dźwięki muzyki w oddali, a fale bardziej połyskiwały odbitym światłem gwiazd i księżyca, niż kolorowych migających lampek, zatrzymali się, stając naprzeciwko siebie.

Było ciepło, spokojnie, bezludnie. Delikatny wiatr powoli poruszał ścianą drzew lasu Boucanet, ciemniejącą za plażą i pasem promenady.

Stali tak wpatrzeni w siebie, widząc w oczach odbicie swoich twarzy, rozjaśnionych poświatą księżyca.

Nathalie pierwsza zdecydowała się na działanie. Najpierw ułożyła jego ręce sobie na biodrach, po czym sama objęła go za szyję i przycisnęła swoje usta do jego. Zastygli w gorącym, namiętnym pocałunku. Po chwili wodził ustami po jej policzkach, muskał szyję i uszy. Była gorąca, raczej czuł, niż widział jej rozpromienione, rumiane z podniecenia policzki. Ponownie przywarł do ust.

Jednocześnie jego dłonie zsunęły się na jej pośladki, poczuł ich miękkość. Jeszcze bardziej odczuł ich jędrność, gdy wsunął dłonie za pasek jej spodni, głaszcząc miękką, delikatną materię jedwabnych majtek.

Oboje płonęli, byli rozpaleni z pożądania.

Błyskawicznym ruchem rozpięła sobie guzik paska dżinsów, teraz bez oporu mógł odczuwać palcami gładkość nagiej skóry, przeciągając nimi pomiędzy pośladkami, coraz niżej w dół. Wtedy wyszeptała, dysząc już bez opamiętania, owładnięta miłosną żądzą.

– Zróbmy to. – Była zdecydowana, pomimo drżącego, cichego głosu.

– Ja też cię pragnę, teraz, dzisiaj, jutro, zawsze.

Ponownie przywarli ustami. Gdy delikatnie muskał jej ucho, cicho wyszeptał z nadzieją.

– Poważnie, chcę się z tobą spotykać, nie wiem, jak często się uda, oby jak najczęściej. Możemy pisać do siebie. Spotkamy się jutro przed kolacją na spacerze?

Zamarła w kilkusekundowym bezruchu, powoli odsunęła swoją twarz, obserwując uważnie jego reakcję.

– Nie ustawię się z tobą na randkę, ani na żadne spotkanie. Jesteś miły i fajnie się teraz bawimy. To wszystko. Nie interesuje mnie taki związek.

Ernest zaniemówił zadziwiony, by po chwili odzyskać głos.

– To, co oznaczał ten gorący całus?

– Nic nie oznaczał. Bawimy się. To tyle!

– Bawimy się, jak zabawkami? – Ernest trochę ochłonął, zastanowił się – „co ja właściwie wyprawiam, o co mi chodzi?”.

Dziewczyna chyba się trochę zniecierpliwiła, tak mu się przynajmniej wydawało, gdy patrzył na jej oblicze w słabym świetle oddalonych latarni na promenadzie.

– Nie myślałam, że po pierwszym pocałunku, tak na poważnie to weźmiesz. Jesteś jeszcze dosyć młody, niedoświadczony. Nie jesteś Francuzem? Dziwny masz akcent.

– Nie, nie jestem, ale już drugi raz o to pytasz.

– A skąd pochodzisz? Aha, Sophie mówiła, że jesteście Anglikami.

Nie zaprzeczył. Zamyślił się, patrzył w jej oczy. Były błyszczące, nie był pewien, co w nich dostrzegł, odbicia gwiazd, czy rząd świateł lamp z promenady. Wytrzymując siłę jego spojrzenia, odwzajemniała je. Uzmysłowił sobie, że błyszczała w jej oczach teraz mieszanka dawki alkoholu, dawki tanecznej podniety, miłosnego pożądania oraz dużej dawki zniecierpliwienia, na dnie mikstury osadzała się już z wolna warstwa złości.

Nie dosłyszawszy odpowiedzi, próbowała go lekko przyciągnąć ku sobie, by objąć ponownie ramionami za szyję. Poczuła opór.

W końcu usłyszała jego niepewny głos.

– Wiesz, masz rację, chyba podszedłem do tego zbyt poważnie. Nie wiem, co sobie wyobrażałem. – Jego urażona duma podpowiedziała mu tylko jedno słowo. – Wracajmy!

Teraz jej urażona duma kazała wypowiedzieć swoją kwestię.

– Ja też chcę wracać, odechciało mi się!

Pochwycił jej rękę, bez słowa ruszyli wolnym krokiem w stronę baru. Po chwili nadal milcząc, nieświadomie przyspieszali z każdym krokiem, muzyka z dyskoteki stopniowo przybierała na sile.

W końcu dziewczyna uwolniła swoją rękę.

– Jednak jesteś jeszcze dzieciak. Romantyczny, ale dzieciak – zakrzyknęła do niego i pobiegła naprzód, zręcznie wskoczyła na podest parkietu. Wreszcie zniknęła gdzieś w licznej grupie ludzi w pasiastych marynarskich bluzach.

Ernest również wszedł na parkiet, przeszedł przez środek, by usiąść na sofie obok Pabla.

– Hej! Dzidziuś, coś taki markotny? – To Pietia jak zwykle zaczepnie zagadnął do niego.

W odpowiedzi napotkał tylko ostre, odpychające spojrzenie Ernesta, przepełnione wyrzutem, złością, i słowem „spierdalaj!”.

– Oooj. Ktoś ci coś zrobił, skrzywdził cię?

– Gdzie byłeś? Bo zniknąłeś na chwilę nam z pola obserwacji. – Pablo również nie pozostawał obojętny.

– Odlać się byłem. A co was to interesuje?

– Świetnie wam szło w tym gorącym tańcu, nie poznawałem cię, czy to na pewno ty się tak z nią obściskiwałeś? – Na twarzy Pieti pojawił się ironiczny uśmiech. – Ciemno było, to nie jestem teraz pewien. A potem gdzieś się podziałeś. – Znowu ironia w uśmiechu.

– Wydawało mi się, że za nią gdzieś polazłeś, a wróciłeś sam, bo pewnie nie dałeś rady. Hehe! Następnym razem weź kogoś z nas do pomocy, to ci pokażemy, jak to się robi. Jeszcze zrobimy z ciebie mężczyznę. Spoko.

– Nic się nie martw, jak nie ta, to będzie inna. Masz czas, duuuużo cz...czasu. – Lekko jąkający się teraz Pablo był wyraźnie rozbawiony, częściowo sytuacją, częściowo przez wypity alkohol.

Pietia trzymał się znacznie lepiej.

– Od dzisiaj, nie będziemy na ciebie mówić Dzidziuś, tylko Dżygit.

– Kurwa! Jaki zaś Dżygit?

– No, taki kaukaski, gruziński dżygit. Bo wyglądasz jak Gruzin, nazwisko masz jak Gruzin, i tańczysz jak gruziński dżygit. – Pietia był bezlitosny. – I jeszcze po rosyjsku gadasz jak Gruzin.

– Hahaha. – Salwa śmiechu wystrzeliła ze wszystkich trzech ust.

Ernest wyraźnie rozluźnił się.

– Cholera dajcie już spokój, tacy z was podrywacze, że siedzicie tutaj i pijecie tylko. Nawet całej butelki jeszcze nie zdążyliście zrobić. Lepiej nalejcie mi trochę.

– Aaa, kolego mylisz się, to już druga, ale masz, napij się, to przejdzie ci to miłosne uniesienie.

Zdecydowanie rozumieli, co się wydarzyło, lub mogło wydarzyć. Czytali emocje z jego twarzy, jak z otwartej księgi. Znali go już dobrze. Byli od niego starsi, dojrzalsi i bardziej doświadczeni.

– Powiem ci Dżygit, że nie tylko pijemy – po chwili odezwał się Pietia – jest z nas pożytek teraz – po czym dodał jeszcze ich wojskowym żargonem – obserwujemy przedpole, zapamiętujemy szczegóły i detale. Potem analizujemy dane, z których wychodzi nam, że ten nasz Basané to niezły figlarz się okazuje. Dobrze wygląda z tą czarną chustą na głowie, jak jakiś macho z południa Hiszpanii. Omiata te wszystkie panny, aż ślinią się do niego. Mógłby rwać je po kolei na stronę, zrobić swoje, wyruchać, zostawić i wrócić po kolejną. Coś mi się wydaje, że pojawiają się zazdrośnicy. Bo na prawym perymetrze zauważyliśmy kilku nieprzyjaciół. Jest takich dwóch wyraźnie podpitych, wskazują na niego palcami z prawej flanki, tak nieładnie, no i z takimi złymi spojrzeniami. – Ruchem oczu wskazał w kierunku grupki młodych ludzi w jednakowych pasiastych bluzach i tym samym logiem.

Pablo i Ernest podążyli za jego wzrokiem. Ujrzeli grupkę kilkunastu studentów, z której dwóch wyraźnie odznaczało się swoim nerwowym, nawet lekko agresywnym zachowaniem. Stopień podchmielenia alkoholem był zdecydowanie wyższy.

– A może, to zazdrość, ale myślę, że to bardziej alko wyzwala w nich agresję – kontynuował Pietia – przeszli już z fazy nieśmiałego spoglądania, do fazy olśnienia, że ktoś im wyrywa dziewczyny, w dodatku taki ciemny jakiś. Co im tu jakiś Arab będzie konkurencję robił. Właśnie weszli w fazę odwagi. Przecież to ich lokal, ich rejon. Przecież są u siebie. To oni tutaj rządzą. No, a teraz następuje faza agresji, za chwilę będą chcieli zrobić z nim porządek. – Pietia próbował żartobliwie relacjonować obserwowaną sytuację, jednak w tamtej części parkietu rzeczywiście zrobiło się głośno i ruchliwie, na tyle, że wiele głów odwróciło się, spoglądając z niemałym zaciekawieniem.

Dwóch podchmielonych studentów żeglarzy oddzieliło się od swojej grupy, powstrzymywani rękoma szarpiącymi ich za rękawy, w dramatycznej próbie zatrzymania. Chwiejnym, ale zdecydowanym krokiem, zmierzali ku środkowi parkietu w kierunku Śniadego, który właśnie wywijał w tańcu z jedną żeglarek. Nie było w tym nic, co mogłoby budzić czyjąś złość. Ot, odrobina zmysłowości w figurach, zaczepne spojrzenia, nieśmiałe muśnięcia dłońmi. Oboje świetnie się bawili, zachwycona dziewczyna uśmiechała się szeroko. Z pewnością dawno nie doświadczyła takiej satysfakcji w tańcu z obcym mężczyzną. Jednak jej uśmiech zgasł natychmiast, gdy między nią a tańczącym partnerem ujrzała plecy swojego kolegi. Drugi ustawił się, odgradzając Śniadego z tyłu, zastępując mu drogę ucieczki.

– Luck! Que fais-tu? Allez! Calme-toi!  Co ty wyprawiasz? Uspokój się już! – Dziewczyna próbowała działać, jednak chłopak odepchnął ją nagłym ruchem ręki w tył.

Upadając z głuchym tąpnięciem na plecy, zdążyła jeszcze zauważyć, jak ta sama ręka zadała silny cios w brzuch zaskoczonego tancerza.

– Tu es enmerdant. Tu sais? Jesteś wkurwiający, wiesz? – Napastnik starał się mówić powoli i wyraźnie, nie mając pewności, z kim ma do czynienia.

Śniady trzymając się za brzuch, próbował wyprostować się, ciężko dyszał i kaszlał, próbując złapać oddech. Wykorzystując tę chwilę, drugi napastnik, pochwycił go od tyłu, by zablokować mu ręce.

Luck zrobił zamach ręką, aby zadać drugi cios, jednak w tym momencie, nagle i znienacka, pojawił się przed nim Ernest. Stał z dzikim spojrzeniem, wpatrując się w jego twarz, właściwie głęboko w oczy, jakby próbował go zahipnotyzować. Ten na chwilę stracił odwagę i pewność, gdy usłyszał:

– Casse-toi! Zjeżdzaj! – Wycedził Ernest przez zaciśnięte zęby.

– Va chier ! Odpieprz się, nie twoja sprawa! – krzyknął Luck na całe gardło. Muzyka ucichła, wszyscy jak na komendę popatrzeli na zajście, jak na jakieś egzotyczne widowisko, mężczyźni zasłaniali swoje partnerki, odgradzając od potencjalnego niebezpieczeństwa. Nastąpiło swoiste poruszenie, emocje zawisły w powietrzu jak naelektryzowana mgła. – Z nim zawsze jest kłopot, wszyscy go znamy. – Dało się słyszeć głosy dookoła.

– Właśnie, że moja. – Ernest wciąż wpatrywał się w oblicze napastnika wyrażające zaskoczenie i zdziwienie.

W momencie, gdy ten wziął zamach, by zadać cios, Ernest nagłym ruchem głowy uderzył czołem w klatkę piersiową przeciwnika. Ten zatoczył się i przewrócił, upadając obok dziewczyny, którą zajmowały się już dwie inne koleżanki. Chwycił się za piersi, panicznie próbując oddychać i łapać powietrze.

– Spakojna pacany! – Pietia, który pojawił się obok Ernesta, odezwał się niezbyt donośnym głosem po rosyjsku, ale na tyle głośno, aby go wszyscy dobrze słyszeli. – Wy nie igrajetie cziestno – kontynuował – was dwóch, a on sam, nie lzja – Pietia podskoczył do drugiego napastnika, który wciąż od tyłu obezwładniał Śniadego. Błyskawicznym chwytem, chwycił go za nadgarstek lewej dłoni, sprawnym ruchem wykręcił mu całą rękę i blokując staw łokciowy, sprowadził go do parteru, zmuszając do klęknięcia. Jego głowa, prawym uchem dotykała podłogi.

– Nie biezpakoitsja moriaki. – Pieta wciąż po rosyjsku próbował zdezorientować otaczających gości, przyglądających się całemu wydarzeniu. Po kilku sekundach zapytał. – Czy będziecie już grzeczni, czy mam ci teraz uszkodzić rękę? – Ujrzawszy porozumienie i milczącą zgodę nieszczęśnika potakującego głową, odepchnął go, a ten z łoskotem wylądował obok pierwszego.

– Bawcie się dalej żeglarze. My już opuszczamy ten pokład – dodał jeszcze na odchodne Pieta, biorąc pod ramię Śniadego, uważnie lustrując przestrzeń i reakcję zgromadzonych. Po chwili dołączył do niego Ernest, który nie spuszczał z oczu, leżącego i dochodzącego do siebie Lucka.

Obok niego klęczała Nathalie, z troską starającą się mu pomóc. Podniosła wzrok w kierunku Ernesta. Ich oczy znowu spojrzały się na dłuższą chwilę. Lecz tym razem nie zobaczył takiego zainteresowania jak poprzednio. Najpierw było w nich przerażenie, potem smutek, złość, przemieszana z rozczarowaniem, ale dostrzegł także jakby poczucie zawodu, jakby niespełnionej obietnicy. Pokręciła głową, w niemym przeczeniu. Odwrócił wzrok, gdy ruszyli w kierunku wyjścia.

Ochraniani i odgradzani od reszty przez Belga i Pabla, którzy torowali im drogę.

– Izwinite, izwnintie riebjata! – Pablo również grał na dezorientację gapiów.

Gdzieniegdzie dało się słyszeć niemrawe oklaski, ciche i nieśmiałe okrzyki „brawo” – „Wreszcie ktoś zrobił porządek”, „Kto to był?”, „Rosjanie?”.

Po minucie mgłaekscytacji opadała. Ludzie odetchnęli z ulgą. Atmosfera rozluźniła się. Nieszczęsnych i niedoszłych napastników podniesiono i usadowiono przy stoliku. Siedzieli już spokojnie otoczeni przez grupę studentów, pilnujących by nie doszło więcej do żadnej burdy.

– Gdzie jest Greg? – Pierwszy odezwał się Ernest, gdy przechodzili w piątkę przez promenadę, zmierzając ponownie do restauracji pod znakiem flaminga.

Weszli do środka i zajęli miejsca za stolikiem przy bocznej ścianie, obok podwyższenia, szerokiego podestu, na którym lśniło ciemnobrązowe pianino. Przed instrumentem znajdował się regulowany stołek z miękką poduszką. W lokalu przebywało jeszcze kilkunastu gości w zaciszu i powoli ucztujących przy kolacji.

Było cicho, spokojnie, nad niektórymi stolikami unosił się dym papierosowy, z głośników sączyła się delikatna muzyka, jednak ginącej w dźwiękach disco dochodzących z drugiej strony promenady.

Zegar nad barem wskazywał kilka minut przed dwudziestą drugą.

– Greg gdzieś poszedł z tą Sophie, zaraz jak ty rozpocząłeś tańce ze swoją żeglarką.

– Żeby tylko nikt nie wezwał policji, będzie wtedy źle! – Śniady doszedł już do siebie, ale wciąż był zestresowany.

– Chłopie opanuj się, broniliśmy się, to oni byli agresywni – pocieszał go Pietia – za to od dzisiaj Ernest jest moim mistrzem walenia z byka!

– Tak, ale jak policja złoży donos do jednostki, to wtedy będzie przerąbane. – Pablo nie pomagał, był jak zwykle bardzo realistyczny.

– Pietia, jak na zwykłego muzyka, to sobie ładnie poradziłeś z tym drugim. Niezły chwyt. A ty Pablo, nie bądź takim pesymistą, będzie dobrze. – Teraz Ernest próbował ostudzić niepokój.

– Ha, widzisz! Przywilejem myślącego człowieka, jest pesymizm lub co najmniej sceptycyzm, więc myślę i próbuję przewidzieć możliwe zdarzenia, by się przygotować na odpowiednie działanie.

– No i jak się przygotujesz na wizytę policji? – Stres nadal nie opuszczał Śniadego. Już otwierał usta, aby coś dopowiedzieć, lecz zaniemówił spojrzawszy na Pietię.

Właściwie to wszyscy ucichli, gdy zauważali, jak zastygł w hipnotycznym oczarowaniu, wpatrując się w coś, co przykuło jego uwagę. W chwili milczenia, która nastała, raz po raz podążali za jego wzrokiem, to na powrót spoglądali na niego.  Powyżej pianina, na ścianie wisiała gitara akustyczna. Wpatrywał się w to miejsce z ekstatycznym uniesieniem, przenosząc wzrok, to na pianino, to na gitarę. Milczeli, widząc jego skupienie i mimowolnie zauroczenie, by nie rozpraszać jego uwagi, czekali na dalszy ciąg. Nikt nie śmiał przerwać mu tej magicznej chwili.

Pietia doszedł do pianina, podniósł pokrywę, odsłaniając biało czarną klawiaturę. Usiadł, rozłożył dłonie, rozprostował palce na klawiaturze. Już miał uderzyć w klawisze, gdy jeszcze odwrócił się w stronę środka sali, pytającym wzrokiem spojrzał na barmana. Zobaczył delikatne skinienie głową na zgodę. Uderzane struny wydawały z wnętrza instrumentu dźwięki jednej z sonat Mozarta.

Grał najpierw powoli, potem coraz szybciej. Po kilkunastu sekundach przestał. W ciszy, która nastała dało się słyszeć ciche przekleństwo.

– Co jest do cholery? Przecież jest rozstrojony. Ktoś na tym grał kiedykolwiek? Kuuurwa!

Pietia był wyraźnie zniecierpliwiony, podniósł się z siedzenia, podszedł do ściany, delikatnie i z wprawą przejechał palcem po strunach wiszącej gitary. Ponownie zwrócił się w stronę barmana z pytaniem w spojrzeniu.

Ten wzruszył ramionami i skinął na kelnera stojącego tuż obok, by szepnąć mu coś do ucha. Ten, po kilku sekundach pojawił się przed Pietią.

– Panowie legioniści, możecie zagrać na instrumencie, ale ma być spokojnie, bezpiecznie i bez ekscesów.

– Czy tak łatwo widać po nas, że rozrabiamy?

– Już się rozniosło, że zrobiliście tam mały porządek z tym ważniakiem. Od dawna mu się należało.

– Panie starszy, oczywiście! Postaramy się lekko zabawić gości. Wszyscy będą zadowoleni.

Pietia powolnym ruchem odwiesił gitarę ze ściany, usiadł na krzesełku przy pianinie, odwrócił się frontem do sali. Delikatnie brzdąkając, struna po strunie nastroił instrument. Skończywszy, usiadł wygodnie, założył nogę na nogę, wspierając pudło gitary na prawym udzie.

Zaczął grać.

Na początek delikatną melodię w rytmie hiszpańskiego motywu gitarowego, najpierw delikatnie i powoli, z każdą chwilą coraz szybciej i głośniej. Grał niczym natchniony, był sobą, był tym, co kochał i czuł w sobie. Oczarowani muzyką goście zwracali swoje krzesełka w stronę podwyższenia.

Obserwowali i słuchali grającego Pietię, który z każdą chwilą wczuwał się w swoją rolę. I oto stało się coś nieoczekiwanego, po drugim kawałku sala wybuchła gromkimi brawami, wszyscy goście już siedzieli zwróceni do muzyka. Posypały się dodatkowe zamówienia na drinki, barman spoglądał z zadowoleniem, zwłaszcza na grającego legionistę, kelner właśnie podstawił mu stojak z mikrofonem. Przy próbnym akordzie gitara rozbrzmiała wzmocniona przez głośniki.

Druga melodia również nosiła znamiona południowych rytmów, było to „Oye como va” Carlosa Santany, coraz mocniejsze i szybsze. Słuchający goście popijali drinki i kiwali się w rytm szarpanych strun, akordów i flażoletów.

Sala ożyła, goście ponownie nagrodzili Pietię owacjami, wreszcie ten postanowił się odezwać.

– Bonsoir. Salut! Jestem Piotr, no i wyszedł nam spontanicznie taki mały koncert, na razie to była tylko taka mała rozgrzewka. Czuję się zachęcony przez kierownika lokalu, więc zapraszam państwa na wieczór przy muzyce. – Powstał ze stołka, ukłonił się i uśmiechnął, a oklaski tylko go zachęciły.

– Na początek proponuję kilka piosenek rosyjskiego poety Bułata Okudżawy.

– Super! Brawo! Czekamy! – Odpowiedziało mu kilka okrzyków ze strony gości.

– Mam nadzieję, że będzie wam się podobało.

I wtedy dopiero zaczął się koncert. Najpierw z głośników popłynęła „Modlitwa”, Pietia śpiewał każdą zwrotkę po rosyjsku, potem po francusku, donne une tête à un sage, donne un cheval à un lâche, donne un sou aux plus chanceux. ... Et prends soin de moi[24] ...

Publiczność słuchała słów magicznej poezji jak w hipnotycznym transie, w bezruchu, w kompletnej ciszy, nawet barman nie śmiał się poruszyć, by polerować swoje szklanki. Byli zauroczeni, zachwyceni, a gdy skończył pieśń, najpierw zapadła głęboka cisza, a potem burza oklasków. Restauracja zaserwowała najlepsze danie, jakie mogło się gościom wymarzyć.

– O, Greg! Jesteś wreszcie – odezwał się w przerwie Ernest.

– Byliśmy, sobie pospacerować z Sophie. – Greg wciąż ściskał dłoń dziewczyny, najwyraźniej o tym zapomniawszy.

– Widzę i słyszę, że jakieś spontaniczne widowisko to urządziliście. Pięknie gra i śpiewa ten wasz przyjaciel. – Sophie była rozpromieniona.

– My też dopiero go poznajemy od tej strony. – Ernest uśmiechnął się do niej i dodał. – To poezja, rosyjska, a Pietia tylko ją śpiewa. Tak nam powiedział. Wszystko, co piękne z tego kraju jest przepojone bólem i tragedią tych ludzi, przesiąknięte ich krwią, przeciekającą pomiędzy strofami.

– A ty znowu o tej polityce. – Sophie wolała zmienić temat. – Lokal się zapełnia. Wieść o koncercie rozniosła się do tamtego klubu. Tak samo jak wieści o waszym wyczynie w dyskotece.

– To nie był żaden wyczyn, nie chcieliśmy tego. Ten cały Luck uderzył naszego Śniadego, najgorsze, że nie grali czysto, dwóch na jednego.

– Wiem, co się stało, nie mówmy już o tym. – Uśmiechnęła się, potem rozejrzała się, jakby kogoś szukała, chyba nie znalazła, dlatego dodała. – Zaraz wracam! – Wybiegła z sali restauracyjnej, korzystając z ostatnich sekund przerwy, po której Pietia zaintonował balladę o „Papierowym żołnierzyku”, potem był jeszcze „Balonik” i „Piosenka o Piechocie”

Z każdą chwilą lokal zapełniał się, bracią żeglarską. Słuchali w oszołomieniu, chłonęli każdą nutę i każdy wers.

…Marusię swą porzucił najpierw, A potem, co noc, aż do dnia

Z artystką szalał w chińskiej knajpie, A tam Marusia z żalu schła.

A Wania tamtej na stół ciskał Meduzy i w trzech smakach drób

Nie wiedząc nic, że ta artystka Wciąż wodę z mózgu robi mu.

Bo nie wierzymy w czas kochania, bo miłość biedy przyda nam[25]. …

Byli przejęci, poruszeni. Spontaniczna chęć grania Pieti przerodziła się w prawdziwy koncert, takie wydarzenie, które uwielbiali Francuzi w swojej ogólnej nonszalancji i megalomani.

– Wszyscy to przyznają, że my Francuzi, jesteśmy najbardziej cywilizowanym narodem Europy, a nawet świata – odezwał się w kolejnej przerwie Belg, odczuwając dumę, z przynależności do tej paczki, której w tym momencie niekwestionowanie przewodził Pietia.

Ich miejsca znajdowały się tuż przy podeście z pianinem, jakby chcieli się z nim jak najbardziej identyfikować, by ich również dosięgła, choć odrobina tego splendoru i niespodziewanie wyrosłej sławy.

– Ale przecież ty nie jesteś Francuzem. – Pablo, jak zwykle był zasadniczy. – A nawet zauważyłem, że Belgowie nie są zbyt popularni tutaj. Nawet kilka dowcipów o was słyszałem. Hehe.

– Tyle że moje korzenie są francuskie, przez mojego sławnego przodka Julesa z Amiens, tuż przy granicy. Nawet mam takie same imiona, jak jego syn, Michel Jules. – Belg z dumą i wyraźną wyniosłością wypuścił dym z papierosa.

Powietrze w restauracji robiło się gęste i duszne od nadmiernej ilości palących gości. Jednak atmosfera stworzona przez Pietię sprzyjała zadumie, rozmyślaniu.

– Właśnie godzinę temu widzieliśmy tę waszą wyjątkowość. Zaczepili Basané tylko, dlatego że ma ciemniejszą karnację. No i w dodatku dwóch na jednego, jakie to słabe, ani honorowe.

– Nie sprzeczajcie się – odparł Greg, po czym Sophie dodała jeszcze.

– Hej, mes amies, przyjaciele, zaraz będę miała was dosyć. Jakże to strasznie trudne i nudne zajęcie być kobietą, bo polega głównie na zadawaniu się z wami, mężczyznami! – Sophie pochwaliła się cytatem z Conrada.

Zaskoczeni popatrzyli na nią z zainteresowaniem, teraz dopiero zauważyli, że powróciła niespostrzeżenie. Siedziała, wspierając się o Grega, cały czas trzymali się za ręce. Natychmiast dodała poetycko, zalotnie uśmiechając się do niego.

– Skupcie się na pięknie i ulotności tych chwil. Są jak dym z papierosa, najpierw cienką strużką unosi się szybko, by po chwili rozchodzić się na boki, powoli i łagodnie, kłębiąc się i kręcąc esy-floresy w nieruchomym powietrzu – dodała Sophie.

Greg mocniej ścisnął dłoń dziewczyny, poczuł się dumny, bo jej słowa świadczyły o wrażliwości i subtelności, kontrastowały z pierwszym wrażeniem dobrej, szczerej, może nawet naiwnej dziewczyny.

Wtedy Greg jeszcze zauważył głośno:

– Coś mi się wydaje, że Pietia nie wytrzyma już długo. Za często goście przynoszą mu te drinki w podziękowaniu.

– Nie znasz słowiańskiej duszy bracie, nasze głowy są mocniejsze, tak ja mocniejsze od waszego wina są trunki, które pijemy. Wydaje mi się, że on dopiero się rozkręca – Pablo skwitował zaczepnie.

– Najwyraźniej Rosjanie cieszą się dużą popularnością w tym kraju.

– Mnie też się wydaje, że jeszcze się trzyma, ale padnie nagle i będzie kłopot. O czym on tam, tak dyskutuje z tą kobietą? – zapytał Ernest, obserwując Pietię, który właśnie konwersował ze stojącą na wprost niego kobietą.

Była dojrzała, wyraźnie starsza od niego, jednak jej atrakcyjność, powodowała, że uśmiechał się do niej, patrząc w górę na jej twarz, gdyż sam wciąż siedząc, wspierał swoje dłonie na jej biodrach, opasanych czarną, srebrzyście połyskującą, cienką zwiewną i krótką przed kolana spódnicę. Bez ukrywania, bez najmniejszej żenady raz po raz zerkał w dekolt jej pasiastej bluzki, gdy pochylała się do niego, poufale wspierając mu dłoń na ramieniu. W drugim nadal trzymała szklankę z bursztynowym trunkiem. Kobieta była wyraźnie pobudzona i rozpromieniona, po chwili delikatnie musnęła go dłonią po policzku, jakby na pożegnanie. Było to muśnięcie pełne zachęty i obietnicy.

Odwróciła się i odeszła z wdziękiem dojrzałej i świadomej kobiecości. Oddalała się powoli, kołysząc biodrami, by mógł dobrze przyjrzeć się jej kształtom.

Ernest odwrócił wzrok od przyjaciela i spojrzał dalej, przy oknie zgromadziła się grupka studentów żeglarzy. Część z nich siedziała przy stolikach, kilku z nich stało. Dostrzegł pośród nich Nathalie. Ich oczy po raz trzeci tego wieczora spotkały się na dłużej, jednak tym razem nie wytrzymała spojrzenia, speszona odwróciła wzrok. Zdążył dojrzeć w nim niepewność, przepraszające poczucie winy podparte lekkim zainteresowaniem. Jednak Ernest nie był już pewien czy cieszyć się z tego.

Odwrócił głowę i spojrzał na Sophie. Ta przytaknęła lekko głową i zwróciła się do niego.

– Odczułam, że Nathalie jest zawiedziona, całym tym zdarzeniem. Ten Luck, to jej chłopak. Dla mnie to nic niewarty łobuz i ja nie wiem, co ona w nim widzi. – Sophie ani na moment nie rozstawała się z dłonią Grega, Wyglądało na to, że na dobre przypadli sobie do gustu. – Przed chwilą z nią rozmawiałam. Z początku, martwiła się o niego, ale gdy dowiedziała się, że po raz kolejny sprowokował pijacką burdę, to zdecydowała, że z nim zerwie. Myślę, że chciałaby się z tobą jeszcze spotkać.

– Tak myślisz, czy kazała ci to powiedzieć?

– Tak myślę, chociaż jestem pewna. No dobra, chciała, abym powiedziała, że cię przeprasza.

– Przeprasza mnie, a to, za co?

– No chyba za zachowanie Lucka, jej chłopaka.

– Jak to za jej chłopaka, nie rozumiem?

– No chłopak, to taki bliski, prawie narzeczony, jak wy Anglicy to nazywacie? Boy-friend?

– Wiem, co to znaczy, ale nie mogę zrozumieć jej postępowania i ... – nie dokończył zdania, gdy z głośników rozległ się głos Pieti.

– Panie i panowie. Proponuję dla odmiany kilka piosenek francuskich.

Dźwięki jego słów i pierwsze akordy gitary zagłuszyły wszelkie rozmowy i sprawiły, że sala ponownie oddała się słuchaniu.

Ernest ukradkiem spoglądał na Nathalie, była pogrążona we własnych myślach. Nie był pewien, czy mu się tylko wydawało, ale była naprawdę smutna, może wzruszona, może nawet ocierała łzy, jednak tłumaczył sobie, że to dym papierosowy albo słowa nostalgicznej piosenki „Et si tu n’existais pas”, wprawiły ją w ten nastrój. Cała sala kiwała się w jej powolny rytm.

Nie przebrzmiały jeszcze oklaski, gdy Pietia zaintonował powoli i cicho słowa piosenki Nathalie z Czerwonego Placu, o której wcześniej wspominał Ernest. Najwyraźniej obserwował swojego przyjaciela przez cały wieczór, bo teraz, śpiewając, zwracał swoje spojrzenia na przemian to na Ernesta, to na dziewczynę. Ta chyba nie wytrzymała presji, powstała i pospiesznie opuściła pomieszczenie. Zdumiony jej reakcją Ernest siedział w bezruchu.

Ostatnia piosenka, jaką zaśpiewał Pietia, była to rytmiczna, trochę swawolna „Tous les garson et les filles”, powszechnie znana, więc wielu gości próbowało śpiewać razem z nim, wszyscy bawili się doskonale. Jednak barman wskazał palcem na nadgarstek z zegarkiem, jakby gestem oznajmiał, że najwyższa pora już kończyć. I tak się stało, Jeszcze trwały oklaski i pokrzykiwania, gdy Pietia powstał z miejsca, by na chwiejnych nogach oznajmić koniec.

– Dziękuję państwu za brawa, ale także za cierpliwość. – Niespodziewanie, niepodobnie do niego zaprezentował się, jako pokorny i skromny muzyk. – Dziękuję także za wyrozumiałość dla mojego śpiewu, dla mojego głosu i dla mojego grania. Dzisiaj już musimy kończyć, tak mi pokazuje szef tego lokalu. Mam nadzieję, że udało mi się, że będzie wam od teraz nudno i będziecie tęsknić, kiedy już pójdziemy sobie.

Spojrzał na zegar, było pół godziny przed północą. Gdy ucichł, dwóch pozostałych kelnerów, rozpoczęło krzątaninę przy zbieraniu szklanek, kieliszków do wina i wszelkich naczyń.

Barman podszedł do ich stolika.

– Panowie legioniści – zagaił i spojrzał wprost na Pietię – przyjacielu dziękuję ci, naprawdę rozsławiłeś dzisiejszego wieczoru mój lokal. W dodatku na dzisiejszych drinkach zarobiłem, więcej niż w kilka zwykłych weekendów. To jest miejsce turystyczne i działamy tylko w sezonie, który się właśnie rozpoczyna. Jeśli chcesz, to masz u mnie pracę.

– Dziękuję wam za propozycję szefie, ale na razie nie skorzystam z oferty. Trochę przejadło mi się wieczorne granie w lokalach, uciekłem od tego do legii, ale kto wie, może kiedyś powrócę tu, bo jednak trochę mi brakuje muzyki.

– Przez całe to święto majowe macie u mnie darmowe kolacje.

– Dziękujemy, na pewno skorzystamy.

Barman pożegnał się i oddalił się do swoich obowiązków. Kilkunastu gości, starszych i nieco młodszych, obu płci, ustawiło się w kolejce, aby pogratulować Pieti wspaniałego występu i uścisnąć mu rękę

– Dawno czegoś takiego nie przeżyliśmy. Wspaniała jest ta wasza rosyjska poezja! – Ktoś inny dodał. Wam Rosjanom, muzyka krąży w krwioobiegu, jeszcze jest tam wódka i chęć do zabawy. Wypiliście tyle, a jeszcze trzymacie się na nogach! Piękny i wzruszający występ.

Wreszcie, gdy Pietia uwolnił się od swoich nowych wielbicieli, spojrzał przez okno. Na zewnątrz spoglądała do środka kobieta w czarnej, połyskliwej spódnicy i białej bluzce w niebieskie paski.  Zorientowali się, że Pietia ma w związku z tym jakiś plan.

– Słuchajcie chłopaki, jest już późno, wracajcie sami do bungalowu. Ja mam zaproszenie, hmm…, powiedzmy, że na indywidualny występ. – Znowu spojrzenie za okno.

Dla wszystkich stało się jasne, jak Pietia ma zamiar spędzić dzisiejszą noc. Po chwili jeszcze dodał:

– Bez obrazy przyjaciele, to jest okazja dla mnie, a stracone okazje to jedna z rzeczy, które zauważamy dopiero po pewnym czasie. Inną jest jeszcze głupota. A to, byłoby głupie gdyby nie skorzystać z takie okazji. – Uśmiechnął się i pożegnał się z pozostałą piątką. – Basané jesteś świetnym tancerzem, też masz muzykę we krwi. – Odwrócił się i oddalił się nieco chwiejnym, ale szybkim krokiem w kierunku wyjścia. Będąc jeszcze w środku, dodał. – Wróżę ci wielką karierę tancerza. Hehe... Widzimy się jutro, pewnie po śniadaniu!

Drewniany bungalow, w którym spali, był rozświetlony słonecznym blaskiem, wpadającym przez duże okna, właściwie były to ściany ze szkła. Ernest otworzył oczy, gdy promienie coraz mocniej przygrzewały mu w twarz. W pokoju było cicho, a sąsiednie łóżka poprawnie zasłane, jak na żołnierzy przystało.

Zerwał się i również obrobił wzorowo swoje miejsce noclegu. Otworzył okno, aby trochę przewietrzyć, wtedy usłyszał cichą rozmowę chłopaków na tarasie przy wejściu. Postanowił do nich dołączyć, przysiadając się na wolnym fotelu obok stolika.

– Bonjour legionaires!

– Cześć Ernest! – powitał go Greg – jak się czujesz? Basané przygotował śniadanie, jest kawa, bułeczki, ser i marmolada.

– Ernest dziękuję ci, i wam też za pomoc wczoraj wieczór. – Basané wyciągnął do niego rękę. – Nie wiem jak to się stało, ani dlaczego mnie zaatakowali.

–  Nie masz za co dziękować. Wszystko w porządku. Zawsze powinniśmy się trzymać razem.

– Chcesz kawy? Kawa jest od tej pani w recepcji, bułeczki też. Jest tam mały sklepik.

Zaoferował się Basané, podając mu kubek z gorącym napojem. Jak zwykle próbował nadskakiwać Ernestowi, od samego początku miał do niego jakiś wyjątkowy, inny niż do pozostałych stosunek.

Pozostali zauważali tę specjalną dozę szacunku, jaki mu okazywał, ale nikt nie potrafił zrozumieć, co było tego przyczyną. Jakaś niewidoczna aura unosząca się wokół Ernesta, tak na niego działała.

– Chętnie się napiję, dziękuję, bo mi strasznie w głowie huczy, po wczorajszym. Od dawna tak długo nie spałem jak dziecko. Która to godzina?

– Już po dziewiątej. A Pietia jeszcze nie wrócił. Wczoraj mocno chwiał się na nogach, gdy odchodził. – Teraz Pablo odezwał się trochę zaniepokojonym głosem.

– O tak, Pieta miał wczoraj duuuużo do wypicia, wszyscy po kolei stawiali mu drinki, ale my to raczej grzeczni byliśmy. Z drugiej strony nie wiem, czy powinniśmy się rozdzielać.

– Ale pięknie śpiewał. Rzeczywiście okazał się prawdziwym artystą, tak jak zawsze opowiadał. –

Belg jakby też odczuwał jakiś respekt wobec Pieti. – Nie czekamy na niego, dajmy mu czas. Idziemy na plażę na drugą stronę, pooglądamy te regaty.

– Ach,.. rzeczywiście, ta marina jest teraz pusta, a wczoraj w nocy jak wracaliśmy, to była pełna żaglówek.

– O siódmej wstali, godzinę później wypłynęli. Widziałem ich, jak musiałem się odlać.

– No to plaża! Idziemy! Tam jeszcze sobie pośpię, należy mi się za te wszystkie nieprzespane noce.

Posprzątali stolik, poukładali krzesła, spakowali koce i ręczniki. Zamykali już domek, gdy usłyszeli znajomy głos.

– Zdrawstwujte riebjata! Gdzie się wybieracie beze mnie?

Zatrzymali się i spojrzeli na nadchodzącego przyjaciela, zbliżał się wolnym krokiem z kierunku sąsiednich domków. Stali jak wryci, przyglądali mu się uważnie i z wyczekującym zainteresowaniem, wyglądał na zmęczonego. Ich wzrok pytał z coraz większą mocą – „co, i jak?”, „jak było?”, „no i co potem?”, „jak to się skończyło?

– No, co was tak zamurowało?

– Weź, coś opowiedz. – Belg pierwszy ośmielił się zapytać.

– Ale, o co wam chodzi, nie ma o czym opowiadać! Mężczyźni nie chwalą się takimi rzeczami.

– Patrzcie go, jaki ważniak! – Belg był nieustępliwy.

Ernest, Greg i Basané stali i przypatrywali mu się ciekawie, ale bez nalegania. Pablo postanowił usiąść, sprawiając wrażenie zupełnie niezainteresowanego, nawet lekko znudzonego.

– Mogę wam powiedzieć, że Marie jest ich trenerką i szefową tego jachtowego klubu studenckiego. Wynajmuje przedostatni domek w tym rzędzie – wskazał ręką kierunek – razem z koleżanką, ale jej imienia już nie pamiętam.

– Uuuu, chłopie, ale miałeś szczęście. – Belg nadal próbował pociągnąć Pietię do zwierzeń.

– Hej! Nie masz, czego zazdrościć, zaprzyjaźniliśmy się, porozmawialiśmy, wypiliśmy jeszcze po kilka drinków. To tyle.

– No, ale co? Nic więcej?

– Rano obudziłem się na kanapie, ich już nie było. Wstałem, ogarnąłem się i przyszedłem tutaj.

– Już wiem, po prostu chciały zaprzyjaźnić się z artystą-poetą, z przyszłą legendą estrady francuskiej. Na pewno, o to tylko im chodziło. Hehe! – Tym razem Pablo był sarkastyczny.

– Mówię wam – tajemniczy uśmiech Pieti nie pozwolił, aby był poważnie odebrany – opowiadała mi o swojej pasji żeglarskiej. Była słynną zawodniczką regatową, startowała nawet w olimpiadzie.  Razem macie dużo wspólnego, Greg!

Nastało chwilowe milczenie, przerwane wreszcie przez Grega.

– Dobra, my idziemy na plażę od tamtej strony, będziemy obserwować regaty.

– Greg chce kibicować Sophie. Wyśpij się trochę, potem napij się kawy. Jak dojdziesz do siebie, to nas odszukaj. Na kolację pójdziemy do Flaminga. Obiecał nam kolację dzięki tobie – zdecydował Ernest, uśmiechając się ironicznie.

Wstali z miejsc, ruszyli na przełaj przez las w kierunku promenady i plaży z drugiej strony wysepki.

***

Za kilka chwil słońce miało zniknąć za horyzontem morskich wód zatoki, lecz siedzącym wokół ogniska, po drugiej stronie lida Boucanet, od strony wewnętrznego jeziora Ponant, wydawało się, że chowa się za lasem, rzucającym długie cienie na nabrzeże mariny przy ośrodku „Labechade”.

Studenci zorganizowali sobie wieczór barbecue. Były kiełbaski, szaszłyki z warzywami, szparagi, było wino, dużo wina.

Żeglarze świętowali zakończenie zawodów rozegranych między kilkoma klubami uniwersyteckimi z południowego wybrzeża Francji. Regaty były okazją do sprawdzenia swoich umiejętności, odporności i umiejętności radzenia sobie w tym morskim sporcie. Wielu z nich miało już spore doświadczenie, jednak faworytką tej grupy była właśnie Sophie, ta, z którą zaprzyjaźnił się Greg.

Rzeczywiście dziewczyna okazała się najlepsza. Potrafiła zdeklasować swoją konkurencję. Żeglowanie i nawigację miała we krwi. Sterowanie żaglówką typu „skiff”, o długości prawie 6 metrów [26]i łącznej powierzchni żagli 21 metrów kwadratowych[27], było jej domeną. Od kilku lat, od początku liceum, razem z Nathalie uprawiały ten sport. Jednak to Sophie była sternikiem, była liderką, była tą, która prowadziła jacht swoimi wszystkimi zmysłami. Niezbędne czynności, wybieranie liny, zmiana ustawienia żagla, wszelkie zwroty, wykonywała automatycznie. W ciemno, z wyprzedzeniem wiedziała, kiedy i w jakim momencie manewrować kadłubem między fordewindem a półwiatrem, by osiągnąć założony kierunek i prawidłowe ustawienie żagli względem kierunku wiatru.

Żyła tym sportem, spędzając długie godziny na treningach w klubie. Teraz obie były już dosyć wytrawnymi zawodniczkami. Ich pasji, ich wyczynom sportowym pomagała przynależność do uniwersyteckiego klubu jachtowego. Sprzyjała temu bliskość wód Morza Śródziemnego, a dokładnie wód Lwiej Zatoki, rozciągającej się wzdłuż wybrzeża, od granicy z Hiszpanią, poprzez Narbonne, Montpellier, aż po Marsylię i Toulon. Prowadzenie tego dwuosobowego jachtu wymagało bardzo wysokich umiejętności, ze względu na dużą powierzchnię żagli w porównaniu z wąskim kadłubem. Jednak prawdziwie spektakularny efekt osiągało się po rozłożeniu dodatkowego, przedniego żagla, zwanego spinakerem. Wtedy prędkość łodzi dochodziła nawet kilkunastu węzłów. Obserwatorzy w oddali odnosili wrażenie, że łodzie ślizgają się po powierzchni fal.

Obie przyjaciółki siedziały teraz pośrodku kręgu ławek, nieopodal ogniska ograniczonego starannie ułożonymi kamieniami. We włosach Sophie mienił się złotymi błyskami od migocących płomieni laurowy wieniec.

Nad ogniem ustawiony był żelazny ruszt, na którym podpiekały się kawałki warzyw i szaszłyków. Niektórzy biesiadnicy przytrzymywali długie żerdki z nadzianymi kiełbaskami. Pośród przeszło dwudziestki zgromadzonych żeglarzy, toczyły się swobodne rozmowy i dyskusje o właśnie zakończonych regatach z okazji „Święta pracy”, o studenckim życiu, gdzieniegdzie słychać było dyskusje o polityce lewicowego rządu. Ogólnie wesoła atmosfera zabawy i świętowania zwycięstwa, od czasu do czasu pojedyncze grupki wybuchały entuzjastycznym śmiechem.

Po kilku godzinach wodnych wyścigów dwanaście żaglówek, tak później je policzył Ernest, powróciło do przystani przy ośrodku na tylnym wybrzeżu lida. Szefowa yacht-clubu Marie zaproponowała, aby zaprosić na imprezę legionistów wynajmujących jeden z sąsiednich domków letniskowych.

Gdy wszystkie załogi przystąpiły do cumowania, zwijania żagli oraz robienia klaru na pokładach, sama podeszła do bungalowu, przed którym zastała wypoczywającego na rozłożystej sofie Pietię. Od pewnego czasu już obserwował nadpływającą flotę.

– Dzień dobry Piotr. Jesteś sam? Gdzie reszta twoich? – zapytała niepewnie, próbując zaglądać do środka domku.

– Plażują od strony morza. Poszli obserwować regaty, Greg jest również zapalonym marynarzem, chciał kibicować, zwłaszcza Sophie.

– Może chciałeś powiedzieć „żeglarzem”? Ale rzeczywiście zauważyłam, że mają się ku sobie, ciągnie swój do swego. A ty nie kibicowałeś?

– Nie. Spędziłem tutaj cały dzień, czekając na ciebie. No i jak wam poszło? – Spojrzał pytająco w oczekiwaniu na reakcję.

– Sophie była faworytką. W parze z Nathalie zajęły pierwsze miejsce. Pokonały w sumie trzydzieści trzy załogi z różnych klubów.

– No to gratuluję!

– Naprawdę na mnie czekałeś? Myślałam, że raczej będziesz mnie unikał po wczorajszym wieczorze. Swoją niemoc tłumaczyłeś mi, że to zbyt szybkie tempo dla ciebie. Ja siebie przekonywałam, że to zbyt duża ilość alkoholu, jaką wlałeś w siebie w brasserie.

Wciąż patrzył na nią pytająco.

– No więc, to, jak to jest z tobą? Taki grzeczny chłopczyk jesteś? – dodała jeszcze zanim ten zapytał.

– Chcesz mnie zawstydzić?

– Nie, oczywiście, że nie. Polubiłam cię, ująłeś mnie swoją wrażliwością, śpiewem i grą. Jesteś prawdziwym artystą.

– No tak wy Francuzi jesteście bardzo wyczuleni na punkcie sztuki, wszędzie się jej doszukujecie. To tylko zwykły śpiew. Nic wielkiego. Dawno tego nie robiłem, jakoś tak mnie naszło. Taka nostalgia za minionymi czasami.

– Rozumiem. Przyszłam też, aby zaprosić was na nasze ognisko, które urządzamy dzisiaj wieczorem. Będzie wino. Są gitary, więc niech będzie i śpiew. – Uśmiechnęła się szeroko i przybliżyła o dwa kroki.

Wystarczająco blisko, by podnieść jego rękę i położyć sobie na biodrze. Wtedy Pietia powstał, raczej z uprzejmości, patrzyli na siebie pożądliwie, stojąc twarzą w twarz.

– Idź po swoich towarzyszy, przekaż im, że są zaproszeni na nasz wieczór. Zaczynamy, jak nasi żeglarze skończą porządki, ogarną się i odpoczną. Może dwie, trzy godziny. – Wtedy ponownie pochwyciła jego rękę, potem drugą. – Ale najpierw pokaż mi, jak mieszkacie. – Obejrzała się tylko za siebie, czy jej nie obserwują, po czym pociągnęła go do środka, oboje zniknęli we wnętrzu domku.

***

Pietia przygrywał na gitarze wypożyczonej z restauracji, siedział w towarzystwie kilku studentów w miejscu rozdzielającym krąg zgromadzonych na dwie części. Dwójka z nich wtórowała mu na swoich instrumentach. Śpiewali skoczne szanty, wiódł prym w popisach umiejętnościami gry.

Po przeciwnej stronie kręgu siedziała pozostała piątka legionistów. Ernest i Greg trzymali się razem z Basané po ich prawej stronie, trochę dalej Belg próbował umizgów do jednej z żeglarek. Wydawało się, że z powodzeniem, bo oboje siedzieli przytuleni, w bezruchu, zasłuchani w śpiewy. Po lewej siedział poważny i zamyślony Pablo, przed nim stała butelka bourbona i dwie szklanki z grubego szkła

Greg raz po raz wymieniał spojrzenia z Sophie. Dziewczyna odwzajemniała mu swoim powłóczystym wzrokiem, ale jednak wciąż siedziała oddalona od niego, obok Nathalie i Lucka.

Ernest w końcu postanowił zapytać:

– Wczoraj wydawało mi się, że przypadliście sobie do gustu, dlaczego dzisiaj nie jesteście razem?

– Pewnie z powodu waszej wczorajszej rozróby. Widocznie chce być lojalna wobec koleżanki i jej chłopaka, któremu dałeś z byka.

– Swoją drogą, to nie wiedziałem, że tak potrafisz – wtrącił Pablo – nikt by się nie spodziewał po tobie, że możesz być niebezpieczny. Przecież ty tak niewinnie i przyjaźnie wyglądasz. Gdzie się tego nauczyłeś?

– Bić się nie umiem, ale dziadek pokazał mi kilka sztuczek. Hehe. – Ernest sam się wyraźnie rozbawił tym, co właśnie powiedział, widząc przygnębienie druha postanowił działać

– Chodź Greg, podejdźmy do nich i przywitajmy się, chociaż kilka słów z nią zamienisz.

– Ale co im powiemy? No i jest z nimi ten dziwny gość.

Po kilkunastu sekundach wahania stanęli przed siedzącymi studentami. W ich grupie ożywione rozmowy przycichły, nastała chwila wyczekiwania, może nawet lekkiego napięcia podszytego obawą, przed tym, co ma się właśnie wydarzyć.

– Cześć Sophie. Jak się masz?

– Cześć Gregor.

– Gratuluję zwycięstwa. Cały czas obserwowałem twój start w regatach. Jak się mówi po francusku „fingers crossed?

– Pense á toi lub croiser les doigts pour toi.

– Aaa, no tak, rzeczywiście. Myślałem cały czas o tobie. – Uśmiechnął się niepewnie.

Sophie odwzajemniła uśmiech, po czym niepewnie spojrzała również na Ernesta.

– Cześć Sophie, cześć Nathalie. Chcieliśmy się tylko przywitać. – Ernest był raczej chłodny, mniej entuzjastyczny od swojego towarzysza.

Nathalie powstała z miejsca, zaraz za nią Luck.

– Cześć Ernest. Wczoraj poprosiłam Sophie o przysługę, aby was przeprosić, ale dzisiaj chciałabym osobiście razem z Luckiem. – Spojrzała wyczekująco na swojego towarzysza, szturchając go lekko w ramię.

– Czekaliście na to, aż do was podejdziemy?

– Nie, ale jakoś tak niezręcznie nam było, po tym wszystkim. – Odparła dziewczyna, a po niej Luck dodał:

– Przepraszamy was za wczorajsze zajście, nie wiem, co we mnie wstąpiło. Na pewno za dużo alko w połączeniu z zazdrością.

Student wyciągnął do niego rękę na zgodę. Ernest odpowiedział mu takim samym gestem.

– Wszystko w porządku, nie ma sprawy. Ja też przepraszam, mam nadzieję, że nie zrobiłem ci większej krzywdy. No i właściwie to przeprosiny najbardziej należą się naszemu przyjacielowi.

Wszyscy jak na komendę zwrócili się w stronę Basané, który właśnie wstawał z miejsca, by oddalić się, zamieniwszy wcześniej kilka słów z Pablem.

– Tak, zgoda, jak tylko wróci, to podejdę do niego – zobowiązał się Luck.

– Myślę też, że zaszła jakaś pomyłka. To ja tańczyłem cały wieczór z Nathalie, teraz wiem, że jesteście parą, dlatego, to o mnie powinieneś być zazdrosny, nie o niego.

Nathalie poczerwieniała zmieszana, niepewna opuściła wzrok. Luck otworzył szerzej oczy, zdziwiony nie wiedział, co odpowiedzieć. Sytuację próbowała uratować Sophie.

– Tak widziałam, ale tylko na początku. Później to nie wiem, bo poszliśmy z Gregorem na spacer po promenadzie. Po tym zajściu Nathalie i Luck postanowili się rozstać, Już nie są parą, więc nie ma, o czym mówić. – Spojrzała na Ernesta, który zaskoczony przyglądał się Nathalie.

– Hmm... – Ernest nie był pewien czy powinien wspominać o spacerze z Nathalie, w końcu nie wytrzymał, musiał przerwać tę niezręczność sytuacji. – Nathalie, dziękuję ci za wczorajszy taniec. Było miło. Jesteś świetną tancerką. – Chwila przerwy, by dodać. – Masz rację, jestem młody i niedoświadczony. Mam dziwny akcent, bo nie pochodzę stąd. Raczej nie pasujemy do siebie. Bardzo możliwe też, że uchroniłem cię przed przykrymi doświadczeniami z żołnierzami, takimi jednorazowymi.

Teraz już wszyscy stali zdziwieni, a wyczuwana niezręczność sytuacji jeszcze bardziej się spotęgowała. Milczenie trwało kilka dobrych sekund. Przerwane przez Lucka.

– Tak, to prawda. Postanowiliśmy zrobić sobie przerwę, dać sobie trochę czasu. Przemyśleć swoje role. Jeszcze raz przepraszam i nie myśl o nas źle. Nie szukaj rewanżu ani na mnie, ani na Nathalie. Nie jestem głupi, widzę, co się dzieje.

– Doceniam Luck to, co powiedziałeś. Wszystko w porządku. Nie chowam urazy. Co się stało, to się nie odstanie! Ja po prostu zignoruję to wszystko, już nic nie pamiętam. – Ernest uśmiechnął się, jak to miał w zwyczaju przy każdej niepewnej sytuacji.

Wreszcie Greg odezwał się do Sophie.

– Jeszcze raz gratulujemy wam wygranej. Jutro w porze obiadu musimy wracać do siebie, ale może spotkamy się na chwilę po śniadaniu. Chciałbym się pożegnać. Jeśli masz ochotę i znajdziesz czas.

– Oczywiście, cieszę się. Spotkajmy się jeszcze. Mamy dużo czasu, aż do poniedziałku.

– Ja mam lepszy pomysł. – Teraz Nathalie jakby wiedziona nadzieją. – To może razem jutro zjedzmy śniadanie.

– Świetny pomysł. Oczywiście, jeśli i Luck dołączy do nas, a także nasi przyjaciele. – Ernest był bezwzględny, zaraz jednak ogarnął go lekki wyrzut sumienia, widząc zawiedzione oczy dziewczyny oraz nagle spochmurniałą twarz.

Wszyscy zgodnie spojrzeli, w kierunku ogniska. Pietia i jego dwóch kompanów z gitarami zaczynało grać i śpiewać kolejną szantę.

– Dobra, to na razie. Wracamy do Pabla. Bo sam tam siedzi i popija sobie. – Delikatnie, ale stanowczo oznajmił Ernest.

Razem z Gregiem oddalali się wolnym krokiem, gdy ten zagadnął.

– Chłopie, co ci się stało. Przecież ta Nathalie wyraźnie leci na ciebie, nietrudno było zauważyć, jak patrzyła zawiedziona.

Siadali na miejscach obok Pabla, gdy Ernest odpowiedział.

– Wiesz, jak to jest. Zawiodłem się na niej, to tyle. Zdarza się, że w naszym życiu pojawiają się osoby, znienacka, nieoczekiwanie, jak świetlisty rozbłysk przelatującego meteorytu, by równie nagle zgasnąć. Odgrywają pewne drobniuteńkie role i znikają na zawsze z naszych wspomnień.  Tak będzie też z nią.

– Kurwa! Ale z ciebie filozof i romantyk. Właściwie, to nie rozumiem, co się stało, że jesteś tak negatywnie do niej nastawiony

– Wczoraj byli jeszcze parą z Luckiem, a już dzisiaj niby wylewa łzy z mojego powodu? Daj spokój, to nie ma sensu.

– Masz rację. Tylko że jak z nią zacząłeś flirtować, a potem tańczyć, to o tym jeszcze nie wiedziałeś. Greg próbował ogarnąć sytuację, nie znając całości zdarzeń.

– Nie, nie wiedziałem. Nie wiedziałem aż do momentu, gdy Sophie później opowiedziała mi w restauracji. Wtedy zrozumiałem, że to wszystko jakieś pojebane jest – powoli i z namysłem odparł Ernest.

– Ja też, nic z tego nie rozumiem. Hmm. One są żeglarkami. Jak to było? Morze podobne jest sercu kobiety, raz wzburzone, a zaraz potem łagodne, spokojne i kojące. Tak mawiał mój dziadek ze strony matki. – Greg uśmiechnął się w oczekiwaniu na reakcję.

– Ale to już chyba wyczytał u Conrada?

– No tak. Rzeczywiście skąd wiesz? Czytałeś?

Obydwaj roześmiali się głośno, kilka głów obróciło się i kilka par oczu spojrzało na nich badawczo.

Do rozmowy wtrącił się Pablo.

– Wiecie co? Jak tak na was wszystkich patrzę i obserwuję, i tak sobie myślę, to dochodzę do wniosku, że stanowicie przekrój całego rodzaju męskiego. Widzę tu wszystkie typy.

– O co ci chodzi?  Na filozofię cię wzięło? Bo ja już skończyłem.  – Ernest spoglądał na przyjaciela z zainteresowaniem.

Pablo właśnie taki był. Z jednej strony zasadniczy, rozsądny i dokładny, z drugiej strony zawsze próbował definiować wszystkich i wszystko, całą rzeczywistość. Czasami bywało boleśnie, ale zawsze trafnie i na serio, ale nigdy sarkastycznie.

– Patrzcie na Belga Michela. Normalny zdrowy facet. Upatrzył sobie kobietę. Najpierw, zagaduje, podrywa, flirtuje. Potem przysiada się coraz bliżej, obejmuje i przytula. Głaszcze po ręce, potem jego dłoń na kolanie, po chwili na udzie. Druga na szyi niby przypadkiem we włosach. Jeśli dziewczyna go nie odepchnie i będzie wystarczająco rozochocona, to zaraz gdzieś pójdą sobie. Wtedy ją przeleci. Wróci, to napije się, może jeszcze trochę z nią posiedzi, potem pójdzie spać, jutro wyjedzie i zapomni o dziewczynie.

Greg i Ernest patrzyli i słuchali z niedowierzaniem, ale czekali na dalszy ciąg tego dziwnego wywodu.

– Spójrzcie teraz na naszego Pietię, jak tam bryluje w otoczeniu tych trzech studentek i tej ich szefowej. Lecą na niego, mizdrzą się, jedna przed drugą. Nic nie musi robić, żadnego flirtu, żadnego podrywania. Wszystko samo z siebie jak gdyby nigdy nic. Uśmieszki, przelotne dotyki, spojrzenie w oczy, już ledwo usiedzą z podniecenia. Nawet zazdrosne o siebie nie są. Przecież po kolei każdą mógłby zaprowadzić do pokoju i przelecieć. Żadna by nie zaprotestowała. A ta najstarsza, do pewnie dwa razy by poszła, jako pierwsza i potem na końcu jeszcze raz. Wszystko bez żadnego wysiłku. Jak on to, kurwa, robi? Może ma dużego, a one jakoś to wyczuwają. Jakieś feromony czy coś?

– Jednak coś cię ugryzło, zazdrościsz mu? Może potem go zapytamy? – przerwał mu Ernest.

– No dobra, a ten trzeci typ? – Greg był wciąż ciekaw.

– Ten trzeci, to takie smutasy jak wy. Ernest i Greg. Bez żadnej dziewczyny. Chciałby, ale boi się. Grzeczne, romantyczne chłopczyki z was. Napiszcie jakiś wierszyk, albo lepiej pograjcie sobie w karty, może w szachy, poczytajcie jakąś książkę, bo to lubicie. Aha, możecie się jeszcze wina napić. Na razie dziewczyny, kobiety to nie dla was – Pablo uśmiechnął się do nich szeroko, podniósł szklankę z bursztynowym trunkiem – wasze zdrowie – dodał i wlał resztę do gardła.

– Ale jeszcze dojrzejecie, dorośniecie. Nieźle mi to wyszło. Co nie? Przecież wiem, co widzę i wiem, co mówię.

Ernest zamyślił się, po kilkunastu sekundach jego riposta okazała się również celna.

– Zapomniałeś jeszcze o dwóch typach. – Tym razem Pablo z zainteresowaniem zwrócił swój wzrok na Ernesta. – Jeszcze są tacy zadumani i smutni macho jak ty. Niby taki stonowany, obserwujący wszystkich dookoła, ale to zwykły samotnik, który wybiera towarzystwo butelki. Może tobie również brak odwagi, butelkę łatwiej zdobyć niż kobietę.

– Zgoda! Ale to nie kwestia braku odwagi, tylko świadomego wyboru. Wolę butelkę, bo rozumiemy się bez słów, bez zbędnego gadania.

– Oj, chyba na smutno cię wzięło. – Teraz to Greg próbował być błyskotliwy i żartobliwy. – Może odstaw już tę butelkę-przyjaciółkę, bo cię wykończy i zaraz nam się tutaj rozpłaczesz.

– No, wspomniałeś jeszcze o jakimś drugim. Co masz na myśli? – Pablo był nadal zainteresowany.

– Wcale nie jesteś taki spostrzegawczy. Patrzysz tymi swoimi bystrymi, szpiegowskimi oczami, a nie widzisz. – Ernest triumfował, bo udało mu się zaskoczyć Pabla. Ściszył nieco głos i dodał. – Mówię o naszym Śniadym. Przecież on jest gejem, nie zauważyłeś? Jestem pewien, że uciekł ze swojej wioski, bo był tam jakoś prześladowany. Jak to się tutaj wyda, to z legii też go wywalą. Chyba powinniśmy z nim pogadać i dać mu parę dobrych rad.

Pablo chyba wytrzeźwiał trochę, wyglądał, jakby go oświeciło, niemalże wykrzyknął:

– No tak! Rzeczywiście, coś mi się nie zgadzało. Masz rację Ernest, jednak jesteś wielki. – Pablo objął przyjaciela i przytulił w męskim uścisku, poklepując po ramionach. –  Hehe. I za to cię lubimy Dzidziuś!

Greg popatrzył wątpiąco, szeroko otwierając oczy, zdezorientowany był w stanie tylko zapytać.

– Oh, fuck. What are you talking about? Fuck, fuck! Co wy opowiadacie jak to?

– Oj, Greg! Naprawdę nie zauważyłeś wcześniej? Pablo, też nie? Jaki szpieg z ciebie jest, że nie potrafiłeś powiązać kilku obserwacji i faktów, by wyciągnąć oczywisty wniosek? – Ernest był górą i wyraźnie to okazywał.

– Jaki znowu szpieg? O czym wy właściwie rozmawiacie? – Greg wydawał się nie nadążać.

– Bo widzisz, Pablo jest niedoszłym szpiegiem. Dużo podróżował, dlatego chcieli go zwerbować do służb, ale Boucher tego nie wie, a i tak, wszystkich nas ze wschodu uważa za szpiegów rosyjskich. – Ernest uciął rozmowę, gdy niespodziewanie pojawił się przy nich Śniady.

– Co jest z wami? O czym rozmawiacie? – zapytał Basané, gdy siadał na swoim leżaku, trzymając butelkę piwa.

– Śniady, ty pijesz piwo?  – Z niedowierzaniem zapytał Pablo.

W oczach Ernesta był Pablo podobnie jak Pietia, dosyć tajemniczy, skryty, mało się odzywał, zwykle na uboczu, stronił od bycia w centrum uwagi. Dostojnie i wnikliwie obserwował otoczenie, jego spostrzeżenia i wnioski były zawsze trafne. W swoich osądach i opiniach był rozsądny, stonowany i rzeczowy. Tylko tym się różnił od Pieti, że jego język nie był cięty ani sarkastyczny.

Rzeczywiście Pablo doświadczył próby werbunku przez polski wywiad wojskowy. Odmówił, wtedy zrozumiał, że po powrocie do kraju, nie dostałby już więcej paszportu, a ten mu był potrzebny, aby pozostawać i pracować za granicą, jako archeolog. Pochodził z Warszawy, nazywał się Paweł Grzędowicz. Nigdy nie służył w wojsku, a poboru do służby unikał dzięki studiom na uniwersytecie, na wydziale archeologii. Dwa razy brał roczny urlop dziekański, aby przedłużyć okres beztroskiego, lekkiego życia, pełnego interesujących przeżyć i podróży. Wykopaliska i prace poszukiwawcze prowadzone przez ten wydział generowały liczne możliwości oraz okazje do wyjazdu na stanowiska badawcze w Egipcie i Sudanie. Wtedy udoskonalił swój angielski i francuski. Jeszcze w trakcie ostatniego roku nauki wyjechał na dłużej do pracy w sudańskim stanowisku archeologicznym znajdującym się na pustyni, w niedużej odległości na zachód od Omdurman. Utrzymywali wtedy ścisłe kontakty z miejscowym uniwersytetem islamskim, który uzupełniał ich lokalne potrzeby i dostęp do archiwów Muzeum Narodowego w Chartumie. Współpraca i pomoc miejscowego uniwersytetu była nieodzowna, ze względu na trudną sytuację gospodarczą, spowodowaną przez drugą wojnę domową (1983), która trwała tam już przeszło dwa lata. Sytuacja polityczna również była bardzo niepewna. Ludowa armia wyzwolenia Sudanu, militarnie wspierana przez Związek Radziecki, dążyła do przejęcia kontroli nad zasobami ropy naftowej w południowych regionach kraju, będących nadal pod wpływami brytyjskimi, pomimo oficjalnej niezależności. Wtedy to przedstawiciel polskiej ambasady osobiście skontaktował się z Pablem, składając mu propozycję współpracy polegającej na obserwacji, zbieraniu danych oraz pisaniu raportów o kilku akademikach, na których oko mieli towarzysze radzieccy. Chcieli zdobyć informacje o ich pracy, kontaktach, poglądach, o wszystkim, co mogłoby się przydać w rozpracowywaniu naukowców. Najcenniejsze miały być jakiekolwiek informacje i materiały kompromitujące lub przedstawiające ich w złym świetle.

Już wtedy oficer powiedział mu o zbliżającej decyzji, o czasowym zawieszeniu ich projektu badawczego w tej części Afryki saharyjskiej.

Pablo nie zgodził się na zostanie donosicielem, kilka dni później rzeczywiście została ogłoszona decyzja uniwersytetu o wstrzymaniu badań i wykopalisk. Badacze mieli wracać do kraju, aż do czasu, gdy sytuacja polityczna w Sudanie ustabilizuje się. Zrozumiał wtedy, że już więcej nie otrzyma paszportu na wyjazd, a po powrocie czeka go pobór do wojska.

W drodze powrotnej przez Egipt odłączył się od swojej grupy. Była wiosna 1985, przez kilka miesięcy mieszkał w Kairze, nieopodal międzynarodowej redakcji brytyjskiego dziennika Herald Tribune przy Amman Street, w której udało mu się uzyskać posadę fotografa-dokumentalisty.

Bardzo przydało mu się doświadczenie w pracy archeologicznej. Wiele podróżował po kraju, dużo czasu spędzał w terenie, na zbieraniu materiałów fotograficznych dla redakcji. Odwiedzał większe i mniejsze miejscowości, wioski, dokumentował życie zwykłych ludzi.

Termin ważności jego egipskiej wizy i paszportu wygasał z końcem roku. Musiał działać. Francuski konsulat, pod pretekstem procedur biurokratycznych wstrzymywał wydawanie dokumentów dla osób zza żelaznej kurtyny. Były to czasy, gdy Francja wciąż sprzyjała Rosji Sowieckiej. Jednak udało mu się w konsulacie hiszpańskim, jak tylko przyznano mu wizę, wypłynął rejsowym liniowcem do Barcelony. Pod koniec listopada wynajął tam pokój w tanim hotelu, żył za zarobione i zaoszczędzone w Egipcie pieniądze. Najgorsze, było to, że tutejszy polski konsulat, po skontaktowaniu się z ministerstwem spraw wewnętrznych w kraju, odmówił przedłużenia mu ważności paszportu. Był w potrzasku, nie chciał wracać, ale nie mógł też legalnie pozostać za granicą. Decyzja o wstąpieniu do legii wydawała mu się naturalna i słuszna.

Ostatecznie przyłączył się do kilku młodych Katalończyków, razem z nimi przeszedł na francuską stronę, przyjeżdżając do przygranicznego miasta Perpignan. Tam, tuż przed Bożym Narodzeniem zgłosili się do punktu informacyjno-rekrutacyjnego legii cudzoziemskiej. Wolał to niż służbę w armii swojego kraju, kraju pozbawionego perspektyw na swobodne życie, na jakikolwiek dobry i dostatni byt. Kraju, w którym obywatele szantażem lub różnymi przywilejami, byli zmuszani do współpracy ze służbami. Kraju, w którym prawie każdy obywatel był inwigilowany, miał założoną kartotekę, a kartoteka Pabla zawierała odmowę współpracy ze służbami. Naprawdę był w potrzasku. Ostatniego grudnia, wraz z grupą innych rekrutów został przywieziony do Aubagne. Tutaj poznał Ernesta i pozostałych.

Pablo z typowym dla siebie dystansem do wszystkich i wszystkiego, jak zwykle na uboczu, ze szklanką złocistego trunku w dłoni obserwował biesiadników przy ognisku. Greg od dłuższego czasu siedział już milcząco wygodnie rozparty na leżaku, poprzez mrok delikatnie rozjaśniony płomieniami ogniska oraz kilku lamp z oświetlających marinę łowił wzrokiem Sophie. Dziewczyna odwzajemniała od czasu do czasu spojrzenia, obdarowując go uśmiechem. Jednak nie zdecydowała się, aby opuścić swoich rozmówców.

Grupa biesiadujących wokół ogniska studentów wyraźnie się już przerzedziła, młodzi żeglarze porozchodzili się w mniejszych grupkach lub parach. Tu i ówdzie stali na chwiejnych nogach, rozmawiali, z rzadka wybuchając śmiechem lub okrzykami przekleństw sprowokowanymi przez prowadzoną dyskusję. Wielu pozostało na swoich miejscach, uśpionych przez sporą dawkę wina.

Żar ogniska słabł, ogólny gwar i śmiechy ustały, podobnie jak ucichły śpiewy. Tylko Pietia siedział na swoim miejscu, brzdąkając na gitarze. Obok z głową opartą na jego ramieniu siedziała Marie, jakby swoim towarzystwem i wierną postawą chciała okazać mu przychylność. Na leżaku obok Grega próbował drzemać Ernest, jego znużenie było spotęgowane przez kilka kieliszków wina, nie żałował sobie tego wieczora.

Pablo z każdą chwilą bronił się przed zapadnięciem w sen samotnika zmęczonego butelką bourbona. Obok siedział Basané, zasłuchany w jęki gitary, milcząco obserwował pozostałości po imprezie, jednocześnie jakby chciał również nadzorować bezpieczny odpoczynek swoich dwóch drzemiących towarzyszy.

– Powiedz mi Śniady, czy rozmawiałeś z nimi. To znaczy z tym Luckiem? – Usłyszeli spokojny głos Ernesta.

– Nie, A dlaczego pytasz?

– Hmm. Obiecał, że przyjdzie cię przeprosić.

– Nie zależy mi wcale na tym. Nie dbam o jego przeprosiny.

– A ja dbam. – Pablo był stanowczy. – Należą ci się, bo dał słowo. Ernest, chodź, przypomnimy mu, że zalega z obietnicą.

– Nie róbmy awantury z powodu jednego kolesia. – Basané wyraźnie chciał tylko spokojnie dotrwać do końca.

– Chodzi o zasady Śniady. O zasady! Czy mogą tak bezkarnie traktować ludzi, tylko, dlatego że ktoś jest inny?

– Wczoraj już dostali nauczkę. – Greg wydawał się trzymać jego stronę i zmienić bieg rozmowy. – Ten typ nie ma dość odwagi, i tyle.

– Co masz na myśli, mówiąc „inny”? – zaciekawiony Basané zwrócił się do Pabla.

– Uważamy, że sprowokowało go nie tyle pochodzenie, co twoje zachowanie.

– A dokładniej? – Basané okazywał oznaki zniecierpliwienia.

– Chodzi nam o to, że niezależnie od tego, kim i jaki jesteś, zawsze będziesz jednym z nas. Nie obchodzi nas, dlaczego uciekłeś ze swojej wioski, tak, jak nie obchodzi nas, czy jesteś gejem. – Pablo zdecydował się nazwać rzeczy po imieniu.

– Śniady, jesteś naszym kolegą, lubię cię, i wiem, że ty też mnie lubisz. – Ernest postanowił załagodzić efekt słów Pabla. – Jesteś członkiem drużyny, jednym z nas. Chociaż słabo strzelasz. – Uśmiechnął się do niego. – Ale musisz uważać, aby w jednostce to się nie wydało, bo raczej cię wyleją.

– Zamknij się już. Wiem przecież. – Śniady był rozgoryczony. Szeroko otwarte z zaskoczenia oczy, zaniepokojone spojrzenie, cała twarz wyrażająca pewną dozę strachu.

– Cześć Gregor – niespodziewanie usłyszeli głos stojącej za nimi Sophie.

Chwilę niezręcznego milczenia przerwał Ernest.

– Długo tu stoisz? Słyszałaś wszystko?

– Tak. Przepraszam, nie chciałam podsłuchiwać, ani nie chciałam wam przeszkadzać w rozmowie. Przyszłam powiedzieć dobranoc i przypomnieć wam o śniadaniu. Mam nadzieję, że jutro rano się spotkamy. Szkoda, że nie udało nam się dzisiaj zbyt wiele porozmawiać, po prostu nie mogłam opuścić mojej przyjaciółki. Przeżywa bardzo wydarzenia ostatniego wieczoru.

Sophie zwróciła swój wzrok na Ernesta, znacząco kiwnęła głową, w oczekiwaniu na odpowiedź.

– Mówisz o bijatyce, czy o rozstaniu? – ten wreszcie zapytał – bo ten wasz koleś, ten cały Luck, to jednak zwykły tchórz.

– Wiem, że obiecał przyjść przeprosić, nie wiem, dlaczego tego nie zrobił, ale nie myślcie o nim źle. W sumie to dobry chłopak, trochę zazdrosny o dziewczynę, zwłaszcza jak trochę wypije.

– Czyli, jednak tchórz. Nam się wydaje, że to nie była zwykła zazdrość, bo nasz przyjaciel nie tańczył z jego dziewczyną.

– Tak wiem, ale Nathalie, opowiedziała mi jeszcze o czymś, ty wiesz… i ona to też przeżywa, jest jej przykro, bardzo żałuje, że tak to wszystko wyszło... – Sophie nie już chciała dokończyć, spojrzała jeszcze na Śniadego – ja cię bardzo przepraszam w imieniu nas wszystkich.

– Rozumiem, nie mówmy już o tym wszystkim. Szkoda życia na smutki – skwitował Ernest.

– Zgadzam się z tobą, dlatego mam nadzieję, że zostaniemy przyjaciółmi. – Tym razem nowy głos dołączył do rozmowy.

Wszyscy jednocześnie spojrzeli w tę samą stronę, obok Sophie stała Nathalie.

– Ja również was wszystkich przepraszam, chyba źle was na początku oceniłam. Przepraszam za Lucka, przepraszam za siebie.

Jej oczy utkwione w Ernesta wyrażały prawdziwą skruchę.

– Spotkajmy się jutro na wspólnym śniadaniu, proszę. Na dzisiaj chyba już nam wystarczy emocji z wczorajszego wieczoru i całego dzisiejszego dnia.

Sophie zrobiła krok w jej stronę, chciała już odejść.

– Dobranoc. Do jutra. – Prawie jednocześnie dodały, uśmiechnięte odwracając głowy.

Piątkowy poranek drugiego maja nie był już tak pogodny ani słoneczny, było ciepło, lecz niebo lekko się zachmurzyło, wiatr również osłabł. Spali jeszcze, gdy usłyszeli pukanie do drzwi swojego domku. Greg zerwał się pierwszy, w samych spodenkach podbiegł, aby otworzyć, Nie mylił się to Sophie przyszła ponowić zaproszenie na śniadanie, wszystko już przygotowane i czekają tylko na nich.

Atmosfera przy posiłku była zgoła inna niż poprzedniego wieczora. Byli wyluzowani, rozmawiali, żartowali, śmiali się. Nikt już nie wspominał o zachowaniu Lucka ani nikt nie podejmował rozmowy na temat orientacji Śniadego.

Greg i Sophie cały czas nierozłącznie siedzieli obok siebie, nie zwracając uwagi na pozostałych.

Mieli wiele wspólnego, tę samą pasję, podobne charaktery. Ernest rozmówił się z Nathalie. Wymienili się adresami, w obietnicy utrzymywania kontaktu listownego. Nie potrafił przewidzieć terminu ani okoliczności kolejnej przepustki.

Czas szybko płynął, było miło, zbliżało się południe, gdy do stolika podszedł Pietia, wskazując na gitarę, oznajmił po pierwsze, że właściciel brasserie pozwolił mu ją zatrzymać na stałe, za nakręcenie ruchu w środowy wieczór. Drugim stwierdzeniem zepsuł humory wszystkim.

– Czas się zbierać legioniści, nie możemy sprawić zawodu szefowi. Musimy najpierw odstawić łódź do portu, potem ładnie się ubrać w mundury i złapać pociąg do Nimes. Najwyższy czas się przekonać, czy Boucher pozwoli zatrzymać gitarę na kwaterze.

– A gdzie ty bracie spędziłeś noc? – Ernest postanowił go zaatakować niezręcznym pytaniem.

– Już ci mówiłem, że mężczyźni nie rozmawiają o tych rzeczach. Mężczyźni po prostu robią to, co do nich należy.

Obdarowali go serdecznym uśmiechem, Basané jak zwykle nie był pewien, o co chodzi, a Belg obejmował i przytulał się do dziewczyny, której imienia nie pamiętał.

***

Pół godziny przed wymaganym czasem powrotu znaleźli się przed bramą wjazdową do jednostki. Teraz dopiero, gdy przechodzili przez nią jak gdyby nigdy nic, bez pośpiechu, bez marszowego stresu, na luzie, pierwszy raz na dłużej zatrzymali się przed szyldem z napisem „Caserne colonel de Chabrieres”[28].

Obok na murze widniała sentencja:

„Qui sait si l'inconnu qui dort sous l'arche immense

melant sa gloire epique aux orgueils du passé

n'est pas cet etranger devenu fils de France

non par le sang recu mais par le sang verse.”[29]

Pietia przeczytał poetyckie słowa na głos, jego recytacja była smutna, jakby nieświadomie zapowiadała nadchodzące zdarzenia. Zdawało się, że w jego głosie wybrzmiała przepowiednia żałoby po kimś, ponura wróżba, intuicyjne proroctwo, że nadchodzi ich czas, że wejdą na scenę wydarzeń, w których będą aktorami z główną rolą.

Oprzytomnieli z zadumy, by po chwili zameldować się w biurze przepustek.

Boucher był dumny, że wszystko udało się bez narażenia się na kontakt z żandarmerią, no i co najważniejsze, pozwolił im na zatrzymanie gitary.

Ernest skwitował jeszcze po swojemu.

– Tutaj w legii każde szkolenie, każdy wycisk, każdy wpierdol, jaki otrzymaliśmy, przetrwałem, bo tłumaczyłem sobie, że to łatwizna w porównaniu z tym, co przeżyłem w naszej armii. Tutaj to wszystko miało sens, ukierunkowanie na wyszkolenie, na przygotowanie do walki. Tam to wszystko było bez sensu, zwykłe znęcanie się i wyżywanie starych żołnierzy na młodych. Dlatego teraz to była łatwizna. No i jeszcze jedna rzecz. Tutaj otrzymałem możliwość przepustki już po czterech miesiącach, inni wychodzili na miasto jeszcze wcześniej, a tam u nas, zszedłem z okrętu dopiero po ośmiu miesiącach. Wyobrażacie sobie osiem miesięcy izolacji w takim syfie. Tutaj to jednak łatwizna, bułka z masłem.

Nikt nie odpowiedział na słowa Ernesta, ale wszyscy go doskonale rozumieli, po kolei uściskali go po bratersku.

Od święta Camerone sytuacja młodych w służbie żołnierzy, znacznie się poprawiła, kaprale stali się już łagodniejsi, a szef kompanii okazywał się bardziej wyrozumiały. Nie byli już najmłodszymi rekrutami, gdyż pojawiła się kolejna tura świeżaków. Oni sami mogli skupić się na treningu i ćwiczeniach wojskowych. Sumiennie trenowali strzelanie, obserwację i analizę, brali udział w treningach odporności psychicznej, radzenia sobie w sytuacji zagrożenia, czy zachowania się podczas przesłuchań w przypadku wzięcia do niewoli za liniami nieprzyjaciela.

W cyklu szkoleniowym wyprzedzali podobne drużyny zwiadowców, potwierdzając swoją elitarność. Sami zresztą czuli intelektualną przewagę nad pozostałymi. Zawsze trzymali się razem, nieprzerwanie też wspierali Śniadego. Ten jednak powoli się poddawał. Wreszcie, zupełnie nieoczekiwanie poprosił o przydział do służby wartowniczej w ochronie koszar.  Dowództwo pozytywnie rozpatrzyło jego wniosek. Jak sam im tłumaczył, miała to być stała praca i pewna posada. Częste warty i służby pomocnika oficera dyżurnego jednostki, dawały łatwiejszą możliwość odizolowania się. Miał też otrzymywać dodatki do żołdu za służby w nocy. Dobrze się czuł w nowym otoczeniu, monotonia, rutyna i powtarzalność przy gęstym grafiku zajęć, pozwalała mu trzymać się z dala od tłumu i nie rzucać się w oczy.

Momentem przełomowym był początek lipca, po sześciu miesiącach zakończyli cykl szkoleń i kursów specjalistycznych. Teraz ich rola całkowicie się zmieniła, stała się bardziej pracą i służbą, niż docieraniem nowicjuszy. Szkolenia dla początkujących zmieniły się w regularne treningi i doskonalenie umiejętności. Odbywali dłuższe ćwiczenia na poligonie, wyjeżdżali w górskie regiony w celu zdobywania praktycznych doświadczeń i szlifowania kwalifikacji w zakresie prowadzenia obserwacji, analizy otoczenia, poruszania się w terenie, z praktycznym wykorzystaniem urządzeń nawigacyjnych i lokalizacyjnych.

Zwiadowcy zobowiązani byli do wyszkolenia się w zakresie drugiej specjalności wojskowej. Dla Ernesta, ponieważ nie miał do pary obserwatora, była to łączność, z wykorzystaniem radia satelitarnego i urządzeń szyfrujących, dla pozostałej czwórki strzelanie precyzyjne. Mimo że nie byli w składzie drużyn z sekcji snajperskiej, to z powodzeniem rywalizowali z nimi, osiągając w większości treningów lepsze od nich wyniki.

W zakresie oficjalnych obowiązków Ernest odbywał służby w nasłuchu radiowym. Były to treningowe sesje prowadzenia obiektów powietrznych z użyciem planszetu radiolokacyjnego, wg wskazań otrzymanych przez radio. Jego rolą było nanoszenie punktów na szklanej płycie, z zaznaczonymi współśrodkowymi okręgami, aby odwzorować trajektorię lotu śledzonego obiektu, jego prędkości, a następnie ewentualnym przewidzeniu momentu pojawienia się nad monitorowanym celem. Ernestowi przypadły do gustu te treningowe służby, jako że po całonocnym nasłuchu przysługiwał mu czas wolny na odpoczynek.

Zwieńczeniem ich wysiłków w szkoleniu był awans na starszego legionistę: legionnaire 1e classe, z okazji święta narodowego Francji 14 lipca. Jednocześnie Pablo został mianowany dowódcą ich drużyny, co spowodowało, że uwolnili się od nadzoru kaprali, stali się niezależną drużyną, podległą dowódcy plutonu i dowódcy kompanii. Mogli całkowicie skupić się na swojej pracy, służbie i doskonaleniu umiejętności.

Pod koniec września dowództwo pułku otrzymało rozkaz ze sztabu brygady o rozpoczęciu przygotowań to wyjazdu drugiej tury żołnierzy, do Czadu. Większość znajdujących się już na miejscu drużyn ze wszystkich kompanii miała zostać zmieniona przez nową, znacznie liczniejszy oddział. Stan osobowy kontyngentu afrykańskiego miał zostać podwojony. Oznaczało to, że więcej niż dwie trzecie pułku miało zostać wyekspediowane do Afryki. Było to ogromne przedsięwzięcie z punktu widzenia logistyki, kosztowne i pracochłonne wyzwanie dla wszelkich możliwych rodzajów służb pomocniczych, technicznej, zaopatrzeniowej i kwatermistrzowskiej, naprawczej, a także medycznej.

Legia była sprawną i mobilną formacją, przygotowania dobiegły końca w ciągu zaledwie tygodnia. Najpierw sporządzono inwentaryzację sprzętu i wyposażenia.  Przygotowano ciężarówki, duże wozy Renault TRM-1000 oraz mniejsze i zwrotniejsze TRM-200, wreszcie wozy terenowe Peugeot P4 oraz willysy, które stanowiły jedną czwartą wszystkich pojazdów. Zebrano i dokonano przeglądu wszystkich jednostek wozów bojowych, począwszy od dużych cztero i sześciokołowych VAB, do mniejszych, lekkich i bardzo mobilnych VBL Panhard.

W kolejnym kroku zinwentaryzowano i sprawdzono uzbrojenie. Kwatermistrzowie przewidzieli zapasy racji żywnościowych z wyprzedzeniem na trzy miesiące. Następnie zamówili zapas niezbędnej amunicji, która miała być dostarczona bezpośrednio do baz wojskowych w Czadzie.

Cały kontyngent zmechanizowany drugiego regimentu, przeznaczony do misji, liczył blisko sto pięćdziesiąt pojazdów, obsługiwanych przez kierowców i mechaników z kompanii logistycznej oraz administracyjno-kwatermistrzowskiej.

W połowie października konwój podzielony na dwie części wyruszył do portu w Marsylii, celem zaokrętowania na promy. Droga morska kończyła się w jednym z nigeryjskich portów w Zatoce Gwinejskiej, z której regularnie wypływały do Francji frachtowce z surowcami naturalnymi wydobywanymi w środkowej Afryce, zwłaszcza w Czadzie i Nigerii. Na miejscu pojazdy miały być przejęte i odprowadzone drogą lądową do baz regimentu, przez stacjonujących już tam żołnierzy.

Główne siły pułku w składzie trzech niepełnych kompanii bojowych oraz dwóch plutonów ze składu kompanii rozpoznania i wsparcia, w której skład wchodziła drużyna Ernesta, planowano przerzucić drogą powietrzną, rejsowymi lotami do Republiki Środkowej Afryki, a stąd mniejszymi jednostkami na lotnisko w Biltine w Czadzie, w sahelskim pasie tego kraju. Dalej ciężarówkami do kilku baz wojskowych rozłożonych we wschodniej części Czadu, od Abeche, Biltine, przez Kalaït aż po Fadę.

Decyzja o wyekspediowaniu oddziałów jednak długo nie nadchodziła. Przerzedzone koszary, znużone wojsko bez sprzętu zawieszone w nerwowym oczekiwaniu, niepewność, wszystko to podsycało emocje i spekulacje na temat ich roli w wojnie domowej w Czadzie.

Dzień 11 listopada jest we Francji oficjalnym świętem państwowym, na pamiątkę zakończenia pierwszej wojny światowej, w hołdzie poległych żołnierzy i ofiar.

W Polsce rządzonej w tym czasie przez komunistów dzień ten, jako data odzyskania niepodległości po okresie zaborów, była tematem tabu. Społeczeństwo w kraju, który doświadczył szczęścia życia w socjalistycznym raju stworzonym przez Sowietów, nie mogła świętować najważniejszej rocznicy w swojej nowoczesnej historii.

We Francji, było to święto o zdecydowanie wojskowym charakterze, było ponowną sposobnością do uroczystych przemówień, wyróżnień i awansów. Z tej okazji Pablo, jako dowódca drużyny został mianowany na kaprala. No i wreszcie padła oficjalna data przerzutu nowych sił do Afryki. Obsada oddziałów przeznaczonych do wyjazdu na misję, w liczbie trzystu pięćdziesięciu legionistów, miała wzmocnić siły drugiego pułku piechoty legii w sile prawie trzystu żołnierzy przebywających już w bazach na miejscu.

Piętnastego listopada, późnym popołudniem, konwój terenówek i ciężarówek z nowoprzybyłymi oddziałami, pośród których znajdowała się trzecia drużyna zwiadowcza Ernesta, przekroczył bramę wjazdową koszar w miejscowości Kalaït, na południowych krańcach prefektury Ennendi Ouest, około pół dnia jazdy na północ od lotniska w Biltine.

Nad bramą widniał szyld „Baza Plaża”, a obok na drewnianym ogrodzeniu zawieszona była duża tablica, ze znanym już im poetyckim mottem, tym samym, które widniało na murze koszar w Nimes.

Ernest wraz ze swoimi towarzyszami broni miał spędzić w tym regionie najbliższe pięć miesięcy, jednak żaden z nich nie przewidywał, ze będzie to roczna przygoda, ze smutnym, wręcz tragicznym zakończeniem.

Ils sont fous, ces Francaises — Rok 1987

- W dniu 7 stycznia prezydent USA Ronald Reagan ogłosił znaczne zaostrzenie sankcji gospodarczych wobec Libii, a miesiąc później, 19 lutego zniósł sankcje ekonomiczne wobec PRL-u.

- W kolejnej fazie "wojny toyot" w Czadzie, w grudniu 1986 czadyjski prezydent Hissène Habré nakazał swoim wojskom przekroczenie 16 równoleżnika i dołączenie do sił GUNT walczących z Libijczykami w górach Tibesti.

Na początku roku, wojska rządowe, przy dużym wsparciu francuskich dostaw broni zaatakowały stolicę prefektury Ennedi, Fada, zdobywając miasto; miejscowy libijski garnizon zostaje praktycznie zlikwidowany.

Libijska kontrofensywa, rozpoczęta 18 marca zakończyła się totalną klęską wojsk Kaddafiego, główna twierdza w prefekturze Borku, miasto i lotnisko Faya-Largeau, zostało zdobyte bez walki kilka dni później. W ciągu następnych trzech miesięcy Habré odzyskał prawie cały obszar północnego Czadu. Obustronne wstrzymanie ognia we wrześniu 1987 było faktycznym zakończeniem działań wojennych.

- W Nowym Jorku, 22 lutego zmarł Andy Warhol, amerykański artysta pochodzenia łemkowskiego, jeden z głównych przedstawicieli pop–artu.

- W Moskwie, 21 kwietnia Michaił Gorbaczow i gen. Wojciech Jaruzelski podpisali deklarację o polsko-sowieckiej współpracy w dziedzinie ideologii, nauki i kultury; jedną z jej konsekwencji miało być „wywabianie białych plam” z historii stosunków obu narodów.

- W Warszawie w Lesie Kabackim, 9 maja rozbił się samolot PLL LOT IŁ–62M „Kościuszko”, zginęły 183 osoby, nikt nie przeżył.

- Na Placu Czerwonym w Moskwie, 28 maja wylądował sportowy samolot pilotowany przez 19-letniegoniemieckiego pilota Mathiasa Rusta, który w ten sposób skompromitował obronę przeciwlotniczą ZSRS i cały sowiecki system.

- Trzy dni później, zebrana w Warszawie na zaproszenie Lecha Wałęsy grupa 63 intelektualistów i działaczy związkowych, podpisała oświadczenie mówiące o prawie Polaków do wolności, niepodległości, demokracji i praworządności.

- Półtora miesiąca później, w dniu 15 lipca Sejm przyjął ustawę o rzeczniku praw obywatelskich. Jednak dopiero w listopadzie Ewa Łętowska zostaje pierwszym rzecznikiem.

- W lipcu również ukazuje się pierwszy album zespołu Guns N’ Roses pt. Appetite for Destruction, a w listopadzie zespół Modern Talking zawiesza działalność na 11 lat, powstaje też zespół Nirvana.

- W Polsce, 9 listopada, Służba Bezpieczeństwa zatrzymała Kornela Morawieckiego, przywódcę Solidarności Walczącej, ukrywającego się od początku stanu wojennego, tj. od 13 grudnia 1981 roku.

- Dwadzieścia dni później, władze PRL przeprowadziły referendum na temat tempa i zakresu reform gospodarczych i politycznych. Propozycje rządowe nie uzyskały akceptacji społeczeństwa.

- W Waszyngtonie, 8 grudnia Ronald Reagan i Michaił Gorbaczow podpisali układ o całkowitej likwidacji rakiet krótkiego i średniego zasięgu. Dzień później 9 grudnia, Microsoft wyprowadził system operacyjny Windows 2.0

- W grudniu również, na rynku pojawił się komputer osobisty IBM PS/2, ponadto firma ta wdrożyła przełomowy standard Video Graphics Adapter (VGA). W tym samym miesiącu John McAfee napisał VirusScan, jeden z pierwszych programów antywirusowych w historii, wydano również pierwszą wersję programu Microsoft Excel.

***

Styczeń 1987 r. Czad, Kalaït, prefektura Ennendi Ouest,

baza „Plaża”, siedziba 2e REI,

około 150 km na północ od lotniska w Biltine

Koszary bojowej bazy „Plaża” były kolejną już lokalizacją dla jednostek drugiego regimentu piechoty. Składały się z kilku drewnianych baraków ustawionych na prawo od bramy wjazdowej, przy placu apelowym znajdującym się w centralnym miejscu. W największym baraku zlokalizowano sztab jednostki, obok, znajdowały się pomieszczenia dla oficera dyżurnego, wraz z pomocnikiem oraz tymczasowym aresztem. W tym samym baraku, w odpowiednio dostosowanym pomieszczeniu umieszczono urządzenia łączności radiowej i satelitarnej. Dwa następne baraki zawierały dużą salę narad oraz kantynę dla oficerów. Baza była obsadzona przez załogę dwustu osiemdziesięciu legionistów, co stanowiło skład około trzech kompanii piechoty zmotoryzowanej.

Naprzeciwko baraków, po przeciwnej stronie centralnego placu, a także wokół jego pozostałych boków zostały ustawione duże szesnastoosobowe namioty z kwaterami dla żołnierzy. Za nimi znajdowały się dwa namioty, w których zorganizowano zbiorową łaźnię. Trzy inne duże złączone namioty stanowiły kuchnię i jadalnię. Obok w pojedynczym, znajdowała się kantyna, w której można było zaopatrzyć się w piwo i trunki.

Na tyłach obszaru bazy ustawiono zadaszenia, służące za warsztaty naprawcze pojazdów i sprzętu zmechanizowanego. Tutaj znajdowały się również pomieszczenia techniczne z agregatami prądotwórczymi i centralną rozdzielnią transformatorową. Obok parkingi dla ciężarówek i wozów bojowych, tuż przy zapasowej bramie wyjazdowej, otwieranej awaryjnie. Wszystkie terenówki P4 oraz willysy, w liczbie dwudziestu sztuk, znajdowały się na dedykowanym parkingu. Ustawienie pojazdów nigdy nie było przypadkowe, wojskowa rutyna zawsze nakazywała ustawianie ich przodem do wyjazdu, tak, aby w razie potrzeby, możliwy był ich płynny i natychmiastowy wymarsz.

Do końca 1986 legia ustanowiła w środkowo-wschodnim Czadzie cztery bazy operacyjne, rozlokowując w nich przeszło dwa tysiące żołnierzy. Podstawowa baza drugiego regimentu, bliźniacza do „Plaży”, z analogiczną infrastrukturą i wyposażeniem, zlokalizowana była w Abéché, w sąsiedztwie regimentu administracyjnego, bazy amerykańskiej oraz centralnej bazy i sztabu sił rządowych armii Czadu. Właśnie tutaj zlokalizowany został sztab sił połączonych koalicji antylibijskiej.

Jednak największe zgrupowanie sił francuskich znajdowało się nieopodal lotniska w Biltine, gdzie skoncentrowano regiment inżynieryjny oraz kawaleryjski. Z tego lotniska operowały francuskie siły powietrzne.

Pozostające w rejonach środkowego Czadu, francuskie oddziały wojskowe zobowiązane zostały do przestrzegania ustalonej granicy tymczasowych podziałów terytorialnych, a przede wszystkim, tak zwanej reguły szesnastego równoleżnika, która zakazywała im przekraczania i przeprowadzania działań wojskowych, w rejonach znajdujących się na północ od niego.

Rzeczywiście, cała ta interwencja okazała się być jedną wielką zagadką, niezrozumiałą dla stacjonujących żołnierzy, ani dla zewnętrznych obserwatorów, którzy teraz byli świadkami kolejnej odsłony regionalnych konfliktów i walk plemiennych.

Pierwsze francuskie siły interwencyjne przybyły do Czadu w 1984 w ramach poparcia krajów zachodu dla prezydenta Hissène Habré, nieuznawanego przez Libię i ich lokalnego sprzymierzeńca Goukouniego Oueddei. Jako przywódca oddziałów milicji GUNT[30], Oueddei wspierany przez wojska Muammara Kadaffiego przeprowadził próbę przewrotu i obalenia Habré.

Te wydarzenia właśnie zapoczątkowały obecność w Czadzie sił koalicji, których wsparcie umożliwiło zatrzymanie libijskiej ofensywy na szesnastym równoleżniku i faktycznym podziale kraju na dwie strefy wpływów, libijską, pustynną północ i francuskie południe.

W październiku 1986 rebelianckie oddziały GUNT wypowiedziały posłuszeństwo Kaddafiemu, niwecząc polityczną zasadność obecność jego wojsk w Czadzie. Habré dostrzegł możliwość zjednoczenia kraju, nakazując swoim wojskom, pod koniec roku, przekroczenie umownej granicy i połączenie się z rebeliantami przechodzącymi na stronę rządu. Północe tereny kraju, prefektury Ennedi, Borku wraz z obszarem gór Tibesti stały się rejonem zaciętych walk, terroru plemiennych band partyzantów, bądź najemnych libijskich oddziałów, jednocześnie starań oddziałów GUNT próbujących opanować sytuację.

W samo centrum tych wydarzeń dostali się nowoprzybyli zwiadowcy i ich kompania bojowa, usytuowana w bazy „Plaża”, która jak na razie była najdalej wysuniętą na północ placówką legii, rozmieszczoną dokładnie na wysokości szesnastego równoleżnika.

Przez pierwsze dni przysługiwał nowoprzybyłym do Czadu legionistom, okres przejściowy, czas przeznaczony na aklimatyzację, przyzwyczajenie się do suchej aury i wysokich temperatur w rejonie tak zwanego Sahelu, przywyknięcie do surowych warunków bytowo sanitarnych, poznanie lokalizacji oraz przyswojenie charakterystyki otoczenia i topografii najbliższych terenów.

W ramach kilku szkoleń zostali poinformowani o sytuacji politycznej i uwarunkowań społecznych w Czadzie. Zostali przeszkoleni o zasadach współpracy z siłami rządowymi, a także otrzymali instrukcje na temat zasad postępowania i współżycia z miejscową ludnością. Dla zwiadowców niezwykle ważna i przydatna okazała się znajomość realiów charakterystycznych dla klanowej i plemiennej hierarchii podzielonego społeczeństwa. Pustynną północ i Sahel zajmowali muzułmanie, plemiona ludu Tubu i wędrowne szczepy Tuaregów. Bardziej tropikalne południe kraju zamieszkane było przez etniczne grupy czarnoskórych chrześcijan.

Jakkolwiek, przez pierwsze miesiące od rozpoczęcia interwencji w lutym poprzedniego roku, legioniści nie brali czynnego udziału w walkach, to lokalizacja bazy sprawiała, że jednostka od początku była wystawiona na ostrzał oraz ataki ze strony libijskiej. Bliskość linii frontu i działań wojennych wymagała ciągłej gotowości bojowej, zachowania czujności w celu kontroli sytuacji.

Ich działania wojskowe polegały na wykonywaniu misji rozpoznawczo-zwiadowczych, a podstawowym zadaniem miała być obserwacja i zbieranie informacji o rozlokowaniu sił libijskich, aktywności rebelianckich grup partyzanckich oraz przechodzących na stronę rządu jednostek GUNT.

Szybko dopadła ich wojskowa rutyna i monotonia dni wypełniona twardą, męską i żołnierską codziennością. Dalekie patrole odciskały swoje piętno na ich psychice i ciałach, stając się dla legionistów z drużyn zwiadowczych synonimem pobytu w Czadzie. Wyruszali o świcie w swoich terenówkach willysach i panhardach, wspierani przez wozy WAB, by wieczorem drugiego lub trzeciego dnia powracać do bazy, bogatsi o nowe doświadczenia, przeżycia, znajomości z ludnością zamieszkującą miejscowe wioski i oazy. Dzień za dniem, patrole na przemian ze służbami wartowniczymi w koszarach, w sztabie w nasłuchu radiowym, bądź służbami pomocniczymi u boku oficera dyżurnego jednostki. Suchy klimat i bezlitosne słońce codziennie wypalało z nich resztki słabości, hartując ich skórę, ciała i dusze. Jedyną pociechą i pokrzepieniem w ich trudzie, była gorycz i pieczenie w gardle od taniego alkoholu, głównie ginu albo pośledniej brandy, dostępnych w kantynie.

Po przybyciu do Kalaït Ernest i czwórka jego druhów, zostali przydzieleni do kwatery w namiocie mieszkalnym, wraz z dwójką nowych towarzyszy broni.

Pierwszym był jasnowłosy, wyskoki i szczupły Duńczyk, Lars Larsen. Ukończył rok temu przeszkolenie dla podoficerów w legii, był dyplomowanym starszym kapralem. Stacjonował w bazie od samego początku, był z nich najdłuższy stażem, jego kontrakt miał się skończyć za niespełna rok. W miejsce Pabla objął dowództwo w trzeciej drużynie zwiadu. Był to doświadczony żołnierz, ułożony i spokojny. Pasował do ich piątki pod każdym względem, doskonale wpisywał się w ich cechy charakteru, zdecydowanie był dla nich autorytetem i dobrym przykładem. Pietia widział w nim tylko jedną wadę, kapral Lars nie palił, ani nie pił alkoholu.

Drugim poznanym mieszkańcem kwatery był krępy Niemiec, Franz Kohl, uciekinier z enerdówka[31]. Posturą podobny do niedźwiedzia, olbrzymie dłonie, grube ramiona i kark. Obfite, ciemno-rude, kasztanowe owłosienie na rękach, klatce, brodzie i głowie upodobniało go do barbarzyńskiego, germańskiego wojownika. Jednak jego charakter, zachowanie i sposób bycia, całkowicie nie pasował do jego wyglądu. W sposobie poruszania sprawiał wrażenie, delikatnego, zniewieściałego olbrzyma. W gestach i mimice twarzy łatwo zauważało się jego gejowski charakter. Jednak obydwie cechy, fizjonomia i gesty, maskowały jego utajoną właściwość. Był niezwykle zwinny i szybki, wytrzymały i ze świetną kondycją. Miał w nawyku codzienny bieg na dystansie kilku kilometrów, w ramach zaprawy porannej. Jednak jego stan umysłu i niezbyt duża lotność sprawiały, że kadra wykorzystywała go jedynie do służb pomocnika oficera dyżurnego, niemalże na okrągło, stały się one synonimem jego obecności w Czadzie. Ogólnie był dobrym, spokojnym i poczciwym oraz lubianym człowiekiem.

On sam od pierwszej chwili nabrał dużej sympatii do piątki zwiadowców, szczególnie do Ernesta. Dostrzegał w nim jakąś cechę, która go do niego przyciągała.

– Dzidziuś, chłopie, ciebie nie da się nie lubić! – powiedział pewnego wieczoru, uśmiechając się do niego – jesteś jak młody, niedojrzały szczeniak, którym trzeba się zaopiekować albo bronić.

– Ten jego wygląd, to tylko zmyłka, pozory. Szkoda, że nie widziałeś jak kiedyś na przepustce, załatwił z główki rosłego marynarza. – Pietia postanowił trochę zażartować z olbrzyma. – Jestem pewien, że nawet ciebie by powalił.

– Czyli, w dodatku nie ma wyjścia, trzeba cię lubić,

– Inaczej zabija nawet samym wzrokiem, hehe... – wtrącił się Greg.

– Ale ja wcale nie mam zamiaru się z nim bić. – Ernest nie wiedział, jak zakończyć dyskusję.

– Z tobą, to nigdy nic nie wiadomo. Pojawią się jakieś dziewczyny, znowu wpadniesz którejś w oko, a wtedy, jak już wiemy, to nie ma żartów. – Pietia nie ustępował i nadal był zgryźliwy.

– Jakie dziewczyny? Przecież do naszej bazy nawet żadne dziwki nie chcą przychodzić. – Tym razem ożywił się Belg.

– Może wyczuły, że nie masz kasy, bo wszystko przepijasz – zripostował Pietia, po czym dodał do Franza – mam pomysł, nikt jeszcze nie nadał ci ksywki. Będziemy mówić na ciebie "LeSzu", to znaczy kapusta[32], bo tak się nazywasz po niemiecku.

– Znowu się czepiasz! – Franz próbował się bronić, wykonując zabawny i śmieszny gest ręką, drugą dłoń oparł grzbietem na wypchniętym lekko biodrze.

Poza była tak zjawiskowa, że wszyscy wybuchli zgodnym śmiechem. Ernest postanowił, zakończyć jego męki.

– Ale słuchaj Franz, każdy z nas ma ksywkę, na mnie wołają „Dzidziuś”, a wcale mi to się nie podoba. Za to, twoja jest.. jakby to powiedzieć.. hmm… urocza, zgodna z twoim niemieckim nazwiskiem.

– No, skoro tak twierdzisz… wierzę ci, tylko ty się nadajesz na mojego przyjaciela, podniósł swoją niedźwiedzią rękę, obejmując barki chłopaka.

– Dobrze, to skoro mi wierzysz, to będziesz rozmawiał ze mną po niemiecku. – Ernest dostrzegł szansę wynikającą ze znajomości z Franzem.

– A co do dziwek, to nie przychodzą, bo za daleko mają. Znajdujemy się dobre dziesięć kilometrów od osiedla. To, jak mają przychodzić. Jak trochę zaoszczędzisz, to wtedy będziesz mógł poszaleć sobie, a jak odpoczniesz przez parę tygodni, to będzie ci lepiej smakowało – teraz Pablo zadrwił sobie z Belga.

– Dzisiaj rano wrócił wczorajszy patrol z dwójki, widzieli rzekę uchodźców z okolicznych wiosek do Kalaït. Libijczycy zbombardowali pobliską Aradę i kilka innych osad. Ludzie uciekają przed kolejnymi nalotami, szukają u nas schronienia.

– Teraz to na pewno żadne dziwki się pojawią. – Belg był monotonny w swych wyznaniach.

– Fuck, Fuck, kurwa! Michel, ty to jednak skurwiel jesteś. Ludzie cierpią, giną, muszą uciekać. – Greg wybrudził się z letargu, gdyż w głębokim zamyśleniu, po raz kolejny czytał list od Sophie. – I ciągle jak dziecko, tylko ci kurwy w głowie – skwitował.

– Dobra, dobra, żartowałem tylko. – Belg jak zwykle, nie wiadomo, dlaczego czuł respekt przed Gregiem, zawsze liczył się z jego zdaniem, jakby w jakiś sposób angielskie szlachectwo Grega łagodziło jego zapędy, a na pewno zawsze działało na niego deprymująco.

LeSzu położył drugą zamkniętą dłoń na biodrze, po chwili założył ręce na piersiach i w charakterystyczny sposób wysunął jedną stopę do przodu, przenosząc ciężar ciała na drugą z lekko wypchniętym biodrem. Spoglądał na przemian, to na Belga, to na Grega, w końcu dodał z wyrzutem.

– Ależ wy, kurwa, monotonni i nudni jesteście z tymi dziwkami. – Jego poza i sposób mówienia kolejny już raz spowodowała ogólne uśmiechy i rozbawienie, ten jednak zdawał się nie rozumieć przyczyny. – No i z czego się w dodatku tak śmiejecie?

– LeSzu, nie bierz tego do siebie, bez urazy. – Ernest chciał zmienić temat. – Wszyscy jesteśmy trochę zmęczeni i zestresowani tym, co się tutaj dookoła dzieje. Już trzeci dzień są te bombardowania odwetowe Libijczyków. Mszczą się na cywilach, bo przedwczoraj rządowi niespodziewanie zaatakowali i wyzwolili Fadę, stolicę prefektury. To, właśnie dlatego nasze patrole napotykają ofiary i uciekinierów. Wszystko to jest dosyć przerażające i przygnębiające, więc musimy trochę odreagować.

Po chwili zwrócił się do Grega, całkowicie zmieniając temat.

– Greg, który już raz czytasz ten sam list?

– Teraz na mnie się przerzuciłeś? – Greg próbował oponować.

– To Greg otrzymuje listy od jakiejś kobiety? – LeSzu był wyraźnie zainteresowany.

– Chłopie, żebyś ją widział, bardzo ładna, żeglarka, a piersi ma jak spinakery ich żaglówek mknących przy pełnym wietrze. – Ernest popatrzył na Grega i mrugnął porozumiewawczo.

– A wy wciąż tylko o jednym. Lepiej wracam na dyżurkę oficera, może mnie potrzebuje.

Zniecierpliwiony Franz odwrócił się, po czym lekko kiwając, biodrami wyszedł, nie zamykając drzwi.

Rzeczywiście Greg i Sophie regularnie korespondowali. Było to możliwe, ponieważ poczta do bazy przybywała dosyć regularnie, z opóźnieniem, ale rzetelnie i z systematycznością francuskiego urzędu pocztowego. Była to jedna z najsolidniejszych organizacji, jaką Francuzi zaszczepili w środkowej Afryce. W miesiąc po biwaku pierwszomajowym Greg uzyskał zgodę od szefa kompanii na 48-godzinne przepustki, w sumie spotkali się z Sophie jeszcze trzy razy. Za pierwszym razem Ernest towarzyszył mu w wycieczce do Montpelier. Jednak relacja z Nathalie nie okazała się tak silna, nie przetrwała próby czasu. Na drugą przepustkę Ernest już się nie zdecydował pojechać, a po dwóch listach urwał kontakt. Nie widział sensu w ciągnięciu tej znajomości, nie chciał robić złudnej nadziei, ani jej, ani sobie.  Przyznał jej rację, że relacje z żołnierzami, raczej nie udają się, są z zakresu tych trudnych, niepewnych i nieprzewidywalnych, takich na chwilę tylko i jedynie dla zabawy.

Za to, relacja Grega i Sophie, zdawała się przeczyć tym wszystkim stereotypom, zadając kłam temu, co w miłości na odległość wydawało się niemożliwe. Ernest osobiście bardzo kibicował im, wspierał Grega w słabszych chwilach zwątpienia w oczekiwaniu na kolejny list. Zawsze okazywało się, że wątpił niepotrzebnie. Z każdym listem uczucie Grega do żeglarki, rosło, ale jednocześnie on sam nabierał wątpliwości, popadając od czasu do czasu w melancholię, tracąc poczucie pewności na szczęśliwe zakończenie. Od dnia przyjazdu do bazy „Plaża”, jego tęsknota rosła.  Codzienna praca i służbowe obowiązki pomagały mu zająć myśli czymś innym, wojenne piekło i niepewność jutra spowodowane przez wojnę, fizyczny wysiłek i następujące po nim zmęczenie pozwalały odciągać umysł od melancholijnych myśli.

Każdy kolejny dzień podobny do poprzedniego, wszystko wyglądało jak w macierzystej jednostce, w Nimes. Sierżant Boucher, szef kompanii nadal odgrażał się, że nie lubi Słowian, uważając ich za szpiegów. Szczególnie Ernest swoim wyglądem dzieciaka drażnił go najbardziej ze wszystkiego. Przy każdej okazji podkreślał, że pod skórą aniołka czai się zło, „le diable dans la peau d'un ange”[33], wyczuwał w nim to coś, a zawsze, jak twierdził, miał nosa do ludzi. Jednak stosunek Bouchera do chłopaków z trójki, był teraz zgoła inny, zdecydowanie z większą dozą respektu, niż w stosunku do innych drużyn. Uważał ich za dobrze wyszkolonych, nie czepiał się już byle czego. Może zdawał sobie sprawę, że wszyscy razem znajdują się w otoczeniu wojny, dlatego ważniejsze było wspólne działanie w zaufaniu i dyscyplinie, zamiast w strachu i złości.

Ernesta nadal nie uważał za twardziela, a nawet za mięczaka z powodu jego niezbyt dużej siły i ogólnej tężyzny, wciąż wątpił, czy podoła wyzwaniom zadań na pustyni i w górach. Może, dlatego przydzielał go zawsze na najdłuższe i najtrudniejsze zwiady i patrole. Zwykł mówić – „można go trochę dotrzeć, niech nabierze chłopak krzepy, przy okazji jego psychika jeszcze bardziej się wzmocni”. Właśnie tę silną odporność psychiczną w nim dostrzegał, rozumiał też, że jest to ważniejsze niż siła fizyczna, więc tym właśnie tłumaczył fakt, że Ernest nadal jest w drużynie, że dobrze wywiązuje się z obowiązków, że ciągle jest w centrum uwagi swoich towarzyszy broni. Kwitował to w bardzo jednoznaczny i prosty sposób: „Ernest lubi Grega, z nim najbardziej sympatyzuje, szczerze podziwia Pietię, współczuje Belgowi jego uporu, i w końcu darzy wielką estymą Pabla. A oni wszyscy z osobna mają jednocześnie te same, wszystkie uczucia razem, względem Ernesta”.

Podczas gdy Boucher stał się bardziej ludzki, ktoś inny wszedł w rolę, tego, kogo wszyscy zapamiętają na długo. Chorąży Valentin Valéry, „le monsieur VV”[34], jak go natychmiast nazwali. Nowy dowódca plutonu, oficjalnie meldował bezpośrednio do kapitana Legranda, a swoją wystraszoną postawą budził raczej litość niż zaufanie, jednocześnie zachowując pozory stanowczości i zdecydowania. Był to żołnierz niezbyt inteligentny ani rozgarnięty, ale za to sumienny i stanowczy, z ogromną dozą samodyscypliny. Tego samego wymagał od podwładnych: ślepej dyscypliny, dokładnego wykonywania rozkazów i poleceń podczas służby. Sam, zawsze dokładnie wykonywał rozkazy kapitana, ale też nie potrafił analizować, ani wyciągać wniosków. Bał się samodzielnie działać, a najbardziej, własnych decyzji.

Jego stały oburzony wyraz twarzy, usta w uśmiechu zwrócone w dół oraz pogardliwe spojrzenie okazywało głęboką nonszalancję, brak zaufania do wszystkich i wszystkiego, jakby ciągle chciał w kółko powtarzać „Coś mi tu, kurwa, zalatuje gównem”.

Nikt nie chciał jeździć z nim w teren na patrole, czy inne akcje. Nawet kapitan, od momentu przybycia do bazy, bardziej ufał szefowi kompanii Boucherowi, niż jemu. Wszyscy wyczuwali tę niechęć, chociaż nigdy nie okazywał tego przy podwładnych, aby nie osłabiać jego autorytetu, ani ich morale.

***

11 stycznia 1987 r. Czad, Kalaït, baza „Plaża”

Niebawem miał nastąpić przełom w statycznym układzie sił oraz trwającym od kilkunastu tygodni względnym spokoju, opartym o szesnasty równoleżnik. W tydzień po odbiciu Fady siódmego stycznia francuskie samoloty Mirage, rakietami ostrzelały libijską bazę lotniczą w Ouadi Doum, niszcząc całkowicie stację radarową, był to odwet za bombardowanie przez Libijczyków cywilnych osad i osiedli w okolicach Kalaït. Atak na lotnisko był również działaniem prewencyjnym, niweczącym możliwości operowania z tego lotniska, samolotów libijskich na południu Czadu, usuwającym też zagrożenia dla stolicy w N’Dżamenie.

W bazie „Plaża” nikt nie przewidywał nadchodzącego zbiegu wydarzeń, skutkującym tym, że wojna czekająca tuż za rogiem, zawita do nich na dobre, że objawi się niespodziewanie w całej okazałości, że przyjdzie do nich, by wziąć swoje żniwo. Nic już nie będzie takie samo w ich życiu, zwłaszcza w postrzeganiu tego krwawego teatru. Nikt nie przypuszczał, że w ciągu kilku tygodni przeistoczą się z nowicjuszy w wytrawnych zwiadowców, żołnierzy godnych zaufania dla kadry, a dowódca kompanii kapitan Legrand sprzymierzy się z nimi, i tylko z nimi będzie osobiście wyruszał na akcje, nawet Boucher całkowicie złagodzi swoje nastawienie.

Zaczęło się wieczorem, w niedzielę 11 stycznia, czterodniowy pozorny spokój na froncie rozluźnił nieco atmosferę skupienia, opadły emocje po zbombardowaniu Ouadi Doum, wszystko zdawało się być pod kontrolą. Przed południem trzecia drużyna powróciła z dwudniowego patrolu, po czym udali się na zasłużony odpoczynek przez resztę dnia. Późnym popołudniem przy zmianie służby wartowniczej i oficera dyżurnego, Ernest otrzymał nadprogramowy dyżur przy nasłuchu radiowym. Nie narzekał, chociaż nie był zbytnio zadowolony, bo zmęczenie organizmu i odwodnienie spowodowane długotrwałą ekspozycją na palące słońce, wciąż dawało o sobie znać.

Było już po zmroku, gdy do pokoju radia weszła pozostała czwórka z jego drużyny.

– Hej Dzidziuś! Masz, przynieśliśmy ci zimne piwo. Nawodnij się. Tylko nie mów, kurwa, że nie można na służbie. – Pietia jak zwykle nie zważał na nadmierne przestrzeganie regulaminów.

Ernest złapał puszkę rzuconą w jego kierunku, zaraz drugą. Zsunął słuchawki na tył głowy, które zawisły na karku.

– Rozgośćcie się, siadajcie. Pewnie zmęczeni jesteście. Odpocznijcie, bo ja mam się świetnie, druga służba z rzędu. Jeszcze w dodatku, mój poprzednik zgubił sygnał z tej bazy Crotale.

– Zaraz ich znajdziesz, przecież lubisz kręcić tymi gałkami, namierzysz, uzgodnicie częstotliwości, i będzie w porządku. Posłuchasz ich trochę, potem jakiejś muzyki. Otworzyć ci tę puszkę? Bo rączki masz zajęte.

– Tak, proszę, otwórz i od razu wlewaj mi do ust, albo podepnij rurkę, do przepompowywania paliwa. Wtedy nie zdrętwieje ci ręka od ciągłego trzymania puszki. – Ernest zripostował słowną zaczepkę Pieti.

– O! Jaki sarkastyczny, szybko uczysz się – Pablo również był w humorze do żartów – jeszcze trochę, jakiś rok albo dwa i wtedy mu dorównasz.

– Chcecie posłuchać radia, to tutaj wam włączę jakąś muzyczkę. – Ernest uruchomił odbiornik radiowy znajdujący się na półce regału przy ścianie, nastroił go, potem pogłośnił, jak tylko z głośników popłynęła muzyka na muzułmańską nutę.

– Nie bądź złośliwy, jak zwykle przyszliśmy cię wesprzeć, żebyś nie zasnął, a ty nam tutaj jakieś libijskie zawodzenie i jęki nastawiasz. – Pietia zbliżył się do stanowiska Ernesta, dodając. – O co ci chodzi? Przecież nie grasz z nami, bo słabo ci idzie, a po drugie jesteś nadmiarowy, do brydża trzeba czterech. Wracaj do swojej roboty i nasłuchuj. Baw się dobrze. Szukaj lepiej tych z Crotale. My sobie damy radę. – Po czym nałożył mu na uszy słuchawki.

Sam już nastroił radio na pierwszą lepszą rozgłośnię, w której spiker mówił po francusku, a muzyka była znośna. Zasiedli w trójkę przy stole, Pablo już tasował karty. Gdy rozpoczął rozdawać, odezwał się do Grega.

– Skończ czytać ten list, siadaj z nami, będziesz czwarty – rozkładając kolejno karty na cztery kupki, jeszcze dodał – siadaj i bierz swoją, zaraz licytujemy pierwszy kontrakt.

W pokoju zapanowała cisza i rozluźniona atmosfera, szelest przekładanych kart oraz krótkie, przyciszone odzywki przy licytacjach brydżowych. Jednak Ernest z każdą chwilą robił się coraz bardziej niespokojny.

Po trzech pierwszych rozdaniach przy stole, dwóch puszkach piwa i kilku papierosach, Ernest w końcu odezwał się głośno, by przekrzyczeć szum w słuchawkach.

– Kurwa! Co się z nimi dzieje, dlaczego milczą? Razem z poprzednią zmianą, to już prawie dwie godziny, odkąd nie mamy żadnej obserwacji radarowej. Muszę zameldować oficerowi. Trochę przewietrzcie, bo może będzie chciał przyjść.

Podniósł słuchawkę i wykręcił numer do pomocnika oficera dyżurnego jednostki.

– Cześć Franz. Mamy kłopot z nasłuchem. Baza Crotale milczy, nie nadają, nie mogę ich złapać na żadnej częstotliwości, przeszukałem już całe pasmo, kilkakrotnie. Zgłoś to oficerowi, niech coś zdecyduje, może jakiś patrol tam wysłać?

Wciąż trzymając słuchawkę, czekał na odpowiedź. Po minucie usłyszał głos Franza, słuchając go, odpowiadał głośno.

– Jak to dalej próbować? Gdzie i jak? Już zwiększyłem zakres w górę i w dół. Milczą i tyle! Coś może u nich się dzieje.

Znowu słuchał milcząco przez chwilę i odpowiedział już podniesionym głosem.

– Mówisz, że mamy nie zawracać mu głowy? Nie chcesz go budzić? Mam się zająć swoją robotą?  Hmm… dobra, kręcę i nasłuchuję dalej, ale nie podoba mi się to. Merde! Coś jest nie tak, coś się dzieje, mówię ci, idź i powiedz mu!

Ponowna chwila milczenia, po czym spokojny głos Ernesta.

– Nie panikuję, tylko mówię, że coś się dzieje! Dobra, dobra, już jestem spokojny. Na razie. Á bientôt! – Ernest ze złością odłożył słuchawkę telefonu.

Na powrót odwrócił swój fotel w kierunku radiostacji, by ponowić strojenie odbiornika w poszukiwaniu komunikatów z bazy Crotale. Baza systemów obrony przeciwlotniczej francuskich sił powietrznych została ulokowana około dwudziestu kilometrów na zachód od bazy „Plaża”. Składała się z dużych stacjonarnych instalacji radarowych kontrolujących przestrzeń na zachodnim i północnym kierunku. Była to dosyć zaawansowana technologia radiolokacyjna, potrafiąca wykryć obiekty z dużych odległości, nawet na niskim pułapie. Uzbrojona była w stacjonarne oraz mobilne, słynne kontenery z wyrzutniami rakiet ziemia-powietrze wraz z radarem śledzącym cel i naprowadzającym pocisk. Zasięg tych pocisków wynosił około 20 kilometrów, ich olbrzymia skuteczność była już kilkakrotnie potwierdzona w działaniach przeciw lotnictwu libijskiemu.

System łączności radiowej pomiędzy bazami służył wymianie informacji oraz wczesnemu ostrzeganiu o ewentualnym zagrożeniu z powietrza, na wypadek, gdyby atakujące cele nie zostały zniszczone.

Gdy skończyli trzeciego robra, pokój wypełniał już gęsty dym papierosów, a na stole stały przy każdym z nich po trzy puste puszki po piwie, Ernest odwrócił się do towarzyszy przy stoliku.

– Pietia podejdź tutaj, coś złapałem po rosyjsku, słabo słychać, dużo szumów, ale gadają otwartym tekstem. Może ty coś zrozumiesz.

– Daj spokój, pewnie nic ważnego. Belg już rozdał.

– Nie wygłupiaj się, nie podoba mi się to. Przecież bez powodu bym wam nie przeszkadzał.

– Dobra, daj posłuchać. – Pietia odłożył papierosa do popielniczki, podszedł do Ernesta i założył sobie jego słuchawki.

– Fajne te twoje służby, kto wie, co ty tutaj nasłuchujesz, jakieś gadanie, może muzyczkę fajniejszą niż nam zapodałeś.

Na chwilę zaniemówił, skupiając się na słuchaniu.

– Daj głośniej, może na głośniki, Pablo wyłącz tamten odbiornik.

Nastała kilkusekundowa głucha cisza, przerwana szumem z głośników i krótkimi komunikatami po rosyjsku.

– Wcześniej było coś jak „Lew adin” a później „Lew wtaroj i trjetij”. Potem północ, siedemnaście, pięć, pięć, sześć, i wschód, dwadzieścia, sześć, sześć trzy, osiem, pięć

Znowu chwila ciszy, ponownie z głośników pomiędzy szumem i trzaskającym zgrzytaniem usłyszeli

– „Lew adin, siewier seimnadcać piać piać czetyrje wosiem tri, wostok dwadcać szest tri wosiem adin”

– „Lew wtaroj i trietij, siewier seimnadcać piać piać czetyrje czetyrje, wostok dwadcać wosiem wosiem adin tri”

Po kilkunastu sekundach Ernest zawyrokował.

– To brzmi zwyczajnie jak prowadzenie dwóch obiektów, może grup samolotów. Tylko, dlaczego robią to otwartym tekstem?

– Albo to jakaś dezinformacja, pierdolona podpucha, albo nie działa ich stacja radiolokacyjna, nie mają szyfrowania. To, dlatego Ruscy ich prowadzą po staremu – zawyrokował Ernest.

Po chwili stał już przy szybie dużego tabletu z naniesionymi centrycznymi okręgami. Oznaczył kręgi, co pół stopnia dla szerokości geograficznej i promienie, co ćwierć dla długości.

Greg, Belg i Pablo spoglądali z zainteresowaniem na jego poczynania, Pietia w notował usłyszane współrzędne.

– „Lew adin, siewier seimnadcać piać piać czetyrje dwa dwa, wostok dwadcać szest tri siem wosiem”

– „Lew wtaroj i trietij, siewier seimnadcać piać piać czetyrjeadin adin, wostok dwadcać Wosiem siem wosiem siem”

Atmosfera podekscytowania udzieliła się wszystkim, również i Pablo postanowił notować, regularnie usłyszane sekwencje współrzędnych, tak na wszelki wypadek. Greg i Belg niestety nie znali rosyjskiego, więc w milczeniu przyglądali się poczynaniom Ernesta, który raz po raz nanosił na szklaną mapę dyktowane pozycje. Po chwili połączył poszczególne punkty. Wtedy ujrzeli dwie linie, lekko rozchodzące się. Zaznaczył pozycję miasta, ich bazy oraz oddalonych francuskich stanowisk przeciwlotniczych.

– Zdecydowanie „Lew 1” podąża bardziej na zachód, w kierunku naszych baterii przeciwlotniczej Crotale, a „Lew 2 i 3” zmierzają w naszą stronę. – Stwierdzenie Ernesta było oczywiste, bo i tak wszystko było jasne, patrząc na szybę planszetu.

Ten widok uderzał jakąś cichą, niewypowiedzianą, ale realnie widoczną groźbą.

– Jeśli to jest ich prawdziwa akcja, a nie jakaś zabawa, to chyba coś nam grozi. – Pablo już na poważnie, podczas gdy Ernest wykonywał szybkie obliczenia na kartce.

– Jeśli są tutaj, to do nas mają dystans około 250 km, przy prędkości 800, dotrą do nas, mniej więcej za 20 minut.

– Ja bym zameldował o tym oficerowi dyżurnemu. – Oznajmił Pablo. – Chyba musimy działać, lepiej się ośmieszyć, niż to zignorować.

– Zgoda! Greg biegiem do Franza, niech budzi oficera dyżurnego. Belg wołaj naszego Larsa. Niech natychmiast tu przybiegnie.

Pietia był szybszy w podjęciu tej decyzji, po czym kontynuował notowanie kolejnych współrzędnych usłyszanych w regularnych komunikatach. Ernest nanosił je na szklaną mapę i na bieżąco łączył punkty. Za każdym razem wszystko stawało się bardziej oczywiste, linie nieubłaganie kierowały się w naznaczone pozycje. Podniecenie rosło z każdą chwilą, z każdym naniesionym punktem, przedłużającym linie, które nieubłaganie zbliżały się do celów zaznaczonych na planszy. Z każdym takim przedłużeniem linii malała niepewność tego, co miało zajść.

– Chyba wystarczy tego notowania, sam biegnę po oficera, szkoda każdej chwili. – Pablo był już wyraźnie zniecierpliwiony, odrzucił swoją kartkę i ołówek, powstał i wybiegł z pokoju radio.

W drzwiach zderzył się z Larsem, ich dowódcą drużyny.

– Co wy tutaj wyprawiacie, opiliście się czy co?

– Patrz na ten planszet. Ernest przeszukiwał eter i natrafił na Rosjan prowadzących dwie grupy lotnicze. Lecą wprost na nas.

– A czego on tam szukał w tym eterze?

– Kurwa! Muzyki szukał! Lars nie pierdol! Nie widzisz tego? Chyba rzeczywiście coś się dzieje, możliwe, że coś nam grozi. Może trzeba obudzić jednostkę, wszystkie pojazdy wyprowadzić poza ogrodzenie, jak najdalej, no i rozproszyć wojsko. – Pietia był stanowczo agresywny, dla rozładowania emocji, pozbierał ze stołu puszki po piwie.

– Okej, okej.

– Co jest okej? – Usłyszeli w drzwiach głos kapitana Legranda, zza jego pleców wyłaniał się Pablo i Franz-LeSzu – Co tu się dzieje?

– Wszyscy, powstań, baczność! – Krótko zakomenderował Lars. – Panie kapitanie melduję, że prawdopodobnie wykryliśmy nadlatujące libijskie samoloty. Nie wiemy tylko, jakie mają zamiary.

– Skąd wiecie, że libijskie? – Wszyscy zwrócili głowy w kierunku Ernesta. – W porządku, spocznij legioniści. Meldujcie żołnierzu.

– Panie kapitanie, melduję, że baza Crotale milczy od przeszło dwóch godzin, nic nie nadają. Gdy szukałem ich sygnału, złapałem… – popatrzył na pozostałych i poprawił się – melduję, że złapaliśmy komunikaty po rosyjsku, współrzędne dotyczą trzech obiektów o kryptonimie „Lew”. Dla nas oczywiste, że Lew to symbol Libii. Obiekty poruszają się po dwóch kursach. Ten bardziej na zachód, a ten prosto na nas. – Tutaj wskazał na linie łączące poszczególne punkty na centrycznej szklanej mapie.–  Zagadką jest tylko, dlaczego otwartym tekstem, bez szyfrowania, ale doszliśmy do wniosku, że ich stacje radarowe jeszcze są niesprawne po naszym ostatnim nalocie.

Kapitan pokiwał znacząco głową.

– Nie wierzę, aby się ośmielili nas zaatakować.  Tylko kto, to wie, Franz natychmiast biegiem do dyżurki i telefonuj do tej bazy Crotale, niech potwierdzą czy ich stacja radarowa widzi to samo.

Kapitan zamyślił się na chwilę, po czym sam do siebie dodał.

– Gdyby widzieli, to najpewniej by już do nas dzwonili. Hmm, jak daleko są od nas? – Popatrzył pytająco na Ernesta.

– Melduję, że teraz około… mniej niż 200 kilometrów, czyli niecałe piętnaście minut.

– Dobra działamy. Kapralu Larsen, proszę biegiem do dyżurnego elektryka, niech stopniowo wyłącza elektryczność. Ja powiadamiam dowódcę i cały sztab, zaraz też uruchamiam alarm bojowy i przeciwlotniczy. Fuck, fuck, ale będzie gówno, jeśli okaże się, że to ściema. Chociaż lepiej podłożyć się z fałszywym alarmem, niż zignorować. Zaufałem wam legioniści!

Zastanowił się przez dwie sekundy nad tym, co dalej, wreszcie oznajmił.

– Wy dwaj zostajecie i nasłuchujecie cały czas, ewakuacja dopiero na mój rozkaz. – Wskazał na Ernesta i Pietię, po czym zwrócił się do pozostałych w pokoju. – Reszta biegiem z moim ustnym rozkazem do dowódców plutonów o wymarszu wozów i ewakuacji sprzętu, z powodu zagrożenia ataku lotniczego!

Jeszcze nie dokończył zdania, gdy sam ruszył do swojego pokoju i chwycił słuchawkę telefonu z bezpośrednią łącznością do pułkownika Laffly, który obecnie kwaterował w Abeche.

Trzydzieści sekund później zawyły syreny, właściwie było to raniące uszy i powodujące wibrowanie mózgów w czaszkach, głośne brzęczenie głośników na budynku sztabu oraz kilku latarniach rozmieszczonych wzdłuż ogrodzenia jedenastki. Rozbrzmiewające dookoła buczenie składało się sekwencji trzech trzysekundowych sygnałów i sekundowej pauzy, oznaczających alarm bojowy.

Z namiotów zaczęli wybiegać legioniści, większość jeszcze dopinała bluzy mundurów w biegu, lub stojąc już w szeregu do zbiórki. Kilka szybkich komend i krótkich rozkazów, aby załoga całej jednostki rozproszyła się do wozów, bądź to do namiotów magazynowych po podstawowe wyposażenie i broń.

Dwie minuty później, ogłuszający warkot prawie setki silników opanował teren bazy, niczym mgła uniosła się chmura spalin, Wszystkie pojazdy zdawały się drżeć. Pierwszy sześciokołowy VAB ruszył dynamicznie i staranował boczną bramę, reszta wozów bojowych i ciężarówek, wraz z trzema cysternami na paliwo podążyła jego śladem, byle jak najdalej od ogrodzenia i obszaru bazy. Przez główną bramę, jeden za drugim wyjeżdżały zwinne terenówki panhardy i willysy.

W ciągu kolejnych trzech minut plac jednostki opustoszał, jedynie piechurzy z czterech plutonów, formowali się czwórkami w kolumnach marszowych, po chwili miarowym rytmicznym krokiem marszobiegu opuszczali teren jednostki, część w kierunku głównej a część przez boczną bramę.

Oświetlenie terenu bazy już dawno było wygaszone, a całą jednostkę spowiła ciemność, pozostawała ledwie rozjaśniona blaskiem gwiazd i księżyca. Wyjątek stanowił barak sztabu jednostki, przed którym oficer dyżurny, kapitan Legrand z dumą i satysfakcją obserwował ostatnie cienie szeregów wybiegających z koszar.

Dumny z wykonanych zadań, odwrócił się, by szybkim krokiem udać się do pokoju radio. Po drodze jeszcze zapytał wciąż stojącego ze słuchawką telefonu w dłoni

– Franz, co z tymi z Crotale?

– Nie odpowiadają.

– Jeśli to była jakaś zmyłka, to przynajmniej potraktujemy tę akcję, jako porządną próbę alarmu bojowego, z wyprowadzeniem wszystkich sił z koszar. Wszystko ładnie i sprawnie poszło.

Rzeczywiście cała ewakuacja nie była żadną chaotyczną krzątaniną i przepychaniem w bezwładnej ucieczce. Wszystkie działania przebiegły sprawnie i zgodnie z wcześniejszymi wytycznymi oraz procedurami w regulaminie służby. Miesiące ćwiczeń i dziesiątki treningów nie poszły na marne. W ciągu nieco ponad dziesięciu minut zdołano ewakuować z zagrożonego terenu, w celu rozproszenia, dwie piesze kompanie, dwadzieścia willysów i osiem P4, wszystkie osiem wozów bojowych VAB i szesnaście ciężarówek, które wyjechały poza ogrodzenie, teraz w równych odstępach i w szyku liniowym, okrążały bazę, snując się dookoła w oddali jak ponury cień długiego olbrzymiego węża.

Po wejściu do pokoju radio, kapitan zastał Ernesta, zgodnie z oczekiwaniem, jak raz po raz nanosił punkty na szklany tablet, linia zbliżała się systematycznie do ich lokalizacji. Asystował mu Pietia, na obu twarzach rysowało się zaniepokojenie, ale też ekscytacja, z drżącym sercem obaj wyczekiwali tego, co miało nadejść, jednak kapitan nie zauważył na ich twarzach strachu.

– Jak tam sytuacja, jak daleko są?

– Melduję, że według wykresu za dwie minuty, może trzy, powinni nadlecieć – odparł Ernest.

– Panie kapitanie proszę o pozwolenie zwrócenia się z pytaniem. – Pietię najwyraźniej coś dręczyło.

– Fuck, kurwa, pytaj! – Kapitan zwyczajowo, z megalomańską manierą, przeklinał po angielsku.

– Melduję, że nie jestem pewny, dlaczego elektryk nie odłączył jeszcze zasilania tego baraku, Może dobrze byłoby wprowadzić całkowite zaciemnienie, cały barak jest oświetlony i widoczny z daleka. – Głos Pieti był lekko niepewny, a przez formę pytania uniknął pouczania oficera, zwłaszcza swojego dowódcę kompanii.

– Putain de merde! – Tym razem ciężkie francuskie przekleństwo wyleciało z ust oficera. – To wszystko przez ten telefon do Crotale, co jest, kurwa, z nimi? – Krzyknął tak, by go było słychać w pokoju na początku korytarza.

W tej samej chwili usłyszeli głos Franza.

– Dzwonią wreszcie z Crotale, mieli awarię zasilania, jakiś sabotaż, nic nie wykryli wcześniej, byli ślepi i głusi przez ponad godzinę, ale już działają, teraz potwierdzają dwie wrogie grupy bojowe w powietrzu. Jedna, na ich kursie, druga na naszym. Czas do prawdopodobnego uderzenia mniej niż minuta.

– Franz! Biegiem do rozdzielnicy, wyłączyć prąd, całkowite zaciemnienie. – Sam również rzucił się biegiem przez korytarz w tym samym kierunku.

Rozległy się odgłosy biegnących naprzeciw siebie kroków, gdy ucichły, rozległo się jedynie krótkie skrzypnięcie drzwiczek rozdzielni elektrycznej, wtedy nastała całkowita ciemność.

Ogarnięci tą ciemnością, zakłóconą jedynie przez dogasające kontrolki w panelach zasilaczy radiostacji, które tliły się jeszcze bladozielono resztkami ładunków elektrycznych zgromadzonych w kondensatorach, usłyszeli najpierw delikatny szum, przechodzący z wolna w przeciągły narastający w ostry gwizd.

Ich twarze lekko jaśniały w bladej niknącej poświacie, gdy Pietia zapytał Ernesta.

– Co teraz robimy?

– Padnij, gleba! – Tylko tyle usłyszał z ust Ernesta.

Nie usłyszeli już zbliżających się przez korytarz kroków ani krzykniętego przez oficera rozkazu – „ewakuować się!”, gdyż wzmagający się dźwięk silników odrzutowych nadlatujących na niskim pułapie maszyn ogłuszył ich zupełnie. Odgłos maksymalnej amplitudy drgań powietrza, apogeum hałasu o mocy stu pięćdziesięciu decybeli zdawało się rozrywać bębenki w uszach.

Dwie sekundy później, nadeszła ulga dla uszu, huk z dysz wylotowych z wolna zaczął się oddalać. W tym momencie w baraku sztabu jednostki nastała oślepiająca jasność i grzmot wybuchu, po ułamku sekundy, zaraz następny. Jednocześnie ciemność za oknami również rozjaśniała niezliczonymi fajerwerkami i rozbłyskami wybuchów na całym terenie koszar.

Fala uderzeniowa zmiotła cienką ścianę pokoju radio, odgradzającą sąsiednie pomieszczenia, przewracając szafy oraz inne sprzęty, pchając wszystko swoją siłą podmuchu, oraz torując drogę dla ognistego, skłębionego potwora. Kolejna mocniejsza ściana zatrzymała impet uderzenia, jednak szyby już nie wytrzymały ciśnienia powietrza wewnątrz budynku. Rozbite drobne szklane kawałki, wylatujące z okien, zrobiły w futrynach ujście dla nagromadzonej mocy ognia.

Leżący Pietia i Ernest, nie widzieli już pięknego, magicznego widoku wzbitych w powietrze zapalonych kart do gry, teraz, w kilka sekund po wybuchu, opadających wolno, niczym ogniki ducha świętego. Nastała cisza, głucha i równie bolesna. Cisza i ciemność.

Tę ciszę i ciemność z wolna przerywało charakterystyczne skrzypienie, trzaskanie i połyskiwanie pojawiających się języków ognia, po sekundzie znikających, by rozbłysnąć ponownie, ze zdwojoną siłą. Zaczęły ogarniać drewnianą budowlę baraku swoimi nieśmiałymi jeszcze, ale z każdą chwilą intensywniejszymi liźnięciami.

Pierwszy ocknął się Ernest, dławiący, nisko snujący się dym, spowodował u niego gwałtowny odruch kaszlu. Nie wiedział, jak długo leżał w tunelu powstałym przez przewróconą szafę, opartą o stół przy radiostacji. Pół minuty, może całą, a może dłużej. W uszach i w skroniach dzwonił potworny ból. To jedyne objawy obrażeń po wybuchu, jakie u siebie zauważył.

Płomienie coraz żwawiej tlących się ścian baraku, podsycane powietrzem z wyłamanych okiennic, intensywniej też rozświetlały mrok. Niepokojąco szybko wzrastała również temperatura wnętrza.

Rozejrzał się, ujrzał trochę dalej cień leżącego Pieti, był za blatem przewróconego karcianego stołu. Podczołgał się do nieprzytomnego towarzysza. Zaświecił latarkę. Głowę i górę torsu miał przykryte okopconym, zielonym płótnem, miejscami wypalonymi, ze zwęglonymi kawałkami.

Odsłonił twarz przyjaciela, Ernestowi wydawało się, że Pietia śpi. Chwycił za przegub w celu sprawdzenia pulsu i przystawił ucho do lekko rozwartych ust. Poczuł powolne tętno w nadgarstku, usłyszał słaby oddech – „żyje, całe szczęście” – pomyślał. Potrząsnął bezwładnym ciałem, chwytając za kalpy drelichowej bluzy. Podniósł leżącego do pozycji siedzącej, pochwycił od tyłu pod pachy, by przeciągnąć ku wyjściu.

Spojrzał w głąb korytarza, świecąc latarką, „tędy się nie da, przejścia nie ma” – stwierdził w myślach, widząc poprzewracane regały, wyrwane drzwi i framugi tarasujące korytarz tonący w gęstych kłębach dymu i językach ognia na ścianach, które były teraz niczym pochodnie zwieńczone u góry w jakimś ceremoniale przejścia przez płonący tunel. Postanowił więc, wydostać siebie i towarzysza przez okno. Pochwycił leżące krzesło, którym utorował drogę i odłamał resztki okiennicy, miotając nim na zewnątrz. Podniósł przyjaciela, by przełożyć przez parapet. Teraz już poszło sprawniej, zeskoczył za okna na zewnątrz, teraz łatwo zarzucił sobie, wciąż nieprzytomnego Pietię na barki. Pospiesznie oddalił się od palącego się baraku na bezpieczną odległość.

Nocne powietrze otrzeźwiło Ernesta, ale i Pietię, który powoli odzyskiwał przytomność.

– Siedź tu. Biegnę sprawdzić, co z Franzem. Chyba go widziałem przy głównym wyjściu, jak się czołgał, może być ranny.

Ledwo skończył zdanie, gdy pobiegł w kierunku drzwi baraku. Franz już siedział w odległości dwudziestu metrów od baraku, oparty o pień niewysokiego drzewa figowego, pierwszego w rzędzie, stanowiącego naturalne ogrodzenie parkingu przed dyżurką oficera.

– Nic mi nie jest, oberwałem jakąś belką w głowę, ścięło mnie z nóg, ledwo się wyczołgałem.

– Uff... bracie, ale, kurwa, gówno. – Ernest usiadł obok Franza. – Merde! On avais vachement beaucoup de chance! Ale mieliśmy cholerne szczęście, zbombardowali puste koszary. Hehe.

– Nie wiadomo, co z tymi z technicznej, powinni już tu być, aby gasić. – Franz wciąż trzymał się obiema rękami za głowę.

– Co tu gasić, wszystko płonie, namioty zmiecione przez wybuchy. Ten barak naprzeciwko, przy ogrodzeniu, w cieniu tych akacji, stoi nienaruszony. Pewnie nie był oświetlony, więc go nie namierzyli.

– Szkoda, że kapitan za późno światła wyłączył… – Franz mówił coraz wolniej, dochodziła do niego straszna myśl.

– A gdzie on jest? Został tam w środku? – Ernest również zorientował się w tych myślach.

– Nie wiem, co z nim, nie widziałem. Ostatnie, co pamiętam, to jak biegł do skrzynki rozdzielni i wyłączył zasilanie. Wtedy nastąpiły wybuchy bomb. Mnie podmuch zmiótł w kierunku wyjścia. On został w korytarzu. Tyle wiem.

– Dawaj mi swoją bluzę, rozbieraj się! Szybciej!

– Co ty zamierzasz? Chcesz tam wejść? – Mina Franza wyrażała ogromne przerażenie. – To się nie uda, zginiesz tam, spalisz się tam! Kapitan miał po prostu pecha. – Przerażenie na twarzy Franza powoli przechodziło w rozpacz, był bliski płaczu. – Nie mogę ci na to pozwolić! Prawa część baraku, tam, gdzie uderzyła bomba, już się wali, z jednej strony dach już się zapadł.

– Człowieku, miej wiarę! – Wypalił Ernest bez zastanowienia, zaraz potem rzucił się na Franza, nie bacząc na nic, zerwał z niego górną część odzienia, wyrywając kilka guzików.

W biegu już zarzucił ją sobie na głowę i ramiona niczym dużą płachtę, jako dodatkową ochronę.

Obydwa skrzydła drzwi głównego wejścia, były szeroko rozwarte na zewnątrz, wisiały na oberwanych zawiasach, ledwo trzymając się w skosie. Drugie wewnętrzne drzwi mocno zajęte już przez płomienie, były jak rozwarte płonące ramiona zapraszające do środka ognistego tunelu. „Pamiętam, że gdzieś tutaj powinny być dwie gaśnice, po obu stronach” – rzeczywiście, wciąż stały tam, pochwycił pierwszą, jednak natychmiast upuścił, z głuchym brzękiem upadła na posadzkę. Metalowa rękojeść blaszanego pojemnika była rozgrzana i sparzyła go w dłoń. Ponowił próbę, tym razem beretem owinął uchwyt, odbezpieczył i nacisnął spust. Strumień białej piany buchnął z dolnego otworu, niczym gęste kłęby pierza, dławiąc na chwilę napotkany ogień.

Z głównego holu skręcił w lewo w stronę rozdzielni, gdzie spodziewał się znaleźć kapitana. Pochylił się. Poruszał się wzdłuż korytarza, torował sobie drogę, pokrywając ściany pianą. Co chwila musiał odsuwać rozrzucone kawałki ścian, mebli i sprzętów, wyłamane drzwi. Po chwili odbezpieczył drugą gaśnicę. W tym samym momencie usłyszał za plecami łomot, były to upadające płonące belki i deski stropu w centralnej części, w oddaleniu kilkunastu metrów ujrzał snop iskier. Wtedy zdał sobie sprawę, że główne wejście właśnie zostało zasypane, że nie będzie mógł już wrócić tą samą drogą.

Jedyną racjonalną myślą była decyzja o oszczędzaniu piany w gaśnicy. Od teraz, tylko przerywanymi strzałami tłumił większe skupiska płomieni. „Już powinienem być w pobliżu rozdzielni” – pomyślał, odsuwając tarasujący drogę regał, potykając się o deski i resztki połamanych mebli, brnął dalej. Zobaczył przed sobą w odległości kilku metrów ciemność otworu drzwiowego do pokoju radia. „Przecież tutaj przedtem było wszystko zatarasowane, teraz jest przejście”. – Gryzący w gardło dym powodował coraz to silniejsze ataki kaszlu. Oczy łzawiły, nie widział zbyt wiele w zadymionym korytarzu.

Czuł, że wchodzi w pułapkę bez wyjścia. Cała droga zajęła mu ledwie minutę, która jemu, jawiła się teraz, jako wieczność. Coraz bardziej niedotlenienie dawało mu się we znaki, opadał z sił, nogi słabły i uginały się, z każdą chwilą coraz bardziej się zataczał. Jego wiara i nadzieja również słabła.

W pewnym momencie wypuścił z rąk gaśnicę, a sam opadł półprzytomny na kolana. Zwymiotował. Przez chwilę jeszcze żołądek szarpał nim w konwulsjach, wyrzucając swoją zawartość. Poczuł się słabiej, zatrucie dymem zaczęło się objawiać utratą równowagi, świat dookoła zawirował, oczy poczęły mu się zamykać. Padł przed siebie, wspierając się na dłoniach. Obrócił głowę w prawo i wtedy go zauważył.

Kapitan leżał bezwładnie wzdłuż ściany przy wyrwie spowodowanej wybuchem. Ślady na podłodze, poprzesuwane szczątki sprzętów wskazywały, że próbował się jakoś przedostać, może czołgać w kierunku otworu okiennego w sali sąsiadującej z radiem. Ernest nie wiedział, czy oficer żyje, wydawało mu się, że słyszy jego delikatny jęk. Jednak nie miał czasu ani siły, aby sprawdzić jego stan, ale odzyskał nadzieję, odzyskał swoją wiarę, nagłym strzałem adrenaliny odzyskał też siły.

Odwrócił się, pochwycił gaśnicę, powstał, w kilka kroków dopadł wyrwanego okna, zdławił żar i płomienie wędkujące po framudze, potem resztę zapasu skierował na posadzkę i leżącego oficera, skupiając strumień na tlący się stłumionym, czerwonym żarem połać rozdartego prawego rękawa munduru.

Pochwycił kapitana za mundur na barkach i pociągnął ku nadziei w oknie. Wsparł się na oberwanym parapecie, przechylił się na zewnątrz, upadając, ciężarem swojego ciała pociągnął za sobą nieprzytomne ciało kapitana. Upadek z wysokości około półtora metra mógłby być bolesny, ale nie poczuł bólu, podobnie jak nie czuł kawałków szkła i drewnianych kawałków framugi okna, kaleczących mu plecy i łokcie, nie czuł niczego. Jedynie pulsowanie i dudnienie w głowie, niczym w upojeniu alkoholowym ze świadomością, że zaraz może zasłabnąć, oczy zamykały się, chciał zasnąć, by nie widzieć wirującego świata, księżyca, gwiazd.

Resztkami sił i świadomości pełznąc na plecach, odciągał oficera, trzymając go za poły bluzy, byle dalej od płonącego baraku. Usłyszał jeszcze głuchy trzask upadającego fragmentu stropu, który wzbił w ciemne niebo snop iskier, niczym ognistą fontannę.

Po chwili już cały dach baraku zapadł się, lecz tego Ernest już nie mógł słyszeć, leżał wyczerpany bez przytomności, tuż obok uratowanego oficera.

– Hej Ernest! Żyjesz chłopie? Ocknij się – Ernest otworzył oczy, ujrzał nad sobą pochylonego Pietię, który potrząsaniem, próbował ocucić przyjaciela.

– Żyjesz! Dzięki Bogu! – Stojący z boku Pablo wyraźnie się ucieszył

– Dzięki gaśnicom – Ernest odparł przekornie – wszyscy cali jesteście? Gdzie Greg i Michel? Co z kapitanem?  Pić mi się chce i rzygać. – Ponowne zamknięcie oczu przyniosło Ernestowi ulgę, świat przestawał być szalejącą karuzelą świateł.

– Też żyje, zatruł się dymem, podobnie jak ty.  Ma trochę poparzoną prawą rękę, i prawą stronę twarzy.

– Co dalej? Ktoś jeszcze ucierpiał. Jak ekipa techniczna? Będą gasić?

– Nie ma czego już gasić. Nikt więcej nie ucierpiał! Uratowaliśmy im wszystkim dupska! – Pietia był dosadny. – Ale jatka by była, gdyby w porę się nie ewakuowali.

– Gdzie oni teraz są?

– Dowódca drugiej kompanii i zastępca dowódcy regimentu rozkazali powrót do jednostki. Wozy zgrupowały się w pobliżu. Wysłali też patrol z wiadomościami do sztabu. Nie mamy łączności, no i koszary poszły z dymem. Już robią rachunek strat.

– Powinni zrobić rachunek sumienia, dlaczego nikt nie pomyślał wcześniej, aby skontaktować się z tymi w Crotale albo ze sztabem.

– Uspokój się. Przeżyliśmy. Dziękuję ci, że mnie uratowałeś. No i kapitana. Będziesz bohaterem! To twoja zasługa. – Pietia uśmiechnął się zawadiacko swoim zwyczajem, uściskał Ernesta po przyjacielsku. Nie przypuszczał nawet, że jego słowa były prorocze.

Rozproszone pojazdy i załoga jednostki powróciły, zajmując płaskie tereny obok spalonych koszar. Zespół medyczny zaopiekował się rannym kapitanem i Ernestem.

Poza nimi nikt nie ucierpiał w pożarze. Ekipa techniczna zdołała się schronić w okopach na tyłach warsztatów. Całe wyposażenie techniczne zostało zniszczone, nie było zasilania, więc nie działała łączność.

Nad ranem dotarły pierwsze konwoje ze sztabu z zaopatrzeniem w wodę, żywność i najpotrzebniejszy sprzęt. W południe dostarczono nowe namioty na kwatery dla wojska,

Zorganizowano tymczasowe dowodzenie w ocalałym bocznym baraku. Patrole zwiadowcze kursowały cały dzień, w celu rozpoznania ruchów pobliskich oddziałów libijskich, rebelianckich i obserwacji granicy frontu. Nie odnotowano żadnych ruchów wojsk, sytuacja wydawała się być pod kontrolą, po nalocie nie zanosiło się na żaden atak lądowy.

Napięcie i nerwowość z wolna ustępowały rutynowym działaniom. Pojawiła się żandarmeria wojskowa w celu sporządzenia raportów i protokołów strat. Przeprowadzono śledztwo związane z unieruchomieniem stacji radiolokacyjnej w sąsiedniej bazie Crotale.

Wykazano, że zatrudnieni w tej jednostce miejscowi, cywilni Czadyjczycy zostali zwerbowani przez Libijczyków w celu dezaktywowania wszystkich urządzeń w ustalony dzień i o ustalonej porze. Sabotaż powiódł się, przez przeszło dwie godziny stacja radiolokacyjna była wyłączona, stała „ślepa i głucha”. Umożliwiło to dokonanie nalotu przez wrogie lotnictwo. Libijczycy w odwecie za utratę przed kilkoma dniami, własnych instalacji radarowych w Ouadi Doum, wysłali trzy klucze bojowe. Dwa na koszary w Kalaït i jeden na stację radarową. Poprzez unieszkodliwienie francuskiej ochrony przeciwlotniczej i zaskoczenie, spodziewano się spektakularnego uderzenia i efektu propagandowego. Jednak dzięki czujności i wykryciu niebezpieczeństwa przez nasłuch radiowy w bazie „Plaża”, atak lotniczy udał się tylko połowicznie. Zbombardowano opustoszałe koszary, a baza Crotale zdołała się obronić, w ostatnim momencie strącając dwa nieprzyjacielskie samoloty Mig-19.

Nazajutrz po nalocie, do „Plaży” przyjechał z wizytacją dowódca regimentu, pułkownik Clement Michel Laffly. Podczas apelu oznajmił zebranym kompaniom o decyzji związanej z przeniesieniem jednostki bardziej na północ, w okolice miejscowości Fada, za 17 równoleżnik. Już wydał odpowiednie rozkazy o przygotowaniu terenu i infrastruktury. W rzeczywistości oznaczało to, że kontyngent będzie bardziej narażony na ataki ze strony sił libijskich i rebelianckich, ale jednocześnie będzie ogromnym wsparciem dla wojsk rządu Czadu, pod względem moralnym i politycznym.

Pułkownik podziękował za wykazaną czujność i uratowanie części regimentu stacjonującej w tej bazie. Kapitan Legrand został odznaczony srebrnym medalem Obrony Narodowej „Legia Cudzoziemska”, w uznaniu zasług za wzorową postawę oraz racjonalne działanie i właściwe decyzje podjęte w obliczu atakującego wroga, co sprawiło, że atak był nieskuteczny, a jednostka nie odniosła żadnych strat ludzkich, ani w sprzęcie bojowym.

Wyróżnienie i zasłużona nagroda spotkała również Ernesta, awans do stopnia kaprala oraz oficjalna pochwała z wpisaniem do akt. „Tego oczekujemy od dobrze wyszkolonych żołnierzy – przemawiał pułkownik – czujności i mobilizacji oraz poświęcenia w obliczu zagrożenia, a przede wszystkim wierności swoim wartościom i kodeksowi honorowemu. Wszyscy jesteśmy jedną rodziną, towarzyszami broni, otrzymane zadanie wykonujemy do końca, nie opuszczamy w potrzebie swoich towarzyszy. Taką postawą wykazał się legionista Ernest Szulkin. Jego bardzo dobre przygotowanie i wyszkolenie techniczne, czujność, dyscyplina i poczucie obowiązku, pozwoliło w porę wykryć zagrożenie, umożliwiło skuteczne działanie i właściwe rozkazy dowódcy. Sprawność organizacyjna dobrze wyćwiczonych i wytrenowanych jednostek bojowych pozwoliła uniknąć strat. Wreszcie poczucie jedności z innymi towarzyszami w służbie, odpowiedzialność za nich oraz własne poświęcenie poskutkowało uratowaniem życia innym członkom załogi jednostki, w tym swojego dowódcy. Gratuluję wam kapralu Szulkin, dziękuję za wzorową służbę. Legioniści jestem z was dumy” – tymi słowami zakończył Laffly swoje przemówienie.

W ten sposób Ernest po raz pierwszy zyskał rozgłos, szerokie uznanie i szacunek, nawet sierżant Boucher podał mu rękę w przyjacielskim geście.

– Gratuluję ci. Należy ci się ogromna pochwała, brawo, jesteś dzielny. Wiedziałem, że jesteś szczęściarzem, ale do tego trzeba być twardzielem, chociaż ty w ogóle nie wyglądasz na takiego. Wojna zrywa zasłony kamuflażu. Na wojnie nie ukryjesz, kim albo, jaki naprawdę jesteś, nikogo nie oszukasz. Nie możesz udawać, że jesteś twardy. Albo jesteś, albo nie, i wszyscy od razu to widzą.

Zatrzymał swoją przemowę, popatrzył na twarze chłopaków z trójki, widząc ich skupienie i lekką dumę dodał:

– Ale i tak mam oko na was wszystkich. Nawet szpiedzy muszą czymś się wykazać, by zmylić otoczenie i uwiarygodnić się. Hehe…

Ani Ernest, ani Pietia, ani nikt z pozostałej trójki nie był w stanie rozpoznać intencji pochwały sierżanta.

– Merci, mon sergent! Dziękuję panie sierżancie. – Z dumą w głosie, choć niepewnie odpowiedział Ernest. Spojrzał na pozostałych, olśniony nagłą myślą, przybrał tajemniczy wyraz twarzy. – Melduję, że celem każdej gry jest wygrana. Wszystko jest dozwolone, by osiągnąć to, czego się pożąda, bo jeśli nie zależy nam na wygranej, to bez sensu jest grać.

Ernest postarał się, aby jego wypowiedź zabrzmiała tajemniczo, niejednoznacznie i wzbudziła niejasne skojarzenia, po czym natychmiast uśmiechnął się zawadiacko.

Nastała chwila konsternacji, sierżant stanął jak wryty, oniemiały i zaskoczony śmiałością młodego legionisty, właściwie to wszyscy patrzeli na niego w niepewnym oczekiwaniu na reakcję sierżanta.

– Zawsze wiedziałem, że masz jaja, choć taki niepozorny. Dobrze powiedziane, zapamiętam sobie.  Zatrzymał się w pół zdania, by zaraz dodać jeszcze:

– Teraz, to ty sobie zapamiętaj. Jedyne zwycięstwo, które się liczy w wojsku, to przetrwanie. I nie chodzi tutaj o zachowanie życia, ale o coś więcej. Musi przetrwać charakter i serce. Jeśli któreś z nich zostanie złamane, to przetrwa ciało, ale nie człowiek. Zostanie tylko wrak. Rozumiesz mnie?

Ernest skinął głową i spojrzał na pozostałych. Boucher uśmiechnął się znowu, zastanowił się i jeszcze dodał:

– No dobra, już w porządku. – Próbował załagodzić złe wrażenia. – Aha, jeszcze jedno. Potraktujcie to, jako wyróżnienie. Kapitan oznajmił, że tylko z wami chce jeździć na patrole, od teraz będziecie jego podstawową drużyną, coś jak gwardia przyboczna.

Spojrzał jeszcze raz na piątkę ulubieńców, potem jeszcze na Larsa, by z wahaniem dodać: – A o tobie nic nie mówił. – Po czym uśmiechnął się, odwrócił i wyszedł z kwatery.

Pierwszy odezwał się Pablo.

– Człowieku, co cię napadło, żeby mu tak odpowiadać? Przecież wiesz, że jest cięty na ciebie.

– Coś ty, Pablo! Przecież, w końcu mu się postawił. – Pietia wziął stronę Ernesta.

– Tak, to prawda, popieram go! – dorzucił Greg. – Masz odwagę! No i jesteś teraz bohaterem.

Belg i Lars przysłuchiwali się w milczeniu.

– Merde! Co wam? Jaką odwagę? Ledwie na nogach ustałem, o mało nie padłem ze strachu. Nawet nie zdajacie sobie sprawy, jak się bałem. Nie jestem żadnym bohaterem, cały czas bałem się jak cholera. Myślałem tylko, że kapitan może zginąć tam, w taki głupi sposób, tego się bałem. To dobry człowiek, tylko za późno wyłączył światło. Pojęcia nie macie jak ja się zawsze boję. Zawsze unikam problemów, uciekam od nich. A sierżant teraz, po prostu wyjątkowo mnie wkurwił i jakoś samo tak wyszło, że mu odszczeknąłem. Ileż można znosić te zaczepki?

Jego towarzysze spojrzeli na niego zdziwieni, potem pytająco na siebie, wzruszając ramionami. Ten jeszcze dodał po chwili.

– Il m’a fait chier! On mnie po prostu niesamowicie wnerwił!

Była to dosyć nietypowa wypowiedź, bardzo osobista i dobitna, o tyle zaskakująca, że kłóciła się ze sposobem, w jaki Ernest był przez nich postrzegany. Jawił im się, jako inny od pozostałej reszty, wyjątkowy, spokojny, ułożony, zdyscyplinowany. Skutecznie sprawiał wrażenie niewiniątka, niezbyt wylewny, raczej tłumiący w sobie niż dzielący się na zewnątrz swoimi uczuciami i myślami. Nie szukał nigdy zwady, a raczej swoim ciągłym uśmiechem starał się łagodzić wszelkie konfliktowe sytuacje, pomagał mu w tym niemalże chłopięcy wygląd. Swoim uśmiechem i pogodnym nastawieniem łatwo zjednywał sobie otaczających go ludzi. Jednocześnie był podziwiany za swój spryt, oczytanie, ogólną wiedzę i rozeznanie polityczne. Pytany „skąd ty to wszystko wiesz?”, zwykł, odpowiadać sarkastycznie – „Czyta się, słucha się BCC i Głosu Ameryki, to się wie!” – Zgodnie ze spostrzeżeniem Bouchera był przez nich po prostu lubiany.

Dyskutując cały czas, obserwowali sierżanta oddalającego się w stronę kapitana Legranda. Nie słyszeli już słów, które do niego wypowiedział – „jeśli bóg wojny ma swoich ulubieńców, to ta piątka właśnie nimi została, mają odwagę i głowę na karku, ale najważniejsze jest to, że mają szczęście, cholernie dużo szczęścia!”.

Kapitan z uśmiechem pokiwał głową do sierżanta, ale dopiero pod koniec ich służby w Afryce podzieli się z nimi tą uwagą.

***

W pierwszym tygodniu lutego nowe koszary bazy „Plaża”, w nowej lokalizacji były gotowe do wykorzystania. Natychmiast też zdecydowano się na przerzut całego sprzętu i stanu osobowego do nowej lokalizacji. Jednostka była umiejscowiona w dolinie ouedu[35] Chigeou, w pobliżu sporej osady o tej samej nazwie, 30 kilometrów na południe od odbitej na początku stycznia z rąk libijskich Fady.

Położenie nie było przypadkowe, wybrane zostało w rozległej kotlinie otoczonej ścianami z piaskowca, w której oued kończył swój bieg. Jednocześnie miejsce, w którym początek brał płaskowyż Ennendi, dawało to naturalną strategiczną ochronę od północy i wschodu, ponadto było źródłem dostatnich zasobów wody. W oddaleniu kilkunastu kilometrów znajdował się duży kanion wyżłobiony przez wody okresowej rzeki z najsłynniejszą w regionie środkowego Sahelu gueltą[36] d'Archei. Według podań miejscowej ludności w jej wodach żyją jeszcze krokodyle.

Suche koryto rzeki w dolinie było ponadto drogą wylotową na północny zachód, po obu jego stronach znajdowały się ruiny starych historycznych budowli, a także starego obronnego bordżu.

Nowa baza była na tyle duża i dobrze zorganizowana, by mogło stacjonować w niej wszystkie sześć kompanii drugiego regimentu piechoty. Warunki zakwaterowania i infrastruktura pomocnicza była na dużo lepszym poziomie niż w poprzedniej. Bliskość do osady oraz do miasta sprzyjały kontaktom z ludnością cywilną, która również znacząco korzystała na współpracy z wojskiem, przede wszystkim, ekonomicznie.

Dzięki współdziałaniu z amerykańskimi sprzymierzeńcami jednostka otrzymywała regularne raporty i zdjęcia z obrazowania satelitarnego terenów zajętych przez Libijczyków. Lepiej zadbano też o obronę przeciwlotniczą, aby podobne incydenty już się nie zdarzały. Zdano sobie sprawę, że radiolokacja i obserwacja przestrzeni powietrznej, a także naziemna, są głównymi czynnikami decydującymi o bezpieczeństwie.

Uświadomiono sobie, że Libijczycy i oddziały rebelianckie nie będą przebierać w środkach, aby osiągnąć swój cel i zaszkodzić koalicjantom. Wykorzystają każdą nadarzającą się okazję, każdą zauważoną słabość w misternym systemie zmontowanym, razem z rządem Czadu, którego nadrzędnym celem było odbicie kolejnych terenów z rąk najeźdźców spod znaku „Libijskiego Lwa”.

Nowa jednostka, w nowym miejscu, ale obowiązki pozostawały wciąż takie same. Z uwagi na większą liczbę stanu osobowego, niektóre służby przypadały już rzadziej, zwłaszcza dyżury w łączności i nasłuchu, w budynku sztabu.

Z tego powodu ustały też spotkania z Franzem, którego Ernest zaczął postrzegać w nie najlepszym świetle. Oczywistą przyczyną była jego postawa podczas pożaru po bombardowaniu, gdy pojawiła się potrzeba udzielenia pomocy kapitanowi. Ernest nikomu nie wyjawił jego zachowania, zatrzymał dla siebie wspomnienie o tym zajściu. Cała drużyna utrzymywała z nim ścisłe kontakty, ale tylko Ernest nabrał do niego dystansu.

Jednocześnie zwiększyła się liczba patroli zwiadowczych, wysyłanych po kilka dziennie, w różnych kierunkach. Baza wojskowa była, jak dobrze zorganizowania i nastrojona maszyna do zbierania informacji o stanowiskach wojsk libijskich i ich ruchach, albo o działaniach grup rebelianckich. Zwiadowcy obserwowali i potwierdzali dane ze zdjęć satelitarnych, lokalizowali, identyfikowali i oznaczali cele do ataków lotniczych. Wszelkie działania pozostałych służb w jednostce podporządkowane były przygotowywaniu i organizacji misji, śledzeniu ich efektów i zapewnienia bezpiecznego powrotu do bazy.

Sprawdziły się słowa sierżanta, kapitan szczególnie upodobał sobie chłopaków z trzeciej drużyny zwiadu. Zostali jego najbardziej zaufanymi ludźmi, wiedział, że może na nich polegać, w każdej sytuacji. Podczas trzech miesięcy pobytu okrzepli już, przyzwyczaili się do klimatu, nabrali wprawy i pewności siebie. Z pozoru rutynowe zadania wykonywali sumiennie, z zaangażowaniem, wykazując się przenikliwością, racjonalizmem i inwencją, która w wojsku nie zawsze była pożądana. „Żołnierze mają wykonywać rozkazy, a nie myśleć i rozważać. Od tego jest dowódca” – często asekuracyjnie powtarzał chorąży Valentin Valéry, lecz kapitan wtedy zwykł dodawać: – „Ale równie ważne jest myślenie przy wykonywaniu rozkazów, w szczególności, bez nadzoru, w odosobnieniu, w spiekocie i w surowych warunkach pustyni”.

Te dalekie misje patrolowe, trwające zwykle dobę, dwie lub trzy były dla nich wszystkich źródłem największego stresu, nikt tego nie lubił. Wiązało się to z koniecznością przebywania całymi godzinami, na przemian w palącym słońcu, potem w chłodzie podczas nocy. We znaki dawało się zmęczenie powodowane nieustannym napięciem, ciągłą czujnością i koncentracją, obserwacją, czasem kilka lub kilkanaście godzin w jednym miejscu, w osłonie siatki maskującej w barwach piasku. Brak podstawowej higieny w pustynnych warunkach, odwodnienie, nieregularne i monotonne wyżywienie dawało się najbardziej we znaki. Bywało to przyczyną wszelakich chorób i problemów gastrycznych. W ten sposób z drużyny odpadł Lars, który nabawił się poważnej choroby żołądka, co uniemożliwiło mu wykonywanie trudnych i wykańczających misji. Został przydzielony do zadań związanych ze służbą wartowniczą i ochroną mienia w koszarach. Jego dowódczą funkcję w drużynie praktycznie przejął na powrót Pablo.

Dodatkową przyczyną stresu dla zwiadowców było ryzyko napotykania grupy rebeliantów, które wciąż bardzo często operowały za szesnastym równoleżnikiem. Nie był to zwykły strach czy tchórzostwo. Zachowania tych oddziałów były prowokująco agresywne. Oficjalnie oddziały francuskie nie uczestniczyły w działaniach wojennych, nie włączały się do żadnych zbrojnych akcji, nawet miały obowiązek unikania jakiekolwiek wymiany ognia. Dlatego wymóg w ograniczeniu użycia broni powodował niepewność, wyczerpanie psychiczne poprzez ciągłą obawę oraz ryzyko niespodziewanego, ostrego starcia z jakimś oddziałem partyzanckim.

Zwiadowcy często napotykali podczas swoich patroli przerażające efekty działań tych oddziałów, spalone wsie i osady, gwałcone i okaleczone kobiety, pomordowane dzieci, rolnicy, pasterze z poderżniętymi gardłami, zbezczeszczone zwłoki. Zniszczone, zmarnowane uprawy i zapasy, wybite bydło, co potęgowało plagę głodu i ogólnej biedy. W ten sposób przeciwnicy rządzącego klanu zaznaczali swoją obecność, pozostawiając po sobie prawdziwy obraz krwawych zmagań, ludzkich nieszczęść i podłego losu tylko, dlatego że tu się urodzili i mieszkali, że pochodzili z innego plemienia, czy klanu, niż ten „właściwy”.

***

Od czasu nalotu, upłynęło już czterdzieści trzy dni, rany kapitana po oparzeniach już praktycznie zagoiły się. Aby podbudować morale żołnierzy, nie zdecydował się na leczenie szpitalne, cały czas pozostając w jednostce, i obejmując regularnie wszystkie przypadające mu według grafiku obowiązki służbowe.

Mimo to, nad kapitanem zwisło jakieś fatum, on sam odczuwał to na własnej skórze. Wielu podoficerów niechętnie decydowało się na uczestnictwo w misjach pod jego przywództwem. Czy to, dlatego, że był wymagający, nie znosił lenistwa oraz nie tolerował picia alkoholu, zwłaszcza podczas służby? Czy też z innego powodu? Pośród żołnierzy powstał przesąd, utarło się, że wyjazd dużego patrolu zwiadowczego dowodzonego przez Legranda, bez ekipy medycznej, zawsze kończy się jakimś poważniejszym, nieprzewidzianym i nieprzyjemnym zdarzeniem.

Jednym z takich epizodów, utrwalających opinię kapitana Legranda, jako oficera obciążonego pechem, była misja rozpoznawcza w celu kontroli odległej placówki wojskowej, ustanowionej do sprawdzenia terenu wokół pewnej wioski, rozbrojenia i zabezpieczenia składu kilkuset min.

Zespołem składającym się z sześcioosobowej drużyny saperów z kompanii wsparcia i administracji oraz dwunastoosobowego oddziału z kompanii bojowej wyznaczonym do ochrony zadania, dowodził podoficer w randze starszego sierżanta, doświadczony, wieloletni ekspert do spraw rozminowywania. Oddział stacjonował kilkanaście kilometrów na zachód od niedawno odbitej z rąk Libijczyków stolicy prefektury, w ruinach opuszczonej osady, w której zwiadowcy odnaleźli porzucony przez wycofujące się oddziały, magazyn amunicji wraz ze składem pocisków do armat czołgowych oraz kilkuset skrzyń z minami przeciwpiechotnymi. Arsenał był rozłożony w siedmiu glinianych, zadaszonych chatach, które jako jedyne w osadzie pozostały w nienaruszonym stanie. W miejscu stacjonowania ustawiono duże namioty mieszkalno-gospodarcze, urządzając tymczasowe obozowisko. Zadaniem saperów miało być sprawdzenie oraz ewentualne rozminowanie osady i okolicy, a także zabezpieczenie znaleziska. Następnie rozbrojenie min i pocisków, unieszkodliwienie zapalników, wreszcie inwentaryzacja znalezionej amunicji. Warunki pracy w obozie były wyśmienite, dysponowali niezbędnym sprzętem pomocniczym, narzędziami i środkami ochrony. Działali w spokojnym otoczeniu, z dala od rygoru i surowej dyscypliny w bazie regimentu. Co drugi dzień przyjeżdżał z Fady transport z zaopatrzeniem, wodą, żywnością i innymi potrzebnymi artykułami, od czasu do czasu podoficer łącznikowy odbierał raporty o postępach prac oraz wykazie elementów nadających się do ponownego użycia przez wojska rządowe. Jakkolwiek zadanie wydawało się pozornie łatwe, to jednak należało zachować ostrożność, więc prace ciągnęły się już od trzech tygodni.

Jednak pewnego dnia w dowództwie regimentu utracono łączność z placówką, której radiostacja nie odpowiadała na wezwania. Po dwudziestu czerech godzinach milczenia w obozie saperów wydano rozkaz wyjazdu drużyny zwiadowczej dowodzonej przez kapitana Legranda. W tej łatwej i szybkiej misji nie brał udziału wóz medyczny, a kapitanowi towarzyszyła wybrana piątka jego ulubieńców.

Mniej więcej w dwie godziny osiągnęli swój cel, miejsce obozu saperów. Na obrzeżach wioski stał wrak spalonego czołgu libijskiego T-54 produkcji radzieckiej, jako obraz i świadectwo udanej ofensywy wojsk Habré na początku stycznia.

Jednak to, co odkryła ekipa zwiadowców po przybyciu, wywołało w nich w pierwszej chwili szok, ale zaraz potem ulgę, że wszyscy żyją. Obsadę placówki odnaleziono niczym ofiary jakiejś straszliwej choroby, wszyscy byli w gorączce, ciała i głowy pokryte obficie kroplami potu, większość z nich była nieprzytomna. Niektórzy leżeli na swoich łóżkach polowych, niektórzy, głównie ochrona, na ziemi przed namiotami, lub opierając się o pnie palm daktylowych, które dosyć gęsto porastały obszar wioski, dając dobroczynny cień. Na ich twarzach malowało się cierpienie, usta wykrzywione w grymasie bólu, który atakował falami ich wnętrzności. Chorzy legioniści instynktownie obejmowali się rękoma za brzuchy, w nadziei, że to, chociaż odrobinę złagodzi ich cierpienia.

Zaskakujące i niepokojące zjawisko wyglądało na zatrucie lub jakąś chorobę układu pokarmowego, lecz kapitan daremnie próbował przeprowadzić wywiad w celu ustalenia wstępnej diagnozy ich totalnej niedyspozycji. Z chorymi nie było żadnego kontaktu. Zwiadowcy zaopiekowali się półprzytomnymi saperami, układając ich na łóżka polowe, jednak skutkiem podania wody do picia, były kolejne konwulsje i odruchy wymiotne. U większości zaobserwowano dziwne zjawisko, wiotka opadająca na boki głowa, jakby mięśnie karku straciły swoją moc, dodatkowo opadnięcie powiek oraz trudności z patrzeniem i oddychaniem.

Nie pozostało nic innego jak tylko nawiązać łączność ze sztabem i wezwać śmigłowce ratownicze, w celu przetransportowania chorych do szpitala wojskowego. Podczas oczekiwania na pomoc medyczną zwiadowcy rutynowo rozeszli się na rekonesans w celu sprawdzenia najbliższej okolicy. Niczym zawodowi śledczy szukali jakichkolwiek śladów mogących pomóc w rozwikłaniu zagadki tajemniczej niemocy saperów i ich ochrony.

Wtedy nadjechała ciężarówka z zaopatrzeniem z Fady, prowadzona przez dwóch czadyjskich wojskowych. Jakież było ich zdziwienie, gdy ujrzeli węszących zwiadowców z dowódcą w randze kapitana oraz zaskoczenie, widząc całą załogę placówki zmożonych przez chorobę.

Jeszcze większe zdziwienie pośród obecnych na miejscu legionistów, wywołał widok czterech młodych kobiet siedzących na tyle ciężarówki.

Starszy stopniem Czadyjczyk był w randze młodszego sierżanta, a gdy obydwaj stanęli regulaminowo przed Legrandem, przedstawił się nieskładnie po francusku.

– Bon jour monsieur le capitaine! Jestem sierżant Nagoum Maïde z kompanii zaopatrzenia.

Kapitan odsalutował i również się przedstawił, po czym natychmiast nakazał swoim ludziom przeszukanie zawartości paki na ciężarówce. Oprócz kobiet, skrzynek z konserwami i inną żywnością oraz kanistrów z wodą, znaleźli plastikowy baniak z podejrzaną białą, lekko mętną cieczą, po zapachu wyczuwało się silną woń alkoholu.

– Sierżancie, co to za kobiety, bo chyba nie kucharki, które przyjechały przygotować posiłki dla załogi tego posterunku? I co tutaj się właściwie działo przez ostatnie dni?

– Panie kapitanie, Przedwczoraj odebrałem od chorążego raport z inwentaryzacji, wszyscy byli w dobrej formie, naprawdę nie rozumiem, co się stało.

– Proszę szczerze sierżancie, nalegam! Co z tymi kobietami? Co to za alkohol? – Legrand był nieustępliwy.

– Oczywiście. Alkohol produkują okoliczni rolnicy ze sfermentowanego sorga. Muszą jakoś kombinować i zarabiać, aby doczekać do pory deszczowej i nowych zbiorów. Każda możliwość zysku na dostawach dla wojska się liczy. A te kobiety przyjeżdżają tutaj dla tych żołnierzy. Dla nich to również jedyna możliwość zarobku. Zostawały do naszego następnego przyjazdu. Za każdym razem inne. Wszyscy na tym korzystają, one, my i wojsko. Nie jesteśmy jedynymi, którzy współpracują w ten sposób z armią. Rozumie pan, jest wojna, bieda, każdy szuka swojej szansy.

– Czyli dwa dni temu wyjechały, dzisiaj przyjechały inne, by zostać do jutra?

– Dokładnie tak. – Sierżant zdawał się być zmieszany jak dziecko przyłapane na gorącym uczynku, wyjadające ukradkiem słodycze.

– Czyli zwykle dawały im dupy przez dwa dni?  A czy one są zdrowe, badają się u lekarza? Co z kondomami?

– Nie rozumiem. Jakiego lekarza? Po co? Co to kondomy? – Czarnoskóry sierżant jeszcze bardziej stracił pewność siebie.

– Rozumiem! Czyli przez te trzy tygodnie mogło odwiedzić to miejsce około czterdziestu kobiet w celach, hmm … zarobkowych. Więc mieli szansę zarazić się wszystkimi chorobami wenerycznymi, jakie istnieją, ale burdel. Fuck! To ma być armia?! Burdel, nie wojsko. Kurwa! – Spojrzał na Pabla. – Kapralu proszę zorganizować dokonanie oględzin penisów tych nieszczęśników. – Głową wskazał wejście do prostokątnego budynku z glinianych cegieł, w którym ułożono chorych. – Albo nie! Stop! To robota dla lekarzy. Wszystko przecież będzie w raporcie medycznym. – Głos kapitana drżał z przejęcia, był podszyty silnymi emocjami, jednak starał się tego nie okazywać.

Pablo wypuścił z głośną ulgą powietrze z płuc.

– Panie Kapitanie! – Usłyszeli głos dochodzący z kilkunastu metrów. Niepostrzeżenie podbiegli Greg i Ernest, stając przed nim na baczność.

– Melduję, że coś odkryliśmy. Tam między tym spalonym czołgiem a drzewem znaleźliśmy truchła dwóch zabitych zwierząt. Jakieś gazele albo antylopy. Tylko skóra i kości zostały, no i wnętrzności, smród i muchy.

– To znaczy, że jeszcze polowanie tutaj sobie urządzili. Możliwe, że mięso się im zepsuło, nie mieli odpowiednich warunków, wtedy się zatruli. Objawy pasują do jadu kiełbasianego. Pewnie doszedł do tego syfilis złapany od tych kobiet i jeszcze ten podejrzany alkohol. Fuck, Fuck! – kapitan jak zwykle przeklinał z angielską manierą – już mam dosyć tego pijaństwa i kurewstwa na wojnie!

– Sierżancie. O wszystkim muszę zgłosić do dowództwa, cywilne kobiety i podejrzany alkohol w jednostce wojskowej, polowanie na dzikie zwierzęta. Niezłe wakacje sobie urządzili, brak umiaru, dlatego tak to się skończyło. To wszystko znajdzie się w moim raporcie z rozpoznania w tym miejscu. Możecie odjechać, zabierajcie stąd te kobiety i cały ten burdel.

Potem zwracając się do Ernesta:

– Nawiąż jeszcze raz łączność ze sztabem, niech zdecydują, czy ewakuujemy cały posterunek, czy przysyłają jakieś zastępstwo. Bo roboty tutaj jeszcze dużo, dopiero połowa zrobiona, jak oceniam.

Chorzy legioniści po przewiezieniu do szpitala, poddani zostali gruntownym badaniom i odpowiedniej terapii. Pomoc przyszła w ostatnim momencie. Badania potwierdziły przypuszczenia i diagnozę kapitana opartą na zauważonych objawach. Zatrucie jadem kiełbasianym po zjedzeniu nieświeżego, nadpsutego mięsa, niewłaściwie przechowywanego i bez podstawowych zasad higieny.

Dodatkowym czynnikiem wyzwalającym stan chorobowy było zarażenie się chorobami wenerycznymi od kobiet, które chętnie przyjeżdżały do placówki z transportami zaopatrzenia, z nadzieją na łatwy, ale i jedyny możliwy zarobek w tych strasznych czasach. Wojskowi, korzystając z odosobnienia, lub jak potem tłumaczyli, z powodu tego odosobnienia i związanego z tym stresu, chętnie korzystali z ich usług, hojnie je wynagradzając. Po kilku dniach pojawiły się pierwsze objawy i osłabienie organizmu. Całości problemu dopełnił kupowany do Czadyjczyka alkohol, okazało się, że codzienne libacje i permanentne upojenie alkoholowe, mocno odbiły się na ich zdrowiu, dodatkowo osłabiając ich wewnętrzną odporność. Po ukończeniu leczenia, dowódca posterunku, saperzy i ochrona, została odesłana do Francji. Czekała na nich sprawa sądowa i karna kompania.

Kapitan bardzo przeżył to doświadczenie, nie mógł sobie wyobrazić, jak do tego mogło dojść – „przecież mieli profesjonalnego dowódcę” – próbował sobie tłumaczyć – „takie akcje rozwalają morale wojska”.

– Drużyna, zwiadowcy do mnie na odprawę! – Zarządził zbiórkę zaraz po odlocie dwóch helikopterów Puma[37], na których pokładzie transportowano całą załogę placówki. – Czekamy na decyzję, pewnie przyślą nową załogę saperów, do tego czasu zostajemy tutaj na posterunku. Przygotujmy się, bo bardzo możliwe, że spędzimy tutaj noc.

Cała piątka wsłuchiwała się w słowa swojego przełożonego, bacznie go obserwując. Wzmagał się szum wiatru wzniecającego obłoki pyłu, który rozprzestrzeniał się niczym mgła, niebo złowieszczo zasłaniała warstwa chmur. Było wczesne popołudnie, lecz aura robiła się ponura i szara.

– Rozkazuję wam milczeć na temat tego, co tutaj zobaczyliście. Obowiązuje was tajemnica służbowa, pod rygorem sądu wojennego. – Zamilkł w chwilowym zamyśleniu. – Wiem, że dowódca nie powinien użalać się przed podwładnymi. Jednak was traktuję wyjątkowo, od początku byliście szkoleni, jako elita. Dlatego chcę wam powiedzieć, że od kilkunastu lat już jestem w armii, kilka lat dowodzę kompanią w legii, ale takiej lekkomyślności i braku wyobraźni żołnierzy oraz ich bezpośredniego przełożonego, jeszcze nie widziałem. W dodatku na terenach objętych wojną. Sporządzę odpowiedni raport z tej sytuacji, ale nie możemy ujawniać tego, co tutaj zobaczyliśmy. Bardzo źle to może wpłynąć na morale i dyscyplinę wojskową. Poza tym, że zagroziłem wam sądem, to teraz zupełnie po ludzku liczę na waszą powściągliwość, milczenie i poczucie dyscypliny. Wszystko w trosce o współtowarzyszy z innych drużyn i plutonów.

Nie pomylił się, co do swoich chłopaków. Nikt, nigdy nie dowiedział się o tym, co zaszło w placówce, którą nazwali „village de sapeurs” – wioska saperów.

Przypięta kapitanowi łatka pechowca pozostała z już nim na zawsze, a wszyscy unikali już udziału w misjach pod jego dowództwem.

Wszyscy oprócz piątki ważniaków z trzeciej drużyny.

***

28 lutego 1987 r. Czad, pustynna równina Mogoro,

północne rejony prefektury Ennedi-Ouest

Pod koniec lutego do sztabu jednostki przysłano depeszę informującą o rozbojach jednej z grup rebelianckich. Zdjęcia satelitarne uchwyciły obraz przedstawiający zgrupowanie większego oddziału, nieopodal jednej z dopiero, co spalonych osad. Wyraźnie widać było złowieszczo unoszące się smugi dymów z dopalających się chat. Dookoła tych dymiących zgliszczy i ruin domostw, leżały bezładnie porzucone ciała pomordowanych, prawdopodobnie mieszkańców. Na zdjęciach doliczono się jedenaście toyot Hilux, którymi przemieszczali się rebelianci. Na tej podstawie wywnioskowano, że oddział liczy około pięćdziesięciu do sześćdziesięciu uzbrojonych członków. Najbardziej jednak zdumiewający był fakt, że zdarzenie miało miejsce na południowych krańcach nieodległej równiny Mogoro, w odległości około siedemdziesięciu kilometrów na północ od Fady, w której stacjonował garnizon wojsk rządowych. Oznaczało to, że napaści dokonano niejako pod ich nosem.

Legioniści dysponowali nowoczesnymi urządzeniami lokalizacyjnymi i łączności, więc zdecydowano, że nazajutrz rano zostanie wysłana grupa zwiadowcza w celu potwierdzenia makabrycznego zdarzenia odkrytego przed dwudziestoma godzinami przez kamery lotnicze, sprawdzenia rejonu masowej zbrodni oraz wykonania szczegółowej inwentaryzacji i dokumentacji fotograficznej z bliska. Na miejscu przewidziano spotkanie z patrolem wojsk Czadu, który miał zająć się pogrzebaniem zamordowanych mieszkańców.

Przed świtem, w czwartek 26 lutego kolumna czterech pojazdów, dwóch willysów z obsadą trzeciej drużyny zwiadu oraz dwóch wozów bojowych VAB po sześciu legionistów z kompanii bojowej, jako desant. Całością zespołu, w liczbie dwudziestu jeden legionistów dowodził kapitan Legrand. Uznano, że skierowane do patrolu siły są wystarczające do założonego celu.

Ze względu na niewielki dystans, około dwóch godzin jazdy, kolumna nie została wyposażona w wóz medyczny. Zadanie miało zakończyć się do południa, następnie po przeczekaniu największego upału, wieczorem zaplanowano powrót do bazy.

Jechali od prawie dwóch godzin w milczeniu. Kolumnę otwierał duży wóz bojowy VAB, potem willys z kapitanem, Pietią i Pablem, potem willys z Gregiem, Belgiem i Ernestem. Od tyłu osłaniał ich drugi VAB.

Od pewnego czasu rozjaśniało się, wstawał świt, instynktownie czuli, że za ich plecami, na horyzoncie miała pojawić się żółta tarcza słoneczna. Kapitan, co jakiś czas sprawdzał lokalizację za pomocą satelitarnego urządzenia nawigacyjnego. Jechał ze swoimi wybranymi, zaufanymi ludźmi. Po ostatnich kilku zajściach zdecydował, że obsada misji rozpoznawczych, którym dowodził, miały być tak ustawiane, aby zawsze towarzyszyła mu, jego lojalna drużyna zwiadowcza. Jakąś wrodzoną sobie intuicją oficera czuł, że ten zespół jest inny, godny zaufania, bardziej zaradny, przewidujący skutki swoich działań. Chciał mieć przy sobie nie takich najsilniejszych i brawurowych, lecz tych najpewniejszych, przewidywalnych, takich, na których mógł polegać, których działania był pewien, takich, o których mógł myśleć, że nie wymiękną przy pierwszej lepszej trudności, nie spanikują przy napotkanym problemie. Takich, którzy nie ulegną żadnej pokusie. Jak zwykł powtarzać „do poważnych zadań należy wybierać poważnych ludzi, zdyscyplinowanych, dobrze przeszkolonych i trzeźwo myślących, a do tych łatwych zadań, tym bardziej, bo wtedy łatwo traci się czujność i koncentrację, atmosfera się rozluźnia”. Jego słowa zawsze działały motywująco na podwładnych, pomimo opinii pechowca, był cenionym i doświadczonym dowódcą, z długim doświadczeniem w dziedzinie zwiadu, lokalizacji i obserwacji.

Było już zupełnie jasno, gdy dojeżdżali do osady. Po chłodzie nocy i wczesnego poranka czuli teraz na plecach delikatne przyjemne ciepełko od nagrzewającej się tylnej ściany brezentowego zadaszenia willysa. Napawali się tą przyjemnością przez krótką chwilę, zanim słońce nagrzeje wszystko dookoła do temperatury piekła. Podążali powoli po śladach opon zostawionych w tym miejscu przez inne pojazdy podążające tym szlakiem. Z wytężonym wzrokiem obserwowali teren dookoła, poszukując podejrzanych oznak w otoczeniu. Droga prowadziła do wioski, przecinając ją i wylatując dalej na północny wschód.

Ernest instynktownie naliczył osiemnaście glinianych, okopconych chat ustawionych dookoła centralnego niewielkiego placu ze studnią.

Ustawili pojazdy w odległości kilkudziesięciu metrów w szyku umożliwiającym szybki wyjazd i odwrót tą samą drogą.

Kapitan wyznaczył zmiany wartowników z ochraniających całą akcję. Reszta miała udać się z nim w celu dokonania inspekcji miejsca i oceny zdarzenia. Jednak obawiając się pułapek i podłożonych min, przezornie zarządził najpierw sprawdzenie i ewentualne oczyszczenie terenu.

Pozostali zebrali się przy pojazdach uważnie i w ciszy śledzili pracujących saperów, którzy krok po kroku sprawdzali wykrywaczami min główne i boczne ścieżki oraz dojścia do spalonych chat. Potem ich wnętrza, a także leżące, bezładnie ciała.

Wahadłowe ruchy detektorów na długich drążkach, skupienie na twarzach graniczące z hipnozą, działało usypiająco, wyzwalało litry potu obficie lejącego się po twarzach wpatrzonych w te czynności pozostałych legionistów.

Po przeszło godzinie dokładnego sprawdzania, saperzy złożyli kapitanowi meldunek, niczego niebezpiecznego nie znaleziono, ta niewielka wioska była czysta i wolna od min. Gdy ich emocje opadły i uspokoili się po przeżytym stresie, biegiem oddalili się od grupy. Głośne odgłosy szarpania ich żołądków oznajmiały, że zwracają ich treść.

Kapitan natychmiast też zarządził kolejne działania.

– Zwiadowcy wkraczamy do wioski, zachować ostrożność. Pablo z Ernestem zaczynacie fotografowanie i opisywanie tych ciał od lewej, Pietia i Greg zaczyna od drugiej strony. Najpierw ogólne ujęcia z kilku kroków, potem z bliska każdą ofiarę. Opisujecie płeć, szacunkowy wiek, sposób zadania ran i śmierci. Przygotujcie się, prawdopodobnie będzie to dla was koszmarne przeżycie. Ja z Belgiem kontrolujemy chaty.

Po chwili zastanowienia odwrócił się do reszty z załogi wozów.

– Zostajecie w pogotowiu, przygotować nosze. Zwłoki należy układać w rzędzie, o tutaj. Potem jeszcze robimy fotografie grupowe. Czekamy na patrol czadyjski, oni zdecydują, co dalej robić. Ruszacie na mój sygnał.

Poruszali się parami w kierunku wsi, trzymając się ścieżek sprawdzonych przez saperów. Zbliżali się powoli, z pewną rezerwą, nawet niepewnością. Zdawało się, że słyszą narastający odgłos brzęczenia much.

Pablo i Ernest mieli najbliżej do chat z lewej. Podeszli do sześciu bezwładnie rozrzuconych ciał.

Widok, który ujrzeli, przerósł ich wyobrażenia o ludzkim bestialstwie i skłonnościach do znęcania się i zadawania gwałtu. Trzy męskie ciała z nagimi torsami, z rękoma związanymi z tyłu. Przewrócone na bok z pozycji klęczącej, na co wskazywały zgięte w kolanach oraz skrepowane nogi, za pomocą plastikowej żyłki. Wytrzeszczone oczy, grymas potwornego bólu zastygły na twarzach, wyrażały długotrwałe cierpienie, wskazywały, że śmierć nie nadeszła szybko. Dowodziły tego, rozprute brzuchy i wnętrzności wylane na zewnątrz, leżały luźno obok ciał na piasku, niczym kłębowisko splątanych martwych, szarych węży. Nieco obok znajdowały się trzy ciała kobiet. Zupełnie nagich. Dwie dorosłe i jedna dziewczynka może dziesięć lub jedenaście lat. Leżały na wznak z wyciągniętymi ponad głowę rękoma i związanymi w nadgarstkach. Nogi rozrzucone na bok, lekko uniesione i zgięte w kolanach. Nie było oznak wskazujących na sposób, w jaki zadano im śmierć. Jedynie szeroko otwarte oczy oraz ciemno bordowe i fioletowe pręgi na szyjach mogły wskazywać na uduszenie.

Jednak najbardziej odrażający szczegół zauważało się dopiero po chwili. Coś niepokojącego przyciągało wzrok i skupiało uwagę. Brzuchy kobiet były punktowo dziwnie wybrzuszone, powodowało to zjawisko coś, co wystawało pomiędzy ich nogami. W łona kobiet wepchnięte zostały grube, prawie metrowej długości badyle, na tyle głęboko by wybrzuszyć się w okolicach pępka. Tylko wyobraźnia mogła podsunąć, jakie cierpienie fizyczne i psychiczne im zadano, prawdopodobnie żyły jeszcze podczas tego haniebnego gwałtu.

Pablo, z miną odrazy i obrzydzenia oraz ogromnego przerażenia w oczach przystąpił do ustawiania aparatu fotograficznego. W tym momencie ugięły się pod Ernestem nogi, zdążył jeszcze zarzucić na plecy swój karabin famas zwisający na pasku, po czym ciężko opadł, podpierając się na rękach. Nie wytrzymał tych okropności, szarpanie żołądka raz po raz zwracało jego zawartość. Uspokoił się po chwili, przepłukał usta wodą z manierki, wypluł, obawiając się kolejnej serii wymiotów pod wpływem doznanych repulsji.

Pierwsze makabryczne wrażenia mieli za sobą, powoli zabrali się do pracy. W czasie, gdy przechodzili do trzeciej chaty, pieczołowicie i z należnym szacunkiem ciała z pierwszej chaty zostały zabierane na noszach w jedno wyznaczone miejsce. Ernest obserwował ukradkiem kolegów, piechurów z kompanii bojowej, którzy wyznaczeni byli do tych czynności. Nie był pewien czy go to pociesza, ale na widok ogromu zła bestialstwa rzygali wszyscy, wszyscy po kolei.

Z jednej chat rozległ się głośny krzyk Belga.

– Kurwa! Kuuurwa! – Belg wybiegł z chaty, trzymając się za brzuch, przykucnął i zwymiotował, szarpało go kilkukrotnie. Po chwili uspokoił się, zobaczył za swoimi plecami Legranda.

– Panie kapitanie, tego nie da się oglądać ani opisywać na trzeźwo. W tamtej chacie znaleźliśmy ciała bez głów, a głowy ułożone w szeregu przed wejściem. A tutaj, to wygląda, jakby ktoś włożył jej do tyłka lufę karabinu i pociągnął za spust, z jej głowy zostały strzępy. Co to za potwory urządziły taką jatkę? To nie są ludzie!

– Spokojnie legionisto Verne, to jest wasz pierwszy raz. Dla was wszystkich. Za pierwszym razem zawsze jest ciężko. Przywykniecie. Jeszcze wiele razy będzie oglądać takie obrazy. – Po kilkunastu sekundach dodał – Wracamy tam, im szybciej skończymy, tym szybciej będziemy mieli to za sobą.

Po dwóch godzinach pracy fotografowanie i dokumentowanie odkrytej masakry w wiosce zostało zakończone. Wszystkie ciała ułożono w szeregu. Wtedy również wykonano zdjęcia do dokumentacji. Naliczono sześćdziesiąt osiem ofiar mordu. Czekano na przybycie patrolu wojsk rządowych z decyzjami do dalszych działań.

Kapitan zarządził odpoczynek, nakazał nawodnienie i posiłek. Jeśli w ogóle ktoś byłby w stanie przełknąć cokolwiek. Rozsiedli się w cieniu wozów, regenerowali siły po wykonanym wysiłku.

Wielu z nich papierosami próbowało zabić gorzki smak wymiocin w ustach.

Słońce było już wysoko, ale jeszcze prawie dwie godziny przed południem, gdy z delikatnym szumem wiatru usłyszeli kilka głośnych gwizdków. To wystawiona warta zauważyła na horyzoncie zbliżające się pojazdy.

– Zwiadowcy do mnie! Reszta do wozów, broń w pogotowiu, zwiadowcy schronić się za wozy

Obserwowali odległą równinę, pojazdy zbliżały się dosyć szybko w sprzyjających warunkach na ubitym przez koła pojazdów trakcie. Z odległości dwóch setek metrów łatwo już rozpoznali dwie toyoty, pomalowane w ciemnozielone barwy, charakterystyczne dla sił rządowych.

Wydawało się, że westchnienie ulgi rozniosło się dookoła.

Pojazdy zatrzymały się w odległości kilkunastu metrów. Z pierwszego wyskoczył zwinnie, szczupły, wysoki, czarnoskóry żołnierz z dystynkcjami porucznika, w zielonym, również charakterystycznym mundurze polowym wojsk rządowych.

Na spotkanie mu wyszedł Legrand. Zatrzymali się w odległości dwóch kroków od siebie, zasalutowali jednocześnie. Pierwszy przedstawił się nowoprzybyły oficer, odzywając się ze wzorowym francuskim akcentem.

– Porucznik Brahim Mussa z wywiadu wojskowego w sztabie generała Idrissa Déby’ego.

– Kapitan Jacques Legrand z drugiego regimentu piechoty legii cudzoziemskiej. Panie poruczniku skąd taki świetny francuski?

– Hmm, razem z generałem oraz kilkoma innymi oficerami spędziliśmy kilkanaście miesięcy na szkoleniu we francuskiej akademii wojskowej.

– O, to imponujące! Gratuluję!

– Za pozwoleniem panie kapitanie, muszę się niezwłocznie przyjrzeć temu, co tutaj się stało.

Porucznik ruszył wolnym krokiem wzdłuż rzędu ułożonych zwłok. Raz po raz odwracał wzrok, zasłaniając usta, walcząc w ten sposób z odruchami wymiotnymi.

Przechodził krok za krokiem, oglądając leżący rezultat zła, krzywdy i niesprawiedliwości. Rezultat tej dziwnej plemiennej wojny

Kapitan kroczył jego śladem przez kilka minut.

– Chciałem powiadomić, że zakończyliśmy sporządzanie dokumentacji tego mordu. Wszystko jest na zdjęciach. Nasi ludzie ułożyli ciała tutaj, są gotowe do zabrania… ale… nie widzę, aby przyjechał pan z odpowiednim transportem. Co się stało? Czekamy jeszcze?

– Panie kapitanie, transportu nie będzie. Nie możemy zabrać tych ciał, muszą, pozostać utaj. Mam inne rozkazy.

– Ale co to znaczy, że zostają?

– Rozkazano mi ścigać ten oddział, który tego dokonał, doniesiono nam również, że zajęli oazę Anoa, trzydzieści kilometrów w tamtym kierunku. Znaleźli tam chwilowe schronienie. Możliwe, że zrobią to samo, co tutaj. O ile już tego nie zrobili. Nakazano mi też prosić pana o wsparcie w dotarciu do oazy w celu uratowania tych ludzi.

– Niestety ja mam swoje rozkazy. Nie mogę się mieszać w żadne działania zbrojne.

– Panie kapitanie, proszę o skontaktowanie się ze swoim sztabem w celu potwierdzenia.

– Tak zrobię, ale najpierw mam zamiar ich pogrzebać, bierzemy łopaty i kopiemy tutaj masowy grób. – Głos kapitana brzmiał spokojnie, ale stanowczo.

– Znam dowódcę tego oddziału, mści się na ludności w tym regionie. – Kontynuował porucznik – Ci tutaj pomordowani, to moi pobratymcy z plemienia Zaghawa. Jestem im to winien, Jeśli nie powstrzymamy tego człowieka, to będziemy mieli na sumieniu kolejną wioskę, a nawet i następne.

– Jeśli to pańscy rodacy, to przede wszystkim jest pan im winien szacunek. Należy ich godnie pochować, oddając honor ich cierpieniu i pamięci. Czy pańska religia nie nakazuje tego? –

Odwrócił się do swoich podwładnych, gestami wskazując, co będą robić.

Odchodząc, odrzekł jeszcze do stojącego, zaskoczonego porucznika.

– Mam dwudziestu ludzi. Jeśli dołączy pańskich ośmiu, pójdzie szybciej i trochę sprawniej, może w dwie godziny będzie po wszystkim.

Porucznik Mussa spojrzał na kapitana z wielkim rozczarowaniem w oczach, wyraźnie przepełniała go gorycz zawodu zmieszana z dozą niechęci. Posępność tego spojrzenia mogłaby speszyć kapitana, gdyby tylko to zauważył. Kilkukrotnie potarł dłońmi jedną o drugą, zaciskając w ponurym i gniewnym grymasie szczęki.

Czadyjscy żołnierze stali przy swoich pickupach, paląc papierosy. Przyglądali się z agresywną ciekawością i zarazem znudzeniem, legionistom, którzy w milczeniu i skupieniu rozpoczęli wykopywanie swoimi saperkami odpowiednio długiego, szerokiego i głębokiego rowu. Nie było łatwo, gdyż pod powierzchnią piasku, znajdował się utwardzony grunt. Na twarzach pracujących legionistów zastygła taka dziwna, niema pokora, która była tak silna, że aż boleśnie wyrażała przeświadczenie białych o lenistwie czarnych mieszkańców Afryki. O ich skłonnościach do niszczenia, rabowania, mordowania, zamiast budowania i tworzenia we wspólnocie. Tak postrzegali od dawna biali przybysze mieszkańców tych krain, jednak uleganie tym stereotypom nie było ich winą, bo zdawało się, że na każdym kroku odnajdują ku temu powody. Cały ten kraj i region pod wpływem szaleństwa wojen domowych zdawał się go potwierdzać, bo przecież ludzie to tylko ludzie. To, co robią lub czego nie chcą robić, to, w co wierzą, a także to, co świadomie odrzucają, definiuje ich, jako społeczeństwo, określa ich ogólne cechy charakteru, wiąże ich z miejscem, w którym żyją. Wreszcie formułuje ich postrzeganie oraz rozumienie dobra i zła. Możliwe, że ci, którzy teraz stali i przyglądali się pracującym, rok lub dwa wcześniej byli tymi, którzy grabili i mordowali członków innego plemienia, na polecenie przywódcy swojego klanu, wyzwalając w ten sposób spiralę nienawiści i szukania zemsty.

Kilka dni później kapitan Legrand powie do swoich chłopaków – „nie wiem, co mnie bardziej przeraża, to szaleństwo, które zaślepia ludzi, wyzwalając w nich mroczne pragnienia, żądzę mordowania i czynienia zła, czy też zdolność do odradzania się tego szaleństwa w ludziach szukających pokoju i szczęśliwego życia. Bo przecież nie ma złych ludzi ani dobrych, tylko ich czyny. Istnieją uczynki, które są dobre lub złe, które mają w sobie dobro lub zło. Tym biednym ludziom, rozrzuconym plemionom trzeba pomóc, ale budzi się w nas wszystkich taki rodzaj gniewu, który jest przeznaczony dla tych, którzy nie pozwalają sobie pomóc”.

A oni wciąż stali i przyglądali się, jednak zaciekawienie powoli zmieniało się w lękliwe zawstydzenie, emocje na twarzach wyrysowały spojrzenia, jakie miewają świadkowie bójek.

Każda wojna ma swoje fazy, ta już kilkukrotnie osiągała stan, gdy już nikomu nie chce się grzebać pomordowanych lub poległych, bo jest ich po prostu zbyt wielu, to już jest ten stan, gdy zwyrodnienie, znieczulica i zobojętnienie na zło osiąga najwyższy poziom.

Jednak rozsądek i poczucie realizmu w tej sytuacji zwyciężyło ze zniecierpliwieniem, porucznik Mussa kilkoma gestami nakazał przyłączenie się do kopiących legionistów.

Wspólne działanie Francuzów i Czadyjczyków przyniosło efekt, po przeszło dwóch godzinach, praca była skończona, ciała ofiar mordu zostały złożone w kilkunastometrowym rowie. Gliniane kawałki ze ścian jednej z chat, zostały ułożone na wierzchu, jako zewnętrzna ochrona masowego grobu. Makabra całej sytuacji rozpłynęła się w ciężkiej, fizycznej pracy, która była jak oczyszczenie dusz po przeżyciach związanych z oględzinami i dokumentowaniem. Było to, jak złożenie ofiary ku czci pomordowanych pasterzy.

Minęło południe, najgorętsza pora dnia, na koniec kapitan zarządził jeszcze salwę honorową. Po wszystkim zdecydowano się na godzinny odpoczynek, podczas którego Ernest na polecenie dowódcy nawiązał łączność ze sztabem regimentu, składając meldunek opisujący zaistniałą sytuację.

Po kilku minutach otrzymali potwierdzenie – „Zaleca się wsparcie drużyny wojsk Czadu, w pościgu za wskazanym oddziałem partyzanckim. Zezwala się na użycie broni w sytuacji tego wymagającej” – brzmiał odebrany i rozszyfrowany komunikat.

– Panie poruczniku, czy ma pan jakiś plan? – Legrand zwrócił się do czarnoskórego, młodego oficera. – Możliwe, że liczba tych rebeliantów dochodzi setki, tak wynikało z fotografii satelitarnych.

Czy nasza trzydziestka jest wystarczającą siłą?

– Panie kapitanie jest pan starszy stopniem, zostawiam panu dowodzenie i ostateczne decyzje. Ten oddział to nie partyzanci z GUNT, tylko zwykli bandyci, bez przeszkolenia wojskowego. Zawsze uciekają przy pierwszym napotkanym problemie. Czują siłę tylko wobec bezbronnych, którym grabią zapasy, biją bydło, gwałcą i mordują.

– Czyli, po prostu wystraszą się nas, jak nadjedziemy? Uciekną albo się poddadzą? – Wyczuwało się w głosie kapitana lekki sarkazm, już sam nie widział, jak ma rozmawiać z tym czarnoskórym, młodym oficerem.

– Tego nie wiem. Nie wiem, jak zareagują, ale wiem, że takie bandy należy zwalczać, są bezlitośni i bezwzględni. Podzielili się na mniejsze oddziały po przejęciu części prefektury z rąk Libijczyków. Podążają na północ, na tereny, które jeszcze nie są odbite, tam będą się czuli bezpiecznie. Musimy po prostu działać, jesteśmy najbliżej.

Kapitan rozważał przez chwilę słowa porucznika, próbując ocenić różne możliwości, już otwierał usta w odpowiedzi, gdy usłyszał.

– Coś panu powiem – porucznik był nieustępliwy… – czy zauważył pan lub pańscy ludzie coś charakterystycznego w tych ofiarach?

Zdumiony kapitan zaniemówił, skupienie i niepewność wymalowały się na jego obliczu, spojrzał niepewnie na swoich zwiadowców. Zauważył delikatne skinienie głową Ernesta, wtedy w oczach Legranda błysnęła nadzieja na uratowanie honoru.

– Meldujcie legionisto!

– Panie kapitanie melduję, że ofiary to sami dorośli i starzy ludzie, nie było ani jednego dziecka, nie licząc kilku nastoletnich dziewczynek – odpowiedział z pewnością siebie i zasłużoną dumą w głoście

– Ma pan spostrzegawczych ludzi. Zgadza się, sami dorośli, zauważyłem to również. Oznacza to, że uprowadzili dzieci. Sprzedadzą je wędrownym karawanom do Nigru lub na wschód do Sudanu. Oaza Anoa to miejsce, gdzie krzyżują się drogi ze wschodu na zachód i z północy na południe. Obawiam się, jednak większej trudności, mogą użyć tych dzieci, jako żywych tarcz, gdy nadjedziemy.

– Czyli najlepszy plan się nie uda, jeśli to zrobią. – Kapitan stracił resztki optymizmu.

– Mamy wystarczająco wielu ludzi, pańskie wozy bojowe, robią kolosalną przewagę. To znaczna siła ognia. Proponuję, aby zajechały od dwóch stron, od trzeciej nadjadą moje dwie toyoty i pańskie jeepy, od tyłu będą mieli prawie pionową ścianę skał. Jeśli dadzą się zaskoczyć, to powinni się poddać.

– Hmm... brzmi to słusznie, jednak będzie potrzebny jakiś cud, gdy schowają się za tymi dziećmi i cywilami – kapitan zastanowił się, by jeszcze dodać – czy pan zna dowódcę tego oddziału?

– Raczej nie, to jedna z grup po rozbiciu przez ofensywę. Domyślam się, że pochodzą z klanu wrogiego prezydentowi, prawdopodobnie z klanu Medogo i Kokorda. Zawsze byli wrogami dla Zaghawa i Anakaza.

– Czyli pozostaną negocjacje. I oczywiście musimy liczyć na jakieś korzystne zrządzenie losu.

Kapitan zawiesił swój głos, rozejrzał się. Legioniści odpoczywali. Wreszcie wydał komendę.

– Rozpocząć przygotowania, sprawdzić broń, przygotować wyposażenie, sprawdzić łączność, założyć kamizelki. Za kwadrans wyruszamy!

Słońce powoli zaczynało chylić się ku zachodowi, gdy po godzinie jazdy ujrzeli na horyzoncie, w odległości nie większej niż dwa, trzy kilometry, wysokie, skaliste wzgórze o stromych zboczach. Majaczyło przed nimi już od pewnego czasu, teraz wyraźnie jawiło się przed nimi jak kamienny blok o wysokości kilkudziesięciu, może setki metrów, długości około dwustu metrów u podnóża.  Prawie płaski szczyt niczym blat stołu lekko pochylał się ku wschodniej stronie.

Kolumna prowadzona przez toyoty drużyny porucznika Mussy zatrzymała się. Za nimi cała reszta.

Kapitan, przez krótkofalówkę zarządził naradę. Wyskoczył ze swojego Willisa i wspiął się na jeden z wozów VAB, by zająć wysoką pozycję, dogodną do obserwacji. Przyłożył lornetkę do oczu.

Podbiegł do niego porucznik Mussa.

– Panie kapitanie, za tą skałą jest ta oaza, jesteśmy od tej strony niewidoczni. Jeśli wystawili czujki, to nas zauważą, dlatego powinniśmy się pospieszyć, by wykorzystać element zaskoczenia.

– Czyli rozdzielamy się. Jeden wóz VAB z lewej, drugi z prawej flanki. Zatrzymujemy się w oazie za tą górą. Zgadza się, taki był plan?

Porucznik potwierdził skinieniem głowy, po czym odezwał się.

– Doradzam, aby nakazał pan swoim podwładnym, trzymanie broni w pogotowiu, ponadto od teraz unikamy ubitego traktu, musimy nadłożyć drogi i objechać skałę dookoła.

– Wciąż nie wierzę, że to wszystko się dzieje. – Kapitan z typową sobie intensywnością obserwował przestrzeń znajdującą się przed nim. – Po lewej widać roślinność, wysokie palmy i akacje. Czy znajduje się tam jakiś akwen?

– Tak. Jest tam spore jezioro. W odległości dwustu może trzystu metrów od tej skały, zabudowania w oazie są pomiędzy nimi. Kilkadziesiąt chat i lepianek.

– Jak zareaguje ludność na nasz widok? – Kapitan wciąż lustrował otoczenie to z lewej to z prawej strony. – Jaki to klan, przychylny rządowi czy rebeliantom?

– To moja rodzina. – Chłodno i krótko zakomunikował Mussa.

– Ach tak? Czyli wykorzystał pan swoją pozycję, by nakłonić do działania armię francuską w prywatnej sprawie.

Kapitan odsunął od oczu lornetkę, patrząc pytająco na porucznika, jego głos brzmiał jeszcze chłodniej i bardzo stanowczo. Nie doczekawszy się odpowiedzi, zapytał jaszcze raz.

– Skoro tu już jesteśmy, to, komu oni sprzyjają?

– Te wszystkie wioski rozsiane na tej pustyni zamieszkują pasterze. Żyją ze sprzedaży kozich skór, mat z trawy i różnych niezbędnych wyrobów. Wioski są jak żywe organizmy, ludzie żyją w trudnych warunkach, na granicy przetrwania, ale żyją. Te żywe organizmy reagują uległością na zewnętrzne zagrożenie bez odwagi, bez solidarności jednych z drugimi, ale z desperackim i instynktem przetrwania. Są bezbronni, więc muszą się dostosować do sytuacji. Libijczycy zostali wypchnięci na północ, więc ludzie teraz sprzyjają prezydentowi i rządowi.

Wywód porucznika zrobił wrażenie na Legrandzie, który pokiwał głową ze zrozumieniem.

– Wciąż próbuję jakoś opanować myślami całą tę sytuację. Czego tak naprawdę pan oczekuje?

Mamy tam wjechać z trzech stron i wszystkich ich powystrzelać? Przecież to absurd. Będą się bronić. A co z tymi dziećmi i cywilami? Przecież jest możliwe, że ukryją się za nimi.

Kapitan z każdą chwilą coraz bardziej pojmował, że wpadł w wir wydarzeń, nad którymi traci kontrolę. Ogarniała go złość, wściekłość na własną niemoc. Nie miał pojęcia jak działać, co zrobić.

Aby nie okazywać swojej słabości, nadal obserwował skałę przez lornetkę.

– Nawet do niewoli nie mamy jak ich wziąć. – Irytacja zaczynała dominować w głosie francuskiego oficera. Jednak na razie wyczerpał zasób swoich negatywnych myśli. Pesymizm miał wymalowany na twarzy, chociaż skrywał go za lornetką przy oczach.

– Panie kapitanie, myślę, że powinniśmy trzymać się planu. Dwa wozy bojowe z desantem wzbudzi popłoch wśród tych bandytów.

– Prawdę mówiąc, to obserwujemy tę kamienną górę. Nie wiemy, co znajduje się za nią. Nie wiemy, czy oni tam jeszcze są. Nic nie wiemy, nic nie widzimy. Hmm… jak pan to skomentuje poruczniku.

Porucznik wzruszył ramionami i pewnym głosem.

– Nadjedziemy tam z trzech stron, w ten sposób ich okrążymy, będą zaskoczeni, spanikują. Jeśli zaczną strzelać, to odpowiemy ogniem z wozów bojowych.

– Jeśli spanikują, to na pewno zaczną strzelać, wtedy sytuacja wymknie się spod kontroli. Ucierpią oni, cywile, pańscy i moi ludzie. Kolejna osada usłana trupami. Naprawdę chce pan tego? Cywile to pańska rodzina, czyż nie?

– Pańscy ludzie będą bezpieczni w wozach. – Porucznik był wyraźnie zmieszany. Jednak patrzył ze zdecydowaniem, gdy zwracał się do kapitana.

– Panie poruczniku, podobno uczył się pan w naszej akademii wojskowej. A to, co pan teraz proponuje, jest wbrew jakiejkolwiek sztuce wojskowej. Co więcej, wbrew zdrowemu rozsądkowi.

– Każda wojna jest wbrew rozsądkowi. – Ton głosu porucznika wskazywał na rosnące zniecierpliwienie.

– Proszę się nie irytować. Nie zdecyduję się w tej sytuacji na rozpoznanie bojem, mamy za mało ludzi, poza tym nie chcę strzelać do cywilów. – Teraz to głos kapitana okazywał irytację, ale i stanowczość. – Zanim zaczniemy realizować pański krwawy plan, zrobimy to zgodnie ze sztuką. Tam, po prawej rozpoczyna się łagodnie wznoszące wzgórze, po lewej podobnie, tylko trochę dalej. Ukształtowanie terenu sprawia, że oaza jest ułożona pośrodku tej niecki. Wysyłam trzech zwiadowców na prawy płaskowyż, zajmą tam stanowiska obserwacyjne. Z odległości trzystu metrów, z góry będą mieli doskonałą widoczność na oazę. Poza tym to doskonali snajperzy, będą naszym zabezpieczeniem. Ruszymy, jak będą gotowi.

Kapitan spojrzał na porucznika wzrokiem wyrażającym brak oczekiwania na zgodę.  Odwrócił się do Pabla, skinął jeszcze głową na Grega i Belga-Michela.

– Kapralu, słyszeliście moją decyzję. Bierzecie willysa. Czekamy na wasz meldunek z obserwacji, strzelać jedynie na rozkaz lub w ostateczności, liczę na wasz rozsądek. Wykonać!

Pablo ułożył swój plecak za siedzeniem, zręcznie wskoczył do wozu, zajmując miejsce za kierownicą. Rzucił krótki komunikat przez krótkofalówkę, w celu sprawdzenia działania. Greg i Belg wydobyli z futerałów, swoje nowe karabiny snajperskie FR F2, starannie rozłożyli, schowali futerały do plecaków. Szybkie sprawdzenie oprzyrządowania, poprawienie rynsztunku i po chwili siedzieli razem z Pablem. Wóz ruszył dynamicznie.

Pozostający na miejscu odprowadzali wzrokiem, oddalający się i z każdą chwilą coraz mniejszy obiekt. Wreszcie po upływie paru minut ujrzeli ciemny punkt, wspinający się po łagodnym zboczu na wschód od kotliny, po chwili zniknął z oczu, jakby rozpłynął się w piasku i kamieniach na wzgórzach otaczających oazę.

Kapitan czekał na meldunek od trójki zwiadowców. Raz po raz spoglądał na Ernesta siedzącego w drugim willysie, zastanawiając się czy jego decyzja o rozdzieleniu była słuszna.

Swoją niepewność odreagowywał coraz silniejszą irytacją obecną w jego ruchach i spojrzeniach, jego myśli trochę wspomagały tę niepewność – „jeśli zostaną zauważeni, lub wpadną w jakąś pułapkę…”

– Tu „lis jeden”, „lis dwa” zgłoś się! – Trzeszczący i stłumiony głos Pabla z głośnika zabrzmiał jak oczekiwana, radosna nowina.

– Tu „lis dwa”, melduj co widzisz! – Kapitan chwycił energicznie od Ernesta mikrofon, zanim ten zdążył cokolwiek zrobić.

– Obserwujemy oazę, w połowie wysokości skalnej ściany. Odległość do pierwszej chaty trzysta sześćdziesiąt. Widoczność doskonała. Brak wiatru. W osadzie spokój i cisza, oprócz dwudziestu dwóch chat, jest rozłożonych jeszcze osiem namiotów.  Pierwsze siedem chat w równym rzędzie, reszta ulokowanych bezładnie w kierunku skały, są zagrody, częściowo zadaszone matami z czerwonej trawy chigou[38], w trzech znajdują się zwierzęta, ale trudno policzyć. Wygląda jakby wszyscy mieli sjestę. Nie ma wartowników, są spokojni niczego się nie obawiają.

– Czy widzicie jakieś pojazdy.?

– Tak zaparkowane w równym rzędzie po naszej, czyli wschodniej stronie jeziora, sześć sztuk. Trzysta metrów od skarpy, na której się znajdujemy.

– Jakieś dzieci, albo cywile?

– Nikogo nie widać. Nikt się nie kręci w tym upale. Żadnej gromadki. Może w chatach, bo pod namiotami tylko dorośli, ale to raczej nie wojskowi, chyba są po cywilnemu, w białych gandurach. Całkowity spokój. Niczego się nie obawiają, ani nie spodziewają.

– Jak wasza sytuacja?

– Jesteśmy bezpieczni, ostatni kilometr skradaliśmy się obserwując i kontrolując otoczenie, na pewno nikt nas nie zauważył. Greg i Belg przygotowują i ustawiają celowniki w swoich FR-ach.

– Obserwujcie dalej. Czekamy jeszcze – kapitan pośpiesznie i stanowczo rzucił do mikrofonu ostatnie polecenie, po czym odwrócił się do porucznika – miało być ich jedenaście, czyż nie?

Porucznik Mussa wzruszył ramionami, spojrzał milcząco na kapitana. Takie milczenie bywa tylko w armii, zwłaszcza przed bitwą.

– Dlaczego się nie ukrywają, dlaczego się nie boją? O co chodzi? Jest pan pewien, że dobrze trafiliśmy? – Pytanie kapitana zabrzmiało jak szyderstwo.

– Może się rozdzielili. – Porucznik próbował ratować swoją pozycję. – Może tamci zabrali dzieci i pojechali dalej na północ do Libii albo w kierunku Sudanu?

– Za dużo tych „może”, to nie ma sensu. Panie poruczniku, w takim razie nie czekamy już dłużej. Proszę dać sygnał swoim do odjazdu. – Oblicze kapitana pojaśniało, jakby nagłe olśnienie dodało mu pewności siebie, jakby poczuł, że zaczyna rozumieć, że odzyskiwał kontrolę. Nakazał jeszcze przez krótkofalówki. – Dowódcy wozów, ruszacie do oazy w ustalonej kolejności! – Zabrzmiał w interkomach rozkaz kapitana. – Zatrzymujecie się na miejscu w taki sposób, aby zająć dogodną pozycję do ostrzału, a przede wszystkim, aby odciąć im dostęp do ich pojazdów. Jedynka zabezpieczyć broń, nie otwierać ognia bez mojego wyraźnego rozkazu, wyjątkiem jest zagrożenie bronią przeciwpancerną.

Pierwszy wyruszył VAB okrążający górę od prawej, ich odcinek był najdłuższy. Willys kapitana i dwie toyoty czadyjskie ruszyły tuż za drugim wozem bojowym minutę później, kalkulując, że zjawią się po obu stronach oazy możliwie w tym samym momencie.

Zbliżali się do skały będącej typowym znakiem tego miejsca, od południowego wschodu. Gdy pędzili po utwardzonych regach, blok skalny rósł w oczach z każdą chwilą, w pewnym momencie przesłonił słońce, znaleźli się w cieniu.

Wtedy z głośnika popłynął chropowaty głos Pabla – „Uwaga, podnieśli się, chyba usłyszeli was. Rozglądają się dookoła, są uzbrojeni, głównie w kałasznikowy!”. Była to cenna uwaga, pozwoliła na mentalne przygotowanie się na nieprzewidzianą reakcję ze strony rebeliantów. – „Gromadzą się w środku wioski, – kontynuował Pablo – jest ich nie więcej niż dwudziestu, przygotowują się, ale wyglądają na zdezorientowanych. Z chat wyszło kilku cywilów, możliwe, że są też kobiety”.

Z impetem wyłonili się z lewej strony góry, oślepiające promienie słońca zadziałały niczym uderzenie. Ulga dla oczu i spoconych ciał, jaką dawał im przed chwilą cień, nie trwała długo.

Pierwszy wóz VAB z rykiem napędzającego go diesla zatoczył półkole okrążając skupisko luźno rozłożonych chat, by po zbliżeniu się do zagajnika z rozłożystych akacji i palm daktylowych, zahamować dynamicznie, wznosząc tuman kurzu. Zatrzymał się pośrodku pomiędzy wioską a zaroślami przy jeziorze.

Terenówki porucznika i kapitana zatrzymały się w szeregu zaraz po wyłonieniu zza skalnej krawędzi. Wojskowi wyskoczyli z wozów zajmując pozycje za nimi. Ubezpieczając się wzajemnie, obserwowali przestrzeń przed sobą.

Kilkanaście sekund później pojawił się z prawej strony skały drugi VAB. Zbliżał się szybko, mknąc po czerwonej glebie, dominującej w oazie przy jeziorku. Zatrzymał się przed rzędem białych toyot, blokując dostęp do nich, grupie prawie dwudziestki mężczyzn, ciasno zebranych pośrodku otwartej przestrzeni pomiędzy chatami a jeziorem. Ustawili w się w okręgu najeżonym lufami karabinów gotowych do strzału. Stali tak zdezorientowani, w gotowości do obrony, naprzeciwko dwóch wozów bojowych, których wieżyczki złowieszczo zwróciły przeciw nim swoje ciężkie karabiny maszynowe kalibru 12,7 mm. Jednocześnie z sześciu otworów strzelniczych w ich opancerzonych burtach wyłoniły się lufy famasów.

Zaskoczeni mężczyźni nie wyglądali na typowych rebeliantów lub partyzantów, nie mieli na sobie mundurów. Z pewnością zdawali sobie sprawę, że ich sytuacja jest raczej beznadziejna. Mimo to trwali tak nieruchomo, gotowi na spotkanie z salwą ognia, gotowi na śmierć. Ich postawa zdawała się krzyczeć i pytać, „czego tu od nas chcecie?”. Oblicza zgromadzonych wyrażały zaskoczenie i zdziwienie również z tym samym pytaniem, jednocześnie z taką typową stanowczością w oczach oznajmiając „nie poddamy się!”.

Patowa sytuacja przedłużała się. Napięcie rosło. Obie strony stały tak naprzeciwko siebie z bronią gotową do strzału, ze wzrokiem utkwionym w swoich przeciwników.

Legrand wiedział, że z każdą chwilą rosło ryzyko krwawej jatki i ogólnej rzezi. Jego polecenie było jasne, zakaz użycia broni bez rozkazu, jednak w takiej chwili nerwowego napięcia i oczekiwania, wystarczy, że ktoś coś krzyknie, nadgorliwie strzeli, nawet w powietrze, wtedy wyzwoli w ten sposób kanonadę i łańcuch nieprzewidzianych zdarzeń. Chciałby mieć stuprocentową pewność, że legioniści w wozach zachowają zimną krew i opanowanie. Zdawał sobie sprawę też, że nie są to jeszcze wytrawni żołnierze, są jeszcze młodzi, bez doświadczenia, nie uczestniczyli w prawdziwym boju. Dlatego nie chciał, nie mógł dłużej ryzykować, ponieważ na twarzy porucznika Mussy zobaczył wyczekujące skupienie, ze złowieszczą nadzieją w przymrużonych oczach. Jakby tylko czekał, aby tamci zaczęli pierwsi strzelać, dając tym samym pretekst do krwawego rozliczenia.

W końcu Legrand zdecydował.

– Panie poruczniku, proszę ze mną. Trzeba z nimi porozmawiać,

– Nie zalecam tego, mogą być niebezpieczni.

– Jeśli byliby groźni, to pilnowaliby się, mieliby straże, a ta cywil-banda wygląda na kompletnie zaskoczonych. Coś tu nie gra. Idziemy.

Kapitan natychmiast wyprostował się i podniósł gołe dłonie do góry, pokazując, że nie jest uzbrojony. Cały czas wpatrywał się w stłoczoną grupę przeciwników, próbując odgadnąć, który z nich jest przywódcą. Zrobił kilka kroków, wyłaniając się zza maski willysa, który był dla nich schronieniem. Rzucił jeszcze zdecydowanym i władczym tonem, nie odwracając głowy

– Panie poruczniku, będzie pan tłumaczył, jeśli nie znają francuskiego. Pietia miej oko na tych rządowych! Ernest idziesz z nami.

W odpowiedzi Ernest również wyprostował się, unosząc lekko ręce, by chwycić szelki radiostacji na plecach. Czuł łomot serca, nogi drżały, zwyczajnie po ludzku bał się.

Ruszyli w trójkę w kierunku zgromadzonych rebeliantów, dzieliła ich odległość kilkudziesięciu kroków. Pośrodku kapitan, po jego prawej porucznik Mussa, a po lewej Ernest.

Po drodze kapitan jeszcze wywołał zwiadowców na skarpie.

– Lis jeden, mam nadzieję, że obserwujecie. Ubezpieczajcie nas, zezwalam na ogień w razie zagrożenia.

– Tu lis jeden, potwierdzam! – Usłyszeli stłumiony głos Pabla.

Poruszali się wolnym krokiem, ale pewnie, nadal trzymając uniesione dłonie. Im bardziej się zbliżali, tym bardziej wydawało się, że naelektryzowane powietrze uwalnia się z napięcia, a lufy karabinów przed nimi obniżają się, oddając pokłon piaskom.

Stanęli naprzeciwko dwóch czarnoskórych autochtonów, którzy w odpowiedzi wyłonili się o kilka kroków z pozostałej grupy. Ich gandury z bliska były szare, zakurzone, miejscami brudne, a zmęczone twarze pokryte warstwą szarego i czerwonego pyłu.  Lufy swoich karabinów opuścili już zupełnie, jednak napięcie mięśni ramion wskazywało, że są czujni i cały czas pozostają w gotowości.

Pierwszy odezwał się porucznik, po arabsku, kierując swoje słowa do stojącego naprzeciwko, smukłego i szczupłego, który wydawał się być z nich najważniejszy.

– Salam-alaykum! [wł. As-Salamu ‘Alaykum] – mówił i jednocześnie dotykając palcami prawej dłoni czoła, ust i piersi.

– Wa alaykumu s-salam! Kimkolwiek jesteście, czy przychodzicie bismillah, w imię Allaha naszego miłosiernego? Jeśli tak, to, dlaczego przyprowadziliście te niewierne psy? Dlaczego chowacie się za ich wozami bojowymi? – odpowiedział wysoki, wykonując podobny gest. Jego cera była jaśniejsza nieco od pozostałych, ale rząd białych zębów i tak mocno kontrastował kolorytem skóry na twarzy. Początkowy, krótkotrwały uśmiech natychmiast zniknął za zaciśniętymi ustami w stanowczym oczekiwaniu na odpowiedź.

Drugi stojący obok niego rebeliant wydawał się groźniejszy, wskazywało na to złowrogie spojrzenie. Jego ciemniejsza, śniada, lecz niezupełnie czarna twarz pokryta była granatowymi wytatuowanymi wzorami w zawiłe ornamenty roślinne, co tylko podkreślało moc, siłę i determinację ziejącej z niej nienawiści.

– Czy mówicie po francusku? – wtrącił kapitan, opuszczając ręce wzdłuż tułowia.

Ich rozmówca tylko skinął głową na potwierdzenie, nadal wpatrując się w oblicze zbitego z tropu porucznika, którego oczy, wyraz twarzy podpowiadały, że on również powoli nabierał wątpliwości.

– Jestem porucznik Mussa z armii Czadu. Przyjechaliśmy z rozkazem aresztowania was za morderstwo ze szczególnym okrucieństwem, do jakiego doszło w wiosce, trzydzieści kilometrów na południe, na obrzeżu równiny Mogoro.

Porucznik wskazał ręką kierunek, po czym dodał:

– Gdzie są mieszkańcy tej wioski, czy ich również pomordowaliście? – Jego głos zadrżał, wyraźnie zaczynał tracić panowanie nad emocjami, oczy zmieniły swój błysk, teraz lśniły odwzajemnianą nienawiścią.

– Jestem kapitan Legrand z armii Republiki Francji – wtrącając się, kapitan próbował najpierw zebrać wyjaśnienia – może przedstawicie się dobry człowieku.

Wysoki, który wyglądał na przywódcę grupy, spojrzał z pogardą graniczącą z odrazą.

– Milcz niewierny psie, nie rozmawiam z tobą!

Kapitan oświecony nagłą myślą, że jego nadzieja dogadania się z rebeliantami okazała się płonna, znieruchomiał zbity z tropu. Milczał, nadal rozważając to zajście, może nawet żałował swojej taktyki na polubowne rozwiązanie impasu.

Sytuację próbował ratować porucznik.

– Tak, masz odpowiedzieć, kim jesteś. Co to za ludzie? Co tutaj robicie?

Oblicze wysokiego rebelianta na chwilę przybrało łagodne rysy.

– Jestem Mano Mustafa, a to Modib, mój wspólnik. – Ręką wskazał na wytatuowanego. Wyglądał typowo, jak Arab, był stary, wysuszona twarz poorana bruzdami i zmarszczkami. – Pochodzimy z ludu Beri, tego samego, którego potomkiem jest ten zdradziecki prezydent. Zapewne i ty poruczniku też jesteś z Zaghawa albo zdradziłeś swoich, skoro trzymasz z władzą.

– Kłamiesz zarobaczony parszywcu. Jesteście mordercami!

– Czy czymś cię znieważyłem, że mnie obrażasz? – Mano Mustafa odpowiedział spokojnie – nikogo nie zamordowaliśmy. Całą noc jechaliśmy ze wschodu, od granicy z Sudanem, przybyliśmy tutaj do oazy rano. Była opuszczona, pozostała jedynie garstka tych nieszczęśników w tych chatach. Powiedzieli nam, że mieszkańcy wioski, uciekli wiele dni temu na wschód, do granicy, w obawie przed wycofującymi się Libijczykami, podczas ofensywy w styczniu. Zabrali dobytek i zwierzęta. Zupełnie niepotrzebnie, bo Libijczycy uciekali tak szybko, że nawet tutaj nie zajrzeli. Dzięki temu ocalały te dabangi z sorgiem, by takie karawany jak my, mogły schronić się tutaj i uzupełnić zapasy. Wieczorem mieliśmy ruszać dalej.

– Kłamiesz matkojebco! Zamordowaliście tych nieszczęsnych w tamtej wiosce i na pewno tych ludzi również, to była moja rodzina, gadaj gdzie oni są!

Porucznik z każdym słowem wpadał w furię, jego ręka z wolna przesuwała się w kierunku kabury z pistoletem przy pasie.

Stary Arab spostrzegł jego zamiary i nadchodzące niebezpieczeństwo.

– Jesteś zwykłym sprzedawczykiem zdrajco! – Krzyknął, jednocześnie błyskawicznym i szerokim zamachem kolby swojego kałasznikowa trafił porucznika w głowę. Jego hełm szczęśliwie, zamortyzował cios, jednak młody oficer padł ogłuszony.

Powrotnym ruchem szerokiego rozmachu kolby, rebeliant próbował jeszcze dosięgnąć kapitana, by podobnym ciosem również powalić i jego. Lecz moment zaskoczenia przepadł, bo Legrand zdążył się odchylić mocno w tył, jednak stracił równowagę i upadł na wznak, asekurując upadek rękoma.

Bezwładność energicznego ruchu rebelianta sprawiła, że ten mocno się zachwiał, potrącając i pozbawiając równowagi swojego towarzysza. Ten moment wykorzystał Ernest, pochwycił lufę karabinu przeciwnika, by mocnym szarpnięciem pociągnąć ku sobie, wtedy silnym ciosem głowy uderzył go w klatkę piersiową, wkładając w to impet całej swojej masy. Gdy wysoki stał, wymachując rękoma, próbując złapać powietrze, Ernest łatwo wyrwał mu z rąk jego broń, po czym wykonał szeroki zamach prawą nogą, tuż nad ziemią, podcinając jego nogi od tyłu. Ten runął na plecy z głuchym łoskotem obok podnoszącego się kapitana, nadal dusząc się i próbując złapać powietrze.

Wtedy Legrand szybkim ruchem wydobył z kabury swój pistolet MAC50 i przyłożył do skroni leżącego przywódcy grupy, jednocześnie lewą ręką trzymając go za mundur na piersiach i ciągnąc w górę, nakazywał mu się podnieść.

W ręku podnoszącego się Modiba błysnął długi nóż, może bagnet. Błysk ostrza był jak otrzeźwiający wstrząs dla pozostałych. Z wytatuowaną ręką, podniesioną w górę, gotowy do zadania ciosu, zmierzał w kierunku porucznika, który odzyskując przytomność, zdołał się odczołgać o kilka kroków. Tak bardzo był skupiony i zaślepiony żądzą zatopienia ostrza w ciele Mussy, że nie zauważył, jak Ernest dwoma długimi susami doskoczył do niego, by od tyłu zdzielić go w kark krótkim prostym ciosem kolby zdobytego kałasznikowa.

Całe zajście nie trwało dłużej niż kilka sekund.

– Lis jeden, sytuacja pod kontrolą, nie strzelać! – kapitan odezwał się do swojej krótkofalówki, potem zwrócił się do Ernesta – mocno ryzykowałeś, chwytając jego lufę. No i ten cios głową, to było niezłe, jesteś diabelsko szybki. – Skinieniem głowy podziękował chłopakowi.

– Panie kapitanie melduję, że znam tę ich broń doskonale. Cały czas mieli te karabiny nieodbezpieczone, więc albo nie chcieli strzelać, albo nie mają amunicji.

Kapitan olśniony spostrzeżeniem Ernesta, chyba zrozumiał, co zaszło. Rzeczywiście nie padł żaden strzał, nawet ze strony stłoczonej grupy przestraszonych mężczyzn. Spojrzał na niego z podziwem, potem na rebelianta, który wciąż z trudem chwytał powietrze, próbując wyrównać oddech.

Wreszcie spojrzał na porucznika powoli podnoszącego się po niespodziewanym ataku. Po napuchniętym policzku, spod hełmu sączyła się stróżka krwi z rozcięcia, zalewając mu szyję i prawy kołnierz munduru.

Gdy tylko powstał, zataczając się jeszcze, podszedł do leżącego i ogłuszonego Modiba, by kopniakiem wojskowego buta wymierzyć mu cios w głowę, która odskoczyła w tył niczym piłka, wydając odrażający odgłos pękających kości czaszki. Kolejny but uderzył w brzuch. Bezwładne ciało odpowiedziało głuchym jękiem. Porucznik zatoczył się, tracąc równowagę.

Jednak, gdy po chwili zamierzał się do kolejnego kopniaka, na drodze stanął mu Ernest, który na znak kapitana odgrodził go od bezbronnej ofiary, by zapobiec dalszemu pastwieniu się nad nieprzytomnym, leżącym rebeliantem. Wtedy dotarł do niego spokojny, opanowany, ale donośny i pełen zdecydowania głos kapitana.

– Panie poruczniku nakazuję opanowanie się. On ma już dosyć. Pora, abyśmy sprawdzili tę osadę i porozmawiali z nimi poważnie i raczej spokojnie.

Wydawało się, że pozostała gromada rebeliantów osłupiała i zaskoczona zajściem, zdezorientowana zwarła się jeszcze ciaśniej, a lufy ich karabinów obniżyły się jeszcze bardziej.  Jasne stało się, że żaden strzał z ich strony już nie padnie. Czuli się przegrani, czuli się pozbawieni przywódcy, czuli się bezradni, wyrażały to ich twarze, a wyblakły blask ich opuszczonych oczu, wskazywał, że już swoje przeżyli i stracili nadzieję.

Kapitan nadal trzymał Mano Mustafę za poły, przyciskając pistolet do jego skroni. Zrozumiawszy całą sytuację, lekkim kopniakiem od tyłu w staw kolanowy zmusił go, by ukląkł. W ten sposób mógł łatwiej kontrolować jego ruchy i reakcje.

Pistolet nadal trzymał przed sobą, celując z odległości pół metra w głowę klęczącego dowódcy.

– Teraz będziesz więc rozmawiał ze mną, z niewiernym psem – odezwał się do niego po francusku – jeśli ci się nie podoba, to zabierzemy cię i tego leżącego biedaka ze sobą do sztabu. Po tygodniu cała kraina dowie się, że sprzedałaś się rządowi za nędzne stanowisko lub marne pieniądze. Będziesz skończony.

– Będę z tobą rozmawiał. Próbowałem wytłumaczyć wszystko temu zdradzieckiemu porucznikowi, ale nie chciał mi wierzyć.

– Widzisz? Jestem niewiernym, a jednak wysłucham tego, co masz do powiedzenia, może nawet ci uwierzę.

Gestami drugiej, wolnej ręki dał sygnał Pieti, nakazując, by zabrał pięciu ludzi porucznika w celu przeszukania chat. Pozostałą dwójkę przywołał do siebie i nakazał, aby zaopiekowali się rannym porucznikiem.

Wtedy odezwał się do krótkofalówki.

– Sześciu z desantu do mnie, reszta nadal ubezpiecza i w wozach obserwuje otoczenie.

Na tę komendę z brzuchów wozów bojowych, których lufy nadal z groźną stanowczością swoich otworów wpatrywały się w zdezorientowaną grupę rebeliantów, wysypała się drużyna desantowa i truchtem podążyła w ich kierunku.

Zaraz potem kapitan zwrócił się do pojmanego, klęczącego przed nim wysokiego przywódcy.

– Najpierw powiesz swoim ludziom, żeby oddali broń.

– Ten twój diabeł o wyglądzie młodego niewiniątka – głową wskazał na oddalonego Ernesta – miał rację, nie mamy amunicji, nie jesteśmy groźni.

– Nalegam! – Stanowczość i determinacja kapitana rosła.

Wtedy Mano skierował swoje spojrzenie w kierunku swoich ludzi i gestem ręki nakazał im uległość wobec legionistów, którzy poczęli kolejno zabierać im broń. Towarzyszące temu procederowi ponure miny, gesty niemej agresji, spojrzenia oczu błyszczących od łez, wskazywały, że ci ludzie tracili najcenniejszą rzecz, jaką posiadali, rzecz, która definiowała ich być albo nie być w wojennych okolicznościach.

Tracili swoją godność i rację bytu. Niechętnie i z ociąganiem, jednak posłusznie poddawali się rytuałowi rozbrojenia. Ich klęczący przywódca, odwrócił wzrok od tej tragedii klęski, jaka spływała na jego wiernych ludzi.

Nie chciał dłużej na to patrzeć, więc zwrócił się ponownie do kapitana.

– Już od tygodnia jesteśmy w drodze, wracamy w nasze strony. Nasz klan zamieszkuje w Kirdimi, w prefekturze Borku, dwa dni drogi jeszcze. W oazie zatrzymaliśmy się na odpoczynek i zabranie zapasów. Nie spodziewaliśmy się kłopotów tutaj. Nic złego nie zrobiliśmy.

– Dobrze, że zdecydowałeś się mówić. Od początku tak trzeba było. A to, czy wrócicie, to się jeszcze okaże.

– Powiedziałeś kłamco, że jesteś Zaghawa! – Odwrócili głowy w kierunku nadchodzącego porucznika.

Miał zmarszczone czoło i ściśnięte brwi, spojrzenie nadal było przepełnione złowrogą frustracją. W jednej ręce niósł hełm, drugą ręką trzymał się za kark, masażem próbując zniwelować ból. Dwóch jego ludzi towarzyszyło mu, przygotowując osobiste pakiety medyczne, otwarta i nadal krwawiąca rana na jego skroni i policzku wołała o opatrunek.

Za jego plecami Ernest pochylał się nad leżącym, skopanym i nieprzytomnym Modibem, próbując zbadać jego stan.

– Nie nazywaj mnie kłamcą, zdrajco. Powiedziałem, że jestem Beri. Klany Bidayat, Zaghawa i Kokorda wywodzą się z mojego plemienia.

Legrand postanowił urwać tę dziecinną sprzeczkę, o pochodzenie rodzin, stanowczym spojrzeniem w kierunku porucznika, bez słowa wyraził swoją wolę, dając dobitnie do zrozumienia, że to on teraz dowodzi, że to on będzie rozmawiał z jeńcem.

– Panie poruczniku, dwie minuty temu pozdrawialiście się w imię Allaha, a po chwili chcieliście się pozabijać. Niech pańscy ludzie zajmą się opatrywaniem rany na głowie. Ja wykorzystam moment, że ten muzułmanin chce rozmawiać. Niech się pan na chwilę oddali i pozwoli się zająć sobą. Potem jeszcze pomożecie Ernestowi zająć się tym leżącym. – Ostatnie zdanie skierował do dwóch ludzi porucznika.

W odpowiedzi napotkał złowrogie spojrzenie, jednak milcząco akceptujące jego decyzję.

Stary Arab Mustafa niepewnym wzrokiem spojrzał w kierunku chat, oddalonych o kilkadziesiąt metrów, przed którymi stało kilku mieszkańców i żołnierzy Mussy. Przed jedną z nich Pietia dawał znaki, że coś znaleźli w środku. Dwóch żołnierzy porucznika klęcząc, zwracało zawartość żołądka, wskazywały na to konwulsje i szarpnięcia ich ciał.

Na ten widok Mustafa odezwał się, uprzedzając pytania kapitana.

– Tam, w tej pierwszej chacie są ciała. Siedem rozstrzelanych kobiet, znaleźliśmy je rano, zaraz po przybyciu. Tych sześciu miejscowych pojawiło się później. Wczoraj o świcie, wraz ze zwierzętami opuścili oazę, wyprowadzili je za wzgórza. Po południu, z góry zauważyli, zbliżający się od wschodu konwój tych dużych toyot pickupów. Było ich jedenaście, niektóre z karabinami, a niektóre zwykłe półciężarówki. Pasterze obserwowali wioskę z ukrycia. Potem opowiedzieli nam o rzezi, jaką urządzili wczoraj wieczorem przybyli najemnicy libijscy, nazywają ich „tygrysami”. Te kobiety przywieźli ze sobą. Była jakaś awantura, był wybuch granatu, który ranił ich dowódcę. Potem wyglądało, jakby się im spieszyło. Oprócz tych kobiet była jeszcze ósemka dzieci. Kobiety zgwałcili, każdy po kolei, a było ich przeszło pół setki.  Gdy to robili, reszta przyglądała się, nawet te biedne dzieci. Na końcu posadzili te nieszczęsne kobiety w rzędzie, wtedy ich dowódca, ten z poranioną twarzą, taki wysoki, czarny, w jasnym, piaskowym mundurze, podchodził kolejno do każdej i strzelał z bliska w głowę, od przodu, bez zasłoniętych oczu. Te dzieci znowu musiały patrzeć na to straszne widowisko.

Nadal klęcząc, zacisnął pięści, nabierając w dłonie piasek. Popatrzył na kapitana, który raz po raz wymieniał spojrzenia to z porucznikiem, to z Ernestem. Mustafa odnalazł w tych spojrzeniach jakąś ulgę, nadzieję dla siebie, miał wrażenie graniczące z potwierdzeniem, że zaczynają mu wierzyć.

Po czym powoli wysypując z dłoni strumień ziarenek, dodał:

– Bismillah! Na Boga! Przysięgam, że kiedyś odnajdę tego mordercę i się zemszczę! Nawet oazy nie uszanowali, przecież to wspólne dobro i uświęcone miejsce.

Zrobił chwilę pauzy, aby jego przysięga wybrzmiała do końca, a wysypujący się z jego dłoni piasek miał być magicznym dopełnieniem, symbolem jak uniesione dwa palce dłoni podczas ślubowania. Wtedy dodał.

– Potem zabrali te dzieci na swoje furgonetki i odjechali na północny zachód, w kierunku Borku albo dalej w góry Tibesti. Przyjechaliśmy wraz ze świtaniem, znaleźliśmy te zamordowane kobiety. Złożyliśmy ciała w tej pierwszej chacie. Dlatego podczas dnia odpoczywaliśmy pod namiotami, zamiast w cieniu domostw. Niebawem pojawili się mieszkańcy, zdecydowali się na powrót, słysząc, jak rozmawialiśmy między sobą, rozpoznali, że jesteśmy z ich plemienia. Najstarszy z nich to niejaki Mengistu z rodziny Ra’in. Jest ich przywódcą rodowym, ze względu na wiek nie zdecydował się na uchodźstwo do Sudanu. On nam to wszystko opowiedział.

Na dźwięk usłyszanego imienia porucznik poderwał się, zdążył jeszcze krzyknąć do wszystkich.

– To mój wuj, brat mojej matki. – Z rozbłyskiem światła nadziei w oczach pobiegł w kierunku pierwszego rzędu chat.

Kapitan przez kilkanaście sekund odprowadzał go wzrokiem, z daleka obserwował, jak podbiega do jednego z mężczyzn, jak witają się, biorąc w objęcia.

Kolejnym spojrzeniem skontrolował sytuację dookoła. Legioniści skończyli rozbrajanie grupy rebeliantów, którzy teraz spoczywali w rzędzie, w kucki, jeden za drugim. Smutnym wzrokiem, z minami ludzi obdartych z ich godności, z atrybutów ich męskości, jakżeż potrzebnych w czasach wojny. Zawstydzeni upokorzeniem, wpatrywali się w stertę kałasznikowów na piasku, blisko, nieopodal na wyciągnięcie ręki. Żeby tylko mieli amunicję, wtedy kolejność zdarzeń byłaby zupełnie inna.

Ernest właśnie kończył podawanie zastrzyku z morfiną wciąż leżącemu, który przed chwilą próbował nożem zaatakować porucznika. Ten nóż okazał się solidnym sztyletem z rękojeścią z czarnego polerowanego hebanu zdobionego rzeźbionymi ornamentami w kształcie liści. Goły sztylet zatknął sobie z tyłu za pasek.

Nie mógł wiedzieć, że ta biała, szlachetna broń będzie chciała się upomnieć jeszcze o swojego właściciela, że wpłynie na przyszły bieg zdarzeń, zbliżając go o krok od śmierci. Na razie zapomniał o nim, pochłonięty opieką nad rannym, który odzyskiwał przytomność, ale nadal był oszołomiony, słabo kontaktował. Rana po kopniaku wyglądała paskudnie, spod przeciętej skóry na czole, wyrastał z każdą chwilą ogromny guz.

Dwaj czadyjscy żołnierze obandażowali mu głowę, jednak zdecydowanie wymagał należytej opieki medycznej, prześwietlenia czaszki i leczenia w kierunku wstrząśnienia mózgu.

Wreszcie Legrand wydał polecenie przez krótkofalówki.

– Pietia, wracajcie, przyprowadź tutaj wszystkich miejscowych. Musimy skonfrontować i potwierdzić zeznania ich przywódcy

Zwrócił swoją twarz do klęczącego przed nim rebelianta, chowając broń do kabury.

– Mano Mustafo, zajmijcie miejsce w tym szeregu razem ze swoimi ludźmi. – Głos kapitana był już łagodny, sposób wysławienia wskazywał na pewną dozę szacunku.

Mustafa powstał, wyprostował się dumnie, z wyraźną ulgą, bo pozycja, w której przebywał przez ostatnich kilka chwil, sprawiła mu fizyczny ból, ale najbardziej bolało go poniżenie przez niewiernego, zwłaszcza przed jego podwładnymi. To była hańba, którą po cichu, bezgłośnie obiecał zmazać.

Wtedy zwrócił swoje oczy prosto w twarz Legranda, wrogość spojrzenia, nienawiść, pasja, spowodowały, że kapitan natychmiast pożałował swojej decyzji o schowaniu pistoletu. Po raz kolejny uświadomił sobie, że ludziom, plemionom z pustyni, nie należy ufać zbyt łatwo. Wytrzymał bez mrugnięcia to wrogie spojrzenie prosto w oczy.

Rebeliant po chwili odpuścił.

Wycofując się drobnymi krokami, wciąż spoglądał na kapitana. Wreszcie usiadł, zajmując miejsce w rzędzie za ostatnim ze swoich ludzi.

Kapitan przeniósł wzrok na zbliżającą się grupę sześciu mieszkańców oazy, w asyście swojego legionisty i pięciu czadyjskich żołnierzy, wraz z porucznikiem.

Miejscowi, trzej mężczyźni i trzy kobiety, byli prostymi ludźmi, bo klan Ra’in, któremu przewodniczył Mengistu, to pasterze kóz i owiec. Jedyne możliwe zajęcie w tym rejonie. Rozległa oaza, ze sporymi obszarami pustynnych traw had, doskonałych na pastwiska, licznie rozłożonych dookoła oazy na równinie Mogoro, stwarzała warunki dla hodowli. Tereny w bezpośredniej bliskości oazy sprzyjały warunkom do uprawy pustynnego sorga, zwanych przez miejscowych doura.

Dzięki tej małej gospodarce, wysiłkowi i pracy mieszkańców oaza świetnie prosperowała. Zatrzymywały się tutaj karawany zmierzające ze wschodu, z Sudanu, by podążać dalej na zachód do granicy z Nigrem, lub na północ do granicy z Libią. Karawany uzupełniały zapas wody i żywności w postaci suszonego mięsa, sera i gotowanego tłuczonego sorga. Odpłacano miejscowym w postaci niezbędnych towarów, sprzętów i narzędzi, a czasem jedynie błogosławieństwem i modlitwami do Allaha. Bo każda oaza była miejscem uświęconym, była nietykalna, a mieszkańcy chronieni przez niepisane pustynne prawo. Każdy wędrowiec był mile widzianym gościem, znajdującym schronienie, opiekę i pomoc. Zwaśnione strony zawieszały swoją nienawiść na czas pobytu w oazie. Na oazy nigdy nie napadano, ich mieszkańców chroniono. Od nich zależało życie karawan wędrujących nocami, by podczas spiekoty dnia zaznać odpoczynku w cieniu palm, namiotów, a nawet chat w przypadku bardziej znamienitych gości.

Mengistu swoimi odpowiedziami potwierdził wersję zdarzeń przytoczoną przez przywódcę grupy. Rzeczywiście większość mieszkańców oazy uciekła na wschód, na miejscu zostawiając sześciu najstarszych mężczyzn. Poprzedniego popołudnia przybyła grupa najemników libijskich, tak zwanych „trygrysów”. Dowodził nimi czarnoskóry libijski żołnierz.

Mężczyźni, akurat popędzili stado kóz na pastwisko za wzgórzami. Stamtąd obserwowali zajście w oazie. Najemnicy zachowywali się bardzo głośno i agresywnie, byli pijani lub odurzeni haszyszem. Przywieźli ze sobą grupę zniewolonych kobiet i dzieci. Podczas postoju postanowili zabawić się z najmłodszą z nich. Dziewczyna, przeczuwając, co ją czeka, w akcie desperacji wyrwała jednemu z najemników granat, zaczepiony za pas. Odbezpieczyła, wyrywając zawleczkę, podniosła w górę rękę, w której go trzymała, grożąc każdemu, kto chciałby się zbliżyć. Odwracała się dookoła z panicznym przerażeniem w oczach, głośno krzycząc wyzwiska i groźby. Przy drugim obrocie, zaszedł ją od tyłu jeden z najemników, obezwładnił i pochwycił uzbrojoną dłoń. Dziewczyna zdołała, odrzuć jednak granat w bok. Najemnik natychmiast padł, pociągając ją za sobą jak żywą tarczę. Nastąpił wybuch, który poranił kilku z nich, dziewczyna również odniosła kilka ran, jej żółta suknia, hijab pokryła się kilkoma krwawymi plamami na piersiach i nogach.

Odłamki trafiły również ich przywódcę, jego twarz została przeorana trzema rozcięciami na prawym policzku. Wtedy zdecydował o zemście na wszystkich pozostałych kobietach. Zebrano je razem, nakazując im zdjęcie swoich szat. Stały w rzędzie przestraszone, kompletnie nagie, niepewne, z rękami obejmującymi swoje piersi i podbrzusza, wystawione na śmiech, szyderstwa i lekceważenie wściekłych i rozochoconych mężczyzn.

Zaczęli od rannej dziewczyny, która spowodowała wybuch.

Ich przywódca z poranioną twarzą powalił ją na ziemię ciosem pięści w zakrwawiony brzuch, potem w twarz. Zaraz nakazał czterem innym, aby przytrzymali jej ręce i nogi. Wtedy ją zgwałcił, a oni patrzyli niemo, ich usta były wykrzywione w uśmiechu cichych szaleńców, niezdolnych zagłuszyć wściekłego wrzasku ofiary. Gdy skończył, leżała znieruchomiała, wtedy przestała krzyczeć, upokorzona, zobojętniała na wszystko, na całe wyrządzone zło. W tej głuchej ciszy, trwającej zaledwie kilka sekund, dał znak ręką pozostałym czterem, którzy rzucili się na bezwładne ciało ofiary, jak wygłodniałe hieny na padłe zwierze, po kolei dopadając jej łona.

Wtedy podobny los spotkał sześć pozostałych kobiet, najemnicy podzieli się nimi, każdej grupie przypadła w udziale jedna ze zniewolonych.

Siedzące nieopodal dzieciaki, dwu, trzy może czteroletnie, obserwowały całe zajście, przerażone, wsłuchane w krzyki i dziki płacz gwałconych. Niepewne swego losu siedziały w kucki nieruchomo, z każdym krzykiem, z każdą chwilą, zacieśniały swój krąg, przybliżając się do siebie. Może nawet nie wszystkie z nich całkiem rozumiały, co się dzieje, ale groza sytuacji i obserwowanych zdarzeń spowodowała, że również głośno płakały.

Po kilkunastu minutach wszystko ucichło, pozostał tylko delikatny szum pustynnego wiatru, ciała siedmiu leżących kobiet, grupka stłoczonych i skulonych dzieci oraz najemnicy, którzy usiedli w grupkach, by spożyć posiłek i odpocząć.

Nadchodził wieczór, gdy okrutny przywódca nakazał uzupełnienie zapasów wody i gotowanego sorga, aby przygotować się do wyjazdu. Musiał uznać, że kobiety w takim stanie nie przedstawiają, żadnej wartości, nie dają nadziei na zysk, wtedy wydał rozkaz, by je ustawić w rzędzie, klęcząc.

I stało się najgorsze, obserwujący ze wzgórza pasterze widzieli, jak podchodził do każdej po kolei, wyciągał rękę z pistoletem, prosto w twarz, bez odrobiny litości patrzył w oczy i pociągał za spust.

Z daleka widzieli tylko błysk z lufy, rozbryzg krwawej miazgi z tyłu głowy i bezwładne, nagie ciało przewracało się na wznak. Odgłos wystrzału dobiegał po sekundzie lub dwóch niczym głuchy metaliczny stuk, wtedy kolejny błysk, krwawy rozbryzg, i kolejne upadające bezwładnie ciało.

Odjechali na północny zachód, zabierając ze sobą dzieci. Ciała nagich kobiet wciąż leżały w krwawych plamach wsiąkających w piach.

Pasterze nie zdecydowali się na natychmiastowy powrót do oazy. Całą noc czuwali.

O świcie przyjechała ze wschodu grupa handlarzy-partyzantów. Z początku stali nieruchomo, zaskoczeni, zdumieni tym, co ujrzeli. Rozglądali się dookoła, przeszukali całą oazę. Znaleźli ślady ludzi i zwierząt odchodzące kierunku wzgórz, jednak nie podążyli tym tropem. Zebrali ofiary i ułożyli w pierwszej chacie. Sami przygotowali sobie odpoczynek w namiotach w pobliżu jeziora, w cieniu palm i rozłożystych akacji.

Wtedy pasterze zdecydowali się na powrót do swoich domostw, opowiedzieli przybyszom o zajściu z poprzedniego wieczora.

Nastała cisza, Mangisto skończył swoją opowieść, podczas której kapitan obserwował go z uwagą, raz po raz zerkając to na porucznika to na grupę stłoczonych rebeliantów.

Wszystko się zgadzało, słowa Mano Mustafy zostały potwierdzone, to nie oni byli mordercami z sąsiedniej wioski. Byli zwykłymi przemytnikami, rebeliantami lub jak sami siebie nazywali partyzantami. Współpracowali z tym, kto zapłacił. Zajmowali się sprowadzaniem samochodów, toyot z Libii, by sprzedawać lokalnym watażkom lub eksportować dalej na wschód. Właśnie wracali z takiej wyprawy handlowej, podróżując nocami tak jak od wieków karawany wielbłądów. W swoich toyotach wieźli, a właściwie przemycali z samego Chartumu w Sudanie, ładunek czterystu kilogramów opium. Pozyskany po sprzedaży czterech nowych, białych toyot. Towar pochodził prosto z Indii, szmuglowany przez zatokę Adeńską do Port Sudan. Pośrodku Afryki cena tego narkotyku wzrastała czterokrotnie. Narkotyk był używany do produkcji morfiny i z tego powodu ceniony przez armie rządów toczących wojny.

Rebelianci zmierzali ze swoim towarem do miasta Faya w prefekturze Borku, gdzie byli umówieni z libijskim nabywcą. Był to starszy rangą oficer armii Kaddafiego. Dowódcy jednostek libijskich w północnym Czadzie chętnie wymieniali broń na narkotyki, widząc w tym możliwość łatwego dorobienia się fortuny, zwłaszcza że broni było pod dostatkiem, dostarczanej przez Rosjan szukających swojej szansy w walce o surowce tego regionu.

Nabywca miał im zapłacić najcenniejszą walutą, jaka tutaj obowiązywała, bronią i amunicją. Żaden inny pieniądz nie miał takiej wartości na wojnie. Obowiązującymi dewizami, oprócz broni były narkotyki i lekarstwa. Także samochody toyoty pickup Hilux trzeciej lub czwartej generacji, najlepiej z zamontowanym stelażem oraz przymocowanym do niego karabinem maszynowym, wraz z kilkoma kanistrami paliwa.

Po przebyciu prawie półtora tysiąca kilometrów został im do pokonania odcinek około dwustu kilometrów. Mieli nadzieję pokonać go w tę ostatnią noc, około osiem, do dziesięciu godzin jazdy z odpoczynkiem. Wtedy mieli wymienić swój towar na amunicję, potem powrócić do rodzinnych stron w odległych rejonach prefektury Borku i południowego Tibesti.

Jednak to spotkanie teraz, z wojskami rządowymi zniweczyło ich kilkutygodniowy trud podróży.

Rebelianci-przemytnicy pozbawieni swojej broni jak na razie oczekiwali spokojnie, aż do momentu, gdy porucznik nakazał przeszukanie ich pojazdów.

Kontrabanda wyszła na jaw.

Wtedy stało się coś nieoczekiwanego. Pierwszy powstał z miejsca Mano, który ze złowrogim spojrzeniem, jakże charakterystycznym dla ludzi jego pokroju, skierowanym na porucznika i jego pięciu żołnierzy przeszukujących rebelianckie toyoty, powoli, krok po kroku zaczął się zbliżać w kierunku pojazdów, obrócił głowę za siebie i krzyknął długie zdanie w swoim języku. Natychmiast z miejsc powstało dwudziestu rozbrojonych przed chwilą mężczyzn, powoli podążając za swoim przywódcą. Szerokim łukiem omijając sześciu legionistów, pilnujących zebranej broni, którzy spoglądali na kapitana pytającym wzrokiem, w oczekiwaniu na jakiś rozkaz.

Ten jednak milcząco akceptował wydarzenia, oznajmiając donośnym głosem do mikrofalówki – Lis jeden, obserwujcie, ale nie reagujecie bez mojego rozkazu. – Jego głos był na tyle głośny, aby wszyscy słyszeli wyraźnie, głównie porucznik oraz powoli zbliżający się do niego Mano, który zatrzymał się o trzy kroki przed porucznikiem.

– Nie zabierzecie nam już nic więcej. Będziesz nas musiał zabić, jeśli chcesz nas zatrzymać. Wolimy śmierć niż być ograbionym, ale wszystkich nie zdołasz, jest nas trzy razy więcej. Tamte niewierne psy nic nam nie zrobią, bo jesteśmy bezbronni, oni przestrzegają prawa, w przeciwieństwie do ciebie zdrajco. – Jego głos był zdecydowany i prowokujący. – Tak jesteś zdrajcą, pieprzę twoją matkę i siostrę! Rozumiesz?

Obaj, milcząco i przeciągle spojrzeli na siebie, wściekły porucznik Mussa trzymający rękę na kaburze z pistoletem i bezbronny Mano Mustafa. Kolejny już raz tego dnia, cisza jak przed burzą, milczenie żołnierzy przed bitwą.

Ten pierwszy sprawiał wrażenie niepewności, jak ma zareagować, bo powolnym gestem oblizał usta i przełknął ślinę, Strach wysusza usta, gdy nienawiść chwyta za gardło, powoli docierało do niego, że musi odpuścić, bo ten naprzeciwko i jego ludzie nie mają nic do stracenia, rozszarpią ich gołymi rękami, przy pierwszej próbie sięgnięcia po broń.

Wtedy Mustafa kiwnął głową na swoich ludzi, którzy natychmiast poczęli wskakiwać do swoich toyot.

– Teraz spokojnie, powoli odjedziemy, oby Allah miał cię w opiece, jeśli się jeszcze spotkamy.

Wreszcie porucznik przeniósł swoje oczy pełne wyczekującej nadziei na kapitana, potem na swojego wuja i wreszcie na równy rząd sześciu białych pojazdów. Na jego twarzy malowało się skupienie, łatwo było zauważyć, że bił się z myślami, ale najwyraźniej nie przychodziło mu to lekko, bo wreszcie krzyknął szorstko i stanowczo, wracając wzrokiem na kapitana.

– Trzeba ich wszystkich aresztować, rozstrzelać albo zamknąć by zgnili w więzieniu.

Kapitan pokręcił milcząco głową z niedowierzaniem.

– Panie poruczniku, to szaleństwo. To zbrodnia. Nawet ich aresztować nie możemy, żadnych podstaw, aby ich karać, nie ma w nich żadnej winy. Nawet ta ich broń, o ile się orientuję, w tym kraju nie jest to zabronione. Przecież u was, od dziecka uczycie obchodzenia się z bronią. I jak obserwujemy wydarzenia tutaj, z pewnością nie jest to zwykła ciekawość obłąkanych dzikusów, to raczej konieczność w tych warunkach.

Wściekłość w oczach porucznika przemieniła się w obłęd, który z każdą sekundą zdawał się przybierać na sile, jednak nie odważył się wyjąć swojego pistoletu z kabury, donośne słowa kapitana były pełne racji.

Sześć silników zagrało równym i miarowym rytmem. Pierwszy ruszył Mano, aby powoli podjechać pod wciąż leżącego Modiba, który właśnie odzyskiwał przytomność. Ernest i jeden z rebeliantów pomógł mu wejść do pojazdu.

Kolumna sześciu toyot odjechała z oazy na zachód.

Ostatnia nadzieja wstąpiła w porucznika Mussę, młodego oficera z wybujałymi ambicjami, aparatczyka w sztabie armii rządowej, który zapragnął sobie koniecznie dopaść grasujących morderców. Lecz narastająca świadomość, oswajająca się z faktem, że mu się wymknęli, bo nie znalazł ich, oraz zawiedzione ambicje, budziły w nim frustrację i złość. Próbował rozładować je na napotkanych rebeliantach, których jedyną winą było to, że tutaj odpoczywali oraz to, że nie mieli amunicji do swojej broni i z tego powodu byli bezbronni.

W jego głosie dało się słyszeć desperację, gdy zwrócił się do kapitana, również obserwującego oddalającą się kolumnę pojazdów.

– Panie kapitanie, jeszcze możemy dogonić tamtych morderców, pańskie wozy zmiotą ich w pył, potem możemy dopaść tych morderców.

Jednak kapitan Legrand, nie był skłonny do eskapad po pustyni.

– Panie poruczniku – francuski oficer przeciągał słowa – rozkazy, które mi dano, obejmowały przyjazd tylko do tej oazy. Jeśli tamci mordercy odjechali wczoraj wieczorem, to już ich nie dogonimy ani nie znajdziemy. Znacząco przekroczyliśmy umowną strefę szesnastego równoleżnika, mój przyrząd nawigacyjny wskazuje, że już jesteśmy prawie przy osiemnastym. Nasza misja jest zakończona, również dlatego, że nie jesteśmy odpowiednio przygotowani do samodzielnej długotrwałej wyprawy, bez zapasu paliwa, czy amunicji. Bez dostaw, wsparcia, ani bez odpowiedniej obserwacji zwiadowczej nie jesteśmy w stanie kontynuować pościgu. Jestem przekonany, że pańska misja również jest zakończona. Na razie wykorzystał pan siły koalicyjne do prywatnych celów, odnalazł pan część rodziny, z której reszta wyjechała na wschód. Są bezpieczni. Na tę grupę, którą pan ściga przyjdzie jeszcze pora.

Siła woli porucznika osłabła, ale gorąca afrykańska krew kazała mu jeszcze zaatakować słownie francuskiego oficera.

– Chciałem tylko sprawiedliwości, dlatego poprosiłem o pomoc francuską jednostkę, wy byliście najbliżej, ale to był błąd, bo zabrakło panu odwagi, by ich zatrzymać.

Kapitan nawet nie mrugnął, nie dał się sprowokować do sprzeczki, wykazał się nie tylko opanowaniem, ale i ogólną mądrością.

– Nie! Za każdym pozornie dobrym uczynkiem, kryje się mroczny sekret. Pan po prostu szukał zemsty i satysfakcji dla swojej oficerskiej ambicji. A tych przemytników chciał pan wykorzystać, aby rozładować na nich swoją frustrację. Sprawiedliwość to nie tylko kara dla winowajców, to także sposób, w jaki ich traktujemy. Nie będzie sprawiedliwości, dopóki wszyscy nie poczują ulgi zrozumienia i satysfakcji, nawet ci, których musimy ukarać.

Porucznik zamilkł, chyba nie do końca pojmował intencję i słowa kapitana, więc musiał uznać jego wyższość.

– Kapralu – kapitan teraz zwrócił się do Pieti – czy dokonaliście udokumentowania kolejnego morderstwa?

– Melduję panie kapitanie, że jeszcze nie. Ten trupi smród roznosił się na kilka kroków przed wejściem do chaty, nie dałem rady. Nawet rzygać już nie miałem czym, bo wszystko zwróciłem w tamtej wiosce.

Kapitan popatrzył na Pietię, ten miał taką, minę jakby szacował, ile trzeba będzie wódki, żeby pozbyć się tego smrodu, który wżarł mu się w nozdrza przy pierwszej próbie wejścia do feralnej chaty.

– W takim razie obaj za mną – skinął na Ernesta i Pietię, i ruszył szybkim krokiem w kierunku chat – reszta załadować tę broń do wozów, zostajecie na obserwacji. – Potem jeszcze głosem odrzucającym sprzeciw dodał. – Panie poruczniku proszę ze mną, pańscy ludzie również. Musicie spełnić swój religijny obowiązek wobec pomordowanych kobiet. Pogrzebiecie je, ale najpierw wyniesiecie z chaty, by moi ludzie mogli sporządzić dokumentację fotograficzną.

Dwie godziny później przygotowywali się do drogi powrotnej, misja w oazie Anoa na równinie Mogoro zakończyła się szczęśliwie, bez ofiar, chociaż cel porucznika Mussy nie został osiągnięty.

– Zapomniałem mu go oddać. – Ernest wręczył do obejrzenia Gregowi zabrany od Modiba sztylet.

– To będzie twoja zdobycz wojenna – usprawiedliwił go Pablo – jest wojna, to są i łupy.

– Piękne zdobienia na rękojeści. – Greg był skupiony na podziwianiu. – Szkoda, że nie ma pochwy, ale wydaje się, że od naszych bagnetów będzie pasowała. Przyczepisz sobie do pasa.

– Mam gdzieś łupy i całą tę wojnę. – Ernest przypomniał sobie najświeższe wydarzenia i makabryczne obrazy. – W moim kraju wydawało mi się, że cały ten nieludzki system, że ta armia, w której służyłem, były patologią, doświadczeniem trudnych, czy nawet ekstremalnie trudnych przeżyć. Lecz widząc to, co tutaj się dzieje, to wiem, że tam był raj. Oczywiste jest, że bieda i beznadziejność, to zjawiska bardzo względne. Nie to jest najgorsze, że ja widzę tutaj ludzi bez przyszłości, ale to, że ktokolwiek tutaj rządzi, zawsze los tych ludzi jest podły, nie są nawet pewni następnego dnia. Gnębieni, wyrywani z własnych domów, rodzin jak z korzeniami, mordowani bez litości i żadnego starania się nawet, aby te zbrodnie ukryć. Wszechobecna, niszcząca wszystko i wszystkich wojna lokalnych watażków, wodzów plemiennych, idących na współpracę z tymi, którzy dadzą więcej. Nawet klany są podzielone, a ich przywódcy w dupie mają swoich współplemieńców i rodaków.  No i jeszcze dodatkowo ta walka polityczna o wpływy, o złoża surowców i wyzysk tych ludzi. Francja, Libia i Sowieci, Amerykanie, wszyscy chcą zagarnąć dla siebie te bogactwa. To jest piekło. Czy cała Afryka tak wygląda?

Pablo nic nie odpowiedział na słowa Ernesta, w milczeniu ważył ich sens. Greg, również milcząco zamyślony oddał sztylet przyjacielowi i oddalił się do swojego willysa, Belg już popędzał go gestami.

Skończyli pakować sprzęt i radiostację na tył ich terenówki, gdy zamyślony i milczący Pietia wskoczył zwinnie za kierownicę, obok niego Pablo, na tylną kanapę Ernest. Ich pojazd ruszył dynamicznie, by dogonić oddalającego się przed nimi Legranda, Belga i Grega, podążającymi za VAB, który w odległości niecałej setki metrów zwinnie podążał na czele. Za nimi ruszały właśnie dwie zielone toyoty wojsk rządowych, pod komendą porucznika Mussy, na końcu, zamykający kolumnę drugi VAB.

Skłaniająca się ku zachodowi czerwona tarcza sprzyjała refleksji, dlatego dłuższy czas jechali w milczeniu, przetrawiając przeżycia i doświadczenia ostatnich kilku godzin. Było groźnie, niebezpiecznie, utarczka z Mano Mustafą i Modibem była jak cenna lekcja pokory, a także poczucia własnej wartości oraz nauka wytrwania do końca przy swoim.

Dzięki zimnej krwi, opanowaniu, prawidłowym decyzjom i rozkazom ich dowódcy, kapitana Legranda, obyło się bez jednego wystrzału.

Makabryczna równina Mogoro na trwałe zapadła w ich pamięci.

***

16 marca 1987 r. Czad, zachodnie rejony prefektury Ennedi i Borku,

daleki patrol do guelty Trama u podnóża płaskowyżu Adi-Ouingi.

Była połowa marca. Ernest i jego czterej towarzysze wyznaczeni zostali do udziału w kolejnym patrolu zwiadowczym za pozycjami wroga, mieli znacząco przekroczyć umowną granicę szesnastego równoleżnika. Planowano spędzić na rozpoznaniu dobę lub dwie, może trzy. Szczegóły zadania mieli otrzymać w jak zwykle drodze, taka praktyka, w celu zachowania poufności.

Wieczorem przygotowali prowiant, wodę, paliwo i sprzęt. Ernest jak zwykle sprawdził pieczołowicie swoją przenośną radiostację, wymienił akumulatory i przeczyścił styki. Było też obowiązkowe czyszczenie i przegląd broni przed każdą akcją.

Z bazy „Plaża” wyruszyli jeszcze w nocy, około dwóch godziny przed spodziewanym świtem. Jechali dwoma terenówkami willys. Po trzech w każdym, zgromadzony sprzęt i zapasy wymuszały taką regułę. Właściwie to i tak większość czasu mieli spędzić, przemierzając górzystą pustynię pieszo.

Po osiągnięciu dostatecznie bliskiej odległości od terenów zajętych przez Libijczyków i spodziewanych patroli mieli pozostawić samochody ukryte pod siatką maskującą. Dalej, mieli prowadzić zwiad na piechotę, sprawnie manewrując pomiędzy wzgórzami i rzadko rozłożonymi wioskami. Wszystko, o co musieli zadbać, to pozostać niezauważonymi. Takie było założenie taktyczne i zwiadowcza rutyna.

Jednak o wadze i charakterze misji, przesądzała odległość, jaką mieli do pokonania oraz fakt, że oddziałem dowodził sam dowódca kompanii wsparcia i zwiadu.

Kapitan Legrand jechał w jeepie prowadzonym przez Pietię, jako drugi w szyku. Ernest siedział na tylnej kanapie, bacznie uważając na swój cenny bagaż w postaci radiostacji satelitarnej i lokalizatora. „Pewnie znowu coś się będzie działo, bo dowodzi osobiście kapitan, no i bez wozu medycznego” – pomyślał, wiedział, że to tylko niedawno utarty przesąd, ale jak dotąd, zawsze się sprawdzało – „wóz medyczny zawsze był potrzebny, akurat wtedy, gdy go nie było w pobliżu”.

Przed wyjazdem z bazy, nawet robiono zakłady pomiędzy sekcjami, czy Legrand znowu natknie się na kłopoty, wymagające interwencji medyków.

Przed nimi w pierwszym wozie jechał Pablo, jako kierowca, Greg i Belg, jako obserwatorzy i strzelcy precyzyjni. Droga upływała w milczeniu. Zaczęło się rozwidniać, świt wstawał szybko, jasnożółta kula na wschodzie zaczynała swój codzienny rytuał.

Co godzinę następowała zmiana kierowców. Na pierwszy dłuższy postój zatrzymali się, gdy krótkie cienie zdawały się pokazywać, że słońce jest już wysoko, niesamowitą spiekotą przypalając wszystko, na co spojrzało. Byli w drodze od prawie pięciu godzin, a wszystkim wydawało się, że minęła wieczność, a i tak do południa zostało jeszcze ich wiele.

Sprawdzenie stanu pojazdów, krótka odprawa, kontrola pozycji w terenie, kontrolne nawiązanie łączności ze sztabem w koszarach „Plaża”. Uzupełnienie paliwa w baku. Pełna rutyna. Wszyscy w milczeniu wykonywali, co mieli do zrobienia.

Legrand odezwał się pierwszy:

– Zwiadowcy, do mnie. Odprawa!

Kapitan podczas każdej akcji bojowej starał się trzymać rygor. Niewiele mówił, właściwie to nikt nie odzywał się niepytany. To była ich zasada, jak najmniej mówić, jak najwięcej obserwować. Kojarzyć i wnioskować. Dopiero wtedy meldować. Dyscyplina, koncentracja i opanowanie zwiększały szanse na przetrwanie, dawała zaczyn sukcesu podczas zwiadu.

Cała piątka otoczyła ciasnym kręgiem oficera.

– Teraz szczegóły naszego zwiadu.  – Rozłożył na masce auta mapę i ostrzem bagnetu wskazał pozycję.

– Znajdujemy się tutaj, 220 kilometrów od bazy, z prawej ominęliśmy zniszczone instalacje w Ouadi-Doum, po lewej Fayę. Jesteśmy na zachodnich krańcach prowincji Ennedi.  Zaraz zaczynają się tereny oficjalnie okupowane. Jedziemy dalej na północ w kierunku jezior Ounianga. Tam możemy napotkać karawany i wycieczki libijskich Tuaregów. Oczywiście unikamy kontaktów, nie wchodzimy im w drogę – po chwili dodał – Ernest już wie, bo wczoraj odebrał szyfrogram. Amerykańskie samoloty zwiadowcze zrobiły zdjęcia w rejonie jezior. Widać na nich jakieś nowe stanowiska artylerii rakietowej, prawdopodobnie przeciwlotniczej, bo ustawiono tam kilka stacji radarowych. Nasze zadanie to potwierdzić, oszacować siły i realne zagrożenie dla naszego lotnictwa

Tu urwał, spoglądając na swoich ludzi.

– Jakieś pytania?

Po chwili milczenia dodał:

– Ernest, zamelduj do bazy naszą pozycję, i od teraz cisza w radiu. Jedziemy dalej, kierowcy patrzą przed siebie, reszta lornetki do rąk i obserwować otoczenie!

Ruszyli ostro, pył wzniósł się szarpnięty podmuchem. Jak dotąd, nikogo nie napotkali. Z rzadka rozsiane wioski i osady, które omijali, okrążając je z daleka, wydawały się wyludnione, dziwnie puste. Nawet żadnego tumanu kurzu na horyzoncie, świadczącego o obecności innego patrolu sił czadyjskich lub rebelianckich. Nic. Cisza i dziwna pustka na tych i tak już odludnych terenach.

Zaczęli odczuwać niepokój. Coś się działo lub coś się miało wydarzyć. Coś wisiało w powietrzu. Nadchodziło jakieś nieszczęście.

Nie zauważyli dokładnie momentu, od kiedy teren z płaskiego zmienił się w bardziej falowany, wyraźnie wznoszący. Wydmy pustynne niczym falujące morze to wznosiły się, to opadały kilka metrów w dół. Starali się zręcznie pomiędzy nimi manewrować.

Co dwadzieścia minut zatrzymywali się między niewielkimi wzniesieniami, by czołgając się na szczyt wydmy sprawdzić teren na horyzoncie. Po chwili ruszali dalej, unikając szczytów. Po kolejnych dwóch godzinach ujrzeli w odległości kilku kilometrów skały i początek pasma górskiego, wyraźnie wznoszącego się w oddali na północnym zachodzie, jeszcze dalej, dostojną szarością majaczyły odległy masyw Tibesti.

Dwa willysy wciąż podążały w wyznaczonym kierunku, wydawało się, że bezgłośnie, niezauważone. Po drodze podziwiali przejmujące swoją niesamowitością kształty, wyrzeźbione i ukształtowane przez drobinki piasku pędzone wiatrem, formacje kamienne jak iglice, maczugi, łuki, albo wysokie skały o pionowych ścianach, poprzecinane wąskimi wąwozami, tworzą sieć labiryntów tej fantazyjnej krainy.

Dochodziło południe, gdy po raz wtóry zatrzymali się pomiędzy wydmami na obserwację.

Teraz Legrand znowu przemówił.

– Tam jest niewielka guelta o nazwie Trama, to oaza u południowego podnóża płaskowyżu Adi-Ougini – kapitan oznajmiał, gdy wszyscy obserwowali wskazany teren przez lornetki – pomiędzy drzewami i zaroślami zostawimy willysy, zamaskujemy i dalej na piechotę od wschodniej strony tych wzgórz.

Ruszyli dalej, od dłuższej chwili jechali już po płaskim terenie. Grunt, choć nadal piaszczysty, był bardziej ubity, w kolorze jasnej cegły. Po kilkunastu minutach dojeżdżali już do wysokich na około dwieście metrów wzgórz. U podnóża znajdował się dosyć szeroki, lecz z rzadka porośnięty zagajnik starych rozłożystych, solidnych akacji, przeplatanych dosyć gęsto z wysokimi, starymi palmami doum[39] i palmami daktylowymi, które rzucając szerokie cienie od południowego słońca, nadawały miejscu charakter przyjemnej oazy.

Powoli, ale zdecydowanie, bacznie obserwując otoczenie, wjechali pomiędzy drzewa, lecz zaraz, niespodziewanie musieli zatrzymać się, dynamicznie hamując. Stanęli jak wryci, wpatrując się przed siebie.

To, co ujrzeli, unieruchomiło ich na chwilę. W zamyśleniu wstrzymali oddechy, jakby ten niewiarygodny widok przed nimi miał się rozproszyć z każdym oddechem, niczym obłok pyłu i piasku rozniesionego przez wiatr. Nastała niepokojąca cisza.

Na linii drugiego szeregu drzew ich oczom ukazywał się rząd leżących kilkunastu ciał. Sami mężczyźni. Między drzewami powiewały, szarpane wiatrem pasterskie namioty. Dalej w zagłębieniu srebrzyście połyskiwała tafla wody niewielkiego jeziorka, jeszcze dalej teren zaczynał się wznosić, coraz większe kamienie, przechodziły w głazy i formacje skalne, które dawały początek prawie pionowej skalnej ścianie, wysokiej na kilkadziesiąt, może setki metrów, która stanowiła czoło rozległego masywu płaskowyżu.

Wygaszone ogniska i porozrzucane sprzęty gospodarcze sprawiały wrażenie, że miejsce było zamieszkane przez jakiś czas. Teraz jednak było całkowicie opustoszałe, tylko szumiący zachodni wiatr łopotał pokryciami pasterskich namiotów, zagłuszając złowrogie bzyczenie wszechobecnych much.

Wreszcie opamiętali się, wyskoczyli z samochodów na rozpoznanie. Legrand nakazał gestami by Pieta i Greg pozostali przy samochodach i obserwowali teren. Pozostali założyli bagnety na broń i ruszyli biegiem między drzewa i szałasy, wzajemnie się ubezpieczając.

Przeczesali namioty i sprawdzili teren wokół jeziorka.

– Zwiadowcy, do mnie! – stłumionym głosem zakrzyknął Legrand – meldować – dodał cicho i krótko, gdy już znaleźli się obok siebie.

Pierwszy odezwał się Belg.

– Tam nad brzegiem wody liczne ślady zwierząt, chyba kozy. Były zgromadzone w czterech zeribach, teraz są otwarte, więc musiały się rozproszyć po okolicy, część tropów wiodła w górę pomiędzy skałki. Razem około setki albo więcej sztuk.

Po chwili odezwał się Pablo.

– Kilka ciał leżących w tym makabrycznym rzędzie, było w zielonych mundurach, charakterystycznych dla czadyjskich jednostek z GUNT, pozostali to pasterze. To była egzekucja, strzały z broni maszynowej w plecy. Chyba z kaemu dużego kalibru, całkiem niedawno, wygląda na to, że nie więcej niż kilka godzin. Trzynastu cywili i sześciu czadyjskich żołnierzy, prawdopodobnie byłych rebeliantów, którzy przeszli na stronę rządowych.

Zwiadowcy i tak już wcześniej nabrali przekonania, że był to zwykły mord na tych ludziach, jakby w odwecie za to, że byli świadkami czegoś, czego nie powinni widzieć, a może przez zemstę za sprzyjanie siłom rządowym.

Kilka sekund ciszy i Pablo kontynuował, wskazując ręką kierunek.

– Od miejsca rozstrzelania wiodą ślady dwóch terenówek… na wschód, szerokim lukiem w lewo na północ za te wzniesienia.

Dowódca poczuł dreszcz na ciele i nieprzyjemne przeczucie. Już domyślał się, co będzie dalej.

– Ernest, melduj!

– Melduję, że przyjechali gdzieś stamtąd – tu wskazał ręką w przeciwnym kierunku i zaraz dodał – z południowego zachodu, chyba gdzieś z regionu Borku na północ od Fai. Całkiem niedawno. Jest wiele śladów opon. Wiatr jeszcze nie przykrył kurzem. Wygląda na to, że przyjechało tu wiele pojazdów, załatwili tych. Dwa pojechały dalej, reszta zawróciła. Coś się szykuje. Nie powinno ich tu być. A na pewno nie tych tutaj leżących, w zielonych mundurach.

– Jesteśmy na granicach Tibesti, jeśli zostały tutaj te trupy – przerwał Ernestowi Legrand, wskazując na leżące ciała – to gdzie podziały się kobiety? Jestem przekonany, że to były rodziny. Jeżeli to była ich doroczna naga[40], to pewne jest, że żyli tu z rodzinami. No i kto to zrobił do licha?

Legrand już na pewno wiedział, że ma rację. Coś się szykowało, zostali zaskoczeni, pomimo tego, iż przez całą drogę obserwację prowadzili wzorowo, zgodnie ze sztuką. Nie zauważyli nic podczas drogi. Chyba że to wszystko stało się wiele godzin wcześniej. A to oznaczało, że te dwa pojazdy mogą niebawem wracać.

Nie skończył myśli, gdy zza wzgórz wyłoniły się dwa tumany kurzu, szybko zbliżające się w ich kierunku. Po kilkunastu sekundach wydawało się, że słyszą przytłumiony jeszcze warkot silników.

Zobaczyli dwa pojazdy mknące pod wiatr.

Kapitan przyłożył lornetkę do oczu.

– No to chyba się wyjaśniło. Wracają. Możliwe, że to uciekinierzy, bo widzę ich toyoty. Dwie, po czterech lub pięciu na każdej, plus obsługa zainstalowanych kaemów. Dużo ich. To jednak Libijczycy! – Teraz już wrzasnął na całe gardło.

– Merde! Jesteśmy w dupie. Już po nas. – Po chwili namysłu rozkazał – Pablo i Belg, biegiem zająć pozycje za drzewami, szerokim łukiem, aby was nie zauważyli! Może jeszcze nie rozpoznali, ilu nas jest. Pietia i Greg po snajperki. Schować się za wozy. Wziąć na cel obsługę kaemów.

Dwie pędzące toyoty szybko się zbliżały, pomruk motorów stawał się wyraźniejszy, trzysta, dwieście metrów. Teraz już na pewno musieli zostać zauważeni pomiędzy akacjami, bo pojazdy wyraźnie zwolniły. Sto metrów.

– Ernest do mnie, broń widoczna na piersi, w pogotowiu, ale spokojnie bez nerwów. Ja będę z gołymi rękoma. Ty masz zawsze szczęście, wyglądasz niewinnie, możliwe, że weźmiemy ich na litość – dodał z lekką drwiną i ironią w kierunku Ernesta.

Obaj stanęli między swoimi pojazdami.

Nadjeżdżające toyoty zatrzymały się w odległości pięćdziesięciu kroków od nich, hamując z poślizgiem na piasku. Z najeżdżających wozów natychmiast wyskoczyła cała umundurowana obsada, ustawiając się szeregiem przed zderzakami wozów. Takie ciasne rozłożenie nie świadczyło o ostrożności. Albo czuli się pewni swego, albo nie mieli doświadczenia. Jedynie żołnierze obsługujący kaemy zamocowane nad szoferkami zostali na miejscach i wycelowali swoje lufy w stronę wozów legionistów.

Legrand szeptem zwrócił się do Ernesta.

– Jest ich jedenastu, obsługa kemów i tych czterech to Libijczycy. Tych pięciu po bokach to rebelianci.

Ernest skinął lekko głową, zgadzając się z dowódcą, który zaraz dodał.

– Może jeszcze nie jest po nas. Za mną! – zadecydował krótko, po czym uniósł gołe ręce na wysokości barków i powolnym krokiem ruszył w kierunku tamtych.

Ernest ruszył również i zrównał się z Legrandem, jednak przeczucie mówiło mu, że tym razem to coś innego. Zdawał sobie sprawę, że sytuacja z wioski Anoa na równinie Mogoro raczej się nie powtórzy, mogą nie mieć tyle szczęścia, co wtedy.

Sytuację pogarszał fakt, że ci tutaj naprzeciwko byli nie tyle zaskoczeni obecnością francuskiego zwiadu na tych terenach, ile przerażeni niespodziewanym faktem, że Francuzi odkryli ich tajemnicę. Leżące rzędem ciała zamordowanych pasterzy i sam fakt obecności tutaj Libijczyków głośno wołały o sprawiedliwość. Mogło okazać się, że wiele tajemnic wyszło na jaw, a Libijczycy wiedzieli już, że wiadomość o tym mordzie pójdzie w świat, i to właśnie oni zostaną obwinieni. Domyślali się też, że Francuzi mają informacje o instalacjach przeciwlotniczych za wzgórzami, skoro dotarli aż w ten rejon.

Jedni i drudzy nie mieli pojęcia jak zareagować. Przez ostatnie dni panował na froncie względny spokój, nie było słychać o żadnych walkach po obu stronach. Takie niepisane zawieszenie broni, chyba tylko po to, aby dać sobie czas na przegrupowanie. Jedynie walka wywiadów, nasłuch i obserwacje lotnicze, mogły potwierdzać, że rzeczywiście coś się miało wydarzyć.

Aż do teraz.

Bo właśnie w tym momencie już obie grupy wiedziały, że wcale nie chodzi o tych tutaj leżących w równym szeregu z dziurami w plecach, leczo o znacznie coś ważniejszego. O coś, co żołnierze czują swoim szóstym zmysłem. O coś, co miało się dopiero wydarzyć.

Z szeregu naprzeciwko wystąpiło dwóch żołnierzy.

Jednego zidentyfikowali po naszywkach na jasnobeżowym mundurze, jako najwyraźniej najstarszego rangą. Był to wysoki i barczysty Libijczyk, o prawie dwie głowy przewyższał pozostałą resztę. Z dumnie uniesionym czołem, bez nakrycia, czarny beret miał zatknięty pod pagonem na lewym ramieniu, a kruczoczarne falowane włosy, równo ułożone, nadawały mu dostojności. Jakby kilka wieków historii tej pustynnej krainy przemawiały przez niego.

Drugi, jego adiutant, jako obstawa, czarnoskóry, ale w takim samym mundurze, jednak sporo niższy od swojego dowódcy. Jego twarz miała charakterystyczne trzy długie blizny na prawym policzku, wyglądały na niedawno odniesione obrażenia, bo jeszcze ogniły się jasną czerwienią, nie do końca zagojone.

– Okej – szepnął Legrand do Ernesta – zasłaniają nas od swoich karabinów. – Mówiąc to, zauważył, jak twarz jego młodego zwiadowcy robi się blada ze strachu. Po prostu, po ludzku się bał.

Stanęli naprzeciw siebie odległości około półtora metra.

Ernest znajdował się na wprost oficera olbrzyma, wpatrując się w niego w skupieniu, ale i z przerażeniem. Mimo to, jak zwykle na jego twarzy gościł nieodłączny, typowy uśmiech. Niczym zastygły grymas. Jakby chciał tym uśmiechem zjednać sobie przychylność albo uśpić czujność. Podświadomie czuł, że uśmiechając się, wprawia innych w zakłopotanie, Jednak pod tą maską uśmiechu, tym razem czaił się strach, wzrok przechodził w zacięcie i w głębokie skupienie, niczym kot z hipnotycznym spojrzeniem szykujący się do skoku.

Teraz Legrand się wystraszył, udzielił mu się nastrój grozy, czyżby rzeczywiście już było po nich? Zatrzymawszy się, odezwał się do libijskiego oficera po francusku:

– Bon jour! Jestem kapitan Jacques Legrand z francuskich sił zbrojnych. Na żądanie rządu Czadu i sztabu sił sprzymierzonych dokonujemy na tych terenach kontroli przestrzegania warunków rozejmu – blef był jednakowo bezczelny i zdecydowany, co wydawało się skuteczny. – Co tu robicie, czego tu szukacie? Nie powinno was tu być! Łamiecie prawo międzynarodowe. No i jeszcze odpowiecie za tych tutaj – wskazał skinieniem brody na rząd leżach ciał.

Libijski oficer z wyższością, odzyskując pewność siebie po początkowym szoku, z szyderstwem w oczach odparł.

– Panie kapitanie ja nie muszę się przedstawiać, bo to was, tutaj nie powinno być, a zwłaszcza w tych rejonach. – Słowa zabrzmiały bezczelnie, roznosząc się w powietrzu echem wyraźnej groźby. – Przekroczyliście szesnasty równoleżnik. Obszary te nie należą już ani do Czadu, ani do Francji. A my przybyliśmy tu na zaproszenie legalnych władz, jako bratnia pomoc dla uciśnionego narodu czadyjskiego, niosąc wolność i rewolucję.

Uśmiechając się z narastającą pewnością siebie, rozejrzał się powoli na boki, po czym powoli cedząc słowa, dodał:

– Jest was tylko czterech, nie macie szans, zaraz skończycie jak tamci. – Ręką wskazał na ciała obok, zaraz dodał powoli i stanowczo cedząc słowa. – Złóżcie broń, jak będziecie grzeczni, to może pojedziecie z nami, przesłuchamy was i może uda się was wymienić na paru naszych.

Raczej bezwiednie, obie strony zbliżyły się do siebie, teraz wpatrywali się w siebie już niemalże twarzą w twarz. Libijski oficer powiedział:

– Właściwie to zbyt dużo widzieliście i jak rozumiem, interesują was rzeczy za tym masywem górskim. Raczej nie wyjdziecie z tego żywi, pustynny wiatr rozwieje wszelkie wiadomości o was i o tych tutaj leżących w rzędzie za nami.

Kapitan jeszcze ważył słowa libijskiego oficera, podczas gdy Ernestowi skojarzyły się wrogo i złowieszczo. Ponadto przypomniał sobie, skąd kojarzył czarnoskórego najemnika z trzema bliznami na policzku.

Krew zawrzała mu gniewem w całym ciele, czując wagę usłyszanej groźby, powoli zrobił krótki wykrok nogą do przodu, nadal hipnotycznie wpatrując się w rosłego, potężnego Libijczyka przed sobą. Jednocześnie wykonał nagły, energiczny ruch głową, uderzając wysokiego oficera z byka, czołem hełmu w klatkę piersiową. Ten skulił się nieznacznie w sobie i opuścił głowę, tracąc oddech. Ustami zaczął łapczywie łykać powietrze, próbując złapać i wyrównać  oddech. Reszta oddziału z tyłu, za plecami potężnego Libijczyka, nie mogła widzieć zdarzenia, gdyż ten zasłaniał cały widok swym wielkim cielskiem. Z trudem próbował odzyskać oddech, już zaczynał otwierać kaburę pistoletu przy pasie.

Wtedy Ernest, błyskawicznym ruchem od dołu, szarpnął w górę lufę swojego famasa zwisającego na piersi. Zatknięty bagnet wbił się w gardło wciąż pochylonego wysokiego oficera, poczuł chrzęst stali przebijającej kręgi szyjne, blady koniec ostrza przeszedł na wylot, pojawiając się od tyłu na karku z błyskiem przytłumionym krwią. Wybałuszone ze zdziwienia oczy popatrzyły na Ernesta, wypełnione krwią usta nadal próbowały złapać powietrze. Nie zwlekając, Ernest nacisnął spust karabinu, widząc, jak przeciwnik jest bliski wydobycia broni z kabury. Fontanna krwi zmieszanej z kośćmi czaszki i masą mózgową bryznęła w górę i na boki, niczym wyrzut powietrza wieloryba, opadając również na jego twarz i ręce. Chłopak zamknął oczy w przerażeniu i świadomości tego, co właśnie uczynił. Wiedział, że Pietia i Greg widzą go, domyślą się, o co chodzi i odbiorą to, jak sygnał do ataku. Nie mylił się, domyślili się.

Natychmiast rozległy się dwa charakterystyczne strzały z karabinów snajperskich, świst przelatujących obok kul, pół sekundy i dwa ciała żołnierzy obsługi kaemów na toyotach spadły na piach wydając głuchy złowieszczy odgłos.

W tym samym ułamku sekundy, gdy Ernest przeszył bagnetem szyję Libijczyka, Legrand szarpnął broń swojego odrętwiałego z zaskoczenia przeciwnika, zadając mu potężny cios kolbą od dołu w szczękę. Adiutant padł zamroczony, pociągając za sobą francuskiego oficera. Ten, padając zdołał wyrwać z kabury swój mac50 i wycelować. Nim zdążył nacisnąć spust, zza drzew rozległy się długie serie wstrzałów z famasów Pabla i Belga.

Grad kul posypał się na przeciwników. Cztery ciała, odrzucone w tył, niczym pchnięte silnymi uderzeniami, bryzgając na boki krwią, opadły na ziemię. Jeden z piątki upadających Libijczyków zdążył oddać przed siebie na oślep krótką serię ze swojego kałasznikowa, w efekcie powodując tylko głuchy stuk przebijanej kulami blachy i brzdęk rozbitej szyby w jednym z willysów.  Pół sekundy wcześniej pocisk z pistoletu Legranda rozszarpał mu szyję. Śmiertelnie raniony żołnierz libijski najpierw padł na kolana, podparł się, wbijając lufę kałasznikowa w glebę, by następnie upaść na twarz. Rytmicznie tryskająca z szyi krew utworzyła kałużę wokół głowy nieszczęśnika, równie szybko wsiąkającą w czerwony piach.

Dwóch pozostałych przy życiu rebeliantów zdążyło odrzucić swoją broń, padając na ziemię z rękoma na karku, na znak podania się.

Całe zajście nie trwało dłużej niż kilka sekund. Kilka sekund, które zmieniło bieg spraw, wyrywając ich z objęć możliwej niewoli, czy może nawet śmierci.

– Kurwa, fuck! – zaklął z angielska Legrand, siadając okrakiem na swoim przeciwniku. – Ernest, co to za samowola, kto wydał rozkaz? Czy wiesz, kim jesteś? – Spojrzał na jego twarz, która zwykle z charakterystycznym uśmiechem przedstawiała niewinność anioła niosącego zwiastowanie. Lecz teraz jego oczy były przenikliwe i przerażone, ziały grozą budzącą trwogę i szybsze bicie serca, błyszczące pośród krwawych rozbryzgów na jego twarzy. – Jesteś diabłem o twarzy dziecka! Nie! Teraz o twarzy potwora, fuck! – Dodał, szybko i sprawnie krępując ręce leżącego i ogłuszonego adiutanta, spoglądając raz po raz na stojącego obok młodego legionistę, nadal trzymającego bagnet swojego famasa zatopiony w szyi rosłego przeciwnika z odstrzeloną potylicą. Skończywszy pętać Libijczyka, podszedł do Ernesta i powolnym ruchem  bagnetu w dół pomógł mu się oswobodzić. Ogromne cielsko osunęło się na ziemię.

– Panie kapitanie, melduję, że widziałem w jego oczach śmierć, nie wyszlibyśmy stąd żywi – odparł  zszokowany Ernest. – Jestem pewien, że ten adiutant to morderca, od tych „tygrysów” z oazy Anoa, skojarzyłem po tych bliznach na policzku.

Czas jakby przyspieszył, następujące po sobie wydarzenia również. Legrand dodał, rozkazując:

– Pablo i Belg pozostajecie na pozycjach za drzewami i obserwujecie otoczenie. Pietia i Greg związać tych dwóch. Ernest włącz radio i zamelduj o zajściu i podaj naszą pozycję. Umyj twarz!

Pietia podbiegł do dwóch leżących, pozostałych przy życiu rebeliantów i zaczął wiązać im ręce specjalną linką.

Kapitan ponownie głośno zawołał.

– Greg, co jest z tobą, melduj się! – Nadal cisza, bez odzewu, nagle zrozumieli.

– Ernest, sprawdź, co z nim, opanuj się! Natychmiast wykonać! – Dodał w pośpiechu.

Ernest oprzytomniał z szoku, napięte ciało odrzuciło stres, natychmiast ruszył biegiem w stronę drugiego jeepa, tego z rozbitą szybą i podziurawioną karoserią. Znalazł swojego bliskiego druha leżącego za wozem, z zakrwawioną skronią.

– Greg, co jest z tobą! – krzyknął Ernest, tłumił rozpacz i niemoc, chwytając go za uprząż. Ten ocknął się i zawył z bólu, chwytając się za skroń z rozszarpanym uchem.

– Ale masz szczęście popaprańcu – dodał Ernest, po czym już głośno w stronę dowódcy – oberwał w głowę, ale żyje! Ma poszarpane lewe ucho, skroń i łuk brwiowy, mocno krwawi i chyba też uszkodzone oko. To był jakiś rykoszet.

Ernest zerwał z jego uprzęży podstawowy zestaw opatrunkowy, obmył i polał odkażalnikiem ranę, przycisnął do niej jałową gazę. Równie szybko obwiązał głowę Grega bandażem. Ranny zawył z bólu i ponownie bezwładnie osunął się na ziemię. Teraz już bez emocji Ernest wbił mu igłę strzykawki w rękę, wtłaczając płyn do końca.

– Zaraz przestanie boleć – zawyrokował półgłosem.

Po krótkiej chwili wszyscy trzej jeńcy siedzieli związani przy kołach willysa, z przerażeniem wpatrując się w zwłoki ośmiu pozostałych na ziemi krwawiących, martwych towarzyszy.

Ernest rozpoczął strojenie radiostacji, a Legrand zwrócił się do trzech pojmanych rebeliantów.

– A teraz mówcie to, co chcemy usłyszeć, to może ten rząd waszych martwych rodaków, tam przy drzewach pójdzie na konto Libijczyków, a nie na wasze.

Pierwszy odezwał się chyba najmłodszy, taki z wychudzoną i przerażoną twarzą. Jego białe zęby mocno wyróżniały się na smagłej twarz, a przekrwione ze zmęczenia oczy z niebieskimi źrenicami jeszcze mocniej. Trochę jaśniejsza karnacja skóry wskazywała na powinowactwo z tuareskimi wędrownymi plemionami południowej części Sahary.

– Jesteśmy z patrolu z Borku. Libijczycy zbierają duże siły. Podobno będzie wielka ofensywa.

– Skąd to wiesz?  – Zareagował Kapitan.

Wystraszony młody rebeliant wskazał na martwego oficera libijskiego.

– Jesteśmy… byliśmy jego przewodnikami. Pochodzimy z plemienia Tubu. Wcale nie chcieliśmy im pomagać. Nie mieliśmy wyjścia. – Tu urwał, zawahał się. Jego emocje brały górę, oblał go pot i cały trzęsąc się w dreszczach, dodał:

– Siłą nas wcielili. Nie chcieliśmy zabijać tych tutaj. Oni też nasi są.

– D'accord! Opanuj się i mów dalej! – Uspokajał go Legrand.

– Dzisiaj rano wyjechaliśmy na rozpoznanie. Spotkaliśmy ich. Byli tak zaskoczeni, że poddali się bez jednego wystrzału. To są ich toyoty – przełknął ślinę i dalej mówił – mieliśmy zrobić wizytację zabezpieczania nowych instalacji radarowych i baterii przeciwlotniczych za tymi wzgórzami. Podobno Libijczycy zbudowali je niedawno z pomocą Rosjan, w miejsce tych zbombardowanych w Ouadi-Doum.

– Jakie to zabezpieczania?

– To są miny, dużo min.

– Jak daleko stąd?

– Po drugiej stronie tych gór. Dookoła po płaskim terenie jechaliśmy prawie dwie godziny w jedną stronę.

Chciał mówić dalej, lecz Legrand przerwał mu.

– Czyli jakieś sześćdziesiąt, może siedemdziesiąt kilometrów. Jakieś posterunki lub patrole po drodze?

– Nie ma, ale obszar wokół tych urządzeń jest zaminowany.

Legrand zwrócił się stronę Pieti pilnującego jeńców.

– Sprawdź raportówkę tego oficera, może będą jakieś mapy, później sprawdź tych dwóch martwych.  Przenieście ciała do tamtych. Zrób też kilka zdjęć w celach dowodowych.

Po chwili Legrand wyjmował z teczki oficera mapy z zaznaczonym rozłożeniem min wokół libijskich instalacji radarowych. Na innych odnalazł też zaznaczone pozycje i miejsca zgrupowania wojsk tuż przy granicy, w tzw. północnym pasie Aozou.

– Ooo! To prawdziwy skarb dla zwiadowcy. Co o tym wiesz?

– Nasze plemiona żyją za granicą, o tam – wskazał ręką kierunek, kontynuując – dwa dni temu przybyliśmy tu z majorem – teraz pokazał na leżącego libijskiego oficera – po drodze widziałem wielkie zgrupowania wojsk libijskich. Zbierają się tuż przy granicy tak jak na mapie. Podobno kilka tygodni temu ich rząd nakazał mobilizację rezerwistów. Szykują się do ostatecznego rozwiązania przez zaskakujące uderzenie.

– Dużo wiesz, jak na takiego młodego przewodnika, albo nas nabierasz.

– Mówi się, że ofensywa ma niebawem ruszyć z dwóch kierunków. Może jutro, może za kilka dni. Na pewno z naszych rejonów Borku i Faya. Jednostki z terenów Libii mają ruszyć, obchodząc od wschodu jeziora i północną oazę Am-Djarass.

Kolejny raz chwila ciszy na analizę i interpretację. Kapitan wbił swój wzrok w młodego rebelianta, ważąc w głowie uzyskane informacje. Pozostali dwaj jeńcy również spojrzeli na swojego towarzysza, jeden z nich, ten w libijskim jasnym mundurze i trzema bliznami na policzku z wyraźnie narastającą pogardą.

Legrand skinieniem głowy wskazał na leżące ciało oficera.

– Ten tutaj major, to właściwie kto?

– To nasz dowódca, major Ali ibn Jususf Karamanli, zorientował się, że ci pasterze z tymi rebeliantami musieli widzieć baterie i wiedzieli coś o koncentracji wojsk. Rozkazał wszystkich rozstrzelać. Kobiety i dzieci polecił załadować na samochody i zabrać do siebie. Rozdzieliliśmy się. Zabraliśmy ich dwie toyoty i z majorem ruszyliśmy dalej. Wracając, natknęliśmy się na was. Drugi raz tego samego dnia byliśmy zaskoczeni, widząc w tych rejonach wrogi patrol. Major to młodszy brat generała Jusufa ibn Jusuf Karamanli’ego, przyjaciela samego prezydenta Kaddafiego. Niech Allah ma cię w swojej opiece – powiedział, patrząc na Ernesta z politowaniem. W jego przekrwionych oczach można było dostrzec przerażenie.

Właściwie to wszyscy teraz popatrzyli na Ernesta, jego towarzysze legioniści oraz trzej rebelianci. Ci pierwsi z niedowierzaniem, ale i z podziwem, ci drudzy z wyraźnym lękiem, pomieszanym ze strachem i zarazem szacunkiem.

– Masz chyba konszachty z samym diabłem, skoro udało ci się go tak podejść. To był wielki wojownik, niezwyciężony żołnierz, ze starego rodu wojowników w Libii ...  – stłumił głos i dodał – dowodził batalionem sformowanym z „tygrysów”.  Ci tutaj pokonani przez was, to żołnierze z tych jednostek, jego przyboczni, najbardziej zaufani.

Legioniści wymienili zaniepokojone spojrzenia. Wiedzieli, że tak zwane „tygrysy”, to znienawidzone jednostki rekrutujące się z uciekinierów z Konga. To członkowie frontu ludowego, rewolucjoniści, którzy znaleźli schronienie w Libii. Otaczała ich aura bardzo złej sławy. Byli wykorzystywani głównie do masakrowania ludności cywilnej, rabując, gwałcąc i mordując.

Ernest poczuł suchość w gardle, nogi mu zmiękły. Najwyraźniej przejął się i udzieliła mu się klątwa młodego przewodnika. Przeczuwał, że naraził się wielkim siłom zła, które na pewno będą szukały odwetu na nim. Spojrzenia jego towarzyszy zdawały się potwierdzać jego przeczucia.

Wiedział też, że te chwile stanowią przełom w jego życiu i służbie.

Powoli dochodził do siebie. Docierało do niego, co zaszło, niespecjalnie zdając sobie sprawę, w jaki sposób tego dokonał. Jak to się stało? Nigdy jeszcze nikogo nie zabił. To był jego pierwszy raz.

Drużyna zdawała sobie sprawę, że w ten sposób zdecydował o tym, że wyszli z tego cało, przynajmniej na razie. Po raz wtóry ocalił skórę kapitana i swoich towarzyszy broni. Po raz wtóry okazało się, że jest ulubieńcem boga wojny.

Legrand popatrzył na czarnoskórego adiutanta z bliznami na twarzy.

– Jesteś jednym z nich?

Zamiast odpowiedzi, żołnierz skulił się jeszcze bardziej w przerażeniu, gdzieś uciekła jego odwaga, pewność siebie i agresja okazywana w każdym ruchu i geście. Teraz był nikim jakby cieniem tylko.

Kapitan zauważył jego strach i skinął na Ernesta. Ten wydobył swój mac50 i przystawił lufę do jego czoła, patrząc mu w oczy, które teraz wydawały się jeszcze większe, czerwone żyłki, cieniutkie jak włoski, wyraźnie kontrastujące na białych gałkach zdawały się poruszać w takt przyspieszonego tętna.

Ernest odciągnął powoli kurek i jakby głębiej wpatrywał się jego oczy.

– Ten diabeł o twarzy aniołka nie jest Francuzem i jest mu już wszystko jedno. Rozwalił łeb twojemu dowódcy, to może i tobie, tym bardziej że podejrzewamy cię o mord na ludności w wioskach na równinie Mogoro. Do tego jeszcze to tutaj. Nie wywiniesz się, już szykują szubienicę dla ciebie.

Po spoconym czole Libijczyka popłynęła kolejna obfita strużka potu, jego prawy policzek znaczyły trzy długie równoległe pręgi, blizny po przeoraniu przez odłamki granatu, którym teraz z uwagą przyglądał się kapitan.

Cisza, która nastała, była zmącona łagodnym szumem wiatru.

Słońce tuż ponad horyzontem ogrzewało czerwonym światłem skronie jeńca, a jego promienie jakby wypijały ten pot. Wreszcie ten odezwał się.

– Słyszałem, jak major rozmawiał ze swoim bratem generałem. Ta koncentracja w Borku i szturm z tego kierunku to ma być pozoracja, tylko odwrócenie uwagi od głównej ofensywy. W Fai i Borku nie ma wielu jednostek libijskich. Pojedyncze garnizony, bardzo osłabione izolacją, bez wystarczającego zaopatrzenia. Tam są w większości rebelianci, morale jest nie najlepsze i wielu chce przejść na stronę rządu czadyjskiego. Główne natarcie na właśnie ruszyć wieczorem tego samego dnia, ale właśnie z północy. Za wzgórzami, tam – wskazując ręką na północ – są baterie rakiet naprowadzanych radiowo, które mają ochronić ofensywę przed francuskimi mirażami[41].

– Ooo, jednak coś wiesz, jesteś albo bardzo sprytny i liczysz, że coś na tym skorzystasz, albo jesteś bardzo przebiegły i chcesz nas wykiwać, wciskając jakieś bujdy. Czy to wszystko?

– Będą szukać majora, jeśli się nie zamelduje do wieczora w bazie pułkownika. Pewnie rano wyślą patrole na poszukiwania. Będzie po was, jeśli tu zostaniecie. A wielkie natarcie zmiecie was na proch i wykurzy wszystkich zwolenników Habré i Francuzów z Czadu.

Natychmiast pożałował swoich słów, widząc na sobie ponure spojrzenie Ernesta. Patrząc w jego zacięte, wściekłe oczy na twarzy pobrudzonej jeszcze krwią majora, zdobył się na ostatnią śmiałość.

– Zabij mnie teraz, póki masz okazję. Tak, jak już przepowiedział ten nędzny przewodnik – tu popatrzył na młodego Czadyjczyka i splunął – pewnego dnia spotka cię zemsta generała Jusufa Karamanli’ego. Allah sprawi, że wasze drogi się spotkają, by mógł pomścić brata, a ja mojego dowódcę. Nie jesteś już nigdzie bezpieczny.

Powiedziawszy to, przymknął oczy, nakrywając twarz rękoma i zaczął odmawiać modlitwę. Ernest opuścił i zabezpieczył broń, po czym oddalił się od niego, robiąc kilka kroków wstecz. Wszystko wydawało mu się nierealnym snem, iluzją, piekielną klątwą.

Legrand znowu odwrócił się w stronę młodego przewodnika.

– Wiedzieliście, kim jest i mimo to mu służyliście?

Przerażony rebeliant odparł, po krótkiej chwili milczenia, jakby rozważał w głowie swoją sytuację, wszystkie za i przeciw.

– Póki mu służyliśmy, jego jednostki zostawiały w spokoju nasz lud. – Zamilkł na chwilę.

– Jak się nazywasz?

– Jestem Mahamat ibn Lol Mahamat z rodziny Choua, z klanu Tomagra, z plemienia Tedega.

Wyczuwało się dumę i jakąś wyższość jakby szlachetność w sposobie mówienia i jego postawy.

– Moja rodzina mieszka w wiosce na zachód stąd, przy północnej granicy, w zakolu koryta rzeki Yoso. Mój ojciec to Lol Mahamat Choua jest wielkim derde, bardzo poważanym w całym regionie. Jego stado liczy więcej niż dwieście wielbłądów. Jestem jego jedynym synem z drugiej żony, mam jeszcze starszego brata i sześć sióstr. Zapłaci wiele wielbłądów za moje ocalenie. Teraz, przez to, co zrobił ten legionista, bezpieczeństwo mojego ludu z całego plemienia jest zagrożone. Libijczycy będą szukali zemsty – mówiąc to, popatrzył w kierunku Ernesta – jego życie też jest zagrożone. Jest teraz jak biały lew[42], będą go ścigać i polować aż go dopadną.

– Już wiem, dlaczego jesteś taki dumny. Twój ojciec to ważna osobistość w waszym świecie. Libijczycy nie wiedzą jeszcze, kto zabił majora i nie dowiedzą się, jeśli was również wykończymy. –

Legrand odezwał się jakby od niechcenia, wyciągając zeszyt meldunkowy z mapnika, po czym uśmiechnął się. Młody przewodnik zauważalnie, pomimo ciemnego koloru skóry pobladł.

– Pozwólcie mi wam służyć, będę waszym przewodnikiem, przydam się. Obronię waszego młodego białego lwa. Jeszcze nie powiedziałem wam innej ważnej rzeczy. W niedalekiej odległości od naszej wioski Libijczycy pojmali i przetrzymują w jaskiniach grupę inżynierów i robotników francuskich, niektórzy są z rodzinami. Jest też tam ktoś ważny. Chyba nawet właściciel kopalni. Podobno nie zdążyli uciec. Teraz chcą za nich okup i żądają odstąpienia waszych wojsk.

Skonsternowany kapitan zaniemówił na chwilę, spojrzał na swoich ludzi. Zdał sobie sprawę z tego, o czym właśnie się dowiedział. Po pierwsze poznał informację o planowanej ofensywie z północy. W tym celu najwyraźniej Kaddafi wzmocnił Gwardię Rewolucyjną przez powołanie rezerwistów. Dodatkowo otrzymał prezent i wsparcie od zaprzyjaźnionego Związku Radzieckiego w postaci nowych instalacji przeciwlotniczych znajdujących się za wzgórzami. Zdawały się być o wiele nowocześniejsze od tych zbombardowanych w Ouadi-Doum i miały ochraniać ofensywę przed lotnictwem francuskim. Po drugie potwierdziła się informacja o pojmanym prezesie spółki wydobywczej miedzi i uranu oraz innych zaginionych inżynierach i ich rodzinach. Właściwie, to nie było to już tajemnicą od kilkunastu dni. Jednak informacje tego przewodnika mogły okazać się bardzo przydatne, wręcz nieocenione, jeśli byłyby prawdziwe.

Oddalił się o kilkanaście kroków, wzorkiem przywołał do siebie Ernesta i Pietię. Jeńcy zostali pod czujnym okiem Belga i Pabla. Rozumiał też, że w tym momencie mogą ważyć się losy tej wojny, jeśli zaplanowany przez Libijczyków manewr się uda, to Libia na dobre zapanuje na terenach do 16 równoleżnika  przejmując inicjatywę i przewagę.

– Ten młody przewodnik to niezły cwaniak jest. Chyba chce przejść na naszą stronę. Właściwie to przydałby się w naszym zwiadzie taki przewodnik. Zna te ziemie dobrze, wie, jak przetrwać w tym suchym klimacie. Może coś z niego będzie. No i… te jego oczy, takie zimne i niebieskie, jak u naszego Larsa. Jakby z innej głowy, od innego człowieka zabrane. Nic dziwnego, że uroki rzuca.

– Przestań Pietia – skarcił go kapitan – chyba nie wierzysz w te czary? – Popatrzył na swoich z pobłażaniem, po chwili zapytał:

– Jakieś pomysły jeszcze legioniści-zwiadowcy, propozycje?

– Trzeba zapytać, czy się regularnie kontaktowali z bazą, i w jaki sposób. – Tym razem Ernest próbował się wykazać. – Ten major, to nie byle kto, pewne jest, że będą go szukać. Rano na pewno przyślą większe siły zwiadowcze. Chyba trzeba jakoś sprawdzić to, co powiedział ten przewodnik.

– Amerykańskie rozpoznanie lotnicze, nic poza tymi instalacjami nie wykryło, pewnie dlatego, że nie latali nad terytorium Libii. Trzeba rzeczywiście to sprawdzić. Jadę z Ernestem, ma szczęście, a tego mi potrzeba, ten młody Tubu poprowadzi nas – odparł kapitan, spoglądając na niego, by po chwili dodać – idź sprawdzić ich radia i ustal, czy możesz nastroić się na nasz kanał. Pietia, ty sprawdź paliwo, jeśli trzeba, to uzupełnij z naszych zapasów. Zostajecie w trójkę, nadzorujecie jeńców. Ustawcie auta między drzewami, w gotowości. Zamaskujcie dobrze. Grega na razie do najbliższego namiotu. – Popatrzył na niego żałośnie z daleka, zaraz też zwrócił się do Ernesta. – Przejmujesz snajperkę od Grega, zastąpisz go, od teraz będziesz naszym strzelcem precyzyjnym.

Ernest przejął od Grega pas z magazynkami i pochwycił nowy karabin FR-F2. Była to długolufowa broń konstrukcji francuskiej kaliber 7,62 mm, z bardzo precyzyjnym celownikiem i wyśmienitą skutecznością około 800 metrów. Poczuł dreszcz, jakby go poraziło, zelektryzowało, na chwilę zastygł w bezruchu, w bezmyślnym, chwilowym, głuchym otępieniu. Nawet nie przeczuwał, nie mógł wiedzieć, że trzymając ten karabin, wiąże się z nim na dobre i na złe, że przemówiło przeznaczenie. Bardziej na złe.

Po raz drugi, w ciągu kilku chwil odczuł ten dreszcz, to przeczucie, że dopada go piekielna klątwa.

Z kilkusekundowego transu wyrwały go słowa Kapitana.

– Przygotuję meldunek do sztabu o planowanym ataku z terytorium Libii i pozoracji ofensywy z rejonów Tibesti i Borku. Opiszę wszystko to, czego się dowiedzieliśmy. Może zrobią z tego użytek. Pewnie będą chcieli jakoś sprawdzić i potwierdzić te informacje. Ogromna większość działań podczas tej wojny to niekończąca się litania zwiadów i potwierdzeń. Wojna oparta na sprawdzaniu uzyskanych informacji, potem potwierdzaniu tego sprawdzenia. Merde! – próbował krzyknąć stłumionym głosem, zaraz też na głos zwrócił się do Ernesta – jak skończę, zaszyfrujesz i natychmiast to nadasz. Teraz wszyscy do roboty, nie ma czasu na odpoczynek.

Po kilkunastu minutach cała drużyna zebrała się na odprawę, już drugi raz w tym miejscu, ale jakże innych okolicznościach:

– Meldujcie! – nakazał Legrand.

Pierwszy odezwał się Pietia.

– W toyotach zapas paliwa po pół zbiorników, cztery do pięciu godzin jazdy, no i jeszcze zapas w dwóch kanistrach, w naszych jeepach zostało na drogę powrotną.

– Ok, potwierdza to, że musicie na nas poczekać tutaj! – odrzekł kapitan, po czym rozłożył mapę i dalej półgłosem oznajmiał rozkazująco.

– Pablo, Pietia i Belg, zajmiecie stanowiska obserwacyjne, tam, trochę wyżej między skałkami. Ukryjecie się, nikt was nie powinien odkryć, a w razie, czego można się bronić. Pilnujecie Grega i jeńców. W razie kłopotów zezwalam na użycie broni. My jedziemy na północ, najpierw po śladach tamtych. Potem on nas poprowadzi – tu skinął w kierunku Mahamata – będzie miał szansę się wykazać i wkupić. Obejrzymy te instalacje rakietowe, potem zobaczymy, co dalej.

Nastała chwila milczenia. Wiedzieli, jakie zadanie ich czeka. Wiedzieli, że decydując się na dalsze działanie, znajdą się daleko za linie wroga, o wiele za daleko, niż powinni. Zresztą, taki był plan od początku, jednak w innym zestawieniu sił. Rozumieli, że może już nie być dla nich powrotu. Wierzyli w doświadczenie kapitana i ufali mu. Byli zgranym zespołem, dopiero zdobywali trudne doświadczenia zwiadowcze. To, co się dzisiaj wydarzyło, było cenną lekcją, ale przeczuwali, że to nie jest jeszcze koniec tej nauki.

– Ernest zestroił krótkofalówkę w toyocie, z naszymi radiami, mamy łączność przynajmniej na jakiś dystans – oznajmił kapitan po chwili zastanowienia – będziemy wywoływać was podczas powrotu, to będzie sygnał, że jest w porządku. Jeśli nie, to znaczy, że nas mają. Czekacie najpóźniej do rana, zanim przyślą patrol. Jeśli nie będzie nas do świtu, to wy wracacie do Plaży. Wynosicie się stąd jak najszybciej, po dwóch godzinach bez zatrzymywania się, powinniście być już bezpieczni.

Macie w całości dowieźć Grega i tych dwóch jeńców. Na miejscu zameldować o sytuacji samemu dowódcy pułku i potwierdzić, czy otrzymali mój szyfrogram. To jest ważne, może przesądzić o tej całej wojence tutaj.

Znowu nastało milczenie, taka rola zwiadowców, mówić mało, słuchać dużo, obserwować wszystko i wszystkich dookoła.

– Jeśli wszystko jasne, to do dzieła. Zaraz wyruszamy – skinął na Ernesta i dodał – bierzesz do swojego wozu tego Tubu, przykuj go, bo nie wiem jeszcze, czy możemy już mu ufać. Jedziesz pierwszy, stała prędkość, ja będę 50 metrów za tobą.

Ernestowi nie spodobał się rozkaz kapitana. Zacisnął szczęki i spojrzał na ciemnoskórego chłopaka, byli w podobnym wieku. Ten odpłacił mu swoim płonącym spojrzeniem z niebieskich i zimnych oczu. Nie wiedział dlaczego, ale odniósł wrażenie, że łatwo się zaprzyjaźnią. Wydawało mu się, że otworzył swoje serce na tę przyjaźń. Jednak nie przeczuwał, że to tylko on je otworzył.

Było już popołudnie, gdy ruszyli. Zagajnik i błyszcząca tafla jeziorka szybko oddalała się za nimi. Słońce w lusterku nabierało czerwonej barwy, jakby przygotowywało się do zachodu. Stawało się ciężkie, jakby zaraz miało upaść za horyzontem. Gaj akacjowy w oazie robił się coraz mniejszy i mniejszy. Po kilku minutach szerokim łukiem w lewo stracili z pola widzenia w lusterkach i słońce, i zagajnik. Wszystko zniknęło za wznoszącymi się wzgórzami zaczynającego się masywu górskiego, który po swojej lewej. Coraz to wyższe pagórki zmieniały się w płaskie wzgórza, o zboczach stromych niczym poszarpane ściany, leniwie przesuwając się z każdym przebytym metrem.

Ziemia, właściwie piach znowu nabrała szaro-złotej barwy pustyni. Teren ich szlaku był gładki, ale wyraźnie się wznosił. Po godzinie w radioodbiorniku usłyszał głos Legranda.

– Zapytaj go, czy można wejść albo wjechać na te wzgórza i prowadzić obserwację z góry. To by ułatwiło sprawę.

Mahamat słysząc pytanie, skinął i ruchem brody wskazał na wprost, mówiąc:

– Z tej strony można napotkać odcinki z łagodnymi stokami, dosyć łatwo da się wjechać na płaskowyż.

Jechali teraz górą płaskowyżu jak po blacie wysokiego stołu, zręcznie omijając wystające charakterystyczne, niewysokie formacje skalne, głazy i ostańce. Mogli jechać dość płynnie, czuli się bezpiecznie, bo pojazdy, na twardym gruncie nie wzniecały chmury pyłu.

Mieli doskonałą widoczność na rozległe okolice, sami pozostawali niezauważeni. Wyraźnie niżej, po prawej znajdowało się podnóże masywu i dalej rozciągające się pustynne równiny. Z tej wysokości dobrze widzieli ogromny płaski obszar tej części południowej Sahary. Nie byli pewni czy patrzą w dal na dwadzieścia, czy sto kilometrów, ale wydawało się, że na wschodnim horyzoncie widzą blade, czerwono połyskujące tafle jezior Ounianga. Miało się wrażenie, że patrzy się w oczy dzikiej bestii. Bo pustynia była jak bestia. Pożerała każdego, kto był nieprzystosowany i nieprzygotowany.

Po kolejnej godzinie jazdy po płaskowyżu ujrzeli charakterystyczne kształty obiektów zbudowanych ludzką ręką. Były to poszukiwane stanowiska radarów i wyrzutni rakiet. Kolejny kwadrans i dojechali do krawędzi płaskowyżu, zakończonego dosyć stromym zboczem. Można było łatwo zejść, ale trudno zjechać samochodami. Zatrzymali je w odległości kilkudziesięciu metrów od krawędzi zbocza, ustawiając zgodnie z regułą i nawykiem zwiadowców, w gotowości do szybkiego odjazdu w razie potrzeby.

Przyczaili się blisko krawędzi, podejmując obserwację.

U podnóża teren praktycznie od razu robił się płaski. W odległości dwóch może trzech kilometrów majaczyły okrągłe kopuły i nieruchome anteny radarów. Wyraźnie dało się rozpoznać trapezowate, wygięte w łuk kontury. Po ich prawej majaczyły wyrzutnie rakiet ziemia-powietrze. Ogrodzony z czterech stron zasiekami kompleks, wyraźnie odznaczał się na tle pustynnych pisaków.

Od zachodnio-północnej strony ubity pas żwirowej ziemi wskazywał na drogę dojazdową, która po kilkuset metrach rozwidlała się w dwie odnogi. Pierwsza kierowała dalej na północ, była szersza i zdecydowanie mocniej ujeżdżona. Druga odchodziła na południe, w kierunku płaskowyżu, na którym się znajdowali, aby po krótkim odcinku zniknąć, zrównując się z piaskiem pustyni.

Legrand wydobył mapy libijskiego majora i skoordynował z obserwowanym terenem. Chyba zrozumiał sytuację, bo oznajmił głośno.

– Teren dookoła jest zaminowany, czysta jest jedynie droga dojazdowa, ta na północ. Jak widać, dookoła nie ma żadnych patroli. Właściwie to dosyć pusto tutaj. Zbliża się zmierzch, ale nie włączają żadnego oświetlenia. Te anteny powinny się obracać, a pozostają nieruchome.

Teraz zwrócił się do młodego rebelianta.

– Dzisiaj byliście tu w południe, też tak pusto było?

– Tak, przy końcu drogi jest brama wjazdowa z dwoma bunkrami wartowniczymi. Podjechaliśmy tam. Major odebrał meldunek od dowódcy warty. Rozmawiali przez długą chwilę, coś pokazując na mapie. Nie słyszałem, o czym. Major nie wjeżdżał na teren za ogrodzenie. Widziałem jeszcze dwa patrole samochodowe robiące objazd dokoła ogrodzenia. Przy bramie stały jeszcze dwa wozy.

– Czyli nie wjeżdżaliście za bramę?

– Nie. Nie widziałem, co jest za zasiekami i ogrodzeniem, a przy bramie zauważyłem dwa dziwne czołgi, amfibie jakieś na gąsienicach, ale bez armat. Z tyłu miały przyczepione przyrządy jakby do orania ziemi. – Po chwili zastanowienia dodał półgłosem. – Wydaje mi się, że tych obiektów od zewnątrz pilnuje dziesięciu, może piętnastu ludzi, nie więcej. Sami libijscy wojskowi.

– Ciekawe, po co tu przyjechał, skoro wszystko mógł przekazać przez radio? Wszystko to jakieś dziwne, takie atrapy. Pozoracja tylko.

–  Co z minami na południowej drodze? Jak tam dojechaliście? – wciąż dopytywał kapitan, cały czas lustrując przez lornetkę drogi i otoczenie obiektów otoczonych zasiekami z drutu kolczastego.

– Przyjechaliśmy tuż u podnóża płaskowyżu, tu gdzie rozpoczyna się droga, aż do rozwidlenia, a tam wprawo na główny dojazd.

– Czyli na tej drodze nie ma min?

– Przedtem nie było, może zaminowali, gdy odjechaliśmy.

– Rozumiem. Poobserwujemy trochę. Za mało ruchu tam jest jak na tak ważny obiekt.

Legrand zamyślił się. Milczeli przez długą chwilę, wpatrzeni w przestrzeń przed sobą

– Poczekajmy do zmroku, może spróbujemy podejść. Musimy się upewnić.

Nadal lustrowali pustynną okolicę przez lornetki. Po chwili ujrzeli dwa samochody terenowe odjeżdżające od głównej bramy, ich obecność z daleka zdradzały dwa tumany kurzu wzbijane w górę przez koła i gnane wyżej dalej przez wiatr. Pędzące auta dojechały do rozwidlenia i skręciły w prawo na północ w kierunku granicy. Powoli znikały w oddali na horyzoncie.

Nadchodził zmrok, słońce jakby przyspieszyło, chowając się za górami na zachodzie.

– Nie wiem, czy to ważne, ale obsada coraz mniejsza. Ten obiekt jest zbyt słabo chroniony, aby być naprawdę ważnym. Możliwe, że czują się bezpiecznie, bo są u siebie. A może, rzeczywiście to tylko inscenizacja.

Nagle, wszyscy trzej zamarli w bezruchu.

Usłyszeli przytłumione, ale wyraźne głosy od dołu. Zaraz potem warkot uruchomionego silnika samochodu terenowego. Ujrzeli sylwetki żołnierzy w jasnych mundurach, którzy wyłonili się zza łuku zbocza. Towarzyszył im, powoli sunący radziecki uaz, w jasnych piaskowych barwach, w wersji ze skrzynią ładunkową do transportu sprzętu i broni. Auto zatrzymało się dokładnie bokiem, w polu widzenia, na wprost Legranda i Ernesta.

– To Libijczycy – oznajmił Ernest, spoglądając na nich przez pokaźnych rozmiarów celownik FM-a przejętego od Grega – jest ich czterech, zachowują się pewnie i głośno. Pakują skrzynie do auta. Widzę rosyjskie litery, to miny. Pewnie, co jakiś odcinek mieli rozłożone. To chyba ostatnia partia. Czyli teraz dopiero je zamontowali.

Legrand przyłożył dalmierz do oka, po czym oznajmił.

– Odległość trzysta osiemdziesiąt. Wiatr wieje w naszą stronę od czoła. Dlatego my ich usłyszeliśmy, a oni nas nie. Mamy ich jak na tacy. Musimy coś zrobić, jest szansa na zdobycie kolejnych informacji. Szkoda, że nie ma Grega, ten by ich rozłożył bez problemu. Zdejmiesz ich? To będzie Twój pierwszy raz. Khmm...  właściwie to drugi. Sam bym mógł, ale moje oczy już nie te, szczególnie po tym pożarze… – Tu urwał, trwając w wyczekiwaniu na odpowiedź, jednak był jej pewien. Wiedział, że sam raczej by nie podołał, że odległość jest spora, a on sam już nie miał pewnej ręki, wtedy Ernest potwierdził skinieniem.

– D’accord!  Działaj! Weź na cel najpierw tego nieruchomego, potem reszta się zatrzyma w zaskoczeniu, wtedy dokończysz.

Bez słowa Ernest skierował lunetę celowniczą w stronę żołnierza najbliżej wozu. Wydawał się najwyższy rangą, chwilę temu wysiadł z kabiny, na masce silnika, jak na stole zaczął coś pisać lub rysować na arkuszu mapy. Nawet z daleka było widać, że rozgrzana blacha nie pomaga mu.

Dwóch innych przenosiło ciężką skrzynię, by załadować ją przez tylne drzwi. Czwarty pakował coś do kolejnej. Ernest nastawił przyrządy lunety celowniczej na podaną odległość, ignorując nastawę na boczny wiatr. Następnie skierował ją przed siebie, wycelował i zameldował.

– Cel namierzony!

– Zgoda na strzały – potwierdził kapitan, nadal obserwując przedpole przez swój dalmierz.

Ernest przypomniał sobie szkolenie strzelania precyzyjnego, spowolnił oddech i zrównał z rytmem uderzeń serca, by zaraz wstrzymać go na chwilę. Palec wskazujący powoli ciągnął za spust. To był jego pierwszy raz, gdy z zimną krwią zabijał. To coś innego niż obrona własna. To jak egzekucja nieświadomego swojego losu człowieka. W tej chwili o tym nie myślał. Był żołnierzem na wojnie. Działał w skupieniu, automatycznie, był tylko on, karabin, luneta i cel.

Strzelił.

Zdawało mu się, że widzi pędzący pocisk z lufy karabinu. Po sekundzie na piersi żołnierza przy masce pojawił się rozbryzg krwi niczym mała eksplozja. Jego ciało uderzone energią pocisku poderwało się w górę i opadło na plecy. Pozostała trójka dopiero z przeszło sekundowym opóźnieniem usłyszała odgłos strzału. Stanęli jak wryci, w zaskoczeniu i szoku rozglądając się w górę płaskowyżu.

Ernest zdążył już przeładować, wymierzył, znowu wstrzymał oddech i strzelił. Jeden z dwóch trzymających skrzynię padł w tył na wznak rażony strzałem w lewą skroń.

Skrzynia upadła.

Ponownie szybko przeładował i wycelował, tym razem w drzwi do kabiny samochodu. Wstrzymał oddech i nacisnął spust. Widział jak drugi żołnierz, upuściwszy skrzynię, odskoczył właśnie w tym kierunku, jakby w niej szukał swojego azylu. Już miał chwycić za klamkę, gdy z charakterystycznym świstem nadleciał pocisk, trafiając go w górną część pleców. Ponownie ujrzeli eksplodujący krwawy rozbryzg. Jego ciało wygięło się łukiem do tyłu, ale energia uderzenia pchnęła go w przód, w kierunku kabiny. Odbił się od niej i upadł na wznak tuż obok. Czwarty żołnierz miał więcej szczęścia, długim susem schował się za wozem i od tej strony wskoczył do kabiny furgonetki.

Ernestowi zdawało się, że widzi przez okno w drzwiach do kabiny, uniesioną rękę chwytającą za radiotelefon wiszący przy przedniej szybie. Tym razem raczej na oślep wycelował w okno kabiny i strzelił, przeładował i powtórzył strzał. Nie był pewien efektu. Wycelował trochę niżej i strzelił po raz trzeci. W niecałą sekundę później widzieli jak na przeciwległą szybę w kabinie, bryznęła krew.

Czekali.

Dziesięć sekund, dwadzieścia, trzydzieści. Minuta. Dwie.

Nic się nie działo.

– Ciekawe, czy zdążył zawiadomić swoich przez radio? Musimy zdobyć te mapy! – oznajmił kapitan, obserwując przez lornetkę drogę dojazdową do stacji i odległy o kilka kilometrów posterunek przy głównej bramie.

Po chwili dodał:

– Wyśmienicie młody. Ten trzeci strzał to prawdziwe mistrzostwo. Drugi już raz dzisiaj mnie zadziwiłeś. Prawdziwie jestem pełen uznania. – Obserwując przez dalmierz, uśmiechnął się – Na razie cisza. Ernest, ty zostajesz, tutaj z góry masz lepszy widok, osłaniasz nas. Ja schodzę z nim na dół. Sprawdzę, o co tam chodzi. Zrobię zdjęcia skrzyń i zabiorę te plany. Nie używamy krótkofalówek.

Legrand i młody Tubu ostrożnie schodzili zboczem, przystając, co kilkanaście kroków.

Kamieniste zbocze, co rusz wyzwalało lawinę drobnych, skalnych kawałków. Schyleni, przyczajeni szerokim łukiem, okrążyli miniciężarówkę, podchodząc od prawych drzwi, niewidocznych od strony zbocza, na którym pozostał Ernest. Upewniwszy się, że nic im nie grozi, kapitan, wskazując lufą pistoletu, nakazał młodemu rebeliantowi, by ten otworzył drzwi szoferki. Sam wycelował pistolet, będąc w gotowości do oddania strzału. Drzwi uchyliły się z lekkim skrzypieniem.

W środku ujrzeli młodego libijskiego szeregowego żołnierza. Siedział tyłem do drzwi, w ręce spoczywającej na kolanach ściskał jeszcze mikrofon radiostacji. To w ten sposób wystawił się na trafienie Ernesta. Ze środka kabiny docierał tylko zgrzytliwy szum i trzaski z przedziurawionej radiostacji. Próbował się odwrócić w ich kierunku, ale dusząc się, ledwie mógł oddychać. Na prawej piersi, tuż pod obojczykiem widniała mała krwawa plama z wyraźnym punktem wlotowym pocisku. Na plecach jasny mundur cały był mokry od krwawej miazgi.

Unieśli go pod barki i wyciągnęli z szoferki, układając w pozycji półsiedzącej, opartego o przednie koło wozu. Ten tylko jęknął, z bólu. Był jeszcze przytomny, ale wyraźnie cierpiał, coraz bardziej, z każdym biciem serca, tracąc świadomość i krew.

– To zwykły szeregowy saper, zbyt dużo z niego nie wyciągniemy. Umrze, jeśli go tu zostawimy. Poszukaj czy mają tutaj jakąś apteczkę. – Zaordynował kapitan, samemu rozpakowując swój pakiet osobisty, wydobył opatrunek hemostatyczny.

– Dobra, rozetnij jego bluzę. Opatrzymy go teraz, jeśli mu pomożemy, to ma szansę przeżyć.

Zatamowali krwotok z rany postrzałowej i obłożyli opatrunkiem i solidnie obandażowali mu górną część tułowia. Po chwili kapitan kończył dawać mu zastrzyk z morfiny, gdy wreszcie dodał.

– Teraz jeszcze upewnijmy się, co z tamtymi trzema. Pewnie jest po nich, gdyby się chcieli podnieść, to Ernest nas ubezpieczał.

Sprawdziwszy, że wszyscy trzej nie żyją, obrócił się w kierunku pozycji obserwacyjnej Ernesta i na migi nakazał mu dołączyć do siebie. We trójkę złożyli ciała zastrzelonych żołnierzy libijskich na ciężarówkę, przykrywając je płachtą brezentu.

– Te urządzenia to pochylnia do ręcznego ustawiania min. Skrzynie są puste, chociaż… tych kilka jest jeszcze zaplombowanych, wykorzystamy je. – Oznajmił, ale myślami już był gdzie indziej. Teraz dopiero mógł zająć się mapą, rozłożoną na masce łazika.

– Niezła gratka, drugi raz w ciągu jednego dnia. Fuck! – wycedził jak zwykle po angielsku, po czym wpatrując się dalej w skupieniu, jeszcze raz, tym razem głośno i z pasją – kurwa. Fuck! Cała ta równina, aż do ogrodzenia, to jedno wielkie pole minowe. Stumetrowy pas wokół ogrodzenia, a potem dalej na wschód. Teraz nawet zaminowali przejazd u podnóża płaskowyżu. Pewnie wpadlibyśmy na nich albo inną grupę, gdybyśmy nie zdecydowali się jechać górą. Aby zaminować taki ogromny obszar, musieli użyć jakiegoś ciężkiego sprzętu. Już wiem. Te dziwne czołgi-amfibie to stawiacze min – zawyrokował olśniony – teraz jest jasne, dlaczego taka nieliczna ochrona jest tam na miejscu. W ten sposób bronią dostępu i przerzucają możliwie wszystkie siły w rejon swoich zgrupowań. Musimy te mapy przekazać do dowództwa jak najprędzej. Dobra, teraz nasza kolej. Ustawimy sobie nowe pole minowe, jako zabezpieczenie. Rozkopcie kilkanaście dołków wzdłuż przejazdu w tamtym kierunku, na odcinku setki metrów. Obojętne, czy odebrali wezwanie od tego młodego, czy nie. Jak będą chcieli tu po nich przyjechać, to wtedy wpadną na te swoje zabawki.

Ernest i młody rebeliant, od plombowali skrzynie z rosyjskim oznakowaniem „TM62” i wydobyli z nich dziesięć stalowych, ciemnozielonych „talerzy” o grubości 12 i średnicy 32 cm, po 10 kg każdy. Z niemałym wysiłkiem poprzenosili w rękach i ułożyli w rozkopanych zagłębieniach na odcinku dwóch setek metrów wzdłuż ubitego gruntu, który miał służyć za drogę dojazdową. Kapitan rozpakował i zamocował zapalniki, przysypując i maskując starannie piaskiem.

Było już po zmroku, gdy prawie po omacku wdrapywali się w górę zbocza na swoje poprzednie stanowiska obserwacyjne. Ogromny srebrzysty księżyc, leniwie wspinał się znad horyzontu, bladą poświatą i oświetlał drogę pomiędzy kamieniami.

Z trudem wnosili rannego, libijskiego, młodego sapera w naprędce splecionych z brezentu noszach, raz po raz potykając się o kamienie, to grzęznąc w drobnym, sypkim żwirze. Po kilkunastu minutach byli na górze. Położyli się na chwilę, by odpocząć. W oddali ujrzeli poruszające się blade światła dwóch samochodów, które ruszyły z wartowni przy obiekcie.

– To był trudny, ale owocny dzień, jesteśmy zmęczeni, ale nie możemy tu zostać – zdecydował kapitan, chwilę pomyślał i dodał – musimy wracać. Jedną toyotę zostawimy, tu za sałakami. Ernest przelej paliwo z niej.

Spojrzał teraz w stronę młodego przewodnika.

– Mahamat masz okazję się teraz wykazać. Nie możemy używać świateł, przez jakiś czas. Jak nas poprowadzisz w tych ciemnościach pomiędzy tymi głazami, damy ci szansę dołączyć do nas.

Ułożyli ciężko rannego Libijczyka na skrzyni ładunkowej pickupa, starannie go zabezpieczając. Ernest zapalił silnik, kapitan usiadł obok leżącego i krzyknął do Mahamata.

– Ruszaj przodem, truchtem, prowadź nas, jedziemy za tobą. Za jakiś czas zmieni cię Ernest, a potem ja. Dopiero wtedy włączymy reflektory. Kieruj się na najbliższą przełęcz, by zjechać z tego płaskowyżu, dalej pojedziemy już po płaskim terenie.

Oddalili się już trochę, gdy za ich plecami, w oddali błysnęło dwa razy, niczym dwie następujące po sobie błyskawice podczas burzy. Po dwóch sekundach usłyszeli, jeden po drugim dudniące grzmoty wybuchów. Domyślili się, że tamci wpadli na miny podłożone przez nich. Wiedzieli też, że teraz mogą bezpiecznie się oddalić.

Nie wracali z pustymi rękoma, mieli, jako łup mapy rozlokowania pól minowych całej tej równiny, aż na południe do krańców Borku Yala, niemalże w pobliże garnizonów w Faya. Posiadali też mapy majora Karamanliego z zaznaczonym położeniem wojsk libijskich, szykujących się do natarcia przy północno wschodniej granicy Czadu. Jeśli zaszyfrowany przez kapitana meldunek dotarł do sztabu i został odpowiednio poważnie potraktowany, to plany Libijczyków mogły okazać się pokrzyżowane.

Księżyc blado-srebrnym i zimnym światłem wskazywał im drogę, rzucając długie cienie ze skalnych ostańców i kamieni. Jechali powoli, raz po raz zmieniając się w prowadzeniu. Po przeszło godzinie wyczerpującej mozolnej jazdy, na przemian marszobiegu pomiędzy głazami, ujrzeli łagodny zjazd w płaską przełęcz. Mieli nadzieję wyjechać na równinę, by już móc przyspieszyć. Według kalkulacji kapitana pokonali dopiero połowę drogi do oazy nad jeziorkiem.

Było coś złowrogiego w tym świetle księżyca, pomyślał Ernest, dużo się dzisiaj wydarzyło i dopiero teraz zaczęło to do niego docierać. To, czego doświadczył, co uczynił, było dla niego jak chrzest bojowy. Pierwszy raz zabił, pierwszy raz zastrzelił z zimna krwią. Jednak w tamtych chwilach tak o tym nie myślał. Wtedy działał odruchowo, nie zastanawiając się nad skutkami. Nie zdawał sobie sprawy, że zabija, po prostu był żołnierzem na wojnie.  Nie zdawał sobie sprawy, że jego przeznaczenie zaczęło się wypełniać.

Po kolejnej godzinie Ernest włączył krótkofalówkę, by nawiązać łączność z resztą drużyny czekającej na nich w oazie.

– Na razie cisza, nie odbierają. Jeszcze za daleko. Spróbuję za kilkanaście minut.

Jechali w milczeniu, wzniesienia, które mieli teraz po prawej, łagodnie obniżały się, teren robił się już jakby znajomy.

Ernest ponownie wywołał przez radio swoich towarzyszy. Tym razem odpowiedzieli, zapewnili, że sytuacja czysta, pod kontrolą, wszystko w porządku i oczekują ich.

Przejechali kolejne pół godziny. Masyw wzgórz wyraźnie się kończył, droga zakręcała łagodnym łukiem w prawo. W oddali ujrzeli ciemne, znajome kształty zagajnika nad jeziorkiem. Oświetlone blado-srebrzystym blaskiem księżyca, rozłożyste akacje wyraźnie odcinały się od ciemno-szarego pustkowia dookoła.

Zatrzymali się w odległości kilkuset metrów, czekając na meldunek z potwierdzeniem. Po kilku minutach wjechali w znajomy teren, zatrzymali się na oświetlonej bladym światłem polanie, wyskoczyli z wozów. Stanęli w miejscu, w którym kilka godzin wcześniej rozegrała się potyczka z Libijczykami i majorem.

Zza drzew wyłonili się Pablo i Belg.

– Zwiadowcy, meldować o sytuacji! – automatycznie zakrzyknął Legrand – gdzie reszta?

Pierwszy odezwał się Belg.

– Panie kapitanie melduję, że Pieta jest przy Gregu – wskazał ręką w kierunku drzew – libijski adiutant nawiał. Ja zajmowałem się zmianą opatrunku Grega, Pietia próbował nasłuchiwać przez radio, a Pablo robił obchód. Gdy się zebraliśmy ponownie, okazało się, że adiutant zniknął, jakoś się wyswobodził z więzów. Było ciemno. Musiał mieć gdzieś ukryte jakieś ostrze, mimo że go przeszukaliśmy. Drugi rebeliant leżał z poderżniętym gardłem. Uciekł pieszo albo czai się gdzieś w okolicy.

– Merde! – zakrzyknął kapitan – co to, kurwa, ma znaczyć? Putain de merde! Jeniec wam uciekł! Czy wiecie, co to oznacza?

– Melduję panie kapitanie, że Gregowi się pogorszyło, ma gorączkę i od dłuższego czasu jest nieprzytomny – dodał Pablo.

– No to mamy już dwóch do transportu, przygotuj ich do powrotu – kapitan spojrzał na Pabla, wskazując ruchem głowy na toyotę, na której leżał ranny libijski saper. Zawsze wydawało się, że do Pabla ma kapitan chyba najwięcej zaufania. Nic dziwnego, Pablo był od nich wszystkich najstarszy, zawsze stanowczy i zrównoważony. Po prostu dojrzały mężczyzna.

– Melduj Pablo, co się dokładnie wydarzyło!

– Po waszym odjeździe zamaskowaliśmy auta między drzewami. Przenieśliśmy się tam wyżej. Zajęliśmy całkiem dobre i wygodne stanowiska obserwacyjne. Tych dwóch jeńców trzymaliśmy parę metrów dalej by mieć łatwiejszy nadzór i ocenę sytuacji. Potem czekaliśmy. Co godzinę robiliśmy obchód dookoła wzgórza. Po kilku godzinach postanowiliśmy nasłuchiwać was w eterze, czy już wracacie. Ściemniło się. Już rzadziej wychodziłem na obchód, bo i tak nic nie widać na większą odległość, na szczęście noc jest jasna, księżycowa. Wypatrywałem jedynie świateł na horyzoncie. Po północy zdrzemnęliśmy się, Oczywiście jeden cały czas czuwał na warcie. W pewnym momencie Greg zaczął majaczyć, okazało się, że ma gorączkę i chyba tracił świadomość. Belg postanowił się nim zająć. Pietia rozpoczął strojenie radiostacji i nasłuch. Ja postanowiłem zrobić kolejny obchód.

Gdy wróciłem, wiedziałem już, że coś zaszło. Obaj klęczeli przy leżącym Czadyjczyku, jakby próbowali go ratować. Było już za późno, wykrwawił się. Libijski adiutant zniknął. Nie było sensu go szukać. Mógłby pojedynczo nas załatwiać. Albo uszkodzić wozy. Od tej pory musieliśmy być bardzo czujni. Przenieśliśmy Grega, aby ułożyć go w wozie. Nasłuchiwaliśmy w eterze, aż wreszcie się odezwaliście. Wtedy odetchnęliśmy z ulgą.

Nagle, opowieść Pabla przewał donośny, przeszyty wściekłą rozpaczą krzyk, dochodzący się z kierunku drzew. W tej głuchej pustynnej ciszy dudnieniem odbił się od pobliskich prawie pionowych wzniesień i powrócił przerażającym echem. Odwrócili się w tym kierunku, ujrzeli Mahamata klęczącego nad ciałem drugiego Tubu zabitego przez zbiegłego adiutanta. Krzyk zmienił się w wycie i jęk bólu. Był to ból duszy, szczery szloch i zawodzenie. Na chwilę wszystko ucichło, po czym dobiegły do nich jego słowa, wyrzucał je z siebie z natchnionym patosem i jakąś taką wzniosłą poetyką.

– Przysięgam, że cię pomszczę bracie. Może to moja wina, bo wszystko im wyjawiłem, ale chciałem nas ratować!

Tu urwał i powoli odwrócił głowę. W poświacie księżyca jego oczy błyszczały wzrokiem pełnym wzgardy i nienawiści. Odszukał tym wzrokiem Ernesta, wtedy biały błysk oczu wydawał się jeszcze jaśniejszy.

– To też twoja wina, to ty zabiłeś majora. Jego adiutant zabił mojego brata i uciekł. Teraz już na pewno nie jesteś bezpieczny. O wszystkim opowie jego bratu generałowi Karamanli’emu. Dopadną cię wszędzie. Gdziekolwiek będziesz!

Na chwilę przymknął załzawione oczy, ponownie je otworzył, tym razem nienawiść gdzieś się ulotniła, zastąpiła ją rozpacz, była też prośba, było błaganie.

– Zaklinam cię! To był mój brat, najstarszy syn mojego ojca, on tego nie przeżyje. Zaklinam cię jeszcze raz. Musimy zabić adiutanta. Musimy zabić generała. Wtedy zemsta się dokona. Wtedy ty będziesz wolny. Wtedy ja będę wolny. Od teraz nasze drogi się połączyły. Aż do dokona się zemsta. Zaklinam cię, zaklinam cię! – Mahamat zamilkł, przestał szlochać, ale jego wzrok przeszywał na wskroś Ernesta.

Właściwie to wszyscy, wpatrując się w niego, milczeli w ogólnym zaskoczeniu i zdziwieniu, próbując jednocześnie ogarnąć myślami całe zajście. Nie przeczuwali, nie rozumieli tego, że ten młody Tubu właśnie sprzymierzył się i związał się z losem Ernesta, że ich drogi rzeczywiście się połączyły. Jakby zaczął działać urok rzucony przez syna czarownika, wielkiego derde z ludu Tubu.

Ernest już trzeci raz tego dnia poczuł ten dziwny dreszcz. Jakby właśnie coś się zaczęło. Po raz trzeci nie wiedział właściwie, co to było. Był oszołomiony, nie zdawał sobie sprawy z niczego. Jeszcze cały czas pozostawał pod wpływem emocji wydarzeń całego dnia.

Od teraz, tylko te emocje trzymały go na nogach.

Pierwszy oprzytomniał Legrand, jak na doświadczonego oficera przystało.

– Legioniści, zwiadowcy! Rozpocząć przygotowania do powrotu. Przygotować wozy, uzupełnić paliwo, jeśli jeszcze nie jest uzupełnione. Ernest prowadzisz toyotę razem z Mahamatem, zabieracie Grega i sapera, Ja jadę jako pierwszy razem z Belgiem. W środku wy, a kolumnę zamykają Pablo i Pietia w drugim willysie. Można palić i posilić się przed drogą. Jeśli ktoś potrzebuje wzmocnienia, bierze kofeinę w tabletkach. Ernest zaszyfrujesz i wyślesz meldunek do bazy, zaraz go przygotuję. Wkrótce świt, ruszamy za 20 minut. Utrzymujemy ze sobą łączność krótkofalową. Pierwszy postój zarządzę w zależności od sytuacji, po dwóch, trzech godzinach.

Gdy kolumna składająca się z dwóch jeepów willysów i toyoty opuszczała zagajnik nad jeziorkiem, na wschodnim widnokręgu rozjaśniało się, za chwilę miało świtać. Widoczność stawała się coraz lepsza, jednak droga była coraz trudniejsza, utwardzony i względnie płaski grunt zmieniał się w piaszczyste fale wydm. Zręcznie manewrowali pomiędzy nimi. Teren wyraźnie się obniżał. Jechali wprost na słońce, które białą tarczą świeciło im w twarz. Powietrze przed nimi wydawało się falować i drgać. Właściwie to wszystko zaczynało falować od wzbierającego gorąca, przestrzeń, wydmy i droga przed nimi. Temperatura powietrza wyraźnie wzrastała. Wstawał kolejny dzień.

Po dwóch godzinach jazdy, wydmy z wolna, ale zauważalnie robiły się płaskie, a grunt pod kołami coraz mniej grząski, jechało się łatwiej. Piaszczysta pustynia ustępowała, zamieniała się znowu w rozległe, utwardzone regi.

O czasu do czasu w oddali widzieli mijane wioski i osiedla, wszystkie opustoszałe, zdawały się potwierdzać nadchodzące wydarzenia.

Zatrzymali się na krótko, rozpoznali okolicę. Mniej więcej w tym miejscu, dobę temu robili pierwszy postój. Odczuwali coraz większą ulgę, napięcie i stres powoli odpuszczały. Tylko to palące słońce. Greg majaczył w gorączce z napuchniętą twarzą, na przemian siną i fioletową od rozlanego wielkiego krwiaka. Libijski saper był nieprzytomny, ale żył. Ponowny zastrzyk z morfiny i kroplówka.

Nawiązali łączność z bazą, zameldowali o sytuacji i swojej pozycji. Kilka łyków wody, szybki posiłek, tabletka z benzedryną, by ruszyć dalej w kierunku bazy.  Oby tylko nie napotkać żadnego obcego patrolu. Chociaż już w tych rejonach było to mało prawdopodobne.

– Jeszcze dwie godziny i będziemy w domu – zawyrokował kapitan, ręką sprawdzając swoją raportówkę, jakby chciał się upewnić, że jego zdobycze i łupy w postaci map wciąż są na miejscu, w jego posiadaniu.

Znowu jechali w milczeniu, od dłuższego czasu bacznie obserwując otoczenie przez lornetki, znowu morderczy upał czterdziestki stopni, powietrze zdawało się jeszcze bardziej falować, cały świat zdawał się być rozgrzany i rozpalony do białości, wszystko aż po horyzont.

Z każdą chwilą, z każdym przejechanym kilometrem teren stawał się jeszcze bardziej płaski, skały i ostańce coraz rzadsze i niższe, a grunt twardszy, czerwieńszy. Częściej pojawiały się osady i roślinność.

Po jakimś czasie wszyscy głośno odetchnęli z ulgą, gdy w oddali ujrzeli zmierzające w ich kierunku znajome sylwetki dwóch ambulansów medycznych w eskorcie dwóch terenówek i jednego wozu pancernego VAB. Gęsta atmosfera napięcia i stresu rozluźniła się, nabrali już pewności, że kolejny raz cało wracają z trudnej wyprawy zwiadowczej. Zatrzymali się na krótką chwilę, przenieśli rannych do ambulansów, zapewniających fachową pomoc medyczną.

Było południe, gdy konwój przejeżdżał przez główną bramę bazy „Plaża”, niezatrzymywany przez służbę wartowniczą. Samochody gwałtownie zatrzymały się przed barakiem dowódcy regimentu. Przepisowo, z nabytą już rutyną zaparkowali na placu, przodem w kierunku bramy tak, aby zachować możliwość i gotowość do natychmiastowego wyjazdu.

Legrand mocniej ścisnął swoją teczkę i wyskoczył żwawo z wozu, jakby nabrał nowych sił.

– Zawiadowcy za mną, do baraku, zabrać ze sobą jeńca – rozkazał głośno i wbiegł do środka.

Cała czwórka, Ernest, Pablo, Pietia i Belg również jakby otrzymali zastrzyk świeżej energii, Ernest ręką dał znać Mahamatowi, by dołączył do nich. Wbiegli do baraku za swoim dowódcą, by zatrzymać się w holu, oczekując na dalsze polecenia. Po chwili pojawił się dyżurny, nakazując im udanie się do sali narad. Tam zasiedli przy długim stole. Mogli się napić i posilić przygotowanymi przekąskami.

Minęła godzina, może więcej, już stracili rachubę czasu, gdy w wejściu pojawił się kapitan Legrand, jeszcze wchodząc, oznajmił.

– Złożyłem dowódcy dokładny raport z przebiegu wydarzeń. – Spoglądając, na Ernesta ciągnął dalej – Opowiedziałem, jak Ernest wybawił nas z opresji, oraz o tym, jak potem zdjął ze snajperki trzech Libijczyków układających miny. Nie dowierzał, był wściekły na to całe zajście, ale też zadowolony, że udało na się nam cało wyjść z tego gówna. Mieliśmy dużo szczęścia, że tak to się skończyło. Kurwa, fuck, dużo cholernego szczęścia. – Urwał na chwilę, bo ponownie zawładnęły nim emocje na wspomnienia o wydarzeniach ostatnich trzydziestu godzin. Nie spuszczając wzroku z Ernesta, dodał:

– Dowódca czeka na szczegółowy pisemny raport, Ernest to twoje zadanie, rano ma być gotowy na moim biurku, pomoże ci pisarz Kogut.

Ponownie nastąpiła krótka chwila ciszy, już któryś raz zgodnie patrzyli na Ernesta, jasne było, że to on ma zredagować raport, bo widzieli w nim potencjał i wyjątkowy charakter, chociaż fizycznie nigdy nie był zbyt silny czy nadzwyczajnie sprawny, za to nadrabiał inteligencją. Jednak oznaczało to kolejną nieprzespaną noc.

Kapitan mówił dalej.

– Informacje, które zdobyliśmy, są bardzo przydatne i cenne. Z całą pewnością unikalne i wyprzedzające zdarzenia. Mapy pól minowych oraz mapy majora, z dyslokacją zgrupowań libijskich oddziałów na północy, rzucają nowe światło na sytuację, nie było tego na zdjęciach zwiadu lotniczego Amerykanów. Pozostaje sprawdzić ich wiarygodność. Coś przeoczyli albo nie latali w tamtych rejonach. Dopiero teraz. Pierwsze rozkazy poszły już po naszym pierwszym, wczorajszym szyfrogramie. Coś potwierdzili. Wzbudziło to spore poruszenie w sztabie wojsk Habré, już się przegrupowują i przygotowują się do odparcia ataku z północy. Nasze mapy poszły do skopiowania, zrobią zdjęcia i zaraz wyślą wersje elektroniczne do sztabu sił połączonych. Pułkownik Laffly jest niezmiernie zadowolony z naszego zwiadu. Był pod wrażeniem naszych dokonań, nawet pomimo utraty jeńca. Wyznaczył was do awansu na stopień starszego kaprala, będzie też oficjalna pochwała i odczytanie w rozkazie na zbiorczym apelu pułku. Pablo oficjalnie wraca na dowódcę drużyny po Larsie, któremu wkrótce kończy się tura w Afryce. Podczas apelu będzie też przekazana wiadomość o ruchach sił libijskich na północy i wprowadzeniu podwyższonej gotowości bojowej. – Tu przerwał kapitan swój wywód i spojrzał na Ernesta i Mahamata. Zaraz dodał: – Ja również jestem bardzo zadowolony z moich zwiadowców. Ernest jesteś jeszcze bardzo młody, a mimo to pokazałeś wczoraj prawdziwą wartość.

Zmęczenie zaczynało brać górę, nastała chwila ciszy, nikt nie odpowiadał, kapitan ciągnął dalej.

– Niestety na razie musimy Mahamata zaprowadzić do aresztu, ale Laffly obiecał mi oficjalną zgodę na wcielenie go do waszej drużyny. Najpierw chce mu się przyjrzeć, a nawet przesłuchać, i prosił mnie o przygotowanie wszystkiego – urwał, aby po krótkiej chwili dodać – Ernest pójdziesz tam ze mną.

Spojrzał na swoich ludzi, zobaczył zmęczenie na spalonych słońcem twarzach, ogorzałych od wiatru i kurzu. Zauważył też mieszane uczucia na twarzy młodego przewodnika z ludu Tubu, lekką ulgę pomieszaną z niepewnością i strachem.

– Przesłuchanie jutro po porannym apelu w obecności przedstawicieli ze sztabu wojsk rządowych. Jeszcze dzisiaj ma ktoś wyjechać z ich garnizonu w Biltine. Chcą go wypytać o sytuację mieszkańców na północy – tu zwrócił się w stronę Ernesta – w południe razem zameldujemy się u pułkownika i pogadamy z Mahamatem w sprawie zatrzymanych inżynierów zakładników. Podobno już były pytania w tej sprawie od naszego naczelnego dowództwa.

Ponownie nastała cisza i wyczekiwanie.

– Zarządzam teraz czyszczenie broni, następnie zdać do magazynu i odpoczynek. Nawodnić się i uzupełnić płyny. Można pić piwo. Jutro na porannym apelu dowiemy się, co dalej. – Uśmiechnął się, rozejrzał dookoła i dodał, udając powagę.

– Legioniści odmaszerować i wykonać!

***

Dwa dni później rano odbył się wspólny apel wszystkich kompanii drugiego regimentu. Chwila wyjątkowa, a także wyjątkowa okazja. Zwykłe, codziennie apele odbywały się osobno w każdym pododdziale, prowadzone z reguły przez dowódcę kompanii.

Tym razem zebrał się cały regiment.

– Kompanie spocznij! – zakrzyknął przez nagłośnienie, po odczytaniu dziennego rozkazu, podpułkownik André Soubirou, zastępca dowódcy drugiego regimentu piechoty legii cudzoziemskiej do żołnierzy ustawionych w szyku i pogrupowanych w jedenaście równo ustawionych czworoboków.

Jednym z punktów w odczytanym rozkazie było zarządzenie o awansie i podziękowanie dla zwiadowców za wykazaną odwagę, sprawność bojową i zdobyte informacje.

– Chciałem dodać, że dzisiejszy uroczysty apel regimentu zarządzono ze względu na wyjątkowość sytuacji.  Chciałem osobiście przyłączyć się do pochwały dowódcy i również gratuluję naszej trzeciej drużynie zwiadu z kompanii wsparcia. Informacje i materiały, które zdobyli, okazały się bezcenne. Ostatnie dwadzieścia cztery godziny potwierdziły prawdziwość przypuszczeń o planowanych atakach wojsk libijskich. Wczoraj, osiemnastego marca w godzinach wieczornych nastąpił zmasowany atak lotnictwa libijskiego, które zbombardowało północe tereny prefektury, jednak bez żadnych znaczących sukcesów, ich informacje o celach okazały się już nieaktualne. Po atakach lotnictwa nastąpiła ofensywa wojsk lądowych od zachodniej strony oazy Am-Djarass, a także natarcie wojsk rebeliantów z garnizonów w dystrykcie Faya. To właśnie dzięki zdobytym i przekazanym przedwczoraj informacjom, wojska Habré zdążyły się na czas przegrupować z baz w Biltine i Abéché, potem w porę umocnić na wskazanych, przewidywanych odcinkach ofensywy. Dołączył do nich nasz pierwszy pułk spadochronowy[43] oraz amerykańskie wojska lądowe. Brak zaskoczenia i napotkany silny opór spowodowały, że libijskie natarcie zostało zatrzymane w nocy i według bieżących informacji teraz załamuje się.

W ciągu dwóch lub trzech dni wojska rządowe otrzymają wsparcie w postaci lekkich czołgów AML z pierwszego pułku kawaleryjskiego[44]. Nasze kompanie piechoty dołączą do nich i poprowadzą przeciwnatarcie na kierunku północo-zachodnim. Również dzięki zdobytym przez naszych zwiadowców informacjom, unieszkodliwiliśmy instalacje radarowe obrony przeciwlotniczej. Teraz nasze samoloty regularnymi nalotami wspierają obronę na północy. Najbliższe dni mogą okazać się decydujące dla działań zbrojnych od początku naszej operacji i obecności na tych ziemiach. Dlatego zarządzam przygotowania do wymarszu bojowego, nakazuję podwyższoną gotowość sprzętu i pojazdów. Przepustki zawieszone są do odwołania. Aha, jeszcze jedno, dzisiaj w naszej bazie będziemy mieli gości z dowództwa wojsk gospodarzy. Nakazuję zwiększoną dyscyplinę i czujność. Dziękuję wszystkim za wzorową służbę.

Nastała chwila ciszy, po kilku sekundach z głośników padła komenda.

– Merci de votre attention!  Regiment, baczność! Dowódcy pododdziałów, wydać komendy do rozejścia się do codziennych zajęć służbowych i przygotowań! Spocznij!

Ledwie kapitan Legrand przyprowadził swoją kompanię z placu apelowego przed barak z kwaterami, dyżurny zameldował mu, że właśnie odebrał telefon z kancelarii dowództwa z rozkazem, aby ten natychmiast stawił się w sali odpraw w sprawie jeńca Mahamata Choua. Zapowiedziani goście właśnie przybyli, chcą natychmiast go przesłuchać. Planują też zabrać jeńca ze sobą. Kapitan wezwał do siebie Ernesta i razem ruszyli do dowództwa pułku. Legrand czuł się odpowiedzialny za młodego Tubu, jako że ten mocno się im przysłużył podczas ostatniego zwiadu. Pamiętał też o obietnicy.

W drodze zaczął układać plan rozmowy z czadyjskim oficerem i przygotowywać argumenty na wypadek, gdyby chcieli go jednak zabrać ze sobą. Zdawał sobie sprawę, że jeśli nie uda mu się dotrzymać słowa, to los młodego przewodnika będzie przesądzony. „Pewnie skończy jako więzień, potem skazany jako rebeliant” – pomyślał – „może nawet gorzej, jego współrodacy nawet mogą się z nim rozprawić, jeśli wyjdzie na jaw, że był przewodnikiem dowódcy brygady tygrysów”. Wizja ta zmroziła mu krew, podzielił się też swoimi obawami z Ernestem, ale zaraz potem poraniona bliznami po oparzeniach twarz kapitana rozjaśniała, właśnie zdał sobie sprawę, że wpadł na genialny pomysł zatrzymania i wykorzystania młodego Tubu.

Po chwili, jak natchnieni, weszli szybkim i zdecydowanym krokiem do barku, kapitan skinieniem wskazał Ernestowi miejsce na dyżurce i nakazał oczekiwanie. Sam wszedł do sali narad, powitał go dowódca regimentu.

– Panie kapitanie, nie prowadziłem dzisiejszego apelu osobiście, gdyż chciałem powitać naszych gości, których oczekiwaliśmy od rana – zagaił pułkownik Laffly, odwrócił się w stronę przybyszy, ręką wskazał na kapitana – to dowódca naszego szczęśliwego zwiadu kapitan Jacques Legrand – następnie dodał – oto major Hassan Djamouss, kuzyn znamienitego dowódcy armii Czadu, generała Idrissa Déby, a także porucznik Brahim Mussa ze służby kontrwywiadu w sztabie garnizonu w Biltine.

Obaj czarnoskórzy oficerowie z groźnymi minami wzorowo zasalutowali.

– Panie majorze, panie poruczniku – odsalutował kapitan, po czym podał obu rękę na powitanie – z panem porucznikiem mieliśmy już okazję się spotkać i wspólnie działać – uśmiechnęli się do siebie – domyślam się, że przyjechali panowie, aby być świadkami przesłuchania jeńca Mahamata ibn Lol Mahamat z rodziny Choua. Chciałem zaznaczyć, że żołnierz ten posiada cenne informacje o miejscu przetrzymywania grupy obywateli francuskich wraz z rodzinami. – Kapitan uprzedził eskalację żądań przybyłych oficerów. – Mamy rozkazy z naszego sztabu o podjęciu działań uwolnienia lub ich odbicia, a do tego potrzebny będzie nam ten przewodnik.

Goście spojrzeli po sobie zaskoczeni i zasępili się, major przerwał wywód Legranda.

– Panie kapitanie, właściwe to przyjechaliśmy z wnioskiem o przekazanie nam jeńca, aby zabrać do naszego sztabu, żołnierz ten pozostaje w służbie najeźdźców libijskich i rebeliantów, dlatego jest jeńcem, jest obywatelem Czadu i będzie osądzony zgodnie z naszym prawem. Możliwe, że zostanie skazany, jako zdrajca.

– Wiemy, że od dawna żołnierze z oddziałów GUNT przechodzą na stronę wojsk Hebré – stanowczo przerwał mu Laffly, dodając zaraz jednym tchem – siejąc zamęt i dezorientację wśród libijskich garnizonów. W ten sposób pretekst pozostawania ich na terenie Czadu traci dalszą rację bytu. Poza tym ten chłopak był wcielony siłą i szantażowany śmiercią rodziny, a nawet całej wioski.

Nastała chwila kłopotliwego milczenia, pułkownik kontynuował.

– Wywiad sił połączonych przechwycił meldunki radiowe, które doniosły nam, że zachodnia flanka natarcia libijskiego z północy zaczęła już się załamywać. Ich oddziały wpadły na własne pola minowe na równinach między jeziorami Ounianga, a wschodnią częścią płaskowyżu Adi-Ougini. Ponieśli spore straty, panuje ogromny chaos pośród wycofujących się libijskich jednostek. Właściwie to jest raczej szalona ucieczka niż przegrupowanie, a to dopiero początek większych niepowodzeń. Garnizony w prefekturze Faya poszły w rozsypkę przy pozorowanej ofensywie. Utracili łączność, a przez to możliwość koordynacji działań.

Na te słowa major Djamouss przerwał Laffly’emu uprzejmym, ale równie stanowczym gestem ręki, po czym sam odpowiedział:

– Panie pułkowniku, nasze i amerykańskie jednostki zatrzymały również natarcia na całej linii frontu. Podobno to wściekłość generała Karamanli’ego była przyczyną wcześniejszego rozpoczęcia ofensywy, bez rozpoznania i prawidłowego przygotowania. Musiał stracić rozsądek i przytomność umysłu. Wszystko po tym, jak w oazie u podnóża masywu ich patrole, znalazły ciało jego brata, zastrzelonego razem z jego strażą przyboczną. Natrafiono też na kilkanaście ciał zamordowanych pasterzy i wojskowych wcielonych do sił rządowych. I właśnie o to chodzi, że ten oto jeniec, będąc w służbie majora Karamanli’ego, był świadkiem zdarzeń w oazie. Możliwe, że brał w nich udział. Ponadto pochodzi z ludu Tubu, a oni od zawsze kolaborowali z Libijczykami, handlowali i pomagali im.   Już te fakty świadczą przeciwko niemu.

Kapitan Legrand wyczuł, że teraz jego kolej.

– Panie majorze, przecież libijska armia wkroczyła do Czadu na wezwanie Goukouniego, dawnego wroga, teraz sprzymierzeńca obecnego prezydenta Habré, poniekąd i on również ponosi za to winę. Zwykli ludzie tracili orientację, kto jest, kim. Ten jeniec był tylko przewodnikiem, wcielonym siłą. Nie walczył z nami, poddał się, przy pierwszej możliwej okazji. Swoją złość powinniście obrócić przeciw tym jednostkom rebeliantów, które wciąż kolaborują z Libijczykami. Ten młody Tubu bardzo nam się przysłużył, będąc naszym przewodnikiem. Pomógł nam zdobyć prawdopodobnie jedyne oryginały map z rozłożeniem pól minowych. Libijczycy nie zdążyli ich powielić ani rozpowszechnić w swoich jednostkach, przez to Karamanli w gniewie wysłał swoje oddziały na śmierć. Ponadto dałem słowo temu Tubu, że zaopiekujemy się nim i rodziną, jeśli nas doprowadzi do miejsca przetrzymywania inżynierów i pracowników z kopalni. A my legioniści jesteśmy wierni naszemu słowu.

Tu czarnoskóry major popatrzył niechętnie na kapitana Legranda, po czym odrzekł:

– Widzi pan, panie kapitanie, wierność obietnicom, to taki dziwny stan. Chęć dotrzymania słowa jest jak zakaz podrapania się przy silnym swędzeniu. Jesteście jedynie najemnikami w służbie waszego rządu. My walczymy o nasz kraj. Zdrajcy muszą być ukarani.

Porucznik uśmiechnął się na słowa majora i już chciał coś dodać w rozbawieniu, lecz kapitan z kamienną twarzą odrzekł im:

– To prawda, jesteśmy najemnikami, ale nie dziką zbieraniną. Pomimo małej liczebności, dzięki wzajemnemu zaufaniu i silnej dyscyplinie jesteśmy skuteczni. Nami nie rządzi polityka. Jesteśmy zdecydowani, po której stronie jesteśmy, w przeciwieństwie do oddziałów w waszych wojskach. Wczorajsi rebelianci, to dzisiaj siły rządowe, a jutro może po innej stronie w zależności o wewnętrznej koniunktury. Panie majorze, te walki pomiędzy klanami i plemionami, to jedno wielkie bestialstwo i walka o władzę tutaj w Afryce. Widzieliśmy spalone wsie i osady, pomordowanych pasterzy, nie tylko przez rebeliantów, bandy najemników, siły GUNT, ale również zielone oddziały Habré. Może ten Tubu coś wie o „tygrysach”albo jeszcze coś o majorze Karamanlim, więc dlatego chcecie go przejąć. Jednak ten młody przewodnik, wraz z moim zwiadowcą przyczynił się do zmiany sytuacji na froncie oraz wydarzeń, które teraz mają miejsce. Możliwe, że z dużym wpływem na losy tej wojny. Ma wysokie morale, a to podstawa skuteczności i dyscypliny, przez to dobrze rokuje na przyszłość. Jest to możliwe dzięki naszym żelaznym zasadom zaufania i wierności.

Przerwał, bo atmosfera rozmowy wyraźnie gęstniała z każdym zdaniem, z każdym gestem i spojrzeniem. Zauważył sporą dawkę patosu w swojej wypowiedzi. Rozejrzał się po zgromadzonych, widział ich twarze zasępione, zastygłe w grymasie niezręczności, jak dziecko przyłapane na złym uczynku. Jakby w tle usłyszeli, że ta wojna to efekt ich wewnętrznej walki o władzę, jakby to oni właśnie przyczynili się do jej wybuchu, a brak dyscypliny i morale był przyczyną mordów, rabunków i gwałtów wojsk Habré.

Po chwili kapitan jednak zdecydował się kontynuować.

– Zaufanie daje odwagę, a wierność, siłę. To są wyznaczniki skuteczności armii. Proszę przyjąć moją radę.

Słowa znowu zabrzmiały z typową dla francuskich oficerów wyższością, nonszalancją na granicy z egzaltacją. Słysząc je czarnoskóry major i porucznik wymienili spojrzenia, zacisnęli szczęki, niczym agresywne drapieżniki w stłumionej agresji.

Jednak czarnoskóry major nie wytrzymał upokarzającej przemowy i niezręcznej ciszy po niej.

– Ta nasza wojna, to nie tylko walka o władzę lokalnych, plemiennych wodzów jak wy to widzicie, to nie kolejna wyprawa klanu Anakaza prowadzona przeciwko klanowi Zaghawa. To przede wszystkim wojna o wpływy kolonialne i surowce. Dla całego świata oczywiste jest, że jest to konflikt Francji z Libią, że to Francja podąża za swoim wielkim interesem, aby przywrócić do terytorium Czadu, bogate w złoża ród metali, północne regiony Aozou. Jesteście tutaj nie w celu dobra i ochrony mieszkańców ani tutejszych plemion, ale po to, by mieć kontrolę nad wydobywanymi surowcami. Francuski przemysł potrzebuje ich, bo potęga Francji opiera się na eksploatowanych tam rudach miedzi, ołowiu i uranu.

Urwał i popatrzył na kapitana.

Laffly znacząco skinął głową.

Kapitan podchwycił zaszczepioną ideę. Poczuł, że rozmowa może przebiegać zgodnie z jego intencją, wydało mu się, że to dobry moment, aby mógł przejąć inicjatywę w dyskusji i mentalną przewagę.

– Za pozwoleniem panie pułkowniku i panie majorze – odrzekł – jakiekolwiek powody decydują o współpracy naszych rządów, to mamy rozkaz, aby tych ludzi z kopalni, obywateli francuskich uwolnić z rąk Libijczyków. A w tym, pomoc tego młodego przewodnika jest niezbędna. Jest to w interesie polityki naszego rządu, ale również i waszego prezydenta Habré.

– Świetnie, zatem my również mamy wspólny cel – ironicznie odparł Laffly – panowie oficerowie otrzymają pełny raport, z dokładną transkrypcją z przesłuchania Mahamata z plemienia Tubu. Jego zeznania oraz opis przebiegu współpracy, tej, którą się już wykazał, oraz która nastąpi.

Po chwili ciszy i wiszącego w powietrzu napięcia otworzył drzwi do korytarza, by rozkazać – kapralu proszę wezwać protokolanta i jeńca na przesłuchanie.

Po chwili Ernest zameldował swój powrót z Mahamatem w asyście żandarma i pisarza sztabowego.

– Dziękuję legionisto. Protokolant, proszę zająć miejsce przy stole. Kapralu, zostajecie przy przesłuchaniu, jako świadek. Będziecie potrzebni, by na bieżąco konfrontować odpowiedzi, potwierdzać i weryfikować informacje o zdarzeniach. Już wcześniej, wstępnie ustaliliśmy, że razem z tym przewodnikiem, wyruszycie na zwiad, za linię pozycji wroga – mówiąc to, skrytym spojrzeniem sprawdził reakcję oficerów czadyjskich na jego blef, potem kontynuował – daleko na północ, region Aozou, to jego rodzinne strony. Możliwie jeszcze przed rozpoczęciem naszej kontrofensywy na kierunku Faya. Celem będzie przeprowadzenie rozpoznania, oszacowania potrzebnych sił i środków do ewakuacji albo odbicia uwięzionych. – Gdy skończył, zwrócił się do Legranda – proszę rozpocząć przesłuchanie. Następnie pan major i porucznik będą kontynuować, jeśli będą mieli jakieś dodatkowe pytania.

Legrand oficjalnie rozpoczął zgodnie z procedurą.

– Protokolant proszę zanotować – nakazał krótko, ale przerwał, aby się zastanowić, po chwili kontynuował – w dniu 19 marca 1987 roku, godzina dziesiąta czterdzieści pięć. Przesłuchanie Mahamata ibn Lol Mahamat z rodziny Choua, byłego już żołnierza jednostek GUNT. Pojmanego w dniu 16 marca podczas starcia z patrolem zwiadowczym sił libijskich w oazie Trama, w południowej części płaskowyżu Adi-Ougini. W przesłuchaniu uczestniczy major Hassan Djamouss oraz porucznik Brahim Mussa, reprezentując oficjalnie władze Republiki Czadu. Przesłuchiwany żołnierz został siłą wcielony do libijskiej jednostki zwiadowczej, jako przewodnik w przybocznej gwardii majora Karamanliego. Był świadkiem mordu na dziewiętnastu obywatelach Czadu przez wspomniany patrol libijski. – Odwrócił się w stronę młodego Tubu, siedzącego naprzeciwko oficerów. – Opowiedzcie wszystko o wydarzeniach przed i podczas zajścia w oazie.

Chwila ciszy.

Skulony w sobie Mahamat, ciągle niepewny swojej sytuacji, wyprostował się dumnie, jakby ujrzał swoją szansę. Uniósł głowę i zaczął mówić.

Opowiadał o ostatnich przeżyciach. O tym, jak wczesnym rankiem w pięciu radzieckich terenówkach uaz wyjechali ze swojej bazy w Borku na przegląd przygotowań do ofensywy oraz kontrolę nowej instalacji przeciwlotniczej za płaskowyżem. Oddziałem dwudziestu libijskich najemników „tygrysów” dowodził wspomniany major. Mahamat, jego brat Halle i jeszcze dwóch innych pobratymców, zostali przewodnikami, ponieważ dobrze znali tereny w północnych regionach oraz co najważniejsze, byli członkami rodziny przywódcy dużego i ważnych klanu z plemienia Tubu. Było to bardzo istotne, dla swobodnego działania majora, przy ewentualnym napotkaniu zbrojnych grup Tuaregów.

Rankiem przybyli do tej guelty, gdzie niespodziewanie natrafili na grupę wędrownych pasterzy, którzy w wiosennym feriku[45] urządzili cztery zeriby, przetrzymując w nich około dwustu sztuk kóz i owiec. W obozie składającym się z szesnastu namiotów zamieszkiwało osiem rodzin. Razem z pasterzami napotkano jeszcze sześciu wojskowych, którzy w dwóch toyotach w barwach GUNT, przybyli do tego miejsca poprzedniego wieczoru.

Dwa lub trzy tygodnie wcześniej przeszli na stronę rządową. Dowodził nimi jakiś młody oficer, przysłany ze sztabu w Biltine. Podczas przesłuchania przez Libijczyków, wyznał, że miał nadzorować i koordynować masową dezercję rebeliantów ze zbuntowanych sił Goukouniego i ich przechodzenie na stronę rządową w regionie Borku-Ennedi i Tibesti. Wyglądało na to, że wieloletni wzajemni wrogowie wspólnie chcą wypędzić Libijczyków. Jednak ich zadanie nie powiodło się, bo zostali zaskoczeni.

Major Karamanli pozwolił swoim ludziom pojmać kobiety tych pasterzy, które załadowano na samochody. Musieli się rozdzielić. Przy majorze zostało czterech przewodników i sześciu najemników, którzy zarekwirowali rządowe toyoty. Reszta oddziału powróciła do swojej bazy w Borku, wywożąc kobiety. Z całą pewnością zniewolili je i oddali na sprzedaż lub dla uciechy wojska. Było z nimi kilkoro dzieci, nie wiadomo, co się z nimi stało.

Wszystkich mężczyzn w oazie ustawili w szeregu i rozstrzelali z automatów zamocowanych w ich własnych autach.

Po raz kolejny widział, jak najemnicy mordowali jego współplemieńców, serce wyrywało mu się do krzyku, nogi rwały do biegu a ręce do działania, ale nic nie mógł poradzić. Mógł jedynie milcząco obiecywać zemstę. Po zajściu wyruszyli w zdobytych toyotach na północ, okrążając płaskowyż. Celem była inspekcja nowych baterii przeciwlotniczych i instalacji radarowych. Major chciał skontrolować również stan prac zaminowania terenu wokół tych stanowisk oraz pustynnego pasa dojazdowego.

W drodze powrotnej w guelcie Trama natknęli się na francuski patrol zwiadowczy prowadzony przez kapitana Legranda. Obie strony były jednakowo zaskoczone niespodziewanym spotkaniem. Major wściekły, że sprawa mordu kilkunastu mężczyzn wyszła na jaw, chciał się pozbyć napotkanych Francuzów, jako niewygodnych świadków, jednak został zabity przez obecnego tu legionistę. Doszło do strzelaniny, zginęło pięciu „tygrysów” oraz dwóch innych czadyjskich przewodników.

Mahamat przerwał na chwilę swoją opowieść, spojrzał na Ernesta, wskazał na niego gestem wyprostowanej ręki, po czym dodał.

– To on go zabił, to wszystko przez niego. Adiutant majora jest na wolności, mój brat zginął, a ja jestem w niewoli.

– Człowieku opanuj się. Przedwczoraj byłeś jeszcze najemnikiem Libijczyków, od wczoraj jesteś jeńcem, a teraz oskarżasz naszych sojuszników – zabrzmiał z silnym zniecierpliwieniem i groźnym głosem porucznik Mussa, teraz zwracając się do Francuzów, dodał stanowczo – musimy przejąć więźnia i przesłuchać u siebie.

Legrand postanowił zripostować, aby załagodzić oskarżenie wobec legionisty.

– To oczywiste, że kapral Ernest wykazał się brawurą, ale i odwagą, właściwie to dzięki niemu wyszliśmy cało z tego zajścia. Zastąpił też z powodzeniem naszego rannego strzelca precyzyjnego w dalszej części naszej misji, w której zdobyliśmy mapy pól minowych. Były to prawdopodobnie jedyne oryginały. To dzięki temu, Libijczycy nie znają teraz rozmieszczenia własnych pól minowych.

Mahamat nie zważał na wypowiedziane słowa, z nieukrywaną odrazą w oczach rzucił ostre i przenikliwe spojrzenie na czarnoskórych oficerów z klanu Zaghawa. Jakby sam fakt, przynależności do ludu Tubu czynił go lepszym, ważniejszym od nich.

– Nigdy nie byłem najemnikiem, zostałem wcielony siłą, pod szantażem. Owszem, handlowaliśmy z nimi, aby przeżyć. Jednak na pewno, nigdy nie wszczynaliśmy wojen bratobójczych w tym kraju, tak jak przywódcy waszych klanów, gdy tylko trochę się wzbogacą na handlu z Francją lub Ameryką – mówił lekko drżącym głosem, a pogarda wobec porucznika i majora wyraźnie wzbierała w jego oczach, które wszystkim teraz zdawały się być jeszcze bardziej niebieskie.

Major Djamouss zerwał się zniecierpliwiony na równe nogi, wrogo, lecz niemo wpatrywał się w Mahamata. Wszystkie niewypowiedziane słowa utknęły mu w gardle, nie był w stanie odrzucić tych śmiałych, na granicy bezczelności, oskarżeń. Atmosfera stawała się coraz bardziej nieprzyjemna.

Legrand kolejny raz próbował rozładować napięcie.

– Wszystko w porządku panowie oficerowie. Zanotowaliśmy już, że mordu dokonali żołnierze libijscy na rozkaz majora – zwrócił się do Mahamata stanowczo – w żadnej mierze wy nie jesteście obciążeni za ten czyn, kontynuujcie żołnierzu i skupcie się na faktach.

Mahamat kontynuował swoją opowieść. Wciąż drżącym głosem oznajmił, że zbiegły adiutant to przeklęty, zły człowiek. Nazywa się Yaya Tombalbaye, pochodzi z Konga, gdzie przed paroma laty dowodził dużym oddziałem najemników zwanych „tygrysami”. Ze swoimi ludźmi znalazł schronienie w Libii przystając na służbę w sztabie rodziny Karamanli.

Wszystkie najgorsze i najpodlejsze czyny tej wojny przypisuje się właśnie im. Tombalbaye jest teraz jak wściekły pies spuszczony ze smyczy. Zbierze swoich ludzi i będzie siał postrach w rejonach nieobjętych jeszcze kontrolą wojska.

Pierwszy raz spotkał go prawie rok temu, gdy oddział wojsk Libijskich najechał tereny kopalni francuskich na północy kraju w prowincji Tibesti. Ten pustynny i górzysty region stanowił tereny trudne do życia. Plemię Telega z ludu Tubu zamieszkiwało tę prowincję od setek lat, zajmując tereny przygraniczne z obu stron masywu.

W tym miejscu urwał na chwilę. Odzyskiwał pewność siebie, zdecydowanie też odnajdywał poczucie swojej wartości. Dalej mówił już z patosem i wyraźną wyższością w głosie.

– Nasze plemię dzieli się na klany, a te składają się z rodzin. Moja rodzina to duży kachimbet[46] Choua klanu Tomagra. Przynależność do klanów umożliwia uzyskanie pomocy od innych rodzin w razie konieczności.

Ludność plemion Tubu zamieszkująca tę pustynną i górzystą krainę na północy, znacznie odróżnia się od typowo czarnych mieszkańców w południowej części kraju. Mają trochę jaśniejszy kolor skóry. Są dumni i szczycą się swoim powinowactwem z nomadzkimi plemionami Tuaregów w tej części pustyni. Od wielu pokoleń są wyznawcami Allaha i rzetelnie praktykują Islam. Nie prowadzą już wędrownego stylu życia. Cały klan zamieszkuje w kilku wioskach, w gueltach przy zakolach okresowej rzeki Yoso. Żyją i utrzymują się z handlu szarymi kryształkami natronu[47], wydobywanymi w płytkich odkrywkach, pozostałościach po słonych jeziorach. Produkują też sól z krzaków baboul[48]. Czasem trafiają się drogie kamienie. To prawda, że handlują z Libijczykami. Życie na pustynnej granicy, w ciągłym niebezpieczeństwie, upoważnia ich do tego. Wiele razy odbywał podróż do Libii, by przywozić toyoty na sprzedaż. Sprzedawali wszystkim, partyzantom, rebeliantom i rządowym, każdemu, kto chciał kupić i mógł zapłacić, ale zawsze byli lojalni wobec rządu. Nie mieszali się do polityki, nie brali udziału w wojnach prowadzonych przez przywódców plemiennych.

Dzięki licznym wyprawom do Libii oraz Nigru wiele widział i się nauczył. Oprócz rodzimego Tedaga zna język arabski i francuski, potrafi porozumieć się też w tuareskim oraz fulańskim. Ich starszyzna powiada, że młodzieniec, który dużo podróżuje, który widział sto wsi, ma większą wiedzę, niż starzec, który przeżył sto lat.

Jego ojciec Lol Mahamat jest wielkim derde, duchowym przywódcą dla wielu rodzin, kachimbetów z całego klanu. Ma cztery żony. Mahamat jest jego pierwszym synem, ale z drugiej żony. Ma jeszcze kilku braci i kilka sióstr. Jednak on jest tym najważniejszym. Drugim synem, ale z pierwszej żony, która długi czas nie mogła urodzić dziecka, był zamordowany przez adiutanta młodszy brat Mahamata.

Jego rodzina zamieszkiwała w dużej wiosce Enenri Yoso, była to dosyć rozległa oaza w zakolu tej rzeki, bogata w zieloną roślinność, w bliskim sąsiedztwie osady górniczej Aozou założonej przez Francuzów w regionie o tej samej nazwie. To przybycie francuskich osadników, inżynierów i górników w te rejony zmieniło życie lokalnych społeczności. Wielu mężczyzn z jego klanu pracowało dla nich w kopalniach i odwiertach badawczych. Podobno wydobywali tam cenne metale, ale dokładnie nie wiedział jakie, bo Francuzi wszystko trzymali w tajemnicy. Inżynierowie wydrążyli szyby i tunele kopalniane, zorganizowali wyrobiska, sprowadzili sprzęt i maszyny. Założyli sporą osadę, pobudowali baraki i zorganizowali życie w tym miejscu na swój styl. Założono tam nawet barak medyczny, okoliczni mieszkańcy często przybywali do nich po pomoc.

Były też sklepy, w których zaopatrywano się w różne produkty, narzędzia, konserwy, owoce. Mogli również, sprzedawać im swoje produkty, jak na przykład maty chemle z wielbłądziej i koziej sierści. Takie wsparcie dla utrzymania pozwoliło nawet na pewne wzbogacenie się.

Stado wielbłądów jego ojca i całego rodu liczy już więcej niż dwie setki sztuk. Wioski były bezpieczne, mieszkańcy żyli w dostatku. W każdej zagrodzie znajdowało się od 5 do 10 dabangów[49] z sorgo lub prosem.

Dzięki temu, przed wojną mogli prowadzić handel karawanowy z północnymi klanami Telega, częściej miewali odwiedziny Tuaregów z pustyni szukających zapasów. Jednak wojna domowa, a następnie przybycie Libijczyków odmieniło ich życie, zniszczyło ich dorobek.

Wielu współplemieńców poniosło śmierć albo z rąk zwolenników GUNT lub z rąk żołnierzy Habré.

Przeszło rok temu wkroczyła na ich ziemie dywizja wojsk libijskich kierowana przez generała Karamanliego. Chociaż, po prawdzie, do kilku już lat Libijczycy formalnie okupowali północe regiony Tibesti. Najeźdźcy, rabując, plądrując i zniewalając całe wioski oraz osady mocno przyczynili się do zubożenia regionu. Jednak prawdziwym celem Libijczyków były kopalnie rud tych cennych metali. Najeźdźcy uwięzili inżynierów i całą obsługę techniczną kopalni, w celu uruchomienia wydobycia na własne potrzeby. Podobno francuscy inżynierowie odmówili współpracy z Libijczykami.

W tym momencie Laffly przerwał opowieść, wtrącił się, kierując swoje słowa w stronę oficerów czadyjskich.

– Nie dość, że po utracie tych terenów ustały dostawy surowców do Francji, a cały cenny urobek rudy miedzi i uranu trafia do Związku Radzieckiego, w zamian za dostawy broni i wyposażenia, to jeszcze możemy stracić ludzi znających te kopalnie. W odwecie za opór, jaki postawili zakładnicy, Libijczycy zagrozili ich śmiercią, jeśli wojska francuskie nie wycofają się. Wyznaczyli też wysoki okup, zwłaszcza gdy zorientowali się, że wśród pojmanych jest dyrektor, właściciel kopalni, ważna osobistość we francuskim świecie przemysłu atomowego. Kontynuujcie żołnierzu – zwrócił się do Mahamata.

Fakt, że francuski pułkownik zwrócił się do przesłuchiwanego per „żołnierzu”, zwróciło uwagę przybyłych Czadyjczyków. Odpłacili się mu surowym spojrzeniem, ten jednak niewzruszenie kontynuował swoje opowiadanie.

– Niebawem Libijczycy najechali również na naszą wioskę. Nie było to dla nas zaskoczeniem, wcześniej trochę dobytku i sporą część stada wielbłądów i kóz wyprowadziliśmy na wschód, aż do granicy. Tam ojciec miał się przyłączyć do innego wędrownego klanu i przeczekać trudny czas. Wszystkich pozostałych w wiosce mężczyzn Libijczycy pojmali i siłą wcielili do wojska. Oszczędzili kobiety, wioska chyba przetrwała. Najpierw przetrzymywali nas w obozie, sprawdzali pod kątem przydatności. Tacy jak my byli przydatni, znamy teren, znamy góry i pustynię, wiemy, jak przetrwać. Ja i mój brat, jako synowie wielkiego derde, trafiliśmy pod dowództwo majora, młodszego brata generała. Zostaliśmy przydzieleni jako przewodnicy. – Mahamat przerwał na chwilę, by spojrzeć na zgromadzonych, jakby chciał wzbudzić większe zaciekawienie. Po chwili mówił dalej. – Libijski major odbywał częste wyprawy, sprawdzał podległe jednostki w jego garnizonie, dyscyplinę i porządek. Pewnego dnia, nie dalej jak trzy tygodnie temu, wizytowaliśmy wioskę Moya, znajdującą się na północ, godzinę jazdy samochodem, wzdłuż koryta tej samej rzeki, przy której wcześniej zamieszkiwała moja rodzina. Trzymają tam jeńców w obozie z baraków, ulokowanych w wąwozie na prawym brzegu. Naturalną barierę stanowią strome skały płaskowyżu, są tam też płytkie jaskinie. Nie ma jakani dokąd uciec, więc nie jest potrzebna liczna ochrona. Dookoła albo strome masywy górskie, albo pustynia od północnej strony. Wiem dokładnie, gdzie to jest, łatwo można ich uwolnić.

Niespodziewanie Mahamat umilkł.

Wykorzystał to pułkownik Laffly.

– Negocjacje trwają od kilku miesięcy. To dawało nam nadzieję, że jeszcze żyją. Teraz mamy potwierdzenie. Na polecenie naszego rządu otrzymaliśmy misję przygotowania akcji uwolnienia więzionych Francuzów. Musimy zacząć działać natychmiast. Nie ma pewności, jak rozwinie się sytuacja w walkach. Nie jest pewne, czy uda się Libijczyków odepchnąć poza strefę Aozou, ani na jak długo.

Urwał na chwilę, spojrzał na Legranda i dodał:

– Kapitan Legrand przygotuje swoją najlepszą drużynę zwiadowczą, która razem z obecnym tu Mahamatem, jako przewodnikiem, wyruszy możliwie szybko na rozpoznanie w terenie i przygotowanie jakiegoś sposobu na ich odbicie.

Teraz patrząc na majora i porucznika, Laffly stanowczo, ale uprzejmie się odezwał:

– Myślę panowie oficerowie, że przesłuchiwany jeniec powiedział już wszystko, wykazał się chęcią współpracy. Nie widzimy niczego, co mogłoby negatywnie rzutować na jego uczciwość lub wymagałoby dalszego śledztwa czy przesłuchań. Mam nadzieję, że przychylicie się panowie do naszego wniosku o wyczyszczenie jego kartoteki oraz zatrudnienie go przez nas, jako cywilnego przewodnika. Krótko mówiąc, jest nam niezbędny. Nawet jeśli miałbym prosić mojego dowódcę, generała De Montleberta, szefa sztabu sił francuskich stacjonujących w Czadzie o interwencję u prezydenta Habré. Przekonany jestem, że nie będzie z tym problemu, gdyż to on jest inicjatorem odbicia uwięzionych Francuzów z kopalni. Od miesięcy czuje na sobie presję samego prezydenta republiki. Podobno zaginiony dyrektor kopalni to bliska rodzina jego żony Daniele. – Zamilkł na chwilę, nie spuszczając wzroku z czadyjskich oficerów, pociągnął dalej. – Jednak myślę, że możemy sami się dogadać w imię dobrej współpracy. Może uznajmy to, jako odwzajemnienie przysługi, jaką było przekazanie nieocenionych informacji waszemu dowództwu tuż przed ofensywą libijską. Ofensywą, która miała być dla was zaskoczeniem, a może okazać się początkiem końca ich obecności tutaj. Chyba trochę uratowaliśmy wasze tyłki.

Uśmiechnąwszy się, zamilkł, nadal na nich patrząc.

Po krótkiej chwili milczenia odezwał się major Djamouss.

– Oczywiście, w imię dobrej współpracy... nie musimy niepokoić naszych dowódców. Prosimy o raport z przesłuchania, wyczyścimy kartotekę Mahamata. Jest wolny, ale chcemy przyjrzeć się dokładniej działaniom tego Yaya Tombalbaye! Prosimy jeszcze o możliwość zatrzymania się do jutra, rano wyruszymy w drogę powrotną do Biltine.

– Jesteście panowie naszymi gośćmi, zapraszam na wspólną kolację. – Obejrzał się na boki, po czym zwrócił się do pozostałych. – Protokolant, proszę przygotować do podpisu dwie kopie raportu z przesłuchania. Oczywiście decyzja należy do samego Mahamata, zakładam, że zgodzi się pracować dla nas.

Głowy i oczy wszystkich zgromadzonych w sali narad jak na komendę zwróciły się w jego kierunku. Ten wiedział, że w tym momencie ważą się jego losy, jego wolność i możliwość powrotu, lub przynajmniej zobaczenia się z rodziną po kilkunastu miesiącach rozłąki. Jeśli by się nie zgodził, musiałby opuścić jednostkę wraz z oficerami czadyjskimi. Jego los mógłby okazać się bardzo niepewny, z pewnością zostałby wcielony do oddziałów Habré, lub, co gorsza oddany pod sąd i stracony za służbę na rzecz rebeliantów i Libijczyków. Intuicja nieomylnie podpowiadała mu, że tu, z tymi Francuzami ma większe szanse na rychłe spotkanie z rodziną.

– Dobrze, od teraz będę waszym przewodnikiem – odparł, zwracając się do Laffly’ego i Legranda – zaprowadzę was do przetrzymywanych na północy górników, pomogę wam ich uwolnić. Jednak ten młody biały lew – dodał, spoglądając teraz na Ernesta – musi wyruszyć ze mną.

Uczucie ulgi objawiło się na twarzach francuskich oficerów, odetchnęli z ulgą, jednak drobny szczegół na chwilę zelektryzował i tak już wcześniej napiętą atmosferę, młody Tubu ośmielił się stawiać warunki.

Kapitan Legrand podjął wyzwanie.

– Właśnie taki mieliśmy zamiar, kapral Ernest Szulkin wiele razy wykazał się przydatnością bojową, Jestem pewien, że świetnie sobie poradzi, będzie członkiem dobrze dobranego i przygotowanego zespołu. Jeszcze dziś składam wniosek do żandarmerii z nakazem zwolnienia Mahamata z aresztu – dopowiedział Laffly – wydam też rozkaz przydzielenia Mahamatowi kwatery w koszarach i wpisania na listę aprowizacyjną w kantynie. Do odwołania pozostaje do dyspozycji szefa kompanii sierżanta Bouchera, do prac pomocniczych. Sprawy umowy załatwimy w najbliższych dniach. Jednocześnie będziemy bacznie obserwować rozwój wydarzeń na froncie walk, wykorzystamy pierwszą nadarzającą się okazję. Kapitanie proszę przygotować plan zwiadu i wstępne założenia akcji uwolnienia zakładników, wraz z opisem środków potencjalnie potrzebnych do akcji ewakuacyjnej. Jutro przed południem chcę mieć oba plany na biurku. Na tym przesłuchanie i naradę uważam za zakończone.

Rozchodzili się w zgodzie, w dobrych stosunkach i rozluźnionej atmosferze.

Ernest zaprowadził Mahamata do szefa kompanii, aby przydzielić mu kombinezon roboczy i mundur polowy bez naszywek, uważał, że powinien jak najszybciej pozbyć się tego ciemnozielonego munduru jednostek GUNT.

***

Kolejne dni przyniosły dobre wieści z frontu walk, Libijczycy znajdowali się w głębokim odwrocie. Nieustannie nękani przez lotnictwo francuskie, niemalże w rozsypce opuszczali swoje garnizony w regionie Faya i Borku, uciekając dalej na północ w kierunku granicy. Pieczołowicie i w tajemnicy przygotowywana ofensywa okazała się ogromnym fiaskiem. Klęską, której przyczyny na próżno by szukać, chociaż wszyscy w drugim pułku legii wiedzieli, że to dzięki informacjom zdobytym przez ich drużynę zwiadowców, główne wojska Habré wspierane przez armię francuską zdążyły się przegrupować i przygotować do obrony. Jednocześnie utrata przez Libijczyków map pól minowych przed ich skopiowaniem i rozesłaniem do garnizonów okazała się najbardziej brzemienna w skutki, przypieczętowała ich los. Odwrót ich wojsk był chaotyczny. Liczne pola minowe rozłożone na szlakach wiodących ku granicy usłane były ofiarami z oddziałów uciekających w popłochu. Nikt nie liczył już nawet strat.

Jednocześnie legia otrzymała dodatkowe wsparcie. Dwudziestego drugiego marca przybyły do bazy w Biltine posiłki w sile pułku kawaleryjskiego, dysponującego lekkimi, ale szybkimi i skutecznymi tankietkami AML-90. Natychmiast po przybyciu, prawie z marszu podjęto natarcie w kierunku Faya. Po trzech dniach rajdu, bez dłuższych przystanków, bez napotkania oporu przebyli przeszło czterysta kilometrów, po drodze łącząc się z siłami pułku piechoty, którego cztery kompanie zmechanizowane, dysponujące swoimi wozami bojowymi VAB[50] oraz pojazdami VBL[51], zapewniały osłonę natarcia lekkich czołgów.

Głowna twierdza libijska w północnym Czadzie została zdobyta praktycznie bez walki, a dwudziestego siódmego marca oficjalnie ogłoszono zajęcie lotniska Faya-Largeau. Czadyjskie siły rządowe prezydenta Habré, w środkowo-wschodnich regionach kraju zajęły po kilkunastu dniach walki całą część regionu Ennedi-Ouest, odrzucając Libijczyków na północ, aż do granicy.

Resztki sił rebeliantów musiały uciekać przez góry Tibesti pod zachodnią granicę z Nigrem. W górach schroniły się pojedyncze oddziały niedobitków.

W tym momencie jeszcze nikt nie przewidywał, że Habré w ciągu kolejnych trzech miesięcy, łącząc działania partyzanckie i klasyczne operacje regularnego wojska, odzyska prawie cały obszar północnego Czadu, wypierając praktycznie wszystkie oddziały libijskie poza granice terytorium kraju.

Po tygodniu od zdobycia lotniska Faya-Largeau obydwa pułki legii cudzoziemskiej ustanowiły swoje nowe bazy w tym rejonie, przenosząc cały swój sprzęt pomocniczy, wyposażenie i uzbrojenie.

Było to największe miasto w prefekturze Borku-Tibesti, populacja przewyższała dziesięć tysięcy mieszkańców, liczni przybysze, wędrowni kupcy w karawanach, okoliczni rolnicy szukający w mieście zbytu na swoje zbiory, podwajali tę liczbę.

Znajdowały się tutaj trzy meczety, kościół katolicki, szpital, liczne noclegownie dla przybyszy, zgromadzone wokół targowiska, dużego placu znajdującego się w północnej części miasta. Tutaj przybywający rolnicy, pasterze i rzemieślnicy oferowali swoje produkty. Tuż przy nim wybudowano trójnawowy kompleks ze schroniskami dla jucznych zwierząt i wielbłądów, imponujący odpowiednik arabskiego karawanseraju, zorganizowanego, jako baza przystankowa i wyładunkowa dla karawan.

Przy głównym placu miasta znajdował się punkt poboru opłat celnych, nadzorowany przez hôtel de ville[52], nieopodal urządzono wysokiej klasy hotelu wraz z restauracją.

Najważniejszym punktem miasta było lotnisko, obsługujące duże wojskowe samoloty transportowe. W odległości kilkuset metrów od placu hotelowego rozległa pusta przestrzeń widniała charakterystyczna, niewysoka wieża kontrolną z radarem.

Miasto położone na rozległej oazie było dobrze zorganizowane i wyposażone. Liczne studnie zapewniały bieżącą wodę w hotelu i niektórych ważniejszych budynkach.  Do nich też podciągnięto elektryczność z generatorów znajdujących się przy lotnisku. Do rozwoju tej, w miarę nowoczesnej infrastruktury miasta przyczyniła się kilkuletnia, najpierw francuska, potem libijska okupacja.

Organizując nowe pozycje, kompania zwiadu, w której służył Ernest, kompania dowodzenia oraz administracyjna wraz z dwoma zmechanizowanymi kompaniami bojowymi ulokowały swoją nową bazę „Plaża” w barakach i namiotach usytuowanych na wschodnich obrzeżach miasta. Zaś jednostki pierwszego pułku kawaleryjskiego wraz z dwoma kompaniami bojowymi z drugiego, stanowiące wsparcie, zajęły stanowiska oddalone bardziej na zachód. Był to jednak prowizoryczny, polowy obóz składający się z kilkudziesięciu namiotów dla pojazdów oraz wojska. Natomiast trzy kompanie bojowe z drugiego pułku spadochroniarzy urządziły swoją bazę i obóz nieopodal lotniska.

Dopiero w pierwszym tygodniu kwietnia nadeszła depesza ze sztabu wojsk francuskich, z potwierdzeniem rozkazu o dalekim zwiadzie w celu uwolnienia pojmanych Francuzów w kopalniach Aozou. Podczas porannej zbiórki kompanii, kapitan Legrand oficjalnie zwrócił się do swoich żołnierzy.

– Jutro wyrusza zwiad, na rozpoznanie możliwości odbicia obywateli francuskich pracujących w kopalniach na północy kraju. Trzecia drużyna już przygotowana ma ustalony szczegółowy plan, a kompania logistyczna czeka w gotowości na sygnał. Dzisiaj oddaję rozkaz do podpisu przez dowódcę pułku. Zakładnicy są uwięzieni w rejonie położonym głęboko za szesnastym równoleżnikiem, stanowiącym umowną barierę, której wojska francuskie nie powinny przekraczać. Z tego powodu wyprawa obarczona jest dużym ryzykiem, rozpoznanie będzie prowadzone w środowisku skrajnie nieprzyjaznym pod względem pustynnej pogody oraz grasujących band i niedobitków rebeliantów. Zwiadowcy będą zdani tylko na siebie, swoje umiejętności i szczęście. Jeśli uzyskają potwierdzenie oraz wszelkie niezbędne informacje o miejscu przetrzymywania zakładników, wyprawiona zostanie ekspedycja konwoju ciężarówek i wozów bojowych. Bardzo możliwe, że jeśli uda się nam zrealizować ustalony plan, to w najbliższe święto Camerone będziemy cieszyć się również z okazji uwolnienia zakładników, albo … opłakiwać naszych kolegów. To na razie tyle podstawowych informacji. Zaraz po apelu, Ernest, Pietia i Pablo razem z Mahamatem zameldują się u mnie na odprawę.

Zgodnie z rozkazem, cała czwórka przybyła do sali narad, połączonej z namiotem dowódcy, kapitana Legranda.

– Panie majorze oto legioniści, o których rano rozmawialiśmy, starszy kapral Pablo, Pietia i kapral Ernest, a także cywilny przewodnik Mahamat – kapitan zaprezentował swoich żołnierzy, oficerowi siedzącemu obok niego przy stole.

Na blacie przed nim leżały teczki z aktami osobowymi, na okładce każdej przypięta była charakterystyczna karta zatytułowana „Etat des services” wraz ze zdjęciem.

– Jestem major Henri Clement Bollee – przedstawił się – ze sztabu sił połączonych w N’Dżamenie. Jestem oficerem operacyjnym w komórce wywiadu wojskowego, będę dowodził i prowadził tę misję zwiadowczą. Panie kapitanie proszę dać „spocznij” i zaprosić swoich ludzi do stołu.

Bez żadnego zaskoczenia ani zdumienia Legrand nakazał swoim przysiąść się.

– To nie jest oficjalna zbiórka, możemy pozwolić sobie na odrobinę luzu. Potraktujemy to, jako naradę operacyjną. Muszę was poznać i zorientować się, na ile mogę liczyć podczas tej wyprawy.

Popatrzył na Legranda i pozostałych, upewniwszy się, że się zgadzają, podniósł jedną z teczek, i skupiając na niej wzrok, podjął dalej rozmowę.

– Z dokumentów wnioskuję, że jesteście już całkiem doświadczonymi zwiadowcami. Właśnie zaczęła się wasza druga, czteromiesięczna tura w Czadzie. Służycie tu blisko szósty miesiąc. Nie zbyt długo, ale jak czytam, to Ernest sporo już dokonał, by nie powiedzieć, narozrabiał. Taaa… potrzebuję zaufanych ludzi, takich z otwartymi umysłami.

Zamilkł, tym razem popatrzył tylko na Ernesta. Ten bez zawahania się, bez mrugnięcia wytrzymał jego stanowcze, silne spojrzenie prosto w oczy.

– Bierzesz udział w misji również dlatego, że taki był warunek tego oto przewodnika z ludu Tubu. A tak się składa, że jak na razie jest to nasz jedyny ślad i jedyna nadzieja, aby odnaleźć naszych ludzi uwięzionych w tych cholernych górach na pustyni. Nie jestem pewien, o co mu może chodzić. Może o jakieś plemienne przesądy i legendy, ale bez oporu zgodziłem się na to. Wszyscy macie opinię inteligentnych i myślących żołnierzy, z wyobraźnią, a to ważna zaleta w naszym fachu, w wywiadzie. Naszym zadaniem jest uwolnienie tych ludzi, po cichu, bez rozgłosu i bez pokazu siły. Nie są potrzebni żadni super wojownicy ani specjalsi, lecz oddani, zdyscyplinowani i sprytni zwiadowcy, z otwartymi oczami i chłodnymi głowami. Wybrałem was, bo widzę w was potencjał. Mamy do wykonania solidną zwiadowczą robotę, bez wyczynów, bez fajerwerków.

Major zrobił pauzę i tym razem wzrokiem starał się ogarnąć wszystkich na chłopaków siedzących naprzeciwko.

– Podobno jesteście dobrze zgrani i zawsze trzymacie się razem?

Pierwszy odezwał się Pablo jak zwykle swoim poważnym i wyważonym tonem.

– Za pozwoleniem panie majorze, melduję, że Ernest jest ogromnym szczęściarzem. Nie jest bardzo silny, ale za to wytrzymały i sprawny. Od początku wzbudzał podziw swoją wiedzą. Jest najlepszy z nas wszystkich, jeśli chodzi o te urządzenia lokalizacyjne i łączność satelitarną. Właściwie to też najlepiej z nas strzela, ma pewne oko i opanowanie. A po naszej poprzedniej misji to nawet Boucher schodzi mu już z drogi.

Major spojrzał pytająco na Legranda, ten odpowiedział.

– To jest sierżant, szef kompanii, bardzo dba o to, aby młodzi legioniści byli jak najlepiej przygotowani na trudy służby w warunkach pustynnych. Na początku trochę zawziął się na Ernesta, ale jemu, to akurat wyszło tylko na dobre.

– D'accord! Je vois! Rrozumiem – odezwał się Bollee – wiemy, czym Ernest zajmował się u siebie w kraju przed przybyciem do Augbane, no i dlaczego do nas dołączył. Zwrócił naszą uwagę jeszcze we Francji, zdążyliśmy go już prześwietlić w kontrwywiadzie.

Uśmiechnął się z przekąsem, chwilę pomyślał i mówił dalej.

– Widzicie, wyobraźnia i inteligencja jest ważniejsza od siły fizycznej. Jest też ważniejsza od wiedzy, bo i siła i wiedza bywa ograniczona – ponownie chwila zadumy i ciągnął dalej – wiem, że misja jest bardzo ryzykowna, prawie niemożliwa, aby odnieść sukces za pierwszym razem. Jeśli nam się nie uda, nie zostanie wysłana żadna akcja ratownicza. Jesteśmy zdani na siebie. Wtedy, aby uniknąć eskalacji napięcia na granicy i skandalu międzynarodowego z Libią i Sowietami, pozostanie jedynie oficjalna droga kanałami dyplomatycznymi. A tutaj wszystko jest możliwe. Albo zażądają ogromnych ustępstw za uwolnienie zakładników, wtedy wszystkie nasze ostatnie frontowe sukcesy zostaną zmarnowane. Albo tak, jak zwykle Sowieci zaprzeczą wszystkiemu, co związane jest z zakładnikami. Nasi obywatele tam, pracowali przy wydobyciu cennych minerałów, w tym uranu dla potrzeb naszego przemysłu, więc ich wartość jest ogromna, dla kopalni, jak i z powodów politycznych oraz propagandowych.

Na chwilę zamilkł, aby już z pełnym przekonaniem kontynuować.

– Jednak mam przeczucie, ba jestem nawet pewien, że nam się uda. Bo wiecie, jestem świadom tego, że różnica pomiędzy niemożliwym a możliwym leży tylko w ludzkiej determinacji, zaangażowaniu i zaprogramowaniu się na cel. Chcę, abyście przyjęli to do swojej świadomości również, że to właśnie ta nasza wyobraźnia, jej moc i siła, najbardziej przydaje się w trudnych i nieprzewidywalnych sytuacjach. To nie przypadek, że to właśnie wy wyruszacie ze mną.

W namiocie zapanowała głęboka cisza, jedynie delikatny szum śmigieł wentylatorów przecinał tę ciszę w ciężkim i dusznym powietrzu. Po tych słowach major był już pewien swego, że właśnie kupił tych żołnierzy, zdobył ich zaufanie i oddanie. Zjednał ich sobie i stał się dla nich już swoistym autorytetem. Zdawał sobie sprawę, jakże ważna i silna relacja właśnie się pomiędzy nimi nawiązała, dzięki słownej manipulacji swojej wypowiedzi, a to tylko mogło im pomóc w wyprawie.

Obserwował dyskretnie każdego po kolei, zdawało się, że potrafi przeniknąć ich czaszki, jakby przez głębokie spojrzenie w oczy wdzierał się do środka głowy, wprost do mózgu, odgadując ich myśli. Jakby z łatwością sprawdzał, czy poddali się wątpliwościom i obawom, czy opanował ich strach, albo odwrotnie, czy zawładnęła nimi determinacja i zdecydowanie.

Cała trójka siedziała sztywno w bezruchu. Jedynie Mahamat zdawał się nie poddawać się hipnozie majora, otworzył szeroko powieki i z równie głębokim spojrzeniem wpatrywał się w oczy majora.

Major pierwszy przerwał ciszę, gdy już utwierdził się w swoim przekonaniu, odczytując emocje z twarzy legionistów.

– Przypominam założenia i plan misji. Po pierwsze, mamy za zadnie, zlokalizować miejsce uwięzienia górników i ekipy geologów. Teoretycznie wiemy, gdzie to jest, bo Mahamat wskazał nam ten wąwóz, ale to nie znaczy, że tam nadal są. Amerykańskie zdjęcia lotnicze potwierdzają istnienie osad w tym miejscu, ale nie ma pewności co do obecności ludzi. Możliwe, że przetrzymują ich w tych jaskiniach. Dlatego z jego pomocą musimy ich odszukać i potwierdzić obecność. Po drugie ustalamy sposób i drogę ewakuacji. Z naszej bazy do osady górniczej jest około 480 kilometrów w prostej linii ponad górami. Zbyt daleko jak na zasięg śmigłowców, aby mogły powrócić. Dlatego potrzebna jest tymczasowa baza na międzylądowania. – Teraz przesunął na środek stołu rozłożoną mapę, by wskazywać omawiane miejsca. – Lądujemy na północnym brzegu równiny w kotlinie Enneri Yega. Tutaj urządzimy tę bazę i stąd wyruszymy pieszo, prawie 120 kilometrów na północ. Przez sam środek wyżyny i gór, nie ma warunków ani możliwości użycia terenówek, całą drogę musimy przebyć na piechotę, po cichu i bez zwracania uwagi. Najpierw wzdłuż koryta rzeki Goubon, po prawej miniemy, potem poprzez kotlinę Bouro i następnie przez góry do kolonii Cognac, wreszcie aż do Enneri Koudou. To w tych jaskiniach, według relacji Mahamata, spodziewamy się odnaleźć naszych inżynierów i górników. Oprócz tego miejsca mamy jeszcze opcjonalnie do sprawdzenia pobliskie wyrobisko Iangurai, potem Moya, oraz osiedle Aozou, które również wchodzą w obszar, którym zarządza kopalnia. Kto wie może zahaczymy o Enneri Yoso, rodzinne strony Mahamata. W odległości kilku kilometrów na północny wschód znajduje się jeszcze osiedle Erdi. Jest to ujście rzeki o takiej samej nazwie, usytuowane przy zakończeniu masywu, dalej jest już tylko bezkresna przestrzeń pustyni. Będziemy w skrajnie nieprzyjaznych i trudnych warunkach. Nie do porównania z regionem Ennendi, uważanym za ogródek Sahary, gdzie przyroda i klimat stwarza warunki jak na wczasach. Musicie przygotować się na wyczerpujące działanie, a nawet najgorsze, gdyż będziemy naprawdę daleko za szesnastym równoleżnikiem, a Libijczycy nie odpuszczą nam, gdyby nas dorwali.

Ponownie zamilkł na chwilę, chciał dać im czas na oswojenie się z danymi terenu i odległościami do pokonania, a może chciał sprawdzić ich nastawienie i stopień przyswojenia informacji.

Łyk wody i kontynuował.

– Razem z nami, drugim śmigłowcem poleci drużyna z kompanii logistyki, zabezpieczą teren pod tę bazę. Jednocześnie, z naszego obozu wyrusza konwój w składzie kompanii bojowej i kompanii logistycznej dowodzonych przez kapitana Georgesa Dubois. W sumie osiem ciężarówek Reanult GBC do zabrania zakładników dodatkowo dwie z zapasami paliwa, wody i prowiantu, cysterna z paliwem dla śmigłowców, dodatkowo cztery nowe lekkie wozy terenowe VBL Panhard, dwa willysy i dwa wozy Peugeot P4, jako dodatkowa mobilna ochrona. Podstawowe wsparcie bojowe stanowią opancerzone wozy bojowe VAB, uzbrojone w ciężkie karabiny Browninga 12,7 mm. W ciągu kilkunastu godzin jeszcze przed wieczorem konwój powinien tam dotrzeć. Cały obszar tymczasowej bazy będzie pod ciągłym nadzorem patroli naszył sił powietrznych. Po trzecie, po odnalezieniu zakładników, nadajemy sygnał czy, jak i kiedy ewakuacja ma się rozpocząć. Utrzymujemy regularne meldunki radiowe z bazą tymczasową, co osiem godzin. Jeśli stracimy łączność na dłużej niż 72 godziny, sztab uzna, że misja zakończyła się niepowodzeniem, wtedy wszyscy wracają do „Plaży”. Jak już, wspomniałem, nie będzie misji ratunkowej, aby wrócić, musimy radzić sobie sami. Każdy będzie odpowiedzialny za część ekwipunku. Za radiostację odpowiedzialny jest Ernest, zapas wody i racje żywnościowe na siedem dni, kofeinę oraz tabletki wspomagające z benzedryną, odpowiedzialny Pablo i Pietia. Plecaki z namiotami, z linami oraz sprzętem dodatkowym zabieram ja i Mahamat. Każdy z was bierze swój przydziałowy famas, dodatkowo mac50 jako broń osobistą oraz karabiny FR-F2 do strzelania precyzyjnego. Wszyscy zabieramy też krótkofalówki. Mahamat, jako cywil będzie bez broni. Razem około czterdziestu kilogramów ekwipunku na osobę. Nie muszę chyba przypominać zasad w warunkach zwiadu, nie salutujemy, nie stajemy na baczność, mało mówimy, ciągła obserwacja otoczenia i skoncentrowana uwaga. Aha, każdy zostanie wyposażony w czarną dżelabę i czarny turban tuareski, czyli litham, To na wypadek, gdybyśmy musieli się ukrywać. Będzie też przydatny podczas burzy. Na pewno będzie trudno i niebezpiecznie, więc jeśli ktoś chce się wycofać to teraz, gdy wystartujemy, nie będzie odwrotu. Na tym kończymy odprawę, rozejść się do przygotowań, no i trochę się przespać, jeśli emocje wam pozwolą. Nie wiadomo, kiedy następnym razem położycie się w łóżku. Zarządzam zbiórkę na godzinę przed świtem, zostaniemy przetransportowani z wyposażeniem na lotnisko, tam już przygotowuje się kompania logistyczna, konwój kołowy wyrusza również o świcie. To tyle, rozejść się!

***

06 kwietnia 1987r, poniedziałek

Był wczesny poranek szóstego kwietnia 1987. Na wschodnim widnokręgu leniwie jawiła się jasnożółta rozgrzana tarcza, ziemia zdawała się już drgać swoim codziennym rytmem, a nagrzewające się powietrze zaczynało swój falujący taniec. Dwa duże śmigłowce Puma w barwach francuskich sił powietrznych z ogłuszającym łomotaniem wirujących skrzydeł oderwały się od ziemi, leniwie wznosząc się, wykonały zwrot i skierowały się w północno-zachodnim kierunku. Nabierając prędkości, oddalały się, a huk wirników przycichał każdą sekundą. Po minucie na horyzoncie w oddali widniały już tylko dwa czarne, zmniejszające się punkty, by wreszczcie zniknąć zupełnie.

W pierwszym leciała drużyna logistyczna, która miała zabezpieczyć miejsce lądowania, zamaskować śmigłowce i przygotować przyjęcie konwoju kołowego z zapasami, obsadą bojową i pojazdami do ewakuacji.

W drugim znajdowali się zwiadowcy, siedząc milcząco pomiędzy skrzyniami ładunkowymi i beczkami z zapasem paliwa, oczekiwali nadchodzących godzin i dni spędzonych na marszu poprzez skały i pisaki wyżyny Tarso. Tak miejscowi Tubu nazywali ten zakątek Czadu w kształcie trójkąta. Piekielnego, złotego trójkąta oferującego swoje podziemne bogactwo minerałów, każdemu, kto po nie sięgnął, ale bez litości grzebiącego w swoich otchłaniach każdego, kto sięgał nieumiejętnie lub wbrew jego woli.

Teraz góry masywu Tibesti dumnie wznoszące się na horyzoncie, przyciągały wzrok, aby podziwiać je przez szkła iluminatorów. Jakby właśnie wystrzeliły spod powierzchni pustyni, oczarowując widza ostrym kontrastem w zestawieniu z ponurymi, ciemnymi kolorami skał, mieszaniną brunatnego, szarego, aż do ciemnego popielatego, wyraźnie odcinając się od otaczających jasnych piasków ciągnących się aż do granicy libijskiej, potem dalej na północ przez całą Saharę.

Góry i cała wyżyna z wysokości wyglądały jak pokiereszowane bliznami niezliczonych wąwozów i kanionów z korytami tymczasowych rzek, pokancerowane licznymi kraterami, w wielu z nich pozostałości słonych jezior, niczym ropiejące wrzody, z których Tubu pozyskiwali natron, jako jedno z ważniejszych źródeł ich utrzymania. W dzień żar i spiekota, w nocy niemiłosierny chłód, rzucający nawet najsilniejszych na kolana, w dreszczach gorączki. Bez litości sprawdzały odporność, wytrzymałość oraz testowały umiejętność dostosowania się każdego żywego organizmu do ekstremalnych warunków.

Po niecałych dwóch godzinach lotu wylądowali w rozległej kotlinie, otoczonej wysokimi skalistymi wzniesieniami dookoła. Piaszczysty twardy grunt wznosił się łagodnie. Na południowym widnokręgu majaczył rozmyty i jak zwykle falujący od nagrzanego powietrza, obraz jakiejś większej osady.

Mahamat natychmiast zorientował się, że znajdują się w zupełnie innym miejscu, niż zakładał uzgodniony plan, z niedowierzaniem w oczach popatrzył na majora. Jednak nikt nie zauważył w jego spojrzeniu wyrzutu zawodu i rozczarowania. Nikt nie zauważył, bo nikt nie patrzył na niego, gdy z wielkim znakiem zapytania na twarzy stanął przed majorem. Reszta drużyny zorientowała się, dopiero gdy ten mu odpowiedział.

– Mahamat, bez urazy – zdecydowanym głosem próbował usprawiedliwić się major – to nie jest kwestia braku zaufania, nie traktuj tego tak osobiście. Chodzi tu o bezpieczeństwo misji, tylko ja wiedziałem o prawdziwym miejscu lądowania dzisiaj. Nawet wasz kapitan nie znał prawdy. Piloci i kierowcy konwoju dostali odpowiednie wytyczne dopiero o świcie, tuż przed startem. Akcja jest naprawdę ważna i angażująca zbyt duże środki i siły, abyśmy mogli ryzykować jakiś przeciek. Zbyt dużo ludzi wiedziało o zamiarach i celu naszej podróży. Dlatego musiałem zastosować metodę dezinformacji i inspiracji. Wiem, co robię, zajmuję się tym już od wielu lat. Teraz znajdujemy się na północnym krańcu kotliny Lobogue w południowo-zachodniej części gór, w regionie Aozou. Jesteśmy czterysta kilometrów od naszej bazy w Fai. – Przerwał i po chwili namysłu wskazując ręką kierunek, kontynuował. – Tam dalej znajduje się koryto rzeki, tym wąwozem za chwilę polecimy dalej na północ kolejne kilkadziesiąt kilometrów. Od tamtego miejsca już tylko piesza wędrówka przez to piekło. To, co widzicie w dole, na końcu kotliny to baza czadyjska Zouar[53]. – Odwracając się w przeciwnym kierunku i ponownie wskazując ręką, dodał: – Od końca stycznia znajduje się już w ich rękach, więc ten kierunek i droga otaczająca Tibesti od południa wydawała się najbezpieczniejsza i najłatwiejsza.

Obecni przy śmigłowcach legioniści z kompanii logistycznej w milczeniu przysłuchiwali się całej rozmowie, ale zajęci rozładowywaniem z luków bagażowych skrzyń ze sprzętem, siatkami masującymi i bronią starali się nie zwracać uwagi na całe zajście. Wiedzieli, że zwiadowcy mają swoje zasady i prawa. Byli dla całej reszty wyjątkowi, byli podziwianą i szanowaną elitarną drużyną.

Zwiadowczy fach był inny niż pozostałe formacje. Nie był też jak służba w jednostkach specjalnych pułku spadochronowego, gdzie liczyła się siła fizyczna, szybkość i zaskoczenie. Mimo tego zwiad był uznawany za trudniejszy, bardziej wymagający, ze względu na uciążliwy i zwykle monotonny charakter zadań. Obserwacja i analiza otoczenia, często w bezruchu w jednej pozycji, kilka lub kilkanaście godzin, czasem dni, zawsze za liniami wroga. Dlatego ich służba wiązała się z ciągłym ryzykiem i narażaniem życia, niosła ogromny ładunek stresu. Aby przetrwać w rozmaitych i niespodziewanych sytuacjach, musieli ufać sobie, wiedzieć, że mogą polegać na sobie, musieli orientować się dokładnie i prawidłowo zawsze w każdym położeniu i w każdym terenie. Musieli też mieć bezgraniczne zaufanie do dowódcy. Wszystkim jak echo dudniło w głowie motto ich kapitana, który powtarzał je przy każdej okazji „Zaufanie to odwaga, a wierność to siła”. Właśnie wzajemne zaufanie, pewność i wiara w postawę współtowarzyszy broni dodawała im, sprawiały, że wychodzili cało z różnych opresji lub sytuacji pozornie bez wyjścia.

Donośny głos i zdecydowany ton majora, nie przyciągnął niczyjej uwagi z kompanii logistycznej, nikt nawet nie spojrzał w kierunku majora i jego drużyny, wszyscy mieli świeżo w pamięci niedawny rajd zwiadowców, którzy umożliwił przygotowanie się do ofensywy libijskiej.

Zwiadowcy przystanęli, by zgromadzić się wokół majora i Mahamata, wymieniając pytające spojrzenia, bez słów oznajmiając swoją wątpliwość, lecz ten zakończył całe zajście, wydając rozkaz:

– Na tym zakończymy dyskusję i wyjaśnienia, bierzmy się do roboty, pomagamy rozładować sprzęt i zapasy z helikopterów. Rozbijamy namioty i wstępnie ustawiamy pozycje obronne. Jedną maszynę przykrywamy siatką. Potem chwila oddechu, uzupełnić płyny, sprawdzić swoje wyposażenie i lecimy dalej.

Wreszcie jeden z helikopterów, ze zwiadowcami na pokładzie wystartował w dalszą podróż na północ, zostawiając na miejscu drużynę logistyczną, zajętą przygotowaniem stanowisk obronnych i obserwacyjnych oraz organizację miejsc dla wozów konwoju z zaopatrzeniem, który spodziewany był tutaj za kilkanaście godzin.

Lecieli na bardzo niskim pułapie wzdłuż wąwozu wyschniętej rzeki, potem ponad wzgórzami, aż do miejsca oznaczonego na mapie, jako kotlina Oudingeur, oddalonej od ich nowej tymczasowej bazy w Lobogue o około sześćdziesiąt kilometrów.

Opuścili śmigłowiec nieopodal skał, które dawały początek nowemu łańcuchowi wzgórz. Dochodziło południe, gdy odgłos łopat wirników i potężnych turbin oddalającego się śmigłowca ucichł całkowicie. Pomimo że z jego pokładu kotlina jawiła się, jako strefa całkowicie pusta, odludna i bezpieczna, to jednak cała piątka w rozproszeniu co kilkadziesiąt metrów, przyczajona za głazami lub w wysokich trawach chigou, jeszcze przez kilkanaście minut uważnie obserwowała otoczenie przez lornetki. Wymagała tego zwiadowcza rutyna, pomimo słońca, które jakby za niewidzialnym dotknięciem wyciskało litry potu, zalewającego im czoła. Nie pomagały nawet turbany, które zamiast hełmów mieli na głowach na czas wyprawy. Utrzymywali łączność przez krótkofalówki, wymieniając tylko krótkie komunikaty z uzgodnionymi hasłami.

Po chwili major wydał komendę.

– Podnosimy się i ruszamy ostrożnie w kierunku wzgórza na prawo. Najpierw Pablo i Pietia, po dwóch minutach Ernest i Mahamat, za chwilę ruszam ja. Na wprost, około dwóch kilometrów, aż do koryta tamtego ouedu. Jest szerokie, na drugim wysokim brzegu, pomiędzy pionowymi skałami, w ocienionym miejscu, u podnóża zbocza urządzamy postój aż do wieczora.

Szli powoli szeroką tyralierą. Teren łagodnie wznosił się. Za ich plecami na horyzoncie, wyraźnie odcinając się od reszty pejzażu, w falującym powietrzu majaczył szczyt Tarso Toussidé oddalony o trzydzieści kilometrów. Jak wiele szczytów w tych górach, wydawało się, jakby właśnie przed chwilą coś go wypchnęło w górę ponad piaszczystą równinę olbrzymiej niecki, która go otaczała.

Pejzaż w Tibesti to nie ostre granie ani wysokie szczyty, to góry z olbrzymich lub mniejszych głazów, pojedynczych skał, wysokie wzgórza jak usypiska kamieni dokoła wielu równinnych okrągłych lub podłużnych kotlin, albo równie często pośrodku nich. Wiele z nich wyglądało jak spłaszczone, okrągłymi wzniesienia wulkanów wygasłych setki wieków temu.

Po kilkunastu minutach, w odległości około dwustu metrów ujrzeli przed sobą niewielką osadę. Zaskoczenie było totalne.

Zanim jeszcze przebrzmiała w ich odbiornikach komenda „Padnij!”, wszyscy niemal równocześnie rzucili się na ziemię, starając się ukryć za kamieniami lub stać się niezauważonym w kępach wysokiej trawy.

– Obserwować boki i przedpole, Pablo obserwuje tyły! – dokończył swój rozkaz major.

Osadę stanowiło zaledwie kilka szałasów z maty czukkaba, kilka lepianek oraz baldachimów rakouba, pod którymi w cieniu stały wielkie gliniane dzbany. Miejsce robiło wrażenie dobrze zorganizowanej małej wioski, jednak było kompletnie opustoszałe, wymarłe. Jakby niedawno albo przed chwilą wszyscy mieszkańcy się wynieśli.

Czas płynął szybko, minuta za minutą, po kwadransie znowu usłyszeli komendę majora.

– Zwiadowcy meldować!

– Z tyłu cisza i pusto, bez ruchu – pierwszy odezwał się Pablo.

– Miejsce przed nami wygląda na opustoszałe, może uciekli, słysząc odgłos śmigłowca, na mapach nie było żadnej wioski tutaj – oznajmił Pietia.

– To nie jest wioska, tylko dankucz[54] – sprostował Mahamat. – Rolnicy organizują na czas zbiorów w porze deszczowej takie tymczasowe obozowiska, z dala od swoich osiedli. Te dzbany to dabangi służące do składowania zapasów zboża po żniwach. Tam w oddali, za szałasami w wyschniętym rozlewisku rzeki widać pole uprawne, ciągnie się aż do samego koryta. Rolnicy przybędą tutaj w czerwcu albo w lipcu, to zależy od tego, kiedy spadnie deszcz. Jestem pewien, że teraz tam nikogo nie ma i jesteśmy bezpieczni.

– Mahamat i Ernest, idziecie sprawdzić ślady w tym obozowisku, ogniska, odchody zwierząt, przejrzeć wszystkie szałasy.

Minęło kilka minut, gdy usłyszeli głos Ernesta w swoich odbiornikach.

– Wszystko w porządku, żadnych śladów zwierząt. Chyba rzeczywiście od miesięcy nikogo tutaj nie było. Wiatr poszarpał zadaszenia szałasów, ogrodzenia zeriby poprzewracane. Czysto, ale zaraz, zaraz, jednak nie. W jednej lepiance jest wygasłe ognisko, całkiem świeże. Jakby ktoś tutaj nocował. Raczej regularnie nocuje, wskazują na to sprzęty użytkowe, trochę zapasów i legowisko do spania. Wiszą tutaj też dwie guerby pełne wody. Czyli jedna lub dwie osoby. Są ślady stóp na zachód. Chyba kobiece, jednak dwie pary. Kilka godzin temu, bo wiatr już je trochę pozacierał. Jeszcze sprawdzam studnię oglat. Jest woda, co potwierdza, że ktoś tutaj jednak żyje. Albo ich wypłoszyliśmy, albo wracają tylko na noc. Tak czy inaczej, musimy być czujni i oglądać się za siebie.

– D'accord! Ruszajcie dalej za koryto rzeki, tam postój. Merde! Pourquoi la vie est si difficile? Dlaczego wszystko musi być trudne? – Zaklął wreszcie major w swoim rozpoznawalnym już stylu, do którego zdążyli się przyzwyczaić. Po chwili dodał: – Pablo i Pietia ruszacie za nimi. Ja jeszcze chwilę poobserwuję z tego miejsca.

Major jednak nie zdawał sobie sprawy, że oni wszyscy byli również obserwowani. Dwie pary oczu wpatrywały się w przybyłych żołnierzy z ukrycia w wysokich trawach. Dwie pary oczu na zmęczonych, zakurzonych twarzach, na dwóch kobiecych twarzach.

Dwa kwadranse później, cała piątka przebrnęła przez zarośla w korycie rzeki, wspinając się na wysoki, dosyć stromy brzeg. Urządzili obozowisko kilkadziesiąt metrów dalej, tuż przy prawie pionowej ścianie zbocza. Zamaskowali swoje namioty i ustanowili swoje pozycje pomiędzy skalnymi ostańcami. Byliby zupełnie niewidoczni, gdyby nie to, że nieustannie obserwujące ich dwie pary oczu podążały za nimi krok w krok.

Czas w drugiej połowie dnia szybko upłynął im na przemian, to na odpoczynku, to na obserwacji dankucza oraz całej doliny. Gdy słońce już mocno obniżyło się i czerwonym kolorem zapowiadało rychły zmierzch, major zarządził zbiórkę na odprawę.

– Ernest wysłał meldunek do bazy Lobogue, że działamy zgodnie z planem i za godzinę wyruszamy dalej. – W międzyczasie wydobył mapę ze swojej raportówki i rozkładając ją w celu wizualizacji ich marszruty. – Potwierdzili nam, że konwój kołowy jak na razie bez przeszkód pokonał większość drogi i około północy, najpóźniej rano będzie na miejscu. Przygotują stanowiska zabezpieczające lądowisko i będą oczekiwać na nasz sygnał.

Wiele miesięcy później miało się okazać, że tymczasowa baza postojowa dla konwoju i oczekujących śmigłowców w kotlinie Lobogue, przemieni się w dużą bazę wojskową z lądowiskiem dla śmigłowców – zwaną „Fort Zohar”.

– Zgodnie z ustaleniami składamy meldunki, co osiem godzin. – Major wskazał na mapę – trasę mamy podzieloną na trzy odcinki po około trzydzieści, czterdzieści kilometrów. Dzisiaj w nocy Mahamat prowadzi nas wzdłuż południowego zbocza, aż do koryta Wadi Youryour. Będzie kilka męczących odcinków z podejściami, dosyć trudnych, ale księżyc będzie nam oświetlał drogę, jest bliski pełni, wschodzi zaraz po zachodzie słońca. Rano powinniśmy rozbić obóz na północnych zboczach wzgórz nieopodal osiedla Bardai. Nie jesteśmy pewni, czy Czadyjczycy kontrolują to miasto, czy jeszcze jest w rękach libijskich. Tak czy inaczej, nie ujawniamy się, za dnia pozostajemy w schronieniu i odpoczywamy. Całą dolinę będziemy mieli jak na talerzu, więc obserwacja nie będzie trudna. Teraz składamy namioty i sprzęt, ostatnie przygotowania, sprawdzić i poprawić buty, zalecam tabletki z kofeiną. Najpóźniej za pół godziny czekam na meldunki o gotowości.

Rozeszli się.

Higiena nóg to ważny ceremoniał przed trudami długiego marszu. Umyli stopy, wymienili bawełniane skarpety, poprawili sznurowadła w butach. Tak, jakby właśnie za chwilę miała się rozpocząć wielka przygoda. Jakby zaraz miały się ziścić słowa motta legionistów „Maszeruj albo giń”. Sprawnie zwinęli obozowisko, zacierając ślady swojego pobytu. Poskładali sprzęty, sprawdzili broń, zapakowali plecaki, przygotowali noktowizory. Wszyscy zażyli tabletki pobudzające i na sygnał majora ruszyli w drogę.

Ze zdziwieniem spojrzeli na Mahamata, gdy ten postanowił zostawić dwie racje żywnościowe, w miejscu ich obozowiska. Ten usprawiedliwił się.

– Podczas mojej warty, obserwowałem uważnie dolinę, i zauważyłem coś, jakieś cienie, nie jestem pewien. Nie były to żadne dzikie zwierzęta. Możliwe, że byliśmy obserwowani, może nawet będziemy śledzeni, ale nie sądzę, aby coś nam groziło.

Te słowa jednak nie spodobały się ani majorowi, ani pozostałej trójce. Major spojrzał groźnie na młodego przewodnika. Możliwe, że zadziałały już środki pobudzające, bo z ostrym wyrzutem nawet z agresją w głosie odpowiedział mu, zatrzymując się w pół kroku.

– Człowieku, jak mogłeś nam o tym nie zameldować, natychmiast podczas obserwacji? Przecież ryzykujesz nasze życie...

– Duchy gór nie robią nikomu krzywdy – bronił się Tubu.

– Jesteś nam potrzebny, tylko, dlatego tolerujemy te wasze przesądy. – Zakończył dyskusję major. – Idziemy dalej, prowadź nas, pokaż nam, że nasze zaufanie do ciebie jest uzasadnione.

Zmierzch zapadał szybko, równie szybko obniżała się temperatura. Księżyc leniwie podnosił się na zachodnim horyzoncie, rozgwieżdżone, czyste niebo robiło niesamowite wrażenie.

– Zgadza się, to nocne niebo nad pustynią i oglądane z gór, oświetlone gwiazdami i srebrną poświatą księżyca budzi mistycyzm. To jest źródło waszych zabobonów. To ludzka wyobraźnia produkuje przeróżne wizje i obrazy, używając gwiazd i szuka w nich zapisanych symboli – zauważył major głośno na pierwszym postoju, wpatrując się w górę, chłonąc przy tym widok, jakby chciał oczami ogarnąć miliony rozrzuconych święcących punktów i punkcików.

Jedne jakby świeciły jednostajnym grubym światłem, inne zaś zdawały się migotać różnymi kolorami.

Zaraz po nim, wszyscy zaczęli wpatrywać się w niebo, w jakimś hipnotycznym zauroczeniu. Wstrzymując oddech, jakby przez jakiś nieostrożny, mocniejszy podmuch mogli zburzyć tę harmonię, uważając, aby nagłym tchnieniem nie strącić z zawieszenia, widoczny jeszcze na tej szerokości geograficznej tuż nad linią widnokręgu, Krzyż Południa. Błyszczał jak symboliczny talizman dodający otuchy i pewności siebie, był dla ludzi zachodu punktem odniesienia na mapie nieba, dla ludzi na pustyni symbolem chroniącym od wszelkiego złego.

Z niemego zamyślenia wyrwały ich słowa Mahamata, który zdawał się odczytywać ich myśli.

– To dla was, przybyszy i obcych, rozgwieżdżone niebo jawi się jak wyobrażenie raju ponad pustynnym piekłem. Jeszcze chwila a wpadniecie w trans. Powinniśmy już iść dalej, jeśli chcemy przed świtem zająć jakieś dobre i bezpieczne miejsce na obóz z punktami obserwacyjnymi na osiedle Bardai.

Ruszyli dalej, droga wiła się przez kręte wąwozy, to przez zbocza wzniesień, to w górę, to w dół. Większa część szlaku prowadziła zachodnią granią łańcucha górskiego. Monotonia potęgowała znużenie i zmęczenie. Pomimo zmęczenia i bólu w nogach szli, maszerowali dalej. Było jeszcze ciemno, gdy w oddali, z wysokości ujrzeli podłużną dolinę Doge, widniejącą jak jasny placek na tle otaczających zboczy. Na początku ogromnej niecki wyraźnie rysowały się zabudowania i ciemne plamy dosyć obfitej roślinności w osadzie Bardai.

Zatrzymali się na naradę, uzgodnili, że mają jeszcze dość czasu, żeby przebyć kilka kilometrów, aby obejść kotlinę dookoła, a potem zatrzymać się na zachodnich ocienionych zboczach, które dawały doskonałe miejsce, aby z wysokości obserwować okolicę.

Zeszli łagodnym zboczem, wprost w suche koryto rzeki Wadi Youryour, tam pojawiły się dosyć gęsto osadzone zarośla, głównie krzewy baboul i niskie akacje. Zrobiło się jakby ciemniej. Teraz marsz wydawał się łatwiejszy niż po górach w nocy, mogli przyspieszyć kroku. Po prawej w oddali usłyszeli ujadanie psów w domostwach, po chwili również i po lewej.

– Trochę ryzykujemy – odezwał się major do Mahamata – oby tylko te psy nie zbiegły się do nas.

– Jestem pewien, że nic nam nie grozi, psy często wyczuwają dzikie zwierzęta. W tych rejonach o tej porze życie śpi, tylko psy czuwają. Byłem już tu z ojcem i braćmi klika razy na targu wielbłądów, wymienialiśmy też natron i orsur[55] na narzędzia i różne sprzęty sprowadzane z południa. To duża osada, oprócz targu jest tutaj meczet i szkoła koraniczna.

Znowu szli, milcząc. W pewnej odległości ponownie usłyszeli ujadanie po prawej i za chwilę po lewej. Nie wypowiadając ani słowa, wszyscy zrozumieli to samo, ktoś idzie po ich śladach, było to tak oczywiste, że jeszcze bardziej przyspieszyli kroku. Po niecałej godzinie dość dynamicznego marszu zarośla jakby przerzedziły się, ponownie zrobiło się jaśniej, teren zaczął się nieznacznie wznosić.

Pojawiły się charakterystyczne dla Tibesti skały, które jakby dopiero, co wystrzeliły spod powierzchni piasku. Było jasne, że to wschodnia krawędź kotliny. Przemknęli się pomiędzy dwoma olbrzymimi kamiennymi blokami, przypominającymi megalityczną bramę wiodącą do kilkukilometrowego łańcucha wzgórz i przeróżnych formacji skał okalających całą kotlinę. Jeszcze godzinne podejście, by tuż pod szczytem zatrzymać się. Doskonała widoczność na całą pobliską dolinę wraz z osiedlem Bardai.

Zaczęło się rozjaśniać, gdy skończyli rozbijać obozowisko, starannie maskując swoją obecność za pomocą siatek. Mogli tutaj przeczekać upał dnia, by późnym popołudniem ruszyć dalej. Mogli odpocząć po trudach nocnego marszu, byli bezpieczni, a przynajmniej tak im się wydawało.

***

Poranek, 7 kwietnia 1987 r., wtorek

Ernestowi przypadła pierwsza warta, nadał cykliczny meldunek do bazy, podając ich położenie i ogólną sytuację, wziął tabletkę z benzedryną, lornetkę i swojego FR-a z lunetą, by przystąpić do obserwacji, ukrywając swoje stanowisko obserwacyjne, między głazami, w pewnej odległości od miejsca ich biwaku, narzucając płachtę z siatki maskującej.

Spojrzał ze zbocza na płaski teren ciągnący się od podnóża, wraz z oddaloną o około dwa kilometry osadę Bardai, rozłożonej dookoła sporych rozmiarów oazy. Całe osiedle jawiło się, jako dosyć licznie zamieszkałe jak na tę część kraju. Charakteryzowało się okazałą i bujną roślinnością, oprócz młodych krzewiastych akacji, liczne palmy daktylowe i palmy doum, których owoce miały miękki jadalny miąższ. Zagajniki palmowe gęsto poprzetykane były równo ogrodzonymi domostwami, wyrastającymi na szaro-brunatnym ubitym, pisakowym podłożu. Równo ułożone gliniane lub słomiane płoty chagranie, stanowiły granicę każdego domostwa, niczym małego królestwa. Prostokątne zagrody, jedna podobna do drugiej, z typowo urządzonym obejściem. W lewym rogu zazwyczaj znajdowały się rakouby na czterech tyczkach, dające cień dla beczek z wodą lub innych zapasów w dabangach, obok zawsze lokowano zagrody dla kóz. W przeciwległym rogu w granicy ogrodzenia zwyczajowo stawiano prostokątną chatę lub dwie, jeśli podwórze było odpowiednio duże. Skąpa ilość sprzętów świadczyła o skromnym życiu, o tym, iż tutejsza ludność nie wykształciła jeszcze nawyku gromadzenia przedmiotów. Jakby osiadły tryb życia rozpoczęli całkiem niedawno. Wydawało się, że ludzie ci są w stanie zapamiętać każdy przedmiot, jaki posiadają. Ich prawdziwe bogactwo, mierzy się wciąż jeszcze odpowiednią liczbą wielbłądów w stadzie znajdującym się na nieodległych pastwiskach, jak wyspy na piaskach, porośnięte trawami had.

Dalej na prawo, na północ, zobaczył równolegle ułożone baraki po dwóch bokach okazałego palcu. Przy nich stały równo, w dwóch rzędach zaparkowane, charakterystyczne wojskowe półciężarówki toyota. „Jedenaście” – policzył w myślach jakby mimochodem, z nawyku raczej, niż konieczności. W środku placu stał maszt z niebiesko-żółto-czerwoną flagą u szczytu. „Czyli to posterunek rządowych oddziałów” – pomyślał – „może i jakiś urząd. Dobrze, że Libijczyków już od dawna nie widziano w tych rejonach, jednak nie wolno nam się ujawniać”.

Trochę bliżej, nieopodal meczetu obserwował modlących się mężczyzn, widział kobiety krzątające się w zagrodach domostw, inne tłukły sorgo w drewnianych stępach. Wydawało mu się nawet, że słyszy ich rytmiczne, głuche dudnienie, odgłosy dnia codziennego w oazie. Wieczorem przygotują z niego posiłek. Widział też dzieci uganiające się za stadami kóz. Miało się wrażenie, że wszyscy chcą zdążyć, nim słońce jawnie okaże swoją wrogość, zmuszając do szukania cienia na spoczynek podczas dziennej spiekoty.

„Leżąca cywilizacja” – przemknęło mu w myślach, gdzieś wcześniej zasłyszane zdanie. Na Saharze i w Sahelu mieszkańcy, by przetrwać upał, spędzają czas za dnia w pozycji leżącej. Życie biegnie o poranku, a na dobre zaczyna się dopiero późnym popołudniem, gdy słoneczny towarzysz pustyni, zmieniając kolor na czerwony, obniża swój lot, częściowo chowając się za wzgórzami i rzucając cień ulgi na dolinę.

Po chwili skierował lornetkę na poletka wzdłuż wyższego brzegu koryta rzeki, którym przed świtem spiesznie maszerowali. „Czekają na porę deszczu, rzeki znowu rozleją, nawadniając je” – pomyślał – „taki mają rytm życia w cyklach pustynnej przyrody”.

Bardziej na lewo od rzeki zauważył dwa cienie, właściwie, to dwie drobne postaci w czarnych gandurach. Nie wiedzieć, dlaczego, przeszyły go ciarki, z długim dreszczem po całym ciele. Spojrzał przez lunetę swojego karabinu FR, jakby chciał prześwietlić roślinność i dokładnie sprawdzić, co tam zobaczył. „Jakieś półtora kilometra” – pomyślał – „z kilkuset metrów pewnie bym trafił nawet w ten kamień”.

Nie przewidywał, że niebawem przyjdzie mu tak obserwować, inne cele w jednej, monotonnej pozycji, przez kilka godzin, by następnie sprawdzić tę swoją celność.

Czas sączył się minuta za minutą, powoli jak piasek klepsydrze. Po niecałych dwóch godzinach postanowił obudzić Pabla.

– W Bardai cisza i spokój – oznajmił szeptem. – Jest posterunek i koszary sił rządowych. Na maszcie z flagą mają antenę dalekiego zasięgu. Nic się nie dzieje, najwyraźniej jesteśmy na tyle cicho, że nikt o nas nie wie. Na prawo od meczetu, za koszarami jest chyba prowizoryczny pas startowy. A w korycie rzeki – tutaj wskazał w dół na lewo – był jakiś ruch, jeszcze wcześniej przeganiali stado wielbłądów, ale straciłem ich z pola widzenia, za tymi wzgórzami. Pewnie wyszli na pastwiska, jeszcze przed największym żarem.

Pablo, przygotowując swoje stanowisko do obserwacji, wysłuchał uważnie meldunku Ernesta, a gdy ten skończył, zapytał:

– Tych wojskowych to wielu jest?

– Jedenaście pojazdów, na placu przed koszarami. Naliczyłem około setki w mundurach, ale widziałem też cywilnych z bronią, w dżelabach, może ze dwudziestu. Toyoty przez ten czas nigdzie się nie ruszały. Zanosi się na niesamowitą spiekotę. Cała osada powoli pustoszeje, wszyscy chowają się w domostwach.

Ernest poczuł delikatne, ale uporczywe szarpanie, Mahamat próbował go zbudzić.

– Obudź się Biały Lwie. Major wydał rozkaz przygotowania się do wymarszu, zwijamy obóz. Powiedział jeszcze, że trzeba nadać meldunek.

Skoczył natychmiast na równe nogi. Z zapałem zajął się higieną, umył stopy, starannie zasznurował buty, spakował i przygotował swoje wyposażenie. Uruchomił nadajnik i nadał zaszyfrowany meldunek, który otrzymał od majora. Po chwili odebrał potwierdzenie. Wyłączył radio i dokonał przeglądu sprzętu. „Jeszcze nie trzeba ich wymieniać” pomyślał podczas sprawdzania i czyszczenia styków akumulatorów. Po kilkunastu minutach cała piątka była gotowa. Mahamat, podobnie jak poprzednio zostawił rację żywnościową w miejscu ich biwakowania.

– To dla duchów gór – odpowiedział ponownie zdziwionym zwiadowcom – oby nas wspierały w wędrówce.

Zachodzące słońce świeciło im w plecy, powoli chowając się za zboczem, po którym schodzili w dół w kierunku kanionu prowadzącego na równinę kotliny. Po półgodzinie skręcili w lewo na północ. Grunt zrobił się piaszczysty, a droga równa, lekko wznosząca się, ale łatwa do maszerowania.

Mahamat czuł się pewnie, wiele razy przebywał tę piaszczystą równinę, ten kawałek pustyni o długości trzydziestu kilometrów pomiędzy otaczającymi skałami i wzgórzami. Znał szlak i wiedział, jakich prowadzić, by byli niewidoczni na tle wschodniej ściany kotliny. Oni zaś mieli doskonałą widoczność na całą równinę.

Po drodze obserwowali w zasięgu lornetek stada wielbłądów na odległych pastwiskach. Obserwowali też karawanę idącą w przeciwnym w kierunku, wydawało się, że słyszeli pojękiwania zwierząt i odgłosy ich poganiaczy.

Sami pozostawali niezauważeni, sprytnie prowadzeni i instruowani przez młodego przewodnika.

– Karawany wędrują nocami, sprzyja temu chłód i gwiazdy na niebie. Zaglądają do Bardai przywożąc zaopatrzenie i towary na targ. Ten region najmniej stracił i najmniej złego doświadczył, wojna tutaj nie zaglądała. Osada zawsze była pod opieką albo partyzantów, albo rządowych, nikt ich nie gnębił. Potrzebna jest w tym miejscu, jako stanica dla wojskowych – stwierdził Mahamat na pierwszym postoju – tak było zawsze, od dawien dawna, odkąd tylko przywódcy klanów Zaghawa, Anakaza i Kokorda toczą walki między sobą o wpływy i władzę nad tymi kawałkami górzystego, pustynnego terenu. Ta oaza zawsze była szanowana i bezpieczna, bo wszyscy wiedzą, że nie zatruwa się jedynej studni na pustyni. – Chwilę milczał, zastanawiając się, by ciągnąć dalej – jest bogata w wodę, osłaniana przez góry przed wiatrami i całodziennym upałem. W ogródkach uprawiają nawet warzywa. – Rozejrzał się. – Dzisiaj niebo nie jest tak sprzyjające, gromadzą się ciężkie chmury, ale deszczu z nich nie będzie, za to jutro rano będzie burza, wiatr będzie się wzmagał z każdą godziną. Musimy przejść przez całą tę dolinę. Ta droga jest łatwa, w pięć lub sześć godzin wejdziemy znowu między pionowe skały, iglice i maczugi. Dalej już droga znowu będzie trudna, nie pójdziemy wąwozami ani korytami rzek, ale przez góry, zboczami łańcucha Ehi Lodoy. O świcie powinniśmy zatrzymać się na obóz i przeczekać burzę.

Sprawdziło się, wiatr wiał mocno, zacinając drobinkami kamieni i piaskiem. Było już widno, słoneczny władca pustyni wstał jakiś czas temu, ale pozostawał niewidoczny za pędzącymi chmurami pyłu i piasku. Pomiędzy skałami było jakby spokojniej, kończyli właśnie rozbijać swoje namioty, wykorzystując naturalne schronisko. Wszystkie sprzęty i broń solidnie zabezpieczyli, szczelnie zawijając w gęsto tkane brezentowe worki. Pośród szalejących piasków, wzniecanych przez wichurę czuli się bezpieczni w swojej kryjówce, nawet bez wystawiania warty. W dłużących się chwilach nadali dwa regularne meldunki o położeniu, przygotowywali się do dalszego marszu, odpoczywając i nabierając sił.

Po kilku godzinach, pod koniec dnia wiatr osłabł, pogoda się unormowała, chmury przerzedziły, słońce już rozpoczęło swój kolejny upadek. Za chwilę ponownie będzie ustępować miejsca księżycowi, który wschodził, rozjaśniając niebo, z początku szarą, później srebrną poświatą.

Zanim jeszcze rozpoczęli zwijanie obozu, major zwołał naradę, by ustalić szczegóły na najbliższe godziny.

– Do jaskiń w Enneri Koudou i tej kopalni Iangurai mamy w prostej linii osiemnaście kilometrów. Według Mahamata to tam przetrzymywano pracowników z kopalni. Idąc najpierw poprzez te wzgórza, a potem wąwozami i korytami rzek, z przerwami zajmie nam to jakieś siedem do ośmiu godzin. Będziemy na miejscu grubo przed świtem, z marszu zajmujemy pozycje obserwacyjne. Rozdzielimy się. Pablo i Pietia obejdziecie dolinę przed jaskiniami od północy, Ja razem z Ernestem i Mahamatem od południa, o tutaj – wskakując miejsca na mapie, ciągnął dalej – teraz czyścimy broń, sprawdzamy akumulator w radiostacji oraz wymieniamy baterie w krótkofalówkach, musimy polegać na nich niezawodnie. Jeśli potwierdzi się, to ich tam odnajdziemy. Obserwujemy sytuację, musimy zebrać jak najwięcej informacji. Zbadać liczebność libijskiego oddziału, możliwe drogi dotarcia, możliwość oraz warunki na zaskoczenie i pokonanie ich. Ocenić potencjalne straty. Wtedy nadamy meldunek, aby potwierdzić akcję. Potem czekamy na decyzję o wsparciu desantu oraz ognia z broni w helikopterach. Jeśli się wszystko uda, to w kilku rzutach dolecimy do Lobogue, a jutro lub pojutrze będziemy w bazie w Faya.

Wyruszyli, Mahamat, tak jak poprzednio zostawił rację żywnościową na miejscu biwakowania.

Okrążyli od południowej strony wyższe partie gór Ehi Lodoy. Tym razem szlak nie był łatwy, to wspinając się, to nurkując w dół. Ze wzgórz widzieli odległe wąwozy i koryta rzek, jawiących się z oddali jak labirynt ciemnych tuneli pomiędzy skalnymi filarami i ostańcami.

W tym morderczym wysiłku, poczucie tego, kim byli, dodawało im wsparcia. Rozumieli dobrze, dlaczego marsz odbywali nocą, jasne było, że droga wydawała się nie do przejścia, na tych wysokościach za dnia, w spiekocie, gdy słońce operując promieniami, pastwiło się nad wszystkim, na co natrafi.

Szli gęsiego, w milczeniu, zatopieni w swoich myślach o czekającym ich zadaniu i odpowiedzialności, gdy od czoła szeregu usłyszeli głos Mahamata.

– To już ostatnie zejście, na dole wejdziemy w koryto Mourday. Najgorsze mamy za sobą, teraz droga będzie łatwiejsza, cały czas w dół, wyraźnie w dół. Tam, dokąd idziemy, teren jest znacznie niżej, rozpoczynają się łożyska ouedów.

Rzeczywiście, po zejściu było już łatwiej, siły jakby wróciły, w niższych partiach powietrze było jakby łatwiejsze do oddychania. Zatrzymali się na odpoczynek na początku niewielkiej, piaszczystej niecki, prawdopodobnie wyschniętego jeziora, gdzie najwyraźniej łączyło się kilka koryt i wąwozów.

Major sprawdził położenie na mapie, upewniając się, że ich przewodnik nie zgubił drogi. Jeszcze raz uzgodnili szczegóły obserwacji, nadali meldunek kontrolny i ruszyli dalej, mimowolnie przyspieszając kroku. Co jakiś czas zatrzymywali się, kilka łyków wody, tabletka na wzmocnienie.

Po kolejnych trzech godzinach marszu weszli na niewielką równinę, wyraźnie z lewej dochodziła odnoga innej rzeki. Jednocześnie, instynktownie, jak na komendę zatrzymali się, pochylając i obniżając swoje pozycje i chowając się za pojedynczymi, pionowymi głazami i ostańcami skalnymi.

Otwarta przestrzeń rozciągała się na odległość około kilometra, na bocznej ścianie kotliny groźnie majaczyły, jak czarne oczodoły skalne jaskinie, wykute w skałach czy to ludzką ręką, czy siłami natury, nikt już nie pamięta, ale to w nich wydobywano cenne minerały.

Obserwowali teren przez lornetki, na końcu równiny znajdowało się osada Iangurai. Stanowiło ją kilkanaście solidnych, drewnianych baraków mieszkalnych, kilka szop na sprzęt, dwie studnie. Wszystko świadczyło o zorganizowanym życiu znajdujących się tu ludzi. Zgoła inaczej niż typowe wioski czy osady, które napotykali podczas swoich zwiadowczych wypraw i patroli.

– Teraz się rozdzielamy – rozkazał Bollee – Pablo i Pietia zajmujecie stanowiska na tamtym wzgórzu po prawej, my się wspinamy z drugiej strony. Jesteśmy jeszcze daleko, poza zasięgiem wzroku i słuchu strażników.

Sprawdzili krótkofalówki, po czym major dodał:

– Ruszajcie i jesteśmy w ciągłym kontakcie. Stała obserwacja terenu, może być na zmiany, aby chwilę odpocząć.

Nastąpiło gorączkowe wspinanie się na wzgórza, chcieli jak najszybciej zająć dogodne stanowiska. Byle zdążyć jeszcze przed brzaskiem, który już malował swoją szarość, rozjaśniając niebo na wschodzie. Zamaskowali się siatkami. Czekali leżąc i obserwując wstający w dolinie dzień.

***

Poranek, 8 kwietnia 1987 r., środa

Czas znowu zwolnił, robiło się coraz widniej i cieplej. Przed nimi, na wprost z wolna ukazywała się dolina z osadą, już wyraźnie pokazały się baraki, a dalej wejścia do jaskiń w ścianie skalnej.

Jednak panująca tam głucha cisza i bezruch, malował na ich twarzach coraz większy znak zapytania. „Gdzie są strażnicy, dlaczego nikt się nie modli o świcie? Gdzie są inżynierowie i górnicy, gdzie ich rodziny? Dlaczego nikt nie nabiera wody ze studni?”. Przyglądając się, wyraźnie zobaczyli pośrodku placu, otoczonego przez baraki, dużą studnię, częściowo uszkodzoną przez wybuch, którego niemym świadkiem był duży lej.

Mijała już trzecia godzina monotonnej obserwacji. Obserwacji niczego, dookoła wszędzie piasek i tylko piasek, i jeszcze skalne głazy, do których już tak przywykli od miesięcy, w tym dziwnym kraju ogarniętym wojną. Chłód nocy już dawno zamienił się w spiekotę dnia. Wreszcie Bollee rozkazał szeptem przez krótkofalówkę:

– Ernest z mojej strony i Pietia z waszej, przygotować swoje snajperki, odbezpieczyć, rozpocząć obserwację i osłonę. Ja, Mahamat i Pablo ruszamy powoli no dół. Najpierw sprawdzamy baraki. Musimy sprawdzić, czemu tutaj tak pusto, i co się właściwie stało. Mam złe przeczucia. Na końcu wchodzimy do jaskiń.

Po kilku minutach cała trójka w przyczajeniu przemykała pomiędzy barakami, sprawdzając wszystkie pomieszczenia i zakamarki. Na końcu zajrzeli do jaskiń.

Nadal nic, cisza i szum wiatru smagającego piaskiem ich twarze. Była jakaś groza ukryta w tej ciszy. Tylko ta uszkodzona i na wpół zasypana studnia, jakby wołała do nich głosami zawartymi w szumie wiatru.

Pojawiło się rozczarowanie, jakieś napięcie i negatywne emocje. To ostatnie, na co mogli sobie teraz pozwolić. Po półgodzinie powrócili na stanowiska.

Zebrali się na naradę.

– Miejsce wydaje się opustoszałe od dawna – oznajmił major – wiatr pozacierał wszelkie ślady na piasku, nawet wejścia do baraków zasypane. W nich też całkiem pusto. Musieli się stąd gdzieś wyprowadzić wiele dni temu. Może rzeczywiście zdecydowali się na pracę dla Libijczyków. Nie możemy tutaj pozostać, musimy działać – zawyrokował stanowczym głosem, po czym już spokojnie dodał: – Ernest zamelduj przez radio o sytuacji, że wyruszamy do tych szybów wydobywczych za osadą Aozou. Mahamat, pokaż nam na mapie, gdzie dokładnie znajdują się te szyby innych wyrobisk.

Musisz tam nas zaprowadzić.

– To miejsce zwane Moya, o tutaj, kilka kilometrów dalej wzdłuż koryta – Mahamat wskazał miejsce na mapie – a tutaj na prawo, po drugiej stronie zbocza tych wzgórz było to wasze górnicze osiedle, a tutaj jeszcze wcześniej w tym zielonym zakolu jest moja wieś Yoso – wciąż trzymając palec na mapie spogladał pytająco na majora.

– Mahamat, wiem, że ciągnie cię do swoich, ale przykro mi nie możemy teraz tracić sił ani czasu na nadkładanie drogi. Liczę, że pozostaniesz lojalny. Zobaczysz się z nimi po akcji. Może wszyscy odwiedzimy twój dom. Zresztą, wcale może ich tam nie być. Mówiłeś, że wyjechali na wiele tygodni, nawet miesięcy przed ofensywą. – Spojrzał na pozostałych. – A teraz wszyscy przygotować się, uzupełnić płyny, kolejna porcja tabletek z benzedryną. Musimy działać na najwyższych obrotach.

Omówili marszrutę i nowy plan działania. Mieli ruszyć dalej na północ, wzdłuż tego samego koryta, do wyrobisk. Z przodu Mahamat z Ernestem, za nimi w odległości kilkunastu metrów miał ich ubezpieczać major, Pablo i Pietia osłaniali boki i tył.

Według zdjęć wywiadowczych, wyrobiska w Moya to spora powierzchnia terenu wydartego kamieniom i pustyni. Zastawione gęsto stalowymi rusztowaniami do odwiertów i szybów oraz ciężkim sprzętem do wydobywania urobku. Postanowili okrążyć miejsce od wschodu, wzmagając obserwację i czujność.

Mniej więcej po dwóch godzinach szybkiego marszu byli na miejscu. Słońce sięgało zenitu, gdy rozpoczęli obserwację tego terenu z kilku miejsc, raz po raz komunikując się przez krótkofalówki.

Czas już się nie dłużył, tym razem szybciej przekonali się, że i to miejsce jest opustoszałe.

Ponownie pustka i cisza, i tylko ten złowrogi pomruk wiatru od północy.

Od Mahamata dowiedzieli się, że całkiem niedaleko od tego miejsca, koryta kilku ouedów mocno się rozszerzają w swoich ujściach, tworząc dolinę z typowymi deltami, tam kończą się wzgórza i skały. Znowu zaczynają się piaski, jakby Sahara otwierająca szeroko swoje ręce na powitanie próbowała wedrzeć się w głąb Tibesti, zagarniając i zasypując wszystko między górami, między skałami, sypiąc wszędzie swoje złote ziarna. „To przez ten wiatr od północy. No, bo jak to wytłumaczyć, jak to jest, że ciągle przybywa piasku? Z wodą to wiadomo, pada jako deszcz”.

Pomimo ciągłego oczekiwania w palącej spiekocie, czas szybko upływał na niecierpliwym lustrowaniu terenu przez lornetki. Niczym promienie lasera sprawdzali kawałek po kawałku, próbując go zaczepić o coś nietypowego, podejrzanego. Nie mogli się teraz śpieszyć, nie mogli sobie pozwolić na przeoczenie żadnego szczegółu, najmniejszego drobiazgu rozwiewającego ich pewność, że to kolejne miejsce jest również wyludnione, że nawet zwierzęta stąd się wyniosły.

Po upewnieniu się, że nic im nie grozi, wyszli na rekonesans w celu przeszukania całego rejonu kopalni. Opuścili stanowiska obserwacyjne w tym samym szyku.

Przemykali bezszelestnie pomiędzy zabudowaniami, barakami, zaglądając do blaszanych, białych kontenerów służących za biura, narzędziownie i warsztaty. Zręcznie manewrowali, ubezpieczając się wzajemnie, gdy skradali się pomiędzy porzuconymi maszynami, spalinowymi wózkami transportowymi, albo stalowymi kratownicami szybów, spod których zionęły czarnym chłodem, otwory do niezmierzonych głębin wyrobisk, otoczonych licznymi zwałami przesianej ziemi i kamieni.

Zeszli się razem na końcu doliny, gdzie wąwóz ponownie robił się wąski, prawie pionowe skały z dwóch stron mocniej obejmowały koryto rzeki. Przycupnęli pomiędzy licznie porastającymi tutaj krzewami karłowatych akacji i fikusów figowych, świadczących o dostatku podziemnej wody.

Potwierdzały to również liczne studnie na obrzeżach równiny.

Pojawiło się zniecierpliwienie i poczucie zawodu.

Z wypisanym na twarzach wielkim znakiem zapytania – co dalej, co robimy? – spoglądali na majora, lecz ten również wydawał się bezradny.

Milczeli, jak na zwiadowców przystało. Nikt nie narzekał, nikt się nie skarżył, ani na zmęczenie, ani na bezradność. Próbowali poskładać w swoich myślach wszystko to, co zdołali zauważyć.

Po chwili namysłu odezwał się Bollee:

– Wszystkie ślady wskazują na to, że byli tu, nie dalej niż klika dni temu. Porozrzucane narzędzia, udeptane ścieżki, ślady butów, woda w studniach. Ślady opon dużych ciężarówek, głęboko dociśniętych w gruncie, z pewnością trwały tu prace wydobywcze. Zagadką jest to, co się właściwie stało, gdzie się wszyscy podzieli.

Ręką wskazując kierunek wzdłuż wąwozu i koryta rzeki, dodał:

– Ślady opon prowadzą tędy, wprost do ujścia rzeki i dalej na pustynię. Najpewniej tą drogą wywozili urobek – mówiąc to Bollee wskazał na mapę i ponownie zamyślił się. – Nie znaleźliśmy, żadnych planów ani dokumentacji, prawie wszystko wywieźli. Może nawet trochę w pośpiechu, bo zostawili trochę ciężkiego sprzętu. Możliwe, że uciekali przed kontrofensywą. Pytanie, dokąd ich wszystkich zabrali, a przecież musieli gdzieś mieszkać.

Ponownie chwila ciszy na zastanowienie się, wciąż wpatrywali się w linie na mapie.

– Mahamat, wyszło na twoje, zawracamy, zmierzamy do Aozou, może nawet dalej do twojej wioski. Jednak nie możemy ryzykować teraz, aby iść głównym korytem Yoso. Poprowadzisz nas tędy najpierw tym wąwozem, później obrzeżami tej niecki, a potem przez te wzgórza. Tutaj, zatrzymujemy się na obserwację. – Wskazał miejsce na mapie. – Na miejscu podejmiemy decyzję, co dalej. Możliwe, że i tam niczego nie znajdziemy, ale musimy sprawdzić. A teraz przygotować się, Ernest nadaj meldunek. Za piętnaście minut ruszamy, przed nami godzina szybkiego i trudnego marszu.

Wyruszyli.

Emocje i narastająca frustracja i złość na myśl o fiasku całej wyprawy dodawała im sił. Właściwie to złość brała już górę nad nadzieją. Zaczynali również i oni wątpić w sukces.

Ponownie się rozdzielili, aby obserwować osadę Aozou z kilku miejsc na wzgórzach wokół rozległej, kilkusetmetrowej równiny w zakolu rzeki. Liczne budynki z kamienia, drewniane baraki i chaty z gliny, uliczki, dobrze obmurowane i zadbane studnie wraz z pompami nadawały miejscu charakter dosyć nowoczesnego osiedla, wybudowanego przy użyciu techniki. Wszystko wskazywało na zamieszkanie przez ludzi o innej kulturze niż miejscowe plemiona. Jedyne, co widzieli oprócz zabudowań, to były tylko obłoki kurzu i piasku, przesypujące się z wiatrem z miejsca na miejsce, tworząc niewielkie, charakterystyczne zaspy. Dużo dalej wzdłuż koryta rzeki mogli zobaczyć kolejne zakole z osadą.

–To Enneri Yoso, moja rodzinna wioska – zwrócił się Mahamat do Ernesta wskazując odległe o około dwa kilometry miejsce porosłe bujną roślinnością.

Dużych rozmiarów osiedle, wraz z przyległymi wysokimi na dwadzieścia metrów jaskiniami, których ściany niczym kolumny sklepienia zanurzały się w wodach kilku stawów, przypominało prawdziwą gueltę. Miejsce to również wydawało się być bezludne i kompletnie opustoszałe.

– Ruszamy tam – usłyszeli głos majora w słuchawkach po skończonej obserwacji – po drodze przeszukamy dokładnie jeszcze tę osadę Aozou, zanim nadamy kolejny meldunek. Potem ruszamy dalej do wioski Yoso.

Po raz kolejny tego dnia wyruszyli na rozpoznanie,. Jak zwykle, w skupieniu, przyczajeniu, ubezpieczając się wzajemnie, pomimo przekonania, że i to miejsce jest również opuszczone.

Po godzinie próżnego błądzenia opuścili górniczą osadę i udali się dalej, do rodzinnej wioski Mahamata. Tutaj już pewniej, wyprostowani, bez ostrożności, w pośpiechu, niemalże biegiem przeszukiwali chaty, lepianki, jaskinie i inne zakamarki.

Za każdym razem tylko wiatr od północy, z Sahary, jakby swoim szumem i niesionymi drobinami pyłu naigrywał się z ich wysiłków.

Żadnych śladów. Niczego, co mogłoby dać im jakąś wskazówkę.

Wioska robiła wrażenie wyludnionej, od jeszcze dłuższego czasu. Jakby nagromadzone warstwy piasku chciałby krzyczeć do nich, że od tygodni, może miesięcy nikt tu nie przebywał.

Czerwieniejąca tarcza słoneczna powoli rozpoczynała swój schyłek na zachodzie, już prawie dotykała wyższych szczytów i partii gór, palmy i akacje rzucały już długie cienie, gdy przy końcu wioski, u wejścia do wysokiego wąwozu, zwiadowcy znaleźli bezpieczne schronienie.

Zebrali się na naradę.

– Mamy za sobą meczący nocny marsz, potem całodniową aktywność w pełnym upale. Wiem, że jesteście wykończeni – oznajmił major, spoglądając na ich spalone słońcem twarze, opuchnięte i zaczerwienione oczy od piasku niesionego z wiatrem, popękane, suche usta. – Zarządzam odpoczynek, dużo z siebie daliście. Wszystko wskazuje, że nasza misja nie powiodła się. W wiosce wszędzie głucha cisza, ale jestem przekonany, że kopalnia Moya opustoszała całkiem niedawno. Tylko, co się z nimi stało, dokąd ich zabrali, może do Libii – głośno myślał Bollee. Spojrzał na Mahamata, na jego twarzy również malowało się poczucie zawodu podszyte głębokim rozczarowaniem, smutek i wyraźna tęsknota za rodziną. – Mahamat dziękuję ci za pomoc, chyba będziemy mogli zwrócić ci już wolność.  Mieliśmy nadzieję, znaleźć ich gdzieś tutaj. Nie udało się. Pewnie będziesz szukał swoich. Zwiadowcy jakieś pomysły? Ktoś, może coś zauważył? – zapytał major z ostatnim błyskiem nadziei w oczach, ale już powoli dawał za wygraną.

Odpowiedziało mu milczenie, podszyte zwątpieniem i potwornym zmęczeniem.

– Muszę przygotować meldunek. O świcie niech po nas przylecą. Teraz przed zmierzchem już nie zdążą, nie musimy ryzykować.

Teraz i twarz majora wyraźnie spochmurniała. A może to jedynie wysiłek ostatnich trzech dni, spiekota i pustynny wiatr raniący twarz miotanymi ziarenkami piasku, odmalowały zmęczenie na jego obliczu. Pod szarą warstwą kurzu nie dało się już dłużej ukryć oznak utraty wiary w powodzenie.

Po chwili dodał z wyraźną rezygnacją w głosie:

– Ustalić kolejność wart, zamaskować obóz, zrobić ze sobą porządek, wyczyścić broń, następnie udajemy się na spoczynek.

Posilili się, obmyli się, zwłaszcza umęczone stopy, trochę odpoczęli. Od dłuższej chwili noc spowijała skalisty krajobraz, wzgórza i szczyty odcinały się swoimi cieniami od jasno rozgwieżdżonego nieba.

Opadłe ze zmęczenia głowy oparli na plecakach, coraz głębiej oddając się w objęcia nocy, gdy nagle usłyszeli odległe, ale wyraźne dudnienie wybuchu, za zaraz drugiego i trzeciego. Po chwili jakby mocniej jeszcze klika.

Zerwali się na równe nogi. Pablo, który jako pierwszy czuwał na warcie, ręką wskazywał kierunek odgłosów. Chwila szybkiej wspinaczki na wzgórze, dające początek ścianom wąwozu. Wzbudzone emocje oraz nocny chłód spowodował, że natychmiast oprzytomnieli. Zajęli dogodne pozycje obserwacyjne, układając się w półokrąg.

Cisza.

– Wybuchy wyraźnie dochodziły z północno-wschodniej strony – zawyrokował Bollee, rozkładając mapę, oświetlając ją w ten sposób, aby najmniejszy promień światła nie wydobył się poza krąg ich ciał. – Tutaj za tymi wzgórzami, prawie równolegle do osady Moya z szybami i wyrobiskami, jest spora kotlina, na jej końcu wioska Erdi i dalej już tylko rozszerzające się koryto rzeki i wylot na pustynię.

Wyraźnie dało się odczuć, że w majora wstąpiła nowa nadzieja, promieniał olśniony nową ideą, zaszczepioną przez usłyszane odgłosy wybuchów.

– To były detonacje dużych ładunków, jeśli jakieś miny to raczej duże i kilka jednocześnie. Musimy to sprawdzić, może natrafimy na jakiś ślad – wciąż patrząc na mapę, dodał – to jest gdzieś tutaj, trzy kilometry przez ten wąwóz, podobna odległość przez to wzgórze. Wioska jest na końcu równiny, przeszło sześć kilometrów. Rozdzielimy się. Ja, Ernest i Mahamat pójdziemy przez wzgórza, będziemy mieli całą kotlinę jak na tacy. Pablo i Pietia, wy przejdziecie tym wąwozem od południowej strony, a potem przy zachodniej ścianie kotliny, na północ w kierunku wioski. W ten sposób będziecie pozostawać w cieniu. Teraz przygotować się, sprawdzić broń i łączność, no i tabletki wzmacniające.

Emocje zdawały się wyraźnie brać górę nad rozwagą majora, był zdecydowanie podekscytowany.

Zwiadowcy zamarli w bezruchu, na chwilę zamurowało ich, doświadczony oficer wywiadu podjął nietypową decyzję, bardzo ryzykowną decyzję. Czym innym była podzielona obserwacja, a czym innym nocny marsz. Działając, maszerując w grupie, byli silniejsi, mieli większe szanse w przypadku starcia z niespodziewanym przeciwnikiem.

Jednak Bollee wydając swój rozkaz o rozdzieleniu się, zamierzał osiągać inny cel. Chciał zwiększyć szanse na efektywniejszą obserwację z dwóch kierunków, oczywiście przy założeniu, że będą mieli łączność ze sobą. Dodatkowo mogło to dać im większą możliwość manewrowania, w ten sposób, że jedna grupa mogła odwrócić uwagę potencjalnego przeciwnika od drugiej.

Z tej piątki zwiadowców nikt jednak nie zdawał sobie sprawy, że decyzja okaże się brzemienna w nieprzewidziane skutki nadciągającego biegu zdarzeń.

Major, Ernest i Mahamat ruszyli dynamicznym marszem pod górę, by po godzinie mozolnej wędrówki osiągnąć szczyt łańcucha wzgórz ciągnącego się na północ. Na horyzoncie majaczyła migającymi, czerwonymi błyskami łuna wielkiego pożaru, w miejscu, gdzie jaśniejszy odcień piasków rozszerzającej się kotliny, wskazywał łagodnie opadające zbocza kończącego się łańcucha wzgórz, które jak wrota otwierały wyjście z portu na ocean piasków. To tam rozpoczynała się środkowa część południowej Sahary.  Nocny widok zjawiska był prawdziwie imponujący.

U południowego krańca tej kotliny wyraźnie ciemniejszym odcieniem odznaczała się cienka nitka wąwozu prowadzącego od miejsca, w którym zostawili swoje nocne obozowisko.

– Gdzieś tam, w cieniu tych skalnych ścian są już Pablo i Pietia. A wioska Erdi jest cztery kilometry na końcu tej równiny – oznajmił major.

Mahamat ręką wskazał kierunek i dodał:

– To tam, gdzie widać łunę, ciekawe co było źródłem wybuchów i tego pożaru? – Przyłożył do oczu monokular z noktowizorem – a tam widać jakieś dwie ciężarówki jadące w ich stronę,

– Musimy ich ostrzec, możliwe, że już je zauważyli. Mahamat, prowadzisz obserwację otoczenia. Ernest nawiąż łączność z bazą, przekaż naszą decyzję oraz sytuację i położenie. Odwołaj jutrzejszy przylot helikoptera. Następny meldunek dopiero wtedy, jak czegoś się dowiemy. Najpierw może wywołaj Pabla, aby go ostrzec. Ja jeszcze raz sprawdzę naszą pozycję na mapie.

– „Lis dwa” zgłoś się, jak sytuacja? – wysłał w eter Ernest przez krótkofalówkę, po chwili ciszy powtórzył wywołanie – możliwe, że nie ma zasięgu, bo nie odpowiadają – zameldował dowódcy.

Zbocze po ich stronie opadało łagodnie w dół. Po przeciwnej stronie podłużnej kotliny, w srebrnym blasku majaczyła, ciemniejszym odcieniem, w odległości około kilometra wschodnia ściana kotliny. Na wyraźnie stromych, niemalże pionowych skałach, migocąca łuna odciskała swoją czerwoną tańczącą poświatę.

***

Już od półgodziny, Pablo i Pietia zachowując ostrożność i napiętą uwagę, przemieszczali się forsownym marszem, gdy ujrzeli przed sobą początek kotliny, którą stanowił kończący się wąwóz ouedu. Równinne dno rozległej doliny Erdi, której wioska na jej końcu zawdzięcza swą nazwę, wyraźnie kontrastowało na odcinku kilku kilometrów ze ścianą prawie pionowych skał piaskowca po prawej i łagodnym zboczami po lewej. W przyczajeniu, ukryci w kończącym się właśnie w tym miejscu gąszczu karłowatych akacji i krzewów baboul, lustrowali przestrzeń przed sobą. Również zauważyli łunę na końcu rozciągającego się przed nimi wąskiego horyzontu Z ich poziomu, wydawała się jednak być jak poświata odległego wielkiego ogniska.

– Wydaje się być czysto. Musimy iść dalej – oznajmił szeptem Pablo, kierując wzrok na Pietię.

Ten tylko bezgłośnie przytaknął skinieniem głowy.

– Przy skałach po prawej będziemy w cieniu tych ścian, niewidoczni. Świetle księżyca tam nie dochodzi, tylko ta czerwona łuna.

– „Lis dwa, zgłoś się, jak sytuacja?” – Usłyszeli głos Ernesta w krótkofalówce Pabla, nastawionej na cały regulator. Pytanie wybrzmiało w powietrzu, odbijając się echem jeszcze kilka ułamków sekund, które teraz zdawały się trwać wiecznie. Natychmiast padli na ziemię. Pablo odruchowo wyciszył urządzenie. Zastygli w bezruchu, uważnie nasłuchując. Leżeli jakiś czas, ostrożnie sięgnęli po swoje noktowizory i wnikliwie zlustrowali otoczenie, upewniając się, czy są bezpieczni. Po kilkunastu minutach podnieśli się i popędzili biegiem w kierunku skalnej ściany.

Przedzierali się w pośpiechu przez gąszcz kolczastych krzewów, raniąc twarze i dłonie. W miejscu, gdzie zarośla nagle się skończyły, grunt wyraźnie zaczął się wznosić niewysokim zboczem, by natychmiast zmienić się w prawie pionowe, wysokie na kilkadziesiąt metrów kamienne formacje, poprzecinane pionowymi szczelinami. Granica cienia skał, rzucanego przez poświatę księżyca była wyraźna, za nią czuli się bezpieczniej.

Dopiero teraz odpowiedzieli na wezwanie przez radio.

– Wszystko w porządku, narobiliśmy trochę hałasu i musieliśmy na chwilę przyczaić się w norze. Uratowały nas zarośla przy wschodniej ścianie kotliny, przetrwały jakimś cudem na tej pustyni.

– „Przestań o tych zaroślach, melduj, gdzie jesteście!”.

– Przy wschodniej ścianie, kilkaset metrów od wejścia koryta rzeki do kotliny. Idziemy na północ w kierunku łuny.

– „Uważajcie, od północy w waszym kierunku, podążają w waszym kierunku jakieś dwa pojazdy, jakieś ciężarówki chyba”. – Głos Ernesta wyrażał troskę. – „Trudno stwierdzić, czego tam właściwie szukają, zatrzymują się, co kilkaset metrów, jakby zbierali jakieś pozostałości”.

Rozłączyli się.

Podnieśli się i ruszyli dalej. Szli swobodnie, pewni siebie, raz po raz kontrolując otoczenie przez noktowizory.

Mniej więcej w połowie drogi, ujrzeli powoli zmierzające z naprzeciwka, od strony czerwieniącej się łuny, dwa snopy świateł, które wyłoniły się zza rozrzuconych gęsto w tej części, skałek. Od razu usłyszeli stłumiony, ale z każdą sekundą coraz wyraźniejszy warkot silników.

– Dosyć duże, to jakieś ciężarówki. – Pierwszy odezwał się Pablo, a Pietia bez słowa skinął głową, gestem dłoni nakazując, że muszą się schować.

Przywarli do skalistej ściany kotlin, po czym pospiesznie padli na piaszczyste podłoże, oddalając się od siebie i chowając w naturalnych zagłębieniach. Przygotowali i odbezpieczyli na wszelki wypadek swoje famasy.

Leżąc, śledzili wzrokiem zbliżające się pojazdy. Już się zrównały z nimi, mijały ich w odległości około setki metrów, teraz widzieli je wyraźnie. W pełnej poświacie księżyca rozpoznali kształty dwóch dużych ciężarówek ZIŁ radzieckiej produkcji. Ich jasny, teraz blady kolor wskazywał na libijskie barwy.

Pietia i Pablo w cieniu, przyczajeni płasko na ziemi, nie przeczuwali niebezpieczeństwa, czuli się raczej bezpiecznie. Trudno było ich zauważyć z tej odległości. Lecz w tym momencie stało się coś nieoczekiwanego, ciężarówki zatrzymały się, wyraźnie usłyszeli, jednostajny pomruk motorów, który złowrogim echem odbijał się od skalistej ściany, tuż za nimi. Zwiadowcy jeszcze bardziej przywarli do piaszczystego podłoża i wcisnęli się w swoje miejsca.

Ostrożnie się wychylając, Pietia spojrzał przez noktowizor, by sprawdzić dokładniej, co się dzieje wokół pojazdów.

Spojrzał w kierunku Pabla i zamarł przerażony w bezruchu. Nad jego towarzyszem stały dwie postacie, jedna brała zamach kolbą, aby go ogłuszyć. Już chciał krzyknąć, gdy w szumie motorów nad sobą usłyszał wyraźny szelest, obrócił głowę w tył i ostatni obraz, jaki zobaczył, to ciemnobrązowa, drewniana kolba AK47. Padł ogłuszony bez przytomności.

Ich ciała zostały skrępowane, powleczone i wrzucone na pakę jednej z ciężarówek. Wozy ruszyły z miejsc, zawracając, zatoczyły ciasne koło i oddaliły się w kierunku wioski oświetlonej wysoką, łuną tańczącego płomienia.

***

Tymczasem, na wzgórzu major Bollee, Ernest i Mahamat obserwowali zawracające pojazdy.

– Ciekawe czy Pietia i Pablo zdołali się ukryć? Może ich wywołam… – pomyślał głośno Ernest.

– Nie, czekamy na kontakt z ich strony. Dadzą sobie radę. Ruszamy również na północ w kierunku łuny pożaru.

Maszerowali szybkim krokiem po łagodnych zboczach wzgórz na wschodniej stronie kotliny. Jasna, księżycowa i rozgwieżdżona noc zapewniała im względnie dobrą widoczność, aby mogli zbliżyć się na tyle blisko, by móc prowadzić wygodną obserwację. Ze zbocza, widzieli dogasający ogień w zabudowaniach na skraju wioski, dalej w centralnym miejscu rozległego placu, stały nieruchomo dwa ZIŁ-y, nie mogli słyszeć pracy silników. Nie byli też w stanie stwierdzić, jak liczna była obsada tutejszego oddziału libijskiego. Zauważyli tylko dwóch wartowników, których długie cienie rzucane od światła dogasającej łuny pożarów, leniwie przesuwały się z miejsca na miejsce. Reszta najwyraźniej schroniła się w ocalałych zabudowaniach. Postanowili poczekać, aż wstanie dzień i się rozjaśni.

– Ernest zbudź się – usłyszał szept i poczuł szarpnięcie za ramię. To Bollee, który jako ostatni czuwał i nieustannie prowadził obserwację.

– Już się rozwidnia, Pablo i Pietia do tej pory nie zameldowali się, coś się zaczyna dziać. Doprowadź się do porządku, bierz lornetkę i obserwuj razem ze mną! Mahamat już pakuje swój plecak i ekwipunek.

***

Poranek, 9 kwietnia 1987r., czwartek

W piaszczystej kotlinie otoczonej górami dzień budził się leniwe, chociaż za słońce wstawało szybko, tutaj jeszcze niewidoczne, schowane za odległymi górami. Ernest, major i Mahamat od paru chwil, zamaskowani, przyczajeni na łagodnym zboczu, uważnie obserwowali plac osady Erdi.

Na przeciwległym krańcu kotliny, w odległości około dwóch kilometrów rozciągały poszarzałe w cieniu, prawie pionowe ściany skał. Wspinały się na wysokość stu, może dwustu metrów na całej jej długości. Umiejscowienie osady było jakby wrotami do tej kotliny, otoczonej naturalnym trójkątem złączenia koryt dwóch wyschniętych rzek.

Osadę stanowiło kilkanaście lepianek oraz kilka większych chat typowych dla regionu, wszystkie otaczały większy plac. Pośrodku tego dziedzińca ujrzeli znajome już kształty dwóch ciężarówek, jednak nieznacznie dalej wzdłuż bliższego koryta w równym rzędzie czerniały wraki spalonych wozów – „cztery” – w myślach odruchowo policzył Ernest.

Następnie doliczył się sześciu krzątających się żołnierzy. Przy dwóch glinianych chatach zauważył dwa wozy terenowe – „sowieckie łaziki” – nieustannie notował w myślach. Obok nich kilka stert charakterystycznych skrzyń z minami. Ponownie instynktownie i półświadomie policzył – cztery razy po cztery w rzędzie i trzy rzędy przed chatą oraz obok kolejne trzy rzędy.

– Sporo tego żelastwa, przed chatami, razem dziewięćdziesiąt sześć skrzyń po dwie miny – półgłosem zameldował majorowi.

– Jeszcze te puste skrzynie na ciężarówkach, ale trudno policzyć – tym razem major się odezwał, lustrując przez lornetkę ciężkie wozy – a to oznacza, że cała kotlina jest zaminowana. Nie przejdą tędy żadne oddziały. Musimy ostrzec rządowych – dodał.

– Mam nadzieję, że Pablo i Pietia ciągle przy skalnej ścianie, więc szczęśliwie je omijali.

Ich ściszoną dyskusję przerwał Mahamat, który rozpaczliwie machając do nich ręką, wskazywał na otwartą przestrzeń kotliny po prawej.

W kierunku wioski powoli i majestatycznie kroczyły dwie postacie w czarnych długich szatach gandurach, rozciętych po bokach, powiewających na wietrze i odsłaniających nogi w czarnych, wąskich i długich spodniach. Twarze miały zasłonięte lithamami w tuareskim stylu. Znajdowały się już około dwustu metrów od centralnego placu. Po kilkunastu sekundach nastąpiło poruszenie wśród żołnierzy w wiosce.

Wszyscy jak na komendę zatrzymali się i zwrócili głowy tym samym kierunku.

– Mahamat, czy to są te twoje duchy pustyni? Całkiem żywe! – zapytał Ernest, a po chwili dodał – co one tutaj robią, bo to chyba jednak prawdziwe kobiety? – Raczej przypuszcza,ł niż zawyrokował.

– Podążają naszym śladem od pierwszego postoju, to im zostawiałeś racje żywnościowe – dodał major – wytłumacz mi, dlaczego to robią? Jakim cudem przeszły przez pole minowe? Czego tu teraz chcą? Dlaczego u licha Pablo i Pieta milczą? – major nerwowo wyrzucił z siebie potok pytań – za dużo tych pytań nagle się namnożyło. – Zastanowił się, by wreszcie zdecydować – Ernest może jednak wywołaj ich przez krótkofalówkę.

Ernest uruchomił swoje urządzenie i zbliżając usta do mikrofonu, wyszeptał stanowczo.

– Tu „lis jeden”, „lis dwa” zgłoś się! – Po chwili powtórzył wywołanie.

Upłynęło kilkanaście sekund, gdy cała trójka usłyszała w głośniku kilkuzdaniową wypowiedź po arabsku. Zastygli w znieruchomieniu na parę chwil, zaskoczeni i zdezorientowani, z amoku wyrwał ich ponowny potok podobnych słów. Natychmiast pojęli grozę sytuacji. Zrozumieli, że ujawnili swoją obecność, że tamci już wiedzą, że pojmani Pietia i Pablo, nie byli sami.

Cała trójka odruchowo przywarła ciaśniej do gruntu w swoich kryjówkach, po czym jakby mocniej przycisnęli lornetki do oczu, obserwując wioskę.

– Mahamat, co to było? Przetłumacz! – szeptem nakazał Bollee.

Zanim ten zdążył cokolwiek odpowiedzieć, krótkofalówka Ernesta zatrzeszczała i usłyszeli, tym razem po francusku. – „Mamy dwóch francuskich najemników, żądam, abyście się ujawnili, to darujemy im życie. Zbyt daleko weszliście na nasze tereny, tutaj nic was nie chroni, mimo to będziecie traktowani jak jeńcy”.

Jednak w tym głoście nie było nic, co budziłoby, chociaż odrobinę zaufania. Przeciwnie, brzmiał głęboką grozą, szyderstwem i podstępem.

– Putain de merde!!!  – już bez ukrywania się, głośno i siarczyście zaklął major, potem pochwycił nadajnik od Ernesta. – Kim jesteś? Przedstaw się! – krzyknął gniewnie i stanowczo, jednak raczej, by zyskać na czasie i zebrać myśli, niż oczekując odpowiedzi. – Gdzie jesteście? – dodał, aby trochę zmylić przeciwnika.

Kilkadziesiąt sekund i krótkofalówka ponownie zachrypiała po francusku – „Tutaj sierżant Salam Dżallud z kompanii saperskiej, jest też tutaj z nami ktoś, kto zna tych dwóch pojmanych. On już wie, co z nimi zrobić, chce pomścić śmierć swojego pana i dowódcy. Nie macie innego wyjścia, jeśli chcecie ich ocalić”.

Głośnik w urządzeniu zamilkł, nastała cisza, wzmagający się szum wiatru zdawał się ją zagłuszać, smagając twarze drobinkami piasku.

Ernest i Mahamat natychmiast zrozumieli, o kim mowa.

– To Tombalbaye, adiutant Karamanliego, zna się na minowaniu i mordowaniu – oznajmił Ernest, wciąż w skupieniu obserwując wioskę.

Major zastygł w zamyśleniu, zdawało się, że na jego twarzy po raz drugi w ciągu ostatnich godzin maluje się zwątpienie i niemoc, lecz stan ten ujawnił się tylko na ułamek sekundy, doświadczenie i zimna krew powoli brały górę.

Mahamat w dziwnej ekscytacji obserwował zbliżające się do placu się kobiety. Libijczycy w wiosce również nie spuszczali z nich wzroku, w zaciekawieniu przyglądali się im, oczekując wybuchu nadepniętej miny. Jednak nic takiego nie następowało i kobiety zbliżyły się już na odległość strzału z pistoletu.

– Może jakoś ich podejdziemy od drugiej strony i uwolnimy naszych, może pod osłoną nocy, ale chyba nie mamy tyle czasu. – Ledwie Ernest skończył myśl, zauważyli, jak z jednej z chat wybiegł libijski żołnierz, zatrzymał się w postawie na baczność przed jednym z tych na placu, możliwe, że starszego rangą, przekazując mu jakąś wiadomość.

– Już chyba wiem, w którym budynku ich trzymają, trochę się odkryli, nasze szanse rosną, a może nawet nie wiedzą, że są obserwowani, nie wiedzą. ilu nas jest – major wnioskował półszeptem – ale myślę, że ich jest nie więcej niż dziesięciu. Tych sześciu na placu, siódmy, który wybiegł z chaty i może dwóch lub trzech w środku, pilnujących naszych. Wszyscy zdają się obserwować te dwie zbliżające się kobiety, są zdekoncentrowani i trochę zdezorientowani. – Kontynuował swoje półgłośne rozmyślania, jakby oznajmianie spostrzeżeń było wstępem do układania planu działania. Z każdą sekundą odzyskiwał swoją pewność siebie, zdecydowanie i racjonalność oficera operacyjnego wywiadu wojskowego. – Zastanawiam się jeszcze, co mogą oznaczać te spalone wraki ciężarówek, czy to był wypadek przy minach, czy zostali zaatakowani? Co na nich się znajdowało? Może beczki z paliwem, skoro tak długo i mocno się paliło, a łunę widzieliśmy z odległości kilku kilometrów? – dalej analizował Bollee, po czym ponownie skierował swoją lornetkę w stronę kobiet w czerni zbliżających się do placu w wiosce.

Jak na komendę Ernest i Mahamat również.

Czas, który jeszcze przed krótką chwilą zdawał się zatrzymać, teraz przyspieszył, jakby obracająca się ziemia dostała nagłego impetu, a z nią razem bieg wydarzeń.

Kobiety z wyciągniętymi rękoma zatrzymały się przed tym libijskim oficerem, najwyraźniej o coś go usilnie prosiły, znacząco gestykulując, tak przynajmniej widzieli to ze zbocza.

Czarnoskóry najemnik powolnym ruchem wyciągnął z kabury swój pistolet i przystawił go do głowy bliżej stojącej kobiety. Przeszywające dreszcze i napięcie mięśni, bezwiednie przygotowało ich do działania.

Zobaczyli błysk, rozbryzg krwi z głowy ofiary i opadające w tył ciało. Z wyraźnym, ponad sekundowym opóźnieniem usłyszeli głuchy odgłos wystrzału, jak stłumione klaśnięcie dłoni.

Trójka na wzgórzu wstrzymała oddech, zastygli w chwilowym bezruchu i zaskoczeniu. Pierwszy oprzytomniał Mahamat wydobył swój bagnet, zerwał się i długimi susami popędził w dół kamienistego zbocza, dumnie wyprostowany, nie kryjąc się, ani nie oglądając się za siebie.

– Ernest, odbezpiecz swojego FR-a, osłaniaj nas, strzelaj, jak tylko będzie potrzeba, mamy minutę, zanim go zauważą, a potem kolejne dwie, zanim ja tam dotrę – rozkazał major, natychmiast dodał – nikt z chaty nie wybiegł na odgłos wystrzału, więc jestem pewien, że tylko tylu ich. Mahamat dał nam szansę, zrobił nam przysługę, wykorzystamy element zaskoczenia.

Powiedziawszy to, zrzucił z pleców ekwipunek, poprawił kewlarową kamizelkę, sprawdził magazynek w macu50, przyczepionym do prawego uda, a następnie w magazynek w famasie. Zatknął trzy dodatkowe magazynki za szelki na kurtce. Pochylił się i ruszył biegiem w dół, jednak zataczając trochę większy łuk na zboczu, by nie podążać dokładnie śladem Mahamata.

Decyzja, którą podjął, była kolejną równie ryzykowną, co trochę niezrozumiałą dla Ernesta. Ten jednak bez namysłu przymierzył z broni przez lunetę. Zobaczył drugą kobietę klęczącą przed libijskim oficerem celującym do niej z pistoletu. Zakołysały się w celowniku powiększone przez soczewki, plecy biegnącego w ich kierunku Mahamata. Jeszcze go nie zauważyli. Bardziej na lewo widział majora, podążającego łukiem w dół, bardziej przyczajonego, skrywającego swoją obecność.

Obserwował dalej, ta druga, zdawało się młodsza kobieta, objęła rękoma nogi oficera, jakby w rozpaczy próbowała go błagać, mówić coś do niego. Ten szarpnięciami i kopniakami starał się ją odepchnąć. Jednak nie strzelił do niej.

Nie minęła minuta, gdy wszyscy na dole, jednocześnie odwrócili głowy w stronę pędzącego ku nim Mahamata. Obserwowali go tak przez kilkanaście sekund. Najemnik z pistoletem opuścił rękę i wycelował lufę pistoletu w głowę klęczącej kobiety.

Drugi z nich wyciągnął swoją broń z kabury, wymierzył w stronę biegnącego na nich Mahamata, po czym zaczął iść w jego kierunku. Odczekał jeszcze kilka sekund, aż będzie na tyle blisko, aby go trafić.

Jednak to Ernest pierwszy nacisnął spust. Mahamat usłyszał świst pocisku przelatującego obok głowy, zrozumiał i jeszcze bardziej przyspieszył. Popatrzył na wprost i zobaczył, jak trafione ciało oficera odrzucone kopnięciem pocisku opada na ziemię.

Tym razem pozostali Libijczycy podnieśli swoje karabiny w jego stronę. Jakżeż wielkie było ich zaskoczenie, gdy nagle dwóch z nich padło trafionych z długiej serii famasa, oddanej przez majora.

Sekundę później usłyszeli odgłosy wystrzałów, echem odbijające się od skalnej ściany. „Chyba cały magazynek wywalił” – pomyślał Ernest, obserwując, jak major rozpoczął szturm na przeciwników, osłaniając się krótkimi seriami.

Zdezorientowani Libijczycy tym razem wzięli na cel biegnącego ku nim majora, widząc w nim większe zagrożenie. Pierwsza seria trafiła kilkanaście metrów przed nim, wzbijając charakterystyczną linę kurzu na kamieniach. Major wykorzystał chwilę, przymierzył i znowu oddał długą serię, ponownie trafił, trzeci Libijczyk padł na wznak.

Dwóch pozostałych biegiem popędziło w kierunku chat, znajdując w nich schronienie przed gradem kul ze strony biegnącego majora, który właśnie dobiegł do placu wioski i schował się za jednym z pojazdów. Na miejscu został jedynie niczym niewzruszony oficer, który wciąż trzymał skierowaną broń w kierunku klęczącej przed nim kobiety. Ernest, celując rozpoznał w nim czarnoskórego Tombalbaye, lecz nie zdążył oddać strzału, gdyż w tym momencie ten padł pchnięty i odrzucony masą ciała rozpędzonego Mahamata.

– To za mojego brata! – zdążył jeszcze wykrzyknąć Mahamat, gdy runął na przeciwnika.

Jego pchnięcie bagnetem chybiło, gdyż najemnik wykonał unik, jednak ten upadając, upuścił broń, która upadała tuż przy klęczącej kobiecie w czerni.

Rozpoczęła się szamotanina, przetaczali się po sobie w zapaśniczym uścisku. Zmęczony i osłabiony biegiem Mahamat ulegał z każdą sekundą walki. W ręce najemnika błysnęło ostrze bagnetu, natychmiast zatapiając się w prawej piersi Mahamata. Jęk bólu i moment chwilowej słabości wykorzystał najemnik, siadając okrakiem na jego brzuchu i przyciskając kolanami obezwładnione ręce. Podniósł w górę ramiona z zaciśniętym w dłoniach bagnetem, by zadać ostateczny cios, patrząc przy tym z nienawistną pasją głęboko w niebieskie oczy młodego Tubu.

Dojrzał w nich jedynie pogardę zamiast strachu, dojrzał w nich swoje odbicie, ujrzał też, jak na jego twarzy rozbryzgnęła krew i strzępy ciała rozszarpanego przez pocisk, który właśnie z głuchym pluskiem przebił jego własne plecy, przeszywając na wylot i przelatując przez środek piersi.

Uniesione ręce zastygły w kilkusekundowym bezruchu. Jego ciało wygięło się w tył, bezwładnie opadając naprzód pchnięte uderzeniem pocisku. Mahamat wiedział już, że to Ernest ocalił mu życie strzałem ze swojej snajperki. Z trudem zrzucił z siebie martwego Tombalbaye, ale zabrakło mu już sił, by natychmiast powstać, mocno ściskał prawą pierś tuż pod obojczykiem, próbując tamować krwawienie.

– Ernest, dołącz do mnie! – Usłyszał głos majora w głośniku swojej krótkofalówki.

Chłopak sprawdził pospiesznie, ale uważnie sytuację w wiosce, ustalił czterech leżących przeciwników, klęczącą i skuloną kobietę w czarnej gandurze, zlokalizował rannego Mahamata i leżącego obok piątego martwego najemnika.

Ponownie głośnik krótkofalówki zatrzeszczał głosem majora.

– Dwóch schroniło się w drugiej chacie od prawej, ale nie w tej, w której trzymają naszych, nie wychylą się, bo wiedzą, że są pod obstrzałem, możliwe, że jest ich tam więcej.

– Ruszam na dół. – Potwierdził rozkaz Ernest, po czym zwinnym ruchem zarzucił na plecy radiostację i snajperkę FR.

Odbezpieczył famas i pochylony ruszył truchtem w dół zbocza,   kierując się w stronę pojazdu, za którym schował się major.

Po chwili razem już obserwowali chatę i się naradzali.

– Musimy jakoś ich wywabić z tych chat, tylko, dlaczego nie ostrzeliwują się, przecież mają tych dwoje jak na tacy – głośno pomyślał major, wskazując gestem głowy na Mahamata i klęczącą kobietę.

– Może brakuje im amunicji – bez namysłu odparł Ernest.

– Możliwe. Jednego z nich chyba też raniłem, gdy wbiegał przez drzwi – oznajmił i widać było, jak jego czoło pomarszczyło się przy gwałtownym przepływie myśli. Jakby jedne za drugim cykle „pomysł, analiza za i przeciw, decyzja na nie lub tak” przepływały przez jego umysł potokiem.

Obaj wiedzieli, że szybkość ich podejmowania w krytycznych sytuacjach cechuje doświadczonych zwiadowców, ale Ernest wiedział też, że to major Bollee jest dowódcą, że jest doświadczonym oficerem wywiadu i to właśnie on ma podjąć decyzję, potem wydać rozkaz.

Po kilku sekundach ten oznajmił:

– Ernest będziesz mnie osłaniał, celuj w okno chaty. Ja spróbuję podejść ich bliżej, może zajdę ich jakoś z boku, możliwe, że się odsłonią, a może najpierw uda mi się zajrzeć do chaty gdzie powinni być Pablo i Pietia, muszę improwizować.

Po czym ruszył, czołgając się w kierunku drugiej chaty oddalonej kilkanaście kroków na lewo od tej pierwszej.  Gdy tylko wypełzł spod osłony pojazdu, podniósł się do biegu w kierunku przestrzeni pomiędzy chatami.

Jednocześnie Ernest zauważył, w oknie chaty dwa cienie, właściwie już dwie postacie celujące ze swoich kałasznikowów do majora. Jednak to Ernest był pierwszy, oddając długą serię ze swojego famasa w okno – „trafiłem na pewno jednego, drugiego prawdopodobnie” – pomyślał jak zwykle instynktownie.

W tym momencie wybuch granatu tuż przed chatą zaskoczył wszystkich, sekundę później drugi, jeszcze w powietrzu, tuż przy oknie, rzucony przez leżącego Mahamata, który odpiął je od pasa leżącego obok niego najemnika.

Ogień i impet detonacji wdarł się przez otwór okienny do środka chaty, jednocześnie w promieniu kilkunastu metrów rozsiewając setki ostrych metalowych kawałków, zdmuchując wszystko z powierzchni ziemi.

Kryjąc się przed odłamkami, Ernest kątem oka zdążył, zobaczyć jak podmuch odrzuca majora kilka metrów w tył, wyraźnie widział jego zakrwawioną twarz. Wzniecona podmuchem chmura pyłu i kurzu przez kilka chwil unosiła się w powietrzu, tworząc swoistą zasłonę dymną i dając czas na działanie.

Czas, który po wybuchu chyba zwolnił swój bieg na kilkanaście sekund, pozwalając Ernestowi działać. Ten zareagował błyskawicznie.

Natychmiast wrzucił swoją snajperkę i radiostację do środka uaza, za którym się skrywali, wskoczył do kabiny i zapalił silnik.

Schowani, leżący w chacie ogłuszeni i oszołomieni wybuchem Libijczycy słyszeli tylko warkot motoru, który jakby przybliżył się, zwalniając obroty na jałowym biegu kilkadziesiąt kroków od ich chaty, by po kilkunastu sekundach z jazgotem i ponownym rykiem pełnej mocy oddalić się w kierunku wylotu z kotliny.

To Ernest, który wycofał pojazd kilkanaście metrów, by załadować rannego, ale wciąż przytomnego Mahamata na tylne siedzenie. Wrócił jeszcze i wyciągnął rękę do siedzącej kobiety, ruchem głowy wskazując terenówkę. Ona jednak mocniej objęła ciało martwej towarzyszki, patrząc mu zdecydowanie w oczy, przeczącym ruchem głowy odmówiła.

Jak zwykle zwiadowczym instynktem zauważył i zanotował w pamięci jej smutną i załzawioną twarz. Była młodą kobietą, wychudzoną, wyczerpaną, ale wciąż emanowała jakąś szlachetną pięknością. Śniada, ale nie czarna cera oraz jej szaroniebieskie oczy wskazywały na tuareskie pochodzenie. – „Nie tak niebieskie, jak Mahamata, ale równie szlachetne, dumne i stanowcze spojrzenie” – myśli przemknęła mimowolnie, po czym na sekundę skierował wzrok na ciało martwej kobiety – „wyraźnie starsza, może to jej matka, możliwe, że są z tego samego plemienia, co Mahamat” – ale to już pomyślał, gdy odwrócił głowę w stronę leżącego francuskiego oficera. – „Cholera, oberwał, ciekawe, czy przeżył? Jeszcze chłopaki, co z nimi?” – To skłoniło go, by się pochylić i ruszyć w tamtą stronę.

Wtedy zauważył ruch w uszkodzonej wybuchem granatu chacie. Dwie postacie podniosły się i pojawiły w otworze okiennym. Natychmiast zmienił zamiar, odwrócił się, by wskoczyć do wozu. Wrzucił bieg, nacisnął pedał gazu i popędził przed siebie na północ, zręcznie manewrując pomiędzy głazami i z rzadka rosnącymi kępami krzaków baboul, by jak najszybciej opuścić tę kotlinę.

Pierwszy raz spojrzał we wsteczne lusterko po kilku sekundach, z odległości dwustu może trzystu metrów widział, jak z chaty wybiegło dwóch żołnierzy w jasnych mundurach, widział błyski wystrzałów w jego kierunku. Świst przelatujących obok pocisków wyraźnie odróżniał się od jednostajnego warkotu silnika. Blacha z tyłu karoserii odpowiedziała tylko głuchym i stłumionym bębnieniem przy kilku trafieniach. Z każdą sekundą, z każdą setką metrów odczuwał ulgę, byli bezpieczni.

Spojrzał przez prawe ramie na leżącego na tylnym siedzeniu Mahamata. Ten ciągle przyciskał dłoń do rany, przez palce sączyła się krew. Ponownie spojrzał w lusterko, strzelający Libijczycy gdzieś zniknęli, pokierował autem lekkim łukiem w prawo, by wpasować się pomiędzy ścianami wąwozu.

Po kilku łagodnych łukach koryta rzeki, którym pędził, poczuł się zupełnie bezpiecznie, wzniesienia i ściany wąwozu stanowiły naturalną osłonę. Koryto rzeki zaczęło się wyraźnie poszerzać, początkowo może sto metrów szerokości, dwie, trzy minuty dalej już wyraźnie było ich kilkaset.

Objechał łukiem, tym razem lekko w lewo pomiędzy wierzchołki łagodnego wzniesienia, które stanowiły jakby naturalne oznaczenia wyjścia z portu kończącej się kotliny.

Skały, wzgórza oraz wielkie głazy wyraźnie rzedły, ustępując miejsca piaszczystej równinie, po kolejnych kilku kilometrach całkowicie skończyły się. Pędząc przed siebie, widział z lewej strony majaczące w oddali kilkunastu kilometrów północe części masywu Tibesti, ciągnące się aż po horyzont.

Oni dalej gnali w przeciwną stronę, wprost w objęcia Sahary.

***

Podmuch wybuchu granatów przewrócił Fatimatkę, młodą kobietę klęczącą przy swojej martwej towarzyszce, jednak nie zadając jej żadnych ran. Po krótkiej chwili oszołomiona zdołała się podnieść i na klęczkach, pełzając prawie, powróciła na miejsce, w którym leżała jej zastrzelona matka.

Obejmując jedną ręką ciało, drugą uniosła jej głowę z krwawym otworem pośrodku czoła, Na ziemi pozostała kałuża krwi, wsiąkającej w piasek, oraz strzępów szaro-krwawej miazgi, która wyciekła z tyłu roztrzaskanej czaszki.

Natychmiast też podniosła swój wzrok i spojrzała przed siebie, gdyż pośród zawieszonego jeszcze w powietrzu pyłu, gęstego jak mgła, usłyszała warkot zbliżającego się silnika samochodu wojskowego.

Zatrzymał się ze zgrzytem i poślizgiem opon tuż obok niej.

Ujrzała wyskakującego z kabiny francuskiego żołnierza, który w przypływie emocji i chyba nadzwyczajnej dawki sił, pochwycił za uprząż, rannego od noża młodego Tubu, po to, by sprawnie go podnieść i ułożyć na tylnym siedzeniu w kabinie. Nie zamykając drzwi, legionista wrócił też po nią, wyciągając rękę, chciał pomóc jej wstać. Ich oczy na chwilę się spotkały, na ułamek sekundy. To wystarczyło, aby go zapamiętać, utrwalić w pamięci jego rysy i sylwetkę. Widziała kilkukrotnie go z daleka, ale teraz z bliska mogła mu się dobrze przyjrzeć. – „Dziwny jakiś ten Francuz” – pomyślała – „dziwnie młody, bardzo młody jeszcze, nie wygląda na bardzo silnego, jak inni u nich, za to ma szlachetne rysy i postawę, no i nie pasuje do tej całej reszty, nie pasuje tutaj”.

Myśląc to, tylko pokręciła przecząco głową, na znak, że nie jedzie z nim.

Żołnierz zawahał się, jakby chciał pobiec w kierunku leżącego francuskiego oficera, jednak widząc ruch w chacie, odwrócił się, zwinnie wskoczył do kabiny i natychmiast ruszył, tylne drzwi siłą bezwładności zamknęły się same z metalicznym trzaskiem.

Fatimatka jeszcze przez chwilę patrzyła na oddalający się pojazd, w którym znajdował się raniony Mahamat, syn derde z rodziny Choua.

Razem z matką ujrzały go pośród francuskich żołnierzy, gdy przeszukiwali dankucz, w którym się schroniły, na równinie z korytem rzeki Timi Ouli. Rozpoznały go natychmiast, mimo tego, że był w obcym mundurze.

Działania wojenne rządowych wojsk czadyjskich odrzuciły Libijczyków daleko na północ, jednak zmusiły również wiele rodzin, do opuszczenia swoich wiosek. Jej rodzina, blisko związana i spokrewniona z Choua, mieszkała w sąsiedniej guelcie, w zakolach lewej odnogi rzeki Enneri Yoso, w środkowej części Tibesti. Byli sąsiadami z jednego kachimbetu.

Dostatek wody, stałe i miarowe cykle pogody oraz roślinność tworzyły w miarę przyjazne warunki do życia dla ludzi i zwierząt. Wielu mężczyzn z ich wioski pracowało we francuskich kopalniach odkrywkowych Iangurai i Moya nieopodal Aozou, przy wydobyciu rudy miedzi, ołowiu i uranu, które od pewnego czasu były pod już nadzorem Libijczyków.

Inni jeszcze wypasali wielbłądy i trudnili się przemytem oraz handlem z plemionami zamieszkującymi tereny na północ od granicy libijskiej, a nawet z samymi Libijczykami, często zapuszczając w głąb ich terytorium, a bywało, że aż do morskiego portu w Benghazi.

Ona sama pomagała w lazarecie zorganizowanym przy kopalniach, opiekując się rannymi i chorymi górnikami oraz pracownikami.

Francuzi przeznaczyli środki na zorganizowanie niewielkiego szpitala w Aozou, którym zarządzał doktor Pierre Fabron. Przyjmowano na leczenie również chorych z innych wiosek i osad z pogranicza czadyjsko-libijskiego, zdarzało się bardzo często, że przywożono rannych w walkach, z obu stron.

Widziała wiele zła niesionego przez wojnę, wiele krzywd, kalecy mężczyźni, bez nóg, bez rąk. Jednak najbardziej przerażające przeżycia związane były z poranionymi, kalekimi dziećmi, niewinnymi ofiarami tych wojen.

Uciekające w popłochu wojska libijskie siały spustoszenie. Najemnicy zabierali ze sobą lub rozstrzeliwali mężczyzn w napotykanych osadach i wioskach.

Na swoje szczęście, ojciec Mahamata zdecydował się opuścić swoją gueltę i wioskę wraz z całą rodziną oraz dobytkiem na wielbłądach wiele miesięcy wcześniej, na długo jeszcze przed samą kontrofensywą. Jej rodzina została, licząc na wspaniałomyślność Libijczyków po latach współpracy.

Po niedawnych niepowodzeniach na froncie, do jednostki nadzorującej kopalnie dołączył duży oddział, wycofujących się najemników „tygrysów” z Konga, dowodzonych przez Tombalbaye, znanego z nadzwyczajnego okrucieństwa. Najemnicy pojmali francuskich pracowników kopalń, inżynierów i ich rodzin, a także współżyjących z nimi rodzin zamieszkałych w okolicznych wioskach. Rozstrzelali dla postrachu jedną rodzinę, zapakowali dobytek na ciężarówki i poprowadzili wszystkich pieszo na północ w kierunku Libii przez kotlinę i wioskę Erdi.

Ona i jej matka zdołały schronić się przed łapanką w pobliskich jaskiniach. Z daleka obserwowały egzekucję i wymarsz kolumny kilkuset ludzi przez kotlinę. Po paru dniach same wyruszyły na wschód przez góry, uciekając przed Libijczykami w kierunku granicy z Nigrem. Unikały spotkań z ludźmi. Wiedziały, że Tuaregowie z Sahary i ich pobratymcy Tubu Telega (klan, z którego pochodziły) nie były zbyt lubiani przez czarnoskórych przedstawicieli innych plemion z północnych rejonów Czadu, a na pewno były znienawidzone przez sahelskie plemiona Zaghawa, Możliwe, że ludzie żyjący tutaj, w regionie Tibesti i północnego Borku wspierają jeszcze rebeliantów.

Po kilku dniach wyczerpującej wędrówki, omijając większe osiedla jak Bardai, dotarły do tymczasowej rolniczej osady, dankuczu na skraju dużej równiny, przy korycie jednej z okresowych rzek. Znalazły tam schronienie, przez pewien czas mogły odpocząć, korzystając z pozostawionych przez rolników zapasów wody, sorga i prosa, a nawet suszonych daktyli.

Gdy niespodziewanie w osadzie pojawił się Mahamat pośród francuskich zwiadowców zmierzających na północ, postanowiły na powrót podążać ich śladem. Zorientowały się, że to misja poszukiwawcza, zwłaszcza że podążali w kierunku kopalni w Aozou.

Szły za nimi po kryjomu, licząc na pomyślne zrządzenia losu, licząc, że straszliwa wojna zakończy się wraz z przybyciem w te regiony wojsk francuskich.

Trudy forsownego marszu pokonały dzięki zabranym zapasom i racjom żywnościowym zostawianym przez Mahamata. Przetrwały też burzę piaskową, praktycznie tuż obok schronienia zwiadowców.

Miały w sobie nadzieję, która ich prowadziła, miały w sobie wolę przetrwania. „Opieka nad kobietą w podróży jest obowiązkiem mężczyzn, nie zginiemy, Mahamat nas wspiera” – powtarzała jej matka.

Jednak nie przewidziały najgorszego, Nie spodziewały się, że to wszystko tak się zakończy. Nie przewidziały, że Libijczycy powrócą do kotliny, aby ją zaminować.

Teraz wzrokiem odprowadzała szybko oddalający się pojazd prowadzony przez Ernesta, z Mahamatem na pokładzie.

Z glinianej chaty wybiegło dwóch ocalałych najemników libijskich, jeszcze ogłuszeni i oszołomieni zataczali się, niepewnie stawiając kroki. Zatrzymali się w odległości kilkunastu kroków przed Fatimatką. Skierowali lufy swoich karabinów w stronę uciekinierów, próbowali pojedynczymi strzałami dosięgnąć znikający w oddali wóz.

Kobieta nie namyślając się długo, podpełzła do leżącego tuż obok ciała najemnika, sięgnęła po leżący pistolet, z którego zabito jej matkę. Uklękła na dwa kolana i wycelowała w plecy tego po lewej, pociągnęła za spust, trafiony natychmiast wygiął się w tył jakby od ukąszenia dużego owada pomiędzy łopatkami, z grymasem bólu padł na ziemię.

Drugi znieruchomiał zaskoczony, powoli odwrócił się, uniósł swoją broń w jej kierunku, lecz w tym samym momencie pistolet w rękach Fatimatki oddał kolejne dwa błyskawicznie następujące po sobie wystrzały. Dwa pociski przeszyły pierś żołnierza, zostawiając krwawe plamy na jasnym mundurze. I tylko zaciśnięty w skurczu palec na spuście kałasznikowa wyzwolił serię czterech wystrzałów, trafiając o metr od kobiety. Tylko czterech, bo w tym momencie skończyła mu się amunicja. Mężczyzna padł twarzą na ziemię obok tego pierwszego.

Nastała cisza, tylko delikatne podmuchy wiatru rozganiały unoszący się jeszcze pył, nakazując mu zająć swoje stałe miejsce, na ziemi, na sprzętach, na włosach i ubraniach, na wszystkim dookoła, również na leżących wokół ciałach.

Fatimatkę wezbrało na wymioty, przerażona ogromem potwornego żniwa, jakie zebrała śmierć tego poranka, przerażona własnym czynem, odrzuciła pistolet i w omdleniu, z obrzydzenia opadła na piach. Głośny szloch i zawodzenie przeszyło tę ciszę, niczym ponowna kanonada wystrzałów, raz po raz biła pięściami o ziemię. Leżała tak kilka minut, może kilkanaście, a może jeszcze dłużej, zanim ochłonęła z emocji, zanim uspokoiła się z głębokiego płaczu. Nic się nie działo, nadal trwała cisza, nikt jej już nie zagrażał. Odwróciła się na plecy, wciąż jeszcze poranne słońce, ale już z palącym okrucieństwem spojrzało w jej twarz.

Zerwała się na nogi, przypominając sobie o francuskim oficerze leżącym przy chacie, natychmiast pobiegła w jego stronę.

Leżał na wznak, nieprzytomny, ale żył, oddychał. Z wprawą i doświadczeniem pielęgniarki, jakie zdobyła w osadzie górniczej, obejrzała i oszacowała wstępnie zranienia.

Poharatana i zakrwawiona twarz, poszarpany prawy rękaw, obficie poplamiony krwią. Na prawej nodze też kilka głębokich rozcięć i również dużo krwi. Lewa ręka i noga nie miała śladów zranień, podobnie reszta jego ciała, jedynie rozcięcia na kamizelce wskazywały trafienie kilku odłamków. „Będzie dobrze” – pomyślała – „tylko ta ręka, chyba próbował zasłonić głowę, okropnie to wygląda”.

Pozbierała manierki z wodą, przyczepione do pasów poległych na placu, zebrała też wszystkie opatrunki osobiste. Rozpieczętowała kilka pakietów, po czym obmyła twarz francuskiego oficera, przyłożyła odkażalnik do ran na twarzy, by oczyścić zadrapania i rozcięcia.

Major powoli zaczął odzyskiwać przytomność. Poczuł ostre pieczenie na twarzy,

– Kim jesteś? Gdzie ja jestem? – pytająco mamrotał półprzytomny, widząc pochyloną nad sobą Fatimatkę. – Ach, już wiem, przypominam sobie, jesteś tym duchem pustyni, którego dokarmiał Mahamat. Rozumiesz po francusku?

Kobieta w odpowiedzi lekko skinęła głową, zabierając się za mocno okaleczoną rękę.

– Znasz Mahamata?

Ponowne skinięcie.

– Skąd?

Ponowne skinięcie i wzruszenie ramion.

Odpowiadając, zręcznie rozcięła bagnetem rękaw, odsłaniając głębokie rany, które zionęły krwawymi czeluściami żywego mięsa i odsłoniętymi kośćmi przedramienia. Bollee zawył z bólu i ponownie stracił przytomność. Zrobiła mu zastrzyk z morfiny, następnie ostrożnie, ale sprawnie zaszyła głębokie i długie rozcięcia na ręce i nodze. Wszystkie rany jeszcze raz opłukała wodą, obmyła odkażalnikiem, obłożyła opatrunkami i obwiązała bandażami.

Major wyglądał mizernie z owiniętą nogą i ręką, mimo to Fatimatka była dumna ze swojej pracy, była dumna, że pomogła człowiekowi, mniej zaś, że jakiemuś Francuzowi. Chociaż, jej ukochany doktor Fabron twierdził, że pomagać należy wszystkim, bez wyjątku, nawet wrogom. Jej duma, ale już ta wewnętrzna, która wyzwala się w ludziach z gór, w ludziach pustyni, a która czyni ich nieufnymi, czy nawet pełnymi rezerwy wobec obcych, sprawiała, że nie mogła, nie chciała pozwolić sobie na żadną poufałość.

Ta duma oddalała ich od innych plemion, od całej reszty tego kawałka piekła, pozwalając zachować resztki swojej odrębności, kultury i zwyczajów. To ona powodowała, że Tubu i plemiona Tuaregów żyły w odosobnieniu od osiadłych mieszkańców. Tuaregowie rozbijali swoje namioty z dala od innych osad, czy wiosek, ale mawiali zawsze „zbliżcie swoje serca”.

Właśnie otwartość serca nakazała jej pomóc rannemu francuzowi, a ostrożność, by mu zbytnio nie ufać. Milcząc, potrząsnęła nim mocno, nawet brutalnie, starając się go obudzić.

Major otworzył oczy, uniósł tułów i na siedząco spojrzał na Fatimatkę, klęczącą obok niego. Ból ręki i nogi, niczym porażenie prądem, wykrzywił mu twarz, z niemym jękiem upadł na wznak. Po chwili głęboko oddychając, podniósł plecy, wspierając się na lewej ręce.

Siedzieli tak naprzeciwko siebie przez jakiś czas, morfina zaczynała działać, musiał ochłonąć, otrzeźwieć, zebrać myśli, chociaż palące słone wcale mu tego nie ułatwiało.

Spojrzał na zabandażowaną rękę, potem nogę, skinął głową z uznaniem, uśmiechnął się, spróbował nią poruszyć. Świeże szwy na napiętych mięśniach dały znać o sobie, jeszcze raz wykrzywił twarz w grymasie.

– Zaraz przestanie boleć, morfina już powinna działać. – Usłyszał piękną francuszczyzną. – Jesteśmy rodziną Mahamata, jego ojciec przewodzi naszemu klanowi.

– Mecrcie à vous madmoiselle – wycedził z przez zaciśnięte usta, starając się uśmiechnąć.

Lewą ręką rozpiął kamizelkę i bluzę munduru, w szczelinę wsunął zabandażowaną rękę, unieruchamiając ją i w ten sposób uzyskując naturalny temblak.

Fatimatka pierwsza się podniosła i lekkim skinieniem głowy wyraziła aprobatę na podziękowanie, podała mu rękę, aby pomóc mu wstać. Major jednak poderwał się sam na równe nogi, tym razem wydał okrzyk, próbując zagłuszyć ból, zachwiał się, bo stracił na moment równowagę.

Mimochodem rozejrzał się dookoła, licząc instynktownie leżące ciała.

– Gdzie są Mahamat i Ernest, gdzie Pablo i Pietia, widziałaś ich?

– Nie, nikogo nie widziałam, oprócz tych bandytów. Mahamat i jeden z waszych, taki młody, niepasujący do was, odjechali na północ, w głąb Sahary, może teraz nawet są już na granicy. Mahamat ma ranę w piersi od noża, w tych warunkach może nie przeżyć, na pewno jest osłabiony z upływu krwi i nie jest w stanie przeprowadzić ich przez pustynię. Możliwe, że tam zginą razem.

– Jak to odjechał?

– Zaraz po wybuchu granatów, gdy tamci w chacie jeszcze leżeli, wasz żołnierz uruchomił jeden wóz, wciągnął rannego Mahamata do środka i odjechał. Mnie też chciał zabrać, ale odmówiłam, bo nie chciałam zostawić mojej matki – tutaj wyciągniętą ręką wskazała na leżącą kobietę – muszę ją pochować. Tych dwóch tutaj – tym razem wskazała ręką na dwa leżące obok ciała w jasnych mundurach – chcieli zatrzymać uciekających, ale ich zastrzeliłam – oznajmiła, spoglądając wymownie na leżący nieopodal na piasku pistolet.

– Właściwie to trzeba by tych wszystkich nieszczęśników tutaj jakoś pochować, jeszcze dwóch naszych tu powinno być, co z nimi?

– Już mówiłam, nikogo nie widziałam.

Major zrozumiał i ponownie próbował poderwać się na nogi.

Tym razem Fatimatka pomogła mu. Wspierając się na niej, kulejąc, pospieszył do chaty po lewej stronie. Nie mylił się, znalazł swoich zwiadowców.

Leżeli skrępowani, związani razem i zakneblowani. Nie mogli się poruszyć. Widok przeraził majora, popuchnięte usta i kości policzkowe, poobijane twarze, połamane nosy, zaschnięta krew na całej twarzy. Mundury również w plamach krwi. Ślady tortur i bicia praktycznie na całym ciele robiły makabryczne wrażenie.

Bollee i dziewczyna oswobodzili ich z więzów i pomogli wstać.

– Panie majorze, kapral Pablo melduje się – odezwał się pierwszy, próbując regulaminowo, pokazując w niepewnym uśmiechu poczerwieniałe od krwi zęby, a z kącika poranionych ust popłynęła strużka krwi. – Melduję, że zaskoczyli nas, możliwe, że usłyszeli moją krótkofalówkę. Byliśmy ostrożni, ale i tak zaszli nas od tyłu. Ogłuszyli i przywieźli tutaj, do rana nas przesłuchiwali, torturami próbowali z nas wycisnąć, ilu nas jest, no i gdzie jest reszta.

Major uściskał obu jak ojciec swoich synów marnotrawnych.

– Cieszę się, że was znalazłem, że żyjecie. To jest najważniejsze.

– Przez jakiś czas milczeliśmy, ale zaczęli nas bić – kontynuował Pablo – w końcu wyznałem im, że to oficjalna misja specjalna, sprawdzamy kopalnie na polecenie sztabu. Że się oddzieliliśmy od całej kompanii, która została w Aozou, że mieliśmy za zadanie sprawdzić przyczyny nocnych fajerwerków. Wtedy przestali bić. Nie rozumiem, dlaczego nie chcieli jechać, aby to sprawdzić, potem zorientowałem się, że cała dolina jest zaminowana. Mieli też jakieś problemy, bo paliły się ciężarówki, jedna z beczkami pełnymi paliwa. To właśnie było powodem ogromnej łuny. Rankiem, usłyszeliśmy was w naszych odbiornikach, rozmawiali z wami. Potem znowu nam przyłożyli i straciłem przytomność. Ocknąłem się, gdy usłyszałem wybuchy granatów, po chwili pojedyncze strzały karabinów, potem jeden i dwa z pistoletu. Wtedy nastała cisza, zaraz potem głośny przerażający płacz kobiety. – Powiedziawszy to spojrzał pytająco na Fatimatkę, która zajmowała się Pietią w tym czasie i obmywała mu twarz.

– To kobieta z kachimbetu Mahamata i jego ojca – odpowiedział na nieme pytanie major – szły  naszym śladem od trzech dni. To znaczy było ich dwie, ale jedna zginęła zastrzelona przez Tombalbaye, tego czarnego adiutanta libijskiego majora, była jej matką.

Głowa majora zwróciła się w stronę młodej kobiety, która pieczołowicie przemywała rany na twarzy Pieti.

– To ten bandyta tak nas urządził, rozpoznał nas – Pablo opowiadał dalej – krzyczał, że zemści się za poniżenie i śmierć majora przy płaskowyżu, że poderżnie nam gardła, tak jak zrobił to z bratem Mahamata.

Na te słowa Fatimatka, pobladła, zasmucona, zszokowana opuściła ręce, zesztywniała w zamyśleniu. Jakby przeczuwała coś albo jakby coś strasznego sobie właśnie uświadomiła.

– Ernest zastrzelił go, gdy ten chciał zabić Mahamata – odpowiedział major – udało mu się uciec jednym z ich wozów, zabrał go ze sobą, pewnie myślał, że oberwałem tym granatem, przekonany też, że nie był w stanie wam pomóc. Uważam, że prawidłowo postąpił, ratował, kogo się dało – próbował usprawiedliwiać dalej Ernesta – oby tylko nie na swoją zgubę.

– Czyli jednak go uratował, chyba wróżba się sprawdziła – chciał rozluźnić sytuację Pablo, widząc zamyślenie majora i smutek kobiety.

Na te słowa jednocześnie z Pietią uśmiechnęli się, a krwawe rany na twarzach natychmiast objawiły się grymasem bólu.

– Nie wiem, o co wam chodzi, ale to, że tutaj teraz siedzę z wami to jej zasługa – skinął głową w kierunku kobiety – powinniśmy trochę się ogarnąć i odpocząć. Potem musimy sprawdzić wioskę, chata po chacie, pozbierać zapasy wody żywności, sprawdzić stan pozostałych w całości dwóch ciężarówek, oraz tej terenówki. Na końcu jeszcze musimy zrobić trochę porządku, zebrać tych poległych w jedno miejsce.

Odnaleźli swoją broń i oporządzenie, poprawili ekwipunki, ogarnęli i uporządkowali swoje wyposażenie. Wzięli tabletki z kofeiną i rozeszli się po opustoszałej wiosce.

Z tyłu za chatami przy spalonych ciężarówkach znaleźli kolejne trupy czternastu najemników, ułożone w równym rzędzie. Słaniając się na nogach, zebrali ciała tych kolejnych siedmiu z placu.

W drugiej chacie odnaleźli żywego, ale rannego najemnika, który ucierpiał od wybuchu granatu. Był oślepiony i z licznymi ranami twarzy, zaopiekowała się nim Fatimatka. Przemywając mu opuchniętą i zakrwawioną twarz, założyła opatrunki na oczy, starannie obwiązując bandażami głowę.

W chacie przygotowała posłania na ubitej ziemi. Zebrała w jedno miejsce wszystkie dostępne środki opatrunkowe, medykamenty i pakiety osobiste odnalezione w oporządzeniach poległych żołnierzy. Całość wyglądała dosyć okazale niczym prawdziwy, polowy szpital dla rannych.

Skończywszy zadanie, wybiegła z chaty w kierunku ciała swojej matki i gołymi rękami zaczęła kopać w piasku dół.

Widząc tę sytuację, Pablo, Pietia i Bollee podeszli z saperkami, odsunęli płaczącą dziewczynę na bok i dokończyli kopanie grobu. Sama już owinęła ciało w płachtę znalezioną w jednej z chat.

Wszyscy razem ostrożnie ułożyli je na dnie dołu i przysypali piaskiem. Drżącymi ze zmęczenia dłońmi oddali żołnierskie honory na usypanym grobem, by okazać szacunek młodej kobiecie, której tyle teraz zawdzięczali.

Zaraz potem zostawili ją szlochającą i żałobnie zawodzącą.

Słońce rozpoczęło już zniżanie w kierunku zachodniego horyzontu, gdy trzej wycieńczeni, poranieni i półprzytomni legioniści zebrali się w chacie na odprawę.

– Podsumujmy sytuację – nakazał major.

– W sumie mamy ciała dwudziestu jeden zabitych najemników, jeden ranny w chacie obok – rozpoczął meldunek Pietia – wszyscy zginęli od kul lub odłamków.

– Cztery wraki spalonych ciężarówek, dwie ocalały. Jest też jedna terenówka. Obok chat sterty skrzyń po minach. Potwierdza to, że kotlina jest zaminowana – tym razem meldował Pablo – ale nie wiemy, co zaszło. Możliwe, że natknęli się na tutaj kogoś i doszło do strzelaniny. Są liczne ślady opon w północnej części wioski. Na pewno odbyła się tu mała bitwa.

Możliwe, że to rządowi ich zaskoczyli. Możliwe, też, że tu jeszcze wrócą.

– Jest to bardzo prawdopodobne, no i tłumaczyłoby ich brak zdecydowanej reakcji na nasze przybycie, pewnie z powodu braku amunicji – dodał major.

– To prawda, amunicja im się skończyła, znaleźliśmy tylko puste magazynki, żadnych innych zapasów.

– Najgorsza wiadomość to ta, że ani w ciężarówkach, ani w tym pickupie nie ma paliwa, zbiorniki są prawie puste. Nawet jak zlejemy wszystko razem, to będzie może piętnaście litrów, czyli najwyżej na setkę kilometrów – podsumował Pablo.

– Chyba gorszą wiadomością, jest to, że nie mamy łączności z naszą bazą, nie ma jak nadać meldunku – dokończył podsumowanie major. – Liczmy na to, że powrócą tutaj jeszcze rządowi, chyba powinniśmy czekać.

Zamilkli w zamyśleniu, gorączkowo szukając rozwiązania, nadzieja ich nie opuszczała.

W ciszy rozległ się głos Pabla.

– Mamy trochę zapasów wody, racji żywnościowych na kilka dni, ale …

Major przerwał mu i odrzekł.

– Daj spokój, powinniśmy czekać i podleczyć rany, a pieszo nie uda się nam wrócić, chyba że do kopalni, ale wtedy musimy iść przez te góry – zamyślił się na chwilę – no i co z tym rannym? Nie dość, że utknęliśmy tutaj ledwo żywi, to nie wykonaliśmy zadania, nie odnaleźliśmy tych pieprzonych górników, Medre! – zaklął w geście rozpaczy i opuścił głowę, a poczucie głębokiego zawodu spowodowały, że i ręce zwiesił bezwładnie.

– Czyli rzeczywiście szukaliście tutejszych francuskich górników? Ja wiem, co się z nimi stało – usłyszeli głos Fatimatki, która w wejściu do chaty od kilku chwil przysłuchiwała się ich rozmowie.

***

Silnik wył na pełnych obrotach, koła raz po raz buksowały w piasku, o czym dawały znać kolejne przyspieszenia w przód, to nagłe przyhamowania. Na tylnym siedzeniu leżący Mahamat pojękiwał przy każdym mocniejszym szarpnięciu. Przejechali kilkanaście kilometrów od wrót kotliny, z której się wydostali. Teraz w lusterku majaczyły daleko na horyzoncie, już prawie niewidoczne, a wysokie wzgórza całego masywu oddalały się, robiąc się coraz mniejsze. „Ani śladu pościgu” – pomyślał Ernest, dociskając pedał gazu.

Pustynia szerokimi rozległymi piaskami obejmowała ich swoimi piekielnymi objęciami z każdym przejechanym kilometrem. Zręcznie omijał rozrzucone chaotycznie głazy i kamienie, raz po raz sprawdzając wsteczne lusterko.

Po kolejnych trzydziestu minutach silnik zakaszlał, dławiąc się brakiem paliwa, jeszcze siłą rozpędu pokonał kilkadziesiąt metrów, by zarzęził jeszcze kilka razy, aby wreszcie zadławić się całkowicie i zgasnąć. Opony zatopiły się w piaszczystym podłożu przy nagłym hamowaniu i zgrzycie wydobywającym się ze skrzyni biegów.

Ernest spojrzał na wskaźnik paliwa i natychmiast zrozumiał, wskazówka zegara opadła całkowicie, pokazując zero.

Zaczął też rozumieć dziwność całej sytuacji. Myśli przebiegły mu przez umysł jak huragan. – „Brak pościgu, nieoczekiwane zajście w wiosce, pozostali tam Libijczycy w sile niecałej drużyny, to saperzy minujący kotlinę, z jakiegoś powodu, nie mieli wystarczająco dużo amunicji, ani paliwa na pościg. Z jakiegoś powodu spaliły się ciężarówki, pewnie ta jedna była z zapasem paliwa, dlatego łuna była tak duża, z daleka widoczna niczym pochodnia”. – Nie wiedział tylko jednego, co spowodowało, że się spaliły, co było powodem tych nocnych eksplozji.

– Fuck, kurwa, fuck, fuck, merde!!! – Z poirytowaniem wywrzeszczał w otaczającą ciszę, wyrzucając z siebie jeszcze dłuższy potok dalszych przekleństw.

Po chwili uspokoił się, opanowując złość, spojrzał na rannego Mahamata, cierpiącego w milczeniu i osłabionego z powodu upływu krwi. Otworzył tylne drzwi kabiny, by dostać się do niego.

Odpieczętował swój pakiet osobisty z opatrunkiem, odsłonił jego ranę, rozcinając mundur.

– O bracie, ale cię dźgnął, na wylot ostrze przeszło – skomentował, oczyszczając odkażalnikiem ranę. Zużył jeszcze drugi pakiet, przykładając opatrunek z obu stron ramienia, następnie starannie obwiązał ramię bandażem. Na końcu podał mu zastrzyk z penicyliną i drugi z morfiną.

– Będzie dobrze, ale nie możemy tu zostać – oznajmił, rozglądając się uważnie dookoła – przydałaby się lornetka, kabina auta daje nam schronienie, ale musimy poruszać się, musimy oddalić się od pościgu.

Po krótkim zastanowieniu zwrócił się do wciąż milczącego i ciężko oddychającego towarzysza.

– Nie mamy żadnych zapasów, tylko ta odrobina wody w manierce – oznajmił Ernest, popijając połykaną tabletkę z benzedryną – masz, tobie też się przyda, albo nie, może dam ci później, bo teraz właśnie dostałeś zastrzyk z morfiną.

Ponownie chwila rozważania, by ostatecznie zadecydować.

– Masz, napij się jeszcze, bo ruszamy dalej na piechotę! – Mówiąc to, podał mu manierkę.

Pomimo przeżytych wrażeń i palącego słońca Ernest myślał trzeźwo, lecz niespodziewanie Mahamat zaprzeczył mu.

– Nie możemy iść tam – oznajmił słabym głosem, wskazując północny kierunek – tam już blisko granica, mogą być patrole. Dalej tylko pustynia. – Po chwili dodał. – Musimy iść za słońcem.

– Ale wtedy zatoczymy półkole i powrócimy między wzgórza. Jechaliśmy jakąś godzinę, czyli oddaliliśmy się jakieś czterdzieści może pięćdziesiąt kilometrów.

– Zaufaj mi biały lwie, wiem, gdzie jesteśmy. Tam granica, a za granicą tylko piaski i skały, niebezpieczeństwo, nie przetrwamy bez zapasów. A tam góry, między wzgórzami są osady, może znajdziemy wodę, a na pewno schronienie. Jest jeszcze wcześnie, przed nocą powinniśmy dojść, nawet powoli.

Ernest popatrzył na towarzysza, kiwając głową z niedowierzaniem. Zamknął kabinę uaza, zarzucił na plecy radiostację, przewiesił przez ramię karabin snajperski, sprawdził magazynek w macu50 przy udzie, wsparł Mahamata na sobie biorąc go pod zdrowe ramię i ruszyli w stronę słońca, które niedługo będzie sięgało zenitu.

Pomaszerowali na południowy zachód, niemalże prostopadle do kierunku skąd przyjechali.

Ziemia w kolorze szarożółtym była dosyć twarda jak ubity piach, z drobnymi kamykami. Dookoła jawiły się wysepki skalne oraz większe głazy. Im bliżej gór, tym coraz gęściej rozsiane. Przed nimi, na znacznej części horyzontu majaczyła wyraźnie ciemniejsza lina wzgórz, takich samych jak te, z których wyjechali wczesnym rankiem.

Raz po raz spoglądał w bok przez lewe ramię, wypatrując pogoni. Wciąż potykając się, to upadając na kolana i podnosząc zaraz, uparcie parli naprzód. Byle dalej przed siebie. Właściwe to brnęli, zataczając się jak pijani w przyjacielskim uścisku, przez godzinę, dwie, może dłużej. Obaj mieli wrażenie, że czas spowolnił, a piekło palącego pustynnego słońca, drobinek piasku niesionego wiatrem i wbijającego się w ich twarze, trwa już wieki.

Kolejny już raz zatrzymali się na odpoczynek, opierając swoje ciała o duże kamienie rozsiane w tym miejscu dosyć gęsto. Ernest ściskał w ręku pustą manierkę, którą zwrócił mu Mahamat, po wypiciu ostatnich kropli.

Zaniepokoił się, gdy zauważył, jak ten osuwa się bezwładnie. – „Chyba gorączka się wdała, jest osłabiony upływem krwi, no i ten żar z nieba” – pomyślał, zrzucając z siebie brzemię radiostacji i karabinu – „muszę to tutaj zamaskować pomiędzy kamieniami, nie dam rady z tym żelastwem już dłużej. Opóźnia nasz marsz i za bardzo wyczerpuje moje siły. To chyba dobre miejsce, łatwe do odnalezienia”.

Wykopał niewielki dołek, tuż przy wysokim charakterystycznym ostańcu, sprawiającym, że miejsce było charakterystyczne, widoczne z oddali. Schował w nim szczelnie opakowany plecak z radiostacją, mocno zacisnął rzemienie w futerale swojego karabinu snajperskiego, po czym całość dokładnie owinął brezentowym workiem. Miejsce zamaskował kawałkiem siatki, przysypując piaskiem. Rozejrzał się dookoła, szukając znaków szczególnych tego miejsca, starając się zapamiętać je możliwie dokładnie.

Zarzucił przez ramię torbę z podręcznym wyposażeniem i podszedł do Mahamata, który właśnie zasnął na siedząco, wciąż opierając się o głaz. Obudził go, łagodnie poklepując, wsparł go na swoim ramieniu i ruszyli dalej.

Kolejne kilkadziesiąt minut wyczerpującego marszu, ciężko, krok za krokiem, z trudem oddychając rozgrzanym powietrzem i szurając ciężko nogami w piasku. Mahamat, już od dłuższej chwili spoczywał na barkach Ernesta.

W pewnym momencie zaczął majaczyć. Brzmiało to, jak recytacja wiersza, w nieznanym języku, tak przynajmniej to słyszał Ernest, który próbował w tym mamrotaniu odnaleźć rytm i rymy.

Zatrzymali się znowu na odpoczynek.

Ułożył jego omdlałe nogi na piasku, plecy oparł mu o głaz, których tutaj już jakby było więcej. Wyłaniały się jak dosyć gęsto rozsypane wysepki na morzu piasku. Była to wyraźna oznaka, że góry coraz bliżej.

Siedzieli przez chwilę obok siebie, przed nimi jawiły się ciemne, krótkie cienie rzucane przez słońce za ich plecami. Ernest rozejrzał się po okolicy, spojrzał przed siebie, szary pas wzgórz horyzont przybliżył się i był już wyraźnie większy, ale jeszcze wciąż daleko –„za daleko” pomyślał i natychmiast zwrócił się do swojego towarzysza.

– O czym ty mówisz, bo wydaje mi się, że majaczysz? Mów do mnie po francusku.

– Nie majaczę, tylko recytuję wiersz. To poezja Fulan, plemion z zachodu. Moja matka często nam ją recytowała, uczyła nas na pamięć, mawiała nam, że będzie nam dodawać otuchy w ciężkich chwilach. Będzie źródłem siły, by wytrwać.

Ernest zadumał się, sam próbował przypomnieć sobie jakiś wiersz ze swojego dzieciństwa, ale do jego rozgrzanej i spoconej pod hełmem głowy nic nie przychodziło. Wreszcie przypomniał sobie piosenki śpiewane przez Pietię. „Modlitwa Okudżawy, to też poezja, chociaż rosyjska, ale piękna i podtrzymuje na duchu” – chwilę pomyślał i spróbował w myślach zarecytować inny tekst tego poety: „Znów buty, buty, buty, tupot nóg, i ptaków oszalałych czarny wiatr – hmm...  to już smutne, dlatego że to o nas”.

Wreszcie zdjął hełm i odłożył go obok, lekki podmuch wiatru przyniósł mu chwilową ulgę, na mokrych włosach. Z bocznej kieszeni kurtki wyciągnął swój bawełniany czarny litham, owinął sobie szyję i głowę, kryjąc w ten sposób głowę i twarz przed palącym słońcem, które z zenitu już rozpoczynało ślizg ku zachodniemu horyzontowi

– No to zarecytuj jeszcze coś, ale po francusku, może i mnie naucz – z trudem próbował go odwieść od zaśnięcia.

Mahamat zbierał przez chwilę myśli.

– Ooo! To teraz wyglądasz jak człowiek z pustyni – odrzekł, uśmiechając się do Ernesta – bo u nich, to mężczyźni zasłaniają twarz, a nie kobiety, przeciwnie jak u wszystkich innych muzułmanów. – Mahamat skinął wreszcie głową. – Dobrze, nauczę cię, jeśli chcesz, ale obiecaj, że nigdy go nie zapomnisz.

– Zgoda, obiecuję, no dalej mów.

– Śnię o deszczu, śnię o ogrodach w piaskach pustyni. Budzę się na próżno, bo marząc o miłości, czas przecieka przez palce, niczym woda. Śnię o ogniu, który łączy dwa serca, oby nigdy nie zgasł.

Zrobił pauzę, ale zaraz kontynuował.

– Ta róża pośrodku pustyni, tańczy przy tym ogniu, rzucającym cienie, które są sekretną obietnicą.

Jej słodki zapach, torturuje mnie, to upajający zapach obietnicy miłości. Śnię o deszczu, wznosząc z nadzieją oczy ku bezchmurnemu niebu. Nie znalazłem nic, więc zamykam oczy…[56]

Przerwał, zamykając oczy, ciężko oddychając, dodał szeptem.

– Miał przynieść pociechę i siłę, ale jest tylko smutek i żal, że tutaj umrę. Zostaw mnie, ratuj się sam. Nie dasz rady mnie dłużej nieść, sam jesteś bez sił.

– Nie panikuj, nie zostawię cię, jesteśmy legionistami, nie zostawiamy swoich, no i też jesteśmy przyjaciółmi. Mówią, że przyjaciół nie porzuca się w potrzebie.

W tym momencie, pobladł, oblał go zimny pot, jak przekleństwo nawiedziły go myśli o towarzyszach broni. Pomyślał o Pablu, Pieti i majorze Bollee, którzy pozostali w wiosce Erdi – „Nie byłem pewien, czy żyją, właściwie, to nie mogłem im pomóc” – wstrząsnęły nim wspomnienia z minionego poranka niczym lawina wyrzutów sumienia, zaszlochał, oczy mu zwilgotniały. Zobaczył w wyobraźni majora upadającego po wybuchu, jego zakrwawioną twarz. Wyobraził sobie też leżące ciała Pieti i Pabla, zastrzelonych przez libijskich najemników.

Zerwał się na równe nogi, by już na głos wywrzeszczeć do otaczających piasków i kamieni.

– No kurwa!!! Jak miałem im pomóc, no jak? Nie miałem możliwości ich zabrać – krzyczał, ale głos jego był tłumiony przez szarfę okalającą twarz i usta.

Głos pełen psychicznego bólu, żalu i złości, których nie potrafił zdusić ani rozładować.

Mahamat już zdawał się nie słyszeć pełnych rozżalenia słów, jakie wyrzucał z siebie Ernest, odezwał tylko się do niego, stojącego od kilkudziesięciu sekund bezwolnie i zadzierającego głowę ku niebu w niemym już krzyku.

– Jak to, ty z rasy białych kolonizatorów francuskich przejmujesz się moim losem, losem jakiegoś czarnego, wyzyskiwanego tubylca? – Usłyszał słaby głos Mahamata.

Ernest oprzytomniał i próbował zażartować, by rozładować targające nim i kotłujące się złe emocje.

– Ale przecież ty nie jesteś czarny, a ja nie jestem Francuzem.

– Biały lwie, ratuj się i idź dalej sam.

– Mahamacie, mówię teraz poważnie, nie mogę cię tutaj zostawić na zgubę, przecież rzuciłeś na mnie klątwę, pamiętasz? No i tylko ty możesz ją odczarować – trym razem próbował z powagą.

– Mogę ja albo mój ojciec, wielki derde – jeszcze poważniej odparł słabym głosem Mahamat, a jego głowa powoli i bezsilnie raz po raz opadała, to podnosiła się.

– Odnajdziemy go razem albo razem tu zginiemy. Zresztą do gór wcale nie jest daleko, jeśli nie dojdziemy dzisiaj, to na pewno jutro nam się uda znaleźć tam jakieś schronienie – zdążył jeszcze odpowiedzieć, zanim Mahamat znowu zasnął, a może na chwilę stracił przytomność.

Ernest nie był tego pewny, gdyż głowa Mahamata całkiem opadła opierając się brodą na piersi.

Podszedł do niego, uklęknął, aby zwinnym ruchem przerzucić sobie bezwładnego Mahamata na barki.

Powstał i ruszył dalej wolnym krokiem.

Zmęczenie dopadło go szybko, słabł z każdą chwilą, poczuł, jak nogi zaczynają mu drżeć, a kolana uginać się.

Usiadł ciężko, obok towarzysza. Wycieńczony marszem przez rozpalone piaszczyste piekło, targany złością, bezsilnością czuł, jak i jego siły opuszczają. Sięgnął ręką do plecaka, bez powodzenia szukając tabletek na wzmocnienie. Rozłożył ręce na boki, opierając się o głaz, głowę odchylił i popatrzył w górę na bezchmurne niebo.

Gwałtowne myśli, niczym niszczycielskie tornado, przewaliły się przez jego umysł. Pomyślał jeszcze raz o swoich przyjaciołach z drużyny, o Pablu, Pieti, Gregu, Belgu i całej reszcie. Poczuł wilgoć pod powiekami, a po policzkach spalonych słońcem i poranionych skalnymi drobinkami niesionymi przez wiatr, popłynęły dwie duże łzy. Poczuł ich słony smak, gdy oblizał wysuszone na wiór usta.

Przeleciały mu przed oczami przeżycia ostatnich miesięcy, zobaczył żołnierzy, których zastrzelił. Jeszcze raz z nieustającą i bolesną natarczywością ukazały mu się po kolei, bardzo wyraźnie, wyginające się w łuk ciała, prężące się po ugodzeniu jego pociskami z krwawymi plamami w miejscu trafienia. Nie pamiętał twarzy swoich ofiar. Uniósł ręce i spojrzał na swoje dłonie, zobaczył na nich krew. „Czy tak właśnie wygląda koniec?” – zastanawiał się, starając się odgonić natrętne myśli.

Próbując wycierać ręce o spodnie, pomyślał wreszcie o Mahamacie, o jego marzeniu, by powrócić do rodziny, do ojca, matki, braci i sióstr. Pomyślał o wierszu, który od niego usłyszał. O pustynnej róży, o ogrodach pośród pasków, skropionych deszczem, o miłości, która jeszcze do niego nie przyszła. Na moment, przemknęła mu jeszcze inna niespodziewana myśl. Zobaczył zmęczoną twarz, zmęczone i zasmucone oczy Fatimatki, w momencie, gdy ich oczy na chwilę się spotkały. Uzmysłowił sobie właśnie, że patrzyła na niego z wielkim zdumieniem, zaskoczeniem nawet, jakby chciała zapytać – „Kim jesteś? Co tu robisz? Nie pasujesz tutaj”.

Jeszcze raz spojrzał na dłonie, tym razem były czyste, ani śladu krwi.

Ponownie rozłożył ramiona na boki, odchylił głowę w tył, opierając o kamień, popatrzył w górę. Po chwili zamknął oczy. Uspokoił oddech, złe myśli i wspomnienia odleciały nagle, tak szybko, jak nagle się pojawiły.

Spod półprzymkniętych powiek rzucił jeszcze przelotne spojrzenie na bezwładnego Mahamata.

Obudził się, gdy poczuł szturchnięcie w ramię, zaraz potem drugie mocniejsze, z trudem otworzył przyschnięte do siebie powieki, zgromadzony w oczodołach piasek zsypał się, gdy wyprostował głowę, próbując patrzeć. Pod powiekami solidnie zapiekło. Mimo to spojrzał.

Ujrzał z bliska dwie pary oczu, spoglądających na niego z wąskiej szczeliny, utworzonej przez wypłowiały żółty kawał bawełnianej materii, owiniętej dookoła czyjejś głowy, właściwie dwóch głów, tuż przy nim.

Z niemym gestem podali mu niewielką guerbę z koziej skóry, aby napił się wody i opłukał oczy. „To Tuaregowie!” – pojawiła się nagła myśl. Rzeczywiście, gdy odzyskał ostrość widzenia, zobaczył w niewielkim oddaleniu gromadę jeźdźców – „pięćdziesięciu może sześćdziesięciu konnych, siedem jucznych wielbłądów” – jak zwykle instynktem zwiadowcy oszacował przybyszy.

Wszyscy z owiniętymi głowami, w ciemno-szare, jasno-żółte, lub ciemno-błękitne chusty, wszyscy ubrani podobnie. Ciemne kaftany bez rękawów, pod spodem przewiewne czarne gandury i spodnie. Jednak dominującym kolorem był wypłowiały błękit. Wszyscy solidnie uzbrojeni, na plecach kałasznikowy, z przodu, na piersiach i brzuchu przytroczone zapasowe magazynki z nabojami, kilku trzymało, większe charakterystyczne radzieckie erkaemy RPD[57]oraz taśmy z nabojami przewieszone na krzyż przez tułów.

Jeźdźcy zgromadzili się dookoła, otaczając Ernesta i Mahamata ciasnym okręgiem. Ich cienie kładły się długimi, ciemnymi kształtami, na piasku, przyjmującym już z lekka pomarańczowo-czerwoną barwę, od słońca, które niebawem miało zajść.

Dwóch innych klęczało obok Mahamata, który też najwyraźniej odzyskał przytomność, po solidnej porcji wody, ochłodzeniu i obmyciu głowy.

Jeden z jeźdźców, który przez swoją postawę, wyniosłość i taką wewnętrzną naturalną dumę, wyglądał na ich przywódcę. Jego głowa nie była owinięta, jedynie spowita kapturem błękitnego burnusa, który właśnie odrzucił do tyłu. Błękit ubioru wraz ze srebrnymi, haftowanymi zdobieniami na obrzeżach nadawały mu wyróżniającego się dostojeństwa. Jego twarz niczym wyrzeźbiona w ciemnym i polerowanym granicie, w stanowczy sposób, ale bez agresywnego wymuszenia, wymagała uległości i podporządkowania się. Niektórzy przywódcy, mają w sobie tę iskrę bożą, noszą swoją władzę we krwi, jakby odziedziczoną z urodzenia, ale też ze świadomości własnej mocy, własnej siły i wartości. Są takimi przywódcami, że wszyscy dookoła wiedzą, że to on jest właśnie tym, kto przewodzi.

Taka właśnie twarz w pełni władzy patrzyła teraz na Mahamata, rozmawiając z nim w swoim języku, tamaszeku. Wymienili kilkanaście zdań. Mahamat wyraźnie ożywił się, jakby doznał objawienia, jakby wstąpiła w niego jakaś wielka nadzieja.

Jeździec z wyrzeźbioną twarzą spojrzał teraz na wciąż siedzącego Ernesta.

– Wiem, kim jesteś i wiem, że nosisz na sobie klątwę tych ludzi – oznajmił po francusku, a żaden mięsień nie drgnął mu na twarzy.

Ernest czuł na sobie jego złowrogie spojrzenie, ale ten tylko dodał.

– Jesteśmy imazighen, wolni ludzie. Libijczycy nazywają nas „opuszczeni przez Boga”, my o sobie mówimy kel tagoulmoust[58], by skryć swoją złość i zmylić wrogów. Francuzi są naszymi wrogami, nie lubimy, gdy wchodzą na nasze ziemie.

Ernest powoli podniósł się na nogi i drobnymi krokami, powoli podszedł do jeźdźca o kamiennej twarzy, nie odzywając się jeszcze, gdyż ten kontynuował przemowę.

– Uciekacie przed Libijczykami, a teraz ich również nie lubimy. Wspieramy siły rządowe w patrolowaniu granicy. Kontrolujemy te tereny regularnie, macie szczęście, że znaleźliśmy was. Byliście bez sił, może i zginęlibyście tutaj. Gdybym był bogobojnym muzułmaninem, powiedziałbym „Alher has, inszallah”[59].

Tym razem kamienna twarz delikatnie uśmiechnęła się, pokazując rząd białych zębów, kontrastujący z ciemnym kolorytem twarzy. Wsparł majestatycznie prawą pięść na biodrze, by w ten sposób nadal zachować powagę i dostojeństwo.

Ernest oprzytomniał na dobre, ożywienie Mahamata dodało mu odwagi, nabrał pewności siebie, poczekał, aż tamten zrobi przerwę,

Wykorzystał ją, by głośno i stanowczo oznajmić.

– Jesteśmy żołnierzami armii francuskiej, w składzie oficjalnej ekipy ratunkowej, wysłanej przez sztab sił rozjemczych w porozumieniu z rządem Czadu. Nie uciekamy do granicy, ale zmierzamy do naszej jednostki. – Tutaj wykonał gest ręką, wskazując raczej nieokreślony kierunek, kontynuował swój potok słów. – Pewnie już nas szukają, może nawet nas namierzyli. Rozdzieliliśmy się, gdyż rozkazano nam sprawdzić nocne zdarzenia w wiosce na końcu kotliny Erdi. To jest mój przewodnik, jest też moim przyjacielem, został raniony w wiosce, gdzie natrafiliśmy na oddział libijski, minujący kotlinę. Ponieśliśmy tam straty, udało nam się wydostać z zasadzki, ale skończyło się nam paliwo, więc dalej, idziemy pieszo.

Znowu pojawił się uśmiech na kamiennej twarzy, ale tym razem podszyty ironią, może nawet lekką irytacją.

– Jesteś jeszcze bardzo młody, twój wzrok i postawa wyraża powagę, nawet i dostojeństwo. Jednak jesteś tylko zwykłym żołnierzem, francuskim najemnikiem. Mimo to przerwałeś mi, czyżby nie uczono cię, że przerywanie innym jest oznaką prostactwa tak jak podnoszenie głosu i pośpiech? Czy to właśnie powściągliwość nie świadczy o godności?

Ernest zamilkł, przełykając jak gorzką pigułkę słów prawdy, nie spuszczając głowy, wciąż patrzył na twarz tuareskiego przywódcę.

– Już powiedziałem, wiem, kim jesteś. Jesteś młody, nie jesteś Francuzem, ale dla nich służysz. Jesteś też zabójcą, masz na rękach krew, która będzie domagać się o więcej, ale odnajduję, że jesteś też śmiały i odważny. Wyglądasz na dumnego, może mądrego, ale nie na doświadczonego.

Tym razem chwila ciszy, której Ernest nie śmiał już przerwać.

– Ale ważne, też jest czy w tym wszystkim utraciłeś honor. Bo u nas moralność opiera się na obawie przed jego utratą w ludzkich oczach, na obawie przed niesławą. Czy ty utraciłeś go?

Ernest nadal milczał, zaciskając zęby i raniąc zeschnięte usta do krwi.

Tuareg skinął głową w kierunku Mahamata.

– Powiadasz, że to twój przewodnik? Pomogłeś mu, nie zostawiłeś go na pastwę wrogów, więc jesteś jeszcze prawy. Nazwałeś go właśnie swoim przyjacielem? – dodał pytająco – znam go, właściwie to znam dobrze jego ojca, to wielki derde Choua z plemienia Tubu-Telega. Jest naszym sprzymierzeńcem. Jego karawana, będzie aż trzysta wielbłądów, z całym kachimbetem przebywa już od wielu dni, właściwie od kilku tygodni w kotlinie Belouwenama. – Tu wykonał gest ręką, wskazując kierunek. – To jest kilkanaście godzin marszu w tę stronę. Wracają z Nigru do swojego osiedla Yoso. Mają też informację o pojmanych przez Libijczyków francuskich inżynierach i dużej grupie jeńców, wysiedleńców z wiosek, które z nimi współpracowały. To na pewno ich chcecie ratować.

Szyderczy uśmiech ponownie błysnął białymi zębami na kamiennej twarzy.

– W tym stanie nie dojdziecie tam. Zostawimy wam wodę i kilka placków z tłuczonego sorga do jedzenia. Czekajcie tutaj. Odpocznijcie. Naszym śladem, a właściwie waszym jedzie czadyjski patrol wojskowy GUNT. Zgłosiliśmy im waszą pozycję. Przybędą tutaj wkrótce. Nic wam nie grozi, bo już dawno przeszli na stronę rządu Czadu. No i jesteście pod moją opieką. My odjeżdżamy dokończyć w Erdi to, co inna grupa moich ludzi zaczęła wczoraj wieczorem. Wkroczymy tam wczesnym świtem. – Przerwał i uśmiechnął się, tym razem szczerze i przyjacielsko. – Młodzieńcze, napijemy się herbaty następnym razem, gdy się spotkamy. A przeczucie podpowiada mi, że się jeszcze spotkamy. Opowiesz mi o krajach, które zwiedziłeś, opowiesz mi o kraju, z którego pochodzisz. Młodzieniec, który widział sto wiosek, jest wart mądrości starca, który przeżył sto lat.

Na tym skończył, milcząc już, gestem ręki wydał polecenia i rozkaz do wymarszu.

Jeźdźcy sprawnie manewrując zwierzętami, ustawili się w szyk czwórkowy, na komendę ruszyli w stronę gór, w kierunku kotliny. Początkowo powoli, stępa, potem miarowym kłusem, by z każdą chwilą przyspieszać do umiarkowanego galopu.

Ernest wciąż stojąc, rozmyślał o słowach tajemniczego jeźdźca o granitowej twarzy, był pewien, że już gdzieś słyszał sentencję o młodzieńcu, który „zwiedził sto wiosek”.

Odprowadzał wzrokiem tuman kurzu wzniecony przez biegnące spokojnym galopem zwierzęta, aż wreszcie całkowicie zniknęły na krańcach płaskiego horyzontu.

Długą chwilę jeszcze stał w oszołomieniu. Powoli, bardzo powoli, docierało do niego, że właśnie usłyszał informację, której oni wszyscy szukali od kilku dni. Dowiedział się, gdzie należy zacząć ponowne poszukiwania zaginionych Francuzów.

Z wolna zaczęła w nim narastać nadzieja, że nie wszystko jeszcze stracone. Spojrzał na Mahamata, który właśnie posilał się z zapasów zostawionych przez Tuaregów. W niego również powoli wracały siły, usuwając zwątpienie i budząc nadzieję na odszukanie rodziny.

Ernest usiadł i przyłączył się do niego, zjadł swoją porcję, napił się, chciał uzupełnić stan swojej manierki, lecz spostrzegł, że ją gdzieś zgubił.

– Mahamacie, kim był ten człowiek?

– To był Wielki Aghilas przywódca jednego z plemion wędrownych, z południa Sahary. Nigdy go nie spotkałem, ale zawsze, gdy jeździliśmy do Libijczyków po towary lub toyoty, jemu i jego ludziom musieliśmy płacić haracz. Oddawał nam kilku swoich jeźdźców, jako ochronę i przewodników. Podobno on i kilku innych wodzów plemiennych jeździło do samego Kadaffiego, który obiecał im niezależność i swobody w przemieszczaniu, również pewne przywileje. Jednak nie dotrzymał słowa. To było powodem ich powstania przeciw władzy. Wielu zginęło w walkach z wojskami libijskimi. Już od dwóch lat jest pokój między nimi.

Zrobił pauzę, wziął łyk wody i mówił dalej.

– Gdy tylko mnie zobaczył, domyślił się, kim jestem, bo zna mojego ojca, a ja jestem do niego bardzo podobny. Ucieszyłem się na myśl, że może niebawem go spotkam, że jest to bardzo możliwe, że uda mi się wreszcie wrócić do moich, tym bardziej że chyba wojna niedługo się skończy.

– Teraz ty mi uwierz mój przyjacielu, wiemy obaj, że ta wojna szybko się nie skończy. Ponieważ nie jest to wojna o wolność, ale o władzę, o wpływy i bogactwa. Jest podsycana przez bogate kraje i ich korporacje, wydobywające tutaj skarby z waszej ziemi. Właśnie ludzi z takiej korporacji mamy odnaleźć i uratować. Wierz mi też, że jak odejdą Francuzi, to przyjdą Sowieci z Libijczykami, albo nawet Amerykanie.

Mahamat wyraźnie posmutniał, zwiesił lekko głowę, słowa Ernesta przygnębiły go swoją porcją prawdy. Masując swoją ranę na barku, zgodził się z nim.

– Tak, masz rację, ta wojna nie skończy się prędko, ale ja mam prawo żyć w pokoju z moim ludem, wracam do nich, nie będę już szukać już twoich Francuzów.

Na te słowa teraz to Ernest poczuł się niepewnie, odzyskana przed chwilą nadzieja zrobiła się maleńka i krucha. Mimo wszystko zbierał w sobie siły, odwagę i gotowość, by iść dalej, wpatrywał się pytająco na Mahamata, który wreszcie pokiwał przecząco głową.

– Mamy tutaj dobre miejsce. Musimy jeszcze odpocząć, a przed wieczorem i tak nie dojdziemy, bo straciliśmy za dużo czasu. Mimo że noc będzie jasna, dobra do marszu, to i tak powinniśmy tutaj przenocować i przeczekać do rana. Może ten patrol czadyjski rzeczywiście przyjedzie, wtedy zdecydujemy, co dalej. Jeśli nie dotrą tutaj przed zmrokiem, to nas nie znajdą. Może dopiero rano. Wtedy nas stąd zabiorą. Powinniśmy wyciągnąć pałatki i okryć się, noc będzie zimna.

Wydawało się, że Mahamat poczuł się trochę lepiej, pozwolił sobie zmienić opatrunek na ranie i przyjąć kolejny zastrzyk.

Siedzieli milczący, okryci pałatkami, jednak emocje nie pozwalały im zasnąć.

Zaczęło się już ściemniać, gdy na północnym horyzoncie pojawiły się światła kilku pojazdów.

Zbliżali się i poruszali się dosyć szybko, wznosząc za sobą tuman kurzu, który był wyraźnie widoczny i mieniący się na pomarańczowo przy świetle dosyć szybko chowającej się za widnokręgiem czerwonej tarczy.

Zostali zauważeni, bo cztery toyoty wyraźnie dostosowały kierunek jazdy w ich stronę. Po kilku minutach z samochodów wyskoczyło czternastu żołnierzy w zielonych, wyblakłych od słońca i nieustannego używania mundurach z niebiesko-żółto-czerwonymi naszywkami na ramionach.

„Te ich wypłowiałe naszywki flag, dziwnie przypominają, nasze francuskie, znamienne…” – pomyślał Ernest, podając rękę dowódcy patrolu.

– Jestem sierżant Ali Adama, szukamy was już od kilku godzin. Kilkanaście kilometrów stąd znaleźliśmy porzuconą libijską terenówkę, bez paliwa, ale zostawiliśmy ją tam. Potem trafiliśmy tutaj już śladami, jakie zostawili jeźdźcy Aghilasa. To oni nas powiadomili, że napotkali w tym rejonie dwóch Francuzów, ale ten to chyba tutejszy? – spytał kiwając głową w stronę Mahamata.

Dało się wyczuć wyraźną niechęć, jaką żywił wobec niego.

Ani Ernest, ani Mahamat nie odpowiedzieli na prowokacyjne pytanie.

– Jeśli jesteście gotowi, to możemy zaraz ruszać, podobno chcecie dotrzeć do tej doliny przemytników – znowu spojrzał na Mahamata, teraz pytająco, jednak Ernest przerwał mu.

– Zostawiłem coś tam – wskazując ręką na północ – właściwie to ukryłem. Jest to bardzo ważne dla mnie. Muszę po to pojechać, czy pomożecie mi w tym? – Był świadom, że w świetle uzyskanych od Aghilasa informacji, odzyskanie radiostacji jest kluczowe.

– A o co właściwie chodzi?

– To my zostawiliśmy ten samochód i dalej ruszyliśmy na piechotę, musiałem po drodze zostawić – chwila zawahania – … mój sprzęt, ponieważ opóźniały marsz.

– Teraz nie znajdziesz nic na tym pustkowiu – z lekką niechęcią oponował sierżant Adama.

– Za dnia znajdę, miejsce było charakterystyczne, kilka wysokich, wąskich i smukłych głazów, jak drzewa albo igły, widocznych z daleka, ale rzeczywiście po ciemku chyba nie dam rady.

– Dobrze, to poczekajmy do rana, odzyskasz swój sprzęt, ale zapłatą za to będzie ten pistolet. Czadyjski sierżant, zerkając na mac50 przy udzie Ernesta wystawił na próbę jego lojalność.

Ten, o dziwo, szybko i podejrzanie łatwo skinieniem głowy wyraził aprobatę.

– Zgoda, ale zapłacę dopiero, jak odzyskam sprzęt. – Powiedziawszy to, przywitał się z pozostałymi żołnierzami z przybyłej drużyny patrolu, gestami nakazał to samo Mahamatowi.

Wtedy stało się coś, co zmieniło wyraz twarzy sierżanta, powieki jakby trochę szerzej się otworzyły, pokazując białka gałek ocznych, wpatrzonych z intensywnością hipnotyzera w pochwę bagnetu przypiętą do wojskowego pasa Ernesta, z której wystawała czarna polerowana i rzeźbiona w orientalne ornamenty rękojeść.

– Skąd masz ten sztylet? Znam jego właściciela. Dobrowolnie by ci go nie oddał, musiałbyś go zabić, a wiem, że żyje. – Sierżant uświadomił sobie, że trochę się zagalopował i wygadał się, przyznając się do znajomości z rebeliantami. Ton jego głosu natychmiast złagodniał i zrobił się bardziej przyjacielski. – Hmm. Chyba że to jakaś podobna sztuka.

Jednak Ernest zmieszał się, również utracił pewność siebie.

– To przez przypadek go mam, nie miałem okazji mu go zwrócić. Cieszę się, że żyje, mam nadzieję, że ma się dobrze, dwa miesiące temu, opatrywałem mu ranę głowy. Był nieprzytomny, możliwe, że nawet mnie nie pamięta. – Ernest uśmiechnął się zwyczajowo, jakby podświadomie wierzył, że zwykły uśmiech może wprowadzać innych w zakłopotanie, a najbardziej tych ze złymi intencjami. Po chwili oprzytomniał i dodał. – A skąd znasz tego człowieka i skąd wiesz, że żyje?  Przynależy do bandy rebeliantów. Czy masz kontakt z nimi? – Teraz głos Ernesta brzmiał wyraźnym triumfem.

– Kiedyś go znałem, ale od czasu, gdy nasze jednostki GUNT zaatakowały Libijczyków w górach Tibesti, przeszliśmy na stronę rządu. Wtedy nasze drogi się rozeszły. – Wyjaśnienie Adamy było mało przekonywające, nawet pokrętne, chyba, jako jedyny w to wierzył.

To wystarczyło, aby Ernest zrobił się nieufny wobec sierżanta, intuicja podpowiadała mu coś złego. Nie wiedział jeszcze, co to oznacza, lecz wkrótce miał się przekonać.

Tymczasem sierżant Adama głosem, nad którym z ledwością panował, zaproponował wspólną herbatę o zmierzchu. Uśmiechał się przy tym szeroko, tym uwodzicielskim uśmiechem kłamcy, mamiącym otoczenie swoją pozorną dobrocią i dobrymi intencjami.

Pomysł parzenia herbaty spowodował, że sytuacja wyraźnie się rozluźniła, rozpoczęto przygotowania do rozłożenia biwaku i pustynnego noclegu. Przybysze rozwinęli maty szagrany tkane z szerokiej, czerwonej trawy, szybko i sprawnie rozstawiając prowizoryczne ogrodzenie, tak by chroniło przed tym nieustannym, nieubłaganym wiatrem siekącym kryształkami piasku twarze.

Rozłożyli swoje dywaniki chemle w równym okręgu, pośrodku postawili butlę i kuchenkę gazową, na niej zaś umieścili duży, z ocynkowanego żeliwa, stary, ale wciąż szczelny, imbryk do gotowania wody.

Gdy po kilkunastu minutach zwyczajowy gorący, pachnący miętą napój był gotowy, Mahamat skomentował Ernestowi, że wspólne wieczorne picie herbaty zbliża ludzi, zaciera granice pomiędzy różnymi plemionami. Jest wyrazem chęci do pokojowego współistnienia. Na Saharze wszyscy są sobie równi, jednakowo zależni wobec żywiołu palącego słońca, wiatru i piasku.

Zgromadzili się wokół kuchenki z powoli gotującą się wodą, która delikatnie bulgotała w czajniku. Spożywali ostatni posiłek dnia, co chwila ktoś dolewał sobie do kubka.

„Dobra okazja do wymiany informacji” – zauważył w myślach Ernest. Od sierżanta dowiedział się, że jego kompania, wchodzi w skład jednostki patrolującej tereny przygraniczne od chwili, gdy prawie pół roku temu oddziały GUNT Goukouniego przeszły na stronę wojsk prezydenta Habré. Libijczycy właściwie nie mieli już pretekstu ani powodu, aby dłużej okupywać tereny północnego Czadu. Jednak złoża surowców i minerałów przyciągały jak magnes, najpierw kampanie francuskie, potem libijskie. Pogranicze było areną ciągłych walk i zarzewiem niepokojów.

Sierżant Adama opowiedział też, o napotkaniu kilka dni temu w pustynnym osiedlu z oazą Yourokali, około trzydziestu kilometrów od granicy, grupy około dwustu uwięzionych pracowników z kopalni w rejonie Aozou. Byli tam Francuzi i wysiedleni Czadyjczycy. Okazało się, że Libijczycy, po kontrofensywie czadyjskiej najpierw wyprowadzili wszystkich przez kotlinę Erdi, potem załadowali na ciężarówki i wywieźli, w końcu potem porzucili po drodze na pustyni, w tej oazie.

Opowiadał, że chcieli za nich okup, ale jedna z grasujących band partyzanckich ich przegoniła.

Właściwie cudem przeżyli. Mieszkają tam od kilkunastu dni, może od miesiąca. Partyzanci pilnują dostępu do wioski, licząc na zysk, ale nie wiedzą jeszcze jak powiadomić Francuzów, bo tak naprawdę, to są wyjęci spod prawa, ludzie z rządowych oddziałów nie chcą z nimi rozmawiać.

Sierżant przyznał, że oni sami mieli szczęście, że nie doszło do starcia z partyzantami, którzy pozwolili im zabrać zapas wody i odjechać z obietnicą, że przekażą Francuzom wieści i żądanie okupu. Ernest jest pierwszym, jakiego spotkali.

Słuchając opowiadania sierżanta, Ernest zamarł zaskoczony tym, co właśnie usłyszał. Wiedział już wszystko, co powinien. Jeszcze bardziej zapragnął odzyskać swoją radiostację, był gotów pobiec po nią nawet teraz. Potwierdziły się słowa Aghilasa o francuskich pracownikach, z ogromnym biciem serca słuchał i chłonął każde słowo. Każdą, nawet pozornie najdrobniejszą informację starał się zapamiętać, zapisać na trwałe w pamięci, rozważając jej wagę i przydatność.

Dowiedział się, że wioska jest dosyć spora, kilkanaście dużych glinianych domów, kilkadziesiąt chat kanembou i lepianek, zgromadzonych wokół głównego placu. Jest tam kilka studni, bo oaza jest bogata w wodę. Przy placu znajdują się również duże kamienne budynki z urzędem ustanowionym przez regionalną prefekturę Tibesti-Ouest, ale mer i urzędnicy zostali dawno uwięzieni i wywiezieni, zaraz po przybyciu Libijczyków. Znajdują się też tam opuszczone w popłochu przez Libijczyków baraki koszarowe oraz magazyny z zapasami. W kilku innych barakach znajduje się siedziba oddziału Ligi Arabskiej oraz Chrześcijańskiej Misji Humanitarnej „Equilibre”, w których założona została ochronka dla dzieci i szpital. Opiekę znalazło kilkadziesiąt kalekich sierot, niewinnych ofiar tej wojny. Szpital i ochronka prowadzone są przez siostry zakonne z Francji. Kombinacja połączenia dwóch światów, okazała się być doskonałą tarczą w swoim zamyśle, sprawiając, że nie byli nękani przez nikogo, ani przez Libijczyków, ani przez oddziały rządowe. Bandy partyzantów też ich nie niepokoiły.

– Musiałem złożyć meldunek do naszej jednostki, o napotkaniu was, czyli wojsk francuskich w pasie przygranicznym. Musimy otrzymać od nich potwierdzenie, czy macie prawo tutaj przebywać – oznajmił sierżant, skierowawszy głowę, w kierunku swojego podwładnego obsługującego nadajnik krótkofalowy.

Ernest przytaknął, blefując, odpowiedział mu pewnym głosem, z lekkim tonem stanowczości.

– Oczywiście, rozumiem, że jeśli do rana nie otrzymacie potwierdzenia, pojedziemy do naszej jednostki, zaangażowano waszego oficera łącznikowego, dla pokojowej misji specjalnej, jaką tutaj prowadzimy. Od niego otrzymacie potwierdzenie, wszystko odbywa się za wiedzą waszych władz wojskowych. Przekażemy też informacje, które nam właśnie opowiedzieliście.

Sierżant trochę sposępniał, zaniepokoił nawet, słysząc słowa Ernesta, ale nikt tego nie zauważył przy delikatnym, wątłym świetle płomienia palnika gazowej kuchenki, z trudem rozświetlającym dwumetrowy krąg.

W ten sposób Ernest wyjawił swój cel obecności w tym regionie, rozważając wszystkie, za i przeciw. Zdawał sobie sprawę, że wojskowi z tego patrolu mogą być w zmowie z partyzantami i również liczyć na zysk z okupu.

Uznał jednak, że jeśli odrobinę zmyli sierżanta i jego ludzi, mówiąc o jednostce specjalnej oczekującej na jego meldunek w miejscu kopalni, zyska na czasie, gdyby rzeczywiście okazało się, że ich zamiary nie są do końca uczciwe.

Rozważał też, że dzięki ujawnieniu celu, zaskarbi sobie pewną dozę respektu i rozwieje wątpliwości oraz podejrzliwość ze strony sierżanta, a w ten sposób zniweluje także ich niechęć oraz wrogie nastawienie, jego samego oraz jego podwładnych.

***

Poranek, 10 kwietnia 1987 r., piątek,

pustynia na północ od masywu Tibesti w pasie Aozou

Nie zasnął do świtu, całą noc czuwał w półśnie, od czasu do czasu doglądając rany Mahamata. Kiedy na wschodzie pojawiły się pierwsze blade oznaki nowego dnia, podniósł się, pobieżnie oporządził. Doprowadził do lepszego stanu swój mundur i oporządzenie, porządnie pakując w plecaku swoje rzeczy, do którego przytroczył hełm, z którym nigdy się nie rozstawał. Głowę, jak w przeddzień, owinął swoim szarym lithamem. Tak przygotowany, stanął przed sierżantem, by wytargować za swój pistolet dodatkowo mapę regionu oraz kanister z benzyną, po czym razem z dwoma Czadyjczykami w toyocie wyjechał w poszukiwaniu swojej radiostacji satelitarnej i porzuconego wozu.

W godzinę później dwa samochody, toyota oraz uaz z Ernestem wróciły na miejsce obozowiska. Było już uprzątnięte, a wszelkie ślady ich bytności zatarte.

Cała reszta czekała tylko na ich powrót, okazało się, że sierżant zdecydował o rozdzieleniu się, oznajmiając, że muszą jechać do swojej jednostki, by potwierdzić legalną obecność francuskich wojsk na tych terenach. Co więcej, skoro Ernest odzyskał pojazd i ma zapas benzyny, to mogą już sobie radzić sami, zwłaszcza że do ich rzekomej jednostki nie było daleko.

Ernest wyczuł w słowach sierżanta, że dziwnie unikają spotkania z innymi Francuzami, zrozumiał, że odnalezieni francuscy górnicy, nadal są zakładnikami, tym razem czadyjskich partyzantów.

Przez chwilę dwójka legionistów patrzyła na toyoty odjeżdżające w ślad za wczorajszymi jeźdźcami. Gdy zniknęli daleko na horyzoncie, a tumany pyłu wznoszone przez koła pojazdów opadły, Ernest postanowił działać.

Najpierw dokładnie oczyścił radiostację, sprawdził stan akumulatorów, po czym przygotował krótki meldunek. Wiedział, że muszą meldować się, przynajmniej, co 72 godziny, więc mieli jeszcze więcej niż dobę na kontakt radiowy, aby nie utracić ciągłości akcji. Postanowił jeszcze czekać, nie chciał nic robić pochopnie, nie wiedział dokładnie, w jakiej sytuacji i kondycji są uwięzieni francuscy górnicy, ani czy nadal się znajdują we wskazanym miejscu.

Przeliczył odległości na mapie, wyszło mu, że paliwa wystarczy na dojazd do Yourokali i powrót w to miejsce, w którym teraz się znajdują.

Spojrzał na leżącego Mahamata, któremu wstające i coraz żywiej operujące słońce zaczęło znowu dawać się we znaki, oddech miał ciężki, powolny, morfina już dawno przestała działać.

– Czy trafisz do tego miejsca, gdzie podobno znajduje się twój ojciec i cały twój kachimbet, potrafisz mi wskazać to miejsce na mapie?

Mahamat wyraźnie się ożywił, wspomagany myślami o spotkaniu rodziny, myślami, które tchnęły w niego świeżą porcję energii i chęci życia. Z pomocą Ernesta podniósł się na nogi i razem, usiedli w wozie. Plandeka nad kabiną dawała przyjemny cień. Rękę wyciągnął z trudem, powoli by wskazać kierunek.

– Tam, w tamtą stronę, słońce ma nam świecić w lewe ucho. Trafię – pokazał też palcem przybliżone miejsce na planie. – W tym miejscu, jest nasza tymczasowa wioska Belouwenama, to tam musiał się zatrzymać, by znaleźć schronienie w drodze powrotnej do naszej guelty. Miejsce, w którym góry się kończą, jest dobre, jako baza wypadowa dla naszych wypraw, zatrzymywaliśmy się tutaj z towarem, po powrocie Libii. Dlatego mówią, że to dolina przemytników. Jestem pewien, że znajdę tam wreszcie moją rodzinę. To nie jest daleko, tutaj powierzchnia terenu jest twarda, piasek ubity, może dwie godziny jazdy, potem trochę pomiędzy skałami.

Ernest uruchomił silnik, rozglądając się dookoła, by skontrolować sytuację.

Ruszyli na spotkanie rodziny wielkiego derde Lol Mahamata z Choua, z klanu Tomagra, ojca Mahamata. Ernest był bardzo ciekaw spotkania, ale jeszcze w drodze zaczął obmyślać plan ewakuacji Francuzów z Yourokali, oczywiście, jeśli wszystkie informacje się potwierdzą.

***

Poranek, 10 kwietnia 1987 r. piątek,

północne Tibesti, wioska Erdi

Zbliżał się poranek, słońce zza wzgórz nieśmiało próbowało zajrzeć od kotliny Erdi i wioski, w której major Bollee, Pablo, Pietia i Fatimatka spędzili noc.

Odniesione w torturach i wybuchu granatu rany mocno dawały się we znaki całej trójce.

Poprzedniego dnia, ledwie ostatkiem sił zdołali sprawdzić pozostałości po Libijczykach, stan pojazdów i paliwa, zebrać swój ekwipunek i sprzęt oraz zapas racji żywnościowych i wody.

Wydawało, że są bezpieczni, przynajmniej przez jakiś czas, chociaż na tyle, aby podleczyć rany.

Poprzedniego wieczoru, Fatimatka opowiedziała im swoją historię, jak pracowała razem z matką w górniczym szpitalu w Aozou. Leczyły rannych w wypadkach, doglądały i opiekowały się chorymi przybywającymi z okolicznych wiosek i osiedli. Zdarzali się nawet pacjenci z wędrownych plemion. Kopalnie pracowały pełną parą. Właściwe były to szyby odkrywkowe, gdyż cenne minerały nie znajdowały się głęboko.

Wszystko szło dobrze aż do wkroczenia Libijczyków i zajęcia przez nich całego przygranicznego pasa. Przez pierwsze miesiące Francuzi wynegocjowali opłatę za możliwość wydobywania rud i dostarczania ich do Francji. Musieli płacić obydwu stronom konfliktu. Do stolicy w N’dżamenie odjeżdżały regularne konwoje ciężarówek, stąd specjalną linią kolejową przez Nigerię do Port Harcourt i dalej statkami do Francji. To kruche, ale skuteczne porozumienie trwało, do chwili, gdy pojawili się towarzysze radzieccy, by przejąć złoża uranu dla swojego Kraju Rad. Nie spodobało się to czadyjskim i francuskim oficjelom, woja domowa rozgorzała ze zdwojoną siłą.

Wtedy Francuzi przysłali jeszcze więcej wojska dla ochrony swoich obywateli, a jeszcze bardziej swoich interesów w północnym Czadzie. Jednak sytuacja nie rozwijała się dobrze, niepisana umowa o nieprzekraczaniu szesnastego równoleżnika niweczyła wszelkie możliwości odbicia bogatych terenów, a także ewakuacji pracujących tam Francuzów.

Od kilkunastu miesięcy Libijczycy kontrolowali cały obszar prefektury Borkou-Ennedi-Tibesti, do której przynależał region Aozou.

– Z początku internowani Francuzi długo odmawiali pracy w wyrobiskach. Jednak tak zwane Ultimatum Ianguarijskie skłoniło francuskich inżynierów i właściciela kopalni do współpracy – opowiadała Fatimatka – byłam świadkiem, widziałam na własne oczy, jak Libijczycy zgromadzili wszystkich na głównym placu. Do jednej ze studni, tej największej spuścili czadyjskiego robotnika z kopalni, wraz z rodziną, jego żoną, matką i dziećmi. Następnie jeden z towarzyszy radzieckich, taki wredny typ, był bez munduru – jak zaznaczyła – wrzucił do studni dwa granty. Wszyscy zamarli w przerażeniu i w szoku, nikt nie ważył się odezwać słowem sprzeciwu. Nie minęła minuta, gdy kolejna rodzina, tym razem została zepchnięta do studni i znowu za nimi do studni poleciały granaty. To wystarczyło – głos Fatimatki drżał – aby właściciel i główny inżynier przyjęli warunki i przystali na współpracę z Sowietami. Studnię zasypano piaskiem, w całej osadzie pozostały tylko dwie działające. Libijczycy teraz przysyłali regularnie konwoje ciężarówek, nie dopuszczając już konwojów francuskich, pod pretekstem reguły szesnastego równoleżnika i zachowania pokoju.

O francuskich inżynierach i czadyjskich górnikach zrobiło się cicho, jakby ślad o nich zaginął.

Libijczycy nie tylko nie przepuszczali żadnych transportów, ale również żadnych informacji o zakładnikach.

Fatimatka wraz z matką nadal pracowały w szpitalu, miały wyżywienie, bezpieczeństwo, a także i dodatkowe przywileje.

Sytuacja znowu się pogorszyła w połowie marca, gdy libijska armia chciała przeprowadzić niespodziewaną ofensywę na południowe i wschodnie rejony Czadu. Wszystko szybko wymknęło się spod kontroli i po dwóch może trzech dniach już wycofywali się, właściwie na ślepo w popłochu.

Opuścili kopalnie razem z radzieckimi nadzorcami. Została tylko nieliczna służba wartownicza.

Po dwóch dniach pojawił się oddział najemników, z rozkazem zniszczenia wyrobisk i wywiezienia robotników oraz francuskich inżynierów, wraz z właścicielem i dyrektorem. Powstało zamieszanie i panika, kolejna rodzina straciła życie, rozstrzelano ich dla przykładu, aby opanować sytuację. Wartościowe sprzęty załadowali na ciężarówki i wywieźli na północ.

Pracowników i mieszkańców górniczej osady wyprowadzili zaraz za ciężarówkami. Jej samej, razem z matką udało się uciec ze szpitala i schronić w jaskiniach nieopodal szybów w Moya. Potem tułały się aż napotkały Mahamata z francuskimi żołnierzami, wtedy podążały ich śladem w nadziei na ocalenie.

– Dalej już wiecie, doszłyśmy aż tutaj, potem zastrzelili mi matkę, Mahamat rzucił się na ich dowódcę, a ja zemściłam się na dwóch z nich.

– Merde! Trzeba powiadomić naszą bazę, że nasi inżynierowie i górnicy zostali wywiezieni prawdopodobnie do Libii i nie ma ich tutaj. Możliwe, że trzeba odwołać całą akcję – po raz kolejny w ciągu kilkunastu minut dało się widzieć w doświadczonym oficerze wywiadu, zwątpienie.

Jego ręce nadal zwisały bezwładnie, jako oznaka bezradności.

Najgorsza jednak wydawała się niemożność nawiązania łączności z bazą.

– Cholera, Ernest by potrafił magicznie uruchomić te sowieckie radia w ciężarówkach – narzekał, leżący Pietia, na chwilę zamyślił się, wykrzywiając usta i zaciskając zęby w grymasie bólu, gdyż dudnienie w głowie odpowiedziało mu bolesnym echem w bębenkach uszu.

– Ciekawe co z nim? – zapytał Pablo – ratował siebie i Mahamata, ale nie wiadomo czy przeżył, czy nie wpadł w łapy Libijczyków na granicy, może powinniśmy go jakoś odszukać – kontynuował swoje głośne myśli.

– Chyba ma radio, może wezwać pomoc – odpowiedział major bez przekonania.

Wiedział, że to złudna nadzieja, oficjalnie ich misja tak blisko libijskiej granicy, na tyłach nieprzyjaciela nie mogła wyjść na jaw, byli skazani tylko na siebie, swoje umiejętności i doświadczenie. Z ciągłym poczuciem zawodu oraz bezsilności z powodu odniesionych ran postanowili odpocząć i przeczekać noc. Ustalili kolejność czuwania, jednak major był świadom, że nie są w stanie trzymać należytej warty.

W sąsiedniej chacie noc spędziła Fatimatka doglądając jeńca z poranioną twarzą.

Major Bollee poczuł lekkie szturchnięcie, zaskoczony otworzył szeroko oczy, ujrzał tuż przed sobą twarz Fatimatki w promieniu bladego światła budzącego się dnia. Zastała go w półśnie, siedzącego w progu wejścia do chaty. Przetarł palcami dla poprawy wzroku zakrzepłe, krwawe strupy.

Kobieta przyłożyła delikatnie palec do ust, gestem nakazując ciszę. Przeskoczyła lekko nad nim do wnętrza i zbudziła Pabla i Pietię.

– Coś się dzieje, wieczorem słyszałam echa jakichś odgłosów, ale tutaj nie ma dzikiej zwierzyny, więc czuwałam całą noc. Teraz jestem pewna, że ktoś nas obserwował w nocy.

Major odbezpieczył swój karabinek famas i delikatnie wychylił głowę poza obrys wejścia, by spojrzeć na otwartą przestrzeń.

W szarości wstającego świtu, w oddali, zobaczył chmurę pyłu przesuwającą się miarowo i dosyć szybko w ich kierunku.

Przygotowali swoją broń i pod osłoną chat, w napięciu oczekiwali na nadchodzące. Nie upłynęły trzy minuty, a cały plac pośrodku wioski wypełnił się kurzawą piasku, wzniecaną i potęgowaną przez końskie kopyta.

Kilkudziesięciu jeźdźców w szarych, czarnych i niebieskich turbanach zakrywających twarz, zgromadziło się przed chatami. Konie niespokojnie dreptały w miejscu, parskały i kiwały łbami, jeszcze wyraźnie pobudzone dopiero, co zakończoną galopadą.

Niespodziewanie Fatimatka wybiegła z chaty krzycząc coś w tamaszeku[60] i wymownie gestykulując.

Wyglądało to na jakąś ekspresyjną przemowę. Trzej legioniści pozostający w chacie, bacznie obserwowali zajście, nie rozumieli słów, ale potrafili wyczuć silne emocje, napięcie w jej głosie, jakby wyrzut a może i groźbę. Z młodej kobiety, dziewczyny jeszcze, z poprzedniego dnia, zrozpaczonej i opłakującej swoją matkę, troskliwie i wprawnie opiekującej się rannymi, przeistoczyła się w prawdziwą wojowniczkę.

Skończywszy, stanęła dumnie z podniesioną głową pośród osłupiałych jeźdźców. Zdumieni i zaskoczeni uspokajali swoje zwierzęta.

– Merde! – stłumionym głosem zakrzyknął major do swoich zwiadowców – co ona wyprawia?

– Ale wyraźnie słuchają się jej, wzbudziła respekt – dodał Pablo.

– Słyszałem, że u Beduinów, kobiety są wyżej w hierarchii, to one decydują o wszystkim, one rządzą – szeptem odezwał się Pietia.

– To nie są Beduini, tylko Tuaregowie z Sahary Libijskiej – również szeptem odparł major – ale to prawda, u tych plemion panuje matriarchat. Kobiety decydują o swoim losie i wybierają sobie mężów. Są właścicielkami namiotów, w których mieszkają.

Ostrożnie i z uwagą obserwowali wydarzenia na placu przed chatami. Zauważyli, że przybysze skierowali swoje spojrzenia w stronę jednego z jeźdźców. Ten zeskoczył z wierzchowca, sprężyście podszedł to Fatimatki, ukląkł na obydwa kolana, zniżając swoją głowę, by dotknąć czołem jej stóp, jednocześnie trzymając je w swoich dłoniach.

Kobieta spojrzała na niego z góry, ujmując w ręce jego głowę. Ledwie widocznym gestem, podciągała ją delikatnie do góry. Mężczyzna wstał, odwinął swój litham ukazując młodzieńczą twarz.

Teraz oboje już objęli się i mocno się uściskali. Fatimatka wyraźnie wzruszyła się i załkała, szloch dławił słowa, wypowiadane do młodzieńca. Ręką wskazała w kierunku świeżo usypanej z mogiły pisaku.

Młodzieniec zerwał się do biegu, ponownie rzucając się na kolana tuż przy grobie, by również głośno zaszlochać. Wznosząc oczy i ręce ku górze, głośno zawodził i wykrzykiwał słowa w swoim języku. Były jak głosna modlitwa lub obietnica zemsty. Gdy zamilkł, skulił się, wciąż klęcząc, w ten sposób, po cichu dawał wyraz swojej żałobie.

Obserwujący zajście schronieni w półmroku chaty, nie rozumieli zdań wypowiadanych przez kobietę i młodego Tuarega, jednak domyślali się, sensu zdarzeń.

Zwiadowcza intuicja podpowiedziała im, oto Fatimatka i młodzieniec opłakują swoją matkę

– Hej, wy, Francuzi! Wyjdźcie z chaty! – Usłyszeli donośny głos jednego z jeźdźców. Widzieli w nim  ich przywódcę. Przynajmniej wskazywała na to bogato zdobiona uprząż i odznaczający się szykownością ubiór.

– Wyjdźcie, nic wam nie grozi – zaraz za nim zakrzyknęła dziewczyna, gdy jeździec, powoli rozwijał zwoje lithamu, by odsłonić swoją ciemną twarz. Sprawiała wrażenie wyrzeźbionej w granicie.

Bollee skinął na swoich zwiadowców, w geście akceptacji, wskazał gestem głowy wyjście z chaty.

Gdy tylko pojawili się na zewnątrz, szczęk kilkudziesięciu zamków w odbezpieczonych karabinach metalicznym echem przeleciał przez plac, a następnie kilkadziesiąt luf wycelowało w ich stronę.

– Opuście swoją broń na ziemię! Nie spodziewałem się, że moglibyście odważyć się na powitanie nas z karabinami w rękach.

Legioniści posłusznie, acz powoli odłożyli swoje famasy, opierając je o ściany chaty, tak nakazywał im wewnętrzny przymus poszanowania swojej broni. Drobny gest wzbudzający jednak szacunek u takich ludzi jak ci, którzy właśnie ich otaczali.

– Jestem Aghilas, dowodzę tym oddziałem. Patrolujemy regularnie obszar przygraniczny.

– Jestem major Henri Clement Bollee – odparł, rozglądając się dookoła – ze sztabu sił połączonych, dowodzę misją poszukiwawczą w tym regionie. Wczoraj rano zostaliśmy ranni w starciu z oddziałem tych najemników. A wy jesteście w służbie Libijczyków, o ile dobrze się orientuję?

– To prawda, składamy meldunki dowódcy pułku libijskiego stacjonującego przy lotnisku Domasaka, tuż przy granicy. Jednak ostatnio za nimi nie przepadamy, zbyt dużo zła wyrządzali naszemu ludowi.

– Jak możemy wam zaufać? – przerwał mu major.

– Musicie nam zaufać, nie macie wyjścia. Jesteście oficerem, więc przyjmijcie moje słowo, jako obietnicę. Gdybyśmy chcieli, to już byłoby po was.

– Jakie mamy gwarancje?

– Żadnych. Wczoraj odnaleźliśmy na pustyni innego francuskiego żołnierza, nie był oficerem, a wywarł na mnie o wiele lepsze wrażenie. Oznajmił mi, że znajduje się tutaj jednostka sił francuskich w misji poszukiwawczej. Moi zwiadowcy sprawdzili okolice, już wiem, że okłamał mnie, ale rozumiem, że musiał ratować siebie oraz swojego rannego przyjaciela, przewodnika.

Wziął oddech, skinął na swoich jeźdźców, którzy zniżyli lufy karabinów i po kolei zeskakiwali z grzbietów wierzchowców.

Po chwili kontynuował.

– Jedyni Francuzi, jakich potem napotkaliśmy to wy. Powiedział, mi też, że polegliście w starciu z najemnikami w tej wiosce. Dzień wcześniej, wieczorem, mój pododdział zaatakował ich, pozostali tutaj tylko niedobitki. Jak widzicie, libijskich najemników nie lubimy jeszcze bardziej. A wy utknęliście tutaj na końcu tej zaminowanej kotliny, bez możliwości powrotu, ranni i słabi. Nawet nie jesteście w stanie się skutecznie bronić. – Podniósł wzrok, spoglądając w przestrzeń odległej, płaskiej kotliny. – Już wiemy, że zdążyli ją zaminować, ludzie nieprędko wrócą tędy do swoich osiedli. Czadyjska kontrofensywa i pościg też już utknęła, nie przejdzie przez pola minowe wzdłuż i wszerz tych gór. Poza tym mordują niewinnych ludzi. To nie są wojownicy. To zwykli bandyci. Dlatego ani jedni, ani drudzy nie są naszymi przyjaciółmi, chociaż im służymy.

Major, Pablo i Pieta wymienili zdumione spojrzenia, na twarzach zarysowało się pytanie, ale także i powoli pojawiające się zrozumienie. Logiczny ciąg wydarzeń zaczął układać się im w myślach.

– Czyli ten nasz żołnierz, przeżył? – dosyć niepewnie zagadnął major, obserwując, jak Aghilas, jako ostatni opuszcza grzbiet swojego wierzchowca. Wtedy ze znawstwem zauważył pistolet Stieczkin[61], zwisający na przewieszonym przez ramię białym sznurze. Do rękojeści dołączona była charakterystyczna brązowa kaburo-kolba. – Piękna sztuka, widzę, że ta broń jest szczególnie popularna w waszym oddziale. – Błysk lekkiego niepokoju pojawił się w oczach majora, które z uwagą i spostrzegawczością zwiadowcy lustrowały otaczającą ich grupę Tuaregów.

Aghilas zawahał się i odpowiedział.

– Tak, to bardzo dobra broń, oprócz kałasznikowa. Świetnie sprawdza się w strzelaniu podczas jazdy konnej. Zaopatrujemy się u Libijczyków, którzy handlują z Rosjanami.

Nieufność obezwładniała majora, chociaż próbował nie okazywać tego, to jednak jego lekko drżący głos nie brzmiał zbyt pewnie. Wiele by oddał, aby cofnąć czas do momentu, gdy podjął decyzję o rozdzieleniu się, To był błąd, niewybaczalny na jego stanowisku, niewyobrażalny przy jego doświadczeniu, niemożliwy do naprawienia w takiej sytuacji. Teraz nie chciał popełnić kolejnego, dając się zwieść przekonywaniu przywódcy Tuaregów. Jednocześnie zdawał sobie sprawę, o beznadziejności swojego położenia, sił i rzeczywistych możliwości.

Poprzez swoje myśli ponownie usłyszał głos Aghilasa.

– Panie majorze już powiedziałem i dałem swoje słowo, nic więcej nie jestem w stanie zaoferować. Nie zatrzymujemy was, może iść, dokąd chcecie, jednak odradzam w tym stanie.

Jego stanowcze spojrzenie próbowało przekonać majora, bo jeśli nie udawało się to rozsądkiem płynącym z jego słów, to ta stanowczość ciemnej, kamiennej twarzy wodza nieznoszącego sprzeciwu, miała być ostatnią próbą.

– Może jednak bardziej interesuje was los zaginionego żołnierza – mówił dalej Aghilas – tak, jest w dobrej formie, pomógł mu patrol GUNT, który wezwałem. Z tym że oni najpierw będą chcieli potwierdzić w swojej jednostce legalność waszej obecności przy granicy. Możliwe też, że obaj już odpoczywają w obozie wielkiego derde, ojca tego drugiego waszego żołnierza. Oczywiście, jeśli nie natknęli się na oddział partyzantów. Kilka takich grup kręci się w przygranicznych rejonach, szukając łatwego łupu. – Powiedziawszy to, uśmiechnął się do majora, zaraz jeszcze dodał – wiem też, że ludzie, których poszukujecie, znajdują się o niecały dzień drogi stąd, ale pod opieką właśnie takich partyzantów, którzy liczą na okup. Panie majorze, rozbijemy tutaj obóz. My i nasze konie musimy odpocząć, jesteśmy już od trzech dni w drodze. A tutaj są zapasy żywności i wody – wskazał na jedną z ciężarówek. – Musimy też, sprawdzić ile min ustawili, zabezpieczyć i oznaczyć teren. No i pogrzebać tych nieszczęśników – teraz wskazał ręką w kierunku miejsca, gdzie poprzedniego dnia legioniści ułożyli rząd ciał najemników. No i jeszcze sprawa tej młodej kobiety, właśnie odnalazła swojego brata, oboje opłakiwali swoją matkę. Najgorsze, że nie będzie mógł jej pomścić, bo zabójca już nie żyje. Słabą pociechą jest to, że padł od kuli waszego podwładnego, teraz on będzie mu musiał wyświadczyć przysługę. Możliwe, że będzie chciał mu dać Fatimatkę za żonę.

Bollee już raczej nie słuchał całości wypowiedzi, serce zabiło mu z nadzieją, gdy usłyszał dobrą nowinę, wieści o ludziach, po których tutaj przybył. W głowie zawirowały myśli, oddech przyspieszył, napięte mięśnie zabolały w niezagojonych jeszcze szwach, grymas bólu na twarzy.

– Aghilasie, wiem, że chcecie odpocząć, ale my musimy działać, natychmiast musimy ruszać.

– A my musimy zadbać o nasze konie, należy im się odpoczynek, trzeba je napoić i nakarmić. Moim ludziom również, jak już powiedziałem, jesteśmy w drodze już od trzech dni, stoczyliśmy tutaj walkę z tymi najemnikami ustawiającymi miny. Rannych odesłaliśmy do naszego obozu. Nam też należy się trochę wytchnienia. A i wy powinniście jeszcze odpocząć, wasze rany są jeszcze zbyt świeże na wędrówkę przez pustynię, lub gdziekolwiek. Zresztą nie macie jak, żadnych możliwości. Jesteście zdani na nas. Zjemy posiłek i napijemy się tradycyjnej herbaty. Wtedy porozmawiamy o waszych możliwościach, ale chcę też was zapewnić, panie majorze, że wasz żołnierz, już zaczął działać, dzisiaj o świcie odzyskał swoją radiostację i coś planuje. Wiem, bo w czadyjskim patrolu mam swoich dwóch ludzi, którzy składają mi regularnie meldunki. Taka to robota wywiadowców, ale wy chyba coś o tym wiecie, wydaje mi się, że nie jesteście zwykłym oficerem.

Aghilas popatrzył znacząco na majora, po chwili ciszy odwrócił się i poszedł nadzorować rozstawianie namiotów oraz ludzi zajmujących się grzebaniem poległych.

Było już popołudnie, gdy ogólna krzątanina na placu ustała, zrobiło się jakby cicho, i tylko nieustanny szum wiatru nie pozwalał o sobie zapomnieć, jak zwykle przesypywał z miejsca na miejsce zaspy z piasku, a ostre drobinki boleśnie smagały twarz.

Major ze swoimi odpoczywał w chacie, w której się schronili, posilali się rozpieczętowaną racją żywnościową z odnalezionych zapasów, były to suchary, gotowany i pasteryzowany ryż z warzywami, poza tym słodkie batony orzechowe, popijali wodą z manierki. Kotara w wejściu do chaty uchyliła się, ujrzeli twarz młodzieńca, był to brat Fatimatki.

– Jestem Girbil – odezwał się do nich po francusku – jestem wam winien wdzięczność, a jednemu z waszych muszę spłacić swój dług odpowiednim czynem. To sprawa honoru, mam nadzieję, że uda mi się spełnić obietnicę.

Major zmierzył stanowczym spojrzeniem młodego wojownika w tuareskim kaftanie, jego rozwinięty litham w kolorze wypłowiałej żółci, owinięty wokół szyi zwisał swobodnie po obu stronach smukłego wysokiego ciała.

– Wszyscy młodzi Tuaregowie mówią po francusku?

– Nie wszyscy, moja rodzina, matka i siostry pracowaliśmy dla was, tutaj się wiele nauczyliśmy, była nawet szkoła dla dzieci. Do czasu, aż przybyli Libijczycy i rozpoczęła się kolejna wojna domowa. Wtedy dołączyłem do nich, wolałem to niż być wcielonym do ich armii lub partyzantów z GUNT.

–D’accord, rozumiem – odparł major – ten, o którym mówisz, to legionista Ernest, to on zabił mordercę waszej matki. Jesteś drugim, z którym los połączył jego drogi – mówiąc, próbował zachować powagę. Pablo i Pietia z opuchniętymi ustami, sinymi i zaczerwienionymi twarzami nie dawali żadnych oznak reakcji. Speszony Tuareg skinął tylko głową i dodał.

– Aghilas zaprasza do swojego grona, chodźcie i przyłączcie się do wspólnej kolacji.

Słońce zachodziło za wzgórzami, które rzucały na kotlinę przyjemny cień. Płachty namiotów rozłożonych na placu wioski, delikatnie łopotały na wietrze, właściwie były to rozłożyste baldachimy, dające schronienie odpoczywającym, zgromadzonym w grupki wojownikom z kompanii konnej Aghilasa.

– Nie widzę żadnej straży ani warty – odezwał się Bollee do Aghilasa, siadając obok zachęcony skinieniem ręki – czy jesteśmy aż tak pewni sytuacji?

– O to właśnie chodzi, aby nie było ich widać – odparł przywódca – zapewniam, że nie tylko francuscy legioniści potrafią być czujni i ostrożni. Poza tym jesteśmy rzeczywiście bezpieczni. Oddziały libijskie wycofały się do granicy, upłynie jeszcze kilkanaście dni, zanim się przegrupują i zorganizują na nowo. I jeszcze kilka tygodni, zanim się ruszą i tutaj powrócą. Nie są pewni terenów, które zaminowali, stracili wiele sprzętu, ludzi, no i co najgorsze wiele map z ich oznaczeniami. – Tym razem kamienna twarz się uśmiechnęła.

– Dziękuję za zaproszenie do swojego grona, no i za… pomoc. – Bollee przetwarzał już w głowie wagę usłyszanych informacji.

– Tak cieszę się, że pan major trochę ochłonął, teraz jest najlepszy czas na naradę. Proszę, częstujcie się, jak mawiają nasi mędrcy „woda jest życiem, mleko syci, a mięso jest przysmakiem”. Niestety mamy tylko wodę, tłuczone sorgo i konserwy z warzywami z tutejszych zapasów racji żywnościowych. Na koniec jeszcze podamy herbatę, mocną i słodką.

Major nie czekał na dalsze zaproszenia ani wywody Aghilasa, tylko zdecydowanie odparł.

– Chcemy jak najszybciej wyruszyć i odnaleźć naszego zwiadowcę – jednak urwał, gdy zobaczył na jego twarzy stanowczą reakcję, pełną grymasu i surowego spojrzenia, niecierpiącego, gdy mu się przerywa podczas rozmowy.

– Widzi pan, panie majorze, herbata jest dla nas bardzo ważna, to tradycja, tym ważniejsza, gdy pijemy razem z gośćmi, przybyszami, nawet obcymi, którzy niekoniecznie są pokojowo nastawieni. To jest okazja do rozmowy, do poznania siebie nawzajem, do zdobycia zaufania, nawet jeśli są wrogami. Czy jest pan naszym wrogiem? A pańscy ludzie są?

Major zamyślił się, zrozumiał, że Aghilas już wie dosyć dużo o ich roli, nie mógł dalej nic ukrywać ani improwizować.

– Przepraszam za siebie – spojrzał na Pabla i Pietię – za swoje zachowanie, rzeczywiście to niegrzeczne, zwłaszcza gdy jesteśmy gośćmi, nieznajomymi, a może i wrogami. Nie potrafię się odwdzięczyć za pomoc. Nie jestem w stanie nic obiecać, ale chciałbym, abyśmy zostali sprzymierzeńcami, abyś nam pomógł Aghilasie. – Major spojrzał prosto w oczy rozmówcy i dodał – proszę cię, zostańmy przyjaciółmi, wiem, że leży ci na sercu los ludzi zamieszkujących tutejsze regiony, może nawet i dalej na północ, aż do pogranicza z Libią. Nam leży na sercu los francuskich górników i inżynierów, teraz zakładników. W tym celu przybyliśmy aż tutaj, aby ich odnaleźć i sprowadzić pomoc. Nawet ryzykując konflikt pomiędzy czadyjskim rządem i naszym sztabem

Zamilkł, nastało chwilowe milczenie, obaj wciąż wpatrywali się w siebie, pierwszy odezwał się Aghilas.

– To ja dziękuję za pokorę i szczerość, za to, że docenił pan naszą postawę. Rzeczywiście nie jesteśmy wrogami. A czy będziemy przyjaciółmi, to czas pokaże. Inszallah” jak mawiają muzułmanie, jeśli Bóg tak zechce.

Mówiąc, podał majorowi niewielką szklankę z ciemnego grubego szkła, zdobionej ornamentami namalowanymi na złoty kolor.

Herbata miała mocny charakterystyczny i cierpki smak, była słodka i gorąca. Wyczuwało się dominujący smak mięty. Major wypił zwartość i oddał naczynie.

Aghilas ponownie uśmiechnął się i dodał:

– Dziękuję również za zajęcie się rannym najemnikiem, wyjdzie z tego, możliwe, że będzie jeszcze widział. To jeden z naszych pobratymców. Jego klan dał się zwieść obietnicom Libijczyków, którzy widzieli w nich jedynie dostawców ochotników do swojego wojska, ale myślę, że rozpoznał swój błąd i opowie swoim o tym, co tutaj zobaczył, jacy naprawdę są Libijczycy. Nadejdzie dzień, że wszyscy Tuaregowie zjednoczą się. Dzięki honorowi i odwadze naszych ludzi upomnimy się o obiecane prawa i przywileje.

– Z całym szacunkiem, muszę się zgodzić i przyznać, że ludzie zamieszkujący ten kraj są pełni honoru, są odważni. To poświęcenie, ta odwaga jest równa ich naiwności, by nie powiedzieć głupocie. Oddają życie za sprawy i rząd, dla których ich krew i ciała są jedynie pionkami, numerami, żywymi tarczami. Ostatecznie ten rząd i przywódcy klanowi zawsze ich zdradzą, opuszczą i zawiodą. O ile wiem, trzy lata temu Tuaregowie ze środkowej Sahary wywołali wojnę domową, zostaliście poważnie pobici przez Libijczyków. Z pomocą światowych mocarstw okupują coraz większe tereny. Bo to one szukają nowych złóż zasobów naturalnych, jakże potrzebnych dla ich przemysłu. Obecnie, Libijczycy są sterowani przez towarzyszy radzieckich.

– Rozumiem, że pan major zna się na polityce, zna historię i zna życie. Ludzie z tutejszych osad i wiosek, myślą, że nie da się żyć inaczej, że dzięki Francji mają pracę, mogą budować chaty i osiedla. Jednak ja odpowiadam, da się! Można żyć inaczej, po swojemu, zgodnie z naszą tradycją. Żyjemy, wędrując w poszukiwaniu wody i pastwisk. Rozbijamy swoje namioty z dala od stałych osad i wiosek. A nasze osiedla to namioty rozłożone daleko od siebie, za to powiadamy „zbliżcie się ludzie w uczuciach, myślach, wspólnej sprawie, zbliżcie swoje serca”.  U was każdy żyje dla siebie, a my, u nas żyjemy dla innych, dla grupy i klanu. Kobiety są głowami naszych rodzin, potrafią czytać i opisywać w wierszach i pieśniach nasze czyny. Jesteśmy z tego dumni – zrobił krótką pauzę i dodał ze stanowczością w głosie – a Muammar al-Kaddafi zapłaci jeszcze za swoje zwodnicze obietnice i zdradę. Zmuszani do osiadłego życia, traktujemy domy i chaty, jako groby dla żywych, oznacza to, że teraz cały nasz naród składany jest do grobu.

Tym razem zamilkł na dłużej, spuścił oczy, wbijając posępny wzrok w dywan, na którym siedział. Jego twarz nieruchoma znowu przypominała rzeźbę z ciemnego granitu. Nikt nie miał odwagi przerwać tej niezręcznej ciszy.

W ogólnym milczeniu słyszało się tylko odgłos nalewanej herbaty do szklanki, która przechodziła z rąk do rąk.

– Wezwałem czadyjski rządowy patrol, przywiozą paliwo do tego libijskiego samochodu – pierwszy odezwał się Aghilas głową wskazując w kierunku drugiego, pozostałego uaza stojącego przed chatami. – Powinni tutaj przybyć jutro przed południem, może w środku dnia. Po południu albo pod wieczór spakujemy się, zwiniemy obóz. Wy również wyjedziecie. Będziemy was eskortować przez jakiś czas na zachód. Jeszcze nim słońce zajdzie dotrzecie do osady Belouwenama. To jest wioska służąca handlarzom, jako punkt postojowy i przerzutowy w wyprawach handlowych do Libii albo na zachód do Nigru. Przebywa tam teraz wielki derde Lol Mahamat z rodziny Choua, z klanu Tomagra, ojciec Mahamata, waszego przewodnika. Tam znajdziecie też swojego trzeciego zwiadowcę. Jak powiadają „nieważne jak długa jest droga do przebycia, ważne, kto na jej końcu czeka”.

To powiedziawszy, wyjął ze swojej torby książkę, niewielkich rozmiarów, oprawioną w skórę, zdobioną srebrnymi ornamentami. Przetarł wierzch dłonią, jakby chciał zetrzeć kurz, po czym spojrzał przed siebie. Wręczył ją Girbilowi, który po chwili kartkowania zaczął czytać.

Wszyscy wsłuchali się w język poezji plemion z Sahary. Język był niezrozumiały dla legionistów, nie wiedzieli, czy to arabski, kel-tamashequ czy może fulański, lecz wszyscy w zadumie dali się ponieść rytmowi i miękkiej melodyce czytanego tekstu. Słuchając w uniesieniu, dali się uwieść nastrojowi miliona gwiazd rozjaśniających niebo, z Krzyżem Południa tuż nad południowym widnokręgiem kotliny, otoczonej pionowymi skałami z jednej i łagodnymi stokami z drugiej strony.

Nawet wiatr ucichł ze wstydu, że zagłusza, jakby chciał chłonąć każde słowo wypowiadane przez młodego Tuarega.

Gdy ten zamilkł, nastała niczym niezmącona cisza, ich umysły oczyściły się, myśli uspokoiły, a emocje uciszyły. Fizycznie byli gotowi do snu, mentalnie byli gotowi do działania, gotowi do najcięższego znoju i walki, gotowi na śmierć w imię dobra wspólnoty.

„Jeden wiersz wart tysiąca słów przemowy motywacyjnej” – pomyślał major Bollee wciąż zdumiony i zadziwiony tym, co właśnie zobaczył i doświadczył. „Nasi śpiewają różne pieśni żołnierskie na odreagowanie stresu. Tutaj, ta plemienna kultura wypełnia pustkę i strach w duszach tych wojowników”.

Jednak myśli majora powoli zaczęły krążyć już w innej przestrzeni, umysł zaczęły nawiedzać rozważania, plany możliwych scenariuszy. Długo nie mógł zasnąć. Postanowił się rozruszać, chociaż szwy na ręce i nodze nadal przypominały o sobie, raz po raz, nagłym, rwącym i elektryzującym bólem. W zapasach, które zebrali po wydarzeniach poprzedniego poranka, nie było już ani tabletek wzmacniających z benzedryną, ani morfiny, która pomogłaby pokonać ból. Próbował układać w myślach plan działania, po wyruszeniu w dalszą drogę, jak tylko przybędzie ten patrol z zapasem paliwa.

„Najważniejsze to odnaleźć Ernesta i radiostację”, to był warunek dalszego powodzenia. W przeciwnym razie musieli liczyć się z totalnym fiaskiem, nie dość, że nie udało się odnaleźć górników, to jeszcze nie wiedzieli, jak wrócić. Do tymczasowej bazy lądowiska w kotlinie Lobogue było w prostej linii, niecałe dwieście kilometrów, jak wyliczył. Tą terenówką, jakieś pięć lub sześć godzin jazdy, ale przez te góry nie byłoby to możliwe.

Znowu myślami przywołał Ernesta – „więc cała nadzieja, że on żyje i nadał meldunek do bazy. Jak tylko znowu będą razem, odnajdą osadę, w której przetrzymywani są zakładnicy, wezwą na miejsce konwój i ochronę, po czym wszystkich zabiorą do domu”. – Wszystko wydało się majorowi teraz łatwe i proste. A może to jeszcze wpływ natchnionego wsłuchiwania się w wiersze Tuaregów, w magiczny sposób zaszczepiał nadzieję i rozjaśniał myśli.

Było już bardzo późno, gdy wrócił do chaty, położył się na posłaniu obok Pabla i Pieti. Wreszcie zasnął, głębokim snem. Dawno nie spał tak spokojnie. Spokój płynął z nadziei, która w niego nieśmiało wstępowała, a także z ogólnego bezpieczeństwa hojnie oferowanego przez oddział Aghilasa.

***

Wczesny poranek, 11 kwietnia 1987 r., sobota,

droga przez pustynię do Yourokali

Na długo przed świtem, Ernest zasiadł za kierownicą zdobycznego uaza i wyruszył z osady Belouwenama, należącej do rodziny Choua. Początkowo kierował się na zachód, aby opuścić obszar kotliny, położonej w północnym obszarze masywu Tibesti, a następnie po godzinie powolnego kluczenia między skałami i wzgórzami skręcić w prawo, na północ w kierunku granicy z Libią.

Jego celem było przygraniczne Yourokali. Razem z nim w samochodzie było jeszcze trzech uzbrojonych przewodników. Była to pomoc od ojca Mahamata.

Niebo było jasne i rozgwieżdżone, dając bladą poświatę i oświetlając okolicę. W oddali majaczyła szaro, rozległa piaszczysta, płaska przestrzeń. Wiedział, że gdy wyjedzie z kotliny na naturalnie utwardzone równinne regi, będzie musiał wyłączyć światła wozu, ale też będzie mógł przyspieszyć, by przed pierwszym brzaskiem zatrzymać się i z daleka obserwować osadę, do której właśnie zmierzał.

Teraz prowadził uaza dosyć wolno, ale i tak nie potrafił skupić się na sprawnym manewrowaniu pomiędzy skałami, w głowie szumiały mu emocje i wspomnienia wydarzeń z minionego dnia.

Spotkanie z rodziną Mahamata było dla niego szokującym i niezapomnianym przeżyciem.

Do rodzinnej osady Mahamata dotarli poprzedniego poranka, jeszcze na długo przed południem.

W    ciągu niecałych trzech godzin pokonali odległość kilkudziesięciu kilometrów, wyruszając z miejsca spotkania z Aghilasem oraz patrolem GUNT. Dzięki wyśmienitej znajomości terenów północnej części masywu Tibesti Mahamat z łatwością wskazywał drogę pomiędzy wzgórzami i skałami wynurzającymi się z dna pisaków.

Powitaniom, okrzykom szczęścia i łzom radości nie było końca. Cała rodzina, cały kachimbet, wszyscy znajdujący się w osadzie, przybyli na wieść o odnalezieniu się i powrocie Mahamata, syna wielkiego derde Lol Mahamata Choua i jego drugiej żony. Zaraz pojawiły się też łzy smutku, z powodu wieści o tragicznej śmierci starszego brata z pierwszej żony. Zgromadzeni mężczyźni pokrzykiwali, unosząc zamaszyście ręce w obietnicy zemsty. Kobiety zawodziły długimi piskliwymi krzykami.

Dla Ernesta było to nadzwyczaj egzotyczne widowisko, prawdziwa feta barw i różnych emocji, orgia uczuć radości mieszanej ze złością i smutkiem, na przemian ze łzami szczęścia.

Wprawnym okiem spostrzegł, że spośród kilkuset zgromadzonych ludzi, żaden z mężczyzn nie nosił broni, żadnych karabinów, pistoletów, nawet noży, oczywiście, nie wliczając strażników, czuwających u wlotu do rozległej kotliny.

Wyczuł pokojowe nastawienie tych ludzi. Uduchowiona, wręcz natchniona atmosfera napełniała całe to rozległe miejsce. Zwłaszcza obcym, takim jak on, nakazywała milczące skupienie i akceptację. Jednak Ernest łatwo zauważył też patos i wymuszone uniesienie, wzmagające ogromną estymę i szacunek, jakim cieszył się wielki derde.

Był to wysoki, postawny, mężczyzna, o głowę wyższy od otaczających go mężczyzn, wyraźnie wyróżniający się od otoczenia. Miał na sobie białą gandurę, zdobioną u góry, przy otworze na głowę oraz na końcówkach rękawów, złotymi haftami na czarnym tle. Od dołu wystawały czarne bawełniane, nieco wypłowiałe spodnie, na stopach zdobione w metalowe okucia, sandały z grubej, ale miękkiej czarnej koziej skóry. Na prawie czarnej twarzy, odznaczały się silnym kontrastem białe gałki oczu, z ciemnobrązowymi źrenicami. Ich ciemny lśniący blask był jak błysk wody na dnie głębokiej studni, hipnotyczny, onieśmielający i zniewalający, wołający, by wskoczyć, zanurzyć się i zatracić.

Właśnie to tylko kolor oczu oraz ciemniejsza karnacja były wyraźną różnicą pomiędzy nim a Mahamatem, w całej reszcie byli niemalże identyczni.

Mahamat wciąż jeszcze osłabiony, słaniając się na drżących nogach, przywiódł swojego ojca do Ernesta, wciąż spoczywającego na fotelu kierowcy pojazdu, wspartego na kierownicy, z nogami wyciągniętymi na zewnątrz, w milczeniu obserwującemu całe zajście i radość powitań.

– Ojcze, oto francuski żołnierz, który mi pomógł, ale nie jest Francuzem. Ja również mam taki sam mundur. Dzięki temu mundurowi jestem teraz wolny, zamiast w niewoli u Anakaza, albo, co gorsza Zaghawa. Wcześniej miałem na sobie libijski, nie z własnej woli, ale z przymusu, a jeszcze wcześniej mundur partyzantów GUNT, gdy do nich przyłączyłem w obawie przed poborem do armii rządowej. Żyję dzięki temu legioniście, ale to przez niego też zginął Halle. Ten legionista zabił majora Karamanli’ego. Rozwścieczyło to jego adiutanta, przywódcę najemników „tygrysów” Tombalbaye, który uciekając, poderżnął gardło mojemu bratu. Halle miałby szansę przeżyć, gdyby nie był tak uparty i wrogo nastawiony do Francuzów. Pozostał martwy, tam na wschodzie między wzgórzami. Rządowe oddziały miały ich pogrzebać.

W tym momencie zaniósł się szlochem, z niebieskich oczu popłynęły dwie grube łzy, wyraźnie widoczne na twarzy o jaśniejszej karnacji.

Ernest spostrzegł wrogie spojrzenia rzucane przez otaczających ich mężczyzn, także smutek w oczach i w dostojnym obliczu wielkiego derde. Widział również emocje na twarzy Mahamata, jednak nie rozumiał ich mowy.

Wyprostował się, z dziwnym przeczuciem i niepewności, jakby chciał w każdej chwili wskoczyć do auta i odjechać.

– Wybacz mi ojcze, rzuciłem klątwę na niego, jest teraz jak biały lew albinos. Jeszcze nie wie, ale jego przeznaczeniem jest zabijanie ludzi.

– Raduje się moje serce, gdy widzę jak zmężniałeś przez te trzy lata. Jestem dumny, gdy słyszę, jaka mądrość przez ciebie przemawia, Mówisz, że on – tutaj skinął na Ernesta – zabił majora, brata słynnego generała Karamanli’ego, a jego adiutant, Hallego? Wreszcie, to on również zastrzelił adiutanta. Rzeczywiście dużo tych śmierci na raz, połączonych ze sobą. Nici zdarzeń splecione misternie niczym wzorzysty dywan. Czyli śmierć Hallego została pomszczona. Przeznaczenie się dokonało. Każdy jest panem swoich decyzji, może uciec od klątwy, jeśli pójdzie drogą pokoju. On wcale nie musi zabijać.

Derde wpatrywał się w Ernesta, nadal stojącego niepewnie przy otwartych drzwiach uaza. Tym razem odezwał się do niego po francusku.

– Dziękuję, ci za ocalenie mojego syna Mahamata, za to, że go nie zostawiłeś rannego w rękach Libijczyków. Za to, że go nie porzuciłeś na pastwę wiatru i pasków. Smutno mi z powodu śmierci mojego drugiego syna, ale wiem, że to wcale nie jest twoja wina. To wojna jest winna, gdzie jest władza, bogactwa naturalne i wielkie pieniądze, tam toczy się walka o nie. Jeśli dobro jest usuwane na bok, to zło rozprzestrzenia się bezgranicznie. Bądź moim, naszym gościem. Możesz zostać z nami, tak długo, jak tylko zechcesz.

– Dziękuję wam. Odpocznę trochę, przygotuję się i muszę działać. Powinienem jechać dalej, odszukać francuskich górników i wezwać dla nich pomoc. To mój obowiązek, póki jestem w tym mundurze.

– Ach tak, rozumiem – odpowiedział mu derde poważnym i wyniosłym tonem – jesteś wojskowym i masz misję do wypełnienia. Spotkaliśmy tych ludzi w Yourokali, przy granicy. Właściwie są opuszczeni i nie wiedzą, co robić. Słyszałem, że partyzanci teraz chcą okupu za nich, lecz tak naprawdę, to oni nie są w stanie nic uzyskać bez zgody Libijczyków, ani wojsk czadyjskich. Próbują więc jakoś się z nimi porozumiewać, podobno kontakty ułatwia pewna kobieta z tej wioski. Zakładnicy są tam teraz właściwie bez żadnego nadzoru i czekają na ratunek. Jeśli chcesz im pomóc, powinieneś się pospieszyć, zanim wrócą Libijczycy. Na razie uciekli w popłochu do siebie. Niebawem wrócą, to pewne. Nam nic nie grozi, póki będziemy ich zaopatrywać ich. Jednak gdy wy wpadniecie w ich ręce, wykorzystają to i rozgłoszą na cały świat. Jeśli chcesz do nich jechać, to przydzielę ci do pomocy trzech uzbrojonych przewodników z mojej straży.

Ernest skinął głową i ukłonił się w podziękowaniu, chciał w ten sposób pokazać swoją przychylność, czy nawet uległość wobec autorytetu wielkiego derde.

Gdy oddalili się, nie czekając na powitalną fetę, przystąpił do działania. Natychmiast rozstawił radiostację w cieniu plandeki pojazdu, antenę podniósł i przymocował wyżej, używając stelaży. Bez problemu ją uruchomił, gdyż baterie naładował podczas jazdy. Postanowił realizować plan, który wtedy ułożył sobie w głowie.

Łączność nawiązał łatwo, zestrajając się na odpowiednią częstotliwość, bo w tymczasowej bazie w Lobogue od 48 godzin prowadzono ciągły nasłuch. Nie przygotował żadnego szyfrogramu, jedynie umówionym zestawem haseł potwierdził swoją tożsamość. W krótkim komunikacie o przyczynie dłuższej nieobecności uspokoił oczekujących, nie ukrywając możliwości zaginięcia lub utraty dwóch zwiadowców i dowódcy misji zwiadowczej.

Kapitan Georges Dubois, dowódca kompanii logistycznej przejął dowodzenie misją. Oznajmił ciągłość akcji, a Ernest ma nadal wykonywać swoje zadanie. Potwierdził żądanie przygotowania do wyruszenia konwoju kołowego do wioski Yourokali, kierując się na podane przez Ernesta współrzędne odczytane z mapy pozyskanej od czadyjskiego sierżanta. Zaznaczył jednak, że warunkiem jest potwierdzenie obecności zakładników. Kalkulowali, że konwój potrzebuje około 12 do 16 godzin z postojami, aby przebyć przez bezdroża odległość blisko czterystu kilometrów, okrążając masyw Tibesti od zachodu wzdłuż granicy z Nigrem.

Ernest zakomunikował również, że wymagana jest ochrona z wozów opancerzonych i pełna gotowość bojowa. Powinno się udać, jeśli zdążą przed powrotem Libijczyków. Brał pod uwagę ich słabą aktywność, a także sprzyjającą atmosferę na granicy. Miał w myślach słowa Aghilasa, że oddziały GUNT i Tuaregowie po tej stronie granicy nie sprzyjają Libijczykom.

Wszystko wskazywało, że to najlepszy moment, aby ośmielić się na tak daleki wypad konwoju wojskowego, aż na pogranicze czadyjsko-libijskie.  „Jeśli nie teraz, to kiedy?” – zadawał sobie pytanie w myślach – „ale najpierw muszę potwierdzić, że oni nadal tam są. Muszę jak najszybciej tam wyruszyć i sprawdzić ich sytuację”.

Dopiero jak wszystko miał już przemyślane, ustalone bazą oraz ułożony w głowie plan, zdecydował się zająć się sobą. Stwierdził, że od trzech dni nie zdejmował kurtki polowej ani się nie mył. Postanowił wykorzystać czas oczekiwania i zadbać o siebie.

Słońce było w już zenicie, jak zwykle niemiłosiernie pastwiąc się nad wszystkimi i wszystkim. Rozległy prostokątny plac opustoszał.

Dopiero teraz rozejrzał się dookoła. Zobaczył dwa równoległe rzędy glinianych chat po jego dłuższych bokach, ciągnących się na około sto metrów. Pośrodku dwie studnie z ukośnie ustawionymi belkami drewnianych żurawi, z których zwisały ociężale, nabrzmiałe porcją wody dwa skórzane worki dellou. Obok leżały dwa długie koryta z wydrążonych, grubych pni akacji, wypełnione po brzegi wodą, symetrycznie ustawione do siebie. Zdobyczny uaz pozostawał pośrodku placu, w oddaleniu kilkunastu metrów od nich.

Postanowił skorzystać. z jednej z tych studni.

Spojrzał przed siebie na przeciwległy koniec placu. Bliżej skał rozbito kilkanaście dużych, namiotów z szarej, grubo tkanej wełnianej materii, z otwartymi bokami – „dwa rzędy po siedem, to jest czternaście” – jak zwykle instynktownie policzył – „równiutkie rzędy, dyscyplina jak w wojsku”.

Pomiędzy domostwami zieleniły się blado warzywniaki, ciemnoczerwono mieniły się pomidory, papryka oraz warzywa, których nie potrafił nazwać. Dalej w kierunku skał ciągnęły się poletka z sorgiem. Za nimi spostrzegł ogromne łany zielonych wysokich traw. Wyraźnie odróżniały się charakterystyczne, grube łodygi, z których gęsto wyrastały gwiaździste liście.

Nazwy tych roślin również nie znał, coś mu przypominały, być może, dlatego skojarzył je z karmą dla wielbłądów lub kóz.

Jeszcze raz zwrócił wzrok w kierunku namiotów. Trwała tam gorączkowa krzątanina, jakieś przygotowania. Jeszcze dalej, zobaczył czarne, wysokie na kilka metrów oczodoły jaskiń o wysokich sklepieniach oraz wejścia do wąwozów, w których srebrzyście połyskiwały tafle wody. Kształtami przypominało to olbrzymie arkady. Pomiędzy kamiennymi łukami, zauważył trzy stada wielbłądów, chowających się w cieniu sklepień. Niektóre brodziły w płytkich wodach guelty. Nie zdążył ich policzyć, właściwe to nie był w stanie.

Zrzucił z siebie kurtkę i bluzę. Został tylko w bawełnianej koszulce, klęcząc, zaczął rozwiązywać sznurowadła swoich wojskowych butów. Były jasnobrązowe z grubej, delikatnej skóry, wysoko sznurowane cholewy aż do kostek. Za to grube podeszwy z odlewanej, twardej gumy nadawały im masywny i ciężki charakter.

W głębokim zamyśleniu ujrzał, na ziemi, obok swojego, dwa inne cienie. Powoli uniósł głowę, patrząc pod górę, oślepiony jaskrawym światłem słońca zobaczył zarys dwóch kobiecych postaci.

Powoli powstał, patrząc w oczy kobiecie, stojącej na wprost niego.

Była wysoka i dumna, silne rysy, dosyć jasna cera i niebieskie, zimne oczy. Z twarzy, na której pustynny wiatr przez wiele lat odcisnął swoje piętno, wyczytał stanowczość i zdecydowanie. Również szerokie, pełne, prawie brązowe usta drgały dreszczem emocji, strachu, ale i szczęścia.

Tylko tyle zobaczył. Bo całą głowę i ramiona miała owinięte czarną chustą z delikatnego jedwabiu, bogato haftowanego złotymi nićmi w wymyślne ornamenty. Nad czołem, widniała opaska niczym szeroki diadem, tkana z grubych, złotych sznureczków, przetykanych kolorowymi paciorkami. Od spodu opaski widniał rząd przyczepionych medalików tłoczonych ze złotej cieniutkiej blachy. Całość stroju dopełniała luźna powłóczysta suknia z pomarańczowej bawełny w białe, szerokie i pionowe pasy.

Kobieta z równie zdecydowanym wzrokiem utkwionym w jego oczach postąpiła krok do przodu, po czym objęła go mocno rękoma i przycisnęła do siebie. Teraz był pewien, kobieta szlochała. Czuł jej drżące ciało i ręce przyklejone do jego koszuli.

Po chwili kobieta uspokoiła się, odsunęła się nieco, ale wciąż trzymając go za ramiona, uśmiechnęła się, jej twarz zrobiła się pogodniejsza. „Czego one chcą, może matka i córka?” –  to pierwsze, co wpadło mu do głowy.

Jej usta poruszyły się i Ernest usłyszał słowa, których nie zrozumiał.

– Tanəmmert, alxer aggen tanəmmert, tanəmmert – po czym ukłoniła się z widocznym szacunkiem, wtedy spojrzała na tę drugą.

Była dużo młodsza, bardzo młoda. Miała głowę owiniętą pokaźnych rozmiarów turbanem z jedwabnej czarnej i srebrzyście połyskującej w słońcu chusty, której długie końce zwisały po bokach na plecy. Jednak twarz miała całkowicie odsłoniętą.

Nad czołem zauważył czarne, drobno splecione w równe rzędy włosy, a okolicach uszu, spod chusty zwisały warkoczyki opadające na lekko odsłonięty dekolt, z wycięciem w czarnej i również srebrzyście połyskującej sukni abaya. Szyja otoczona paciorkowym naszyjnikiem z dołączonymi kilkoma złotymi, okrągłymi i gładkimi medalikami.

– Witaj francuski żołnierzu – zwróciła się do niego po francusku – jestem Agara, kuzynka Mahamata i zarazem jego siostra. Moja matka i jego matka, ta oto kobieta, są siostrami. Nazywa się Yari, jest drugą żoną, naszego przywódcy klanu, wielkiego derde. Moja matka jest młodsza i jest jego trzecią żoną. Pochodzimy z zachodu, nasz lud mieszka na południu Nigru, tam, gdzie kończy się pustynia Tenere, dając początek krainie Kel Air. Jesteśmy Fulankami, jednak ona nie mówi w waszym języku, poprosiła mnie bym była jej ustami.

– Witaj Agaro, jestem Ernest. Już teraz rozumiem, dlaczego wasza rodzina za granicą szukała schronienia. No i nie jestem Francuzem, pochodzę z dalekiego kraju na północy – na chwilę urwał, nie chcąc wdawać się za bardzo w szczegóły – domyślam się, że francuski to nie jedyny język, którym potrafisz się posługiwać?

– Tak, to prawda, kobiety fulańskie często znają wiele języków, ich los od tego zależy. Oprócz naszego i francuskiego potrafię mówić jeszcze po arabsku oraz Tamashequ, którym posługują się ci ludzie oraz Tuaregowie. Znam też mowę plemion z południowej części kraju.

– Dlaczego mnie obejmowała i co ona mi powiedziała? – Ernest był pod wrażeniem, jednak chciał powrócić do sytuacji sprzed chwili.

Czekając na odpowiedź, stał urzeczony, wpatrując się w jej duże oczy o kolorze piasku na pustyni, przyciemnionego zachodzącym brązowo-czerwonym słońcem. Białe gałki odcinały się mocnym kontrastem od ciemnego zabarwienia skóry. Chciał się przyjrzeć tym oczom, które lśniły taką jaskrawą intensywnością, oznaczającą inteligencję, przebiegłość, może fałsz, a może cierpienie, lub wszystko naraz, lecz zauważył też, że są jakieś dziwnie rozbiegane. Jakby nie potrafiła skupić wzroku w jednym miejscu. A może unikała jego wzroku, nie chciała spojrzeć w jego oczy z bliska, jakby czegoś się obawiała.

Na jej twarzy wyraźnie odznaczały się tatuaże z czerwonych kropek ułożonych w trzy krzyżyki, dwa na policzkach poniżej oczu, jeden pomiędzy długimi, gęstymi i wydanymi brwiami.

Jego oddech przyspieszył i zrobił się płytki.

Dziewczyna zauważyła zmieszanie Ernesta i z widocznymi wypiekami na policzkach odwróciła głowę w kierunku swojej ciotki, która wciąż trzymała go za barki, uśmiechając się do niego.

– Powiedziała, że bardzo ci dziękuje, jest ci wdzięczna za ocalenie syna, za przywiezienie go tutaj – natychmiast też powiedziała kilka zdań do niej, w obcym języku.

– Witaj Yari – Ernest zwrócił spojrzenie na kobietę naprzeciwko siebie i skinięciem głowy złożył jej ukłon.

Starsza kobieta jeszcze raz go objęła i uściskała, po czym zabrała swoje ręce, splatając je z powagą na piersiach. Jej twarz znowu zrobiła się opanowana i dumna, spojrzenie zimne, a głos pewny siebie.

Agara spojrzała na Ernesta i z zapałem oznajmiła.

– Wie, kim jesteś, ale masz mundur wrogów, jesteś najemnikiem. Mimo wszystko jesteś tutaj bezpieczny i możesz korzystać z ich gościnności. Za chwilę przyjdą do ciebie kobiety, zaprowadzą cię do namiotu, tam cię umyją i wypiorą twoje ubranie. Przyniosą ci posiłek, abyś dotrwał do uroczystej, powitalnej i dziękczynnej kolacji. Tej nocy miała sen o Mahamacie, śnił jej się też biały lew albinos, nie rozumiała tego snu aż do momentu, gdy powrócił jej syn i opowiedział swoje przeżycia oraz o tobie.

Yari chwyciła dziewczynę za rękę i podciągnęła ku sobie, spostrzegłszy Ernesta wpatrującego się w nią w osłupieniu, bo jego twarz zarumieniła się wypiekami.

Zauważywszy to, opanował się, zwracając twarz w stronę starszej kobiety.

– Twój syn ma takie same niebieskie oczy jak ty, ma też taką samą nieprzystępną dumę w sobie. Tak, już wiem, duma i zimne, niebieskie oczy, to was łączy. Matkę i syna. Jednak w głębi duszy jest wrażliwy, recytował mi wiersz o pustynnej róży – na chwilę zamilkł, by dziewczyna skończyła tłumaczyć zdanie. – Ale mimo to nie widzi we mnie przyjaciela, może nawet nie wie, co to bezinteresowna, męska przyjaźń. Może nie chce wiedzieć, teraz dociera do mnie, że może ta duma, wyniosłość i wrażliwość to tylko przykrycie, kamuflaż dla waszej słabości. Może jest odważny, a może to w szaleństwie, w rozpaczy z gołymi rękoma rzucił się na najemnika. Sam już nie wiem. Nawet to miejsce jest dosyć dziwne. Może za sprawą wielkiego derde sprawia wrażenie świętego, pełnego dobra. Widzę tutaj dostatek i dobrobyt, jesteście bogaci, jednak nie poczułem się tutaj dobrze, ani bezpiecznie.

Urwał natychmiast, zdając sobie sprawę, że przesadził ze swoją szczerością i bezpośredniością, zamiast odwdzięczyć się za schronienie i obietnicę pomocy w jego misji.

– Masz rację – po namyśle odezwała się Yari – jesteśmy dumni, musimy być dumni, to daje nam siłę, tego wymaga się od przywódcy rodu i klanu, całego kachimbetu. Duma jest naszą bronią i tarczą. Autorytet wielkiego derde działa w całym regionie Tibesti, po obu stronach granicy z Libią, i nawet daleko poza granicę z Nigrem. Dzięki temu mamy dobre stosunki z Libijczykami, możemy z nimi handlować. Szanują nas Tuaregowie, partyzanci i zwolennicy rządu Czadu. To nie bogactwo tutaj rządzi, w naszych stronach szacunku nie zyskuje się przez to, ile się posiada, ale tym, ile się rozdaje. W naszej rodzinie znajdują schronienie uciekinierzy przed tą okrutną wojną, wdowy i dzieci. Cieszymy się ich wdzięcznością.

Zrobiła przerwę, aby Agara przetłumaczyła jej słowa, po chwili mówiła dalej.

– Ale mojego syna zostaw w spokoju, jest bardzo młody tak jak ty. Nie pasuje do wojny, jest poetą. Tak, jak ty nie pasujesz do tego munduru. Przyjaźń to nie jest kwestia wypowiedzianego słowa czy wyboru, to zbieg wydarzeń, które wiążą ludzi, które sprawiają, że ich losy się łączą, czasem na zawsze. Mahamat ma moc swojego ojca, zobaczył w tobie białego lwa, mój mąż, wielki derde również to poczuł, i ja też. Twoim przeznaczeniem jest zabijać ludzi, już to robisz. Nie chcę tego dla niego, więc niech wasze ścieżki się rozejdą.

– Hmm… – zawahał się – ale sama przyznałaś, że przyjaźń, to nie jest wybór, tylko przeznaczenie …

– Dość już powiedziałeś – jej oczy zrobiły się jeszcze zimniejsze, a twarz bardziej stanowcza – ty też masz wybór, nie musisz zabijać, ale chyba już wybrałeś drogę, nie uciekniesz przed tym. Jeszcze raz ci dziękuję, przyjmij ten oto prezent, jako wyraz mojej wdzięczności.

Podała mu małą cienką książeczkę, przypominała mu zeszyt, broszurkę oprawioną w beżową, delikatną, cieniutką skórkę, ozdobioną złoto tłoczonymi, arabskimi literami.

– Poprosiłam o zapisanie jego wierszy w języku arabskim, może uda ci się kiedyś je przetłumaczyć. Chyba w ten sposób zostanie z tobą, jego dusza i myśli, ale jego ciało zostanie z nami. Rozmowa skończona, za chwilę kobiety zajmą się tobą i twoim ubraniem.

To powiedziawszy, poczekała aż młodziutka Agara skończy tłumaczyć, po czym chwyciła ją za rękę, aby odejść. Gdy oddalały się, dziewczyna, jeszcze długo odwracała głowę, patrząc z zaciekawieniem na Ernesta. W pewnym momencie odwróciła się również Yari, wydawało mu się, że teraz i ona uśmiechała się do niego, takim dziwnym uśmiechem, podszytym jakąś tajemnicą lub drwiną, a może było to tylko złudzenie.

– Dziękuję – wyszeptał i drugi raz w ciągu kilku minut skinął głową w uprzejmym geście.

Dokończył zdejmowanie butów, następnie ściągnął drelichowe spodnie munduru polowego, starannie złożył, a następnie zwinął je razem z kurtką. Rzeczy osobiste starannie rozłożył na pałatce obok plecaka. Zbliżył się do koryta przy studni. Zanurzył ręce, obmył twarz, poczuł ulgę, było to błogie uczucie po kilku dniach spędzonych w górach. Nachodzące go myśli, zaburzyły jego błogi nastrój.

Jego zadaniem była opieka nad radiostacją. Nie miał żadnych innych rzeczy ani zapasów. Reszta przydatnego sprzętu, namioty, amunicja, zapasy racji żywnościowych i wody przepadły razem z jego przyjaciółmi. „Hmm… ci ludzie odmierzają odległość ilością zapasu wody, jaką muszą zabrać ze sobą w drogę. Ja nie mam nawet swojej manierki, bo gdzieś przepadła, pewnie zostawiłem tam na pustyni. Nie mam też amunicji, magazynek przy famasie pusty, jedynie kilka sztuk w karabinie FR” – pesymizm powoli zaczynał dominować w jego umyśle.

Dopadł go jakiś wewnętrzny niepokój, przypomniał sobie wybuch granatu i upadającego majora, pomyślał o Pablu i Pieti, pozostawionych w chacie na równinie w wiosce Erdi.

Rozmyślania i skupienie na porządkowaniu zajęły go tak bardzo, że znowu dał się podejść od tyłu. Obok niego pojawiły się nowe cienie.

Odwrócił się instynktownie, ujrzał przed sobą trzy jednakowo ubrane kobiety. Właściwie to uroczyście wystrojone w długie, białe, bawełniane suknie, z odsłoniętymi ramionami, i dosyć sporym dekoltem, udekorowanym złotymi ozdobami. Skronie opasane miały czerwonymi opaskami, spod których połyskliwie zwisały na ramionach czarne włosy, ze splecionymi warkoczykami. Do opasek, nad uszami przyczepione miały srebrne, trójkątne blaszki, zdobione wytłoczonymi ornamentami. Od górnego wierzchołka odchodziły srebrne łańcuszki opasające górę głowy, które podtrzymywały na jej czubku dwa wąskie stożki ze srebrnej blachy. Ich stroje wyglądały dosyć dostojnie i uroczyście, ale jednocześnie dziwnie i egzotycznie.

Widząc jego zmieszanie oraz zawstydzenie, gdy tak stał w samej bieliźnie, najstarsza z kobiet, gestem nakazała mu zdjęcie koszuli, po czym podała mu do założenia długą, powłóczystą szatę z białej, cienkiej bawełny. Poczuł się trochę niepewnie w tej sutannie, ale z ulgą przyjął jej polecenie, gdy ręką wskazała w kierunku jednego z namiotów. Już się schylił, aby podnieść spodnie i bluzę munduru, gdy te dwie kolejne wyrwały mu rzeczy z rąk, wymownym gestem zatykając nos oraz pokazując, że mają zamiar je wyprać. Ruszył za starszą.

Po chwili stał w namiocie, w niewysokiej, drewnianej balii, wypełnioną wodą do wysokości kolan. Poczuł przyjemny chłód, wylanej na jego ciało wody, mokra szata ściśle przykleiła się do ciała, wzmagając przyjemne odczucia. Owładnięty uczuciem ulgi i oczyszczenia po kilku wyczerpujących dniach morderczej wędrówki, usiadł w wodzie. Kilkukrotnie obmył głowę, następnie całe ciało, po czym całkowicie poddał się relaksowi, opierając tył głowy o krawędź. Jego myśli zatrzymały się, zapomniał o całym świecie.

W tym czasie, kobiety, wyprały, opłukały i wyczyściły jego drelichy, które po chwili rozwiesiły w pełnym słońcu obok namiotu. Oprzytomniał, dopiero gdy ujrzał przed sobą tę najstarszą, podającą mu suche odzienie, gestem nakazując ubranie się.

Niepewny swego Ernest spojrzał wymownie na kobietę czekającą na niego.

Zauważyła jego zaniepokojenie i wstydliwe zakłopotanie, jednak stanowczym, zdecydowanym gestem pokazała mu, że chce odebrać od niego mokrą koszulę, a męska nagość nie jest dla niej niczym nowym.

Nowe, suche i czyste odzienie było typową, męską gandurą, z bocznym rozcięciem. Otwór na głowę, obszyty był czarną wstęgą z haftowanymi, srebrnymi ornamentami roślinnymi. Wyglądał dostojnie.

Po skończonej łaźni, którą odebrał, jako ceremonię dla specjalnego gościa, Ernest skierował swoje kroki do samochodu. Niemalże biegiem dopadł kabiny wozu, w całym zajściu, trwającym około godziny, zapomniał o wszystkim, o swoim sprzęcie, radiostacji, a przede wszystkim o swojej misji.

Był zły na siebie, oddanie się chwilowym przyjemnościom, wzięło górę nad poczuciem obowiązku. Poczuł prawdziwą ulgę, gdy odkrył, że wszystko czekało na niego w nienaruszonym stanie. Pierwszy raz zdarzyło się, że dobrowolnie pozostawił swoją broń bez nadzoru. „Jakie szczęście, że nikt tego nie widział, sierżant Boucher na pewno dałby mi wycisk” – usłyszał w swoich myślach.

Natychmiast też postanowił nie spuszczać z oczu ani sprzętu, ani swojej broni.

Podprowadził uaza pod wejście do namiotu i wszedł do środka. Drewniana balia już gdzieś zniknęła. Usiadł na niewielkim dywanie na wprost wejścia. Obok znajdowała się metalowa miska z gotowaną kaszą z prosa oraz kubek z wodą.

– Zbudź się – poczuł delikatne szturchnięcie w bark.

Natychmiast otworzył oczy i ujrzał bardzo blisko przed sobą śliczną twarz młodziutkiej Agary. Natychmiast oprzytomniał, uświadamiając sobie, że leży na tym samym dywanie, w namiocie, w którym wcześniej brał kąpiel, a później posilał się.

Postanowił czuwać, lecz zmęczenie i psychiczne wyczerpanie doświadczeniami z ostatnich kilku dni dawało o sobie znać. Opadał z sił. Zrozumiał, że może nie dotrwać w czuwaniu, a nawet chwilowy odpoczynek może być kluczowy w sprawnym dokończeniu i realizacji swojego planu.

Cała misja, w jego umyśle urosła do rangi obsesji. Przeczuwał, wiedział, że niewiele brakuje, że jest już blisko. Musi tylko pojechać tam i potwierdzić obecność zakładników w tej cholernej osadzie przy granicy, a następnie nadać sygnał do Lobogue. Zakładał, że pojutrze o tej porze wszyscy będą już daleko w drodze powrotnej, jeśli wyruszy nad ranem, i natychmiast po dotarciu na miejsce i upewnieniu się, nada sygnał do wymarszu, konwojowi stacjonującemu w Lobogue. Po kąpieli podjechał uazem przed wejście do namiotu, który dawał mu kojące schronienie przed promieniami słońca. Zabrał swój famas oraz futerał z karabinem snajperskim do środka, przywiązując pasy do swojej ręki.

Próby czuwania i obserwacji pojazdu, szybko zmieniły się w walkę ze świadomością. Wycieńczony organizm i umysł poddał się. Zasnął prawie natychmiast, siedząc na dywanie pośrodku namiotu.

Dopiero dotknięcie Agary wyrwało go z letargu.

Usiadł, podnosząc tułów z pozycji leżącej.

Natychmiast niecierpliwie rozejrzał się dookoła. Szybko zauważył, że cała kotlina była w cieniu okalających gór, gdyż słońce już dawno schowało się za nimi i szybko zachodziło, ściągając w to magicznie tajemnicze miejsce zmrok.

– Co się stało? Jak długo spałem? Kilka godzin? Czy wszystko w porządku? Dlaczego teraz, jesteś sama, czy Yari już się nie boi o ciebie?

– Za dużo pytań na raz, co pierwsze chcesz wiedzieć?

Nieruchomi patrzyli sobie w oczy, klęcząca przy nim dziewczyna przybliżyła swoją twarz i ustami dotknęła jego ust. Po chwili powtórzyła pocałunek, mocniejszy i dłuższy.

– Nie wiem, o co ci chodzi, ale to chyba zły pomysł. W kraju, skąd pochodzę, taki pocałunek jest jak obietnica, lub wstęp do dalszej, dłuższej znajomości. Ja za chwilę wyjeżdżam, muszę dokończyć swoje zadanie. Pewnie już się nigdy więcej nie zobaczymy.

– Nie obiecuję ci niczego ani nie chcę twojej obietnicy – powiedziawszy to, palcem delikatnie dotknęła jego ust, nakazując milczenie.

Drugą rękę wsunęła mu pod gandurę poszukując jego krocza. Gdy poczuła jego twardość, podciągnęła swoją czarną, połyskującą naturalnym jedwabiem suknię, po czym usiadła na nim, jej nogi oplotły go w pasie.

– Nie jestem pewny, czy powinniśmy – oznajmił Ernest z lekkim zażenowaniem, ale mocno wyczuwalnym przestrachem i podnieceniem, które powoli brało górę nad jego zmysłami i wolną wolą.

Dziewczyna ponownie delikatnie dotknęła jego ust, zaraz również jego oczu, niemo nakazując milczenie i opuszczenie powiek.

Całkowicie go zdominowała swoją zdecydowaną postawą. Doskonale wiedziała, co robi, czego chce. Jej nogi coraz mocniej obejmowały jego tułów, przyciskając do siebie. Trwali w tej pozycji prawie nieruchomo, jedynie z delikatnym kołysaniem się dziewczyny. Z każdym ruchem jej bioder coraz bardziej ulegał i poddawał się jej władzy. Kołysali tak się przez kilka chwil. Agara obejmując go rękoma za szyję, z całych sił przyciskała do siebie. Poluzowała objęcia, dopiero gdy Ernest odchylił się do tyłu, energicznie oddychając.

Wiedziała, że dokonał tego, po co tu przyszła.

Przez chwilę jeszcze siedzieli w bliskim uścisku, stykając się czołami, jeszcze raz przywarła na chwilę do jego ust, swoimi. Nie był pewien, czy pocałunek był jak podziękowanie, czy pożegnanie.

Odchyliła się, zobaczył jej zamglone i półprzytomne z podniecenia oczy, potem także rumieńce na policzkach.

– Potraktuj to, jako swój dar dla naszego ludu. Od dwóch lat jestem mężatką, ale nie mam dzieci. Mój mąż służył w libijskim wojsku, zginął podczas zeszłej pory zbiorów. Nasz derde doradził mi to, co teraz zrobiłam. Podobno będzie to dobre dla czystości krwi w naszej rodzinie. Jeśli Allah pobłogosławi to, co teraz zrobiliśmy, za rok będę matką. Zyskam szacunek całego klanu, jako ta, która ma białe dziecko. Nawet nie wiesz jak, ważnym człowiekiem teraz jesteś tutaj. Coś w tobie jest, jakaś moc. Wszyscy cię podziwiają, szanują. Niektórzy nawet się obawiają, że jesteś przeklęty, więc nie chcą mieć z tobą kontaktu, aby zła moc nie spłynęła na nich. Z tego powodu unikają cię, nie chcą twojej obecności tutaj pośród siebie, za to chcą, abyś jak najszybciej wyjechał.

Słuchał z wypiekami na twarzy, trudno było mu zrozumieć, o co jej chodzi. Nie mógł, nie potrafił uwierzyć w to, co słyszy. Był zły, że tak łatwo uległ i dał się omamić. Na nic zdały się szkolenia, ćwiczenia z cierpliwości i silnej woli, skoro tak podstawowa żądza zwyciężyła nad rozsądkiem. Jednak nie czuł się wykorzystany, wręcz przeciwnie miał wrażenie, że to on popełnił ten czyn. Dochodziła do głosu świadomość, że to może on ją wykorzystał.

Czuł się winny za całe zajście.

Agara była piękną dziewczyną, młodą kobietą. Od pierwszego spotkania dzisiejszego poranka, intrygowała go jej osobowość. Patrzył na nią z wielkim zainteresowaniem i uznaniem dla jej znajomości języków. Była dla niego jak zjawisko, ciekawostka, zwłaszcza pośród powszechnie panującego w tych plemionach analfabetyzmu. Przynajmniej takie miał pojęcie o tych ludziach. Jednak to jej egzotyczna uroda przyciągnęła jego uwagę, jej ubiór, ozdoby i tatuaże na policzkach. Nie był w stanie stwierdzić, że coś do niej poczuł, że może serce mu szybciej biło na jej widok. Chciałby móc powiedzieć, że ją lubi, albo, że pociąga go fizycznie, gdy tłumaczyła słowa Yari podczas ich pierwszej rozmowy dzisiejszego poranka. Jedynie ciekawość i zaintrygowanie, nic poza tym. Dlatego nie potrafił pojąć całej tej sytuacji, ale nie mógł też zaprzeczyć, że to, co zrobili, było pozbawione jakiekolwiek zmysłowości, albo jakiegokolwiek uczucia.

Zainicjowany przez dziewczynę akt uwolnił w nim pokłady podniecenia i żądzy, nie był dla niego tylko mechanicznym czynem, niczym zjedzenie cukierka. Odbierał to zdarzenie, jako całkowicie odrealnione, nieprawdopodobne, niemalże wypierając ze swojego umysłu.

Był skołowany psychicznie. Wiedział, domyślał się, że nic takiego podobnego w jego życiu już się nie powtórzy. No i też nie rozumiał, dlaczego akurat teraz przypomniał sobie o klątwie, o przeznaczeniu, o wojnie i zabijaniu.

Widząc jego głębokie, filozoficzne zamyślenie, Agara powstała, uwolniła jego biodra i nogi. Stojąc jeszcze nad nim, rękoma pochwyciła za skronie jego głowę, powoli przyciągając do swojego łona. Ernest poczuł delikatność jedwabiu jej czarnej sukni na swoich policzkach. Poczuł też silny zapach ziół, którymi był przesiąknięty na wskroś, srebrzyście połyskujący materiał. Nie pamiętał, skąd zna ten zapach.

Gest Agary był niczym hołd oddany temu, co się przed chwilą dokonało. Wygładziła swój ubiór, poprawiła lekko rozwichrzone włosy wystające spod turbanu. Będąc jeszcze przy wyjściu z namiotu, odrzekła mu na odchodne.

– Doprowadź się do porządku, załóż swój mundur, już jest suchy. Przyjdź do wielkiego namiotu na wspólną rodzinną kolację, czekają tam na ciebie – tutaj ręką wskazała kierunek. – Gdy usiądziesz, podadzą ci miskę z wodą, wtedy umyj ręce i twarz przed kolacją.

Został sam na sam ze swoimi myślami, nadal siedząc z wyprostowanymi nogami. Czuł jakby moc jej woli i dyktatu Agary powoli zanikała, odchodziła jak magiczny czar i urok. Powoli odzyskiwał samoświadomość. Postanowił już dłużej nie rozważać zdarzenia.

Powstał, aby przebrać się w swój drelichowy, polowy uniform.

Panował już zmrok, gdy kilkanaście minut później stanął przed dużym, rozłożystym namiotem, który z bliska, w świetle kilku otaczających go stalowych koszy z ogniskami, był widziany właściwie, jako duży okrągły baldachim.

W środku podłoże wyłożone było wzorzystymi dywanami, na których wiatr pustynny zostawił warstwę pyłu. Siedzący na nich, w obszernym kręgu, zgromadzeni ludzie jak na komendę odwrócili swoje głowy w jego stronę, a wszelkie rozmowy ustały. „Trzydzieści sześć osób, z tego dziewiętnastu mężczyzn” – jak zwykle podświadomość nakazała mu policzyć.

Zauważył postać derde siedzącego w białej gandurze z głową owiniętą białym lithamem. Ten gestem zaprosił go, wskazując pustą przestrzeń o trzy miejsca od niego po lewej stronie.

Na wprost siebie, po prawej stronie przywódcy klanu ujrzał Agarę siedzącą obok matki Mahamata oraz kolejnej kobiety, która zajmowała miejsce tuż obok niego. Po lewej stronie przywódcy klanu siedział Mahamat, jeszcze wyraźnie blady i osłabiony.

Dalej dwóch mężczyzn, jeden starszy, drugi znacznie młodszy, mniej więcej w wieku Ernesta.

Czując na sobie spojrzenia ponad trzydziestki ludzi, miał wrażenie, że wszyscy wiedzą, co się wydarzyło pomiędzy nim a Agarą. Opanował się, zachował spokój, spojrzał wprost na dziewczynę, ta zdecydowanie wytrzymała jego spojrzenie, ani jeden mięsień nie drgnął na jej twarzy.

Po chwili pochylił się do przodu i ukłonił się, składając ręce i kiwając głową w każdym kierunku.

Kolejny raz podświadomość kazała mu zauważyć, że mężczyźni odznaczali się zdecydowanie ciemniejszą karnacją skóry niż kobiety. Wszystkie były ubrane w kolorowe suknie takshity albo abace. Dominowały czerwień i pomarańcz, zdobione w niebieskie, zielone lub fioletowe geometryczne wzory. Mężczyźni ubrani byli w białe gandury, zdobione w złote lub srebrne hafty.

Ernest pierwszy odezwał się po francusku, zwracając się do wielkiego derde.

– Dziękuję za zaproszenie mnie. Jestem francuskim żołnierzem, w mundurze, a mimo to przyjęliście mnie między siebie.

– Witaj nasz gościu – oficjalnie i oschle odpowiedziała mu Agara, jak gdyby nic się wcześniej nie wydarzyło – będę twoimi ustami, będę tłumaczyć twoje słowa na mowę ludzi Tubu, większość tutaj zgromadzonych nie zna twojego języka.

Skoczywszy zdanie, przetłumaczyła z francuskiego kierując słowa Ernesta do wielkiego derde, który właśnie odpowiedział.

– Witamy cię w naszej rodzinie. Wiemy, że jesteś przybyszem z dalekiego kraju na północy. Oficjalnie jesteś naszym wrogiem, jednak okoliczności i zasługa wobec mojego syna Mahamata, czynią cię naszym przyjacielem. Jesteś nam wszystkim bliski. Moje trzy żony, ich siostry i córki oraz ich mężowie i synowie, wszyscy zapewniamy cię o naszej przychylności. – Tutaj rozłożył obie ręce na boki, jakby chciał wszystkich razem objąć.

– Jeszcze raz dziękuję za serdeczne przyjęcie, za gościnę i zaproszenie. Jednak nie mogę z niej korzystać długo. Jak wiecie, dzisiaj w nocy, właściwie nad ranem wyruszam dokończyć swoje zadanie.

– Będzie tak, jak obiecałem, przydzielę ci przewodników. A teraz kontynuujmy posiłek. Proste jedzenie, ale z sercem przygotowane przez nasze kobiety.

Postanowił chwilę poobserwować otaczających go biesiadników, aby sprawdzić, jak ma się zachować.

Na posiłek składały się jęczmienne placki, gotowane warzywa z tłuczonym sorgiem rozłożone na kilku tacach oraz kawałki świeżego koziego sera, Popijało się ostudzoną, serwatką powstałą po odciśnięciu sera albo rozcieńczonym zimnym wielbłądzim mlekiem. Całość dopełniały suszone figi i daktyle. Potrawy ułożone były na tacach z desek, ułożonych na dywanach pośrodku ludzkiego kręgu.

W dwóch przeciwległych miejscach stały metalowe pojemniki przeznaczone do palenia węglem drzewnym, na nich stały duże imbryki do gotowania wody na herbatę. Delikatny zapach naparu mięty, wydzielający się z szyjki imbryków, mieszał się z zapachem lekkiej mgiełki unoszącej się z lekko wklęsłej tacki, ułożonej na trzecim pojemniku z rozżarzonymi kawałkami, ustawionym centralnie pośrodku kręgu. Na tacce znajdował się rozsypany brązowy proszek, który powoli prażąc się, był źródłem tego specyficznego różowego dymu o specyficznym zapachu.

Ernest skojarzył go z kadzidłem i zaciągnął się, szybko rozpoznał zapach. Przypomniał sobie, że tak samo pachniała suknia Agary.

Delikatny rumieniec pokrył mu policzki, nie wiedział tylko, czy to z powodu dymu, czy też na wspomnienie dzisiejszego popołudnia. Powoli pochylił się, sięgając po jeden placek i nakładając na niego gotowane warzywa.

Jadło się rękoma, za talerze służyły małe, okrągłe maty z trawy.

Przez kilka chwil siedział w milczeniu, palcami podając sobie małe porcje do ust. Zauważył, że wcześniejszy gwar rozmów nie powrócił, do stanu sprzed jego przybycia. Mimo zapewnień przywódcy klanu nie czuł się swobodnie. Wiedział, że dosięgały go spojrzenia otaczających ludzi, spojrzenia, a może nawet ich myśli przepełnione niechęcią.

Próbował nieśmiało raz po raz spoglądać na boki, lecz jedyne, co widział, to ich oczy uciekające przed jego wzrokiem, szybko opuszczane twarze, niemo wpatrujące się w pokarm leżący przed nimi lub na tacach. Ich twarze były jak maski, nie mógł rozpoznać, czy są życzliwie, czy wrogo nastawieni do niego. Nie wiedział, czy winić miał za ten stan fakt, że jest, biały, czy może to, że jest mimo wszystko odbierany, jako Francuz? Czy może śmierć Hallego i rany Mahamata? Czy może zdarzenie z Agarą?

Spojrzał na nią ponownie, ta jedna ze wszystkich tu zgromadzonych nie odwróciła oczu wytrzymując jego spojrzenie.

Wreszcie skierował swoją twarz jeszcze raz na przywódcę i zwrócił się do niego.

– Wielki derde, dwa razy już dzisiaj słyszałem, że jestem waszym gościem, że jestem tu mile widziany, jednak to milczenie odbieram, jako coś zupełnie przeciwnego. Tam skąd pochodzę, mówi się, że mowa jest srebrem, a milczenie złotem. Jednak tutaj, ta cisza jest dla mnie niepokojąca i bardzo zagadkowa. Te wszystkie niewypowiedziane słowa tutaj są chyba najważniejsze, najbardziej wymowne.

Derde łagodnie spojrzał na młodego legionistę, uśmiechnął się, skinął na Agarę, która natychmiast przetłumaczyła wszystkim słowa Ernesta.

– U nas mówi się, że milczenie może być pełne krzyku, a uśmiech łez. Ci ludzie milczą, bo nie wiedzą, jak z tobą rozmawiać, nie znają francuskiego, niektórzy pierwszy raz widzą obcego, białego człowieka. Niektórzy żywią silną niechęć do Francuzów. A są i tacy, którzy czują niechęć do ciebie. Widzisz, sytuacja nie jest łatwa, nie obwiniaj ich.

Zamilkł, aż Agara przetłumaczy pozostałym. Derde kontynuował swój wywód.

– Jesteś najemnikiem, a wielu ludzi w tej osadzie wycierpiało przez te ostatnie lata wojen plemiennych, stracili swoich bliskich, synów lub mężów – tutaj spojrzał na Agarę – oni chcą żyć bezpiecznie, w pokoju. Chcą cieszyć się sobą, patrzeć jak rosną ich dzieci, jak ich rodziny powiększają się. Nie posiadają wiele, nie mają nawyku gromadzenia rzeczy, jedynie najpotrzebniejszy sprzęt. Często wspólny. Dlatego, rodzina jest dla nich ważna. Wojna zabrała im to poczucie. Jedyne, co w nich pozostało to resztka energii, napędzająca ich ślepe pragnienie życia.

Ponownie przerwał, dając czas wszystkim na wysłuchanie tłumaczenia tych słów w ich języku, Agara świetnie sobie radziła.

– W naszym świecie, pragniemy tylko miłości, a jednak jest też wiele miejsca na zło. Wiele kalek, sierot i samotnych kobiet, jest najlepszym dowodem na to zło.

Znowu pauza, tym razem Ernest chciał ją wykorzystać. Już otwierał usta, lecz słowa utknęły niewypowiedziane, widząc gest derde wskazujący, że jeszcze nie skończył.

Natychmiast przypomniała mu się nauczka dana przez Aghilasa.

– Niektórzy z nich już nie potrafią kochać. Jedyne, co czują to ból, rozpacz i złość – kontynuował – prawdziwie mogą tylko nienawidzić, szukając okazji do zemsty. – Powiedziawszy, to zamilkł.

Teraz Ernest poczuł się w obowiązku odpowiedzieć.

– Dla mnie ta wojna jest również niepojęta, nie mogę zrozumieć tych walk plemiennych. Wszędzie widać ślady, jakie zostawia. Stosy ofiar morderstw i gwałtów. Widzę, że ślady zostawione w ludzkich umysłach są jednak najgorsze, wszyscy pałacie żądzą zemsty. To miejsce zrobiło na mnie wielkie wrażenie, gdy przybyłem tutaj dzisiejszego poranka. Początkowo wyczuwałem spokój i przyjazną atmosferę. Jednak z każdą chwilą, odbierałem coraz więcej złości i niepokoju. Może, dlatego nie czuję się zbyt pewnie między wami, pomimo waszej gościnności

– Widzisz, ludzie chcą pokoju, można ich skłonić, by nie byli źli, ale czy potrafimy ich skłonić, by byli dobrzy – derde popatrzył na Ernesta z uwagą.

– Jestem tylko żołnierzem, najemnikiem jak mnie nazywacie. Prawda jest też taka, że jestem uciekinierem ze swojego kraju, popełniłem czyn, za który spotkałaby mnie tam kara.

Agara skończyła tłumaczyć i wszyscy popatrzyli na Ernesta, tym razem śmiało, prosto w oczy. Jemu wydawało się, że kręcą głowami z gniewem, a może i z pogardą.

– Nie, nie jestem przestępcą, ani złoczyńcą, ale musiałem wyjechać. Mój kraj jest zniewolony przez tych samych, którzy przysłali tu Libijczyków. Dlatego tamten mój czyn, nie był godny potępienia w oczach moich rodaków. My również walczymy o wolność tak jak wy i Tuaregowie. Chcecie żyć wolno, po swojemu, my również.

Tym razem to derde mu przerwał.

– Ale teraz służysz innemu krajowi, który nas grabi tak samo, jak Libijczycy.

– Jesteśmy tutaj, nie po to, by walczyć, tylko ochraniać francuskich obywateli żyjących i pracujących w tym kraju. Również dających wam lepsze warunki życia, dzięki rozwojowi i technice

– Bez różnicy Francuzi czy Libijczycy. Narzucają nam swoje prawa, cywilizację, filozofię, styl życia i edukację, by móc nas łatwiej kolonizować i eksploatować. Właściwie to nic cię nie usprawiedliwia w oczach ludzi w tej osadzie.

Ernest odczuł, że nie ma żadnych dobrych argumentów, raczej nie poradzi sobie takiej rozmowie z wielkim derde, jest zbyt młody, nie ma doświadczenia w prowadzeniu sporów. Czuł, że dyskusja jeszcze bardziej zwiększy napięcie i nieprzychylność zgromadzonych wokół niego. Poddał się, chciał jak najszybciej zakończyć kolację i opuścić to miejsce.

Spojrzał na Agarę, zobaczył w jej błyszczących oczach smutek. Jednak na koniec jeszcze postanowił zaryzykować.

– A czy wy rzeczywiście dążycie do pokoju? Czy swoim zachowaniem nie podsycacie zarzewia wojny?  Nie karmicie demonów wojny swoimi ambicjami, egoizmem. Wasza wyniosła duma kieruje wami. Wieloma innymi jeszcze żądza władzy lub bogactwa. Nie chodzi mi o was tutaj w tym namiocie, ale ogólnie o ludność waszego kraju. Wasze plemiona walczą ze sobą, zamiast zjednoczyć się w osiągnięciu wspólnego celu. Przywódcy klanowi biorą pieniądze od Francuzów, sprzedali własny lud. Ktoś, kiedyś, jeszcze w moim kraju powiedział, że najgorsze w korupcji systemu rządów jest to, że pozwala kontrolować je, dlatego świetnie sprawdza.

Zamilkł, spojrzał na Agarę, ta tłumaczyła jego słowa, patrząc na niego pewnym wzrokiem, jakby w oczekiwaniu na reakcję zgromadzonych biesiadników. Cisza, nikt się nie odezwał, po części z szacunku dla autorytetu derde, po części wciąż jeszcze przetrawiając i rozważając w sobie słowa Ernesta.

– Bardzo dziękuję wam, za okazaną gościnność. Dziękuję za posiłek. Chciałbym już pójść, aby przygotować się do wyjazdu. – Zrobił pauzę i spojrzał na przywódcę klanu.

Ten skinął głową na znak aprobaty. Ernest ponownie złączył ręce i skłonił się w każdą stronę, starając się nikogo nie pominąć wzrokiem. O dziwo, wszyscy odpowiadali mu takim samum ukłonem i skinieniem głowy.

Dłużej zatrzymał wzrok na Agarze, wpatrywali się w siebie przez kilka chwil.

– Dziękuję za wszystko Agaro – był pewien, że zobaczył delikatny, tajemniczy uśmiech na twarzy derde, lecz nie był pewien czy rumieńce na twarzy dziewczyny, były złudzeniem czy prawdziwe, bo w namiocie panował półmrok, pomimo zapalonych kilku lamp oliwnych.

Powoli wstał na nogi, wciąż się kłaniając, tyłem opuszczał namiot biesiadny.

Gdy opuścił biesiadników, postanowił sprawdzić stan uaza. Przejrzał koła, otworzył maskę, by obejrzeć i upewnić się, że wszystko w porządku silnikiem. Sprawdził olej i chłodnicę. Wreszcie obejrzał stan szoferki i całej kabiny. Nie zauważył nic niepokojącego.  Usiadł na fotelu kierowcy, oparł się i zamknął oczy.

Siedział już od długiej chwili, księżyc częściowo schowany za wysokimi górami, próbował już nieśmiało zaglądać do równinnej doliny. Dawało to niezłą widoczność razem z jasną poświatą z rozgwieżdżonego nieba.

– Bonsoir légionnaire! – Usłyszał francuskie powitanie ze swojej lewej strony.

Obudził się, podniósł głowę, którą opierał na rękach ułożonych na kierownicy. Zobaczył przy otwartych drzwiach szoferki trzech szczupłych, dosyć wysokich mężczyzn o ciemnej karnacji. Odruchowo spojrzał na zegarek, dochodziła trzecia.

Zlustrował ich długim spojrzeniem. Wyglądali solidnie, ubrani w białe typowe gandury, rozcięte po bokach. Na piersiach widniały jakieś stare kamizelki kuloodporne. Szare spodnie wpuszczone w skórzane wojskowe, buty. Biodra otoczone szerokimi wojskowymi pasami z klamrami wskazującymi na libijskie pochodzenie. Za pasy zaczepione ładownice na magazynki, po bokach przytroczone bagnety. Z ramion zwisały niedbale przewieszone charakterystyczne kałasznikowy z drewnianymi kolbami. Na wierzchu mieli zarzucone ciemne burnusy z grubo tkanej wełny, w zamierzeniu, jako ochrona przed nocnym chłodem.

– Jestem Abdullah, a to Aba i Fatim. Mówimy po francusku. Na prośbę Mahamata i jego ojca będziemy cię wspierać, pomożemy bezpiecznie dotrzeć do Yourokali. Jesteś naznaczony, jako „biały lew” ludojad, zabójca. Wszyscy tutaj w osadzie o tobie opowiadają. O tym, jak zabiłeś brata generała Karamanli’ego, groźnego i okrutnego żołnierza, o tym, jak potem uratowałeś Mahamata. Pomimo twojego młodego wieku jesteśmy ci winni szacunek, jako odważnemu wojownikowi. Zostaliśmy oddani tobie na dobre i na złe.

– Dziękuję za dobre słowa i obietnicę pomocy, jednak jesteście wolnymi ludźmi. Mnie wypełnia ogromna nadzieja, że zadanie się powiedzie, wtedy na pewno szczęśliwie powrócicie do swoich.

– Jeśli wyruszymy niebawem, jeszcze przed świtem będziemy na miejscu. – Abdullah nadal przekonywał Ernesta do swoich zamierzeń. – Nie spodziewamy się przeszkód, wiemy, że partyzanci rozproszyli się po ucieczce wojsk libijskich, wiele grup przechodzi na stronę GUNT i rządu. Tylko nieliczni maruderzy jeszcze grasują, ale nas nie zaatakują, poradzimy sobie.

Ernest chciał zakończyć rozmowę. Kolejny już raz usłyszał o przeznaczeniu i klątwie „białego lwa”. Wpływało to na sposób jego myślenia, odciskało piętno na jego psychice, zaczynało irytować. Powodowało, że ulegał tej zbiorowej obsesji przeznaczenia. Nie rozumiał, nie akceptował tego patosu, z jakim wszyscy tutaj się do niego odnosili.

Odpowiedział krótko:

– W takim razie wszystko ustalone. Przygotujcie się. Ruszamy za godzinę, ustalicie swoje miejsca, niech jeden z was pilnuje tej radiostacji. Ja będę prowadził wóz. – Popatrzył na ich twarze, które w srebrnym świetle dopiero, co wzeszłego księżyca wydawały się jaśniejsze, jakby szlachetniejsze.

Nagle zauważył, że oczy ich nie były zwrócone na niego, patrzyły jakby dalej, obok niego, szeroko otwarte wyrażały zaskoczenie i nawet dozę strachu.

– Czego tu szukasz czarownico? – Usłyszał z poruszających się ust Abdullaha – Chcesz rzucić na niego urok?

– Jego przeznaczenie jest już przypieczętowane. – Z drżeniem w głosie oznajmił drugi, wyraźnie starszy przewodnik, był to Aba.

Ernest nie potrafił zrozumieć, o co im chodzi – „Czyżby ujrzeli kogoś?”.

Odwrócił głowę w prawo. W drugich drzwiach szoferki stała Agara. Musiała podejść bezszelestnie, bo ich zaskoczyła.

Zwinnie wskoczyła, by zająć miejsce na fotelu obok niego. Pochyliła się w jego stronę.

W rękach trzymała wypełnioną guerbę z czarnej skóry, podając ją Ernestowi odezwała się:

– Nie zwracaj na nich uwagi. Twój los jest w twoich rękach. Przyszłam się pożegnać, mam dla ciebie tę wodę w bukłaku oraz te dwa słowa, których nie chcesz ode mnie usłyszeć. – Zamilkła i spojrzała na niego. – Jedź i wypełnij swoje zadanie, podejmij ryzyko. Jeśli ci się powiedzie, będziesz szczęśliwy. Jeśli jednak nie uda ci się i przegrasz, to będziesz mądry tym doświadczeniem.

Uśmiechnęła się, jej wytatuowane na twarzy krzyżyki oraz wzorzyste i ornamenty na jej policzkach zdawały się mienić i świeć teraz jasnozielonym fosforyzującym blaskiem, niewidocznym za dnia. Po chwili dodała:

– Niech ta woda dodaje ci sił w drodze, jest jej dużo, bo i twoja droga będzie długa i trudna, dlatego tutaj już nigdy nie przybędziesz. Nawet trochę pobłądzisz, będziesz kogoś kochał, bo twoje serce jest jeszcze czyste i otwarte, ale miłość nie znajdzie spełnienia. Będziesz też zabijał. A do swoich wrócisz szybciej, niż myślisz. – Nachyliła się, uchwyciła jego głowę w dłonie, ustami dotknęła jego czoła.

Potem chwilę przytrzymała ją w wyprostowanych rękach, mocno uciskając kciukami w skronie i patrząc mu w oczy.

Zobaczył z bliska fosforyzujące tatuaże i błyszczące oczy. Wydawało mu się, że widzi w nich swoje odbicie, ale jakieś inne, jakby starsze, po latach. Zdawało mu się, że w te kilka sekund zobaczył swoją przyszłość, przyszłe zdarzenia, wreszcie zobaczył też krew, wszędzie dużo krwi na piasku i leżących ludzi. Zobaczył albo uświadomił sobie podróż samochodem, gdzieś przez lasy, obok siedział Pietia i z oczami pełnymi oczekiwania patrzył mu w oczy. Myśli w głowie mu zawirowały – „Jak to możliwe, przecież on chyba nie żyje. A może żyje?” – Nabierał coraz większych wątpliwości odnośnie tego, co zrobił i ma zamiar zrobić. Myśli zawirowały dziko w jego głowie –„czy nie powinienem wrócić do Erdi?…  Niesamowita jest ta Agara, kim ona jest właściwie?”.

Zwolniła uścisk, przymknęła oczy, usłyszał cicho szeptane słowa.

– Miłość z czarów, czary za światem, będziesz dla wielu katem, będziesz dla wielu bratem.  Lecz w tej miłości, w twej radości, Bóg ci szczęścia pozazdrości. – Na chwilę zamilkła. – Najemniku będziesz legendą! – Odrzekła na odchodne, po czym szybko odwróciła się, wyskoczyła z szoferki i oddaliła równie bezszelestnie, jak się pojawiła.

Trzej przewodnicy stali w bezruchu oniemieli z wrażenia. Zaskoczenie z ich twarzy przemieniło się w głębokie zdumienie.

Również i Ernest siedział wciąż jak skamieniały, dreszcze niczym prąd poraziły jego plecy i ręce, przez chwilę nie potrafił opanować drżenia dłoni opartych na kierownicy.

– To wiedźma, wróżbitka, nawet nasz derde się z nią liczy. Wszyscy unikają rozmów z nią, bo zawsze przepowiada przyszłość, nawet niechcący. Cokolwiek mówi, to wszyscy się boją – Aba relacjonował szybko, głosem drżącym i pełnym strachu – jest chyba szalona, musi być, zwłaszcza od czasu, gdy straciła swojego męża. Partyzanci przywieźli jego głowę i rzucili jej pod nogi. Wtedy wszystko się zaczęło. Schowała się w jaskini, kilka dni nie przyjmowała posiłków, paliła tylko haszysz. Potem mówiła, że została natchniona do wróżenia ludziom i przepowiadania im przyszłości. Nawet teraz często jeszcze pali, ma zawsze w rękach swoją fajkę bongo.

Ernest dostał nagle olśnienia, właśnie przypomniał sobie zapach jej sukni, wtedy, gdy go przytulała do siebie.

– Już chyba rozumiem wszystko, ona ciągle jest pod wpływem haszyszu. Ona jest ciągle na haju, z tego powodu mówi w taki zagadkowy, niezrozumiały sposób. Czasem nawet bez sensu. Dlatego jest taka sprawna w tłumaczeniu. Dlatego sprawia wrażenie takiej mądrej. – Zrozumiał wszystko i poukładał sobie w głowie, dlaczego zrobiła na nim takie wrażenie za pierwszym razem, wydawała mu się wtedy naprawdę intrygująca.

– Ale to, co przepowie, zawsze się sprawdza – zawyrokował Aba – wszyscy się jej boją. A teraz widzimy, że nawet ciebie omotała. Byłeś przez chwilę jak zaczarowany, wpatrywałeś się w jej oczy i bez sprzeciwu słuchałeś, co ci mówiła, szeptała jakieś zaklęcia po cichu.

– Nic takiego nie słyszałem. Pamiętam wszystko, co powiedziała, a tym bardziej że już tutaj więcej nie powrócę – zaoponował Ernest.

– To prawda, wiemy to i bez niej, bo i po co. Jesteś białym lwem, zasługujesz na szacunek, ale nie jesteś tutaj mile widziany. Jednak wpatrywałeś się w jej oczy kilka minut, a ona szeptała ci coś! – Stanowczo upierał się Aba.

– Dobra dosyć tego, szykujemy się do drogi! – Znowu chciał zakończyć niezręczną sytuację. Jeszcze raz spojrzał na zegarek, była trzecia piętnaście.

Osłupiał z wrażenia, nie wierząc w to, co właśnie zobaczył. Jednak szybko opanował się, postanowił działać.

Kolejny już raz sprawdził radiostację i podłączenie kabli akumulatorów, aby ładowały się podczas jazdy. Otrzymany bukłak z wodą przytroczył do siedzenia kierowcy. Ponowie sprawdził i wyczyścił swoją broń. Uporządkował swój plecak. Jeszcze raz przejrzał otrzymaną broszurę z odręcznie zapisanymi wierszami Mahamata, w języku, którego jeszcze nie znał. Pieczołowicie owinął ją w kawałek płótna i zawiązał sznurkiem.

Dał znak swoim przewodnikom, by zajęli miejsca. Przekręcił kluczyk w stacyjce, nacisnął przycisk startu. Silnik łatwo zaskoczył. Wskaźnik paliwa wskazywał więcej niż połowę pojemności zbiornika.

Usłyszał trzaśnięcie prawych drzwi szoferki i tylnych w kabinie. Spojrzał w lusterku na twarze swych towarzyszy i ruszył. Ciasnym zakrętem zawrócił, zostawiając za sobą namiot i miejsce, będące świadkiem jego niezwykłych spotkań i przeżyć z Agarą.

***

Poranek, 11 kwietnia 1987 r., sobota, godz. 5:30,

w pobliżu Yourokali

Twarde podłoże piaszczystych regów umożliwiało dosyć szybką jazdę. Już dawno wyłączył reflektory samochodowe, gdyż zbliżający się świt rozjaśniał otoczenie słabą szarością. Chociaż daleko jeszcze było do pełnego światła słonecznego, to jednak z łatwością zauważał z daleka i zręcznie omijał, wystające głazy lub skały wynurzające się z piasków.

Ernest postanowił zbliżyć się do Yourokali od południowej strony, aby ewentualnym obserwatorom w osadzie nie wskazywać wprost kierunku przybycia. Kilkanaście minut temu wykonał terenówką szeroki łuk w lewo. Ominęli też w ten sposób wydłużony na kilka kilometrów masyw łańcucha wzgórz i skalistych wzniesień.

Teraz za namową Abdullaha wykonywał równie szeroki skręt w prawo na północ. Abdullah oznajmił mu, że gdyby dalej jechali na zachód, to dotarliby do pewnej oazy, która była w rękach partyzantów, przynajmniej jakiś czas temu, więc nie powinni ryzykować, jadąc dalej.

Podążali już prosto na północ, szybko zbliżając się do celu. Masyw gór Tibesti majaczył dumnie na wschodzie, po prawej stronie, oddalony o dwadzieścia kilka kilometrów.

Ernest spojrzał na licznik, który wskazywał teraz prędkość trzydziestu ośmiu kilometrów na godzinę. Sprawdził czas, dochodziła piąta czterdzieści. Obliczył w pamięci, że przez przeszło dwie godziny od momentu wyjazdu pokonali już blisko osiemdziesiąt kilometrów. Wskaźnik poziomu paliwa był jeszcze na bezpiecznym poziomie. Po kilku minutach ujrzeli przed sobą majaczące na horyzoncie ciemne obiekty, odznaczające się od otoczenia w szarówce wczesnego poranka.

– Zbliżamy się! To są pierwsze zabudowania – oznajmił Abdullah.

– Podjedziemy możliwie blisko, ale musimy się skryć za tymi skałami.

Zatrzymali się w odległości ponad kilometra od osady, chowając pojazd za skałkami, tutaj już z rzadka wyrastającymi niczym wysepki na piaszczystym morzu. Wspięli się na szczyt jednej z nich.

Panował jeszcze przenikliwy ziąb, gdy spoglądali na osadę przez lornetkę, którą podawali sobie na przemian z rąk do rąk. Osada i oaza Yourokali była jeszcze uśpiona, chociaż wiedział, że wszyscy budzą się wcześnie, aby jeszcze przed upałem dnia zdążyć z różnymi codziennymi, rutynowymi czynnościami.

Wiedział już, że właściwe życie w osadach, jak ta, toczy się od popołudnia lub wczesnego wieczora aż do późnej nocy. Tutaj to spiekota, upał i pustynny suchy wiatr dyktują warunki. Wczesnym rankiem i nim słońce wzejdzie wyżej, wykonuje się typowe czynności gospodarskie. Nabiera się wodę ze studni na potrzeby domostw oraz dla zwierząt. Oporządza się je i karmi. W czasie największego upału wszyscy odpoczywają schronieni w cieniu chat lub szałasów i namiotów. Właśnie teraz podobna krzątanina zaczynała się również w zagrodach obserwowanego osiedla.

Domostwa wyglądały typowo dla tego regionu. Niskie chaty z piaskowca lub słomy oblepionej gliną, były otoczone charakterystycznymi chagraniami. Wejścia skierowane jednakowo w kierunku drogi dojazdowej. Dosyć dużo zieleni, głównie niskie, ale rozłożyste palmy daktylowe, rzucające sporo cienia. Prawie przed każdym domostwem stały wysokie dabangi na zapasy. Wyraźnie widzieli też ogródki z warzywami. Jednak nie widać było studni, skąd mogliby czerpać wodę. Dalsze zabudowania w głębi oraz centralna część dużej osady, były już przesłonięte przez zewnętrzne budynki.

– Merde! Jest na tyle rozległa, że trudno powiedzieć, co się tam dzieje. Nie mogę dojrzeć głównego placu ani budynków urzędu. Przecież musi być jakiś plac. Po zachodniej stronie łatwo można rozróżnić jakby hangary albo blaszane hale. Są otoczone ogrodzeniem z drutów kolczastych. Jest posterunek, albo raczej to, co pozostało. To pewnie są te pozostałości po stacjonującym tutaj kontyngencie wojskowym. Jak na razie, to nie widać żadnych wartowników ani wojskowych, żadnych Libijczyków czy zielonych partyzantów z GUNT – głośno opisywał swoje obserwacje Ernest – może niech jeden z nas podejdzie i z bliska, na miejscu oceni sytuację – kontynuował.

– Jestem gotów tam pójść i rozejrzeć się. – Usłyszał obok siebie głos Abdullaha, który przejmował od niego lornetkę.

– Sam bym poszedł na zwiad, ale nie chcę się rozstawać z radiostacją. – Ernest rozejrzał się na boki, by sprawdzić reakcję swoich towarzyszy. Nie mylił się, ich spojrzenia wyrażały poczucie zawodu – Bez urazy, ufam wam całkowicie, nie o to chodzi. Chcę jak najszybciej nadać ten meldunek do swoich. – Próbował załagodzić swoje niefortunne stwierdzenie.

– Wydaj rozkaz, a pójdę.

– Zgoda, masz trochę więcej niż pół godziny, aby wrócić. Musisz tylko obejść to miejsce i sprawdzić, czy są tam jacyś uzbrojeni ludzie. Cały czas się będziesz ukrywał. Nie ujawniaj się, nawet jeśli nie zauważysz żadnych żołnierzy, czy pojazdów wojskowych. Jak wrócisz, to razem zdecydujemy, co robimy dalej.

Po chwili obserwowali biegnącego w pochyleniu Abdullaha, swoją broń trzymał w prawej ręce, w sposób umożliwiający szybkie poruszanie się. Zbliżał się do osady traktem, między ubitymi przez koła pojazdów dwoma lekko wklęsłymi koleinami, wyraźnie odznaczającymi się od otaczających pisaków.

Droga na wprost wchodziła między pierwsze zabudowania, które wyraźnie widniały z daleka, jak klocki ustawione równolegle po obu jej stronach w głąb osiedla. Im bliżej był zabudowań, tym wolniej się poruszał. Nie wszedł jednak główną drogą. Jeszcze na długo przed osadą zboczył w lewo, okrążając ją od zachodu. Rozpoczął rekonesans od blaszanych baraków. Po paru chwilach jego postać zniknęła pomiędzy zabudowaniami

Abdullah powrócił, gdy było już całkiem jasno, choć słońce zdawało się chować jeszcze poniżej horyzontu, który stanowiło pasmo górskie na wschodzie.

– Nigdzie żadnych pojazdów, te blaszane hangary to były magazyny wojskowe, są zamknięte, ale nie ma ochrony. Dziedziniec przed merostwem pusty, lecz jestem pewien, że w budynku znajdują się ludzie, wielu ludzi. Podobnie jak w położonym obok posterunku żandarmerii. Tam chyba opiekują się chorymi, bo widziałem namalowany na ścianie czerwony krzyż a obok czerwony półksiężyc z gwiazdą. Na maszcie nie ma żadnej flagi. – Ernest przyjmował meldunek od lekko zdyszanego Abdullaha.

Cała czwórka stała już przy uazie.

– Wydaje się, że wojsko opuściło ten teren jakiś czas temu. Wydaje się, bezpiecznie. Widziały mnie tylko kobiety, przyglądały mi się, bo chyba wyglądałem obco. Na szczęście wcześniej zabezpieczyłem i schowałem broń.

– W takim razie robimy oficjalny, głośny wjazd. Zaraz wzejdzie już słońce, pojawią się nasze cienie.  Ernestowi humor poprawiał się z każdą chwilą. Był zadowolony. Jednak zachowywał zimną krew.

Wsiedli do pojazdu i powoli ruszyli traktem na północ wiodącego przez osadę.

– Abdullahu mam jeszcze jedną prośbę. – Ernest zatrzymał uaza po kilkunastu sekundach. Pod wpływem jakiegoś impulsu zwrócił się do swoich współtowarzyszy.

– Za chwilę, razem z Fatimem wyskoczycie z wozu. Obiegniecie zabudowania jeszcze raz od zachodniej strony, tamtędy wejdziecie, postarajcie się, by was nie zauważono. Obserwujcie wszystko z ukrycia. My wjedziemy oficjalnie i głośno do osady główną drogą. Odwrócimy od was uwagę, wzbudzając zainteresowanie. Wszyscy przybiegną, aby sprawdzić, co się dzieje. Będziecie bezpieczni.

– Ale przecież sprawdziłem teren, wszystko wygląda dobrze, nie ma niebezpieczeństwa – próbował oponować Abdullah.

– Zgoda, jednak ostrożności nigdy za wiele. Mam jakieś przeczucie. Zdecydowałem, że będziecie asekurować mnie i Abę. Odczekacie około pół godziny, jeśli wszystko będzie w porządku, to ujawnicie się i dołączycie do nas. Jeśli wydarzy się coś złego, to uciekajcie i się ratujcie. Wracajcie do swoich. Weź teraz ze sobą swój bukłak z wodą. Jeśli napotkasz jakiś wojskowy patrol lub Aghilasa to zamelduj im o wszystkim, co zobaczysz i usłyszysz.

Abdullah skinął głową na znak zgody.

Ruszyli ponownie, po kilkudziesięciu metrach, Ernest zwolnił, aby wysadzić dwóch przewodników. Dalej już jechał tylko z Abą, najmłodszym z nich. Szybko zbliżali się do zabudowań.

Zostali zauważeni i usłyszani już z daleka, warkot silnika niósł daleko się po równinnym terenie.

Przekroczyli linię pierwszych zabudowań.

Zza niewysokich murów otaczających gliniane chaty, wyrastały dosyć wysokie palmy. Między nimi jawiły się niższe drzewka pomarańczowe, figowce i granaty. Kozy i owce uciekały spłoszone w głąb zagród. Z chat wychodziły pojedyncze osoby, z zaciekawieniem wychylając głowy. Przyjezdni musieli dla nich stanowić niecodzienne zjawisko.

Główna droga zaprowadziła ich do dużego, prostokątnego placu, który przecinała, biegnąc dalej kilkaset metrów przez całą osadę. Na jej końcu widziało się szarożółtą, pustynną otchłań. Po lewej plac ograniczony był rzędem kilku solidnych, parterowych budynków z kamienia.

Pokaźnie otwory okienne zasłonięte były drewnianymi okiennicami.

Po prawej znajdował się piętrowy, również z białego kamienia budynek merostwa, z charakterystyczną fasadą w stylu kolonialnym, ze schodami prowadzącymi na werandę ułożoną wzdłuż całej przedniej ściany. Szerokie dwuskrzydłowe odrzwia po bokach obramowane były zdobionymi pilastrami. Na piętrze, nad wejściem znajdował się półokrągły balkon z balustradą złożoną z drewnianych słupków, toczonych w ozdobne kształty. Balkon był podparty do spodu, dużymi korbelami bogatymi w zdobienia z rzeźbionymi ornamentami w kształcie liści ostu afrykańskiego.

Kilka metrów dalej znajdował się budynek posterunku żandarmerii, parterowy, ale, za to o wiele szerszy w głąb dziedzińca. W odległości około dwustu metrów widniały dwa duże, drewniane baraki ułożone prostopadle do siebie, a w kierunku drogi zwrócony był również krótszy bok trzeciego, ale za to najdłuższego budynku. Wszystkie otwory okienne również zasłonięte były drewnianymi żaluzjami.

Był to osławiony sierociniec w Yourokali.

Dookoła panowała jeszcze cisza, na palcu i przyległych uliczkach było pusto. Osada budziła się o poranku do życia, na chwilę, by po trzech godzinach zapaść w sjestę trwającą do późnego popołudnia.

Centralnym punktem placu były dwie studnie z dużymi mechanicznymi, ręcznymi pompami. Stojące przy nich czarne kobiety, tłoczące wodę za pomocą długich metalowych dźwigni, odwróciły głowy w stronę gwałtownie hamującego uaza.

Ernest i Aba sprawnie wyskoczyli z szoferki, gestem dłoni witając kobiety. Zgrzyt i skrzypienie pomp ustało.

Kobiety wyraźnie się zaniepokoiły. Ich twarze, jak na komendę zwróciły się w bok, w stronę budynku, przed którym zatrzymał się pojazd.

Obydwaj przybysze również odwrócili głowy w tę stronę.

Nad szerokimi, dwuskrzydłowymi drzwiami, budynku widniał napis ułożony z kamiennych rzeźbionych liter „La sub-prefecture Tibesti Ouest” i poniżej „Hôtel de ville à Yourokali”. Budynek merostwa był jak niemy świadek administracji francuskiego kolonializmu w tych rejonach Afryki.

W jego drzwiach pojawiło się dwóch białych mężczyzn. Ich ubrania świadczyły o długotrwałym używaniu, zaś zarośnięte twarze oraz zmęczone przekrwione oczy, o ich zmęczeniu i utracie nadziei.

Gesty w postaci złożonych rąk, jak do modlitwy próbowały okazać jej nieśmiały powrót.

Jednak teraz spojrzenia wszystkich na placu uciekały w bok, w kierunku drugiego budynku z szyldem „Poste gendarmerie à Yourokali”, pomiędzy dwoma białymi flagami, jedna z czerwonym krzyżem, druga z czerwonym półksiężycem i gwiazdą.

Z otwartych drzwi wyszło pięciu uzbrojonych mundurowych. Dwóch w oficjalnych zielonych mundurach polowych armii Czadu z rządowymi naszywkami i flagą. Inni dwaj w zdekompletowanych mundurach bez naszywek. W rękach trzymali kałasznikowy, z lufami wycelowanymi w stronę przybyszy.

Trzeci, również w mundurze rebelianta, rozpoczął zdejmowanie siatki maskującej z zaparkowanej pomiędzy budynkami furgonetki toyota, z zamocowanym na ramie skrzyni ładunkowej, karabinem maszynowym.

– To rebelianccy partyzanci, a tej toyoty musiał nie zauważyć – wyszeptał Aba, próbując usprawiedliwiać Abdullaha.

Dwaj pierwsi zbliżyli się, Ernest rozpoznał najstarszego, podniósł rękę w geście powitania.

– Witaj sierżancie Adama, ponownie się spotykamy.

Zaraz też rozpoznał tego stojącego obok. Był to Modib. Jego tatuaże podkreślały stan jego emocji rysujących się na twarzy.

Rebeliant zlustrował Ernesta i utkwił swój wzrok na jego pasie. Wyraźnie skupił swoją uwagę na przytroczonej do niego pochwie ze sztyletem z czarną, bogato zdobioną mahoniową rękojeścią. Znacząco ucieszył się na ten widok, na ustach pojawił się uśmiech.

Z odległości już kilku kroków rozległ się głos sierżanta Adamy.

– Bonjour légionnaire! To prawda, znowu się spotykamy. Jesteś uparty i dotarłeś aż tutaj, pod granicę libijską.

– Tak, jestem uparty. To moje zadanie. Przybyłem, aby uwolnić tych ludzi – Ernest dumnie wskazał ludzi kolejno wychodzących z budynku merostwa, gromadzących się na placu.

– No to nie ma was zbyt wielu z tą odsieczą. Tylko dwóch? – Ironiczny uśmiech zagościł na twarzy sierżanta – ty i twój przewodnik. Hahaha! Gdzie reszta, gdzie twój oddział i ekspedycja? Sprawdziłem w naszym sztabie. Nie było żadnej misji poszukiwawczej. Jesteś tutaj sam, w dodatku nielegalnie. A my chcemy otrzymać za nich okup. Rozumiesz, że nam przeszkadzasz?

– Okazało się więc sierżancie, że jesteś zwykłym zdrajcą.

– Ty widzisz we mnie zdrajcę, a ja dbam o życie i pomyślność moich ludzi. Oni widzą we mnie przywódcę. To tylko interesy, sposób na przeżycie. – Coraz bardziej zdenerwowany Adama wydobył szybkim ruchem pistolet i wycelował w Ernesta.

Ten odezwał się, powoli cedząc słowa.

– Od samego początku widziałem, że coś kręcisz, że nie można ci ufać. Jeśli mnie zastrzelisz, ściągniesz na siebie wyrok całej Legii. Będziesz ścigany do końca życia. Ci ludzie tutaj zaświadczą o wszystkim. Nigdy nie zdobędziesz okupu albo będzie twoim przekleństwem. Nie jestem sam, misja ratunkowa już jest w drodze – wciąż blefował Ernest – już wezwałem konwój ratunkowy, przybędą za dwie, może trzy godziny.

Stali naprzeciwko w odległości kilkunastu kroków wpatrując się w siebie.

– Nic z tego, mapa, którą ci dałem, miała fałszywe współrzędne. Nie wiem, jak tobie udało się tu dotrzeć, pewnie on ci pomógł – ruchem głowy wskazał na Abę – ale twoja ekipa nie dotrze na czas, wylądują dwieście kilometrów za zachodnią granicą, w Nigrze. Zanim zawrócą i odnajdą to miejsce, upłynie dużo czasu, jeśli w ogóle zdołają tu dotrzeć.

– A ja tu widzę jeszcze złodzieja, masz coś, co nie należy do ciebie. – Głos Modiba brzmiał pewnie i zdecydowanie. Nie było w nim wahania, jakie łatwo można słyszeć u sierżanta. – Pamiętam, że to ty mnie zdzieliłeś kolbą, gdy chciałem poderżnąć gardło temu zdradzieckiemu psu z naszej rodziny, Mussie. Wtedy poprzysiągłem zemstę na nim.

– O sztylecie wtedy zapomniałem, to nie była kradzież, mogę ci go teraz oddać. – Ernest przerwał przemowę Modiba, którego wzrok nadal był utkwiony w czarnej rękojeści, który jeszcze dodał, odwracając głowę do Adamy:

– Dalej załatw go, bo ja to zrobię.

Oczy sierżanta poszerzyły się w ogólnym zdziwieniu i zaskoczeniu. Jednak zdał sobie sprawę, że wyciągnięcie pistoletu i celowanie do francuskiego żołnierza, będzie musiało zakończyć się tragicznie, wcześniej raczej nie brał tego pod uwagę.

Ernest rozejrzał się dookoła, próbując zyskać na czasie i zebrać myśli.

Grupa ludzi wylewających się z budynku powiększała się z każdą chwilą. Zniknęły gdzieś kobiety, które przedtem stały przy studniach, właściwie ta druga część placu opustoszała.

Rdzenni mieszkańcy wioski pochowali się, a w otworach okiennych i drzwiach, otaczających plac budynków pojawiały się twarze obserwujące zajście na placu.

Wtedy Ernest przerwał niepewną ciszę.

– Masz jeszcze szansę uratować siebie i swoich ludzi, wsiadajcie do swojej toyoty i odjedźcie do swoich – mówiąc, wpatrywał się w otwór wylotowy lufy skierowanej w jego pierś. Coś mu mówiło jednak, że to nie koniec.

Sierżant postąpił trzy kroki w kierunku Ernesta, był to błąd, bo w ten sposób zasłonił pole widzenia Modibowi, gdy ten donośnym głosem krzyknął.

– No już! Dawaj, strzelaj! Pokaż, że jesteś z nami!

– Głupio tak zginąć, zwłaszcza ze swojej broni – sierżant ruchem oczu wskazał na mac50 w dłoni.

Ernest nie wiedział jednak, że Adama już zdecydował, jeszcze wahając się w niepewności, powoli naciskał spust. Padł strzał, podrywając lekko w górę jego rękę z pistoletem.

Jednak tego Ernest już tego nie zobaczył. Ujrzał za to, przed sobą plecy Aby, który z boku obserwował powolny ruch palca sierżanta na spuście. Nim ten wystrzelił, Aba zręcznym skokiem zasłonił Ernesta.

Bryznęła krew, silne uderzenie szarpnęło jego ramieniem, odrzucając jego ciało w tył i przewracając razem z Ernestem. Ułamek sekundy i padł kolejny strzał, ale jakby głośniejszy, inny.

Sierżant z wyrazem głębokiego zaskoczenia na twarzy skulił się, by po chwili upaść, trzymając się za bok brzucha, pomiędzy palcami obficie sączyła się czerwona ciecz.

Modib spojrzał w kierunku miejsca, skąd padł drugi wystrzał, natychmiast z przestrachem w oczach rzucił swoją broń i padł na kolana, ze skrzyżowanymi rękoma na karku.

Podbiegał już do niego Abdullah, gdy był przy nim, zdzielił go bocznym ciosem kolby kałasznikowa w skroń. Modib ogłuszony padł bokiem twarzy na ziemię.

Ernest z niemałym trudem oswobodził się z leżącego na nim Aby.

Spojrzał na plac. To, co ujrzał, zaskoczyło go. Sytuacja była równie niewiarygodna, co realistyczna. Fatim z odległości kilku kroków celował ze swojego kałasznikowa do trójki pozostałych rebeliantów, którzy zostali unieruchomieni i obezwładnieni przez tłum wezbrany za nimi. Przeszło setka ludzi, pomieszani biali i czarni, kobiety i mężczyźni, razem, ramię w ramię dopadli nieszczęsnych rebeliantów. Szamotanina i jęki wskazywały, że zaraz dojdzie do linczu. Ernest, najpierw jednak powrócił wzrokiem do swojego wybawcy. Sprawdził, w jakim jest stanie.

Ten oddychał ciężko, ale żył. Trzymał prawą dłoń na lewym obojczyku, całe ramie było zakrwawione.

– Dziękuję ci za uratowanie mi życia, jestem twoim dłużnikiem.

– Ty uratowałeś Mahamata, a ja ciebie. Rachunki zostały wyrównane. Mahamat był mi bardzo bliski, był jak brat. Nawet bliższy… – zawiesił głos i zamilkł, zamykając oczy z grymasem bólu na twarzy.

Upewniwszy się, że sytuacja nie jest tragiczna, Ernest zerwał się, odebrał od sierżanta swój mac50, którego oddał mu za pomoc na pustyni, następnie podbiegł do tłumu.

Na oślep zadawane ciosy i krzyki świadczyły o rozgrywającej się tragedii. Dwa wystrzały w górę, opanowały sytuację. Oszalały tłum odpuścił i wycofał kilka kroków w kierunku budynków.

– Trzeba ich związać – krzyknął do Fatima, ruchem głowy wskazując na leżących, pokrwawionych i pokiereszowanych partyzantów.

– Pomogę Ci – rzucił nadbiegający Abdullah, uporawszy się krępowaniem Modiba przy leżącym sierżancie.

Pozbierał broń od unieruchomionych partyzantów, przeszukał ich, zabierając dodatkową amunicję. Ernest ułożył wszystko w kabinie uaza, zabezpieczył również swój famas oraz karabin snajperski. Jeszcze raz poprawił odzyskany pistolet i odetchnął z ulgą.

Zdecydował działać dalej.

– Potrzebujemy pomocy medycznej – krzyknął Ernest w stronę tłumu – mamy dwóch rannych od postrzału. Czy jest wśród was może jakiś lekarz lub pielęgniarka? Musimy im pomóc i opatrzyć rany.

Tłum się rozstąpił. Ernest spojrzał na zmęczoną i zasmuconą twarz mężczyzny w średnim wieku. Wzrastająca nadzieja powoli zakrywała, niwelowała ten smutek.

– Młodzieńcze, nawet nie wiesz, jaka radość w nas wstąpiła, gdy zobaczyliśmy w tej osadzie francuskiego żołnierza. Wróciła nadzieja, że świat, że Francja o nas nie zapomniała. Jestem lekarzem, nazywam się Fabron. Pierre Fabron. Zabierzmy tych rannych nieszczęśników do tego szpitala, jest tam całkiem niezłe wyposażenie, pozostawione przez Libijczyków. Przeszczepu się nie zrobi, ale amputację lub zaszycie ran przy znieczuleniu, to już owszem. Dobrze, że udało ci się zapanować nad tym tłumem. Ci partyzanci mocno dali nam się we znaki. Trochę nas zastraszyli. Zapowiedzieli, że będą, nas tutaj więzić aż, otrzymają żądane pieniądze, okup za naszą wolność. Grozili, że spotka nas jakaś kara, jeśli się nie uda. Dzięki bogu, że armia już nas odnalazła.

Ernest jednak nic nie odpowiedział, nie chciał zachwiać ich świeżo wznieconej nadziei.

Obok doktora natychmiast pojawiły się trzy siostry zakonne w szarych habitach, które przed chwilą wybiegły z lecznicy. Dwie z nich, z białymi chustami na głowie, natychmiast przystąpiły do oględzin rannych, sierżanta i ciężko oddychającego Aby.

Trzecia z krótkimi, ale gęstymi i z lekka pofałdowanymi blond włosami, które luźno rozpuszczone spoczywały na ramionach, kontrastując z mocną, nawet śniadą opalenizną twarzy, stanęła przed Ernestem, by sprawdzić jego zakrwawiony mundur.

Była średniego wzrostu, właśnie ta oliwkowa cera sprawiała, że Ernest widział w jej urodzie jakąś wyjątkowość. Jej charakterystyczne, szeroko otwarte oczy, długi czas wpatrywały się w niego z nachalnością, jakiej wymagało skupienie przy oględzinach ran.

– Jesteś ranny? Ten młody Tubu to prawdziwy bohater. Uratował ci życie. Kim jesteś, że on był gotów siebie poświęcić? – Oniemiały legionista zaprzeczył, kręcąc tylko głową, wpatrując się w kobietę. – Jesteś odważny albo szalony i nie zależy ci na życiu? Wszyscy byliśmy pewni, że cię zastrzeli, nawet nie drgnąłeś.

Ich oczy spotkały się wreszcie. Coś się w nim jakby poruszyło, ale on sam stał nieruchomo, jak zaczarowany. Pierwszy raz w życiu doznał tak nagłego uczucia, niczym uderzenie piorunu. Jego serce przyspieszyło swój rytm. Próbował tłumić szybki oddech. Na jego zakurzonej i poranionej pustynnym wiatrem twarzy pojawił się rumieniec.

Gdy kolejny raz usłyszał jej głos, odniósł wrażenie, że również drży, jakby i ją dopadło podobne odczucie, a przynajmniej na to liczył.

– Szkoda, że nie widzisz teraz siebie. Słyszysz mnie? Potrafisz mówić?

Onieśmielony uciekł wzrokiem w dół. Dwie duże plamy krwi na piasku uderzyły go w oczy, odczuł głęboki, kłujący ból wbijanego w mózg gwoździa. Krew już wsiąkała w pył, w miejscach, w których leżeli przed chwilą Aba i sierżant.

Czterech ludzi z niemałym wysiłkiem niosło ich teraz w kierunku budynku, w eskorcie doktora Fabrona i pielęgniarek w szarych habitach.

Przypomniała mu się wizja Agary z plamami krwi na piasku oraz jej słowa „powrócisz do swoich”, „będziesz kochał”. Zawróciło mu się w głowie, stracił równowagę. ”Spełniło się! Ale jeszcze przecież nie pobłądziłem, jak to rozumieć? – Jego usta wydały cichy szept.

– Uważaj! Co ci jest? Mdlejesz? Może jednak cię trafił? Nie zrozumiałam, co powiedziałeś, to nie było po francusku?

– Kim jesteście siostro? – zapytał, tylko po to, aby coś powiedzieć.

Ponownie popatrzył na zakonnicę, była bardzo młoda i podobnie jak on, nie pasowała do tego miejsca, lecz jego spojrzenie było już puste, zamglone.

Jego twarz straciła swój rumieniec.

– Trochę mnie przestraszyłeś. Jestem Élodie-Hannah Parmentier. Dla swoich Élodie. Dla reszty, zwłaszcza dla muzułmanów jestem tylko Hannah. To moje współsiostry z Chrześcijańskiej Misji Humanitarnej, Ja pochodzę z Marsylii, one z Lyonu, tam jest siedziba zakonu. Pracuję tutaj, pomagam na tym pustkowiu, dzieciom, sierotom. Leczymy chorych. – Gestem głowy wskazała na drzwi do budynku żandarmerii z lecznicą, w których właśnie znikał orszak niosący rannych.

– Jesteście zakonnicami? – Jego oczy nadal były w transie.

– One tak, ja jeszcze nie. Nie jestem pewna, czy chcę tego. – Siostra Élodie nie przerywała oględzin jego munduru, szukając zranienia na brzuchu i rękach. Sprawdziła też reakcję oczu. – Jestem pewna, że chcę pomagać największym ofiarom tej wojny, dzieciom, sierotom okaleczonym psychicznie i fizycznie. Zgwałconym dziewczynkom. To jest moje powołanie. Są tutaj również Libijki, kobiety przysłane przez Ligę Arabską. Wspólnie zajmujemy się sierocińcem. Pociechą jest to, że jedni i drudzy nam pomagają. Libijczycy regularnie dostarczali zapasy, dopóki dwa tygodnie temu nie uciekli.

Kątem oka zauważyła kilku mężczyzn, zbliżających z kierunku zebranego tłumu.

– Nic ci nie jest, jesteś cały. Mój stryj, właściciel kopalni nadchodzi, aby cię powitać. Bo z pewnością, to po nich tutaj przybyłeś. Może jeszcze będziemy mieli okazję porozmawiać. Wtedy mi opowiesz coś o sobie. Do zobaczenia.

Odwróciła się i pobiegła do lecznicy, rzucając przelotne spojrzenie na zbliżających się do Ernesta mężczyzn.

– Żołnierzu, czyli wreszcie o nas pomyślano, Francja nas odnalazła. Chociaż muszę przyznać, przez chwilę myśleliśmy, że to płonna nadzieja – usłyszał dozę irytacji w głosie pierwszego, wyraźnie najstarszego mężczyzny z grupy, stojących przed nim w półokręgu. Był wysoki, o głowę wyższy od Ernesta i od pozostałych mężczyzn. Zdecydowanie po pięćdziesiątce, skóra spalona słońcem, dodawała mu lat, ale w jego wyprostowanej, prawie sztywnej sylwetce było coś wyniosłego, iskra przywódcy, którą rozpoznawało się z daleka.

Ernest jednak nie dostrzegł podobieństwa rodzinnego pomiędzy mężczyzną a Élodie, z którą właśnie rozmawiał. Wyprostował się, prężąc pierś i z dumą wypowiedział formułkę.

– Kapral legionista Ernest Szulkin. Jestem z drużyny zwiadu, pierwszej kompanii wsparcia i rozpoznania, z drugiego pułku Piechoty Legii Cudzoziemskiej. Realizuję misję poszukiwawczą zaginionych obywateli francuskich, pracowników kopalni w regionie Aozou.

Po przedstawieniu się i sprężyście zasalutował. Po czym zdjął swój hełm z głowy, otarł spocone czoło rękawem kurtki polowej, pozostawiając smugi roztartego kurzu. Od razu dodał, wskazując na stojącego przy nim Abdullaha i Fatima. – To są moi dwaj przewodnicy, trzeci ranny zabrany do lecznicy.

– Rzeczywiście, dobre maniery nakazują przedstawienie się. Jestem Julien Parmentier właściciel kopalni oraz dyrektor. – Podając rękę Ernestowi na powitanie, bez namysłu, z silnymi emocjami, przyciągnął go do siebie, objął i długo uściskał. Już z wyraźną ulgą dodał: – Bardzo się cieszymy, jesteśmy szczęśliwi, wreszcie nasz los się odwrócił. – W jego głosie tym razem dominowała ekscytacja i zadowolenie, irytacja gdzieś uciekła. –  Wstąpiła w nas nadzieja, tak znienacka. To było widać po reakcji ludzi na palcu. Byli w euforii, w jakimś nagłym szale. O mały włos nie doszło do nieszczęścia. Bardzo dobrze panie legionisto zapanowaliście nad tłumem. Całe szczęście. Mam nadzieję, że szybko powrócimy do swoich. A to są moi współpracownicy. Główny inżynier Michel Martel, a także kierownicy grup oraz inżynierowie geologowie. –

Jednak Ernest już nie dosłyszał wymienianych imion, jego myśli oddaliły się w stronę właśnie usłyszanych słów „szybko powrócimy do swoich”.

– Przepraszam, muszę się oddalić i nadać potwierdzenie do dowódcy misji. – Natychmiast podbiegł do swojego uaza. Otaczająca go grupa podążyła za nim. Zamontował antenę na obramowaniu plandeki. Uruchomił nadajnik, sprawdził wskazania mierników, wykonał pierwszą próbę nawiązania łączności.

Po kilkunastu sekundach usłyszał słaby sygnał odpowiedzi z bazy Lobogue, wymienili ustalone hasła.

–  Tu „Lisia nora”, pogoń już w drodze … – z głośnika wydobywał się przytłumiony głos, przerywany trzaskami i zgrzytami eteru – jednak musiała się zatrzymać, teraz czekają na dalsze wytyczne, współrzędne wskazują cel za granicą z Nigrem. Pogoń czeka na potwierdzenie od Orła, ale na razie nic nie ustalili.

Ernest zebrał myśli, krótkimi zdaniami starał się jasno potwierdzić i opisać sytuacje.

– Tu „Lis trzy”, potwierdzam odnalezienie „stada”, jestem na miejscu. Wszystko w porządku, czekamy na „pogoń”. „Lwy” uciekły przez granicę, jednak konieczna gotowość do polowania. Podane współrzędne są nieprawidłowe. Podaję nowe…, kierować się wg azymutu na osadę o nazwie Yourokali. Zalecana droga okrężna wzdłuż granicy. Krótsze drogi przez wąwozy i koryta rzek mogą być zaminowane. Czekamy na was.

– Potwierdź liczebność „stada”! – zazgrzytało w głośniku.

Ernest spojrzał pytająco na Parmentiera.

– Jest nas prawie dwustu, wraz z rodzinami i z dziećmi.

– Liczebność dwieście – Ernest natychmiast rzucił do mikrofonu.

– Wszystko w porządku. Przygotujcie listę inwentarza w stadzie i kolejność. Chcemy uniknąć niespodzianek, musimy być przygotowani na każdą ewentualność. Zalecam dokładne sprawdzenie zagrody i obserwację otoczenia.

Ernest zrozumiał, o co chodziło w rozkazie kapitana Dubois z Lobogue, natychmiast odpowiedział:

– Tak jest, przygotujemy spis, przeszukam i sprawdzę dokładnie zagrodę.

– W takim razie potwierdzam, przyjmujemy nowe ustalenia, „pogoń” już w drodze. Kontrolna łączności za cztery godziny.

– Przyjąłem, czekamy. Odmeldowuję się.

Ernest wyprostował się, z ulgą wypuścił powietrze. Spojrzał na swoich obserwatorów.

– To teraz pozostaje tylko czekać. Proponuję rozpocząć przygotowania. Nie wiem, w jakim stanie są wasi ludzie, ilu ich dokładnie jest, ale mamy potwierdzenie. Konwój dotrze tutaj za kilka lub kilkanaście godzin. Może szybciej, bo już dużo wcześniej wyruszyli. Musimy ustalić szczegóły i zrobić dokładny spis. Oznaczyć chorych lub rannych. Chciałbym też rozpocząć obserwację terenu dookoła.

– Tak, ten budynek jest najwyższy, na dachu będzie świetna widoczność. Zapraszamy do środka, trochę się odprężycie i odpoczniecie. Ugościmy was porannym posiłkiem, potem przy herbacie porozmawiamy i zastanówmy się, co dalej.

– Dziękuję. Może najpierw jeszcze ustalę z moimi przewodnikami kolejność wart. Powinienem jeszcze sprawdzić te magazyny, aby sporządzić raport.

– Są kontrolowane przez Rafaela, trzyma pieczę nad nimi. Dzięki tym zapasom żyjemy. To Libijczyk przysłany przez Ligę Arabską. Nadzoruje pomoc humanitarną oraz to schronisko dla dzieci. Wycofująca się, tutejsza jednostka jemu powierzyła klucze.

– W porządku, Fatim zajmie stanowisko na dachu, będzie koncentrował się na północnym widnokręgu. – Ernest właśnie podał mu lornetkę. –  Zrobimy z Abdullahem obchód całego osiedla i spotkamy się z tym Rafaelem, mam nadzieję, że mówi po francusku.

Wypowiadając te słowa, Ernest sprawdził jeszcze raz zabezpieczoną po rebeliantach broń w kabinie wozu, zamknął drzwi szoferki, przekręcając kluczyk w zamku. Dawało mu to namiastkę pewności, że radiostacja oraz broń będą bezpieczne, podczas gdy on będzie zajęty sprawdzaniem wioski.

Stanowcze zachowanie i decyzyjność Ernesta, zrobiły ogromne wrażenie na zgromadzonych. Był stanowczy, myślał jasno i z rozwagą. Świadczyło to o jego profesjonalizmie i pewnym doświadczeniu. Wszyscy zgodzili się z jego decyzjami bez słowa oporu, czy nawet grymasu.

– Ruszamy, spotkamy się za jakiś czas u was na śniadaniu, ustalimy sposób i kolejność ewakuacji. Macie może jakiś spis? Jeśli nie, to trzeba przygotować taką listę, z zaznaczeniem chorych i rannych. Będzie potrzebna do rozplanowania ewakuacji oraz do załadunku na ciężarówki.

Czy ktoś może nas zaprowadzić do tego Rafaela?

– Ja z wami pójdę, pokażę wam ten sierociniec – spojrzeli na mężczyznę, który zaoferował swoją pomoc.

Był w średnim wieku, jak u wszystkich zmęczona i zarośnięta twarz, ale oczy błyszczące smutkiem, zdawały się być świeżo napełnione nadzieją. Entuzjazm i chęć działania, wraz z lekką dawką optymizmu potwierdzały ten przypływ nadziei.

– Jestem Michel Martel – wyciągnął rękę do Ernesta, był od niego o wiele starszy – a ty jesteś bardzo młody, jak na wagę funkcji, którą tutaj wykonujesz. Nie jesteś Francuzem, no i jesteś sam, tylko z obcymi przewodnikami.

– Zgadza się, nie jestem Francuzem. Jestem legionistą. Jestem sam tutaj, bo z całej naszej drużyny zwiadu, tylko mnie udało się do was dotrzeć. – Zgromadzeni wokół Ernesta mężczyźni zastygli w oczekiwaniu na dalszy ciąg wypowiedzi. – Od kilku dni szukaliśmy was w północnej części Tibesti, w okolicach Aozou, szukaliśmy też w kopalniach Moya i Ianguari. Dopiero informacje od patrolujących Tuaregów naprowadziły nas na wasz ślad. Jestem ostatni z misji poszukiwawczej, mój dowódca zginął od wybuchu granatu. Tak mi się wydawało. Moi towarzysze z drużyny zostali pojmani przez najemników libijskich, zakładających pola minowe w wiosce Erdi. Mam podstawy przypuszczać, że ich zabili. Ocalał tylko nasz przewodnik z ludu Tubu, którego udało mi się uratować i dostarczyć do rodziny. Pochodził z Choua. W geście wdzięczności przydzieli mi tych przewodników.

– Bardzo nam przykro, utraciłeś swych towarzyszy. Cieszymy się, że nie poddałeś się – dorzucił jeszcze Parmentier – podziwiamy cię, za odwagę i wytrwałość. Wiemy gdzie jest Erdi. To w tym miejscu nas zgromadzili i załadowali na ciężarówki, by wywieźć do Libii. Bezładna ucieczka przed ofensywą spowodowała chaos w ich jednostkach. Na szczęście zdecydowali się zostawić nas tutaj. Jesteśmy przekonani, że niebawem powrócą.

– Tak to pewne – przytaknął Ernest – ale zanim to nastąpi, będziecie bezpieczni. – W takim razie idę przywitać się z tym Rafaelem. A my spotkamy się niebawem u was na śniadaniu.

Spojrzał na zegarek, wskazówka przekroczyła już kwadrans przed siódmą.

Wstawał gorący i duszny dzień, niebo, słońce było przesłonięte warstwą chmur niczym wysoko uniesiona mgła.

Ernest skinął na Fatima, który ruszył za Francuzami do budynku, aby zająć stanowisko obserwacyjne na dachu. On sam razem z Abdullahem ruszyli w głąb osiedla, prowadzeni przez Martela.

Zlustrowali hangary ze ścianami z falistej blachy, w których miały znajdować się zapasy pozostawione przez wycofujące się wojska. Zamknięte na klucz wrota, nie pozwoliły zajrzeć do środka. Kluczyli wąskimi przejściami i ciasnymi uliczkami pomiędzy domostwami wypatrując i wyszukując czegoś podejrzanego. Jakiegoś fałszywego znaku, który mógłby wskazać na jakiś problem lub zasadzkę. Jedyne, co spotykali to zaciekawione twarze mieszkańców, spoglądające na nich z ukrycia, albo całkiem jawnie przed chatami. Cienie obficie rosnących w oazie palm daktylowych, figowców oraz drzew czy krzewów, których nie potrafił nazwać, dawały poczucie ulgi, a także spokoju.

Osiedle wydawało się, być zamieszkane przez ludzi pogodnych. Może nie do końca otwartych, ale wydawało się, że życzliwych. O obfitości pożywienia świadczyły liczne dabangi ustawione w zagrodach pod zadaszeniami z maty. Podobnie mówiły za siebie liczne poletka sorga czy grządki warzywne rozrzucone pomiędzy domostwami. Czerwono błyszczały w nich pomidory.

Sierociniec znajdował się w odległości nie większej niż dwie setki metrów od głównego placu osady. Stanowiły go trzy parterowe, drewniane baraki oraz rozległy namiot z otwartymi bokami. Wszystkie ustawione w czworoboku, stanowiącym odrębny niewielki dziedziniec. Pośrodku również znajdowała się studnia z pompą mechaniczną i dwoma dużymi drewnianymi korytami z obu stron.

Nad wejściem do środkowego budynku widniały flagi z czerwonym krzyżem i czerwonym półksiężycem, podobnie jak na ścianie lecznicy. Wzdłuż ściany widniał namalowany napis po francusku „Mission humanitaire – Équilibre et Ligue Arabe” oraz napis po arabsku, najprawdopodobniej oznaczający to samo.

Ernest, Abdullah i Michel Martel weszli powoli na dziedziniec.

Ich oczom ukazał się szokujący widok. Oto kolejka dzieciaków w wieku od kilku, do kilkunastu lat, ustawionych do stołu przed namiotem. Czarnoskóre maluchy, niektóre trzymały się za ręce, inne samodzielnie podchodziły do stołu, przy którym dwie kobiety ubrane w białe dżelaby, z głowami zakrytymi fioletowymi hidżabami, wydawały im porcje żywnościowe. Pomagał im kilkunastoletni młodzieniec. Ubrany w czarną gandurę. Jednak jeden rękaw zwisał luźno, a zamiast jednej nogi widać było drewnianą protezę. Widok był rzeczywiście mocno niepokojący, gdyż wiele z dzieci miało liczne blizny na ramionach lub buziach, poszarpane uszy, połowy główek z gołą skórą, czy nawet zniekształcone twarze.

Mężczyźni zatrzymali się na widok kalekich chłopców. Niektórzy z jednym lub dwoma kikutami zamiast rąk, inni z nogami bez stóp lub bez części nóg poniżej kolan. Dwóch chłopców siedziało na małych wózkach z drewnianymi kółkami, właściwie to ich tułowie z kikutami siedziały, rękoma zręcznie odpychali się od podłoża, by przesuwać się w kolejce.

Oczy tych dzieci nie wyrażały bólu ani smutku. Właściwie nic nie wyrażały, były lśniące życiem niczym lustro wody w głębokiej studni. Za to kikuty ich kończyn wyrażały wszystko, energiczne w swojej ruchliwości były niemym krzykiem do Boga. Gorzkim pytaniem bez odpowiedzi, jak Świat długi i szeroki, dlaczego w Jego imię ludzie dopuszczają się najgorszych zbrodni na niewinnych.

Dzieci cierpliwe czekały na swoją kolejkę po płaski placek oraz kawałek sera. Każdy z nich miał swój kubek, trzymany w ręku, lub na kawałku rzemyka wokół szyi. Do tych kubków trzecia kobieta nalewała biały, dosyć gęsty i parujący płyn.

Stali tak w osłupieniu, przez kilka chwil obserwowali plac. Ostatni w kolejce otrzymał swoją porcję i pobiegł do stołu pod namiotem.

Ernest jak zwykle instynktownie i szybko policzył, osiem długich stołów po pięciu z każdej strony, razem prawie osiemdziesięcioro dzieciaków.  Widok tych nieszczęśników powodował w nim przygnębienie. Była to chwila, w której potrzebował przekonania, że cierpienie ludzkie jest sprawiedliwie rozdzielone między wszystkich, że każdy człowiek ma do wycierpienia tyle samo. Czuł też, że jest to fałszywe przekonanie. Odczuwał fizyczny ból, gdy patrzył na tę scenerię. Na chwilę, gdzieś w dal uciekł optymizm, euforia i radość z odnalezienia zakładników. Zapomniał o emocjach i nadziei na ponowną rozmowę z siostrą Élodie.

Stali tak i obserwowali, gdy usłyszeli za sobą męski głos.

– To wszystko sieroty, kalekie ofiary wojny, pól minowych i pułapek. – Jak na komendę, wyrwani z letargu, odwrócili się. Przed budynkiem stał mężczyzna w podeszłym wieku. Wysoki, o śniadej, ogorzałej skórze. Starannie przystrzyżona broda i wąsy. Ubrany w czarną gandurę i czarne bawełniane spodnie. Na nogach zużyte sandały. Z lewego ramienia, w poprzek tułowia, zwisał pas podtrzymujący skórzaną torbę. W ręku długi kij, którym się podpierał. Wyglądał niczym prorok. Był w nim jakiś optymizm i dobro. Po obu stronach stały dwie inne kobiety z hidżabami na głowach. Ich jasna cera wyraźnie kontrastowała z czarną skórą dzieciaków. Dochodziła do nich właśnie Élodie.

Ernest po raz drugi tego poranka poczuł się dziwnie, drżenie mięsni, przyspieszone tętno i suchość w gardle. Wróciły emocje.

– Jestem Rafael, to ze mną chcecie rozmawiać. Te niewiasty to ochotniczki z różnych regionów Libii. Bezinteresownie poświęcają swoje życie tym okaleczonym biedakom. Pochodzą z dobrych i bogatych rodzin, ale to tutaj, na pustyni znalazły swój dom, cieszą się, że mogą się opiekować nimi. Jest jeszcze nadzieja na lepszy świat, skoro dobro w ludziach nie zniknęło.

Ernest regulaminowo zasalutował i przedstawił się.

– Tak już wiemy, że przybyliście ewakuować tych ludzi. No i doszło do mnie, że mieliście dużo szczęścia. Młody Tubu poświęcił się dla was. To jakiś znak, wielkie szczęście, że ktoś bierze na siebie coś, co jest przeznaczone wam. Czy potraficie to odpowiednio docenić?

– Rzeczywiście, nie wiem, jak mam odpłacić mojemu wybawcy. Podziękowałem mu, ale wiem, że to i tak zbyt mało – krótka pauza i Ernest kontynuował – bardzo przygnębiający widok. – Wskazał głową na dzieciaki w namiocie ze stołami.

– Przygnębiający? To tak jakby nic nie powiedzieć. Nie jesteście w stanie zrozumieć, co one czują. Niektóre z nich są u nas od dawna, niektóre nie pamiętają, co to znaczy posiadać dwoje rąk i dwie nogi. Dalej, tam, spójrz na te trzy dziewczynki, mają teraz po dwanaście lat, cały czas trzymają się za ręce. Zostały oswobodzone kilka miesięcy temu przez Tuaregów z obozowiska rebeliantów w górach na granicy z Nigrem. Przez kilkanaście miesięcy były trzymane osobno w klatkach. Były gwałcone, używane przez nich do woli. Zarabiali też, sprzedając ich niewinne ciała okolicznym mężczyznom i przemierzającym przez granicę karawanom. Miały po dziesięć lat, gdy zostały porwane. Nawet nie były jeszcze kobietami, a już zaznały tylu mężczyzn, że nikt nie potrafi zliczyć. Nie da się nawet opisać ich przerażającego losu, bólu psychicznego i upokorzenia. Zatraciły wiarę w ludzi. Może nawet już nie wiedzą, nie rozumieją, co jest to upokorzenie. Jeśli odczuwasz ból swoich ran, to znaczy, że żyjesz.  Ale gdy odczuwasz ból innych, to świadczy o tym, że jesteś człowiekiem. Czy jesteś człowiekiem?

– No tak, macie rację Rafaelu, żadne słowa nie wypowiedzą tego ogromu zła, nie opiszą tego nieszczęścia. Nie wiem, jak się zachować. – Ernest powiódł oczami najpierw na Rafaela, potem zatrzymał wzrok na Élodie. Jakby chciał prosić ją o pomoc w trudnej sytuacji.

Ta wyczuła jego oczekiwanie i przerwała niezręczną chwilę milczenia.

– A co właściwie tutaj sprowadza panów legionistów? – Uśmiechnęła się do Ernesta.

– Muszę sprawdzić dokładnie teren i wykluczyć wszelkie nieoczekiwane sytuacje, czy nawet pułapkę. – Ernest bardziej wyczuł, niż zrozumiał, że jego szczerość nie została pozytywnie przyjęta.

– I jak ja mam wam pomóc? – Głos Rafaela był znowu zwyczajowo łagodny i ciepły.

– Chciałbym prosić o otwarcie tych magazynów, abym mógł dokonać inspekcji. Będę musiał zameldować stan przy kontrolnej łączności z dowódcą za około dwie godziny – zerknął na zegarek, a potem pytająco na Rafaela.

– A co spodziewacie się znaleźć w tych magazynach, jakąś broń, uzbrojenie? – Rafael nadal był łagodny i spokojny.

– Nie szukamy niczego konkretnego. Dostałem polecenie, aby sprawdzić zawartość.  Muszę wykluczyć jakiekolwiek zagrożenie, dla konwoju, który niebawem tutaj przybędzie po tych ludzi. Chcą mieć pewność, że nie dojdzie do żadnego incydentu. Jeśli okaże się, że jest tam broń, będę musiał ją spisać oraz zameldować o tym w raporcie. To tylko tyle. Nie będziemy niczego ruszać.

– Tak, jest tam broń. Tutaj, w tych warunkach żywność jest bronią. Widzicie żołnierzu, pokarm tych dzieci? To gotowane srogo na mleku. Tak jest tam tego pełno. To jest ta broń. Mleko w proszku, mąka, konserwy, nawet cukier i czekolada. Są też worki z jajecznicą w proszku. Wojsko było dobrze odżywione. Wcześniej naszym dzieciom brakowało nawet placków. Na szczęście nie zabrali tego ze sobą, gdy uciekali. Pewnie nam odbiorą, gdy powrócą.

– Jeśli powrócą. – Ernest próbował odważnie wątpić, ale sam w to nie wierzył.

– Powrócą, powrócą. Niebawem tu będą, jeszcze w większej sile. Już nawet słychać jak nadchodzą. Ironiczny uśmiech spowodował, że nikt nie wiedział, czy poważnie interpretować słowa Rafaela, zabrzmiały równie tajemniczo, co złowieszczo.

– Nie mniej, ponawiam swoją prośbę, nawet nalegam.

– Rafaelu, powierz mi klucze, ja z nimi pójdę i pokażę te magazyny, dopilnuję wszystkiego. Niech spiszą zawartość tego z numerem „3”. Znajdują się tam skrzynie z amunicją, ale nie ma żadnej innej broni. – Élodie kolejny raz załagodziła trudną dla wszystkich sytuację.

– W porządku, niech tak będzie. Siostra Hannah was zaprowadzi. Róbcie, co musicie. – Rafael, zdawał się niechętny swojej własnej decyzji, ale raczej nie miał argumentów, aby dłużej oponować.

– Dziękuję. Czy myśleliście Rafaelu, aby przenieść sierociniec bardziej na południe, poza te góry, w rejony Sahelu?  Byłoby łatwiej wam o zaopatrzenie.

– Zapewniam cię młodzieńcze, że to jest dobre miejsce dla nich. Siostry zapewniają im opiekę i wychowanie. Tutaj jest łatwiej dotrzeć z tych wszystkich górskich wiosek i osad. Wszyscy wiedzą, jak nas odnaleźć, leczymy chorych i dajemy im pomoc. Mamy też wsparcie wojskowych, bo zajmujemy się rannymi. Jesteśmy chronieni znakiem Ligi Arabskiej oraz tej Misji Chrześcijańskiej. Nikt nas nie nęka, siostry czują się tutaj bezpiecznie, dzieciaki również. Chociaż z zaopatrzeniem to różnie do tej pory bywało.

– Te dzieciaki mogłyby przebywać razem ze zdrowymi. Mogłyby chodzić do szkoły. Zdrowe dzieci również od nich by się uczyły, jak pomagać słabszym i kalekim. Może, gdy to pokolenie dorośnie i będzie pamiętało ten ogrom tragedii, nie dopuści do kolejnych wojen plemiennych. – Ernest nie dawał za wygraną.

– Wiem, co masz na myśli. Po śniadaniu zjawią się tutaj dzieciaki z całej osady, w tym namiocie i dwóch barakach jest szkoła, dla wszystkich dzieci. Uczą się razem. – Chwila pauzy na oddech. – Ale to, o czym mówicie legionisto, o pokoleniu wolnym od wojny, nie jest możliwe w tym świecie podzielonym przez różne religie, przez różne plemienne interesy, wpływy światowych mocarstw. Rządzi zwykła chciwość. Bogactwo zabija w ludziach człowieczeństwo. Zanim zostałem opiekunem tego sierocińca, byłem bogatym kupcem na północy, w Benghazi. Codziennie w porcie odbierałem towary i wysyłałem w świat inne produkty. Byłem dobrym muzułmaninem. Pochodzę ze starego, możnego i znanego rodu. Mój stryj Omar Mukhfar Trzeci był nauczycielem Koranu, a naszym godłem jest głowa lwa libijskiego. Jednak Allah miał dla mnie inny plan. Islamscy radykałowie zaplanowali zamach na al-Kaddafiego. Wybuch bomby zabił wiele osób, w tym moją żonę i córkę. Syn Uriel przeżył, ale został okaleczony. Stracił lewe oko, lewą rękę i nogę. Wtedy zrozumiałem, że moje życie nie było właściwie. Przeznaczyłem swój cały majątek na pomoc najsłabszym i najbiedniejszym. Ufundowałem szpital i sierociniec w miejscu wybuchu. Drugi tutaj, gdzie skala nieszczęść jest chyba największa.  Przybyłem tu z Urielem, by razem prowadzić ten dom. Ten chłopak tam, razem z kobietami przy stole to mój syn, zaraz do nas dołączy. – Rafael skupił swój wzrok na kalekim młodzieńcu i skinął na niego, jakby chciał mu podziękować. Mówił dalej – Nie wiem, dlaczego opowiedziałem moje życie akurat tobie. Jesteś tylko francuskim najemnikiem. Hmm… To mogło być przykre, ale pewnie często to słyszysz od miejscowych. Widzę w tobie coś, jesteś jakiś inny. Chociaż nie wiem, co złego uczyniłeś, że musiałeś ukryć się pośród najemników. Jednak odbieram cię inaczej, Allah chyba prowadzi cię swoją drogą.

Zamilkł. Zwrócił głowę do nadchodzącego, wyraźnie utykającego i wspierającego się również na długim kiju Uriela. Lewe oko miał przesłonięte czarną opaską, z miękkiej i delikatnej skóry. Pusty lewy rękaw zwisał luźno, poruszany powiewami wiatru, niczym chorągiewka.

– Synu to są żołnierze francuscy. Przybyli, aby zabrać tych nieszczęsnych ludzi do domu.

Uriel każdemu po kolei podał soją zdrową rękę na powitanie, patrząc swoim jednym okiem odważnie i stanowczo im w oczy. Uśmiechał się przy tym szczerze i Ernest poczuł jak dreszcz przeszły jego ciało.

Pomimo kalectwa biła od niego wielka radość życia. Może otarcie się o śmierć, jakby ponowne narodziny wyzwalały w nim energię. Coś było ulotnego, niewytłumaczalnego w tych ludziach. Obaj poświęcili swoje dostatnie życie dla pomocy innym, dla życia na pustyni.

– Musisz być dumny ze swojego syna. Jesteście wspaniali w tym, co robicie. Jedyne, co mi teraz przychodzi do głowy, to archaniołowie Rafael i Uriel, wysłannicy Boga. Nasze religie mają wiele wspólnego, nawet wyznajemy tego samego Boga, chociaż inaczej go nazywamy. Może to właśnie wasze imiona były znakiem. – Ernest poczuł, że zaczyna mówić od rzeczy.

– Witam Cię najemniku, czy jesteś prawym człowiekiem? – krótko zapytał Uriel, uśmiechając się do niego.

Zmieszany Ernest zamilkł, było coś w tym głosie, co wymuszało pokorę. Musiał się zastanowić, by po chwili odpowiedzieć, próbując zmienić tok rozmowy.

– Nie wiem – krótka pauza i mówił dalej – ale z uwagą wysłuchałem waszej historii. Dziękuję za zaufanie. Jestem pełen podziwu dla waszego oddania tym ludziom.

Był to kolejny moment, gdy nie wiedział, jak się zachować. Zwrócił się pytającym, wręcz błagalnym spojrzeniem do Élodie.

– Siostro, jeśli pozwolicie, to może już pójdziemy sprawdzić te magazyny?

– Chodźmy zatem, ale zwracaj się może do mnie po imieniu, będzie łatwiej. – Na potwierdzenie podała mu dłoń, którą uścisnął, i oszołomiony niespodziewanym dość bliskim kontaktem, długo przytrzymał.

Ruszyli, powoli opuszczając dziedziniec sierocińca, odprowadzani wzrokiem przez Rafaela, Uriela i kobiety stojące obok.

Szli razem obok siebie Michel Martel, Élodie, Ernest i Abdullah.

– Czym się właściwie tutaj zajmujesz? – pierwszy odezwał się Ernest.

– Ja z moimi siostrami w zakonie, zapewniamy opiekę i pomoc medyczną. Siostra Stéphanie, ta najstarsza, jest lekarzem, ja i siostra Monique jesteśmy pielęgniarkami. Studiowałam w Marsylii medycynę, ale przerwałam naukę, gdy dowiedziałam się, że moja rodzina, ojciec i stryj, robią tutaj interesy. Wyzyskują tych ludzi. Gdy wybuchła pierwsza wojna domowa w 1985 zgłosiłam się na ochotnika do fundacji Équilibre, z zamiarem przybycia do Czadu. Było to trochę wbrew rodzinie, taki młodzieńczy bunt, ale teraz jestem dumna z tego, co robię. Cieszę się, że tu odnalazłam swoje powołanie. Ta praca, bezinteresowne oddanie tym dzieciom, ludziom, chorym i rannym, daje mi dużo satysfakcji.  Nie jestem pewna czy chcę zostać zakonnicą. Gdy skończy się wojna, to raczej chcę wrócić na studia, zostanę lekarzem. Stęskniłam się też za rodziną.

– A te kobiety Libijki, to muzułmanki?

– Tak, to muzułmanki. Trochę niebywałe w islamskim świecie, ale dwie z nich to nauczycielki, uczą dzieciaki pisać i czytać po arabsku i francusku, no i liczyć. Pozostałe to opiekunki, one uczą ich przydatnych w kalekim życiu rzeczy. Na przykład jak mają sobie radzić, aby nie zginąć. Chociaż szanse na normalne życie w świecie mają marne, to Rafael wierzy, że dzięki tej szkole będzie im łatwiej, bo do zajęć gospodarskich czy pracy na roli to raczej się nie przydadzą.

– Czyli dwie przeciwstawne sobie religie, dwa światy mogą współistnieć razem.

– No i tutaj objawił się genialny pomysł Rafaela. Sprytnie wymyślił, że Liga Arabska i Équilibre będą patronować tej szkole. Bo północna część Czadu to muzułmanie lub Tubu i Tuaregowie, wschód Sahelu i południe kraju to chrześcijanie. Oznacza to, że jego przedsięwzięcie jest jakby pod kuratelą wszystkich, nawet plemion i grup, które ze sobą aktualnie walczą. Osierocone, kalekie dzieci docierają do nas z każdej strony. No i wszyscy dbają o nas. To jest zaleta połączenia i zbliżenia tych dwóch światów.

Przerwali rozmowę, bo właśnie zbliżali się do pierwszego hangaru z białej blachy. Élodie otworzyła kluczem zamek, jedno skrzydło wielkich wrót z lekkim skrzypieniem odchyliło się na zewnątrz.

Weszli do środka, panował przyjemny chłód. Szeroki promień światła dnia rozjaśniał wnętrze. W półmroku ujrzeli kilka rzędów równo ustawionych wysokich regałów, zapełnionych kartonowymi pudłami, workami oraz większymi i mniejszymi blaszanymi puszkami. Półki były oznakowane naklejonymi etykietami. Jednak wszystkie napisy były arabskie. „Osiem rzędów po sześć półek na długości dwudziestu kroków” – jak zwykle instynktownie zadział umysł Ernesta. Przeliczył w myślach regały, sprawdzając zawartość leżącą na półkach.

Po kwadransie zakończyli obchód i przeszli do kolejnego magazynu. W nim również znajdowały się zapasy długoterminowej żywności. Regały również były wypełnione mąką, kaszą z prosa, makaronem, znajdowały się tam puszki z owocami, konserwy mięsne. Była kawa, herbata i cukier. Na trzech długich regałach znajdowały się typowe zestawy obiadowe dla wojska. Gotowe do natychmiastowej konsumpcji, wymagające jedynie podgrzania.

Ernest starał się notować w zeszycie dziennika łączności radiowej, który zwykle znajdował się w kieszeni pokrowca na urządzenie. Teraz służył mu za notatnik.

Przyszła kolej na ostatni magazyn numer „3”, w którym miały znajdować się pewne zapasy amunicji. Podchodząc bliżej, zaczął ogarniać go jakiś instynktowny niepokój, jakby intuicja, szósty zmysł zwiadowcy, podpowiadał mu coś złego.

Ten hangar był największy, po otwarciu wrót, oczom ukazała się obszerna hala, na początku z prawie pustą przestrzenią. Na ubitym podłożu widoczne były ślady opon pojazdów.

Przy ścianie stał taki sam uaz, w którym Ernest przybył do osady. Był w kolorze piasku i libijskimi oznaczeniami wojskowymi.

– Tym autem jeździ czasem Nadine. Teraz sama, chociaż wcześniej również z wojskowymi. Przeważnie gdzieś na wschód w kierunku granicy z Nigrem – oznajmiła Élodie.

– Rozumiem, ale czego ona może tam szukać.

– Mówi, że odwiedza tam oazę, w której krzyżują się szlaki karawan kupieckich. Wymienia czasem konserwy na różne potrzebne do szkoły rzeczy jak papier, ołówki, kredę. Czasem przywozi jakieś książki.

– Zawsze sama jeździ? A gdzie ona jest teraz?

– Czasem z Rafaelem. Teraz jest z dziećmi, jest nauczycielką, pewnie mają lekcję francuskiego. Przed południową sjestą skończą, będziesz mógł z nią porozmawiać.

Po lewej stronie znajdowały się dwa rzędy regałów. Półki zawierały różne metalowe skrzynki, elementy i części zapasowe do pojazdów, podzespoły do silników, jakieś dynama, pompy paliwa, zestawy filtrów. Dalej, przy lewej ścianie umiejscowione były stoły warsztatowe z narzędziami, obok kilka dużych, metalowych, beczek z przeznaczeniem na olej lub paliwo.

Miejsce robiło wrażenie typowego garażu.

Przy tylnej ścianie stało osiem wysokich stosów, równo ułożonych, drewnianych skrzyń. „Cztery skrzynie razy pięć warstw, razem dwieście skrzynek z nabojami 7,62 mm, do kałasznikowów” – instynktownie policzył i zanotował Ernest.

Przesunął się lekko w kierunku prawego rogu. Tu również był sterty skrzyń, tyle że znacznie większych. Z bliska łatwo zobaczył napisy cyrylicą.

– To miny! Przeciwpiechotne! – niemalże krzyknął – jest ich mnóstwo! Dwie skrzynie po cztery warstwy w pięciu stosach – tym razem w głosie dało wyczuć się napięcie i zniecierpliwienie – każda ma po cztery sztuki, czyli razem jest ich sto sześćdziesiąt. – Dodał z jeszcze większym napięciem w głosie, jego nerwowe ruchy podczas liczenia oraz notowania wskazywały, że oto właśnie ta chwila, przed którą ostrzegała go intuicja, gdy zbliżali się do tego hangaru.

Notując liczby, Ernest skierował swój wzrok obok, na coś, co przykuło jego uwagę na ułamek sekundy, ale intuicyjnie wyczuł, że to może być samo zło, najgorsze w każdej wojnie.

– Spójrzcie tutaj! Na ten stos pustych skrzyń – znowu krzyknął, lecz tym razem nerwowe napięcie ustąpiło niepewności z pewną domieszką niepokoju, a nawet przerażenia.

Cała czwórka zastygła w bezruchu, patrząc na stertę bezładnie rzuconych, pootwieranych pustych drewnianych skrzyń z rosyjskimi napisami.

Chyba nie zrozumieli, o co mu mogło chodzić.

– Jeżeli tutaj zostawili puste skrzynie, w bezładzie, może nawet w pośpiechu, to gdzie u licha jest zawartość?

Zaczynało do nich docierać. Oświeceni nagłym przebłyskiem myśli, postanowili działać.

–  Aide-moi aux assembler et aux arranger. Comptons-les!  Pomóżcie mi je poukładać! – tym razem to Michel Martel dosyć stanowczo nakazał.

Zabrali się do porządkowania skrzyń.

– Może osobno skrzynki i osobno te pokrywy? Będzie łatwiej – pytająco zaproponowała Élodie.

Zajęło im kilka minut, gdy ponownie stanęli przed równo ułożonymi drewnianymi pudłami. Ilość pokryw i skrzynek zgadzała się.

Doliczyli się dwudziestu sześciu.

– Oznacza to, że sto cztery miny gdzieś zostały podłożone. Tylko, gdzie? Czy widzieliście Libijczyków wywożących pełne skrzynie, a potem wracających z pustymi, bez zawartości?

– Nic takiego nie zauważyliśmy. Dwa tygodnie temu opuścili tę placówkę, dosyć szybko, raczej w popłochu – oznajmiła – stacjonowała tutaj kompania wartownicza, pilnująca tych magazynów. Około setki wojskowych. Zajmowali budynek merostwa, w którym kwaterowali oficerowie. Tam z tyłu, znajdują się drewniane baraki, w nich mieli urządzone koszary. Dwa dni wcześniej przyjechały ciężarówki, które przywiozły tych nieszczęsnych górników, wraz z moim stryjem. Porzucili ich niedaleko oazy. Było nerwowe oczekiwanie, bo nie wiadomo, co mieli zrobić z tymi ludźmi. Otrzymali rozkazy przez radio. W ciągu godziny spakowali się, umieścili wszystkich rannych ze szpitala na samochodach. Z magazynów zabrali też kilkadziesiąt takich skrzyń na ciężarówki i odjechali.

– Możliwe, że mówisz o tych minach i ciężarówkach, które potem pojawiły się w Erdi – Ernest wtrącił swoją myśl.

– Odjechali i zostawili wszystko, tych ludzi, no i te zapasy w magazynach. Wieczorem pojawiły się patrole wojsk rządowych i GUNT. Od tej pory pojawiali się tutaj regularnie, co drugi dzień. Od czasu do czasu odwiedzali nas też partyzanci. Rafael wolał współpracować z nimi, dla dobra całej osady. Na jego prośbę Nadine wydawała im trochę żywności, dzięki temu jechali dalej, bez awantur i nieprzewidzianych problemów.

Nastąpiła chwila ciszy.

– Czyli, podsumujmy – Ernest postanowił głośno poukładać sobie wszystko – mamy dwie możliwości. To uciekający Libijczycy zabrali setkę rozpakowanych min ze sobą i gdzieś po drodze zostawili pułapki. Chociaż mało prawdopodobne, bo przecież na ciężarówkach wywieźli kilkadziesiąt pełnych skrzyń. Druga możliwość to partyzanci lub wojskowi z GUNT zabrali miny i gdzieś je ułożyli. Jeśli zaminowali jakiś obszar lub budynki w tej osadzie, lub szlaki na zachód do granicy z Nigrem, to możecie mieć niedługo ręce pełne roboty, a szpital i sierociniec wypełni się nowymi rannym i kalekimi ofiarami. Może Rafael dawał im nie tylko konserwy?

– Nie sądzę, aby Rafael dał im dostęp do tego arsenału – oponowała Élodie.

– Te miny mają również zapalniki elektryczne, mogą być detonowane zdalnie, przez przewody.

Chwilę się zastanowił, aby z olśnieniem na twarzy zapytać.

– Czy tutaj jest elektryczność? W hangarach i magazynach jest raczej chłodno, no i jeśli mieli radiostację, to znaczy gdzieś musi być agregat. – Pytająco spojrzał na pozostałych.

– Wegetujemy tutaj dwa tygodnie, prawie trzy tygodnie, nie ruszamy się nigdzie poza obręb wioski, właściwie budynku merostwa, nawet nie zaglądamy do sierocińca. – Martel przecząco pokręcił głową, na znak, że raczej nic nie wie.

– Ja tutaj przebywam prawie dwa lata, z krótkim przerwami. Jest agregat na tyłach budynku żandarmerii, tam, gdzie teraz znajduje się szpital. Oszczędzają na paliwie, włączają go tylko przy poważnych operacjach. Wcześniej nieraz słyszałam rozmowy przez radio, póki byli Libijczycy. Nawet Nadine ma odbiornik radiowy, puszczała dzieciom muzykę, ale dawno, go nie włączała. Tylko czy agregat jest potrzebny do zdetonowania min?

– Agregat nie, wystarczy ręczny induktor lub niewielki akumulator z ręcznym stycznikiem. Jednakże przyszło mi do głowy, że jest jeszcze jeden agregat schowany w tych hangarach. I oprócz wentylacji, może służyć jeszcze do zasilania łączności. Dziwne, ale znowu pomyślałem o Rafaelu i Libijczykach. Może ten Rafael nie jest taki cudowny, jak wam się wszystkim wydaje.

– Jak możesz go oskarżać lub podejrzewać, on by tego nie zrobił – siostra Élodie stanowczo próbowała bronić Rafaela.

– Nie oskarżam, ale rozważam różne możliwości, staram się wszystko wziąć pod uwagę.

Spojrzał na trójkę stojącą przed nim. Z niedowierzaniem, w milczeniu bili się z myślami, nie wiedząc, co dalej.

Ernest mógł mieć jednak rację. Élodie chyba zaczęła sobie zdawać sprawę z powagi sytuacji, bo jej twarz pobladła, jej duże jasne oczy zrobiły się jakby jeszcze szerzej otwarte.

– Jeśli miny są ułożone tutaj gdzieś, w wiosce, to może być gorąco, gdy przybędzie konwój. – Po wyrazie ich twarzy, Ernest rozpoznał, że zaczynają się z nim zgadzać, wiedział, że pojmują, że zawisła nad nimi rzeczywista groźba. – Tutaj na razie skończyliśmy pracę. Élodie możesz zamknąć magazyny. Mieliśmy szczęście, że to sprawdziliśmy. Przynajmniej wiemy, co nam może grozić. Na razie proszę, nie mów nic Rafaelowi o naszym odkryciu ani o naszej rozmowie. Sam mu o tym opowiem, ale najpierw muszę porozmawiać z sierżantem Adamą. Jak on się miewa?

– Otrzymał postrzał w prawy bok, kula przeszła na wylot. Nie uszkodziła wątroby, ale ma roztrzaskane żebra i postrzelone płuco. Stracił przytomność, tuż przed operacją, zajmuje się nim doktor Fabron. Nie wiadomo jak długo jeszcze potrwa.  Może będzie w stanie rozmawiać, jak się obudzi po narkozie, możliwe, że jeszcze wieczorem.

– To znaczy, że od niego, na razie się nic nie dowiemy. Spróbuję wypytać dyrektora, twojego stryja.

Élodie skinęła głową na zgodę, po czym spojrzała na Ernesta z wyraźnym, nieukrywanym podziwem, może nawet zainteresowaniem, obdarowała go szczerym uśmiechem, który został odwzajemniony równie szczerze. Ponowne, dłuższe spojrzenie w oczy utwierdziło młodego żołnierza, że coś go do niej przyciąga, chciałby ją jeszcze spotkać, w innych już, spokojnych okolicznościach. Potem jeszcze raz i jeszcze raz. Może to właśnie ona było powodem, że był jak w transie, obserwował, analizował i działał z wyraźną pewnością siebie, jakąś rutyną, a co najważniejsze, jego wnioski i decyzje wydawały się trafne oraz skutecznie.

Opuścili teren hangarów magazynowych i skierowali się w stronę głównego placu, by dołączyć do czekającej na niego grupy zaniepokojonych już przedstawicieli zakładników.

Wcześniej, po drodze, Ernest wraz z Élodie wstąpili do szpitala, by zapytać o stan Aby i sierżanta. Szpital właściwie był opustoszały, wszystkich rannych libijskich żołnierzy zabrała ze sobą wycofująca się jednostka wartownicza. Informacja ta jeszcze się nie rozniosła, więc okoliczna ludność jeszcze nie przybywała, aby korzystać z różnych form opieki medycznej.

W lecznicy leżała trójka małych czarnych chłopców, przywiezionych kilka dni temu z przygranicznego lotniska Domasaka. Chłopcy byli służącymi przy wojsku, zajmowali się praniem, sprzątaniem i innymi pracami pomocniczymi. Podczas ataku samolotów francuskich na lotnisko, nie zdążyli uciec do schronu, po prostu wszyscy o nich zapomnieli. Zostali poważnie poparzeni przez wybuch bomby zapalającej.

Po ataku Libijczycy wycofali się w popłochu. Pomoc chłopcom nadeszła, dopiero po paru godzinach, gdy jednostki armii Czadu opanowały lotnisko. Żołnierze odnaleźli ich i natychmiast przetransportowali do Yourokali, tutaj znaleźli się pod troskliwą siostry-doktor Stephanie.

Obrażenia były poważne, bolesne. Dzięki posiadanym zapasom antybiotyków i leków przeciwbólowych, zwłaszcza morfiny, ich rany powoli goiły się.

– Blizny po oparzeniach pozostaną na zawsze. Spalona skóra na głowach, twarzach i nogach. Tam, gdzie ciało było nagie. – Siostra Élodie stanęła przy łóżku jednego z nich i z czułością głaskała zdrową część jego dłoni.

Chłopcy zdawali się spać.

Ernest zatrzymał się, by ze smutkiem obserwować delikatne ruchy pielęgniarki, docierało do niego jak ważną rolę tutaj spełnia ten sierociniec i szpital. Ile dobra dają te kobiety tym dzieciom, ile serca i tak potrzebnej czułości. Zastanawiał, co by było, gdyby takie osoby jak te siostry z misji lub te muzułmanki, nie ofiarowały siebie, gdyby nie poświęciły się, by wnieść trochę dobra, do świata, w którym dobra brak.

W głębi budynku żandarmerii, przeorganizowanym na szpital, znajdowały się jeszcze pokoje zajęte przez kilka czarnych kobiet, matek z niemowlętami. Musiały zostać hospitalizowane, ze względu na wycieńczenie i niedobór pożywienia, ich stan mocno się pogorszył tuż przed przybyciem do Yourokali.

W bocznym pomieszczeniu przebywali ranni w porannym zdarzeniu na placu.

Sierżant Adama był w gorszym stanie. W ciągu prawie dwóch godzin doktor Fabron oczyścił ranę po wlocie kuli, wykonał szycie. Teraz próbował jeszcze jakoś poskładać żebra po stronie pleców. Rokowania były obiecujące, ale na razie stan był raczej ciężki, stracił trochę krwi.

Aba był w lepszej formie, siostra Stéphanie, z wprawą wyjęła kulę oraz pozszywała ranę postrzałową. Kula zatrzymała się w ciele po przebiciu kamizelki, której odporność w miejscu postrzału nie była wystarczająca. Na szczęście trafienie nie uszkodziło kości.

Ernest po przyjacielsku uściskał i pozdrowił młodego przewodnika, w geście podziękowania za uratowanie życia.

Michel Martel poszedł prosto do budynku merostwa, by uprzedzić wszystkich rychłym nadejściu Ernesta, który w oczach wszystkich zaczął teraz się jawić, jako niezwykła postać i osobowość.

Zaimponował im swoją przenikliwością i umiejętnością obserwacji, a także łatwością wyciągania wniosków i podejmowania decyzji.

– Witamy w naszym tymczasowym domu i zapraszamy na śniadanie, czekaliśmy na was – odezwał się Julien Parmentier na widok wchodzącego Ernesta wraz z nieodstępującym go Abdullahem.

Ten odpowiedział skinieniem głowy w wojskowym ukłonie i powiódł oczami dookoła, lustrując wnętrze obszernego holu. Znajdowały się tu masywne stoliki biurowe, przeniesione z otaczających izb, każde otoczone czterema krzesłami z orzechowego drewna, z bogato zdobionymi rzeźbieniami.

Jednak kolonialny styl jednopiętrowego budynku, dawno stracił swój urok. O jego dawnej krasie mógł świadczyć jedynie układ wnętrza, resztki drewnianych mebli, szaf i regałów, a także duży hak pośrodku wysokiego sufitu, z którego zwisał szkielet stylowego żyrandola. Na jego mosiężnych ramionach straszyły kalekie oprawki na żarówki, otoczone drutami mocującymi oraz  pozostałościami szklanych zdobień, rurek i paciorków. Obrazu okaleczenia potwierdzał kikut przewodu elektrycznego wyłaniającego się z tynku obok haka. Na ścianach pozostałości kinkietów o tym samym fasonie, co żyrandol, tyle że na niektórych pozostało więcej tych szklanych ornamentów i ozdób. Zdawało się, że ta świetność całego budynku i jego przeznaczenia przeminęła już bezpowrotnie, dodatkowo była zakłócona teraz przez ogólną ciasnotę spowodowaną przez gęsto ustawione metalowe, piętrowe, wojskowe łóżka, ustawione przy bocznych ścianach. Gołe materace nakryte były szarymi kocami.

Ernest powoli rozejrzał się dookoła – „dwanaście, po dwa łóżka” znowu błyskawicznie zadziałał instynkt zwiadowcy. Pomiędzy łóżkami znajdowały się wejścia do kolejnych izb lub jakichś pomieszczeń biurowych, teraz zagospodarowanych na kuchnię i inne potrzeby gospodarcze dla znacznej grupy ludzi, którzy tutaj przebywali. Na wprost, po przeciwnej stronie głównego wejścia zobaczył podwójne, oszklone drzwi wychodzące na podwórze. Przez szyby w szerokich skrzydłach widział, długie drewniane baraki koszar. Z obu stron drzwi zaczynały się schody prowadzące na piętro. Niezbyt szeroki górny korytarz wzdłuż ścian, od strony holu zabezpieczony był metalową barierką, której okrągłe czarne kolumny, matowo połyskiwały odlanymi z mosiądzu zdobieniami w kształcie roślinnych ornamentów. Z tego korytarza również wychodziły drzwi do bocznych pomieszczeń biurowych. Prawie wszystkie na parterze i piętrze były szeroko otwarte, powodowało to wyczuwalny lekki przeciąg, zapewniający przepływ powietrza, taka naturalna wentylacja.

Wszyscy znajdujący się tutaj podnieśli się na równe nogi, otoczyli Ernesta z gestami powitania. Każdy chyba chciał poznać osobiście i dotknąć pierwszego francuskiego żołnierza, którego zobaczyli po wielu miesiącach w niewoli i pracy dla Libijczyków, ich niepewnego losu i tułaczki, aż do tego miejsca.

Powitalne rozmowy i pytania o ewakuację, o sytuację w Czadzie, o kontrofensywę, która wypchnęła Libijczyków z tych terenów, zdawały się nie mieć końca. Po blisko godzinie uścisków i powitań, gdy pierwszy głód wiadomości został zaspokojony, wezbrany tłum przerzedził się. Ernest widział na poszarzałych i wychudzonych twarzach tych ludzi, głębokie zmęczenie, jednak również dostrzegł w ich przekrwionych oczach, nową kiełkującą nadzieję. Wzniecała się z każdą chwilą, z każdą odpowiedzią o zmierzającym ku nim, ewakuacyjnym konwoju.

Tłumnie zaprowadzili go w głąb sali i usadowili przy stoliku. Emocje i gorączkowe rozmowy powoli cichły. Otaczali go teraz jedynie Parmentier, dyrektor i właściciel kopalni, główny inżynier Michel Martel wraz z grupą kilku starszych wiekiem, mężczyzn, których imion, nazwisk i pełnionych funkcji, jego zmęczony umysł już nie był w stanie zapamiętać

Stół był zastawionym metalowymi talerzami i kubkami. Wytłoczone arabskie napisy oraz godło w postaci sierpa księżyca i gwiazdy wskazywały na Libijskie pochodzenie sprzętów.

Jednak instynkt Ernesta, ożywił się, gdy rzuciły mu się w oczy wytłoczone na przeciwległej krawędzi wizerunki lwich głów, w herbowej symbolice. Jego podejrzenia co do osoby Rafaela przybierały na sile.

Na stole postawiony został również metalowy, na biało emaliowany dzbanek z gorącą kawą. Skromne śniadanie składało się z płaskich placków z białej mąki, wojskowa, gęsta i sztywna marmolada oraz suszone daktyle.

– Żyjemy tutaj już dwa tygodnie. Jakoś udało nam się rozlokować w tych pokojach i barakach na zewnątrz. Nie wiedzieliśmy, co dalej robić – rozpoczął Parmentier – pozostało nam się tylko modlić. Przez chwilę wydawało się, że te patrole wojskowych z GUNT nam pomogą, ale okazało, że działają razem z partyzantami i są chciwi na okup. Zresztą, chyba mieliśmy szczęście, że Libijczycy nas tutaj zostawili. Opuszczali to miejsce w popłochu, no i na całe szczęście pozostały po nich zapasy w magazynach. Rafael dosyć oszczędnie i skąpo nam wydziela, ale rozumiemy go. Ma na głowie ten sierociniec, o który się troszczy. Właściwie to tutaj chyba było jakieś centrum kwatermistrzowskie, rozprowadzające zapasy i zaopatrzenie do wielu różnych jednostek regionu. Siostry opowiadały, że przed ich pospiesznym odwrotem, wojskowe ciężarówki przyjeżdżały tutaj codziennie. Proszę, częstujcie się.

– Dziękuję za wam zaproszenie – Ernest nie zapominając o swoim przewodniku, dodał – oczywiście skorzystamy razem z Abdullahem. – Sięgnął po świeży placek i posmarował go marmoladą. – Posilimy się trochę, potem musimy dalej zająć się obowiązkami. Zmienić obserwatora na dachu oraz nadać kontrolny raport do dowódcy. –  Ernest nalał sobie i Abdullahowi kawy, po czym sporo posłodził.

– Słodka kawa dobrze nam zrobi. Całą noc nie spałem, potem jeszcze ta kontrola otoczenia i magazynów tutaj. Czuję zmęczenie. No właśnie, à propos, co wam właściwie wiadomo o tym Rafaelu. – Utkwił swoje pytające spojrzenie w twarzy dyrektora, jakby testował jego odpowiedź, jakby szukał jakiegoś szczegółu, który mógłby go naprowadzić na jakąś myśl, pomysł.

– W sumie to dobry człowiek, takie sprawia wrażenie. Wszyscy widzimy, że zależy mu na tych dzieciach, zwłaszcza kalekich, jego syn jest również mocno okaleczony.

– Tak wiem, rozmawiałem z nimi. Opowiedział mi swoją historię

– Udało wam się legionisto nakłonić go do dłuższej rozmowy. Jak to?

– Hmm, właściwie to nie wiem, sam się przede mną otworzył. Czyli, wy, dyrektorze, za wiele o nim nie wiecie? A czy widzieliście coś podejrzanego w jego zachowaniu. – Ernest dalej próbował coś uzyskać.

– Ogólnie, to jest nam dosyć nieprzychylny, dzieli się nami zapasami chyba tylko z humanitarnego obowiązku.

– No a może macie jakieś podejrzenia, że może być również powiązany z szantażem o okup?

– Nic mi nie wiadomo, ale siostry z misji, mają pełne zaufanie do niego. A właściwie to, dlaczego dopytujecie żołnierzu? – Tym razem to dyrektor dociekał zaintrygowany pytaniami Ernesta.

– Nie chcę na razie nic mówić – Ernest pochylił się w stronę Parmentiera i siedzącego obok Michela Martela, i ściszył głos – po inspekcji tych magazynów, zwłaszcza tego z amunicją, mam pewne podejrzenia, jednak muszę być ostrożny, by nie wzniecić paniki.

– O co chodzi? Proszę jaśniej kapralu! – Na wychudzonej, zmęczonej twarzy dyrektora pojawiło się zaniepokojenie, oczy błysnęły zainteresowaniem.

– Monsieur le directeur. Panie dyrektorze – szeptem kontynuował Ernest – w tym trzecim blaszanym hangarze, znaleźliśmy przeszło dwadzieścia opróżnionych skrzyń po radzieckich minach. Jeśli skrzynie zostały tutaj, na miejscu, oznacza to, że te miny również gdzieś tutaj są rozłożone. Pierwsza myśl, jaka mi przyszła, to taka, że mogą posłużyć do szantażu o okup. W końcu jesteście, byliście zakładnikami. Chwilowo wolni, pozornie tylko, bo nie macie żadnej możliwości, aby opuścić to miejsce

– Czyli teraz może się okazać, że zażądają okupu, zatrzymując nas tu pod groźbą detonacji min?

Oczy dyrektora całkowicie wyrażały stan jego emocji, wcześniejszy niepokój i zainteresowanie zmieniło się w błysk niepewności i strachu.

– Wszystko możliwe, ale nie wiemy, gdzie jest niebezpieczeństwo. Widziałem w hangarze zwoje pozostałości przewodów i trochę zapalników elektrycznych. Myślę, że ładunki są podłożone pod jakimś budynkiem.

– Czyżby ten nasz budynek merostwa? Może te baraki koszarowe? – dopytywał Martel.

– Możliwe też, że szpital – Ernest zrobił pauzę, skupiając swoje myśli – właśnie przyszło mi do głowy, że może budynki sierocińca. Szantaż z użyciem dzieci, zwłaszcza kalekich może okazać się skuteczniejszy.

– Ale jak mamy teraz się zabezpieczyć, jak się bronić? Czy mamy szukać tych min? Mamy inżynierów, może się przydadzą?

Dyrektor zamartwił się na dobre. Wydarzenia ostatnich kilku miesięcy z pewnością osłabiły go wewnętrznie. Łatwo dało się zauważyć, że ta wiadomość jeszcze bardziej wstrząsnęła nim.

Jego drżący głos potęgował uczucie strachu i niepewności w pozostałych mężczyznach.

– Na pewno nie możemy dać poznać po sobie, że coś wiemy. – Ernest próbował łagodzić sytuację. – Możliwe, że to fałszywy alarm. Człowiek, który próbował uzyskać okup za was, leży ranny w lecznicy, dosyć poważnie. Na razie niczego się od niego nie dowiemy.

– Ale czy nie powinniśmy zacząć jakoś działać, szukać? – Ponownie odezwał się główny inżynier.

– Sam nie wiem... – Ernest niepewnym głosem potwierdził, że dla niego to też jest nowa sytuacja.

– Może poczekajmy, na razie nikt nam niczym nie groził, nikt nas nie szantażował. – Odezwał się inżynier Martel.

Ernest dopiero teraz dokładniej mu się przyjrzał. Na tle pozostałych wyglądał na najstarszego wiekiem, był w szarym, drelichowym kombinezonie roboczym, długie cholewy jego ciężkich butów, były rozłożone na boki, a rozwiązane sznurówki plątały się niedbale po podłożu.

– Tak chyba powinniśmy zrobić – Ernest wykorzystał nieoczekiwane wsparcie – postaram się czegoś dowiedzieć, rozejrzymy się ostrożnie – tu spojrzał na siedzącego obok Abdullaha – a potem spróbuję podejść jeszcze raz tego Rafaela.

– Zgadzam się – dosyć stanowczo i władczym tonem, jak na przywódcę przystało, oznajmił dyrektor.

– Mam jeszcze jedno pytanie – niepewnie zagadnął Ernest, patrząc w górę na żyrandol i rozglądając się na boki, szukając wzrokiem pozostałości po kinkietach. – Skoro są lampy i żyrandole, to znaczy musiała być tu elektryczność.

Zgromadzeni wokół niego, nie kryli zdumienia malującego się na ich twarzach.

– Ten budynek, był wybudowany tuż po drugiej wojnie światowej. – Parmentier poczuł się zobligowany do wyjaśnień. – Urzędowała tutaj francuska administracja całego północnego regionu graniczącego z Libią. Wówczas mała oaza, przez lata rozrosła się do całkiem sporej osady. Populacja dochodziła do trzech tysięcy, obecnie nie ma pełnego tysiąca. Wtedy wybudowano też budynek posterunku żandarmerii. Reforma administracyjna, po uzyskaniu przez Czad niepodległości przyniosła zmiany, powstały prefektury, a ranga Yourokali znacząco się zmniejszyła. Zorganizowano tutaj jedynie subprefekturę podlegającą pod nadzór w Borku, po to, aby zachować merostwo i stanowiska dla profrancuskich urzędników. Pierwsza wojna domowa zapoczątkowała powolny upadek kwitnącego handlem regionu, aż do pierwszego wkroczenia wojsk libijskich do Aozou w siedemdziesiątym trzecim roku. Dzięki negocjacjom pozwolono naszym firmom na pozyskiwanie rud miedzi i uranu w tym regionie. Wtedy pierwszy raz przyjechałem do Czadu, jako dyrektor kopalni w Moya. Od sześciu lat jestem też głównym udziałowcem, razem z moim bratem. On został we Francji, a prawie trzy lata temu przybyła tu jego córka wraz z dwiema siostrami zakonnymi, jako zaplecze medyczne dla sierocińca. Nasze kopalnie działały pomimo różnych zawirowań wojennych i ponownego zajęcia strefy Aozou przez Libijczyków w osiemdziesiątym drugim. Dopiero wejście Sowietów do gry, zniszczyło wszystko, co nam udało się wypracować. Wraz z oddaniem tych terenów przez Francję w ręce rządu Czadu, rozpoczął się powolny proces upadku całego regionu.

No i wreszcie pewnego dnia Rosjanie zażądali, abyśmy pracowali dla nich. – Dyrektor zawiesił głos. Już wyraźnie roztrzęsiony dodał. – Aż do dnia, gdy przywieziono nas do tej osady. Na początku nie rozpoznałem tego miejsca. Jakby czas się cofnął.  Nie mogłem zrozumieć, jak można było dopuścić do takiej degradacji. Miejsce tętniące życiem, zamienione w pustynną wioskę, w tak krótkim czasie. Pozostały jednie solidne budynki, jako świadkowie minionej epoki dostatku i cywilizacji. Tak, była tutaj elektryczność. – Również spojrzał na resztki wiszące na haku pod sufitem.

– Tylko jak ona była tutaj doprowadzona? Nigdzie nie ma żadnych słupów ani kabli.

– Były stanowiska z agregatami prądotwórczymi, przy budynku obok, na tyłach posterunku, a teraz lecznicy, w specjalnych szopach. Co do kabli to proszę nie pytać, nie znam się na tym.

– Donc d'accord! Dziękuję. W takim razie udamy się teraz na dach, sprawdzić nasz punkt obserwacyjny. Ocenimy sytuację, o ile widoczność pozwoli. Bardzo dziękujemy za rozmowę i poczęstunek – mówił te słowa, wstając już od stołu.

Na dachu zastali śpiącego Fatima. Przewodnik zasnął, siedząc oparty o gzyms, który przy wysokości około metra dawał mu kojący cień. Ernest podszedł do niego, z bliska zauważył, że trzyma w ręku fajkę bongo. Delikatnym dotykiem ręki zbudził go.

– Idź na dół, odpocznij trochę, napij się kawy. Teraz ja z Abdullahem weźmiemy wartę.

Abdullah z wyrazem zrozumienia spojrzał na Ernesta i pokiwał głową, wyrażając swoje uznanie i podziękowanie.

W milczeniu obeszli dookoła po obwodzie płaskiego dachu. Najwyżej położone miejsce w całej osadzie, dawało świetne warunki na lustrowanie pobliskich, okolicznych zabudowań. Pozwalało też spojrzeć na piaszczystą równinę po horyzont, na tyle, na ile pozwalało powiększenie obrazu w lornetce.

Przy krawędzi dachu od strony frontu budynku, spojrzeli na główny plac, przy jednej ze studni, jakieś dzieci pompowały wodę do plastikowych kanistrów. W niewielkiej odległości od budynku stał uaz, którym Ernest i jego przewodnicy przybyli do osady. Terenówka wyglądała na nienaruszoną, wszystko wydawało się w porządku.

Przeszli dalej i zatrzymali się przy dłuższej krawędzi od tylnej strony budynku. Spojrzeli na podwórze, właściwie spory plac z dwoma drewnianymi barakami mieszkalnymi, koszarami, postawionymi po obu stronach podwórza. Z tyłu granicę stanowiło ogrodzenie z gęsto rosnących, wiecznie zielonych krzewów baboul.

Pomiędzy barakami znajdował się skwer, teraz zaniedbany, ale pozostałości klombów i prostokątnych rabatek ograniczonych murkami z kamieni, wyraźnie świadczyły, że kiedyś to musiał być ładny ogród. Pośrodku stał rozbity i popękany betonowy zbiornik w kształcie wazy, jako pozostałość po okazałej fontannie, obok niej cień rzucał stojący martwy figowiec, owinięty kilkoma zwojami pordzewiałego już drutu kolczastego. Wiatr lekko kołysał obciążonymi gałęziami z luźno ułożonymi i zwisającymi spiralami, które poruszając się, wydawały delikatne metaliczne dźwięki. W zestawieniu z widokiem martwego drzewa tworzyło to, dosyć przygnębiające zjawisko, niczym wielka, abstrakcyjna i złowieszczo dźwięcząca rzeźba.

– Jest jak plemienny totem strzegący domostwa, odstraszający wszelkie zło i blokujący mu dostęp do ludzi – oznajmił półgłosem Abdullah, gdy razem spoglądali na fascynujące zjawisko.

– To trochę pogański zwyczaj, nie rozumieją, że grupa przetrwa jedynie dzięki jedności, zgodzie i współdziałaniu. Nie dzięki zaklęciom i czarom.

– Nie wierzysz w czary? A Agara? Czyż nie przepowiedziała ci przyszłości. Już o niej zapomniałeś? Jest jeszcze klątwa Mahamata.

– Nie wierzę w żadne wróżby. O Agarze nie zapomniałem, ale powiedziała mi to wszystko, bo była pod wpływem haszyszu.  No i nie ma żadnej klątwy Mahamata. Jego matka i wielki derde odwołali wszystko, byle nasze drogi się rozeszły. No i tak się stało.

– Niestety mylisz się. Jeszcze wszystko przed tobą. Nie uciekniesz od przeznaczenia, jesteś wojownikiem, zabójcą. Jeszcze wiele nieznanego przed tobą. Wszyscy to widzą, jesteś niezwykły, niezmordowany. Nie boisz się śmierci, więc ona ciebie omija. Znajdziesz te miny, a ludzie będą ewakuowani bezpiecznie. – Abdullah w swoim natchnieniu powoli wpadał w patos, taką egzaltację, typową dla ludzi zamieszkujących pustynię.

– Nie jestem niezwykły ani niezmordowany, to kawa trochę mnie pobudziła. Jestem tylko zwykłym żołnierzem. Zgoda, najemnikiem! Wyszkolonym zwiadowcą, potrafię obserwować i analizować. Nic ponadto. Motywuje mnie tylko pragnienie wykonania zadania.  A was, co napędza? Co wami kierowało, gdy ze mną wyruszaliście w drogę? Czasem mam wrażenie, że wszyscy jesteście, pod wpływem haszyszu. Aba, który leży tam ranny, też był, gdy uratował mi życie. Siostra Stephanie pokazała mi zawartość jego sakwy, była pełna tego brązowego proszku czy zielska. No i te jego zamglone oczy, poszerzone źrenice…– Ernest powoli zaczynał tracić cierpliwość, nie wiedział, jak zmienić tok rozmowy, by nie urazić stojącego obok przewodnika.

Przecież, to im zawdzięczał to, że jeszcze żyje, zwłaszcza nieszczęsnemu Abie, lecz Abdullah nie dawał za wygraną.

– Agara była bardzo przejęta twoim pojawieniem się. Była wyraźnie zła, zawiedziona, gdy odjeżdżałeś. Ta czarownica polubiła cię. A tutaj, też już wszyscy spostrzegli, że ta młoda zakonnica, pielęgniarka patrzy na ciebie z zainteresowaniem, jest ci przychylna. Jednak jesteś niezwykły.

– Agara dała mi dużo wody na długą drogę, mocno konkretny i stanowczy znak. Nie sądzisz? Powiedziała, że mam tam więcej nie wracać. A jeśli chodzi o siostrę Élodie, to również jest sprawa bez przyszłości. Dzisiaj jestem tutaj, jutro nie wiadomo gdzie. Pewnie już się więcej nie spotkamy.

Ernest miał już dosyć rozmowy, czuł instynktownie, uświadomił sobie właśnie, że jego przewodnicy są jak w transie. Trudno się z nimi dogadać, ale jednocześnie są lojalni, wierni i oddani mu. Może nie z własnej woli, tylko z woli wielkiego derde, bo ich własna była zniewolona, opętana przez niego.

Rozumiał też, że wszystko, co robili, ich wewnętrzna siła i działanie było napędzane przez narkotyk, którym regularnie karmił ich przywódca. Przypomniał sobie duże pola prosa w kotlinie, a wraz z nimi łany zielonych wysokich, trawiastych roślin, których nazw nie znał. Zrozumiał, że to z tych wysokich traw o długich i grubych łodygach, z liśćmi w kształcie gwiazd, pozyskiwali narkotyk.

Myśli zaczęły przyspieszać – „jeśli mają takie ilości, to pewnie tym handlują, to dlatego chcieli, abym tak szybko wyjechał. Dla zmylenia czujności dali mi przewodników, aby upewnić się, że więcej tam nie wrócę”.

Dotarło do niego, że to miejsce, które na początku wydało mu się tak natchnione, przepełnione magicznym spokojem, cała kotlina Belouwenama, która na początku jawiła się, jako oaza spokoju i ogólnej szczęśliwości, niczym samotna wyspa na wzburzonym morzu zawieruchy wojennej, teraz wydała mu się nieprzyjazna, przesiąknięta oparami palonego haszyszu. Nieludzka, fałszywa, przepełniona nieprawdziwym duchem miłości.

Miał już pewność, wszystko stało się jasne, że ta cała magia i duch wspólnoty to tylko wywołane złudzenie. To tylko pustynna fatamorgana przyciągająca i mamiąca fałszywą nadzieją tych, którzy uciekali przed wojną. W kachimbecie rodziny Choua znajdowali schronienie, po to, by niezauważenie stać się niczym bezwolne zombie, napędzani głodem narkotyku. Byli posłuszni, pracowali, jednak nie dla własnego szczęścia, nie dla siebie, ale dla przywódcy klanu. Byli wyzyskiwani, byli ogłupieni. Narkotyk dawał im ułudę fałszywego szczęścia. Dawał im poczucie przynależności do rodziny, to zaś zastępowało im poczucie wolności. Wolna wola i możliwość wyboru była tłumiona przez haszysz. Nie, nie byli wolni. Byli uzależnieni od rodziny Choua, byli uzależnieni od narkotyku, byli uzależnieni od wielkiego derde.

Niespokojne myśli, które ogarnęły Ernesta, spowodowały w nim teraz nieprzyjazne nastawienie do tych ludzi, do samego derde, do Yari i do Agary.

Przypomniał sobie o Mahamacie. Ich wspólne przeżycia i doświadczenia, nawet w tak krótkim czasie, ale za to intensywne i przepełnione wspólnym pokonywaniem niebezpieczeństwa, wspólną drogą przez piaski pomiędzy górami, dawały mu powód, aby widzieć w nim bliskiego, bratniego człowieka. Jednakże pozostał tam, w tych oparach haszyszu. Może jednak Mahamat nie uważał go za swojego przyjaciela.

Przez chwilę nawet zastanawiał się, czy przeżycia, których doświadczył w rodzinie Choua, były realne. Czy Agara była prawdziwa, czy może tylko jakąś zjawą i iluzją? Słowa Abdullaha jednak przeczyły tym myślom.

Milcząc, przeszli powoli dalej wzdłuż gzymsu, zatrzymując się przy bocznej krawędzi.

W odległości kilkunastu metrów stał niższy budynek żandarmerii, zaadaptowany na lecznicę. Na tylnym dziedzińcu stał barak, duża szopa właściwie. „To pewnie tam jest ten agregat, może nawet dwa” – nowe myśli wciąż pojawiały mu się w głowie.

Z góry, pomiędzy budynkami widzieli stojącą toyotę z karabinem maszynowym zamontowanym na specjalnym stelażu. Spojrzeli w dal. Zobaczył budynki sierocińca ułożone w czworobok, wokół niewielkiego dziedzińca. Energicznym ruchem przyłożył lornetkę do oczu, częściowo by podtrzymać milczenie w przerwanej rozmowie na temat Agary i Élodie, częściowo by dokładniej się przyjrzeć budynkom.

Drobny szczegół przykuł jego uwagę. Z tyłu głównego budynku znajdowała przybudówka, połączona wspólną ścianą, ale sporo niższa. Na jej dachu delikatnie kołysała się poruszana podmuchami wiatru, wysoka na kilka metrów, pomalowana na biało, pionowa antena. W jakiś sposób nie zauważyli jej podczas rozmowy z Rafaelem, gdy byli na terenie szkoły. Znowu myśli zakotłowały mu się w głowie. „Hmm, Élodie wspominała, że mają tam odbiornik, a ta antena jest zbyt długa, z pewnością podłączona jest do większego urządzenia”.

Zaczął łączyć pojawiające się myśli w fakty. Może pod wpływem mocnej, słodkiej kawy, a może nagłych emocji wywołanych przez zaobserwowany szczegół, jego umysł zaczął działać jasno, logicznie i na wysokich obrotach. Kontynuował rozważania – „Nadine ma odbiornik z nadajnikiem. Nadine wyjeżdża terenówką poza osadę. Nadine jest nauczycielką francuskiego, to ona wydawała partyzantom żywność, gdy przyjeżdżali tutaj, i to ona się z nimi kontaktuje. Dosyć ważna jest ta nauczycielka. Jaką ona tutaj role właściwie pełni?”.

Spojrzał w dół na stojącą toyotę, nagle oświecony kolejną myślą, właściwie odkryciem, już głośno zapytał sam siebie.

– Sierżant Adama leży ranny, ale są jeszcze przecież czterej poturbowani i aresztowani rebelianci. Gdzie oni właściwie się podziali?

Spojrzał na zaskoczonego Abdullaha i prawie krzyknął do niego:

– To z nimi trzeba porozmawiać!

– Razem z Fatimem, związaliśmy im ręce. Potem nie wiem, co się działo, byłem cały czas z tobą. Chyba gdzieś ich zaprowadzono.

– Już wiem, mam pomysł. Biegnę szukać Fatima, zostajesz tutaj na warcie, obserwuj. – Ernest po raz kolejny poczuł przypływ energii. Sprawdził magazynek w swoim macu50. Było kilka sztuk – „jedna powinna wystarczyć” – przeładował, zabezpieczył i schował w kaburze.

Podając Abdullahowi lornetkę, z proszącym spojrzeniem, ale stanowczym tonem oznajmił:

– Wiem, że macie haszysz, potrzebuję tego trochę. Może uda mi się czegoś dowiedzieć. – W odpowiedzi natrafił na pytające spojrzenie przewodnika i jego wyciągniętą rękę. Ernest pochwycił sakiewkę. – Potem oddam ci resztę!  – Następnie powoli, mocno przetarł dłońmi twarz, aby zebrać myśli i spotęgować skupienie. Jakby chciał zwiększyć napływ krwi do mózgu, by zastanowić się, czy jego pomysł jest realny.

Otworzył oczy, gdy zobaczył skinięcie głowy Abdullaha, jako niemą aprobatę jego zamysłu, opuścił punkt obserwacyjny na dachu, biegnąc w dół.

Fatim szedł przodem schodami prowadzącymi z głównego holu do piwnic pod budynkiem, trzymając w ręce metalową lampkę karbidówkę. Dwa kroki za nim schodził Ernest, oświetlając drogę światłem latarki, za nimi inżynier w ciężkich, rozwiązanych butach, z taką samą lampką w ręce.

Koniec schodów prowadził w środek niezbyt szerokiego, ale dosyć długiego korytarza, biegnącego wzdłuż budynku. Zarówno w lewo, jak i w prawo. Było sucho, przyjemnie chłodno, żadnego zapachu stęchlizny.

Oczy przyzwyczaiły się do ciemności.

Ernest zorientował się, że lewy koniec korytarza musiał być mniej więcej pod sąsiednim budynkiem żandarmerii. „Możliwe, że tam jest drugie wejście” – podpowiadała mu jego intuicja.

Po obu stronach korytarza znajdował się rząd kilku metalowych drzwi.

– Ten budynek z dawnych kolonialnych czasów, ma spore podziemia, były tu piwnice, magazyny, nawet archiwum z szafami pancernymi. W tamtej lewej części pod posterunkiem znajdują pomieszczenia, jakby cele aresztu, a korytarz tam się kończy i nie ma wyjścia, Możliwe, że zostało zamurowane. – Inżynier czuł się jak przewodnik w labiryncie. – Tutaj też była przegroda z cienkiego murku, zastaliśmy ją już wyburzoną, zostały tylko te cegły oraz odłamki zaprawy. Wszystkie pomieszczenia są teraz opustoszałe, całe wyposażenie zniknęło, pewnie rozkradzione. – Po kilku krokach inżynier wskazał na metalowe szerokie drzwi i oznajmił – tych rebeliantów zamknęliśmy w tym archiwum.

Fatim tylko skinął potwierdzająco głową.

W ręku inżyniera zadźwięczał pęk kluczy, sprawnie włożył do zamka ten wybrany, głuchy zgrzyt rygla i ciężkie drzwi delikatnie się uchyliły. Ze środka wystrzeliła wąska stróżka nikłego światła, z dogasającej lampki zawieszonej u sufitu.

Ernest wydobył swój pistolet, po czym lufą ostrożnie pchnął drzwi.

Powoli zajrzał do środka. Pomieszczenie było obszerne i przestronne, wysokie na niecałe trzy metry. Było pusto, bez żadnych sprzętów czy mebli.

Pojmani rebelianci, siedzieli na utwardzonej glinianej posadzce, przy ścianie na wprost drzwi, rozstawieni, co kilka metrów, tak jak ich zostawił Fatim. Ręce założone za plecy i podciągnięte do góry, bez jakiejkolwiek możliwości ruchu, przywiązane sznurami do dużych haków wbitych w ścianę tuż przy suficie, służących prawdopodobnie do mocowania szaf pancernych do ścian. Pozycja była skrajnie niewygodna i uniemożliwiała oswobodzenie się.

Stanęli przed nimi, z góry obserwując reakcje, jakby po zachowaniu chcieli rozpoznać ich myśli i emocje. Na opuchniętych i zakrwawionych twarzach malowała się niepewność. W półmroku ich rozszerzone oczy błyszczały strachem i oczekiwaniem.

Pierwszy odezwał się Ernest.

– Zgaduję, że rozumiecie po francusku? – Jego głos zawisł w pomieszczeniu, dudniąc przez krótką chwilę echem.

Wszyscy zgodnie skinęli głowami.

Zignorował nienawistne spojrzenie Modiba i podszedł do następnego.

– Ty – lufą wskazał na żołnierza z naszywkami GUNT – jesteś w służbie rządu Czadu, a razem ze swoim sierżantem okazałeś się zwykłym zdrajcą. Próbowaliście, wyłudzić okup za tych nieszczęsnych Francuzów. Na szczęście w porę tu przybyliśmy.

– Jesteście tu nielegalnie. Nie ma żadnej misji poszukiwawczej. – Usłyszeli z boku głos Modiba, który spoglądał na nich, by sprawdzić, jaki efekt wywołały jego słowa.

– A jednak tu jestem, a niebawem przybędzie misja ewakuacyjna. – Ernest chciał odwrócić pesymistyczny efekt słów jeńca. – Dzisiaj próbowaliście zabić francuskiego żołnierza i poważnie zraniliście tego młodego Tubu. Może w każdej chwili umrzeć – blefował Ernest – nie wykręcisz się, jesteś współodpowiedzialny. Zostaniecie oficjalnie aresztowani, zabrani na południe i oddani waszym władzom pod sąd.

Słowa przez chwilę dudniły w pustym pomieszczeniu. Ernest poniósł wyprostowana rękę z pistoletem, mierząc do siedzącego więźnia.

– Chcemy wiedzieć, jak chcieliście wymusić okup, czym chcieliście zagrozić tym ludziom?

Jednak zamiast odpowiedzi spojrzało na niego niepewne, pytające oblicze.

Więzień milczał.

Ernest przesuwał ręką na boki, celując z pistoletu na zmianę, to w Modiba, to w drugiego żołnierza. W spojrzeniu pierwszego nadal dostrzegał tylko nienawiść, w drugim przerażenie.

Wreszcie pociągnął za spust, rozległ się huk, odbijający się w zamkniętym, pustym pomieszczeniu, dudniącym i ogłuszającym grzmotem, który uderzył w ich uszy, zwielokrotniony przez echo, odbijające się od czterech ścian.  Kula uderzyła w kamienny mur, około metra od głowy rebelianta, rozbryzgując na boki drobne okruchy.

– Nawet jakbym was teraz wszystkich pozabijał, a ciała wywiózł daleko, by porzucić w piaskach, nikt by się o was nie upomniał.

Przerażone oczy więźniów, otworzyły się jeszcze szerzej. Inżynier spojrzał na młodego legionistę z niedowierzaniem i przestrachem. Pokręcił głową, wyrażając brak akceptacji dla takiego czynu.

Fatim milczał i patrzył obojętnie na uwięzionych.

Oczy Ernesta wciąż błyszczące złowieszczo wpatrywały się w Czadyjczyka.

– Nie zabijesz nas, są cywilni świadkowie, to ty miałbyś kłopoty. – Wydawało się, że groźba wystrzału nie odniosła oczekiwanego efektu.

– Powiedz, gdzie są podłożone miny! – Ernest powoli łagodził ton, wiedział już, że tak jak przewidywał, groźbami nic nie uzyska.

– Wszystkim zajmował się sierżant. To on ustalał tutaj sprawy z Libijczykami. – Usłyszeli w odpowiedzi innego jeńca, partyzanta siedzącego na końcu po prawej stronie.

Jego łagodna twarz, ogorzała od pustynnego wiatru i słońca, naznaczona była bruzdami wskazującymi jego starszy wiek, mógł mieć około pięćdziesiątki. Chociaż to mogło być złudne wrażenie, gdyż ciągła życiowa walka z pustynnym żywiołem, kurzem i wiatrem, a także nieustanne, wieloletnie wystawienie na stres związany z wojną, sprawiało, że czas szybciej odciskał swoje piętno na ludzkich obliczach i ciałach. Opuchnięte usta, zakrwawione dziąsła i zęby, mówił powoli i z trudem. Był czarny, mógł pochodzić z któregoś plemienia na południowym wschodzie. „Może Zaghawa ze wschodniego pogranicza z Sudanem?” – automatycznie analizował Ernest, by od razu zapytać, skupiając na nim cała swoją uwagę

– Kim jesteś?

– Pochodzę z wioski na zachodzie, na granicy z Nigrem, jestem z plemienia Kanembu, z kraju Kaouar, tam, gdzie zaczyna się pustynia Tenere.

Ernest słyszał już, gdzieś tę nazwę, ale nie mógł sobie przypomnieć gdzie. Jakimś nagłym dreszczem przebiegły mu myśli o Agarze. Poczuł dziwne mrowienie na plecach, po skroniach spłynęły duże krople potu, które pojawiły się następstwie jego myśli o niej. Właśnie uprzytomnił sobie, że to ona wspomniała po raz pierwszy tę nazwę. Poczuł również pewne zawstydzenie na te wspomnienia, jakoś nie potrafił się od nich uwolnić, ciągle czuł ich czarowną moc, jakieś zauroczenie. Oblał się rumieńcem na kolejną myśl, tym razem na wspomnienie o siostrze Élodie, która od początku wyraźnie patrzyła na niego z zainteresowaniem.

Skrępowany rebeliant dumnie uniósł głowę i równie dumnie wytrzymał wrogie spojrzenia swoich towarzyszy, którzy odwrócili się w jego stronę. Jego wzrok, mimika twarzy, wyrażała teraz, akceptację i spokój. Było w nim doświadczenie życiowe i jakaś pewność siebie.

– A jednak coś wiecie! Jak się z nimi kontaktował? – Ernest naciskał dalej, by uzyskać więcej.

Zamiast odpowiedzi, usłyszeli kroki biegnących w korytarzu, drzwi otworzyły się jeszcze szerzej i ujrzeli w nich pytające twarze przybyłych mężczyzn.

– Tu tutaj! Coś się stało! Koś strzelał! – Usłyszeli liczne, zbliżające się głosy.

– Co tu się dzieje? – Krzyknął zaniepokojony, właściwie przerażony Parmentier. – Chyba ich nie zastrzeliliście?

– Czy ktoś został postrzelony? – Głos doktora Fabrona dobiegał bardziej z tyłu, ale on już przeciskał się przez grupę przybyszy, zastawiających przejście.

– Wszystko w porządku, nikomu nic się nie stało, wszystko pod kontrolą. – Jaszcze łagodniej odezwał się Ernest, chowając pistolet do kabury. Jednak czuł wpatrujące się w niego pytające spojrzenia, domagające się, chociaż kilku słów wytłumaczenia. – Musimy dowiedzieć się, gdzie są podłożone miny, bo to, że gdzieś tu są, to pewne. To dla dobra całej misji. – Przerwał krótkotrwałą ciszę Ernest. – Próbowałem ich trochę nastraszyć. Teraz już jestem pewien, że gdzieś czai się zło, ten z boku – ruchem góry wskazał na najstarszego uwięzionego partyzanta – zaczął już mówić, ale przerwaliście nam. Już wiem również, że ktoś tutaj w osadzie im pomaga, kontaktując się z Libijczykami.

– Nie chcemy, aby doszło do nieszczęścia – nie dawał za wygraną Parmentier – jak to potem wytłumaczymy? Jesteśmy cywilizowanymi ludźmi.

– Jeszcze dwie godziny temu, to oni nas chcieli zastrzelić, a was terroryzowali. Nie wiedzieliście, że mają argument do szantażu w postaci zaminowanego otoczenia.

– A jeśli nie ma żadnego zagrożenia, jeśli to wasza wyobraźnia je stworzyła?

Ernest popatrzył najpierw na dyrektora potem na więźniów siedzących przy ścianie w półmroku, którzy z pewnością usłyszeli słowa dyrektora.

– Nie możemy się tutaj spierać, oni słuchają, teraz widząc, że nie ma jedności między nami, będzie trudniej coś z nich wyciągnąć. Te puste skrzynie po minach, wskazują na rzeczywiste zagrożenie, te miny tu gdzieś są – krótka pauza i Ernest mówił dalej – tak czy inaczej muszę rozpoznać, jak duże jest ryzyko dla misji ratunkowej, która tu niebawem się pojawi. Trzeba upewnić się, czy wam lub może tej osadzie coś zagraża. Za około pół godziny nawiążę kontrolną łączność z dowódcą konwoju.  Będą pytać o sytuację. – Znowu krótka pauza, szybkie spojrzenie w bladym świetle na dyrektora i pozostałych. – Dyrektorze wracajcie do siebie, pozwólcie nam działać – tym razem głos Ernesta znowu brzmiał pewnie, nawet stanowczo.

Ponownie zobaczyli w nim zdecydowanego, świadomego swojej roli żołnierza.

W podziemnym pomieszczeniu nastało głuche milczenie. Milczenie wyrażające aprobatę i potwierdzające konieczność zapobiegnięcia nieprzewidzianemu niebezpieczeństwu, nawet jeśli metoda Ernesta nie była zgodna z zasadami podstawowej etyki. Ryzyko zaczęło jawić się bardzo realnie.

Zebrany tłumek przerzedzał się, z sekundy na sekundę, cienie ludzkie jeden za drugim znikały. Ernest, świadomy pogorszenia swojej pozycji przy przesłuchaniu więźniów, zatrzymał ręką wycofującego się doktora Fabrona, niemym gestem głowy nakazując, aby pozostał.

Nieoczekiwanie pojawienie się doktora podsunęło mu pewną myśl, rozszerzenie jego pomysłu, który jeszcze na dachu przyszedł mu do głowy. Przypomniał sobie o morfinie, jej wzmożonym działaniu w połączeniu z innym narkotykiem, haszyszem na przykład. Pomysł wydawał się prosty.

Kolejnym skinieniem głowy wskazał, aby wyszli na korytarz, wewnątrz pozostał tylko Fatim i inżynier w ciężkich butach.

– Panie doktorze, jak miewają się nasi ranni? – Ernest zapytał szeptem.

– Sierżant jest nadal w narkozie, wasz przewodnik już nie, wszystko będzie w porządku. Musi trochę poleżeć, aby rana się zabliźniła. Ta kamizelka osłabiła efekt postrzału, miał sporo szczęścia, a wy legionisto jeszcze więcej. – Uśmiechnęli się do siebie.

– A jak leczycie ich ból?

– Jak zwykle, morfiną, mamy trochę zapasu.

– Czy znalazłoby się wolne cztery dawki? – Ernest wskazał ruchem głowy, na skrępowanych rebeliantów, siedzących przy ścianie

– Nie jestem pewien, czy rozumiem. Chcecie kapralu nafaszerować ich morfiną?

– Tak, morfiną i haszyszem. Mam nadzieję, że puszczą im hamulce, rozluźnią się i zrobią się rozmowni.

Doktor bez słowa skinął głową na znak zrozumienia, jednak wydawał się zmartwiony, odwrócił się i ruszył w półmroku w kierunku schodów.

– Nie potępiam was, chociaż nie popieram, ale pobudki, dla których to robicie, usprawiedliwiają wasze działanie. – Przez doktora przemawiała mądrość i życiowe doświadczenie. –  Jestem z wami, zaraz pielęgniarka przyniesie zastrzyki.

Jego cień znikał w miarę wchodzenia po schodach.

– Poproszę jeszcze o jakieś opatrunki i coś do przemycia zadrapań i poobijanych twarzy.

Po kilku minutach do archiwum w piwnicy weszła Élodie, w ręku trzymała apteczkę ze środkami opatrunkowymi, w drugim metalowe, błyszczące pudełko z czterema strzykawkami z morfiną.

Zwinnie zajęła się opatrunkami i pozmywała krew, oczyściła odkażalnikiem twarze więźniów. Następnie spojrzała na Ernesta i oznajmiła.

– Bardzo nie podoba mi się to, co mam teraz zrobić. Ufam wam. Działam w dobrej wierze, dla wyższego dobra. Dla zażegnania niebezpieczeństwa. – Po czym zabrała się za wstrzykiwanie każdemu dawki morfiny.

Więźniowie nie protestowali, przyjęli podawany preparat w milczeniu, starali się zachować resztki swojej godności, a może nie do końca rozumieli, co się dzieje. Najpewniej odbierali to, jako końcowy element opatrywania ich ran.

Ich zaciekawienie wzmogło się, gdy w międzyczasie inżynier przyniósł metalowy pojemnik nakryty metalową blachą do pieczenia, pod którą tliły się jeszcze rozżarzone kawałki węgla drzewnego.

– Fatimie potrzebuję trochę twojego haszyszu, mam już porcję od Abdullaha – poprosił Ernest, wsypując zawartość pierwszej sakiewki na rozgrzaną blachę.

Upadające okruchy brązowego proszku odpowiedziały charakterystycznym syczeniem, wysoka temperatura blaszanej płyty spowodowała początkowe zapalenie się, jednak płomień przygasł. Cała porcja zaczęła się tlić lekko czerwonym żarem jak popiół papierosa. Pojawił się też różowy gęsty dymek, obficie i leniwie unoszący się nad płytą, powoli wypełniając pomieszczenie.

Ernest już wiedział, przypomniał sobie, skąd zna ten zapach. Przybliżyli dymiące palenisko bliżej siedzących więźniów, opuścili pomieszczenie na kilkanaście minut.

Metoda na uzyskanie informacji, przez odurzenie więźniów mieszanką narkotyków, nie spodobała się ani inżynierowi, ani Élodie. Fatim milcząco akceptował. Również i Ernesta dopadły wątpliwości, coraz bardziej tracił wiarę w słuszność tego, co robi.

Z drugiej strony na szali leżało bezpieczeństwo tych ludzi, a przede wszystkim konwoju misji ratunkowej. Nie mógł pozwolić, aby zorganizowanie wyprawy francuskich ciężarówek i pojazdów bojowych w tak odległe tereny, głęboko za linie wroga, okazało się fiaskiem albo niespodziewaną katastrofą, z powodu niesprawdzenia wszelkich ryzyk, zaniedbania choćby najmniejszej, pozornie nieistotnej informacji. A taką była sterta pustych skrzyń po minach, które krzyczały do niego jakimś tajemnym wezwaniem, intuicja podpowiadała mu, że musi na nie odpowiedzieć.

Obecność francuskich jednostek w regonie północnego Czadu była nielegalna, pomimo że informacja została przekazana na najwyższych szczeblach, dlatego rozumiał, że jego obowiązkiem jest sprawdzić wszystko, by mieć pewność bezpieczeństwa dla zbliżającego się konwoju ratunkowego.

Zdawał sobie sprawę też z tego, że jego czyn jest nielegalny, i w regulaminach wojskowych może być traktowany jak tortury czy znęcanie się nad więźniami.

Oczekiwali na efekt w podziemnym korytarzu, oparci o ściany trzymając w rękach lampki nikłym światłem oświetlające podziemia. Élodie próbowała dystansować się od decyzji Ernesta, ale jednocześnie czuła też w swoim wnętrzu, że coś, co ją do niego przyciąga, jakaś nić sympatii, zawiązana na placu podczas pierwszej rozmowy i badania.

– Nie patrzcie tak na mnie, wiem, że jest to złe, niemoralne i nielegalne. Biorę na siebie całą odpowiedzialność, możecie się oddalić, aby nie być współwinnymi.

– Już jesteśmy współwinni, podałam im zastrzyki.

– Jeszcze nie jest za późno, okolicznością łagodzącą jest to, że zastrzyki były w ramach leczenia. – Uśmiechnął się do niej.

Kobieta odwzajemniła uśmiech, a jemu wydawało się, że mrużąc lekko oczy, przybliżyła się, pod pretekstem ciemności.

– Ja pomagałem rozpalić te węgle w pojemniku. Też jestem współodpowiedzialny. Jesteśmy z tobą żołnierzu, staniemy w twojej obronie, jeśli w ogóle, ktokolwiek i kiedykolwiek cię oskarży.

– Dziękuję za wsparcie. Jestem gotów odpowiedzieć przed sądem wojskowym, ale jeśli dzięki temu czegoś się dowiem, co pomoże ochronić lub uratować misję ewakuacyjną, zapewnić bezpieczny powrót tych ludzi, to na pewno ulży to mojemu sumieniu. Poczuję się usprawiedliwiony, nawet jeśli zostanę ukarany. Ci ludzie, jako zakładnicy dosyć już przeszli, należy doprowadzić do ich szczęśliwego uwolnienia. No i są jeszcze cywile, mieszkańcy osady, dzieci w sierocińcu, oni wszyscy też mogą ucierpieć.

Przerwał chwilową zadumę i kontynuował rozważania na głos, ponownie utwierdzając się w swoim przekonaniu.

– Nie wiem czemu, ale intuicja coraz bardziej podpowiada mi, że ta groźba wisi nad nami. Coraz bardziej jestem przekonany o tym.

Fatim skinął lekko głową i wzorkiem wskazał drzwi do pomieszczenia archiwum. Otworzyli je, dym nisko nad podłożem wypełzał na zewnątrz, niczym mgła ze stawu. Przewietrzyli salę, pozwalając narkotycznym oparom odpłynąć w głąb korytarza, gdzie znikał jakby wysysany przez jakiś niezauważalny przeciąg.

Podeszli bliżej do środka sali. Sami zasłaniając usta i nos lithamami, by ograniczyć wdychanie narkotyku. Trochę się przestraszyli czy aby nie przesadzili z dawką. Okazało się, że efekt był wyraźnie widoczny, jednak wydawało się, że skutek nie całkiem zgadzał się z oczekiwaniem.

Dwóch z więźniów, w miejscu, gdzie dymu było najwięcej, wglądało, jakby zapadło w głęboki sen, głowy ciężko zwisały na ramionach, można było mieć wątpliwości, czy właściwie żyją.

Siostra Élodie z wprawą sprawdziła stan wszystkich po kolei. Zmierzyła tętno, podniosła powieki, przyświecając latarką, aby sprawdzić reakcję źrenic. Nie było powodów do obaw.

Podczas badania śpiący mężczyźni mamrotali w upojeniu jakieś słowa, może przekleństwa, wyrywali się we wściekłym szale, to szarpali, próbując zerwać więzy, to podnosili głowy wysoko, które zaraz opadały im na ramię.

Zawiedziony Ernest zbliżył się do najstarszego żołnierza, tego z plemienia Kanembu, wydawał się najmniej odurzony. Jego usta zastygły w uśmiechu, kiwał się i kołysał, w stopniu, na jaki pozwalało mu skrępowanie sznurem. Co kilka sekund dodatkowo kręcił głową na boki. Odnosiło się wrażenie, że jest w jakimś psychodelicznym transie, że słyszy jakąś muzykę i kołysze się w jej rytm. Ernest pochwycił go za ramię, w nadziei, że uda mu się z nim porozmawiać. Ten jednak podniósł powieki, popatrzył na niego pustym, nieobecnym, nieprzytomnym wzrokiem.

Ernest nigdy wcześniej nie widział oczu tak zniekształconych narkotycznym odurzeniem, uzmysłowił sobie, że są martwe jak oczy starożytnych posągów, puste, zastygłe nieruchome powieki. Bez blasku życia, tylko nieme wołanie o kolejną porcję, bo uśmiechnięte usta, wskazywały na stan zadowolenia i wewnętrznego szczęścia.

Kolejny, przed którym się zatrzymał, również cały czas się uśmiechał, ileż było ironii w tym grymasie ust, a z kącików sączyła się ślina.

– Hahaha.. hihihi .. Myśleliście, że uda wam się uciec? – Usłyszeli za sobą histeryczny, głośny śmiech żołnierza w mundurze GUNT. Po kilku sekundach pomieszczenie ponownie zadudniło echem, paranoicznego chichotu.

Cała trójka natychmiast pojawiła się przy nim. Pielęgniarka chwyciła jego przegub, badając puls.

– Jesteście bandą wyzyskiwaczy. Dosyć tego, najpierw musicie zapłacić. Buahahaha. – Tym razem przeraźliwie brzmiący, gromki śmiech, który zmieniał się znowu w szyderczy chichot.  Głowa opadła w dół, opierając brodę na piersiach. Po chwili podniósł oczy. Były pełne chciwej żądzy pomieszanej z nienawiścią. – Nie wyjdziecie stąd żywi, nie uda się wam, chyba że najpierw zapłacicie. Cały ten budynek, lecznica i szkoła obrócą się w gruz. Tak, Nadine wszystko mi powiedziała. Libijczycy przed wyjazdem ułożyli ładunki. Ten budynek obróci się w pył...  Buahhaha… – znowu dudniący śmiech, odbijający się echem w mrocznej sali.

– To ta nauczycielka się z nimi kontaktuje. – Znowu usłyszeli głos najstarszego więźnia, wciąż się uśmiechał i wpatrywał się w nich swoimi zamglonymi, zmęczonymi oczami – to ona mówi sierżantowi, co i jak ma robić, żeby uzyskać okup. Razem mieli wysłać wiadomość przez radio do dowództwa, że wysadzą w powietrze sierociniec i szpital. Że to niby Libijczycy chcą się zemścić.  Może tylko straszyli, nie wiem, ale to ona ma klucz do tych ładunków.

– Buahahehe… –  ponownie rubaszny, drwiący śmiech żołnierza GUNT, zwielokrotniony echem  – mówiłem, że was zetrze na proch. – Powiedziawszy to, jego głowa znieruchomiała i zaczął wpatrywać się w jeden punkt przed sobą.

– Powiedz nam gdzie i jak są podłożone te ładunki! – Odezwał się inżynier ze stanowczym żądaniem w głosie.

– Tego nie wiemy, ale ona może wiedzieć – odrzekł stary żołnierz.

Ernest poczuł ciarki na całym ciele, słuchał z niedowierzaniem. Zdawało się, że przybrał pozę i minę zwycięzcy. Poczuł ulgę, czując usprawiedliwienie dla swojego podstępu z narkotykami.

– Znaleźliśmy odpowiedzi na nasze pytania. Wiemy, że zagrożone są budynki sierocińca, posterunku i tego tutaj. – Ernest próbował zebrać myśli, by zastanowić się, co dalej. – Muszę wrócić jednak do Rafaela, aby go ostrzec.

– Chyba powinniśmy przenieść tych pacjentów do innego pomieszczenia, uważam, że powinni trochę odpocząć – zawyrokowała pielęgniarka – tak, trzeba podać im coś do picia i to dużo!

Uwolnili z więzów najpierw tego najstarszego, podnieśli pod ramiona, drobnymi krokami, prowadzili zataczającego się, do sali obok. Stary żołnierz wciąż się uśmiechał i kiwał głową, jakby słyszał muzykę.

Siostra Élodie niosła przed nimi lampkę karbidówkę.

Drzwi sąsiedniego pokoju archiwum były już otwarte. Zajrzeli do środka. Sala była podobna, trochę mniejsza. Jakże wielkie było ich zdziwienie, gdy u sufitu zobaczyli szklany owalny klosz, oprawiony w druty, w miejscu, gdzie chciała zawiesić lampkę. Na boki odchodziły przewody do trzech kolejnych lamp.

Na ten widok, pod wpływem nagłego olśnienia Ernest po raz kolejny dostał zastrzyku energii. Najpierw z bliska przyjrzał się lampie, przewód w grubej gumowej osłonie prowadził po suficie w kierunku drzwi, przymocowany, co kilkadziesiąt centymetrów czarnymi uchwytami.

Powiódł latarką wzdłuż kabla. Obok żelaznej futryny, na ścianie zauważył włącznik prądu. Podbiegł, już miał przekręcić jajowatą gałkę z czarnego bakelitu, lecz cofnął rękę, powstrzymując się nagłym impulsem myśli. Spojrzał na ścianę, wychylił głowę na korytarz, promieniem z latarki powiódł dalej po suficie wzdłuż ścian. Ściśnięta wiązka przewodów elektrycznych wiodła w samym rogu sufitu i ściany, niewidoczna bez oświetlenia. Przechodziła przez resztki zburzonego murku i znikała w tynku kolejnego, blokującego dojście do korytarza pod posterunkiem. Legionista skierował snop światła latarki w prawo, kable zakręcały przy końcu korytarza, i znikały w otworze, u góry przy samym suficie, w tym miejscu, gdzie zasysało haszyszowy dym wychodzący z archiwum.

– Już chyba wszystko wiem, elektryczność jest, a raczej była doprowadzana do tych budynków za pomocą tych kabli, one są rozprowadzone podziemnymi tunelami i tymi korytarzami, dlatego na zewnątrz nic nie widzieliśmy. Wszystkie muszą zaczynać się w jednym miejscu, tam, gdzie jest źródło prądu. W baraku z agregatem, na dziedzińcu za posterunkiem. Te same kanały lub nawet te same przewody mogą służyć do odpalenia ładunków. Ufff… mam dreszcze, jak o tym pomyślę.

Siostra Élodie nie do końca rozumiała, o co mu chodziło, ale inżynier z uznaniem na twarzy, pokiwał twierdząco głową. Poklepał przyjacielsko młodego żołnierza po ramieniu, na koniec ścisnął mu ramieniem szyję i przyciągnął do siebie, obejmując drugą ręką, w mocnym, męskim ojcowskim uścisku.

Wszyscy poczuli ulgę.

– Dobra robota synu! Tylko, co teraz z tą nauczycielką i Rafaelem?

– Panie inżynierze, siostro Élodie, zajmijcie się, proszę tymi więźniami, trzeba im dać pić, może nakarmić, jak już oprzytomnieją. Zresztą może więzy nie będą potrzebne, jeśli drzwi pozostaną zamknięte. Uwolnimy ich, gdy przyjedzie konwój, będziemy mieli wsparcie naszych.

Ernest z Fatimem ruszyli niemalże biegiem, gdy tylko mężczyzna i Élodie skinęli zgodnie na znak aprobaty.

Po drodze przekazali potrzebę pomocy więźniom w piwnicy. Po wysłuchaniu relacji z wydarzeń na dole, dyrektor Julien Parmentier również wyraził uznanie poprzez kiwnięcie głową. Sprawiał wrażenie bardzo przejętego, zdając sobie sprawę, jakie niebezpieczeństwo im zagrażało przez te wszystkie dni.

Tym razem postanowił udać się z nimi do Rafaela.

Zwolnili tempo, dopiero gdy dotarli do głównego budynku sierocińca. W otwartym namiocie puste stoły przypominały o wcześniejszej, pełnej bolesnych prawd rozmowie o okaleczonych dzieciach. W bocznych barakach, służących za szkołę, widzieli przez otwarte okiennice zgromadzone dzieciaki.

Dwie nauczycielki wyjrzały, chcąc przyjrzeć się przybyszom. Ich pytające spojrzenia odprowadzały ich, gdy skierowali swoje kroki prosto do Rafaela, do głównego budynku, gdzie spodziewali się go znaleźć.

Czas jakby przyspieszył, wydarzenia nabrały tempa. Znaleźli go w swoim pokoju, gabinecie. Siedział przy stole i czytał Koran.

Podniósł głowę i spojrzał na przybyszy.

– O! Nie spodziewałem się, myślałem, że już wszystko ustaliliśmy i obejrzeliście te magazyny.

– Tak! Jeszcze raz dziękuję, przychodzę z inną sprawą. – Ernest nie wiedział, jak zacząć. Spojrzał na Parmentiera pytająco, lecz ten milczał ponuro ze zmarszczonymi brwiami. – Rafaelu, gdzie jest nauczycielka o imieniu Nadine?

– W jednej z sal lekcyjnych. Mamy trzy grupy wiekowe, dzieciaki z sierocińca i kilkunastu z miasta. Wszystkie teraz mają zajęcia, przed sjestą skończą i rozejdą się do domów.

– Wiemy, że jest tu radiostacja, widziałem antenę za budynkiem, tę wysoką. Za długa jak na zwykły radioodbiornik.

– O co, wam chodzi legionisto?

– Do czego Nadine używa radiostacji?

– Czasem puszcza dzieciakom muzykę lub jakieś audycje, lecz proszę jaśniej, bo zaczynam tracić cierpliwość.

– Czy ufacie tej kobiecie? Czy kompania wartownicza, która tu stacjonowała, miała swoją łączność radiową ze swoim dowództwem?

– Nie wiem, nie znam się na tym. – Spojrzenie Rafaela rzeczywiście wyrażało już irytację. – Czy jej ufam? – W odpowiedzi zmierzył Ernesta zniecierpliwionym wzrokiem.

– Wiem już na pewno, Wszyscy tutaj są w niebezpieczeństwie. Budynek merostwa, posterunek i wasza szkoła zostały zaminowane. Ci rebelianci żądali okupu, szantażując detonacją ładunków. Wygadali się nam, że to właśnie Nadine im pomagała w kontaktach z Libijczykami. Z tego powodu tu przyszliśmy.

– Wygadali się, tak dobrowolnie, czy na torturach? – Do irytacji Rafaela dołączyła duża dawka sarkazmu, wspomaganego szyderczym uśmiechem.

– Rafaelu wierzcie lub nie, ale mam powody twierdzić, że tak jest. Jeśli nie zaczniemy działać, najgorsze może się zdarzyć, może nawet gdy przybędzie konwój. Wtedy też mogą zaszantażować, wysadzeniem sierocińca. Już sam nie wiem… może to jakaś histeria z mojej strony, ale te puste skrzynie w magazynie po ładunkach, później zeznania tych rebeliantów… to mi nie daje spokoju.

Jestem pewien, że tu gdzieś czai się zło. Podłożone jeszcze przez Libijczyków, przed ich ucieczką. Teraz to jest wykorzystywane przez partyzantów do wywierania nacisku. Jeśli mi odmówicie, możliwości sprawdzenia radiostacji, odejdę i nie będę was już więcej niepokoił. Wtedy to na was spadnie odpowiedzialność za wszystko, co się złego wydarzy.

Gospodarz sierocińca ciągle milczał, gdy młody żołnierz znowu patrzył mu w oczy, szukając wsparcia.

– Nadine jest moją najbardziej zaufaną metresą. Chyba nie wiecie, co mówicie! – Rafael już był poirytowany na dobre.

Jednak widząc, że powoli Ernest daje za wygraną, jego mimika i oczy mówiły, że zrezygnowany poddaje się, W tym momencie Rafael postanowił przystać na jego żądanie. Zadumał się na chwilę, spojrzał przez okno na dziedziniec, potem na okna klas w budynku naprzeciwko. Zdawało mu się, że w przelocie ujrzał twarz Nadine. Jej twarz i spojrzenie było jakieś inne, nieobecne, nawet obce, wydawała się jakby przejęta, przestraszona lub niepewna swej sytuacji.

– W porządku, zgoda. Niech wam będzie legionisto. Co chcecie tym razem sprawdzić?

– Jeśli można, to pomieszczenie z radiostacją oraz dziennik połączeń. Czy tutaj są piwnice lub podziemny korytarz?

– Tak, jest korytarz pod budynkiem, kilka pomieszczeń, które używamy, jako magazyny, takie na czarną godzinę. Jest, a raczej był połączony z korytarzem pod posterunkiem, ale przejście zostało zamurowane jakiś czas temu. Nie oponowałem, bo przez to czuliśmy się tutaj pewniej, bardziej niezależni. Pod tymi barakami obok nie ma piwnic.

Trójka przybyszy, wraz z Rafaelem opuściła pokój, udając się podłużnym holem na tył budynku, na końcu skręcili w prawo. W tym miejscu znajdowała się mała sień, ale dołączona zewnętrzna przybudówka zmieniła jej charakter, było to jakby niższe przedłużenie korytarza.

O kilka stopni w dół, znajdowały się białe drzwi, nacisnęli na klamkę, były zamknięte.

– Hmm … – Rafael zasępił się zaskoczony – nie wiedziałem, że Nadine zamyka ten pokój, byłem pewien, że nie, bo tutaj nie ma takiej potrzeby, nigdy, nigdzie tego nie robimy. – Rozejrzał się dookoła, nie wiedząc, co robić.

Spojrzał na drugie drzwi, również nacisnął klamkę, te ustąpiły. Za nimi pojawiły się betonowe schody prowadzące w dół w ciemną otchłań.

– Tutaj jest wejście do naszych piwnicznych magazynów, lecz trzeba brać ze sobą lampkę.

– Czyli tutaj w pomieszczeniu z radiem jest elektryczność, a w piwnicach nie ma. To jest trochę zastanawiające. Nie uważacie? – Ernest chyba na nowo uwierzył w swoją moc, głośno analizował obserwacje i zbierane fakty. – Może najpierw jednak zajrzyjmy do tego pokoju radia. Może uda mi się ustalić, z kim, i kiedy się ostatnio łączyła.

– Chętnie bym was wpuścił, ale muszę zdobyć klucz. Dlaczego są one zamknięte? Przecież nie mamy tajemnic! – Tym razem to Rafael wyglądał na przybitego. – Poczekajcie!

Wrócił po chwili z pękiem kluczy, podobnym do tego, który, używali podczas kontroli hangarów.

Sprawdzał po kolei wszystkie, żaden nie pasował. Za każdym razem, przy każdej próbie tylko kręcił głową, nie mogąc uwierzyć, że to się dzieje naprawdę. Klucze się skończyły, zamek nadal zaryglowany.

Rafael po raz drugi, w ciągu ostatnich kilku minut tracił panowanie nad sobą. Złowieszczym wzrokiem spojrzał ponuro na trójkę stojącą obok niego.

Ręka powędrowała do czarnej torby, przewieszonej przez ramię. Zaniemówili zaskoczeni, gdy po sekundzie ujrzeli w niej broń, pistolet Beretta 9 mm. Wyciągnął przed siebie uzbrojone ramię, zrobił trzy kroki wstecz, gestem nakazując, aby i oni się rozsunęli. Padły dwa strzały, po chwili trzeci.

Drzwi z lekkim skrzypieniem uchyliły się do wewnątrz.

W środku panował lekki półmrok, jedyne niewielkie okno było przesłonięte drewnianą żaluzją, powodowało to dodatkowy efekt, było gorąco i duszno. Nagrzane powietrze uderzyło w nich, wydostając się przez właśnie otwarte drzwi.

Ernest zajrzał pierwszy. Okno było na ścianie po lewej, obok w rogu stał wysoki mniej więcej na półtora metra, czteromodułowy krótkofalowy, nadajnik radiowy radzieckiej radiostacji WJAZ R-110[62]. Obok niewielki stolik, z metalowymi nogami, a na nim odbiornik „Wołna” oraz klucz elektroniczny do nadawania „morsem”.

– No to no niezłe wyposażenie ma panna Nadine – zaintrygowany Ernest ośmielił się trochę podgrzać emocje – jak na nic nieznaczącą nauczycielkę. – Znał doskonale te urządzenia, używane wszędzie tam, gdzie bratnia armia radziecka, próbowała odcisnąć swój ślad, przynosząc na bagnetach i lufach czołgów iskrę rewolucji, w celu budowania nowego ładu, ogólnego szczęścia ludzkości, komunizmu. – To nie jest sprzęt do puszczania dzieciom muzyki, tylko do łączności dalekiego zasięgu. Moc tego nadajnika wystarczy, aby komunikować się i to głosem w całej Libii, przez całą Saharę aż do wybrzeży morskich.

Stary Libijczyk zmarszczył brwi, nie za bardzo rozumiejąc sytuację.

– No dobrze, ale ten sprzęt to może zostawili tutaj tuż przed ucieczką? – Sam już chyba w to nie wierzył.

– Rozumiem, że próbujecie załagodzić efekt, który was zaskoczył, ale to nie jest prowizoryczna, naprędce zrobiona instalacja. – Ernest wskazał na połączenie oraz ułożenie kabli, kontynuował po chwili – zasilanie i podłączenie anteny wyglądają na bardzo solidne. To jest wszystko dobrze przygotowane. Po co to waszej nauczycielce. Czy wiedzieliście o tym?

– Właściwie to długo tutaj nie zaglądałem. Na początku się tym interesowałem, gdy na zlecenie Libijczyków dostawiali tę przybudówkę. Potem już nie. Wiedziałem, że coś szykują, montują. Nie znam się na tych rzeczach. Byłem przekonany, że to jest potrzebne dla wojska, ale przyda się też na potrzeby dzieci, muzyki, lekcji… właściwie to już nie wiem, co o tym myślałem. Trochę zignorowałem.

– To jest porządny, wojskowy sprzęt dużej mocy, nie żadne zabawki dla radiowców amatorów. Rafaelu, to jak jest z tą elektrycznością w tych budynkach?

– Normalnie to jest, ale od dłuższego czasu oszczędzamy, tylko lecznica używa, gdy potrzeba, np. przy operacji. Tak zarządziła siostra Stéphanie, która jest naszym lekarzem i chirurgiem.

– Tak, to już wiem. – Ernest podszedł od nadajnika i przekręcił pokrętło włącznika. Zapaliła się kontrolka zasilania, drgnęły wskazówki na miernikach, usłyszeli delikatny, wysoko-tonowy dźwięk, ciche piski generowane przez rozgrzewające się lampy elektronowe i ładujące się kondensatory o dużej pojemności z dolnego panelu. Natychmiast też, uruchomił odbiornik Wołna, tutaj wskazówka miernika drgnęła, zatrzymując się w połowie skali. – Radiostacja działa, to znaczy agregat jest chyba włączony. Zaraz wyłączymy, tylko coś sprawdzę.

Sprawdził ustawienia na trzecim panelu, zgrubny regulator częstotliwości ustawiony był na 9,6 MHz, dwa pozostałe regulatory były ustawione poza zakresem działek na skali. Uruchomił klucz elektroniczny do nadawania morsem i wystukał sekwencję: QRV QSX.96[63].  W odbiorniku usłyszał jak echo, stłumione dźwięki z nadajnika tatatatita titati titititaaa… Utwierdziło go to w przekonaniu, że nadajnik i odbiornik są zestrojone na tę samą częstotliwość. Gdy skończył, nasłuchiwał chwilę, ale odbiornik milczał. Po chwili spróbował jeszcze: QRZ.5A[64]. Nadal cisza, żadnej odpowiedzi.

– Właściwie to nie wiem, na co liczę – oznajmił głośno, sam do siebie – możliwe, że nikt nie nasłuchuje. Przydałby się kod wywoławczy, może jest w dzienniku łączności.

Spojrzał przez lewe ramię na stojących wciąż przy drzwiach Rafaela, Parmentiera i Fatima. Ich szeroko otwarte oczy, oniemiałe twarze były jak otwarta księga emocji. Jakby bali się wejść dalej, onieśmieleni pewnością zachowania Ernesta, całkowicie oddając mu pola, on tutaj czuł się pewnie, to było jego królestwo.

– Wiemy, że sprzęt działa, jest nastrojony i był używany. Może nawet niedawno. Możliwe, że będą jakieś notatki w dzienniku, jeśli rzeczywiście gdzieś tutaj jest. – Nadal głośno myślał.

Rozejrzał się po stole, sprawdził w szufladzie, potem pod odbiornikiem. Obejrzał się za siebie.

Teraz dopiero zwrócił uwagę na metalową szafę, stojącą przy przeciwległej ścianie, na jej środku znajdowały dodatkowe drzwi wychodzące na zewnątrz przybudówki, na tyłach budynku.

–  Może tam, w tej szafie – pojawiła się głośno wypowiedziana myśl.

Jednak coś mu się nie spodobało w tym widoku.

Oblał go zimny pot.

Zerwał się z krzesła, gdy spojrzał na kable zasilające doprowadzone do nadajnika. Wodząc oczami po dwóch przewodach w grubej izolacji z czarnego kauczuku, w regularnych odstępach przytwierdzonych specjalnymi obejmami do drewnianej ściany, najpierw w dół do podłogi, następnie znów wzdłuż ściany do prostokątnego otworu w rogu pomieszczenia, gdzie znikały pod deskami posadzki. Szybki ruch głowy na szeroko otwarte drzwi wejściowe, by zorientować się w przestrzeni i zlokalizować wejście do piwnicy. Już wiedział, że kable prowadzą do korytarza pod podłogą.

Jednak to coś, co go bardzo zaintrygowało, powodując zimne dreszcze, to była druga wiązka z trzech cienkich, skręconych ze sobą przewodów dwużyłowych, prowadzących do tego samego otworu w rogu. Przewody były ułożone luźno na podłodze, a ich początek znikał w metalowej szafie, do której wchodził przez niedomknięte skrzydło drzwiczek. Rzeczywiście było w tym coś dziwnego, złowieszczego. Nie pasowało do całości, do reszty. Naszły go dziwne myśli i przeczucia.

Wolnym krokiem zbliżył się do szafy. Najpierw spojrzał na swoich towarzyszy, tym razem to on uzewnętrzniał silne emocje. Był blady, solidnie wystraszony nieznanym, które miał znaleźć w metalowej szafie na dokumenty.

Powoli i czujnie pociągnął za uchwyt, metalowe drzwiczki odchyliły się ze skrzypieniem, najpierw odrobinę, aby mógł zajrzeć do środka. Gdy upewnił się, że nie ma żadnej pułapki, otworzył oba skrzydła.

Zamiast natychmiastowej, intuicyjnej lustracji wszystkich półek po kolei, utkwił swój wzrok na wprost, wpatrując się w czarną bakelitową skrzynkę o wysokości około piętnastu centymetrów.

Od góry tkwiły dwa wystające bolce z nakrętkami do mocowania miedzianych końcówek, odizolowanych rozdzielających się przewodów, których wiązka luźno zwisała do podłogi. Między złączami znajdował się otwór. Obok skrzynki leżała czarna, stalowa litera T, dźwignia do uruchamiania mechanizmu. Z przedniej ściany patrzyło na niego tajemnicze oko okrągłej skali z podziałką w sekundach. Pośrodku niczym źrenica, czarne pokrętło wskazówki, teraz ustawionej na wartość: 60 sekund.

Z początku zaniemówił, podniósł oczy i gestem głowy przywołał pozostałych w to miejsce.

– To jest detonator, zwłoczny ustawiony na 60 sekund – szeptem oznajmił, jakby nie chciał, aby ktokolwiek postronny usłyszał go – ten pręt obok, z czarnym chwytem służy uruchomienia induktora, wzbudzone napięcie w kablach ma uruchomić elektryczne zapalniki w ładunkach.

Trójka mężczyzn obok również wpatrywała się w hipnotycznym skupieniu na półkę z detonatorem. Zrozumieli wszystko, co było do zrozumienia.

Ciszę przerwał Rafael.

– Chyba musimy poprosić mademoiselle Nadine o wytłumaczenie tego wszystkiego.

– Ja już chyba innego potwierdzenia nie potrzebuję, teraz też nie potrzebuję już tego dziennika połączeń – wskazał na broszurki leżące na półce poniżej, jedną z nich właśnie przeglądał, szybko kartkując – są po arabsku chyba, chętnie przejrzę później, zabiorę je ze sobą, może ktoś mi pomoże.

Spojrzał na Rafaela, zobaczył jego porozumiewawcze skinienie głowy, w oczach miał wdzięczność i zrozumienie.

Jednak zmarszczone brwi mówiły, że nie jest pewien, jak to wszystko było możliwe, pod jego bokiem, przy pełnym zaufaniu do tych kobiet.

Podobnie Parmentier, który od momentu przybycia tutaj był tylko niemym obserwatorem. Jego szeroko otwarte oczy w spojrzeniu, którym obdarował Ernesta, wyrażały jednocześnie przerażenie, ale i sporą dozę wdzięczności.

Dopiero teraz się odezwał.

– Jestem pełen podziwu dla was kapralu, wasz zmysł i upór w sprawdzeniu każdego szczegółu i wyjaśnieniu tego. Hmm, chyba winni jesteśmy wam przeprosiny za naszą niewiarę, teraz również podwójną wdzięczność.

– Wszystko w porządku monsieur le directeur, jeszcze nie wszystko skończone, proszę iść z Rafaelem i porozmawiać z tą nauczycielką. Ja z Fatimem sprawdzę ten przewód w piwnicach, może uda nam się odnaleźć ładunki.

Ernest schował notatniki dziennika łączności do swojego mapnika, zabrał też do kieszeni dźwignię detonatora. Następnie powoli z wyczuciem rozkręcił styki i rozłożył kable. Schował również pudełko urządzenia do detonacji ładunków.

Przy podłodze uszkodził wiązkę przewodów, pojedynczo i ostrożnie przecinając kabelki.

Wyłączył radiostację.

Skinął na Fatima, opuścili pomieszczenie przybudówki i przeszli przez drzwi do piwnicy.

Latarką oświecał ciemności. Piwnica była podłużna, sufit nisko ułożony, wysoki Fatim musiał pochylać głowę. Po lewej i prawej stronie znajdowały się boksy. Niektóre tylko zawierały jakieś pudła i skrzynki z butelkami lub metalowymi kanistrami.

Właściwie to nie zwracał na nie uwagi. Skupił się, by odszukać miejsce wlotu kabli zasilających do radiostacji. Pomimo ciemności promień latarki pozwolił szybko odnaleźć miejsce ułożenia charakterystycznej wiązki skręconych przewodów. Uszedł kilkanaście kroków, wodząc promieniem światła.

W pewnym miejscu kabelki znikały pod warstwą glinianej zaprawy w kształcie podłużnego owalu, aby około pół metra dalej znowu pojawić się na ścianie. Dobył bagnetu i rozdłubał cienki placek. Zamarł, gdy ostrze zahaczyło o metaliczną powłokę. Była to mina, łatwo odczytał litery namalowane żółtą cyrylicą. Przyświecił sobie latarką, idąc dalej, naliczył dwadzieścia glinianych „placków”.

Zbliżył się do końca podłużnej piwnicy. Wszystkie kable wchodziły przez mur, wyraźnie odcinający się kolorem od ścian dookoła.

– Najwyraźniej ten mur był postawiony całkiem niedawno – wręczył Fatimowi latarkę – będziesz mi przyświecał.

Otarł ręką pot z czoła, uspokoił się, by wyciszyć emocje i wyrównać oddech. Wracając do wejścia, postanowił poprzecinać kable, co kilka kroków.

W tym samym czasie Rafael i Parmentier wyszli na dziedziniec, w blasku dnia usłyszeli, gwar i radosny rozgardiasz.

– Les enfants, où est votre maîtresse? Dzieciaki, gdzie wasza opiekunka? – Zawołał pytająco stary Arab do grupy dzieciaków skupionych w jednym miejscu, kibicującym w niezwykłych zawodach.

Dwóch większych chłopców ciągnęło na wyścigi drewniane wózki, z siedzącymi na nich kilkuletnimi maluchami, z krótkimi kikutami zamiast nóg. Drewniane kółka z trudem brnęły po piaszczystym gruncie.

– Nie wiemy. Powiedziała, że jest przerwa, kazała nam się napić i czekać. – Usłyszeli chórek dziecinnych piskliwych głosików.

– Natychmiast wracajcie do klasy, zaraz przyjdzie do was!

– Ale ona się spieszyła, najpierw była sprawdzić hałasy w naszym domu, a potem wybiegła, gdzieś tam. – Jedna z dziewczynek drobną rączką wskazała kierunek na główną drogę za barakiem.

Rafael chyba domyślał się już wszystkiego, wymienił pełne zrozumienia spojrzenie z Francuzem.

Ruszyli szybkim krokiem. Starzec utykał, podpierając się swoim długim kosturem. Byli już na drodze, gdy w oddali zobaczyli uaza w piaskowym kolorze wyjeżdżającego z uliczki pomiędzy domami od strony hangarów.

Pojazd dynamicznie skręcił w lewo, na północ. Wzniecał za sobą tuman kurzu. Oddalał się szybko, po chwili obraz zmalał do rozmiarów małego czarnego punktu, ledwo widocznego w piaskowej mgle, by zniknąć całkowicie na piaszczystym horyzoncie.

Ernest i Fatim dołączyli do dwójki mężczyzn obserwujących horyzont na trakcie.

– Rafaelu cały wasz budek mieszkalny jest zaminowany, znalazłem dwadzieścia ładunków. Uszkodziłem wszystkie przewody, również te prowadzące pod posterunkiem, a także te do budynku merostwa.

– Oto odjeżdża przyczyna całego zamieszania – Rafael wskazał ręką – hen tam, tuman pyłu tylko widać. Zawiodłem się, jakże ona była mi bliska. Może, dlatego nic nie dostrzegłem. – W jego głosie słyszało się rozpacz i zawód.

– Czyli była zwykłym szpiegiem – Ernest był bezpośredni. – To tylko potwierdza wiarygodność zeznań tych rebeliantów. Niebezpieczeństwo jest na jakiś czas zażegnane, Jednak wojsko musi to sprawdzić i zrobić z tym porządek. – Spojrzał na zegarek, dochodziła dziesiąta pięćdziesiąt. – Tak, już pora na łączność kontrolną i mój meldunek, pewnie się niecierpliwią, bo spóźniam się trzy minuty, ale za to mam bardzo dobre wieści.

Ernest zamyślił się, uniósł głowę, spoglądając w górę, słońce nie grzało już całą swoją mocą, niebo było zasnute przez warstwę chmur, która niczym mglista zasłona sprawiała, że cienie na piasku robiły się ledwie widoczne.

Po chwili dodał:

– Obecnie to jest terytorium Republiki Czadu, zgłoszę niech wezwą tutaj ich jednostki specjalne, niech zrobią porządek z tym żelastwem. Właściwie to cała osada może ucierpieć, gdyby wybuchło naraz sto min. Tak, miny to najgorsze paskudztwo w każdej wojnie. Wasz sierociniec jest na to dowodem. – Uśmiechnął się do trójki mężczyzn stojących przy nim. – Fatmie dołącz do Abdullaha na dachu, przyjdę was zmienić, wtedy zwolnię was już z obowiązku towarzyszenia mi. Jestem wam wdzięczny za pomoc, nie mam jak wam odpłacić. – Znowu spojrzał na zegarek. – Niech wam wystarczą moje słowa podziękowania, Właściwie to jestem już zmęczony, bardzo dużo przeżyć i emocji jak na jeden poranek. Mało brakowało, a byłbym zastrzelony, udało nam się przesłuchać rebeliantów i unieszkodliwić ładunki. Tak, potrzebuję chwili odpoczynku, albo kolejnej porcji słodkiej kawy. Jednak najpierw ten meldunek …

Ruszył truchtem w kierunku swojego, uaza stojącego przed wejściem do merostwa, aby uruchomić nadajnik. Baza w Lobogue czekała na jego raport.

Zadziwieni trzej mężczyźni, stary Arab, Francuz dyrektor kopalni oraz przewodnik z ludu Tubu odprowadzali go wzrokiem, zastanawiając się nad całym zajściem. Ile w tym wszystkim było szczęścia, ile niewiary i przeciwności, a ile wiary i skutecznego działania.

Nadal jeszcze widzieli ten jego ciągły uśmiech, nawet w złości, czy strachu. Było coś w tym młodzieńcu, wszyscy go lubili, dał się lubić.

***

Poranek, 11 kwietnia 1987 r., sobota, godz. 7.00,

wioska Erdi

Major Bollee powoli otwierał oczy, było jeszcze wcześnie, ale już jasno, dzień wchodził przez okno do chaty. W środku było pusto. Usiadł na posłaniu, czuł się wypoczęty, od dawna tak dobrze nie spał. Poczuł ulgę, gdy usłyszał przed chatą stłumione głosy rozmawiających legionistów i Fatimatki.

Wyszedł na zewnątrz.

Przed chatą zastał jeszcze z nimi milczącego Girbila. Cała czwórka spożywała śniadanie składające się z placków z prosa oraz konserwy. Przed nimi stał mały piecyk, właściwie pojemnik do palenia, w kształcie wiaderka z prętów. Dogasały w nim, tlące się jeszcze kawałki drewna. Na rozgrzanej, stalowej płycie dymił lekko parą imbryk. Pachniało świeżo zaparzoną kawą.

Na widok majora Pablo i Pietia podnieśli się jak na komendę.

– Panie majorze nie chcieliśmy budzić – zameldował Pablo.

– W porządku, siadajcie, kontynuujcie. Może i dla mnie znajdzie się trochę... – nie dokończył jeszcze zdania, gdy Fatimatka wręczyła mu kubek z ciemnego zdobionego szkła z parującą cieczą.

Do drugiej ręki dostał zwinięty placek z pozostałą zawartością konserwy.

– Jeśli Aghilas dotrzyma słowa, dzisiaj wyruszymy do tej kotliny Belouwenama, zabieramy ze sobą Ernesta i ruszamy dalej do Yourokali, aby jak najszybciej odnaleźć naszych ludzi. – Zamyślił się. – Bardzo możliwe, że żyje, możliwe, że wezwał pomoc i ten konwój.

Spojrzał na pozostałych, w milczeniu wpatrywali się w jego twarz. Nie byli pewni czy wieczorna, chwilowa nadzieja gdzieś się ulotniła, czy było to tylko nierealne marzenie, myśl, zaszczepiona idea.

A może po prostu potrzebuje czasu, by dojść do siebie?

– Wojsko czadyjskie ma przybyć, gdy słońce będzie najwyżej. – Przerwał ciszę Girbil, chyba pierwszy raz dopiero odezwał się dzisiejszego poranka. – Odpoczną tutaj w największy upał, przed wieczorem wyruszycie. Jeśli Aghilas pozwoli, to pojadę z wami. Będę was prowadził, gdy zajdzie taka potrzeba. Ale będę też musiał zostawić im swojego wierzchowca. – Posłał Fatimatce spojrzenie pełne braterskiej troski.

Była wyraźnie uradowana.

– Pozostaje nam czekanie, jesteśmy zdani na ich łaskę, ciekawe czy będą oczekiwali wyjaśnień – głośno rozważał major – właściwie, to skąd oni jadą, że dopiero w południe przybędą. Przecież jednostka przygraniczna nie jest daleko. Dwie, trzy godziny jazdy. Moglibyśmy wcześniej wyruszyć.

W jego głosie wyczuwało się lekką nerwowość i niecierpliwą chęć działania.

Cała osada rozbrzmiewała porannym rozgardiaszem, pojono i czyszczono konie, karmiono wielbłądy, zwane przez Tuaregów mehari. Aghilas dumnie i dostojnie przechadzał się pomiędzy namiotami, witał się ze swoimi podwładnymi.

Z każdym starał się zamienić parę zdań lub chociaż kilka słów powitania. Dla każdego miał radę, jakieś słowa otuchy i wsparcia, gdy była taka potrzeba. Wszędzie, gdzie się pojawił, pośród każdej swojej drużyny wzbudzał szacunek i posłuch. Był prawdziwym autorytetem.

Przekonał się o tym, poprzedniej nocy, major Bollee. – „Ileż można by się nauczyć od tych plemion, ile oni mają w sobie mądrości życiowej, tej prawdziwej. Tak łatwo radzili sobie z rozładowaniem stresu, z motywowaniem oraz wzniecaniem ducha walki. Każda armia chciałby mieć takich dowódców oraz oddanych i wiernych żołnierzy. Chociaż… – myślał dalej – żołnierzom w legii też niczego nie można zarzucić. Są wierni, zdyscyplinowani, a co najważniejsze mają ducha jedności w zespole, potrafią współpracować”.

Major popatrzył z uznaniem na swoich żołnierzy. Pomimo chwilowego niepowodzenia. Zdawał sobie sprawę, że to on podjął decyzję o rozdzieleniu się zwiadowczej drużyny, więc to na nim spoczywa cała odpowiedzialność za losy akcji. Jego ludzie zrobili wszystko, co mogli. Przez ostatnich kilka dni marszu w rozpoznaniu, dawali z siebie wszystko, pomimo zmęczenia, braku snu, braku higieny, piekielnego upału i wiatru siekącego drobnymi kryształkami piasku. Lecz wierzył, że to nie jest jeszcze koniec. Intuicyjnie wyczuwał, że tli się w nim jeszcze nadzieja, podsycona pojawiająca wizją rychłej kontynuacji misji. Wiedział, że nadal może liczyć na swoich ludzi.

W dolinie powoli zaczynało się przedpołudniowe rozleniwienie, które spadało na wioskę wraz ze słonecznym żarem. Ucichła krzątanina, stłumione rozmowy słyszało się jedynie w namiotach.

Trójka Francuskich żołnierzy, Fatimatka i Girbil przenieśli się pod dach chaty, szukając cienia.

W pewnym momencie usłyszeli cichy pomruk, niesiony z daleka wiatrem od pustyni. Wyszli na zewnątrz, z zaciekawieniem nasłuchując i lornetkami przeszukując horyzont, aż do odległego i szerokiego ujścia ouedu, stanowiącego wlot do kotliny. Tym razem łatwo zauważyli na zboczach kilku, również obserwujących teren tuareskich wartowników.

Po kilkudziesięciu sekundach z zakola rzeki wyłonił się wzniecany tuman pyłu, przez wyraźnie widoczne już cztery wozy terenowe, zmierzające w ich kierunku.

Zatrzymały się pośrodku wioski w otoczeniu namiotów i mężczyzn, którzy licznie wylegli z nich, gnani ciekawością. Były to dwa citroeny mehari i dwie toyoty pickup w piaskowych kolorach i brezentowymi zadaszeniami. Na drzwiach namalowane emblematy armii Czadu.

Z szoferki pierwszego citroena wyskoczył młody czarnoskóry oficer. Czuł się pewnie, był zdecydowany w swoim zachowaniu. Przywitał się najpierw Aghilasem, wymieniając kilka zdań i spoglądając raz po raz w kierunku legionistów stojących przed chatą razem z Fatimatką i Girbilem.

Odwrócił się do swoich, którzy wciąż przebywali w pojazdach i wydał krótki rozkaz. Z terenówek wysypało się dziesięciu wojskowych w charakterystycznych ciemnozielonych mundurach polowych.

Oficer skierował swoje kroki w kierunku majora, który również wolnym krokiem wyruszył mu naprzeciw.

Pietia i Pablo rozpoznali znajomą sylwetkę czadyjskiego porucznika.

– Bismillah, Bismillah. Witam francuskich żołnierzy. Jestem porucznik Brahim Mussa ze sztabu generała Déby’ego, ze służby kontrwywiadu. – Po przedstawieniu się młody oficer zasalutował.

– Jestem major Henri Clement Bollee, ze służby wywiadu wojskowego Połączonych Sztabów Kontyngentu Interwencyjnego. Z panem porucznikiem, mieliśmy już okazję się spotkać, na poufnej naradzie u majora Djamousa w waszym sztabie w Biltine, przed wyruszeniem na misję ratunkową.

Francuz również, ale z trudem zasalutował w odpowiedzi.

– Tak oczywiście pamiętam pana majora. Cieszę się, że odnaleźliśmy was żywych, chociaż widzę, że wszyscy jesteście ranni.

– Dziękuję za troskę, już wszystko w porządku, trzymamy się świetnie. – Major pokusił się o nieznaczny uśmiech.

– Od przeszło dwudziestu ośmiu godzin jesteśmy w drodze. Wczoraj wczesnym rankiem, otrzymałem raport z posterunku przy lotnisku Domasaka, o napotkaniu przez nasz graniczny patrol, na pustyni Yebigue, francuskiego żołnierza w towarzystwie miejscowego przewodnika, ten podobno miał być ranny, krwawił. Od razu zorientowałem się, o kogo chodzi. Raport donosił też o śmierci kilku innych francuskich wojskowych. Było też pytanie o pozwolenie na obecność jakiejś większej ekspedycji waszych wojsk w te rejony. A o tym nie było mowy podczas narady.

Mówił szybko, jednym tchem, zrobił pauzę, by zebrać myśli, po chwili kontynuował.

– Sytuacja zrobiła się niebezpieczna, bo od kilku dni, otrzymywaliśmy drogą radiową od Libijczyków żądania okupu. Szantaże groziły śmiercią wszystkich zakładników. Nie ujawniali miejsca ich przetrzymywania, informacje o decyzji i sposobie zapłaty okupu miały być przekazane jednemu z oddziałów rebeliantów, operujących jeszcze w tym terenie. Dzięki amerykańskim służbom radiowym wczoraj namierzono radiostację nadającą te komunikaty. Okazało się, że źródło sygnału umieszczone, jest tuż przy granicy, po naszej stronie, niedaleko lotniska. Jest tam dosyć duża osada Yourokali z oazą. Przekazywaliśmy wszystkie informacje do waszego sztabu w N’Dżamenie. Pewnie było to tak tajne, że wasza biurokratyczna procedura całkowicie zatrzymała proces decyzyjny. Dlatego mój dowódca postanowił działać. Nakazał mi wyruszyć w drogę, zaraz po otrzymaniu raportu o francuskich żołnierzach błąkających się przy granicy. Meldunek nadano z Bardai, gdzie ma swój posterunek jednostka GUNT. Zebrałem drużynę moich najlepszych ludzi. – Tu spojrzał na grupę wojskowych zebranych przy pojazdach na środku wioski. – Już na trasie, przez radio dostałem jeszcze jeden meldunek o odnalezieniu kolejnych francuzów, oficera i dwóch żołnierzy w kotlinie Erdi. Wtedy wiedziałem, że muszę najpierw sprawdzić tę informację, bo było po drodze. No i odnalazłem was, panie majorze. Odgaduję, że nie ma tutaj w pobliżu żadnej innej ekspedycji, tylko wasz zwiad. Rozdzieliliście się, bo tamten wasz żołnierz – spojrzał na Pabla i Pietię – trafił do jednej z rodzin miejscowych plemion, około trzydziestu kilometrów w linii prostej. Mają tam swoją przystań dla przemytników i karawan. Jest to kotlina Belouwenama, miejsce, gdzie kończy się oued, a zaczyna obszar Sahary zwany pustynią Yebigue.

Podczas rozmowy czarny porucznik wydobył ze swojej aktówki mapę, teraz rozłożył ją, by zaprezentować zobrazowanie terenu.

Major zniknął na kilkanaście sekund w środku chaty, by powrócić, ze swoim mapnikiem, wyjmując swój egzemplarz. Chciał zorientować ją, aby zaznaczyć drogę u siebie.

Porucznik Mussa kontynuował swoją przemowę.

– Wokół tej części gór będzie jakieś sześćdziesiąt kilometrów – porucznik wskazywał marszrutę – tutaj przejazd będzie spowolniony przez piaski. Nie możemy jechać przez te ouedy, gdyż mogą być zaminowane. Nie będziemy zajeżdżać do tej kotliny, pojedziemy od razu do osady Yourokali, aby sprawdzić informacje o tej radiostacji, żądającej okupu.

Spojrzał na majora, gdy ten się odezwał.

– Panie Poruczniku, Libijczycy pozostawili ten wóz – wskazał na stojącego uaza – prosimy o zapas paliwa. Chcę, właściwie to muszę jak najszybciej odnaleźć mojego człowieka u tych miejscowych Tubu, i wyruszyć dalej. Z pańskiej wypowiedzi ta przygraniczna osada może być naszym następnym śladem. Podobnie jak dla was.

– Tak otrzymacie od nas paliwo. – Skinął na swoich ludzi. Dwóch z nich przytaszczyło po dwa kanistry benzyny. Pablo i Pietia natychmiast zatankowali stojącego uaza. Po wszystkim odpalili silnik, by sprawdzić stan, wszystko wydawało się w porządku.

– Chcielibyśmy wyruszyć natychmiast, nie ma czasu do stracenia. – Major ponaglaniem próbował przyspieszyć obrót wydarzeń.

– Panie majorze bez nas, bez przewodników nie traficie tam, albo zabierze wam to zbyt dużo czasu, nawet z tymi mapami. Moi ludzie muszą trochę odpocząć. Zatankujemy wozy, uzupełnimy zapas wody i wtedy wyruszymy wszyscy razem. Również muszę dotrzeć do tej wioski.

Major uznał, że nic nie wskóra, rzeczywiście, żołnierze z grupy porucznika nie wyglądali najlepiej, widać było po nich zmęczenie, zasługiwali na kilka chwil wytchnienia.

–  To jest Girbil, jeden z ludzi Aghilasa, zgodził się być naszym przewodnikiem. Ta kobieta to jego siostra, nie może zostać tutaj, pozostaje jej jechać z nami, wiele jej zawdzięczamy. – Chwila pauzy, by zebrać się na decyzję. – My wyruszymy natychmiast, do tych handlarzy, tam zgarniemy naszego żołnierza, i zaraz wyruszymy do tej wioski. Wy, dopiero jak odpoczniecie, spotkamy się na miejscu.

– Rozumiem pana niepokój i niecierpliwość, jeśli napotkacie rebeliantów, to raczej nie dacie sobie rady. Zdecydowanie doradzam, aby poczekać na nas.

Instynkt podpowiadał majorowi, że każda chwila jest na wagę złota, nie wiedział, dlaczego tak myśli, dlaczego tak nagli. Rozważał w myślach możliwe konsekwencje, samodzielnego wyjazdu w nieznane. Miał też świeżo w pamięci skutki ostatniej decyzji o rozdzieleniu się. Jednak teraz czuł, że już gorzej nie będzie. Albo odnajdą Ernesta i wyruszą dalej. Albo zginą. Musiał po raz kolejny podjąć ryzyko.

– Panie poruczniku dziękuję za paliwo, mamy broń i zapasy, wyruszamy natychmiast. Nie mogę już dłużej czekać. Wierzę, że ponownie spotkamy się w tej wiosce.

– W takim razie, życzę powodzenia. Mam nadzieję, że może jednak napotkacie jeden z naszych patroli granicznych. Będą służyli wam wsparciem, poinformujemy ich, jak tylko uda nam się nawiązać łączność.

W tym czasie Pablo już spakował plecaki, pałatki, namioty i resztki wyposażenia. Pietia zaopiekował się bronią, sprawdzając stan amunicji. Fatimatka i Girbil zabrali zapas wody na dwa dni drogi oraz po kilka racji żywnościowych. Pakowanie i załadunek do uaza poszło sprawnie i szybko.

Za kierownicą usiadł Pablo, obok Girbil, jako przewodnik. Major i Pietia na tylnej kanapie, za nimi na jednym z dwóch bocznych krzeseł zajęła miejsce Fatimatka.

Wyruszyli z impetem, na krótko zatrzymali się przed namiotem Aghilasa. Jego ludzie już też zwijali swoje obozowisko.

– Aghilasie, bardzo dziękuję za pomoc i ratunek. Dziękuję za dobro i porcję otuchy. Wiele się od was nauczyłem. Zatrzymam długo w pamięci to, czego doświadczyłem tutaj wczoraj wieczorem. Byłem pod ogromnym wrażeniem. Zapamiętam wasze słowa. Zostańmy przyjaciółmi.

– Tak, rozstajemy się w przyjaźni, ale coś mi mówi, że się jeszcze spotkamy. To samo powiedziałem temu waszemu, młodemu żołnierzowi, którego spotkałem na pustyni. Jemu też obiecałem herbatę.  A on obiecał mi opowieści o swoim kraju, bo pamiętam, że nie jest Francuzem. – Zamilkł, zbierając kolejne myśli. – Życzę powodzenia i szczęścia na szlaku. Niech niesie was wiatr i prowadzi zachodzące słońce. Wtedy tam dotrzecie. Jesteście bezpieczni, żadna banda partyzantów, nic wam nie zrobi, jeśli tylko wypowiecie moje imię. – Jego ciemna marmurowa twarz rozpromieniła się, w uśmiechu pojawiły się białe zęby.

Major podał Tuaregowi zabandażowaną dłoń na pożegnanie, z niemałym wysiłkiem zasalutował, odwrócił się i wskoczył do szoferki. Zazgrzytały przekładnie w skrzyni biegów, silnik zawył na wysokich obrotach, przez sekundę koła zabuksowały, dynamicznie ruszyli. Zostawiali dolinę Erdi, ciągnąc za sobą tuman wzniecanego krzemowego pyłu.

W południowym słońcu kurz szybko opadł rozniesiony przez podmuchy wiatru.

***

Wieczór, 11 kwietnia 1987r., sobota, godz.18:00,

Yourokali

Oaza Yourokali zaczynała się budzić z całodziennego rozleniwienia, które spadło na nią wraz ze słonecznym żarem środka dnia. Pomarańczowe, popołudniowe, właściwie to już wieczorne słońce powoli okazywało swoją litość, przygotowując się do zachodu za piaszczystym horyzontem.

Przed domami, w uliczkach, pod gołym niebem lub w zaułkach obsadzonych palmami, zaczęły buchać ognie lamp, ludzie przykucali, podsycali ogień w piecykach lub stalowych okratowanych pojemnikach. Stawiali na nich naczynia z wodą, parzyli herbatę, pili, jedli. Coraz znośniejsze i lżejsze powietrze pachniało miętą i dymem drzewnym.

Osiedle nabierało kolorytu, z każdą chwilą ożywiała się. Ludzie ustawiali się w kolejce do studni, ze zgrzytem pompując wodę do plastikowych kanistrów lub glinianych dzbanów, z którymi kobiety wracały między domostwa, niosąc je na głowach.

Przy kępie palm daktylowych w jednym z rogów głównego placu zebrała się grupa dziewcząt w kolorowych sukienkach. Ustawione w okręgu rozpoczęły pląsy i tańce do rytmu bębenka i śpiewanych przez nie piosenek.

Na placu gromadziły się również małe grupki mieszkańców. Nawet całymi rodzinami przychodzili teraz przed budynek merostwa. Dzieciaki goniły się w wąskich uliczkach między chatami, mieszały się mieszkańcami sierocińca i miejscową społecznością.

Z budynku merostwa oraz baraków, na plac wylegali coraz liczniej tymczasowi lokatorzy. Francuzi, Czadyjczycy, inżynierowie, górnicy i pracownicy kopalni Parmentiera, ich rodziny i dzieci.

Do dzisiaj czuli się jak zakładnicy, niepewni jutra, nawet niepewni najbliższych godzin, teraz odczuwali wyraźną ulgę, stawali się rozmowni, pojawiły się liczne uśmiechy, głośne rozmowy. Ożywiali się.

Raz po raz, jakby na komendę, nadzieja skłaniała ich do spoglądania na południe wzdłuż wjazdowej drogi. Z tęsknotą i resztkami niepewności wszyscy wyczekiwali przybycia grupy ewakuacyjnej.

Według ostatniej odebranej informacji spodziewano się konwoju w wiosce około szóstej wieczorem, a na pewno jeszcze przed zachodem słońca.

Tak widział z góry i podziwiał budzącą się osadę Ernest, siedząc w sztywnym drewnianym fotelu na dachu merostwa, pod rozłożonym prowizorycznie baldachimem, właściwie dużą, brezentową płachtą rozwieszoną skośnie pomiędzy dwoma metalowymi rurkami a wysokim gzymsem okalającym płaski dach. Odkąd kilka godzin temu zmienił na posterunku obserwacyjnym swoich przewodników, czuwał sam, wypatrując jakiegokolwiek ruchu na równinnym horyzoncie dookoła.

Coraz częściej też kierował swoją lornetkę na południe, skąd spodziewano się przybycia francuskich, wojskowych pojazdów.

Czas leciał szybko, niebawem będzie zapadał zmierzch, i to właśnie zaczynało go niepokoić. Jednak na razie odsuwał ten lęk od siebie, wypierając nadchodzącą niepewność oraz targające nim coraz częściej wątpliwości.

– Powinni tu być już lada chwila, przynajmniej powinniśmy ich już widzieć gdzieś tam.

Wskazał ręką kierunek, zwracając się do siostry Élodie.

Nie był sam tutaj.

Obok na drugim fotelu spoczywała młoda kobieta, z którą Ernest przez ostatnie kilka godzin mocno się zaprzyjaźnił. Po emocjonujących wydarzeniach poranka razem spędzili całą resztę dnia, z wyjątkiem kilku chwil, gdy musiała udać się do lecznicy w zawiązku ze swoimi obowiązkami. Jednak nieustannie miała wyrzuty sumienia, że zaniedbała dzisiaj małych pacjentów, spędzając cały dzień na dachu i tracąc głowę dla młodego legionisty.

Długo rozmawiali o wydarzeniach z ostatnich dni i godzin. Opowiedział jej o ich wyprawie zwiadowczej przez mordercze góry, o poszukiwaniach górników i ich rodzin. O strzelaninie w wiosce Erdi, w której stracił dowódcę i najbliższych przyjaciół. O Mahamacie, jego ojcu, matce i rodzinie, ich handlu, być może haszyszem. Wspomnienia o utracie swoich towarzyszy spowodowały drżenie głosu. Emocje nie pozwoliły mu dalej mówić.

Wtedy to ona opowiedziała mu o sobie, o dzieciństwie w Marsylii, o rozpoczętych studiach, o tym, jak zbuntowała się przeciw ojcu i stryjowi. O tym, jak, na znak sprzeciwu na wyzysk kolonialny postanowiła przyjechać do Czadu, aby opiekować się rannymi sierotami.

Opowiadała mu o pierwszym spotkaniu z Rafaelem, o tym, jak wielkie wrażenie na niej zrobił. Był bardzo niepospolitą osobowością, na każdym odciskał swoje piętno, tak, jakby chciał zabrać cierpienia i wszystkie nieszczęścia, jakie spłynęły na te dzieciaki, ciche, nieme ofiary wojny, i po trosze obdarować nimi każdego dorosłego, którego napotka.

Podzieliła się z nim swoimi planami na kontynuację studiów medycznych. Tęskniła za rodziną, matką siostrą, nawet za ojcem. Nie myślała, nigdy by nie oczekiwała, że spotka się tutaj ze swoim stryjem. W dodatku w takich okolicznościach, że to on jest jednak ofiarą, a ona ratuje jego byt. Ucieszyła się na to, ale zarazem popadała w wyniosłą dumę, odnajdując w tym sprawiedliwość, wszechświata, który zesłał na wszystkich kolonizatorów karę za krzywdy i całe zło na tubylczej ludności w Afryce.

– Rozmawiamy sobie już długo, opowiedziałam ci swój życiorys niemalże, ale nadal ja nic ni wiem o tobie, nic prywatnego o sobie nie opowiedziałeś. – Élodie popatrzyła na Ernesta.

Podziwiała go, imponował jej, nie wiedziała, czym, ale czuła, że potrzebuje jego obecności, jego stałego uśmiechu, jego łagodnego i pogodnego usposobienia.

W pewnym momencie zdawało mu się, że w kącikach jej oczu pojawił się błysk, jakby łza chciała wydostać się na wierzch, ale siła woli dziewczyny powstrzymywała ją. Ona powoli zaczynała zdawać sobie sprawę, że zaraz to chwilowe szczęście, uczucie pryśnie jak bańka mydlana, skończy się wraz z przybyciem konwoju, że wkrótce się rozstaną, może na zawsze.

Te właśnie myśli albo niepewność przyszłości, okrutna niepewność w czasach wojny powodowały wilgoć w jej oczach i ból w piersiach. Uzmysłowiła sobie, że chce się jej płakać.

Ernest dostrzegł jej emocje, próbował jakoś oswoić tę niepewność.

– Za to mnie się wydaje, że znamy się od dawna. Poznaliśmy się dzisiaj o świcie, a ja mam wrażenie, że to nie jest nasz pierwszy wspólny dzień, lecz jeden z wielu. Chciałbym, aby był jednym z wielu, które jeszcze nadejdą.

Dziewczyna odwróciła głowę w bok, przygryzła zębami usta, by bólem fizycznym zagłuszyć ból uczuć. Wzruszenie szarpnęło nią tłumionym szlochaniem, nie chciała pokazać po sobie, ale nie potrafiła.

Ponownie zwróciła swój wzrok w jego stronę.

Milczeli przez chwilę. On obserwował, jak po jej policzkach spływają duże łzy, jedna za drugą.

– W każdej takiej osadzie, którą widzieliśmy w tych górach, pod wieczór czuję w powietrzu dym węgla drzewnego, zmieszany z zapachami różnych herbat i ziół, przeważnie dominuje mięta, lecz zawsze, niezmiennie i jednakowo odnajduję nim ten gryzący w oczy zapach haszyszu. Może to przez to nam łzawią. – Po sekundzie oboje wybuchli śmiechem.

Wstał z fotela, podał jej dłoń by również powstała.

Objął dziewczynę, przytulając czułym, ale i silnym męskim uściskiem. Miał ochotę ją pocałować, ale nie zdobył się na odwagę. Gładził jej jasne włosy, kontrastujące z opalenizną na szyi, gdy opierała swoją głowę na jego ramieniu.

– Nie wiem, co będzie. Nie wiem, co przyniesie jutrzejszy dzień, kolejne tygodnie czy miesiące. Wiem, że chciałbym cię jeszcze zobaczyć. Zawsze być z tobą. Zaimponowałaś mi swoją odwagą i poświęceniem tutaj. Jesteś wierna swoim ideom, przekonaniom. Nie mogę przestać myśleć o tobie. Jestem żołnierzem, najemnikiem. Jestem uciekinierem z mojego kraju. Uciekinierem przed zbrodniczym systemem, w którym wy Francuzi byliście, nawet nadal jesteście zakochani.

– Co zrobiłeś, że musiałeś uciekać? – Spojrzała pytająco, wysychające łzy pozostawiły wyraźny ślad na zakurzonych policzkach.

Lecz odpowiedzi już się nie doczekała.

Uderzył w nich ogłuszający hałas, nadciągał od strony gór majaczących na południowo wschodnim horyzoncie. Jego amplituda rosła z każdą sekundą, przechodząc w ciągły huk, w charakterystyczne wycie silników odrzutowych. Rozdzielili się i podeszli do krawędzi dachu.

Po krótkiej chwili zobaczyli ponad horyzontem, dwa zbliżające się z olbrzymią szybkością obiekty. Hałas szumu i świstu gazów wydobywających się z dysz zmienił się w ciągły grzmot, ziemia zdawała się drżeć.

Na niskim pułapie, kilkadziesiąt metrów nad gruntem, przeleciały dwa odrzutowce z barwami francuskich sił powietrznych. Zatoczyły szerokie koło, zawracając daleko nad piaskami za osadą, by  ponownie przelecieć im nad głowami.

Ernestowi wydawało się, że widzi głowy pilotów w oszklonych kabinach.  Odrzutowce zawróciły ciasnym łukiem i ponownie poleciały na północ. Tym razem zatoczony okrąg był większy, na chwilę znikły z pola widzenia, gdzieś nad granicą, jakby chciały spenetrować i sprawdzić większy obszar, by po minucie lub dwóch, powrócić z tym samym ogłuszającym hukiem.

Oddalając się na południe, samoloty wykonały manewr wahnięć na boki, jakby machaniem skrzydeł dawały znak na pożegnanie, że wszystko w porządku.

Wszyscy zgromadzeni na placu odebrali to za dobry sygnał, dało się słyszeć entuzjastyczne okrzyki głośno wyrażanej radości. Atmosfera gorączkowego oczekiwania rozgrzewała się. Ludzie coraz liczniej wylegali an plac. Wielu przygotowało swoje walizki, pakunki, tobołki i inne bagaże.

Byli gotowi do podróży, gotowi by wrócić do swoich, do domu, do Francji.

Piętnaście minut później z tego samego kierunku huk i warkot wirujących skrzydeł oznajmił przybycie dwóch dużych śmigłowców Puma. Majestatycznie zatoczyły dwa duże kręgi nad oazą, jakby sprawdzając otoczenie i szukając najlepszej pozycji do uziemienia.

Ernest łatwo rozpoznał przez lornetkę, numery tych samych, które dostarczyły pierwszy rzut kompanii logistycznej do tymczasowej bazy w dolinie Lobogue, w południowej części Tibesti.

Ostatecznie usiadły przy drodze od południa.

Wtedy chłopak poczuł prawdziwą ulgę, rozłożył się w fotelu, jakby zeszło z niego całe napięcie i stres. Wiedział, że są jak kawaleria przybywająca z odsieczą. Obserwując przedpole osady, widział jak z opasłych wnętrz każdej maszyny, wysypało się po kilku wojskowych, natychmiast klękali dookoła, w pozycji bojowej, wzajemnie się ubezpieczając i trzymając broń w gotowości.

Bez trudu raczej rozpoznał pośród nich kapitana Dubois. Znał go z doliny, a także wcześniej widywał wielokrotnie w bazie, lecz nigdy nie rozmawiali osobiście.

Ernest odłożył lornetkę od oczu, uściskał jeszcze raz Élodie, podnosząc ją i w euforii zataczając się z nią dookoła. Tym razem odważył się, aby złożyć szybki całus na jej ustach. Nie oponowała, wręcz odwzajemniła gest, jakby oczekując na więcej.

Pochwycił jej dłoń, nakazując iść za sobą, przekrzykując hałas wciąż pracujących turbin napędzających potężne łopaty śmigieł helikopterów, oznajmił:

– Idziemy tam, muszę mu złożyć meldunek. To teraz mój dowódca.

Wiwatujący, rozradowany tłum wyległ przed osadę, aby powitać swoich wybawicieli. Przewodził im Julien Parmentier. Lecz zatrzymali się na kilkadziesiąt kroków przed maszynami.

Nastąpił impas, nikt nie wiedział, co ma dalej. Wojskowi nadal w bezruchu pozostawali na swoich pozycjach, w niepewności rozglądając się, każdy pilnował swojego sektora obserwacyjnego.

Łopaty śmigieł ciągle jeszcze pruły powietrze wraz z rykiem napędzających je turbin.

Po minucie zgromadzony tłum powoli się rozstąpił, tworząc korytarz.

Wojskowi obserwatorzy ujrzeli w nim zbliżającego się młodego legionistę. Ernest regulaminowym, równym krokiem maszerował na spotkanie kapitana. Na piersiach trzymał przewieszony na skos karabin famas z podpiętym bagnetem. Oficer wysunął się na czoło spomiędzy swoich żołnierzy, nadal pozostających w pozycji bojowej.

Ernest zatrzymał się o trzy kroki przed nim, zasalutował i doniosłym głosem złożył meldunek, próbując przekrzyczeć nieznośny wirujący hałas.

– Panie kapitanie! Kapral legionista Ernest Szulkin, z trzeciej drużyny zwiadu, pierwszej kompanii wsparcia i rozpoznania, z drugiego pułku piechoty legii cudzoziemskiej melduje odnalezienie zaginionych obywateli francuskich oraz przygotowanie i gotowość grupy do ewakuacji. – Ernest zdał sobie właśnie sprawę, że już drugi raz dzisiejszego dnia wypowiada podobne słowa. – Melduję, że potwierdzam moje wcześniejsze raporty o utracie kontaktu z dowódcą zwiadu majorem Bollee oraz dwoma innymi członkami drużyny. Nie widziałem ich śmierci, ale uważam, że wszyscy oni pozostali w rękach libijskich najemników. Byłem świadkiem wybuchu granatu, od którego prawdopodobnie poległ major. Nie miałem możliwości sprawdzenia, gdyż byłem ostrzeliwany. Udało mi się wydostać z pułapki wraz z rannym przewodnikiem, dzięki przejęciu wrogiego pojazdu terenowego … – Ernest czuł, że jego meldunek robi się chaotyczny, zmęczenie organizmu, emocje, wzruszenie, pamięć o utraconych towarzyszach broni nie dawały mu spokoju, nie potrafił teraz mówić składnie, powoli tracił panowanie nad myślami podsuwającymi mu słowa.

Słuchający kapitan przyszedł mu z pomocą.

– Kapralu, spocznij! Dziękuję. Wystarczy. Dokończycie meldunek później. Napiszemy dokładny raport! – Widząc odruch sprzeciwu Ernesta, postanowił wyjaśnić swoje zamierzenia. – Nie spisuję ich na straty kapralu, musimy się zastanowić nad sytuacją reszty waszej grupy zwiadu. Przybędą nasze wozy, spróbujemy jakoś nawiązać kontakt z rządowymi, może coś wiedzą. Nie jestem pewien, czy możemy teraz ryzykować i wysyłać misję. Jeśli żyją i są w rękach Libijczyków, to na pewno wkrótce się o tym dowiemy. Wtedy zdecydujemy. Na razie naszym priorytetem jest dokończenie zadnia ewakuacji tych ludzi. – Zrobił pauzę, zbliżył się do Ernesta i poklepał go przyjacielsko po ramieniu. – Jestem z was dumny legionisto, wspaniała robota. Na pewno coś wymyślimy.

Oszczędna w słowa pochwała oficera musiała wystarczyć, ten odwrócił się i dał znak do asekurujących go wojskowych. Napięcie zanikało, sytuacja rozluźniała się. Silniki śmigłowców zwolniły obroty, łopaty jeszcze leniwie wirowały pchane wewnętrzną bezwładnością wirników, by po chwili całkowicie się zatrzymać.

W ciszy, przynoszącej uszom ulgę, powoli dołączył do Ernesta dyrektor Parmentier.

– Kapralu, zameldujcie jeszcze, jaka jest sytuacja w oazie? – Dubois przejął inicjatywę. – Jaki stan przygotowań czy ludzie pogrupowani?

– Melduję, że otoczenie skontrolowanie. Tak, jak meldowałem przez radio, podłożone ładunki wybuchowe pod budynkami zostały zneutralizowane, ale nie są unieszkodliwione z powodu braku odpowiednich środków i zabezpieczenia. To zadanie dla armii rządowej. – Ernest musiał załapać powietrze – proszę oto lista osób do ewakuacji. Są przygotowani i pogrupowani, w pierwszej kolejności chorzy, ranni lub okaleczeni, a to jest wykaz pozostałych zakładników z całej grupy. – Ernest trzymał przed sobą rękę z kilkoma arkuszami papieru.

– W porządku! Sierżancie, przejmijcie te listy, będziecie nadzorować załadunek – zwrócił się do podoficera stojącego dwa kroki za nim. Potem znowu do Ernesta. – Kapralu, od tej pory jesteście oficjalnie moim zastępcą, do spraw zabezpieczenia osady i ewakuacji – oznajmił na tyle głośno, aby wszyscy go słyszeli.

– Panie kapitanie melduję, że posterunek obserwacyjny znajduje się na dachu budynku merostwa.

Kapitan skinął na innego podoficera z drugiej grupy wojskowych. Ten bez słowa wskazał ręką na czterech, ze swoich ludzi. Wybrana drużyna w szyku dwójkami, truchtem ruszyła w kierunku głównego placu. Po dwóch minutach, z dachu, dali sygnał świetlny o swojej gotowości.

W międzyczasie kapitan podniósł głowę i spojrzał obok Ernesta, na stojącego tuż przy nim mężczyznę.

– Panie kapitanie to jest dyrektor i właściciel kopalni, monsieur Parmentier. – Mężczyźni podali sobie dłonie na powitanie.

– Cieszę się, że udało nam się spotkać, po wielu miesiącach negocjacji i poszukiwań. W sztabie odczuli wielką ulgę, już po pierwszym meldunku o odnalezieniu was. Oczywiście były jeszcze emocje związane z potwierdzeniem możliwości ewakuacji, lecz to była tylko kwestia czasu. Najważniejsze, że dowiedzieliśmy się, gdzie się znajdujecie.

– Panie kapitanie to my jesteśmy wdzięczni za wysiłek i poświęcenie. Ten młody żołnierz, to jemu zawdzięczamy, że nas odnaleziono. Możliwe, że jemu zawdzięczamy też ocalenie. Na szczęście w porę udało się zażegnać zagrożenie.

– Tak, już wszystko wiem z meldunków radiowych. – Mężczyźni uśmiechnęli się, spoglądając na Ernesta. – W takim razie zaczynamy pierwszą fazę ewakuacji drogą lotniczą. Będzie międzylądowanie w dolinie Lobogue, na uzupełnienie paliwa. Dalej podróż do Faya-Largeau, gdzie przygotowano obóz przejściowy dla wszystkich rodzin. Sierżancie, proszę rozpocząć przyjmowanie na pokład według listy z priorytetem. Pan dyrektor również poleci w pierwszym rzucie?

– Z całym szacunkiem, jestem, czuję się odpowiedzialny za moich pracowników i ich rodziny. Jest już ustalona lista pierwszej grupy, mamy chorych i rannych, kobiety w ciąży i małe dzieci. Niektórzy będą potrzebowali pomocy, aby dotrzeć tutaj, do maszyn. Mamy też ciężko rannego żołnierza czadyjskiego, wymaga porządnej opieki medycznej po operacji – Parmentier patrzył stanowczo na kapitana.

– D'accord, merci, monsieur le directeur. Na to liczyłem. Maszyny zabiorą po czternaście osób. Nawet jeśli kilka z nich jest leżących, to na burtach znajdują się specjalne uchwyty na nosze. Reszta czeka na konwój kołowy. Dwadzieścia kilometrów przed oazą, mieliśmy kontakt wzrokowy i radiowy z kolumną. Będą tutaj za niecałą godzinę. Dubois spojrzał na swoich podwładnych, skinął do nich głową.

– Sierżancie, zaczynamy, proszę wysłać swoich ludzi do wioski, aby zapewnić niezbędną asystę przy transportowaniu.

Sierżant zasalutował regulaminowo i bezgłośnie dał sygnał do działania. Wszyscy wiedzieli, co mają robić. Odsunięto boczne włazy, otwierając przepastne wnętrza maszyn. Wyjęto kilka par noszy, po czym wszyscy udali się do centrum osady, aby rozpocząć przygotowania do załadunku.

Kapitan Dubois, Parmentier i kilku mężczyzn z grupy inżynierów, zajęli miejsca przy stołach w holu budynku merostwa, obserwując poruszenie i rozgardiasz związany z transportowaniem i załadunkiem pierwszej grupy na pokłady śmigłowców.

Parmentier, pomimo swojej wysokiej pozycji, jako dyrektor okazał się, być bardzo prawym i sprawiedliwym człowiekiem. Cecha rzadko spotykana u ludzi władzy, bogaczy i kapitalistów, jak nazywała go Élodie. Nakazał, aby rodziny czarnych były traktowane na równi z francuskimi, nie miał znaczenia kolor skóry, czy miejsce w hierarchii.

Wszyscy byli traktowani z należną atencją i szacunkiem. Oprócz chorych, do pierwszego rzutu zakwalifikowano kilka kobiet z małymi dziećmi, pośród nich znalazły się dwie czarne kobiety w zaawansowanej ciąży. Mężczyźni, większe i starsze dzieci oraz pozostałe kobiety miały być zabrane na ciężarówki wojskowe, których już gorączkowo wypatrywano.

Pomagali wszyscy, razem z wojskowymi pracowały siostry Stephanie, Monique i Élodie. Tu i tam kręcił się doktor Fabron, doglądając rannych, krzątały się również libijskie opiekunki z sierocińca.

Były łzy, głośny szloch i słowa pocieszenia dla rozstających się rodzin, pomimo tłumaczeń, że to tylko na kilkanaście godzin. Szlochy, histeryczne narzekania i płacz, z trudem powstrzymywały zapewnienia, że wszyscy spotkają się, jak tylko skończy się ta cała przygoda, ten mały exodus z nieprzyjaznej ziemi północnego regionu Tibesti.

Po niespełna półgodzinie śmigłowce były gotowe do startu. Ostatnia narada pilotów z dowódcą misji ratunkowej, kapitanem Dubois, gdy z dachu dobiegły dźwięki gwizdków alarmowych. Jeden z obserwatorów przybiegł z meldunkiem

– Panie kapitanie, melduję zbliżanie się kolumny transportowej, są już w zasięgu wzroku na kierunku południowym.

– Świetnie, nareszcie! – z ulgą w głosie wtrącił Parmentier.

– Przekażcie sierżantowi, niech wszyscy zajmą stanowiska obserwacyjne, na wszelki wypadek broń w gotowości – zakrzyknął kapitan do swojego sierżanta, po czym odezwał się do pilotów. – Panie poruczniku, proszę do maszyn i czekać sygnał do startu. – Powstał, zwracając się do pozostałych przy stole. – Proszę za mną, powitajmy ich zatem.

Ledwo ruszyli, gdy ponownie usłyszeli dźwięki gwizdków alarmowych docierających z punktu obserwacyjnego na dachu. Zatrzymali się jeszcze na schodach w holu, tym razem dźwięki były jakby mocniejsze, wzmożone i wyrażające nerwowe emocje, wołające o natychmiastową atencję.

Bez namysłu kapitan w pośpiechu ruszył w stronę schodów górę i na dach, jakby przeczuwając jakieś niebezpieczeństwo, kiwnięciem głowy nakazał stojącemu obok Ernestowi, by podążył za nim.

Obserwujący tam żołnierze zameldowali o zbliżającej się z południowego wschodu drugiej kolumnie pięciu pojazdów terenowych. Jechali z włączonymi światłami reflektorów, jeszcze pomimo pory słonecznego światła. Byli dobrze widoczni na tle jasnego, równinnego i piaszczystego terenu, nie było mowy o jakiejś zasadzce, czy zaskakującym ataku.

Wzniecany tuman pyłu uniemożliwiał jeszcze identyfikację barw i oznaczeń, a ta kolumna pojazdów, dawno już została zauważona, przez prowadzących konwój, gdyż ich szyk wyraźnie się zmienił, na bardziej asekuracyjny.

Dodatkowo oddzieliły się od niego dwa pojazdy.

Pierwszy, opancerzony wóz bojowy VAB, majestatycznie sunął na ogromnych gumowych kołach w ich kierunku. Drugi, znacznie mniejszy, z charakterystycznym kanciastym kształtem, lekko opancerzony wóz terenowy Panhard, podążał zaraz za nim.

Uzbrojone w karabiny maszynowe wieżyczki obróciły się w stronę zbliżającej ze wschodu kolumny.

W odległości około kilometra od osady niespodziewana kolumna terenówek zatrzymała się.

Kilkadziesiąt metrów przed nią stanął VAB, z wycelowaną w nich lufą ciężkiego karabinu maszynowego, z jego wnętrza, na dwie strony wybiegło ośmiu żołnierzy, przyjmując pozycję leżącą, w pełnej gotowości do strzału. Panhard zbliżył się i jak obserwujący drapieżnik objechał niespodziewaną kolumnę dookoła i zrównał się z pierwszym wozem w szyku.

Najwyraźniej, jak domyślali się obserwujący z dachu merostwa, doszło do wymiany zdań, bo po kilkunastu sekundach leżący żołnierze podnieśli się i wrócili do swojego VAB.

Wszystkie pojazdy, ruszyły już razem. Krótko przed wjazdem do osiedla, zrównały się w szyku z konwojem. Obydwa wozy bojowe VAB oraz obstawiające konwój cztery panhardy i dwa peugeoty P4, zaparkowały na przedpolach osady, zajmując pozycje nieopodal stojących śmigłowców.

Dwa willysy na czele pilotowały ciężarówki Renault TRM w głąb osady, do głównego placu, przed budynkiem merostwa.

Obserwujący zajście, kapitan Dubois wypuścił głośno powietrze z płuc, razem z całym nerwowym napięciem, jakie w niego wstąpiło w chwili, gdy rozpoczął obserwację. Oddychał już z wyraźną ulgą, gdy widział wjeżdżające na główny plac, z charakterystycznym dudnieniem wysokoprężnych silników pojazdy. Kierowcy zawrócili, regulaminowo ustawiając się w szyku dwójkowym, w każdej chwili gotowe wyruszyć przed siebie.

Dodatkowe pięć terenówek, zajmowało miejsca dalej za ciężarówkami, na końcu placu. Były to dwa citroeny mehari i dwie toyoty w barwach armii Czadu oraz libijski uaz.

Mgła ze wznieconego pyłu, piasku i dymu spalin, jeszcze opadała przez jakąś chwilę, po tym, jak nastąpiła cisza po wyłączeniu silników.

Dowódcy drużyn krótkimi rozkazami nakazali zbiórkę wszystkich kierowców ich zmienników oraz eskortujących żołnierzy, w dwuszeregu przed budynkiem. Dołączyli do nich żołnierze ochrony, którzy przybyli w śmigłowcach. Pojazdy zaparkowane przed osadą przy helikopterach pozostały pod nadzorem, kilku, naprędce wystawionych wartowników.

Wokół czworoboku z ustawionych do zbiórki legionistów, zebrali się chyba wszyscy wypatrujący przybycia misji ewakuacyjnej. Gwar i radosny entuzjazm z wolna ustępował ciszy, przy krótkich poleceniach i rozkazach wojskowych. Obserwując z góry regulaminowy porządek i dyscyplinę swoich podwładnych, kapitan uniósł dumnie brodę i spojrzał na Ernesta. Lecz zaskoczony zobaczył głęboką bladość na jego ogorzałej od wiatru i opalenizny twarzy, oczy błyszczały mu wewnętrznym niepokojem i nerwowym wyczekiwaniem, przepełnione jakąś niewytłumaczalną nadzieją. Wciąż, nieruchomo i w skupieniu, gładząc się nerwowo po policzku, wpatrywał się w terenówki, które przed chwilą skończyły ustawianie się na końcu placu za ciężarówkami.

– Panie kapitanie, to czadyjski patrol graniczny, przyjechali ze wschodu, może mają jakieś wieści o naszych – głos mu drżał, oczy nadal błyszczały na przemian niepokojem, to nadzieją.

– Idziemy tam! – rzucił krótko kapitan, po czym spoglądając na dwóch pozostałych na dachu obserwatorów, dodał – wy obserwujecie dalej, oczy i uszy otwarte, bo nagle ruch się zrobił na pustyni, jak na autostradzie, a potrzebujemy spokoju.

Ruszyli w dół, wybiegli przed budynek.

Przed szykiem oczekiwał dowódca przybyłego pododdziału, zasalutował do kapitana i złożył krótki meldunek o przebiegu przejazdu konwoju oraz napotkaniu w pobliżu czadyjskiego patrolu.

Kapitan polecił, wydać komendę spocznij i nakazał rozpoczęcie tankowania samochodów z mobilnej cysterny, która zatrzymała się przy pierwszej z ciężarówek. Pozostali mieli rozpocząć przygotowania do załadunku pozostałej części grupy do ewakuacji. Ustalili, że część mężczyzn ma zająć miejsca z wojskowymi, w wozach terenowych i VAB na miejscach dla desantu. Resztę należało umieścić na skrzyniach ładunkowych ciężarówek, optymalnie gospodarując miejscem.

Kapitan nie zdołał dokończyć ostatniego zdania, gdy za grupy otaczających zebranych ludzi, wyłonił się orszak kilku żołnierzy w czadyjskich zielonych mundurach polowych, niosący nosze z trzema rannymi.

Przewodniczył im młody porucznik oraz trzech żołnierzy w jasnych kurtkach polowych typowych dla żołnierzy legii. Oczy wszystkich zwróciły się w ich stronę.

Stojący z boku Ernest rozpoznał z łatwością porucznika Brahima Mussę pomimo warstwy kurzu na jego twarzy. Obok niego z owiniętą bandażem głową oraz ręką i nogą, powoli kulejąc, kroczył major Bollee, zaraz przy nim Pietia i Pablo. Tuż za nimi kobieta owinięta w czarny burnus, ta, którą pozostawił w wiosce Erdi, przy zastrzelonej starszej kobiecie. Szła, rozglądając się na boki, najwyraźniej wypatrując kogoś w gromadzonym tłumie. Towarzyszył jej jakiś młodzieniec z niebieskim lithamem, na tuareską modłę z odsłonięta twarzą.

– Panie majorze! – Krzyknął kapitan Dubois, salutując, w głosie dominowało niedowierzanie, ale i szczęście przepełnione ulgą.

Natychmiast padły kolejne komendy.

– Kompania, na moją komendę, baczność! Na lewo patrz! – Lecz nie zdołał już wypowiedzieć ani słowa meldunku, gdyż Ernest nie zwracając uwagi na wydany rozkaz, ruszył biegiem na powitanie swoich ocalałych towarzyszy. Nogi ugięły mus się trzy kroki przed nimi, bezsilny upadł na kolana, w niemym, stłumionym krzyku trzymając się za głowę. Próbował wykrzyczeć swoją radość, ale nie potrafił. Łzy spłynęły, wymywając ślad na zakurzonej twarzy. Trójka przybyłych legionistów podeszła do niego, podnieśli go i wszyscy zastygli w długim, przyjacielskim uścisku. Zniknęła gdzieś karność i dyscyplina wojskowa, zrodzona przyjaźń, ugruntowana wspólnym trudem przetrwania w ekstremalnych warunkach, utrwalona przez wspólny wysiłek, przeżycia i doświadczenia ostatnich dni, okazała się silniejsza niż regulaminowe relacje dowódca-podwładny.

W tym momencie czuli się jednością, napawali się tą chwilą, szczęśliwym zakończeniem, że oto odnaleźli się żywi i cali, pomimo początkowych niepowodzeń.

– Jak tylko zobaczyłem tego przyjeżdżającego uaza, to naszło mnie przeczucie, że żyjecie. Wiem, że zostawiłem was w tej piekielnej dolinie. Byłem pewien, że wpadliście w ich łapy, widziałem, jak pan major oberwał odłamkami granatu. Teraz wiem, że chyba zawiodłem, zostawiając was, ale jestem szczęśliwy, że się odnaleźliście.

– Wszystko już wiemy, Fatimatka nam opowiedziała jak ratowałeś Mahamata. To ona nam pomogła, jest prawdziwą bohaterką. Zrobiłeś, co mogłeś najlepszego, dokończyłeś misję i sprowadziłeś tutaj naszych. Nie zawiodłeś nas, jesteś najlepszy z nas wszystkich. – Major po ojcowsku przytulił jeszcze raz Ernesta, poklepując po plecach. – Jesteśmy dumni z ciebie. To my myśleliśmy, z początku, że przepadłeś z Mahamatem gdzieś na pustyni.

Major spojrzał na kapitana, uśmiechając się do niego.

– Panie kapitanie, powierzam panu dowodzenie, proszę kontynuować, to już pańska misja. Ja jestem mocno niedysponowany, chyba również potrzebuję opieki.

Gdy skończył również uściskali się. Wszyscy szczęśliwi z dobrego zbiegu zdarzeń.

Gratulowano czwórce zwiadowców szczęśliwego zakończenia misji, otoczyła ich liczna grupa cywilów, po kolei chcieli zobaczyć i dziękować swoim wybawcom. Major, Pablo, Pietia i Ernest, mieli powód do dumy, widziano w nich bohaterów.

– Najpierw musimy zająć się tymi rannymi, potrzebujemy lekarza – major Bollee pierwszy oprzytomniał w ogólnym zamieszaniu, spoglądając na zniecierpliwionego już trochę, czarnoskórego porucznika oraz siostry Élodie i Monique asystujące przy noszach.

Stephanie próbowała, sprawdzić ranę postrzałową jednego z nich, rozcinając na jego prawym boku bandaże przesiąknięte i poplamione zastygłą i zakrzepłą na brązowo krwią.

Jak na zawołanie dołączył do nich doktor Fabron, lecz zamiast natychmiast zająć się rannymi, wyprostował się zaskoczony, wpatrując się przed siebie. Kilka kroków przed nim, również nieruchomo stała Fatimatka. Kilka sekund patrzyli się na siebie. Doktor wyciągnął do niej ręce, wpadli sobie w objęcia.

Mężczyzna przytulał młodą kobietę, gładząc ją po czarnych włosach i obsypując pocałunkami.

– Ty jednak żyjesz, już straciłem nadzieję, że cię kiedykolwiek znowu zobaczę. Je suis tellment hereux de te voir vivante.

Po słowach doktora dziewczyna zaniosła się głośnym szlochem. Początkowo pełnym bólu, później ulgi i szczęścia po odnalezieniu swojego ukochanego.

– Moi aussi, moi aoussi… ja również – powtarzała dziewczyna. Wciąż szlochając, osunęła się na kolana, usiadła na piętach, obejmując go za nogi i przyciskając głowę do jego kolan. – Moja matka nie żyje! Straciłam ją, a odnalazłam brata. To jest mój brat Girbil – ręką wskazała na stojącego, młodzieńca w niebieskim turbanie.

Girbil obserwował swoją siostrę z niemałym zdumieniem, patrzył na zdarzenie oniemiały, nic nie wiedział o miłości swojej siostry do doktora. Nie wiedział, jak ma zareagować, nieznacznie skinął głową do mężczyzny na znak powitania, może nawet akceptacji tego, co widzi. Przecież to jej wola, ma prawo do miłości, do szczęścia, do wybrania sobie męża.

– Już zawsze będziemy razem, nic nas nigdy nie rozdzieli – cicho jeszcze wyszeptał doktor do dziewczyny, spoglądając na młodzieńca – razem wracamy na południe, potem do Francji, do domu…

Na rozkaz kapitana żołnierze zajęli się przydzielaniem ludzi do poszczególnych pojazdów, ładowaniem na skrzynie ciężarówek bagaży i pozostałego im dobytku.

Zamieszanie powoli cichło, ludzie rozeszli się, by przygotowywać się do wyjazdu.

Dla trzech rannych Czadyjczyków znalazło się jeszcze miejsce w śmigłowcach, jeden z nich, ze względu na obrażenia musiał spoczywać na noszach.

Słońce zachodziło za horyzontem, gdy wypełnione śmigłowce Puma wystartowały, szybko znikając w oddali, na szarym, nawet o tej porze już fioletowym tle masywu gór. Według założonego planu, po prawie dwugodzinnym locie spodziewano się ich w tymczasowej bazie w kotlinie Lobogue. Podczas nocnego międzylądowania na oświetlonym racami lądowisku, pozostawiona tam drużyna logistyczna miała uzupełnić paliwo. Po kolejnych dwóch godzinach z okładem śmigłowce miały dotrzeć do celu podróży, by wylądować na lotnisku francuskiej bazy wojskowej w Faya-Largeau.

Zmrok już zapadł, gdy na czas przygotowań i załadunku, oficerowie, dyrektor wraz ze swoim zastępcą w postaci inżyniera z rozwiązanymi, ciężkimi butami oraz starszyzna z grupy zakładników, zebrali się w holu na naradę. Był to dobry moment, aby zebrać informacje o wydarzeniach ostatnich dni, przygotować się do spisania raportu z wykonania misji zwiadowczej i ewakuacyjnej.

Wymienili się opowieściami i wrażeniami z całego dnia, a nastający chłód wieczoru i coraz bardziej rześkie powietrze sprzyjało rozmowom i przygotowaniom.

Major opowiedział o nieszczęśliwych wydarzeniach z wioski Erdi, poprzedzonych swoją niefortunną decyzją o rozdzieleniu się. Opowiedział o zaminowaniu całej kotliny przez najemników, opowiedział o dzielnej o Fatimatce, która zastrzeliła ostatnich z nich, a potem zaopiekowała się rannymi legionistami. Wspominał o swoim zwątpieniu, oczekiwaniu i wreszcie o przybyciu oddziału Tuaregów pod wodzą Aghilasa. O swoich wrażeniach i podziwie dla jego mądrości i sztuki dowodzenia.

Dalej, relacjonował o kolejnej decyzji oddzielenia się od oddziału porucznika Mussy i samodzielnej podróży pod przewodnictwem Girbila. Najpierw do rodzimy Mahamata, rozmowę z nim, a potem prawie natychmiast dalszej podróży na północ, w kierunku oazy. Opowiedział jak po drodze, natknęli się na broniącą się drużynę porucznika, która wpadła w zasadzkę pomiędzy skałami.

Mano Mustafa wierny swojej przysiędze, wraz ze swoją grupą partyzantów od kilkunastu dni podążał śladem Tombalbaye. Dwa dni temu zgubili ich ślad pomiędzy skałami i licznymi wylotami ouedów na północnych krańcach Tibesti. Właśnie wtedy, gdy konwój prowadzonych przez niego ciężarówek wyładowanych minami wjechał pomiędzy kaniony i kotliny w kierunku Erdi.

Nie zauważyli, że jego śladem zmierzał również niewielki oddział ludzi Aghilasa, który rozprawił się z nimi w kotlinie podczas ustawiana pól minowych blokujących drogi ucieczki i ewakuację z rejonów Aozou.

Wcześniej Mano Mustafa nakazał swojemu bliskiemu towarzyszowi Modibowi, by dołączył do patrolu z grupy sierżanta Adamy, podającego się za siły przynależne do GUNT. Przez czysty przypadek zauważyli zmierzającą na zachód zespół czterech terenówek porucznika Mussy. Urządzili zasadzkę i ich zaatakowali.

Zaskoczenie na napastnikach, wywołane przez przybycie majora wraz z dwójką legionistów pomogło wydobyć porucznika z tarapatów. Największe zdziwienie wywołał najeżdżający uaz w piaskowych libijskich barwach, powodując panikę pośród agresorów, zmuszając Mustafę i jego oddział do ucieczki w góry. Trzej ludzie porucznika zostali ranni w strzelaninie, jeden poległ na miejscu. Zdecydowali, aby go tam pochować.

Potyczka z rebeliantami, a potem opieka nad rannymi, spowodowała, że cała podróż przeciągnęła się aż do wieczora, gdy spotkali się z francuskim konwojem, w pobliżu już na drodze do oazy.

Porucznik Mussa ucieszył się na wieść o unieszkodliwieniu ładunków oraz odnalezieniu radiostacji, używanej do podszywania się pod Libijczyków, nadających na falach eteru. Całe jego śledztwo potwierdziło się. Zwłaszcza informacja o libijskim szpiegu w osobie z jednej arabskich nauczycielek w sierocińcu.

Już wiedział, że wróci do sztabu z sukcesem, awans miał zapewniony.

Oznajmił też, że do Yourokali niebawem przybędzie ekipa saperska w celu rozbrojenia min.

Z piwnicy przyprowadzono pojmanych rebeliantów, razem z ewakuacją, mieli zostać dowiezieni na południe, a potem przesłuchani i osądzeni. Na widok Modiba porucznik zamilkł. Oddech mu przyspieszył, a serce zabiło szybciej. Długo się uśmiechał, było w tym uśmiechu coś złego, takie szydercze poczucie wyższości. Przypomniał sobie wtedy słowa kapitana Legranda o sprawiedliwości, chociaż nie do końca rozumiał ich sens, to jednak obiecał im dobre traktowanie i uczciwy sąd. W końcu przyczynili się do rozwikłania zagadki.

Wyraził również uznanie dla sposobu, w jaki Ernest wydobył z nich informacje. Nawet jeśli nie wszystkim się podobało, to i tak lepsze to, niż tortury. Ważniejsze było życie dwóch setek ludzi.

Nikt nie mógł przewidzieć, co by się stało.

– Wszystkie przewidywania i najlepsze plany okazują się niewystarczające, zawodzą w konfrontacji z rzeczywistością, sytuacja czasem przewyższa ich realizację – spuentował major. – Jedna zbyt szybka, niedostatecznie przemyślana decyzja, może okazać się niewłaściwą, wpływającą negatywnie na całą akcję, niezależnie od solidnego przygotowania i przewidywania różnych możliwości oraz scenariuszy. Innym razem, pozornie taka sama decyzja może przynieść pozytywne skutki, nawet zbawienne konsekwencje. Szczęście to jednak ważna rzecz w naszym żołnierskim fachu. Zawsze o tym wiedziałem – podsumował.

Wszyscy uśmiechali się na słowa majora, kiwając głowami na znak zgody.

Trzej zwiadowcy, Fatimatka i Girbil oczekiwali na załadunek w bocznym pomieszczeniu holu.

Dołączył do nich doktor Fabron oraz siostra Stephanie i Élodie, gdy tylko skończyły swoje obowiązki w lecznicy, a także pomoc potrzebującym, przed załadunkiem do ewakuacji. Kilkanaście minut oczekiwania na wyjazd konwoju, dało im możliwość zbliżenia się i wzajemnego poznania. Rozmawiali, cieszyli się tą chwilą.

Myśli Ernesta wciąż były przy Élodie, a i ona raz po raz spoglądała na niego milcząco powłóczystym spojrzeniem.

– Zaproponowałem dzisiaj Rafaelowi, aby rozważył możliwość przeniesienia sierocińca z tej pustyni w bardziej przyjazne tereny, na południe. Dzieciaki miałyby większe możliwości współżycia w liczniejszym społeczeństwie. Łatwiej mogliby wejść w dorosłą rzeczywistość. Może powinniśmy to zgłosić w prefekturze w Faya? – zapytał w pewnym momencie, w ogólnej wesołości.

Pietia i Pablo zorientowali się szybko o uczuciach i rozmyślaniach Ernesta.

– Widzę, że już zaczynasz tęsknić za siostrami, a może za siostrą Élodie najbardziej? – zażartował zwyczajowo Pietia.

Zaczepka została zauważona przez wszystkich. Élodie zaczerwieniła się, siostra Stephanie popatrzyła na nich i również zrozumiała.

– Wiem, że Élodie, nie zostanie w naszym zakonie, ma zamiar wrócić po wojnie na studia medyczne, ale póki wojna trwa, nic nie jest pewne, nigdy nie da się przewidzieć niczyjego losu. –

Próbowała bronić młodszą towarzyszkę.

– Będzie z nich święta para – dalej żartował Pietia – jeśli się zejdziecie, to będziesz jego pierwszą dziewczyną.

– Daj mu spokój, nie widzisz, że oboje się czerwienią. – Z odsieczą przyszedł Pablo.

Ernest pokręcił przecząco głową.

– Już o tym rozmawialiśmy, nie wiadomo, co będzie. Jest wojna, jesteśmy najemnikami. My wyjeżdżamy, a wy tutaj zostajecie. Pewnie niedługo wrócą Libijczycy, tak jak wspominał Rafael. Może już ich jednostki są w drodze. Możliwe, że to ostatni moment na ewakuację. Powinniście skłonić go do przeniesienia ochronki na południe. – Nie dawał za wygraną Ernest.

Élodie w końcu nie wytrzymała, nie chciała już dłużej udawać, że nic się nie dzieje w jej głowie.

Pochwyciła jego dłoń, przyciągnęła do siebie i oparła głowę na jego ramieniu. On tylko patrzył prosto przed siebie, w głąb pustoszejącego holu. Ogólne poruszenie i rozgardiasz ustawał, ustępując narastającej dookoła ciszy. Wszyscy zgromadzeni w środku opuszczali już budynek, aby zajmować ustalone miejsca w pojazdach.

Gdy już zostali sami, Ernest głęboko westchnął, aby wreszcie skinąć powoli głową na znak, że już powinni wychodzić. Ona odpowiedziała mu szeptem do ucha.

– Wiele się tutaj nauczyłam od tych muzułmanek i tych libijskich opiekunek. Tęskniły za swoimi bliskimi. Powtarzały, że rozłąka osłabia mierne uczucie, a wzmaga wielkie. Tak, jak wiatr gasi świecę, a rozpala ogień. – Popatrzyła mu w oczy i pocałowała w policzek. – Zobaczymy, co będzie, co się wydarzy i co przyniesie czas – dodała.

Ernestowi zakręciło się w głowie, zadudniły echem słowa przepowiedni Agary: „...będziesz kogoś kochał, bo twoje serce jest jeszcze czyste i otwarte, ale będziesz też zabijał. A do swoich wrócisz szybciej, niż myślisz”.

Wszystko wydawało mu się oczywiste i proste, ale nie zdawał sobie sprawy, jak bardzo się mylił. Tak jak powiedziała siostra Stephanie, póki jest wojna, nic nie jest pewne, i nigdy nie da się przewidzieć niczyjego losu.

Niemalże wszyscy mieszkańcy osady wylegli na plac, by żegnać odjeżdżających Francuzów. Dzieciaki z sierocińca wraz z Rafaelem i jego synem oraz libijskimi opiekunkami, również ustawili się wzdłuż drogi.

Były również trzy zakonne siostry z misji.

Pierwsze miały wyjechać dwa peugeoty P4 i jeden z czterech panhardów, aby w odległości kilkuset metrów, jako ochronna awangarda prowadzić resztę konwoju. Zasadniczą jego część otwierały willysy, kolejne trzy panhardy, za nimi wozy bojowe VAB, dalej osiem ciężarówek Renault TRM oraz cysterna z paliwem.

Konwój zamykał zdobyczny uaz, którym zajęli miejsca trzej zawiadowcy w raz majorem Bollee. Drugiego uaza pozostawiono na miejscu do dyspozycji Girbila wraz z trzema przewodnikami Tubu, którzy zdecydowali dołączyć do oddziału Aghilasa.

Doktor Fabron i Fatimatka zajęli miejsca w jednym z wozów VAB na czele.

W pewnej odległości z tyłu konwój miał być zabezpieczany przez cztery terenówki porucznika Brahima Mussy. Eskortowano w nich pojmanych rebeliantów.

– W drogę, ruszamy! – Zakrzyknął głośno wsiadając do wozu major Bollee, dając znak ręką stojącemu przy czołowym willysie, kapitanowi Dubois, który zajmował swoje miejsce w ostatnim wozie.

Na koniec major przytoczył jeszcze słowa Mahamata, próbując przebić się przez ogólny ryk pracujących motorów w całej kolumnie, zwracając się do swoich zwiadowców.

– Gdy noc kładzie do snu rolnika, karawany ruszają w drogę, zachęcone chłodem i mapą gwiazd rozpostartą na niebie.

Kolumna ruszyła, tylne światła oddalały się, były jak czerwony sznur gwiazd opadających monotonnie za horyzont, by po kilkunastu minutach zblednąć i potem całkowicie zniknąć.

Oaza Yourokali opustoszała, znowu stała się cichą przygraniczną osadą, gdzie krzyżowały się szlaki karawan. Znajdowali w niej schronienie przed burzami piaskowymi, zatrzymywali się na odpoczynek kupcy wędrujący z zachodu na wschód, do granicy z Sudanem albo jeszcze dalej. Także karawany z Libii na południe do Czadu lub Nigru.

Starszyzna i mieszkańcy powrócili do swoich domostw. Dzieciaki wróciły do swojego baraku mieszkalnego w sierocińcu.

Dookoła jeszcze długo świeciły się lampy i paliły się kociołki, z nastawioną wodą na herbatę. Lampy zabłysły również w budynku posterunku, tymczasowej lecznicy.

Siostry długo w nocy opowiadały o przeżyciach związanych z przybyciem i pobytem zakładników. Teraz przygotowywały opatrunki, leki oraz wszystko, co potrzebne, gdyż wiedziały, że niebawem wrócą do osady pacjenci z innych wiosek.

Jednak wszystkich łączyła jedna wspólna myśl. Emocje i ekscytacja związana z zażegnanym niebezpieczeństwem wysadzenia i zniszczenia osady przez podłożone miny powodowały, że ludzie długo nie kładli się spać tej nocy.

Rozprawiano o libijskiej opiekunce, która okazała się szpiegiem. O niespodziewanym, porannym pojawieniu się francuskiego żołnierza, jego ocaleniu przez jednego z towarzyszących mu przewodników. O przybyciu helikopterów, a później kolumny transportowej.

Jeszcze nigdy w osadzie, nie miało miejsca tyle wydarzeń jednocześnie, co podczas właśnie kończącego się dnia.

Tylko w budynku merostwa nie zapaliły się żadne światła, pozostał pusty. Zawsze już pozostanie opuszczony, jako świadectwo nieszczęść niewinnych ludzi, zakładników.

Na głównej ścianie holu pozostały wyryte nożem imiona i nazwiska ośmiu osób z czarnoskórych rodzin zamordowanych w studni, w wiosce Iangurai należącej do kopalni kontrolowanej przez spółkę Parmentier Société Anonyme, przez sowieckiego doradcę handlowego w akcie tak zwanego Ultimatum Ianguarijskiego.

Rozwieszone druty kolczaste na martwym figowcu za budynkiem, pośrodku ogrodu, przy zniszczonej fontannie, jeszcze długo dźwięczały żałośnie, poruszane wiatrem od pustyni.

Możliwe, że martwe drzewo wciąż tam stoi, niewidoczne od strony placu, osłonięte przez rozpadające się baraki koszar.

***

Część II.  Wojna?

Groby żołnierzy są najlepszymi kazaniami o pokoju.

Albert Schweitzer

Opętanie – klątwa

Ekspedycja zwiadowczo-ratunkowa majora Henri Clementa Bollee i kapitana Georgesa Dubois zakończyła się całkowitym sukcesem. Zadanie od początku uznawane było za bardzo ryzykowne i możliwe do wykonania jedynie przez krótki okres, po chwilowym wycofaniu się Libijskich sił z terenów północnego Tibesti.

Francuzi świadomie przekroczyli umowną granicę szesnastego równoleżnika, by dokonać odbicia swoich obywateli.

Jednak miesiąc później reguła ta zostanie unieważniona przez francuskiego ministra obrony wizytującego miasto Faya-Largeau w maju 1987, a oddziały francuskie oraz amerykańskie będą oficjalnie wspierać urzędującego prezydenta Republiki Czadu, Hissène Habré aż do porozumienia z Libią we wrześniu tego samego roku.

Misja ta była jedną z kilku tajnych, oprócz kilkunastu oficjalnych operacji taktycznych wojsk francuskich w ramach kontyngentu militarnego o kryptonimie „Opération Épervier”.

Jednostki Legii Cudzoziemskiej, pierwszego pułku kawaleryjskiego oraz drugiego piechoty i oraz spadochronowego, jeszcze na długo pozostaną na tych terenach.

Konwój z zakładnikami dotarł do Faya-Largeau w poniedziałek 13 kwietnia 1987 przed południem, po 36 godzinach od opuszczenia oazy Yourokali. Przebył drogę 790 kilometrów, zatrzymując się kilkukrotnie po drodze na odpoczynek, zmianę obserwatorów, zwiadowców i tankowanie.

W połowie drogi, w osadzie Zouar dołączyła do nich ostatnia drużyna z tymczasowej bazy w kotlinie Lobogue, zabezpieczając prowiant i zapas paliwa. W tym miejscu, ze względu na strategiczne położenie oraz sprzyjające warunki terenowe i klimatyczne, powstanie wkrótce duża jednostka wojskowa armii Czadu, z lądowiskiem dla helikopterów oraz pasem startowym dla samolotów średniego zasięgu. Osada rozrośnie się do wielkości małego miasteczka.

Wyprawa majora Bollee umożliwiła odnalezienie i sprowadzenie do przejściowego obozu w Faya wszystkich zakładników. Oprócz kilkunastu inżynierów i geologów, obywateli francuskich z małżonkami i dziećmi, w grupie byli również czarni pracownicy kopalni w wioskach Moya i Iangurai, wraz z rodzinami i dziećmi.

Razem 196 osób.

Na uwagę zasługuje postawa dyrektora Juliena Parmentiera. Dzięki jego przezorności, skromności i uległej postawie, nikt z libijskich dowódców nie dowiedział się, jak ważną był osobą. Zapewne sprawy potoczyłyby się o wiele gorzej, gdyby towarzysze libijscy i radzieccy zorientowali się, że to właściciel i prezes zarządu kopalni we własnej osobie.

Trzy dni po ewakuacji, cały pas strefy przygranicznej Aozou wraz z oazą Yourokali oraz lotniskiem Domasaka został ponownie zajęty przez oddziały wojsk libijskich. Region pozostawał pod ich okupacją jeszcze przez kilka miesięcy.

Budynki merostwa, posterunku i sierocińca w Yourokali nigdy nie zostały rozminowane, możliwe, że całkiem o nich zapomniano, a ładunki pozostają do dzisiaj. Do osady nie powróciła już kompania wartownicza, a magazyny zostały spenetrowane i opróżnione ze wszystkich zapasów, przez przybyły w tym celu oddział.

Kilka dni później, zainspirowany pomysłem młodego legionisty, Rafael podjął decyzję o przeprowadzeniu sierocińca na południe, na spokojniejsze, zasobniejsze a co najważniejsze bezpieczniejsze tereny. „Z dala od zawieruchy wojennej z Libijczykami, bo walki plemienne w Czadzie to i tak za dużo” – jak uzasadniał swoją decyzję.

Jego zasobność oraz estyma była szeroko uznana, z racji swojej hojności był szanowanym obywatelem. Bez trudu udało mu się, wysłać w podróż swojego syna z jednym z czadyjskich patroli granicznych, by znalazł odpowiednie miejsce i zorganizował transport.

Wybór padł na miejsce zwane Ayanga. Była to zielona oaza, niecałe 60 km na północny zachód od bazy francuskiej w Fai. Miejsce z bogatą roślinnością, z dużą ilością zielni, w postaci krzewów baboul, niskich akacji, palm daktylowych, figowców i drzew pomarańczy. Pośród licznych poletek upraw prosa, sorga i warzyw.

Miejsce było otoczone skalistymi wzgórzami, chroniącymi przed wiatrem zacinającym piaskiem.

Po trzech tygodniach byli na miejscu, początkowo zamieszkali w dużych wojskowych namiotach, ale od razu ruszyły prace budowlane. Oprócz baraków mieszkalnych, szkoły i lecznicy, Rafael obiecał również ufundować budowę meczetu, w pobliżu, przy drodze prowadzącej w głąb prefektury Borku, jako dziękczynienie za ocalenie i szczęśliwy nowy początek. Jego intencje wydawały się jak najbardziej czyste, chciał być panem sytuacji, bez żadnych niespodzianek.

Dodatkowo szkoła miała być powiększona o rozmaite warsztaty, w których sieroty miały uczyć się zawodu, aby mieć lepszy start w życiu.

Obfitość gliny w licznych sadzawkach dookoła dawała możliwość produkowania dzbanów dabanga, służących do przechowywania ziarna.

Dziewczęta miały uczyć się tkania dywanów chemlé z wełny i koziego włosia, regionalnej specjalności kobiet w Abéché.

Rafael sprowadził konieczne do tego urządzenia, piec do wypalania dzbanów, krosna i ręczne tkalnie. Jego przedsięwzięcie nabierało dużego rozmachu. Szkoła i sierociniec stawały się słynne również i w sąsiedniej prefekturze, Ennedi.

Inicjatywa Rafaela dała początek nowej, dużej osadzie o takiej samej nazwie co oaza. Po kilku latach szkoła zyska szeroki rozgłos, będzie przyjmować dzieci z praktycznie z całego kraju.

Rafael rozpoczął też rozmowy z wojskowymi władzami w Faya na temat możliwości leczenia dzieci we Francji, a także możliwość ich emigracji, a może nawet adopcji przez tamtejsze rodziny.

– Wyjazd na południe to była dobra decyzja, jest tutaj więcej możliwości, czuję się tutaj bezpieczniej niż pod bokiem Libijczyków. Wyznaję pokornie, że jestem wam wdzięczny za pomoc w podjęciu decyzji, szkoda, że wcześniej o tym nie pomyśleliśmy – zwrócił się pewnego popołudnia do sióstr pracujących w lecznicy.

– Właściwe to był pomysł tego młodego legionisty, Ernesta, on pierwszy wam to zaproponował Rafaelu – dosyć twardo podkreśliła siostra Élodie

– Tak, macie rację siostro. Widzę, że nadal myślicie o nim.

– Staram się o tym nie myśleć, skupiam się na uprawie leczniczego orsuru. Wiem, że to dzika roślina, ale może uda mi się, zrobić jakąś plantację. Będzie dodatkowy przychód dla lecznicy.

– Siostra Élodie unika rozmów o tym młodzieńcu, ale to widać, że za nim tęskni – siostra Stephanie chciała usprawiedliwić zmianę tematu przez jej współtowarzyszkę – myślę, że przy nadarzającej się okazji zakupów wełny w Faya, pojedzie go tam odwiedzić.

– Tak, to prawda – odparła Élodie – mam nadzieję, że nie macie nic przeciwko temu. Zresztą na jesieni wracam do Francji, to już postanowione. Dostałam list od siostry, mój powrót na studia już załatwiony.

– Rafaelu nie martwcie się, już otrzymałam potwierdzenie z Lyon, od naszego zgromadzenia zakonnego. Jest wiele chętnych sióstr, które chcą u nas pracować. To kwestia kilku tygodni, a otrzymamy nową, świeżą pomoc. Dwie może trzy siostry, nasza lecznica rozrasta się. – Stephanie popatrzyła z matczynymi uczuciami na Élodie. Przytulając ją dodała. – Jesteś nam bliska, ale powinnaś skorzystać z szansy kontynuowania studiów. Może jeszcze wrócisz do nas, jako lekarz bez granic. – Uśmiechnęła się i przytuliła mocniej, by szeptem do jej ucha dodać – jeśli nie wyjdziesz za mąż.

Obie głośno się roześmiały.

***

Wieczór, 30 kwietnia 1987 r.,

Faya-Largeau, baza „Plaża, koszary 2.REI

W oficjalne święto legii, Camerone, Ernest odbywał służbę, uczestnicząc w rutynowym, objazdowym patrolu na północ. Wyjechali w wieczór poprzedzający ten dzień, z zamiarem zlustrowania sytuacji daleko za granicą prefektury, przekraczając strefę jezior regionu Ouninga.

Zadaniem było sprawdzenie, rozpoznanie i obserwacja ewentualnych oznak powrotu libijskich jednostek. Odległość około 200 kilometrów pokonali mniej więcej w siedem godzin z przerwami na zmianę kierowców. O świcie przejechali region jezior, szerokim łukiem objeżdżając osadę Kebir.

Mieli też za zadanie odwiedzić to osiedle w drodze powrotnej, aby ocenić stan jej odbudowy. Osada ucierpiała podczas ostatniej kontrofensywy.

Dowódca stacjonującego tam oddziału był odpowiedzialny za postęp prac. Mieli sprawdzić i porozmawiać z nim, aby dowiedzieć się, jak idą prace. Obiecali sobie, że w drodze powrotnej zażyją kąpieli w pobliskim jeziorze Yoa.

To już drugie święto, jakie przyszło mu obchodzić w mundurze legionisty. Chyba wszyscy wyznawcy słów „honneur et fidélité” odmierzali czas trwania kontraktu ilością „Cameronów”.

Był to wyznacznik dojrzałości i doświadczenia żołnierza. Ernest pamiętał, że w polskim wojsku, tak zwana fala okazywała swoją przewagę i wyższość, oznajmiając głośno ilość dni do wyjścia do cywila. Zjawisko fali polegało na manifestowaniu swojej pogardy do wszystkich i wszystkiego, zdarzało się, że w skrajnych przypadkach nawet do kadry niższego szczebla – „bujaj się, mało mi zostało!” albo „29 do końca, nic mnie nie rusza!”.

Różnica była taka, że legioniści chwalili się ilością „Cameronów”, byli z tego dumni, to, i tylko to wzbudzało podziw i zazdrość młodszych stażem kolegów.

Tym razem również nie obyło się bez defilady, a potem pokazu musztry paradnej dla widowni.

Wydarzenie obserwowali mieszkańcy dziesięciotysięcznej Fai, okoliczni rolnicy, pasterze, nawet handlarze licznie przybywający z gromadami wielbłądów, w oczekiwaniu na większy zysk.

Najpierw przemawiał „naczelny”, jak nazywano tutaj dowódcę sztabów połączonych. Polityczną retoryką usprawiedliwiał obecność wojska francuskiego w Czadzie. Właściwie, to chyba nikt nie rozumiał tej czczej gadaniny, może nawet nikt go nie słuchał, nikt poza kadrą oficerską.

Po „naczelnym” przemawiali dowódcy pułków. Miał i swoje kilka minut również le colonel Clement Laffly.

Nigdy nie było pewne, czy te wszystkie przemowy dobrze skutkowały, czy pozytywnie oddziaływały na morale żołnierzy. Zaciągali się przecież z różnych powodów. Wielu z nich było uciekinierami lub uchodźcami, dla których legia była szansą, ale niektórzy byli zwykłymi poszukiwaczami przygód lub zwykłymi awanturnikami, dla nich służba w legii była jedną z możliwości.

Jednak bez wyjątku, ich morale, zaangażowanie, wierność, budowała się na samym dole hierarchii, sami między sobą dobierali się w grupy. Złączeni wspólnym losem, sami w sobie wyrabiali ducha wspólnoty. Oprócz kilku punktów kodeksu legionisty kierowały nimi niepisane reguły przyjaźni, dotrzymywanie słowa i odpowiedzialność za towarzysza broni.

Bez odgórnych nakazów, każdy wiedział, że „nigdy nie może zostawić drugiego w potrzebie”, „wszyscy za jednego, jeden za wszystkich”, na tym polegał ich honor.

Podobne myśli nurtowały Ernesta, podczas drogi powrotnej patrolu to bazy „Plaża” w Faya-Largeau. Nieustanie męczyły go wyrzuty sumienia, związane z opuszczeniem wioski Erdi i pozostawieniem w niej swoich towarzyszy. Pomimo tego, że wszyscy uzasadniali mu prawidłowość wyboru i działania, przekonując, że ocalenie Mahamata było kluczowe dla ich misji. Ponadto nie mógł wiedzieć, czy oni żyją, nie mógł wiedzieć, ilu najemników zostało w chacie. On sam jednak dusił w sobie wewnętrzny ból, pielęgnował w sobie poczucie zawodu i rozgoryczenia. Z drugiej strony, świadomość podpowiadała mu, że jego wybór, jego decyzja zdecydowanego działania była słuszna.

Rozumiał logikę wyboru celu, jakim było wypełnienie zadania i dokończenie misji. Jego serce i wrażliwość nie mogły się pogodzić z tym, że decyzję podjął, jakby kosztem swoich towarzyszy.

Tym również tłumaczył sobie, brak wyróżnienia, a także to, że przydział służby w dniu świątecznym jest pokłosiem całego zdarzenia. Czuł na sobie spojrzenia innych żołnierzy w kompanii, w kantynie podczas posiłków, czy nawet w całych koszarach. Wydawało mu się, że wytykają i wskazują go palcami. Jego poczucie winy urastało do rangi jakiejś obsesji.

Jego wewnętrzne poczucie przyzwoitości, wrażliwość, jego prosta dobroć, nie dopuszczały myśli, że może się mylić. Nie pozwalały dostrzec, że te wszystkie spojrzenia wyrażały jednak uznanie i nawet pewną dozę zazdrości.

Nie był świadom, że podziwiali go, że z pozycji nowicjusza, w ciągu czterech miesięcy jego pozycja mocno wzrosła. Nie zdawał sobie sprawy, jaką estymą i popularnością się cieszy. Nawet kadra oficerska wyrażała się o nim z podziwem. – „Chłopak miał szczęście, zebrane podczas ostatniej misji zwiadowczej doświadczenia były nie do przecenienia”, „chłopak jest ulubieńcem boga wojny”, „wartość żołnierza mierzy się nie tym, ilu wrogów zabił lub pokonał, ale tym ile żyć ludzkich ocalił”.

Rozumieli, że jego oddanie, zdyscyplinowanie, ale także opanowanie i zdolność do chłodnej kalkulacji wszystkich za i przeciw w danym momencie, sprawdzały się, pomogły mu cało wyjść z tych wszystkich sytuacji.

Powrót z patrolu dłużył się wszystkim, może to upał dnia, może to jazda pod wiatr, zmuszająca do zakładania tuareskich turbanów, może to myśli o obchodach święta, tych nieoficjalnych dla żołnierzy, które miały się rozpocząć tego wieczora.

Kantyny zostały zaopatrzone w dodatkowe zapasy piwa i innych trunków, które dzisiaj miały być darmowe.

Prowadzący patrol, dowódca plutonu adjudant chef Valentin Valéry zwrócił swą zakurzoną twarz w stronę Pieti kierującego pierwszym willysem, z pytaniem w oczach, jednocześnie próbując przekrzyczeć szum wiatru i pracującego silnika.

– Już marzę tylko o chłodnym prysznicu i zimnym piwie wieczorem. Została jeszcze godzina, może dwie do bazy, jak myślisz? – Jak zwykle na pustyni odległość odmierzali czasem koniecznym do jej pokonania, podobnie jak Tuaregowie ilością koniecznego zapasu wody.

– Już niedługo powinniśmy wjechać na szlak z ubitym traktem. Pojawią się znaki, wtedy pójdzie pewniej i szybciej. – Spojrzał na pogodną twarz chorążego, na której zastygło pytanie. – A ja marzę o zimnych oczach i gorących piersiach jakiejś miejscowej piękności, dzisiaj dzień otwarty w koszarach, do kantyny pewnie wiele ich przyjdzie – Pietia jak zwykle zawadiacko żartował – chłopaki popiją to i o zarobek będzie im łatwiej. – Jego uśmiechnięte usta zostawiły po bokach szeroką bruzdę w pyle pokrywającym twarz solidną warstwą. – Oj, czuję, że dzisiaj będzie wesoło.

W drugim wozie razem z Ernestem, jako kierowca jechał Greg, który spędził w lazarecie dziesięć dni po feralnym postrzale w oazie Trama. Chwalił sobie warunki pobytu, próbował nawet przedłużyć leczenie, ale prowadzący go lekarz wojskowy nie dał się nabrać.

Szpital polowy składał się z dziewięciu dużych namiotów. Były tam dwie dobrze wyposażone i oświetlone sale chirurgiczne, gabinety do badań oraz sześć sal dla rannych i chorych.

Dominowały urazy odniesione w wypadkach podczas codziennych prac inżynieryjnych i pomocniczych. Rany postrzałowe przeważały pośród czarnoskórych żołnierzy czadyjskich.

Jednak teraz podczas powrotu do bazy obaj milczeli, rzadko się odzywali, jak to zwiadowcy. Patrzeć, obserwować, zapamiętywać, mało gadać, to była ich dewiza.

Ernest mocował się z własnymi myślami, nie zdawał sobie sprawy, że los szykuje mu niespodziankę, prawdziwy przewrót. Nie miał pojęcia o tym, że nic już nie będzie jak do tej pory, jak ważną osobą stał się dla niektórych.

Było jeszcze widno, gdy przekroczyli bramę jednostki, trzech wartowników powitało ich, salutując. Natychmiast, skręcili w lewo w kierunku baraku sztabu. Po prawej przy długim boku placu apelowego kątem oka zdążyli spostrzec trzy dodatkowe namioty przy baraku kantyny, Po drugiej stronie powiększona również o dwa namioty jadalnia. Kręciło się wielu cywilów, biali, czarni mieszali się ze sobą, licząc na darmowy poczęstunek.

Żołnierze jak zwykle łączyli się w swoje grupy, pomiędzy nimi kręciły się też grupki po dwie lub trzy kobiety, szukających z kontaktu z wojskowymi.

Osobny namiot był ustawiony dla kadry oficerskiej, tam śpiewów nie było, ale kręcące się przy nich dziewczęta w kolorowych sukniach nawet liczniej okrążały go, przynajmniej na razie.

Zabawa już trwała, o czym świadczyły zapalone dodatkowe światła, muzyka z głośników w kantynie oraz ogólny gwar, mieszający się ze śpiewami żołnierzy.

Podjechali pod barak sztabu, w którym urzędował oficer dyżurny jednostki. Zaparkowali wozy przepisowo przodem do bramy, w każdej chwili gotowe szybko i sprawnie wyjechać.

– Idę złożyć meldunek do dyżurnego, wy ogarnijcie i zatankujcie wozy. – Oficjalnie chorąży VV był oschły i oszczędny w słowa, jedynie podczas patroli pozwalał sobie na skracanie dystansu i stawał się bardziej ludzki.

Na nic się to zdawało, bo i tak wszyscy uważali go za prostego, mało rozgarniętego służbistę, niezdolnego do zdecydowanego działania, czy do podejmowania decyzji. Mówili o nim, że bez kapitana Legranda, dowódcy kompanii, był jak dziecko we mgle.

Wrócił po kilkunastu minutach, zastał ich stojących przed barakiem, na jego widok ustawili się regulaminowo.

–  Panie chorąży, melduję gotowość do zdania służby. – Pietia zasalutował i spojrzał na dziwną minę przełożonego.

– Dziękuję za wspólny patrol, możecie się rozejść, fiesta czeka. Szulkin, zanim dołączycie do zabawy, najpierw przebrać się na wyjściowo! Za pół godziny zameldujecie się u oficera dyżurnego! Nic więcej nie wiem. – Chorąży podejrzliwie popatrzył na Ernesta i resztę zespołu. – Drużyna baczność! Patrol bojowy uważam za rozwiązany, spocznij! Rozejść się do swoich czynności.

Odpowiedział im jeszcze salutem ręki, odwrócił się na pięcie i szybkim krokiem oddalił się do swojej kwatery.

Dochodząc do dyżurki oficera, Ernest usłyszał grające radio, skończyły się wiadomości po francusku, i zaczęła grać rytmiczna muzyka arabska. W głębi korytarza baraku sztabowego zatrzymał się przed drzwiami dodatkowej, mniejszej sali zebrań. Dało się słyszeć za nimi przyciszoną, spokojną rozmowę.

Zapukał.

– Entrez!

Drzwi ustąpiły lekko po naciśnięciu klamki, w środku ukazał się stół konferencyjny – „czterech oficerów” automatycznie zadziałał zwiadowczy zmysł. Po prawej siedział dowódca pułku Laffly i dowódca kompanii kapitan Jacques Legrand, naprzeciwko nich major Bollee oraz oficer w randze pułkownika, którego nie znał. Jego naszywki oznaczające funkcję służbową, też mu nic nie mówiły.

Regulaminowo skinął głową, jego zielony beret spoczywał pod pagonem.

– Monsieur, mon colonel, kapral Ernest Szulkin melduje się na rozkaz! – Jak zawsze głośno i zdecydowanie.

– Dziękuję, spocznij kapralu, nie krzyczcie tak, ten barak nie ma grubych ścian, a nasza rozmowa jest raczej poufna.

Laffly rozejrzał się po zgromadzonych przy stole, ponownie na Ernesta i cichym spokojnym głosem dodał.

– Dobrze spisaliście się podczas misji ewakuacyjnej, zostaniecie wyróżnieni. – Ernest nie dowierzał, coś nie pasowało – „pochwała w takim gronie oficerów?”.

Laffly skinął na Legranda, który kontynuował.

– Zostaliście wytypowani do nowych zadań. Czy jesteście gotowi przyjąć nową funkcję, taki nowy przydział? Wasz kontrakt zostanie zmieniony i dostosowany do nowego zakresu obowiązków. Zastanówcie się, jeśli jednak teraz się zdecydujecie i potwierdzicie, to już nie będzie odwrotu, chyba że do Francji z przedterminowym rozwiązaniem kontraktu i utratą zarobków, z zarzutem nieprzestrzegania tajemnicy służbowej. Jeśli się jednak nie zdecydujecie, to teraz żegnamy się i rozchodzimy. Otrzymacie spóźnione odznaczenie za misję ewakuacyjną, za dwa miesiące kończy się wasz turnus w Afryce i wracacie do jednostki macierzystej w Nimes. Spędzicie kolejny rok na wartach i służbach w radiu. Może potem kolejna półroczna tura do Afryki, zależy, jak długo potrwa wojna. Teraz otwiera się przed wami nowa szansa. Więc?

– Oui, mon capitaine! À votre commande! – odpowiedział pewnie i stanowczo, ale i ciszej.

– Widzicie legionisto, to nie jest rozkaz. Szukamy ochotnika, więc pytam jeszcze raz, czy się decydujecie ochotniczo? Ostatnia szansa, aby się wycofać. – Legrand wydawał się stanowczy, ale i tajemniczy, zwięźle i krótko przedstawił propozycję.

– Oui! Je suis d'accord. Très volontiers! – potwierdził znowu zdecydowanie, ale słowa już wypowiadał powoli, na jego ustach jak zwykle w takich sytuacjach pojawił się uśmiech, na razie lekki, jak maska zakrywająca jego prawdziwe myśli.

Nie rozumiał do końca, co się dzieje.

– Dziękuję, tego się spodziewałem – Laffly przejął na chwilę, prowadzenie rozmowy. – Wasz przydział zostanie zmieniony, zostaniecie awansowani do pierwszego stopnia podoficerskiego, na młodszego sierżanta. Będziecie działać indywidualne, samodzielnie wykonywać zadania i zlecenia dla obecnego tu pułkownika Georgesa Fleury’ego.

– Kapralu, to ja. – Obcy pułkownik powstał, podszedł do młodego legionisty i podał mu rękę na powitanie, major Bollee uśmiechnął się i mrugnął porozumiewawczo. – Jestem kierownikiem wydziału „A” kontrwywiadu wojskowego w połączonych sztabach. Jestem też bezpośrednim przełożonym, obecnego tu majora Bollee, którego już znacie. – Głową wskazał na siedzącego za stołem oficera, jego ręka wciąż jeszcze spoczywała na temblaku. – Mam tutaj raporty na wasz temat, zebrane do rekrutacji informacje od kapitana Legranda, także te od majora zebrane przed i po misji. Mam też także raport z zeznaniami Juliena Parmentiera oraz kilku innych świadków wydarzeń w Yourokali. Macie bardzo dobrą opinię, również nie bez znaczenia jest wasz autorytet wśród swoich towarzyszy w kompanii.

Ernestowi uruchomił się sygnał alarmowy w głowie, myśli uderzyły w mózg boleśnie niczym lawina kamieni. Chłonął każde usłyszane od tajemniczego pułkownika zdanie, każde słowo, przetwarzając wszystko, aby dopasować do rzeczywistości. Jednak nic mu się nie układało, coś mu się nie zgadzało, coś nie pasowało.

– Osobiście uważam, że zachowanie, sposób działania, jakim się wykazaliście, nie jest typowe dla szeregowego żołnierza. Nie jeden doświadczony oficer śledczy nie miałby, czego się powstydzić. Przyznajcie się, jak to jest, czy byliście specjalnie szkoleni w waszym kraju, w waszym wojsku? A może jesteście szpiegiem?

Ernest nie podawał się, wiedział, że nie ma nic do ukrycia. Więc chciał wypaść szczerze i naturalnie.

– Melduję, że jestem zwykłym radioelektronikiem. Tam w oazie działałem instynktownie. Chodziło mi tylko o zapewnienie bezpieczeństwo konwoju. Musiałem wszystko sprawdzić pod kątem bezpieczeństwa. Taki rozkaz otrzymałem od kapitana Dubois. Chciałem wywiązać się jak najlepiej z tego zadania. – Zamilkł, jednak opanowało go nowe uczucie, nowe myśli, wyglądało to, jak jakieś cholerne przesłuchanie.

– Prześwietliliśmy waszą przeszłość już wcześniej, jeszcze przed misją, ale i teraz nie próżnowaliśmy, spędziliśmy nad wami sporo czasu, pogrzebaliśmy głębiej. Popytaliśmy również u was w Polsce, no i u Sowietów. – Ernestowi serce załomotało mocniej i szybciej jakby. Pułkownik mówił dalej. – Ale nic konkretnego, nic użytecznego nie uzyskaliśmy. Sowieci nigdy nie byli rozmowni. Potwierdziliśmy jedynie informację o prawdziwej przyczynie waszej, hmm... emigracji, lecz to już wiedzieliśmy jakiś czas zaraz po rekrutacji.

Zamilkł, głucha cisza w sali bez okien, przez drewniane ściany dobiegał przytłumiony gwar i muzyka.

– Ostatni raz zapytamy. Czy potwierdzacie swoją ochotniczą gotowość do nowych zadań? Do trudnych i wymagających zadań w terenie, na pustyni albo w górach? Prawdzie niebezpiecznych wyzwań?

– Tak jest! Jestem gotów – potwierdził – każde powierzone mi zadanie wykonam dokładnie i najlepiej jak tylko potrafię!

– Wiem! Jesteście zdecydowani i konkretni, to dobrze. Tylko pojawia się pytanie, czy najlepiej jak tylko potraficie, jest wystarczające. Może trzeba będzie oddać więcej, hmm... zdrowie, życie?  – Fleury zawahał się. Był coraz bardziej szorstki, nawet niemiły. – Wybraliśmy was spośród kilku kandydatów. Nie potrzebujemy tutaj żadnego osiłka ze spadochroniarzy z połową mózgu. Liczymy na wasz rozsądek i inteligencję. Macie głowę na karku, pokazaliście to już kilka razy, w dodatku dużo sprytu, spory potencjał, umiecie podjąć właściwą decyzję. No i jesteście mistrzem w strzelaniu precyzyjnym… –  pułkownik urwał nagle.

Przedostatnie zdanie zabrzmiało trochę jak banalne pochlebstwo, ale ostatnia pochwała już nie zaskoczyła Ernesta. Powoli zaczynał rozumieć, docierało do niego, o co im chodzi. Jego uśmiech na twarzy zrobił się bardziej wyraźny. Już wiedział, co go czeka. Nie żałował swojej decyzji. Chyba instynktownie czuł, że nie ucieknie przed przeznaczeniem.

Fleury uśmiechnął się i poklepał legionistę po przyjacielsku w ramię. Po czym dłońmi na wyprostowanych ramionach pochwycił silnie jego barki. Jakby chciał przyciągnąć do siebie. Jednak zablokował chłopaka, przez długą chwilę nie pozwolił mu się poruszyć, wpatrując mu się prosto w oczy.  Ernest bez mrugnięcia wytrzymał długie, natarczywie głębokie i bolesne spojrzenie, ani jeden mięsień nie drgnął mu na twarzy.

Wydawało mu się, że to się nigdy nie skończy, ale nie poddawał się.

– W porządku, nadajecie się. Macie mocną psychikę i spojrzenie, w pewnym momencie zobaczyłem taki dziwny błysk w waszych oczach, jakby podszyte, hmm… No właśnie, czym? Złością? Nienawiścią?  Nie, to nie była złość, ani nienawiść! To było coś znacznie gorszego!  – Spojrzał na pozostałych oficerów, oznajmiając – bierzemy go! – Uśmiechając się do Ernesta, natychmiast też rozluźnił swój stalowy uchwyt na jego ramionach.

Teraz w Bollee wszedł w swoją rolę.

– W porządku, od tej chwili wszystko, co usłyszycie tutaj, każda rozmowa i informacja jest klasyfikowana, jako tajna, objęta najwyższą klauzulą poufności. Nie możecie nikogo poinformować o tej rozmowie. Jutro podczas porannego apelu będzie odczytany rozkaz o odznaczeniu i przeniesieniu was do innych zadań wynikających z awansu.

Major zrobił pauzę, by sprawdzić reakcję Ernesta i uzyskać potwierdzenie w nieruchomej, stanowczej twarzy pułkownika Fleury’ego.

– Formalnie jesteście nowym członkiem naszej sekcji. Jednak waszą legendą będzie przydział tutaj, do nadzoru specjalnego kanału łączności ze sztabem amerykańskim, z klauzulą „tajne”, więc nikt nie będzie pytał o szczegóły. Tym kanałem będziecie również otrzymywać rozkazy, zlecenia i szczegóły waszych zadań. Nikt z nas nie będzie już tutaj przyjeżdżał, należy zachować tajność. Od teraz waszymi codziennymi obowiązkami oprócz służby w sztabie i oczekiwania na rozkazy, będzie codzienne szkolenie strzeleckie i trening sprawnościowy. Musicie być w ciągłej formie, jesteście zwolnieni z patrolowania, a waszymi zadaniami będą misje zwiadowcze z dodatkowymi zadaniami specjalnymi. Możliwe, że będziecie wyjeżdżać w parze, według waszego uznania dobierzecie sobie drugiego, ale tylko wy będziecie znali za każdym razem prawdziwy cel misji. Tak, dobrze powiedziane… cel!

Na te słowa uśmiechnął się sam do siebie, czekając na nieme potwierdzenie pułkownika.

– To tyle na razie. Będziecie stacjonować w dotychczasowej kwaterze. W ciągu tygodnia zapadanie decyzja o waszym pierwszym zadaniu. Poinformujemy was przez ten kanał łączności. Od jego powodzenia będą zależeć następne. Spotkamy się, gdy będą tego wymagały dodatkowe informacje o szczegółach akcji. No i jeszcze jedno, to jest ważne. W razie niepowodzenia, problemów podczas zadania, odcinamy się od was. Wtedy musicie sobie sami radzić w terenie, będziecie zdani tylko na siebie. Oczywiście nadal jesteście żołnierzem legii, więc standardową ochronę i opiekę na miejscu macie zapewnione.

Bollee skończył zdanie. Znowu cisza i przytłumiony gwar z muzyką w oddali.

– Czy macie jakieś pytania?

– Nie mam pytań panie majorze. Jeszcze nie mam, nie wiem, o co pytać. Pewnie pojawią się w przyszłości, związane ze szczegółami.

– Zgoda, rozumiem, w takim razie, jeśli podtrzymujecie waszą decyzję – zabrzmiało to, jak stwierdzenie, a nie pytanie – zostańcie tutaj, poczekajcie na waszego oficera prowadzącego.

– Kapralu, baczność! – Komendę wydał kapitan Legrand, który jako pierwszy powstał od stołu, czekając na pozostałych oficerów.

– Powodzenia kapralu! – Uśmiechając się, Laffly podał mu rękę na pożegnanie. – Właściwie sierżancie już. Jestem pewien, że można na was polegać.

Podobny uścisk dłoni otrzymał od kapitana.

– Już mi nie podlegacie kapralu. Jestem z was dumy. Dziękuję wam za wzorową służbę, wiele wam zawdzięczam. – Legrand nie zapomniał o tym, że właściwie to Ernest uratował mu życie. – Jednego dobrego żołnierza mniej w mojej kompanii. Powodzenia.

– Nie wiem, kiedy się znowu zobaczymy, jest u nas taka zasada, że im rzadziej, tym lepiej. Im mniej osób znasz tym bezpieczniej. Jestem pewien, że wybraliśmy dobrze, zobaczyłem to w waszych oczach. – Pułkownik Fleury trzymając dłoń Ernesta, poklepał go po ramieniu, uśmiechał się szczerze i trochę po ojcowsku. – Może jeszcze kiedyś się zobaczymy. – Po czym wyszedł.

– Spocznij. Zajmij miejsce przy stole. Zaraz ktoś do ciebie przyjdzie.

Po wyjściu oficerów Bollee już nie był taki oficjalny.

Ernest siedział, opierając głowę na dłoniach. W głowie dudniło, docierało do niego, że oto rozpoczyna się nowy rozdział, nie potrafił jeszcze przewidzieć szczegółów, ani skutków swojej decyzji. Z wyraźną ulgą masował skronie, by uspokoić myśli i wyciszyć umysł.

Nie wiedział, jak długo siedział, przytłumiona oddalona muzyka, już go nie interesowała. Chciał tylko dołączyć do Pabla, do sarkastycznego Pieti, do Grega i Belga, aby rozluźnić się w ich towarzystwie i napić się piwa.

Drzwi otworzyły się energicznie, z zaskoczeniem zobaczył w nich ponownie majora Bollee.

– Tak, to ja będę twoim oficerem prowadzącym. Tutaj są dokumenty. Nowy kontrakt do podpisania. Awans i nowa stawka żołdu.

Nowy przydział funkcyjny do indywidualnych zadań. Tutaj napisane, że wchodzisz w skład sekcji trzeciej, wydziału kontrwywiadu dowodzonego przez pułkownika Fleury. Bezpośrednim przełożonym sekcji jestem ja i mnie podlegasz. Nie poznasz pozostałych członków sekcji, przynajmniej na razie. Ze mną będziesz ustalał wszystkie szczegóły. Z każdego powierzonego zadania napiszesz raport, który będziesz mi przekazywał osobiście.  Będziemy się spotykać przed każdym zadaniem i po misji, w celu przekazania raportu. Zawsze w innym miejscu.

Reszty kontraktu nie musisz czytać, standard bez zmian. O tutaj, jest tylko rozbudowana klauzula o zachowaniu tajemnicy służbowej. Jeśli zrezygnujesz przed czasem lub wyjawisz tajne informacje, zostaniesz deportowany do Francji, będziesz pozbawiony prawa do swoich apanaży. Tutaj i tutaj podpisz. Jutro, tak, jak wcześniej mówiłem, rozkazem dowódcy pułku zostaniesz odznaczony, awansowany i przydzielony do indywidualnych zadań związanych ze specjalnym kanałem łączności. To będzie taka oficjalna wersja. Lokalnie podlegasz tylko jemu, i tylko on zna szczegóły. – Popatrzył pytająco na Ernesta.

– Tak rozumiem. Proszę oto odpisany egzemplarz. Za pozwoleniem, panie majorze, jeszcze kapitan Legrand zna szczegóły.

– No tak, rzeczywiście, jeszcze Legrand – Bollee uśmiechnął się, znacząco kiwając głową – jak zwykle dokładny i precyzyjny.

Major sprawdził otrzymane kartki oraz podpisy w odpowiednich paragrafach.

– No to witaj w zespole Ernest. Tu w baraku, na końcu korytarza jest niewielki pokój. Zajmiesz go, klucze będziesz otrzymywał od oficera dyżurnego, w środku jest na razie tylko szafa i biurko. Jutro przyleci ekipa ze stolicy. Zainstalują radiostację satelitarną, z dodatkową skrzynką do szyfrowania. Przeszkolą cię, jestem pewien, że łatwo sobie poradzisz. Tylko ty będziesz znał sposób wprowadzania klucza szyfrowego. Dlatego jesteś jedyną osobą, z którą na ten temat rozmawialiśmy. Ten, którego będziesz brał do obserwacji, nie zostanie wtajemniczony, ani przeszkolony. Wiem, że dobrze dogadujesz się z Pietią, więc myślę, że to dobry kandydat na obserwatora, ale to, i tak ty zdecydujesz. Ostatecznie będzie znał cel twoich misji, ale możesz wyjawiać dopiero od momentu wyjazdu. O wyznaczonych godzinach, codziennie o innej porze, będziesz prowadził nasłuch. To tyle. Nie zapominaj o codziennym treningu strzeleckim, z różnych broni. Skup się przede wszystkim na strzelaniu precyzyjnym.

Zwrócili wzrok na siebie, Ernest jak zwykle z uśmiechem.

– Ernest, jesteś wzorowym żołnierzem, dasz sobie radę. To służba jak każda inna, tyle że legia lepiej wykorzysta twoje zdolności.

– Tak jest, rozumiem. Wiem, na co się zgodziłem. I tak od tego nie ucieknę. To były słowa Mahamata, no i tej przeklętej czarownicy.

– Co ja słyszę! Znowu ten Mahamat. Nie wierz w te bzdury. Zdaje się, że nie znasz najnowszych wieści z północy.

– O co chodzi? Jakich wieści? – Popatrzył pytająco na majora, oprócz zainteresowania, z dozą niepokoju.

– W trzy dni po naszym odjeździe, cały region ponownie został zajęty przez Libijczyków. Zaraz też najechali kotlinę Belouwenama. Tamci nie bronili się, ufając, że to jak zwykle wizyta w interesach. Wiesz, że grubo handlowali haszyszem?

– Tak, domyśliłem się tego. – Ernest słuchał z coraz wyraźniejszym niedowierzaniem, zapowiadało się groźnie.

– No właśnie. Zaskoczyli ich. Jakiś ich generał, Karamanli chyba, szukał zemsty na tej rodzinie. – Majora olśniło nagle – tak, to był ten, którego brata zabiłeś, już pamiętam! Pod pretekstem handlu narkotykiem, rodzina Choua została obwiniona o klęskę Libijczyków. Większość mężczyzn aresztowana. Niektórym pewnie udało się uciec, a ci mniej oporni zostali wcieleni, jako najemnicy. Pozostali wraz z ich przywódcą i jego bratem zostali rozstrzelani na miejscu, pod zarzutem działania na szkodę armii. Razem trzydziestu mężczyzn. Kobiety musiały ich pochować na miejscu. Co za tragedia! Zabrały dzieci oraz pozostały dobytek na kilkanaście wielbłądów. Powróciły do Nigru, nadzorowano je aż do samej granicy.

Uśmiech powoli znikał z twarzy Ernesta, gdy słuchał dalszej opowieści majora. Zdawał sobie sprawę, że i on do tego się przyczynił.

– Wszystkie, pola i uprawy w kotlinie zostały spalone. Podobno ta ich czarownica rzucała na nich klątwy, uroki, różne przekleństwa, gdy broniła tych upraw. Ci z nich, którzy byli bardziej przesądni, pojmali ją i wrzucili w ogień. Podobno cudem uratowała się, dostarczono ją na wielbłądzie do lecznicy tych zakonnic z misji chrześcijańskiej. Na pewno pamiętasz je z tej oazy, jedna bardzo ci się podobała.

– Tak pamiętam, to prawda, ale ona nie była jeszcze zakonnicą. A czy wie pan major, co z Mahamatem, czy przeżył?

– Hmm… No nie, nie wiem, co z nim.

– A od kogo ma pan te wieści?

– Od naszego wspólnego znajomego, porucznika Mussy z armii rządowej. Spotkaliśmy się dzisiaj podczas uroczystości. Był wśród zaproszonych gości. Kilka dni temu rozmawiał z dowódcą oddziału tuareskiego pilnującego granicy, z tym Aghilasem. To on mu opowiedział o tych wydarzeniach.

– Wydarzeniach? To było morderstwo. To byli niewinni ludzie. – Nie wiedzieć czemu, Ernest obruszył się, natychmiast jednak opanował się.  – Przepraszam panie majorze.

– Wszystko w porządku, rozumiem twój wybuch gniewu, ale uwierz mi, że pośród tych walczących klanów, nie ma niewinnych ludzi. Każdy komuś sprzyja lub jest czyimś wrogiem. Tam teraz niezły kocioł się zrobił. Aghilas szuka zemsty, Libijczycy, rebelianci, Tuaregowie i oddziały GUNT, walczy tam każdy z każdym. Przewidujemy, że Libia prędzej czy później wycofa swój kontyngent. Już wymiękają. Konsekwentnie rząd Czadu przejmuje kontrolę nad pasem przygranicznym, francuskie kampanie wydobywcze wracają, aby eksplorować złoża, dla dobra Francji i Czadu.

Ernest milczał.

– No dobrze, może będę miał okazję zapytać o Mahamata. Jak czegoś się dowiem, to dam ci znać przy naszym następnym spotkaniu. Szykuje się pewna akcja. Czekamy na zatwierdzenie przez stronę amerykańską. Może to oznaczać, że w ciągu paru dni otrzymasz wywołanie do zlecenia. Wtedy się spotkamy, dam ci znać nowym kanałem, gdzie i kiedy. To będzie twój pierwszy raz, taki dziewiczy rejs, jak mawiają marynarze. – Mrugnął porozumiewawczo, ale Ernestowi nie spodobał się żart, jednak nic po sobie nie dał poznać.

– Zobaczysz, że jak się dobrze spiszesz teraz, to każdy następny raz będzie łatwiejszy. No i zdobędziesz nowe doświadczenia, umiejętności. Wiem, że świetnie się do tego nadajesz. Radzisz sobie na pustyni, jesteś wytrwały. No i co najważniejsze, opłaci ci się to.

Major uśmiechnął się delikatnie, ale Ernest łatwo zauważył fałszywą nutę.

Dotąd, ich relacje z majorem układały się swobodnie, koleżeńsko, dosyć nieformalnie, bez regulaminowych ceregieli, Ernest brał to za efekt wspólnych przeżyć podczas misji zwiadowczej.

Trud, wspólne pokonywanie niebezpieczeństw zbliża ludzi, czyniąc z ich kogoś więcej niż tylko dowódcę i podwładnych. Teraz odczuł w majorze jakiś chłód, pomimo luźnej atmosfery rozmowy, coś zazgrzytało, jakby coś się skończyło.

Jakby coś nowego się zaczęło.

– Jeszcze jedno, najważniejsze. Jutro jest spotkanie z ministrem obrony, przyleciał dzisiaj wieczorem z N’Dżameny. Możliwe, że zostaniesz wezwany na spotkanie. Mnie już tu nie będzie, ale będzie pułkownik Fleury, nie będziesz sam.

Teraz Bollee uśmiechnął się już na całego.

– To tyle na dzisiaj. Wiem, że możesz być oszołomiony tą niespodzianką. Możesz wreszcie dołączyć do swoich na tym festynie.

Powstał od stołu, Ernest zaraz za nim, podali sobie ręce na pożegnanie, obdarzając się mocnym, męskim uściskiem dłoni.

– Aha, to ważne wyjdź, proszę dopiero po pięciu minutach po mnie.

***

– Salut la légion! – krzyknął Ernest, zbliżając się do kantyny i chcąc zwrócić na siebie uwagę legionistów stojących na zewnątrz. Odpowiedziały mu pojedyncze spojrzenia i podniesione ręce w przyjaznym geście powitania. Reszta nie zwracała na niego uwagi, wszyscy byli zajęci sobą, rozmowami, swoim piwem lub licznie przybyłymi dziewczętami.

Pośród błąkających się dookoła w tłumie żołnierzy wymieszanych z cywilnymi gośćmi, szukającymi okazji do darmowego piwa i wojskowego posiłku, wzrokiem próbował wyłowić spośród nich Pabla lub Pietię.

Chwiejącego się na nogach Belga, obściskującego jakąś dziewczynę w cieniu drewnianego ogrodzenia koszar, tuż za namiotem kantyny zauważył od razu, ale nie chciał mu przeszkadzać.

Kilkanaście kroków dalej, wzrokiem napotkał patrol żandarmerii czuwający nad ogólnym porządkiem. Zmierzał w kierunku kantyny, wtedy jeszcze dalej zauważył kolejny patrol.

Na ten widok uśmiechnął się.

– Cześć Ernest! Nareszcie jesteś, gdzie się podziewałeś tak długo? Co z tobą, tak dokładnie myłeś dupsko? Trzeba było dać znać, jeśli potrzebowałeś pomocy. – Usłyszał za sobą głos zbliżającego się, podchmielonego już Belga, który najwyraźniej dał spokój dziewczynie. – Wchodź do środka, tam jest piwo i nasi. Angole kiszą się we własnym sosie, w namiocie obok. Tutaj jest ciekawiej, bo więcej dziewczyn.

Objął go ramieniem i wprowadził do środka.

– No jesteś wreszcie. – Pierwszy podszedł do niego Pablo, zaraz potem przedzierał się przez tłumek Greg i Pietia. Otoczyli go w trójkę i uściskali, jakby nie widzieli się od dawna.

– Czy pan kapral to już taki ważny, że po wizycie w biurze u oficera dyżurnego, to ze zwykłymi piwa się nie napije. – Pietia jak zwykle szyderczy. – Ale coś mi źle wyglądasz, jakiś blady jesteś, coś się stało? Opowiadaj natychmiast. – Znał go najlepiej, więc najszybciej rozpoznał zmianę w zachowaniu kolegi.

– Jutro wszystkiego się dowiecie, na apelu będzie rozkaz. – Poważne spojrzenia pozostałej trójki przeszyły go na wylot. – No co? Przydzielają mi nowy zakres służb i zadań. Reszta jutro oficjalnie na apelu, i już... Teraz dajcie mi puszkę, ale zimnego,

– No wreszcie powrócił z kosmosu. Masz, bo atmosfera gorąca, a piwo zimne. Tylko dlaczego nasze koleżanki też są takie chłodne i nierozgrzane.

– Koleżanki?

– Tak. Poszły na siku w obstawie Belga, ale je zgubił, pewnie wtedy, gdy cię znalazł – Pietia zachichotał. – Odczuł potrzebę recytacji motta swojego rzekomego przodka: „trzeba tak żyć, aby było wstyd opowiadać, ale miło wspominać”. Dobre! Hehehe. Ooo! Nie zgubiły się, już wracają,

– I w dodatku dały sobie radę same. Ciekawe, jak i dlaczego? Może was lubią? – Tym razem Ernest odpłacił mu. – Pewnie rozgrzeją się, gdy zobaczą u was takie papierki, brązowe z jedynką i dwoma zerami, z napisem „cent frnacs, Banque de France”. Wtedy będzie im gorąco i na pewno zrzucą z siebie te kolorowe sukienki. – Skończył zdanie nim podeszły zbyt blisko.

Pablo czynił honory gospodarza.

– Dziewczęta! To jest nasz najlepszy przyjaciel, Ernest! To z nim dzisiaj powinniście się najbliżej zapoznać. Trzeba z niego zrobić mężczyznę. Hehe, Ernest, poznaj Marię i Aminę. To nasze dzisiejsze przyjaciółki.

Milcząco podał rękę na powitanie po kolei obu dziewczętom. Nastała chwila niezręcznej ciszy. Postanowił odezwać się pierwszy.

– Jesteście tutejsze, gdzie mieszkacie? – W odpowiedzi zobaczył błysk białych zębów, kontrastujących z ciemną skórą twarzy, usłyszał też przeciągły szczebiotliwy chichot.

Jedna z nich, której imienia już po kilku sekundach nie był pewien, objęła go w pasie, wspierając się na nim.

– Nie śmiejcie się, chciałem tylko rozpocząć rozmowę – Ernest był zmieszany.

– Z koleżankami się nie prowadzi rozmów, z koleżankami się flirtuje, obejmuje, całuje. – Pablo patrzył na jedną z nich, zbliżając swoją twarz do jej ust, ale ta tylko lekko go odepchnęła, utrzymując dystans na wyciągnięcie ręki.

Zaraz jednak obdarowała go serdecznym, pełnym białych zębów uśmiechem

– A potem prowadzi na bok albo do specjalnego namiotu – dokończył Belg.

– Z nami można też porozmawiać – zwróciła się do Ernesta ta, która trzymała rękę jego na plecach, odwracając się do niego z szerokim białym uśmiechem. Przyciskając go coraz bardziej do siebie, robiła wrażenie, że dosłownie zrozumiała słowa Pabla. – Mieszkamy za miastem w katolickiej dzielnicy. Pracujemy w pralni hotelu obok Le Marché Rouge[65]. Nie jesteśmy muzułmankami.

– A co tu robicie?

– Nie jesteśmy dziewczynami na zawołanie, jeśli o to pytasz? Owszem, korzystamy z okazji do darmowego jedzenia i picia. Chcemy się zabawić.

Ernest poczuł, że dziewczyna poluzowała trochę objęcie.

– Przepraszam, nie o to mi chodziło.

– Alors, c’est bien! W porządku. Ale i tak nie licz na darmowy, szybki numerek. Nie jesteśmy takie. Chyba że zapłacisz. Stówkę francuskich.

Ernest przyjrzał się łagodnym rysom młodej i sprytnej dziewczyny, była ładna. Kolorowa sukienka z dominującymi czerwonymi prostokątami. Gęste, długie, falowane włosy upięte w kok ozdabiała na skroniach szeroka opaska w kolorach sukienki. Rzęsy miała umalowane grubą kreską tłustego, błyszczącego tuszu, a powieki farbką w kolorze karminu.

Podobała mu się trochę, ale pogubił się w tej rozmowie.

Z odsieczą przyszedł Pietia podając wszystkim po dwie puszki piwa i butelce wody. Stanął obok niej, pozwolił objąć się jej drugą ręką. Jakby jakimś sposobem miała usidlić ich dwóch.

Wartownik w asyście dwóch żandarmów prowadził przez plac apelowy siostrę zakonną w jasnoszarym habicie, jedynie jej odkryta głowa z blond włosami, mogła zaburzyć ten niecodzienny obraz w koszarach. Wszyscy dookoła odprowadzali ją wzrokiem pełnym zdumienia, na przemian z rozbawieniem.

Dziwny orszak zmierzał w kierunku kantyny.

W podchmielonych głowach obserwujących ją żołnierzy rodziły się różne sprośności, które co odważniejsi wyrażali przez znaczące gwizdanie lub słowne zaczepki i obleśne uszczypliwości – „Siostrzyczko zabawimy się?”, „Przyszłaś nas wyspowiadać”?, „Wyspowiadajmy się razem!”.

Jednak Élodie idąca tuż za wartownikiem od samej bramy wejściowej nic sobie z tego nie robiła, rozumiała tych młodych chłopaków, była w ich wieku. Gdy w biurze przepustek zapytała o Ernesta, wartownik ochoczo zaoferował jej swoją asystę, chociaż wiedział, że mogłaby sama łatwo trafić, bo wszyscy w jednostce znali chłopaka. No i dziwił się też, co może chcieć od niego jakaś zakonnica, więc odprowadzenie takiego niecodziennego gościa uznał za swój obowiązek.

Głośne uwagi i żarty nasiliły się, gdy wartownik, poprosił siostrę, aby zaczekała przed wejściem do kantyny, a sam zatonął w jej czeluści.

Poczuła wydobywające się z baraku opary zmieszanych zapachów, taniego tytoniu, zwykłej whisky, zapachu rozlewanego piwa, zmieszanego ze smrodem uryny, najwyraźniej niektórym nie chciało się za daleko odchodzić za potrzebą.

Po chwili z kantyny wybiegł, rozbawiony Ernest, w ręku trzymał puszkę piwa, tuż za nim wydostał się Pietia, potem Pablo z dwoma czarnymi kobietami, które obejmował w pasie. Te, gdy tylko spostrzegły zakonnicę, natychmiast straciły zainteresowanie, mężczyznami, na powrót chowając się pośpiesznie w kłębowisku i gwarze kantyny.

– Witajcie legioniści. – Uśmiechnęła się szczerze do trójki. – Witaj najemniku – zwróciła się z przekąsem do Ernesta – jesteś odważny albo nie zależy ci na życiu, skoro witasz mnie z tymi pięknościami?

Zakłopotany wymamrotał tylko.

– Tak. Nnn... nie, nie.

– Szkoda, że nie widzisz teraz siebie. Słyszysz mnie? Potrafisz mówić?

– Witasz mnie dokładnie jak w Yourokali – teraz uśmiechnął się, nabierając pewności siebie i obejmując ją powitalnym uścisku.

Tak samo przywitała się Pablem i Pietią. W tym czasie Ernest pochwycił butelkę z wodą i wylał jej zawartość sobie na głowę. Otarł chusteczką spocone czoło. Momentalnie ochłonął i otrzeźwiał.

– Ładnie bawi się piechota w legii – mówiła, wciąż uśmiechając się do nich pogodnie.

W mroku rozjaśnionym licznymi lampami podwieszonymi wokół placu apelowego ujrzeli rząd białych zębów, kontrastujących z jej opaloną cerą, a jej charakterystyczne, szeroko otwarte oczy, znowu wpatrywały się w niego z łagodną nachalnością.

– Nie spodziewałem się, że tak szybko się zobaczymy. To ledwie trzy tygodnie. Co za niespodzianka, bardzo się cieszę!

– Znajdzie się dla mnie jakieś piwo? Już skorzystaliśmy z kolacji – głową wskazała na stojące po drugiej stronie namioty stołówkowe.

– Oczywiście już przynoszę. – Zatrzymał się nagle. – My?

– Tak, jestem tu razem z Urielem ibn Rafael. Jemu piwa nie przynoś, jest dobrym muzułmaninem – uśmiechnęła się.

Milcząco czekali na powrót Ernesta, gdy podawał jej puszkę z piwem, zwróciła się do niego.

– Dziękuję. Wiem, że dzisiaj macie swoje wojskowe święto, wypatrywałam cię podczas defilady, już myślałam, że się nie spotkamy. Nie byłeś na defiladzie?

– Do wieczora byłem na służbie, wróciłem z patrolu na północy… – urwał – ale to nieważne. Potem jeszcze miałem rozmowę z dowódcą pułku w sztabie… – znowu urwał w pół zdania – jestem tutaj w kantynie dopiero kilkanaście minut.

– Na szczęście Uriel dowiedział się w domu kupca, że dzisiaj można zwiedzać waszą bazę, no i że jest poczęstunek dla odwiedzających. Chciał zobaczyć wojsko, więc skorzystaliśmy. Musimy przenocować w wynajętej furgonetce, nie ma miejsca w hotelach, bo przyleciały dzisiaj wieczorem jakieś delegacje, osobistości z Paryża, podobno sam minister obrony.

– W domu kupca? O co chodzi. Dlaczego tutaj właściwie jesteś, tak daleko?

Pablo i Pietia postanowili dać parze trochę więcej swobody.

– To my wracamy do naszych koleżanek, a wy idźcie sobie na spacer. Porozmawiacie w spokoju.

– Dzięki! To chyba dobry pomysł. Tutaj jest trochę za głośno. Wezmę tylko jakieś koce do okrycia, w nocy nie jest za ciepło.

Zgodnie skinęli głowami.

Dogonił ją przy bramie wjazdowej do koszar. Ten sam wartownik skinął Ernestowi w koleżeńskim geście, uśmiechając się ze zrozumieniem. Jeszcze jakiś czas odprowadzał ich wzrokiem.

– To, dokąd właściwie idziemy? – Zapytała, gdy już od paru minut zmierzali wzdłuż lotniska, a bębnienie i odgłosy festynu oddalały się z każdym krokiem.

– Myślę, że tam, za koniec pasa startowego. Na wydmy, posiedzimy, pogadamy i popatrzymy na gwiazdy.

– Tam na to pustkowie? Jeśli liczysz na łatwe, szybkie bzykanko, to się zawiedziesz, i lepiej rozstańmy się teraz.

– Oczywiście, że nie! To znaczy tak, bo jesteś piękna, ale ani nie na szybkie, ani nie na łatwe. Hehehe… – Rozbawiony spojrzał na jej twarz.

– Co w tym śmiesznego? – Była bardzo kokieteryjna w tym pytaniu.

– Hehehe – nie wytrzymał i znowu się zaśmiał – bo już drugi raz to dzisiaj słyszę, tylko że tamta chciała sto franków. – Nadal się do niej uśmiechał.

– No i co ty na tę propozycję. Skorzystałeś? – Zrobiło się poważnie na kilka sekund, rozmowa szła w złym kierunku, musiał jakoś załagodzić.

– Nie! Nie skorzystałem, ale tak, jeśli będę chciał zjeść cukierka, to pójdę do sklepu z cukierkami. – Chwila ciszy – Zależy mi na tobie, zależy mi na twojej przyjaźni. Zależy mi na twojej... – nie dokończył, oblał się rumieńcem, którego i tak nie zauważyła w ciemnościach rozjaśnionych srebrnym światłem księżyca i gwiazd.

Za plecami mieli odległe światła miasta. Głosy festynu nadal niosły się po falach wydm.

– Oj, to pierwsze było przykre, bolesne. Drugie dosyć miłe, ale nie dokończyłeś. Kiedyś Pablo i Pietia stwierdzili, że nie miałeś jeszcze dziewczyny. No to, jak to jest z tobą?

–  No tak, odegrałaś się. – Zatrzymał się, zastępując jej drogę. Zdecydował się ją objąć. – Wierz mi lub nie, jak chcesz, lecz codziennie o tobie myślałem, na każdym patrolu, każdego wieczoru.

– Ja też tęskniłam za tobą. Nie wiedziałam jak…, jak to będzie. – Długą chwilę stali obejmując się w serdecznym, czułym uścisku bez słów. Opierała swoją brodę na jego ramieniu.

– Dokończysz to drugie zdanie, czy nie przejdzie ci to przez gardło? – Wydawała się bardziej śmiała niż on.

– Chciałbym powiedzieć, że cię kocham od pierwszego momentu tam w oazie, ale się boję. Obawiam się, że mi nie uwierzysz, bo tak naprawdę to ledwie się znamy. Obawiam się, że nie będę miał możliwości dotrzymać słowa, że cię zawiodę, że będziesz cierpieć.

– Ty się boisz? Taki dzielny żołnierz? Nie zgadam się z tym, co mówisz!

– Zawsze się boję, przed każdą akcją. Wtedy w oazie też się bałem. Strach sparaliżował mnie, to, dlatego nie poruszyłem się, nie miałem kamizelki kewlarowej. Nie wiem, jak to się stało, byłoby po mnie, gdyby nie Aba. Jemu zawdzięczam życie. Do dzisiaj mam tę scenę przed oczami, nieraz nie mogę przez to zasnąć. To on był dzielny, nie ja.

Odchyliła się, zwalniając uścisk. Pochwyciła w dłonie jego głowę. Zdecydowanym ruchem zbliżyła jego usta do swoich. Pocałowała go, gorąco i namiętnie, trwali tak przez kilka chwil. Teraz on odchylił się i spojrzał w jej oczy, ujrzał odbicie księżyca i miliona świateł.

Przyciągnął ją do siebie, kładąc obie dłonie na jej biodrach, potem nieśmiało na pośladkach.

– Wcześniej powiedziałeś, że to o mnie ciągle myślisz, może nawet przed snem… hę?,

– Ale przecież powiedziałaś, żebym nawet sobie tego nie wyobrażał, że nie mogę na nic liczyć. – Zabrzmiało raczej jak pytanie.

– No, bo nie chcę, abyś o tym myślał. – Zabrała jego dłonie z pośladków, kładąc na swoich ramionach. – Trzeba sobie wyznaczyć jakieś granice. W końcu jesteśmy cywilizowani, a przyjaźń czy miłość nie może sprowadzać się tylko do jednego… przecież o naszej cywilizacji nie świadczy to, na co sobie pozwalamy, ale to, czego sobie zakazujemy.

– No tak, rzeczywiście. Zapomniałem, że jesteś wykształcona, prawie lekarka, no i prawie osoba duchowna, prawie zakonnica – wypalił bez namysłu, chyba nie wiedział, jak inaczej zareagować.

– Nie żartuj tak. Też się boję. Też się boję, że będę cierpieć, że razem będziemy cierpieli. A nie potrafię być tylko przygodą dla żołnierza. – Chwyciła go za rękę i poprowadziła za sobą dalej. – Też chciałabym powiedzieć, że się zakochałam, ale też się boję. Wiem, co czuję, jestem tego pewna, jednak nie chcę cię oszukiwać ani nie chcę oszukiwać siebie. Zobaczymy, co przyniesie czas. Ooo, tutaj za tą wydmą możemy usiąść, będzie romantycznie i przytulnie, osłoni nas od wiatru. Będzie tak, jak chciałeś, posiedzimy, porozmawiamy i popatrzymy na gwiazdy.

Usiedli na kocu obok siebie, wpatrując się w czyste, jasne, rozgwieżdżone niebo. Po długiej chwili pierwsza się odezwała.

– Odkąd wyjechaliście z oazy, codziennie po zmroku wychodziłam na dach budynku merostwa, siadałam na tym samym fotelu, ciągle tam jeszcze stoją, potem wspominałam naszą rozmowę. Codziennie wyobrażałam sobie, że nadal tam jesteś i rozmawiamy. Każdego wieczoru do późna patrzyłam daleko aż po horyzont, wypatrując czy jakimś cudem nie wracacie. Te wspomnienia bolały. Widzisz, ja już cierpiałam.

– I już nie chodzisz na ten dach, nie wspominasz mnie więcej?

– No tak, jeszcze nie wiesz. Wyprowadzamy się z oazy.

– Jak to? Co się stało?

– Libijczycy na nowo opanowali całe pogranicze. Zablokowali szlaki. Przyjechali do naszej oazy i opróżnili magazyny.

Świat zapomniał o nas. Nawet armia rządowa. Zapasy skurczyły się. Rafael zdecydował o przeprowadzce w bardziej zaludnione tereny, tutaj na południe.

– Ja już mu to wtedy też zasugerowałem, to było oczywiste. Dzieci, zwłaszcza kalekie powinny uczyć się żyć z ludźmi, to chyba naturalne.

– Ale jego decyzję przyspieszyło inne wydarzenie. Trzy może cztery dni później przybyło do nas kilka kobiet z plemienia Tubu, pochodziły z miejsca, gdzie zaczynały się góry, około dzień drogi pieszo. Przywiozły do lecznicy jakąś młodą szamankę, ranną, bardzo poparzoną, twarz cała w pęcherzach, z rąk i z pleców schodziły płaty skóry. Zajęliśmy się nią, najlepiej jak mogłyśmy, tak naprawdę to tylko morfina była przydatna. Może jeszcze tam jest, ale mieli ją zabrać. Kobiety opowiadały, że Libijczycy rozstrzelali grupę mężczyzn w ich osadzie. To przeważyło, że Rafael postanowił zmienić miejsce na bezpieczniejsze.

– Tak, teraz rozumiem. Słyszałem o tym od mojego dowódcy. Straszna tragedia, znałem tych ludzi. Pomogli mi dotrzeć do waszej oazy. Z tej rodziny pochodził nasz przewodnik, Mahamat, myślałem, że będziemy przyjaciółmi. – Szczerze przejęty Ernest próbował panować nad załamującym się głosem. Przypomniała mu się młodziutka Agara, jej zapach, jej fosforyzujące tatuaże, jej wróżba.

– Rafael nie chciał dłużej zwlekać, więc Uriel znalazł nowe miejsce. Stąd, dwie godziny jazdy samochodem na północny zachód, w oazie Ayanga. Najpierw ubitym północnym traktem szlaku, a potem na lewo w kierunku takich charakterystycznych wzgórz ze skałami w kształcie grzybów. Już tam byłam. Jest pięknie, cicho i spokojnie. Z dala od tras karawan i ruchów wojsk, w otoczeniu wzgórz. Poprosiłam Rafaela, by pozwolił mi przyjechać z Urielem tutaj do tych wojskowych magazynów. Miałam nadzieję na zobaczenie się z tobą. Dzisiaj rano dotarliśmy, aby kupić od nich namioty na tymczasowe mieszkania, również trochę potrzebnych sprzętów. To do czasu, zanim skończy się budowa baraków. Będzie szkoła, ochronka, no i nowa duża lecznica. Wszystko finansuje Rafael. Ma też nowy plan na edukację tych dzieciaków.

– Aaa, to rozumiem teraz przyczynę twojej wizyty. Bardzo się cieszę. To jest bardzo dobra wiadomość. To może teraz częściej będziemy mogli się widywać?

Był szczerze uradowany.

Od paru chwil leżeli obok siebie na łagodnym zboczu wydmy, trzymając się za ręce.

Teraz podniosła się lekko, ułożyła głowę na jego klatce piersiowej, pozwalając mu, by ręką obejmował jej plecy. Drugą dłonią począł gładzić jej skroń, jasne włosy luźno ułożyły się na jego mundurze.

– Rano, razem z Urielem i dwoma pomocnikami wracamy tam, aby zawieźć te zakupione sprzęty. Mają do nas dołączyć furgonetki zamówione w armii, na przeprowadzkę. Chcemy zdążyć jeszcze przed porą deszczową, w całym regionie Tibesti będzie się wkrótce zaczynać. Koryta wypełnią się wodą, wiele kotlin nie będzie przejezdnych. Za niecałe dwa tygodnie powinniśmy być już w tej oazie na stałe.

– Może na przepustki będę mógł przyjeżdżać do was, w odwiedziny... – niespodziewanie przerwał, przypomniała mu się rozmowa w sztabie i przydział do nowych zadań.

Zdał sobie sprawę, że może nie być tak różowo. Jednak postanowił nie wspominać o tym.

– Jeśli nie będziesz mógł, to ja będę przyjeżdżać do ciebie. A wiesz, że cały czas nie byłam pewna, jak zareagujesz na mój widok, czy się ucieszysz.

– Jak to? Co ty mówisz? Przecież cieszę się bardzo.

– Pamiętasz, co ci powiedziałam na pożegnanie? Rozłąka osłabia mierne uczucie, a wzmaga wielkie. Chciałbym mieć pewność, że czujesz tak jak ja, że to, co się wydarzyło między nami, na tym dachu, to był prawdziwy ogień, a nie ledwie zapałka, która zgasła przy lekkim wietrze na pustyni, jak tylko zniknęliście za horyzontem.

– Czuję tak jak ty. Bardzo też bym chciał, ale na razie należę do legii, moje życie należy do legii. Chciałbym móc być z tobą, aby poznać cię lepiej, dowiedzieć się, co lubisz i co sprawia ci przyjemność. Teraz nawet, to byłoby trochę łatwiejsze, bo jest bliżej, ale jestem cholernym najemnikiem. – Poczuł bezsilność, żal i smutek zadławił go.

Nie widzieli swoich wilgotnych oczu. Leżeli w milczeniu długi czas, ciesząc się swoją obecnością. On napawał się gładzeniem jej włosów, ona wsłuchiwała się w jego powoli bijące serce.

Oboje wpatrywali się w miliony gwiazd nad południowym horyzontem.

– Czyli bardzo możliwe, że gdybyś nie musiał uciekać ze swojego kraju i gdybyś nie został najemnikiem, to nigdy byśmy się nie spotkali, tu w środku Afryki.

– Zabawne, nieprawdaż? To się nazywa rzeczywistość w życiu uciekiniera. Przypadek kieruje losem. Tak samo, jak to, że gdyby Rafael nie postanowił się przeprowadzić, to dzisiaj byśmy tutaj nie rozmawiali, przytulając się do ciebie. Pewnie myślelibyśmy o sobie każdego wieczora, wspominalibyśmy nasze poznanie, aż do momentu, gdy rozłąka zdmuchnęłaby ten płomień. Może gdybyśmy się dłużej i lepiej znali, gdyby to było poparte wspólnymi przeżyciami, może gdyby to była spełniona miłość, byłoby łatwiej mieć nadzieję.

– Prawdziwy z ciebie optymista – stwierdziła przekąsem – nie mów, że straciłeś wiarę w to, że się jeszcze spotkamy. Hę?

– Hmm... ja byłem pełen nadziei i oczekiwania na dzień, w którym się spotkamy. Jednak nie byłem pewien, co u ciebie… Tak, jak ty nie byłaś pewna, co ze mną. – Zorientował się, że może ją urazić, ale musiał dokończyć. – Tak, uciekinierom, zdanym tylko na takie kosmiczne przypadki, łatwiej jest ludzi kochać niż im ufać. Wam, na wolności, w cywilu jest lepiej, macie dokładnie odwrotnie.

– Ranisz mnie tymi słowami. A jednak tutaj jestem, przyjechałam do ciebie, bo myślałam o tobie.     Głos jej zadrżał, chciało się jej płakać.

– Ale to też przypadek. – Przytulił ją mocniej, by poczuła, że on chce jej bliskości.

– Jesteś okrutny. Ja również jestem uciekinierką. Uciekłam, buntując się wszystkim i wszystkiemu, nawet trochę na przekór sobie. Nie chcę, aby było tak, że na życie uciekiniera pada cień kłamstwa po każdym uśmiechu, albo cień oszustwa w każdym akcie miłości.

Teraz już nie kryła drżenia głosu, rozpłakała się. Jemu słowa uwięzły w gardle. Podniósł głowę, usiadł, aby obrócić ją na plecy, w ten sposób, że jej ramiona i głowa spoczęła na jego nogach. Zobaczył jej smutne oblicze, oczy miała zamknięte.

Delikatnie pogłaskał kciukiem jej wilgotne policzki. Zbliżył swoje usta, całując jej przymknięte powieki, długo i z uczuciem.

Uspokoiła się.

– Nie chciałem cię zranić. – Nie miał pojęcia, co jeszcze mógłby powiedzieć. – Tak, to niesamowity przypadek, że spotkaliśmy się tutaj na środku Sahary. Kosmiczny przypadek, który złączył los dwoje uciekinierów. Widzisz te pięć gwiazd niewysoko nad horyzontem? – Zapytał, wskazując ręką – to Krzyż Południa. Podobno dla ludzi na pustyni jest jak talizman chroniący karawany i nocnych wędrowców. Mahamat, mój przyjaciel, ten nasz przewodnik z Tubu, opowiedział mi, że te miliony gwiazd na pustynnym niebie wprowadzają nas obcych w jakiś trans, hipnotyzują nas. Widzimy w nich obrazy raju górującego i dominującego nad ziemskim piekłem. W ten sposób oni wierzą.

– Zaraz, zaraz! Powiedziałeś, Mahamat? – Jakby ją coś natchnęło. – Tak, już pamiętam, te kobiety, które przywiozły ranną szamankę. Jedna z nich była młodzieńcem przebranym za niewiastę. Uciekł z ich wioski w kobiecym przebraniu, ukrywał się, tak chyba ocalił swoje życie. Jedna z nich, taka starsza, kilka razy zwróciła się do niego właśnie „Mahamat”, a on do niej, matko. Podobno ona była żoną tego ich przywódcy.

– Jeśli, to rzeczywiście był on, to znaczy, że przeżył. To druga dobra nowina dzisiaj. Był mi wtedy bliski, ale ta jego matka taka dziwna, w ogóle oni wszyscy chcieli, abym jak najszybciej opuścił ich osadę. Ta kobieta dała mi na pamiątkę oprawiony w skórę zeszycik, w którym zapisał swoje wiersze, ale są w ich języku, może to arabski. – Wydobył z bocznej kieszeni spodni broszurkę i pokazał dziewczynie, kartkując.

– Jest ciemno i nie widzę dobrze tego pisma.

– A może mogłabyś poprosić, którąś z tych libijskich nauczycielek, a może Uriela albo Rafaela, o pomoc w przetłumaczeniu. Jeśli się nie uda, to będziesz miała pamiątkę po mnie. – Zawahał się, nie chciał, aby to źle zabrzmiało.

– Zgoda! Chętnie! Możemy spróbować, sama jestem ciekawa tej jego poezji. – Przyjęła prezent z namaszczeniem i delikatnością.

– To była dziwna rodzina, dziwni ludzie, mam teraz wrażenie, że wcale nie byli natchnieni, tylko stale pod wpływem haszyszu. Czy wiesz, że straszyli mnie jakąś klątwą, nazywali mnie „białym lwem”? Ale nie za bardzo im wierzyłem. No i mimo wszystko bardzo cieszę się, że udało mu się ujść z życiem.

– Tak cię nazywali? Nadali ci nowe imię?

– W ich języku to brzmiało jakoś tak „ạl-asd byda”.

– Oto kolejny dowód, na to, jak wiele przypadków kieruje naszym losem.

– Czy pamiętasz może imię tej ich rannej.

– Nie jestem pewna, podobno jakaś szamanka albo wróżbiarka. A dlaczego pytasz?

– Tak tylko, próbuję sobie poskładać całą tę tragedię. – Zamyślił się wzruszony, ale nic nie dał po sobie poznać.

Znowu milczeli przez chwilę, razem wpatrując się w migocący południowy gwiazdozbiór

– Powiedz tak szczerze, czy miałeś już dziewczynę, narzeczoną? W swoim kraju, zanim tu przyjechałeś?

– W sensie, czy kogoś kochałem?

– Tak.

– Przed przyjazdem tutaj, spędziłem przeszło jedenaście miesięcy we Francji, w naszej bazie w Nimes. Nie, jeszcze nie miałem swojej dziewczyny, ani w moim kraju, ani we Francji. Nawet na przepustki na miasto z chłopakami nie chodziłem. To z tego powodu śmieją się ze mnie, że muszą ze mnie zrobić mężczyznę.

– To będę, czy jednak nie będę twoją pierwszą dziewczyną? – Oboje się zaśmiali.

– Po prostu zbieram pieniądze z żołdu na konto. Po skończeniu kontraktu chcę zacząć nowe życie.

– To znaczy, co będziesz robił?

– Jeszcze nie wiem, ale chcę być niezależny przynajmniej na początku.

– Jak myślisz, będziemy razem? Ja wracam jesienią na studia medyczne. Już obiecałam matce, ojcu, no i stryjowi jeszcze tutaj. Z nim też spotkałam się dzisiaj rano. Jak długo będziesz najemnikiem?

– Za dużo pytań na raz. Kontrakt mam na pięć lat. Już za kilka miesięcy kończy się moja tura w Afryce. Wtedy będę stacjonował we Francji, w Nimes. Będziemy mogli się widywać. Potem pewnie znowu mnie tu wyślą na kilka miesięcy, może na rok.

– Czyli znowu rozłąka. Oby ta nasza dzisiejsza noc rozpędziła wiatr, który będzie wzniecał nasz ogień.

– Ale ja chciałbym być zawsze z tobą, jeśli ty tego będziesz chciała.

– Bardzo trudna ta nasza rozmowa, tyle niepewności.

– Może będziemy pisać do siebie listy? Co ty na to? To pomoże nam rozmawiać ze sobą na odległość. Pomoże nam się poznać.

– No, to jest już jakiś plan. – Rozweseliła się, jej oczy rozjaśniały iskierkami nadziei.

– Chociaż im więcej o tym myślę teraz, tym więcej przeszkód widzę. Ja zwykły najemnik, uciekinier z dalekiego kraju, za żelazną kurtyną. Ty panienka z dobrego, bogatego domu. Zanim wyjdę z legii, już będziesz panią doktor. Myślisz, że to się uda?

– Powiedz, czy wierzysz w Boga?

– No i zapytała zakonnica. Dlaczego pytasz, dlaczego chcesz wiedzieć?

– Nie jestem zakonnicą. Pracuję w tym zakonie, jako pielęgniarka. I wiem już, że na pewno nie zostanę w nim. No więc, jak to jest z tobą.

– Zawsze myślałem, że Bóg istnieje. Wpajano nam to od dziecka, bo żyłem w takim kraju.

– Rzeczywiście, nawet swojego papieża macie. – Uśmiechnęła się szeroko.

– Ale teraz, właściwie to już nie wiem. Tyle zła, na które On pozwala, tylko, dlatego że „On tak chciał!”. Nie chcę, odrzucam takiego Boga, który chce dla mnie źle. Chociaż nie mam też odwagi powiedzieć, że Go nie ma. Chyba nie powinienem się wypowiadać. Kim ja jestem? Uciekinierem i najemnikiem zaledwie. A ty wierzysz?

– Kiedyś ci opowiem. Na razie znowu mi smutno, zasiałeś ziarno niepewności, czy przetrwa to, co nas teraz łączy. Przysięgam ci, że zrobię wszystko, aby przetrwało, aby z tego rozpalił się duży ogień. Chcę, żebyś wiedział, że również nigdy nikogo nie kochałam, oprócz Niego, jednego, dla Niego wstąpiłam do zakonu, ale On się między nami nie liczy, to coś innego.

– Myślałem, że wstąpiłaś, że przyjechałaś tutaj, bo się zbuntowałaś przeciwko ojcu, stryjowi, wyzyskowi i kolonializmowi?

– To też, ale moi rodzice są zdeklarowanymi ateistami, bo to teraz modne u nas. Tylko ja u nas jestem wierząca, no i chciałam im, całemu światu udowodnić, że moja wiara jest prawdziwa. Teraz już wiem, nauczyłam się, że nic, nikomu nie muszę udowadniać. Moja wiara jest moja, nie na pokaz. No i teraz wiem również, że to ty będziesz moim pierwszym mężczyzną.

Ernest zamilkł, słysząc te wyznania, nie wiedział, jak zareagować, co odpowiedzieć. Nie chciał dopytywać, co dokładnie miała na myśli. Bał się, żeby nie zepsuć efektu jej wyznania, żeby nie zniszczyć swojej nadziei na jej miłość.

– Ja też przysięgam, że będę o tobie zawsze myślał, że zrobię wszystko, aby moje uczucie nie wygasło. – Słowa utkwiły w gardle, ale jednak powoli odwaga wzięła górę. – Że będę cię zawsze kochał. – Ponownie zatrzymał się, ale szybko dodał, aby zmienić temat.

– A właściwie to, jak to się stało, że tak się w sobie zauroczyliśmy, co ty we mnie zobaczyłaś?  Przecież jest tylu innych.

– No właśnie nie wiem, niby nic nie zobaczyłam w tobie, ale od razu jakoś wiedziałam, chciałam być przy tobie, szukałam okazji, aby chociaż na chwilę stanąć obok ciebie, aby chociaż przez chwilę porozmawiać z tobą. To było jak, jakiś wewnętrzny nakaz, nie potrafię tego wytłumaczyć. Specjalnie z tobą poszłam oglądać te magazyny. Potem to ja przyszłam do piwnicy z morfiną. Potem szukałam okazji, aby znaleźć się z tobą na tym dachu. Dopiero gdy Stephanie zauważyła, domyśliła się wszystkiego, wtedy wysłała mnie do ciebie z posiłkiem, i już zostałam na tym dachu z tobą. I bardzo się z tego cieszę. Nic nie zobaczyłam w tobie, oprócz takiej łagodności, tego ciągłego uśmiechu, w każdej sytuacji. Czy jest dobrze, czy źle, zawsze masz na twarzy uśmiech, jak jakąś maskę. Są też te twoje oczy, to groźne spojrzenie, gdy coś idzie źle. Uśmiech i ten groźny błysk w oczach. Jesteś jakiś inny, nie pasujesz tutaj. Niby swój, taki prosty, a jednak wyrażasz się inaczej, odnosisz się do reszty trochę z taką, jakąś godnością, może to mnie przyciągnęło.

– Hmm... już któryś raz to słyszę, choć nie rozumiem.

– A co ty we mnie zobaczyłeś, przecież jestem całkiem przeciętną dziewczyną, podobno mam za duże oczy.

– Bo jesteś piękna. Wydaje mi się, że to ten los, najpierw przypadek sprawił, że się spotkaliśmy tam na końcu świata. Potem drugi, który sprawił, że też szukałem twojego towarzystwa. Liczyłem wtedy, że ty pojawisz się na dachu, gdy miałem wartę. Również nie potrafię tego wytłumaczyć.

– Wiesz co, dla ciebie to będzie lepiej, jak powiesz, że to moja uroda cię zauroczyła, w końcu jestem kobietą, trochę nawet próżną.

Obdarowała go szerokim uśmiechem i powłóczystym spojrzeniem, zamrugała zalotnie szybko kilka razy. Objęła jego głowę, na chwilę przyciągnęła do swoich ust.

– Tak jest, zgadza się, piękna uroda i osobowość mną zawładnęła, i to, że jesteś mądra. Tak, to też…

Urwał. Oboje popadli w dłuższą zadumę.

Przytulił jej głowę do swojej piersi, powoli się kołysząc. Zdawało mu się, że dziewczyna uspokoiła swoje emocje, powoli zasnęła przy łagodnym bujaniu. Sam też poczuł zmęczenie. Stracił poczucie czasu. Nie wiedział jak długo tu już byli.

Wiatr całkiem ustał, dudnienie muzyki niesionej po wydmach ucichło. Odchylił się powoli do tyłu, opierając plecy o piaszczysty, łagodny stok. Słyszał miarowy oddech dziewczyny z głową na jego nogach.

Po chwili sam też zasnął.

– Zbudź się. – Klęczała, siedząc na piętach, pochylała się nad nim, delikatnie ujmując w dłonie jego policzki.

Otworzył oczy.

– Chyba się zdrzemnąłem, przepraszam. Właściwie to, która godzina. – Odruchowo spojrzał na fosforyzujący cyferblat zegarka na lewym przegubie. Minęła czwarta trzydzieści.

– Ja też spałam. Już późno, właściwie to wcześnie. Muzułmanie mawiają, że można poznać, że noc się kończy i wstaje świt, wtedy, gdy da się rozróżnić czarną i białą nić w szarym burnusie. W moim szarym habicie odróżniam już trzy kolory nici.

– Ciekawa definicja świtu. – Właściwie to nie wiedział, co powiedzieć. – Miałem nadzieję, że ten wieczór, ta noc będzie trwać wiecznie. A tutaj nagle świt nas dogonił.

– Chyba powinnam już iść. Uriel na pewno się martwi, a chciał właśnie o świcie wyruszyć. Odprowadź mnie, proszę na ten rynek, przy którym jest hotel. Tam jest nasza furgonetka.

– Zgoda, to chyba dobry pomysł. Też powinienem wracać, ogarnąć się, przebrać. Codziennie rano mamy zbiórkę i przegląd. Potem kontrola pojazdów i urządzeń. Codzienna zwykła praca.

Powstali, strząsnęli piasek z odzienia, ruszyli ochoczo w kierunku miasta zboczem wydmy, na której spędzili noc.

Po chwili falowane, piaszczyste fałdy skończyły się, oddając miejsca ubitemu regowi.

W tym miejscu kończył się też oued wpadający prostopadle z lewej. Przybrał tutaj postać płaskodennej, rozległej doliny urozmaiconej małymi piaszczystymi wysepkami.

Kilkadziesiąt metrów dalej rozciągał się niewielki zagajnik, przeważały tamaryszki, którego ostre pędy snuły się po utwardzonym piasku. Z tyłu znajdował się niewysoki kamienny murek okalający jakiś duży plac.

Szli szybkim krokiem wzdłuż alejki, uliczki właściwie, ułożonej pomiędzy zagajnikiem a murkiem. Roślinność zagajnika skończyła się równo razem z murkiem, miało się wrażenie przekroczenia jakiejś granicy pomiędzy światami pustyni i miasta.

W tym miejscu weszli prawie prostopadle w szeroką ubitą ulicę, skręcili w prawo. Ujrzeli wnętrze placu za murkiem. Zdecydowanie, kiedyś musiał to być piękny ogród. Świadczyły o tym resztki fontann, alejek oraz skwerków z kamiennymi, rzeźbionymi klombami w kształcie szerokich okrągłych dzbanów. W centralnym miejscu zauważyli ogromne, prostokątne zagłębienie, w połowie zasypane piaskiem.  Na wprost siebie niczym kikuty wystawały dwie końcówki drabinek.

– Możesz sobie wyobrazić, że kiedyś tutaj był piękny ogród z basenem. To są właśnie schodki do basenu. – Pokazał ręką w kierunku metalowych prętów-kikutów. – Pewnie za kilka lat nic już z niego nie zostanie, wiatr systematycznie nanosi warstwy piasku. Będą wystawać tylko te metalowe schodki. Jakby zapraszały, aby zejść do środka pustyni. – Wyraźnie czuł, że już chyba nie trafia do niej, zauważał jakąś psychiczną barierę.

– Tylko ten piach i piach. W chwilach słabości i zwątpienia tęsknię już za Francją, za domem, za rodziną. – Była wyraźnie nie w humorze, mocno posmutniała.

– Czy jesteś na mnie zła? Czy to smutek widzę o świcie na twojej twarzy? – Chciał jakoś ją rozweselić, ale bezskutecznie.

– Tak, jestem zła, bardzo zła, ale nie na ciebie. W myślach przeklinam los uciekinierów.

Znacząco przyspieszyła kroku, niemalże ciągnęła go, trzymając jego dłoń.

Dalej szli w milczeniu.

Zaczynały się zabudowania wzdłuż drogi, którą zmierzali. Domki w biedniejszej części miasta były z desek lub glinianych cegieł. W oddali po prawej majaczyła biała kanciasta bryła meczetu z dwoma połyskującymi kopułami i pojedynczym minaretem.

Było cicho, miasto jeszcze spało, ale wiedzieli, że zaraz będzie się budzić. Muzułmanie o świcie zaczną swoje poranne modlitwy.

W miarę rozszerzania się ulicy przybywało domostw, coraz lepszych, kamiennych. Wzdłuż uliczki pojawiły się dwa rzędy palm daktylowych. Ich ciemne kształty kontrastowały z tłem szarzejącego otoczenia.

Po kilkunastu minutach weszli na rozległy plac, z kilku stron dochodziło do niego kilka uliczek. Był centralnym punktem miasta.

Zaraz po lewej ujrzeli budynek prefektury oraz Hôtel de Ville. Pośrodku znajdowało się targowisko, świadczyły o tym liczne stragany handlarzy towarami, opustoszałe jeszcze o tej porze.

Niebawem zaludni się i zatętni życiem kupieckim. Ruszyli dalej łukiem na prawo, wybierając jedną z dwóch uliczek obchodzących środkową część placu po obu stronach.

Na wprost, w przeciwległym końcu oddalonym o około trzysta metrów ujrzeli okazały, dwupiętrowy budynek z białego kamienia. Usytuowany był na lekkim piaszczystym wzniesieniu, wiodły do niego szerokie schody.

Dalej, za jego plecami dumnie próbowała wywyższać się biała wieża kościelna, zwieńczona czarnym, żelaznym krzyżem.

Ekskluzywna architektura białego budynku, jego rzeźbione zdobienia oraz oświetlenie wskazywały na przeznaczenie. Potwierdzał to złocisty szyld z dużym, podświetlonym, czerwonym napisem „Hôtel – Le palais rouge”.

Wzdłuż drogi, którą wybrali, ciągnął się długi rząd niewysokich akacji, odgradzających cały plac od piaszczystej połaci pustej przestrzeni.

Za nią, w oddaleniu kilkuset metrów widniała szara płyta lotniska, z górującym budynkiem kontroli lotów.

Élodie łatwo odnalazła jasną furgonetkę Uriela. Terenowa toyota, z dużą skrzynią ładunkową, okrytą białą plandeką z napisami w alfabecie arabskim. Stała w rzędzie innych pojazdów, ustawionych wzdłuż drogi do hotelu.

Przy samym hotelu dominowały wojskowe terenówki willysy i peugeoty P4, z oznaczeniami drugiego pułku legii, zdradzającymi ochronę francuskiej delegacji, która kwaterowała w hotelu.

Zapukała delikatnie w okno drzwi podwójnej kabiny. Po paru sekundach otworzył, zaspany Uriel.

– Obudziłam cię?

– Nie spałem, czuwałem ledwie. Bismillah, dobrze, że już jesteś. Długo cię nie było, Allah musiał nad tobą czuwać.

– Allah i ja, witam cię Urielu. Salam-alaykum.

– Alaykum-salam, i z tobą niech będzie pokój. Witam cię najemniku. – Powolnym ruchem dotknął dłonią czoła, ust i serca. –  Mam nadzieję, że miło spędziliście czas. Mam też nadzieję, że jej nie skrzywdziłeś. Oby Allah wam wybaczył, jeśli popełniliście jakiś niegodny czyn, to haram.

– Nie obawiaj się Urielu, nie skrzywdziłem jej. Zresztą niech sama ci opowie, bo ja już muszę wracać do swoich.

Przypomniał sobie o wydarzeniach czekających go podczas dnia.

Spojrzał na Élodie. Stała, trzymając drzwi szoferki, była smutna, milcząca. Już miała wejść do kabiny, ale zrezygnowała. Obróciła się, zbliżając się do Ernesta. Oparła czoło na jego brodzie, rękoma obejmując go za kark.

– Nie wiem, jak powinnam cię pożegnać, bo nie chcę się z tobą żegnać. Jestem wściekła, rozdziera mnie ból, żal, bo czas tak szybko przeleciał. Bo nie zdążyłam ci wszystkiego powiedzieć. Bo ty też, nie zdążyłeś mi opowiedzieć o sobie, o swoim kraju. Za chwilę wyjedziemy do oazy Ayanga. A wieczorem wyruszymy z powrotem na północ, a niebawem wrócimy na stałe, więc mam nadzieję, że się wkrótce znowu spotkamy. Nie chcę powiedzieć „żegnaj", bo to mi źle się kojarzy. – Zamilkła. – Ale życzę ci, aby twoja praca, twoja służba była lekka i łatwa. Obyś nigdy już nie znalazł się w takiej sytuacji jak tam, w naszej oazie, gdy strzelano do ciebie. Wiem, że jest wojna, a ludzie strzelają do siebie, zabijają się, jednak życzę sobie i tobie, pragnę z całego serca, aby to całe zło, jakimś cudem ciebie omijało. Daj mi słowo, że przeżyjesz, że się szybko znowu zobaczymy,

Ernest milczał zaskoczony nietypową prośbą, była jak żądanie przechytrzenia przeznaczenia, oszukania losu uciekiniera i najemnika.

– Merde! Daj mi to cholerne słowo! – Dało się usłyszeć agresywną troskę w tej rozpaczliwej prośbie.

– Przyrzekam ci – odpowiedział natychmiast – przyrzekam, że chcę, abyśmy się zobaczyli znowu jak najszybciej. Przyrzekam, że codziennie będę myślał o tobie!

Objęła go mocniej, przycisnęła do jego ust, całując z zachłanną żarliwością, jakby to był jej pierwszy raz, jakby właśnie odkryła to doznanie i dopiero się go uczyła. Albo tak, jakby chciała się nasycić na zapas, gdyby zarazem to miał być jej ostatni raz.

Odwróciła się i zręcznie wskoczyła do kabiny, dynamicznie zatrzaskując drzwiczki.

Ernest ujrzał jeszcze przez szybę jej zapłakaną twarz, po czym schowała się w głębi szoferki.

Wreszcie oddalił się powolnym krokiem, w zamyśleniu. Jej życzenia były jak jakaś igraszka losu na przekór, były jak przekleństwo. Miał przeczucie, wrażenie, że obserwują go, jak odchodzi.

Z każdą sekundą przyspieszał swój marsz. W momencie, gdy był pewien, że już go nie widzą za rzędem palm i zabudowań, zaczął biec, coraz szybciej. Starał się być wewnętrznie spokojny, jednak łzy popłynęły mu z oczu, przetarł je rękawem, zaprószając piaskiem.

Nie wiedział, co go bardziej piecze, czy te piekielne ziarenka pod powiekami, czy szarpiące nim uczucia i myśli. Zatrzymał się, pochylony próbował pocierać piekące i łzawiące oczy, ale tylko pogarszał sytuację, ból, ten fizyczny i ten uczuciowy narastał.

Chciało mu się wyć, krzyczeć, kopnął w piach, wzniecając fontannę pyłu. Jego umysł ogarnęła lawina myśli, jakaś nagła hiperaktywność mózgu. Przymknął piekące oczy, ujrzał obraz Élodie w oazie Yourokali, uśmiechającą się do niego i wpatrującą się w niego swoimi dużymi oczami, szukając możliwego zranienia.

Zaraz potem pojawiło się wspomnienie gorącego pocałunku na pożegnanie, przypomniała mu się jego gorycz. Przybiegły myśli o jego nowej służbie i nadchodzących zadaniach, niepewność, obawa, stres. Czy podoła? Czy sprawdzi się, czy sobie poradzi, czy sobie poradzi ze sobą, ze swoim sumieniem? A może to był zwykły strach, może po prostu bał się o siebie, bał się, że już nie zobaczy Élodie, że w ten sposób ją zawiedzie.

Wtedy nadeszło wspomnienie Mahamata, jego duma i wyniosłość. Zaraz też, na zamkniętych powiekach, niczym projekcja slajdów, pojawiła się Agara, znowu zobaczył w jej oczach wizję przepowiedni.

–„Aaaaaaaaa!” – wykrzyczał z całego gardła i płuc w głuchą ciszę oraz szare niebo, które przygotowywało się do jasnego świtu. Chciał dalej wyć, ale znowu pochylił się, wspierając ręce na kolanach. Czuł, że rozklejał się. Obficie wydzielające się łzy z piekących oczu wypłukały kłujące ziarenka. Klika razy zamrugał. Pomogło, poczuł ulgę.

Nagle i natarczywe myśli zniknęły. Wyprostował się, ruszył żwawym, ale już spokojnym krokiem w kierunku bramy koszar. Nagle zaświtała mu nowa myśl, zrozumiał, że wszystko to było jak, jakieś katharsis, wewnętrzne oczyszczenie.

Wydawało mu się, że opanował ten przypływ emocji, zaczęła kiełkować nadzieja, nawet lekka euforia. Nagle zapragnął, aby to nowe, co go czeka, było na tyle zajmujące, aby czas leciał szybko, nie dając możliwości na rozmyślania, na miłosne mrzonki, na rozklejanie się, czy użalanie się nad sobą. Nie mógł wiedzieć, nie zdawał sobie sprawy jak bardzo to nowe, czekające na niego, pochłonie go bez reszty.

Wszedł na kwaterę po cichu, by nie zbudzić swoich towarzyszy. Wziął prysznic, przebrał się w polówkę, z krótkimi spodniami. Zabrał jeszcze notatnik i udał się do biurka w pokoju dyżurnym, by napisać pierwszy list od Élodie.

***

Było tuż po obiedzie, gdy podczas przerwy w obowiązkach służbowych do pokoju w baraku zakwaterowania wbiegł pomocnik oficera dyżurnego, starszy kapral Franz Kohl, przekornie zwany przez nich z francuska LeSzu.

– Ernest, był telefon do nas, do sztabu. Za godzinę masz zameldować się u oficera dyżurnego, na wyjściowo. Odprasowany i wybłyszczony. On najpierw ciebie obejrzy, skontroluje i wymaca. Potem przyjedzie po ciebie samochód – oznajmił jeszcze w drzwiach, lekko dysząc po energicznym biegu,

– Znowu na wyjściowo? Co oni? Jaki samochód? Gdzie, co i jak? Dokąd mam jechać? – Udawał zaskoczonego.

– Nie pajacuj. Wszyscy wiedzą, tylko ty udajesz. Przecież dzisiaj na porannym apelu był odczytany rozkaz dowódcy pułku. Otrzymasz odznaczenie od samego ministra. Taka z ciebie szycha, panie młodszy sierżancie. – Nie wiadomo, co przemawiało przez niego bardziej, sarkazm, zazdrość czy podziw.

– Oczywiście. Już biegnę, wezmę tylko prysznic, umyję wacka i dupsko. Potem ogolę się i wyperfumuję. No i wybłyszczę brylantyną włosy. Może spodobam się szychom, możliwe, że któryś będzie chciał mnie. – Tym razem Ernest odwzajemnił się niewybrednym żartem i sarkazmem, mrugając znacząco do Franza.

Wszyscy znali jego homoseksualne skłonności, typowe gesty i zachowanie. Był to prawdziwy niedźwiedź z umysłem geja, ale z wielkim sercem. Był wyrozumiały i wielkoduszny. Mówili, że nie skrzywdziłby muchy.

To właśnie było przyczyną, że jedyne zadania, jakie mu przydzielano, to były służby pomocnika oficera dyżurnego w bazie „Plaża”. Jednak jego oddanie i solidność w obowiązkach sprawiały, że oficerowie cenili go i chętnie przydzielali do siebie, jako pomocnika.

– Ale przecież jesteś ogolony, przynajmniej tak wyglądasz. – Franz dał się wciągnąć, nie miał Ernestowi za złe jego żartu, jemu zawsze wybaczał. Po prostu lubił go. – Zawsze tak wyglądasz, jakbyś był ogolony. Może ty się jeszcze nie musisz golić, z tą twoją chłopięcą buzią. – Uśmiechnął się do niego.

– Widzisz, jak mnie znasz. Czyli pójdzie szybciej, więc mam jeszcze dużo czasu, mogę się jeszcze zdrzemnąć po obiedzie. –  Ernest brnął dalej w złośliwościach.

– Masz czekać tam gotowy, bo mi oficer dyżurny tyłek skopie. – Wielkolud zmierzył go życzliwym spojrzeniem, z góry na dół, nadal uśmiechając się.

Czuł do chłopaka prawdziwą sympatię. Odwrócił się, wybiegł, jak zwykle zostawiając za sobą otwarte drzwi.

Terenowy wóz Peugeot P4 w piaskowych barwach, z brezentowym zadaszeniem i oznaczeniami 2.REP zatrzymał się, przy schodach prowadzących do dwuskrzydłowych, oszklonych i okratowanych drzwi we frontowej fasadzie białego, kamiennego budynku hotelu „Le palais rouge”, tego, na który Ernest spoglądał o świcie. Teraz przy szerokich schodach oczekiwał na niego cywilny pracownik, asystent ministra obrony Republiki Francuskiej André Girauda.

– Czyli jesteście tym sierżantem, na którego czekamy? – Zapytał cywil z poważną miną.

– Młodszy sierżant Ernest Szulkin melduje się na rozkaz. – Potwierdził najpierw skinieniem głowy i salutując regulaminowo do białego kepi na głowie.

– Bardzo młodo wyglądacie jak na sierżanta. Jestem asystentem pana ministra. Proszę za mną.

Cywil był bardzo oficjalny, utrzymując mentalny dystans. Ernest nie zamierzał skracać tego dystansu, podświadomie śmiejąc się z definicji „cywilów”, objaśnianej mu przez sierżanta Bouchera, zaraz na początku, po przybyciu do Czadu. Tym bardziej że asystent nie przedstawił się mu z imienia i nazwiska.

Kwatera ministra znajdowała się na pierwszym piętrze. Asystent zapukał do białych bogato zdobionych drzwi z dużą, owalną klamką z odlewanego mosiądzu. Odczekał trzy sekundy, po czym pochwycił ją, przekręcił, potem pchnął lewe skrzydło.

Weszli do jasnego, przestronnego gabinetu. Właściwie, to stanowił go zaadaptowany do tej funkcji duży pokój, w apartamencie prezydenckim, jak wskazywała etykietka na skrzydle drzwi.

Drzwi zamknęły się za nim z cichym kliknięciem zamka. Ernest wyprostował się na widok zgromadzonych, regulaminowo przedstawił się i zasalutował. Stał sztywno w pozycji zasadniczej.

Właściwie to nie wiedział, co ma dalej robić.

W rogu, po przekątnej stało bogato zdobione, ekskluzywne biurko z różanego drewna, przy którym siedział minister. Biurko i obok stojący czarny stolik z wypolerowanym, okrągłym blatem z hebanowego drewna nadawały wyjątkowości i ekskluzywności całemu pomieszczeniu.

Przy stoliku siedział dowódca pułku Laffly, szef kontrwywiadu pułkownik Fleury, dalej dyrektor Julien Parmentier oraz obok jego zastępca, rubaszny inżynier, którego Ernest pamiętał z powodu jego dużych roboczych butów z rozwiązanymi sznurowadłami. Teraz prezentował się elegancko w szarym garniturze. Przy stole siedziało jeszcze dwóch innych cywilnych oficjeli, których widział pierwszy raz, chociaż nie zdawał sobie jeszcze sprawy, że nie był to ostatni.

Minister powstał zza biurka, gdy Ernest składał meldunek. Był średniego wzrostu, o zaokrąglonej budowie ciała. Jego gładka, okrągła, nawet pucołowata twarz skutecznie skrywała wiek, nie poddając się upływowi czasu.

Wysokie czoło ograniczała siwizna krótkich, wątłych włosów.  Był w jasnym garniturze, w białej koszuli, rozpiętej i bez krawata.

Podchodząc do Ernesta, uśmiechał się szczerze i szeroko.

– A oto i nasz gość! Bonjour légionnaire! – Minister nie był oficjalny, podając mu rękę na powitanie. – Osobiście chciałem poznać naszego bohatera. Dyrektora Parmentier i jego współpracownicy mają o was jak najlepszą opinię. Legia może być z was dumna.

Zatrzymał się w swoim wywodzie, obrócił się spoglądając na Laffly’ego.

–    Tak, zgadza się, jesteśmy z was dumni legionisto. – Laffly powstał, wziął do ręki ze stołu niewielkie pudełko. – Przynosicie chwałę naszej jednostce. Jesteście przykładem wzorowego, wartościowego żołnierza. – Otworzył je, wydobywając okrągły medal z czerwoną wstążką, oraz z niebieskim paskiem pośrodku.

Na brązowym okuciu widniał wytłoczony napis „LÉGION ÉTRANGÈRE”. Cały komplet podał ministrowi.

Obydwaj stanęli przed Ernestem, który nadal prężył się w postawie na baczność.

– Legionisto zostaliście wezwani tutaj z dwóch powodów. Po pierwsze chciałem was osobiście odznaczyć za wasze poświęcenie i oddanie swojej pracy. Niniejszym, w imieniu Republiki Francuskiej, przyznaję wam brązowy medal obrony narodowej. – Giraud, przypinając wstążkę z medalem do munduru na lewej piersi Ernesta, mówił dalej. – Jak rozumiem, stosowna adnotacja została już wpisana do rozkazu dziennego dowódcy pułku? – Ponownie popatrzył na Laffly’ego, ten skinął na potwierdzenie.

Obydwaj podali mu ręce.

– Gratuluję żołnierzu – Laffly zaraz dodał oficjalnym tonem – spocznij!

Ernest tylko czekał na przybranie swobodniejszej postawy, już zaczynało go męczyć całe to przedstawienie.

– À votre service monsieur le ministre! Ku chwale służby Panie ministrze! – Odpowiedział, wcześniej sprężyście salutując.

Odczuwał dumę, na przemian z jakąś euforią. Poczuł się przez chwilę kimś ważnym. Nadal jednak nie był pewien, czemu to wszystko miało służyć.

Podszedł do niego Parmentier, a z nim jego współpracownik. Obaj podali mu dłonie na powitanie, obdarowując również serdecznymi objęciami z mocnym uściskiem.

– Chciałem potwierdzić – zaczął dyrektor – wszystkie te słowa o waszych zasługach. Nie ma w nich żadnej przesady. Jestem przekonany, że to dzięki wam żołnierzu, ewakuacja doszła do skutku, no i odbyła się bez problemów. Uratowaliście wielu ludzi. Żaden medal nie jest w stanie oddać naszej wdzięczności. Zapraszamy do naszego stołu, porozmawiamy chwilę.

Delikatnym gestem pchnął Ernesta, drugą ręką odsuwając jedyne wolne krzesło. Ten wcześniej, zanim usiadł, spojrzał na Laffly’ego, który skinieniem głowy wyraził aprobatę dla nietypowego zachowania, jakim było zajęcie miejsca przy stole razem z wyższymi oficerami.

Wcześniej pułkownik Fleury zdążył się podnieść i podać mu rękę na powitanie. Na koniec uczynili to również dwaj tajemniczy goście, przedstawiając się, jako cywilni pracownicy ministerstwa obrony, nadzorujący wojskowe zadania i specjalne misje wywiadowcze, jako to enigmatycznie określili.

Po chwili niezręcznego milczenia pierwszy odezwał się minister.

– Chcieliśmy wyjawić drugi cel zaproszenia was do naszego grona. Obecny tutaj monsieur Julien Parmentier jest właścicielem kompanii wydobywczej. Jest równocześnie dyrektorem wykonawczym, odpowiedzialnym razem to ze swoim głównym inżynierem, za wydobycie minerałów potrzebnych do rozwoju przemysłu Francji. Chodzi o rudy miedzi i uranu, lecz to wszystko już wiecie. – Chwila przerwy na zebranie myśli, po chwili dalej zagajał tym dziwnym wstępem. – W Hexagonie[66] pełni zaszczytną funkcję przewodniczącego narodowego komitetu do spraw energetyki jądrowej. Muszę się pochwalić, wcześniej, zanim zostałem ministrem obrony, to ja byłem szefem tej agencji.

Minister przerwał, powstał z krzesła.

Podszedł do okna, założył ręce do tyłu. Stojąc tyłem do wszystkich, ciągnął dalej.

– Jestem inżynierem, więc rozumiem, jak ważne dla przemysłu są surowce. Leży mi na sercu rozwój technologii, rozwój kraju, rozwój ludzkości i cywilizacji. Dla tej konkretnej gałęzi gospodarki czy przemysłu potrzebne jest odnowienie pozyskiwania rudy miedzi i uranu w pasie Aozou, na północy tego nieszczęsnego kraju. To jest nasze pierwsze zadanie. Tam są po prostu złoża najlepszej jakości oraz najłatwiejsze w wydobyciu. Są tuż pod powierzchnią piasku jak ropa w Kuwejcie.

Minister zrobił pauzę, odwrócił się tyłem do okna, na powrót spoglądając w głąb pokoju, na siedzących przy stole.

– Po drugie, dążymy do odnowienia szlaku transportowego do portu na południu – kontynuował – tak, jak to było przed zablokowaniem dotychczasowego szlaku przez Libijczyków. Ciężarówkami z Prefektury Tibesti, potem koleją przez Nigerię do portu nad zatoką Gwinejską.

Ernest siedział sztywno, jego euforia i duma gdzieś się ulotniła. Już zrozumiał całe to przedstawienie. Jednak nie wiedział, na co oni właściwie jeszcze liczą. Przecież wczoraj wyraźnie i jednoznacznie zgodził się na współpracę. Chciał już, aby ta wizyta jak najszybciej się skończyła.

Miał jakieś dziwne przeczucia.

Minister zamilkł, dalszy wywód podjął jeden z tych tajemniczych cywilów, którego imienia nie zapamiętał.

– Właśnie odbyliśmy dzisiaj naradę. Pan minister potwierdził zaangażowanie armii francuskiej w tej części Afryki. Jutro odbędzie jeszcze spotkanie z przedstawicielami sztabu amerykańskiego i armii Czadu. Mamy jasno zdefiniowane dwa cele i właśnie to nasze siły stacjonujące tutaj, zostały wyznaczone do ich osiągnięcia. Jutro pan minister ogłosi wszystkim sztabowcom, że w związku zagrożeniem życia obywateli francuskich pracujących na północy kraju oraz koniecznością ochrony ich interesów, reguła 16 równoleżnika jest nieważna. Będzie podpisane stosowne porozumienie. A to oznacza, że nasze jednostki będą mogły poruszać się, interweniować na całym terytorium Czadu, bez zezwoleń libijskich czy lokalnych przywódców plemiennych, aktualnie sprawujących władzę. Obecnie jest to prezydent Hissène Habré, którego będziemy wspierać, aby to się jeszcze długo nie zmieniło. Nie możemy dopuścić do podobnej sytuacji, jaka miała miejsce z zatrzymaniem naszych pracowników, a także brakiem możliwości ochrony, albo też interwencji, w celu ich uwolnienia.

Minister znowu przejął swoją rolę.

– Armia, to znaczy legia otrzymała zadanie zapewnienia ciągłości dostaw surowców do kraju oraz usunięcia wszelkich przeszkód. Wszelkich przeszkód, organizacyjnych i ludzkich. Proszę mi wierzyć, jest wielu wrogów Francji i naszych interesów w Afryce. Chcemy się upewnić, że rozumiecie powagę sytuacji. Że dokładnie pojmujecie charakter zadań, jakie będą wam przydzielane w najbliższej przyszłości. Wiem, że jesteście dobrze przeszkoleni, wykazaliście się sporymi i ważnymi umiejętnościami, zdobyliście już spore doświadczenie. – Na chwilę przerwał, zbliżył się do stołu, spojrzał z wyczekiwaniem na zgromadzonych.

Ernest do tej pory nie odzywał się, słuchał w oszołomieniu, dotarły do niego słowa ministra i tego cywila. Jednak to wszystko już wczoraj było dla niego jasne. Nadal nie był pewien czy rozumiał, o co im chodziło, co chcieli właściwie uzyskać. Właściwie czekał tylko na zakończenie tej sceny, postanowił się odezwać.

– Panie ministrze, za pozwoleniem panie pułkowniku, jestem żołnierzem, zgłosiłem się do legii na ochotnika. Wiem, na czym polega wojna. Ta tutaj i taka w moim kraju. Rozumiem sytuację i rozumiem, na co się wczoraj zgodziłem, podpisując nowy kontrakt. Oczywiście wykonam każdy rozkaz, najlepiej jak tylko będę mógł.

– Dziękujemy, chcieliśmy usłyszeć to potwierdzenie. – Minister odetchnął z ulgą, był wyraźnie zadowolony. – Po to zaprosiliśmy was tutaj osobiście. To będzie wasze zadanie specjalne. Wojsko będzie mogło poruszać się bez przeszkód po terytorium. Będziecie jak precyzyjny skalpel wycinający raka w tkance organizmu. To będzie wasz wkład w rozwój kraju. Francja wam tego nie zapomni.

Zatrzymał się na chwilę, spoglądając na pozostałych.

– Aha, jeszcze jedno. – Tym razem odezwał się cywil. – To, o czym tutaj rozmawialiśmy. jest tajne. Wiedzą tylko osoby tutaj zgromadzone.

– No i wasz oficer prowadzący. – Musiał jeszcze, dla precyzyjności dodać Fleury.

Po chwili odezwał się jeszcze Parmentier.

– Chcę być z wami szczery, panie młodszy sierżancie. Wiele wam zawdzięczamy, bardzo wiele, bo nasze życie. I wiemy, że można na was polegać. Ja jestem człowiekiem biznesu i wiem, że jedyną bardziej okrutną i cyniczną siłą od biznesu wielkiej polityki, jest polityka wielkiego biznesu. Nie będę ściemniał, zasługujecie na szczerość, właśnie to wy będziecie narzędziem tej polityki.

Zapadło milczenie, trochę niezręczne.

Minister nie próbował podejmować dalej tego tematu, najwyraźniej sądził, że zrobiło się zbyt poufale.

Chłopaka należało przekonać, przeciągnąć na swoją stronę, ale nie wtajemniczać do świata polityki. Parmentier jednak brnął dalej.

– Z jednej strony ta polityka, to zapewnienie Francji rozwoju nowych technologii, w tym energii atomowej, poprzez dostarczenie niezbędnych surowców. Z drugiej strony, ta polityka wielkiego biznesu, to rozwój tej części Afryki, tego kraju. Nie chodzi nam wyłącznie o zysk, nie chodzi nam o dzikie eksploatowanie tego regionu. Dajemy tym ludziom coś w zamian. Dobrze im płacimy. Niesiemy im cywilizację, nowoczesność, uczymy ich. Zakładamy szkoły, dbamy o edukację, organizujemy lecznice i szpitale, budujemy fabryki. Zakładamy różne instytucje charytatywne, budujemy studnie w pustynnych regionach Sahelu i Sahary. Dbamy o równomierny rozwój poszczególnych regionów.

Parmentier zamilkł, chyba zdał sobie sprawę, że jednak trochę się zagalopował, że przesadzając w tych wywodach, łatwo może stracić wiarygodność. Minister patrzył na niego z lekkim wyrazem niepewności, jakby siłą woli nakazywał mu, aby już przestał.

Pozostali mężczyźni opuścili oczy i patrzyli w dół lub na blat stołu, tylko Ernest siedział wyprostowany, nie bardzo rozumiejąc, jaki jest cel tego wszystkiego.

Okazało się, że Parmentier jednak nie skończył, kontynuował swój wywód.

– Nie chcemy was tutaj zanudzać tą naszą polityką ani was przetrzymywać, każdy ma swoje do zrobienia. Miałbym jednak jeszcze prośbę do was. Jak zapewne wiecie, sierociniec i lecznica, w której pracuje moja bratanica Élodie, zostaną wkrótce przeniesione z tych górskich i pustynnych terenów, z pomocą wojska i mojej firmy, tutaj bliżej nas, do oazy Ayanga. Wiem, że mieliście wczoraj wieczorem się spotkać. Chciałbym to powiedzieć najbardziej delikatnie, jak tylko potrafię. Chodzi o to, aby wasza znajomość, wasza nowa relacja nie przeszkadzała w realizacji waszej misji. Jej rodzina oczekuje, że szybko powróci do domu.

To zdanie zmroziło Ernesta, siedział jeszcze bardziej sztywno, nie będąc w stanie wykonać żadnego ruchu.

Zatkało go. Już stracił, nabytą przed chwilą pewność, że chcą się tylko osobiście przekonać o jego przydatności, przygotowaniu i oddaniu zadaniom.

Że chcieli go kupić i dali mu na zachętę ten medal. A tutaj nagle takie coś. Poczuł, że bardzo zawiódł się na tym człowieku.

– Chcemy, abyście wspierali ją w tej decyzji – dyrektor naciskał dalej – zależy mi na jej bezpieczeństwie i szczęściu. To dobra, wrażliwa dziewczyna, bardzo ufna, łatwo wierzy ludziom. Jest idealistką i chyba nie jest jeszcze skażona przez zło, dlatego łatwo ją skrzywdzić. Chcemy oszczędzić jej niepotrzebnych uczuciowych cierpień i bólu.

Siedzący obok inżynier, podniósł wzrok, milcząco spoglądając to na Ernesta, to na dyrektora. Jego mina wyrażała niedowierzanie w to, co usłyszał, jakby chciał dać jakiś znak chłopakowi, że jest z nim.

Ernest w końcu ochłonął, blokada jego umysłu przez pierwsze negatywne wrażenie zluzowała swoje więzy, postanowił odpowiedzieć.

– Panie dyrektorze, może być pan spokojny. Élodie potwierdziła, że na jesień wraca do kraju, aby kontynuować studia medyczne. Ja jej przecież w tym nie przeszkodzę. Jednak, na pewno to nie zależy ode mnie, tak samo, jak nie zależy to od pana, to jest jej osobista decyzja. Chcę zapewnić pana, chcę zapewnić mojego dowódcę oraz pana ministra, że nic nie zakłóci wykonywania moich obowiązków.

Dosyć stanowcza odpowiedź i zdecydowana postawa spodobała się zgromadzonym mężczyznom. Szczególnie zaimponowała Fleury’emu, który postanowił przyjść mu z pomocą.

– Bardzo dobra odpowiedź legionisto, już sierżancie właściwie, widzę, że muszę do tego przywyknąć. Panie ministrze ja jestem zdecydowany na współpracę z tym żołnierzem, jestem przekonany, że to był dobry wybór. Chyba nie ma już powodów, abyśmy go dłużej zatrzymywali w naszym gronie. Wszystko jasne i potwierdzone. Jeśli pan minister pozwoli, to zwolnimy go już do wykonywania swoich rutynowych obowiązków.

Minister, pułkownik Laffly i dwaj tajemniczy cywile zgodnie skinęli głowami na znak akceptacji.

Ernest z ogromną wewnętrzną ulgą podniósł się z krzesła, skinął głową i odmeldował się, prosząc o pozwolenie opuszczenia pomieszczenia.

Wszyscy niemalże jednocześnie podnieśli ręce w geście pożegnania. Odprowadzali go wzrokiem, gdy ten wykonał regulaminowy zwrot w tył i ruszył w kierunku drzwi, po drodze założył jeszcze na głowę swoje białe kepi.

Do bazy „Plaża” wrócił zawieziony przez tego samego kierowcę.

Natychmiast pobiegł na kwaterę, podobnie jak wczesnym rankiem zabrał swój notatnik i usiadł przy biurku w pokoju dyżurnym, by napisać drugi już w tym dniu list do Élodie.

Napisał o spotkaniu z ministrem, o czekających go nowych zadaniach, chciał może trochę jej zaimponować tym, że został „wybrany”, opowiedział swoich wątpliwościach dotyczących Parmentiera. Do tej pory miał o nim jak najlepsze mniemanie, potwierdzone jego postawą podczas ewakuacji, gdy troszczył się o wszystkich, a na końcu o siebie. Ten, wydawałoby się prawy człowiek, w jego oczach jawi się teraz, jako zwykły lobbysta, wykorzystujący armię francuską oraz wielką międzynarodową politykę związaną z utrwaleniem włazy prezydenta Habré, dla własnych partykularnych celów biznesowych. Nie krył nawet, że ta polityka biznesu ma zapewnić stałość i niezmienność warunków jego prowadzenia, a także dostarczania zasobów naturalnych. Dzięki temu miała być zapewniona ciągłość zysków.

Nie rozumiał tylko, w jakim celu było to przedstawienie z osobistym odznaczeniem przez ministra. Chyba rzeczywiście tylko na zachętę, taki motywujący gest. Niczemu się nie sprzeciwiał, rozumiał i akceptował wszystko, po prostu żołnierska rzecz.

No i była jeszcze jedna sprawa, taka osobista, Parmentier jest raczej przeciwny ich relacji. Opisując to zajście, Ernest wspomniał, że odpowiedział mu słowami „i tak wszystko zależy od niej, bo to jej decyzja”.

Jednak pisząc ten list, nie przeczuwał nawet, że spotkają się dopiero po długim czasie, jakby życzenie Parmentiera było samosprawdzającą się przepowiednią.

Przez kolejne pięć miesięcy, do połowy września napisał do Élodie w sumie dwanaście listów. Przez ten długi czas nigdy się z nią nie spotkał, nawet pomimo tego, że nowa lokalizacja ośrodka medycznego i sierocińca w Ayanga, była gotowa z pomocą wojska już po dwóch tygodniach, w połowie maja, a przeprowadzka z Yourokali nastąpiła w ciągu następnych trzech dni.

Te dwa pierwsze listy napisał w jednym dniu, nazajutrz, po jej odwiedzinach. Dziesięć kolejnych, po każdej misji, którą wykonał. Tęsknił do niej, dzielił się swoimi wrażeniami ze swoich wypraw.

Opisywał, o długich godzinach, nawet dniach spędzonych na pustyni, na skałach, na kamienistych wzgórzach, lub równinnych płaskowyżach, zakopany w piasku, lub okryty, zakamuflowany specjalną maskującą płachtą, aby wypatrywać i obserwować swoje cele. Obserwować i czekać tak długo, jak było trzeba, aż nadarzył się odpowiedni moment, idealnie perfekcyjna sytuacja pozwalająca na oddanie tego jednego strzału.

To pisanie listów do niej było namiastką spotkania, możliwością rozmowy, opowiedzenia o uczuciach i o wojennych przeżyciach. W swoich opowieściach wylewał z siebie swój ból, niepokój, czyścił umysł ze złych emocji.

Każdy list był jak spowiedź, przynosił mu poczucie ulgi, sprawiając, że mógł zasypiać łatwo i spać spokojnie bez koszmarów. Dzięki tym listom już nie widział przed powiekami zamkniętych oczu, twarzy swoich ofiar z wyrazem zaskoczenia oraz paroksyzmu bólu. Wszystkie wizje ciał wygiętych w łuk  w momencie uderzenia pocisku nadlatującego z odległości kilkuset metrów, wszystkie krwawe plamy na piersi czy plecach, rozbryzgi, fontanny krwawej miazgi z roztrzaskanej głowy, znikały jak pęknięcie bańki mydlanej.

Pisanie tych listów dawało prawdziwie oczyszczający efekt, było jak wyrzucanie nieczystości z własnego sumienia i zawijanie ich w papier listowy. Robił to, aby się jej wytłumaczyć, by pokazać, jak bardzo jej ufa, jak bardzo za nią tęskni, jak bardzo chce, aby go usłyszała.

Pisał też po to, aby mu wybaczyła, wreszcie, aby go zrozumiała. Właśnie o to mu chodziło, miała zrozumieć wszystko, zrozumieć, kim został, zrozumieć, jakim człowiekiem się stał.

Wreszcie pisał, bo tak jej obiecał.

Wszystkie listy Ernest zamykał w kopertach, podając siebie, jako nadawcę, ale jako adresata jedynie jej imię i nazwisko. Nie znał właściwego adresu, a oficjalna poczta na tereny pustynne jeszcze nie działała, więc zanosił je do specjalnej kasety w biurze przepustek, przy bramie wjazdowej do koszar.

Poprosił chorążego nadzorującego biuro, aby na wypadek jego nieobecności podczas przyjazdu Élodie w odwiedziny, oddawał jej wszystkie listy z kasety. Chorąży chętnie przystał, gdyż Ernest w zamian obiecał oddawać mu swój przydział papierosów.

Chłopak dziwił się, że za każdym razem, gdy wkładał nowy list, kasetka była pełna, nigdy nie odebrała żadnego z nich. Czyżby to oznaczało, że nie przyjeżdżała do miasta?  On sam nigdy nie zdobył się na wyjazd do oazy Ayanga, naprawdę to nie miał ku temu żadnej okazji. Czas płynął szybko, właściwie to jego większą część spędzał w terenie, często razem z Pietią, przybywając do bazy jedynie na trzy lub cztery dni, w celu regeneracji organizmu i podleczenia ran.

Nawet zapasy paliwa, wody i racji żywnościowych uzupełniali w innych jednostkach i bazach wojskowych, francuskich, czadyjskich lub amerykańskich. Byli jak maszynka do wykonywania zadań.

W listach opisał również, że kilkukrotnie otarł się o śmierć i tylko pomoc jego przyjaciela, towarzysza w tych strasznych misjach pozwoliła mu wyjść cało z opresji. Spędzał z Pietią bardzo dużo czasu, wszystkie misje, długie godziny i dni w terenie. Przyzwyczaili się do pustynnego życia, nauczyli perfekcyjnego maskowania w górach lub pomiędzy skałami, albo na otwartej i płaskiej piaszczystej przestrzeni.

Zwiedzili razem wiele regionów, od obszarów Sahary, przez na wpół piaszczysty Sahel aż do zielonych krain na południu, dużo widzieli i doświadczyli. Poznali prawdziwe życie tego kraju, poznali jego ducha i sens współistnienia różnych plemion. Poznali ludzi z różnych rejonów, różnych wyznań i kultur, każdego dnia zmagających się z surowym klimatem, lub niepewną sytuacją polityczną, podsycaną przez wojny pomiędzy zwaśnionymi klanami. Wyjeżdżając w drogę zawsze zabierali wodę w guerbie otrzymanej od Agary. Pewnego razu Ernest nawet opowiedział swojemu towarzyszowi historię spotkania z tą dziewczyną.

Wspólnie spędzony czas w ekstremalnych warunkach, spiekota słońca, zimno w górach, zbliżyły ich jeszcze bardziej. Stali się nierozłączni, wiedzieli, że mogą polegać na sobie i ufać bezgranicznie. Towarzysze broni byli jak bracia.

Ernest napisał jeszcze trzynasty list do Élodie, zgodnie z przesądem, numer listu okazał się pechowy, jakby nawiedzony przez jakieś fatum. Kilka dni wcześniej, to ona w pierwszym i jedynym liście do niego, poinformowała o swoim planowanym przyjeździe po zapasy oraz planowanej wyprawie kilku ciężarówek po dary z pomocy humanitarnej dla Czadu. Miała ogromną nadzieję na spotkanie z nim, zwłaszcza że wkrótce maiła wracać do Francji. List przywiózł Uriel podczas jednej z wypraw po zapasy do miasta, na drugi dzień po zbombardowaniu lotniska Faya-Largeau przez samoloty libijskie 25 sierpnia. Ernest wrócił w tym dniu ze swojej pechowej dziewiątej misji, jednak spora doza szczęścia w połączeniu z doświadczeniem, pozwoliła mu cało wyjść z opresji.

Chaos i zamieszanie w jednostce spowodowało, że list nie dotarł do Ernesta natychmiast po powrocie, ale też nie został zatrzymany przez chorążego na biurze przepustek. Czekał na niego aż do piętnastego września, do zakończenia jego dziesiątej misji.

W swoim liście Élodie bardzo żałowała, że nie udało im się spotkać podczas tych dwudziestu tygodni, które były dla niej, jak prawdziwa udręka. Cztery miesiące przepełnione oczekiwaniem na wiadomości od niego, wypatrywaniem, że oto na horyzoncie ujrzy obłok kurzawy za samochodem, w którym on przyjeżdża. Napisała mu, że średnio, co trzy tygodnie wyjeżdżał od nich transport do miasta po zapasy.

Kilka razy wybierała się razem z nimi, licząc na spotkanie z Ernestem. Lecz zawsze w biurze przepustek przy wartowni otrzymywała informację o jego nieobecności bądź to o wykonywaniu obowiązków służbowych w terenie.

Rzeczywiście jakieś cholerne fatum, jakiś pech, okrutny chichot losu. Przez cały czas liczyła też na jakieś wiadomości od niego, przecież obiecywał jej, że będą pisać do siebie listy. Była bliska utraty nadziei na ponowne spotkanie, odchodziła od zmysłów, nie wiedząc, co się dzieje. Jej uczucia pogarszał szybko zbliżający się dzień jej wyjazdu, który miała zaplanowany, jak napisała, na ostatni dzień września.

Ernest przygotował swój trzynasty list, wieczorem, na dzień przed ich spotkaniem, które miało nastąpić nazajutrz, po powrocie z dziesiątej misji. Chciał go jej wręczyć tuż przed jej wyjazdem powrotnym do Francji, lecz jak się potem okazało, miało to nigdy nie nastąpić.

Ten był najkrótszy ze wszystkich, był odpowiedzią do niej, miał być pożegnaniem. Zawierał wyjaśnienie, że to niesprawiedliwy los uciekinierów, wojna i cały świat nie sprzyjały ich miłości. Nie rozumiał, dlaczego nie otrzymywała jego listów, skoro kilka razy przyjeżdżała do jednostki.

Docierało do niego, że za klika dni ona wyjedzie, może na zawsze, by nigdy się nie zobaczyć. Zawarł w nim kilka zdań z decyzją o pożegnaniu, o rozstaniu, mimo że właściwie to nigdy nie byli razem, bo przecież spotkali się przecież dopiero dwa razy.

Jakieś wewnętrzne przekonanie podpowiadało mu, aby zakończyć tę relację. Parmentier miał rację, Ernest nie powinien jej krzywdzić. Nie wiedział, w jaki sposób, ale chciał oszczędzić jej psychicznego i fizycznego cierpienia związanego z rozstaniem, jako że on ciągle będzie, jeszcze przez długi czas uwikłany w sprawy wojska i tutejszej wojny. Nic nie mógł obiecać, nie był w stanie, nie miał możliwości, aby dać jej siebie.

Przynajmniej teraz.

***

16 września 1987r., środa,

Faya-Largeau, baza „Plaża, koszary 2.REI

Było wczesne środowe popołudnie, dzień przepustek.

Legioniści małymi grupkami udawali się do miejscowej, osławionej pijalni herbaty, zorganizowanej dwa miesiące temu, w zachodniej dzielnicy. Taka była oficjalna funkcja tego lokalu, a naprawdę był to prawdziwy bar i dom schadzek dla żołnierzy stacjonujących w mieście i okolicach.

W kilku dużych połączonych ze sobą namiotach znajdował się prawdziwy klub na pustyni. W pierwszym pomieszczeniu znajdowała się oficjalna herbaciarnia, zgodnie z wywieszonym szyldem po arabsku i francusku. W dwóch kolejnych znajdowała się palarnia haszyszu.

Dwa następne zawierały bar ze stolikami, do których zatrudnione czarne kelnerki serwowały trunki.

Dwa ostatnie były podzielone przepierzeniami z brezentu na niewielkie pokoje, do których za dodatkową opłatą żołnierze udawali się z dziewczętami, kręcącymi się przy stolikach.

Youssouf, tak nazywali wszyscy tego człowieka, starego Araba, który zorganizował to najbardziej popularne w mieście miejsce dla żołnierzy, zwykł mawiać, że „tam, gdzie stacjonuje, wojsko musi być również burdel, to znaczy herbaciarnia”.

Niektórzy twierdzili, że tak naprawdę był Żydem, w dodatku szpiegiem, wykorzystującym ten biznes do pozyskiwania przydatnych informacji od podpitych legionistów. Jakimś cudem przewidział nalot libijskich samolotów na lotnisko, wieczorem dwudziestego piątego sierpnia.

Tego dnia, nie wiadomo właściwie, w jaki sposób rozniosła się plotka o urodzinach Youssufa i oferowanych z tej okazji darmowych drinkach. Większość mieszkańców koszar udała się do przybytku, samowolnie opuszczając miejsca zakwaterowania. Baraki jednostki spadochroniarzy stacjonującej nieopodal lotniska były w znacznej mierze już opustoszałe, gdy nadleciały libijskie myśliwce Mig-23, bombardując rakietami lotnisko i pobliskie zabudowania.

Dzięki temu „zaproszeniu” i całej tak dziwnej sytuacji nalot nie wyrządził poważniejszych strat w ludziach, było tylko kilkunastu rannych i poparzonych. Poważnie ucierpiała jedynie infrastruktura lotniska.

Od tego czasu, specjalsi z pułku spadochronowego, zyskali miano tych, „których burdel uratował”. Zresztą, nigdy nie cieszyli się dobrą opinią, postrzegani, jako niezbyt rozgarnięte osiłki, ale ten nowy pogląd przylgnął do nich na trwałe.

W to środowe popołudnie Ernest powolnym, niepewnym krokiem zbliżał się do biura przepustek, już z odległości kilku metrów usłyszał głos Élodie.

– Bonsoir legionnaire! Bonsoir mercenaire! – Z daleka już szeroko i szczerze uśmiechała się, wpatrując się w niego swoimi dużymi oczami. – Witaj najemniku! Jesteś odważny albo nie zależy ci na życiu, skoro … – urwała w pół zdania.

Chciała, aby powitanie zabrzmiało zabawnie, podobne do poprzednich, lecz odniosła wrażenie, że widzi przed sobą innego człowieka. Twarz spalona od słońca, skóra wysuszona i poraniona ziarenkami piasku smagającymi razem z wiatrem. Spękane i łuszczące się usta. Dosyć wychudzony. Zaczerwienione gałki oczu wyrażały zmęczenie, oczy były podkrążone, rozległy fioletowo-żółty siniak na prawym policzku. Mimo że na jej widok ucieszył się i rozpromienił typowym sobie uśmiechem, to prezentował się niezbyt wesoło.

Był wyraźnie przygnębiony. Zauważało się bijący od niego smutek i zwątpienie, przepadła gdzieś jego nieustająca i oczywista radość życia.

– Witajcie siostro Élodie, gdzie się podział twój habit? – Próbował żartować. Wyglądała zupełnie inaczej. Miała na sobie obszerną, jasnoszarą, bawełnianą koszulę, przepasana wojskowym pasem. Była to celowo skrócona gandura, z rękawami podwiniętymi do łokci. Koszula sięgała sporo poniżej pasa, spod niej wystawały wojskowe, drelichowe szorty w piaskowym kolorze. Na nogach solidne buty z brązowej zamszowej skóry, z cholewami za kostkę. Białe, długie bawełniane skarpety sięgały do połowy łydek. Nad czołem, zatknięte we włosy czarno lśniły okulary przeciwsłoneczne.

Wyglądała, jakby za chwilę miała wyruszać na dalekie afrykańskie safari.

Podeszli do siebie bliżej, wpadając sobie w objęcia. Mocno ją uściskał, ona odwzajemniała mu pocałunkiem. Trwali w takiej pozycji przez kilkanaście sekund.

Pierwsza odezwała się Élodie.

– Właśnie przed chwilą spotkałam Pabla i Grega, wychodzili na przepustkę. Bardzo serdecznie przywitali mnie, wyściskali z radością, tak jakbym tu dla nich przyjechała. Potwierdzili, że czekasz na mnie.

– Tak, otrzymałem list od ciebie, wiedziałem, że przyjedziesz, czekałem tylko na wezwanie z wartowni. Zresztą i tak nie chodzę z chłopakami, bo nadal chcą ze mnie zrobić mężczyznę i tylko mnie tym denerwują. – Uśmiechnął się nieśmiało. – Wiem, że nie wyglądam dobrze, wczoraj wróciłem z misji, wiele godzin razem z Pietią spędziliśmy na obserwacji, w pełnym słońcu. Stąd moje poparzenia skóry. A ten siniak to po prostu wypadek podczas odwrotu.  – Czuł, że trochę bredzi, stracił pewność siebie, nie wiedział, jak zacząć. Czego ona właściwie się spodziewa, po takim długim czasie? Wszystko przez ten list.

Przycisnęła go mocniej, szepcząc wprost do ucha.

– Wreszcie się spotykamy, po dwudziestu długich tygodniach. Jak to możliwe, że dopiero teraz? – Élodie, również traciła swoją pewność, teraz jej głos drżał.

– Twój list bardzo mnie wzruszył, niebawem wyjeżdżasz. To jeszcze tylko kilkanaście dni.

Wreszcie zwolnili uściski i stanęli na wprost siebie, nadal trzymając się za ręce.

– Tak, to prawda, wracam do Francji. –  Była już spokojniejsza. – W poniedziałek, piątego października zaczynam kontynuację nauki na uniwersytecie medycznym w Marsylii. Rodzice już złożyli podanie i wszystkie potrzebne formularze. – Pokazała rząd białych zębów w uśmiechu. – Stryj zorganizował transport do Abeche, bo tam jest najbliższe czynne lotnisko. A teraz jest tam duży punkt przeładunkowy. Rozdzielają pomoc humanitarną, środki medyczne i żywność przysyłane przez jakiś departament ONZ oraz prywatne agencje charytatywne. Stamtąd zabierze mnie wojskowy samolot wprost do Bangui w Republice Środkowoafrykańskiej. Nazajutrz jest rejsowy lot do Marsylii. Wszystko już ustalone. Wyruszam trzydziestego, równo za dwa tygodnie od dziś.

Zrobiła pauzę, wpatrując się w jego oczy. Chciała go obejmować, ściskać, całować, głaskać, pieścić. Fala, lawina uczuć, radości, szczęścia, potem żądzy pomieszanej z euforią, smutkiem oraz niepewnością.

Przyciągnęła go do siebie i znowu objęła.

– Nie wiedziałam, nie byłam niczego pewna, więc szukałam pretekstu, aby tu przyjechać. Jutro po południu wyjeżdża konwój do Abeche, po zapasy lekarstw, opatrunków i żywności. Jedna ciężarówka przeznaczona jest dla naszej lecznicy w oazie. Mam nadzorować przydział i kontrolę tych medykamentów.

– Tak, wiem, gdzie to jest, byłem tam na początku mojej tury. Tydzień temu rządy Czadu i Libii podpisały pakt o zawieszeniu broni. Sytuacja powoli normalizuje się, jest spokój. Kompania wydobywcza twojego stryja już od dawna wznowiła prace wydobywcze w Aozou. Szlak transportowy do portu w Nigerii też działa. Teraz nasze wojsko mocno angażuje się w najróżniejsze misje humanitarne. Wojskowi lekarze i cywilni medycy odwiedzają osiedla i wioski, leczą i pomagają. Nasza jednostka logistyczna ma teraz pełne ręce roboty. Ciężarówki rozwożą te wszystkie dary, żywność i produkty, chociaż jeszcze nadal pod eskortą.

– No właśnie, o to chodzi, my też mamy otrzymać eskortę. Chcę, abyś załatwił sobie przydział do naszego konwoju. Razem będą trzy ciężarówki, a nasze wojsko obiecało eskortę dwóch wozów z sześcioma żołnierzami. Będziemy mieli szansę spędzić razem trzy dni.

– Wydaje mi się, że łatwo to zorganizuję, ten przydział do waszej wyprawy. Pogadam z kapitanem z logistyki.

– Jutro po południu wyruszamy. Cieszę się bardzo. Może tym razem zdążysz mi opowiedzieć o sobie, o swoim kraju, dlaczego jesteś uciekinierem. Będziemy mieli sporo czasu.

Zadowolona znowu przytuliła się, obejmując go mocniej. Czuła jego krótki jakby urywany oddech, poruszający rytmicznie włosy na czubku głowy.

Nie była pewna, jakie emocje nim targają, jakie uczucia nim szarpią, nie potrafił się przy niej uspokoić,

– Tak mi ciebie brakowało, tak bardzo tęskniłam za tobą. Odchodziłam od zmysłów każdego dnia. Żadnej wiadomości od ciebie, przecież przyjeżdżałam tutaj, a nie było ani ciebie, ani listów. Przecież obiecałeś pisać. Przecież to był twój pomysł.

Popatrzył na nią, olśniło go, już znał przyczynę, znał odpowiedź.

– Ja zgodnie z obietnicą pisałem. Zawsze po każdej mojej akcji w terenie. Wszystkie koperty oddawałem tutaj do biura, poprosiłem o przekazywanie tobie, gdybyś tylko tu się pojawiła. Cały czas myślałem, że to ty nie chciałaś mnie widzieć za namową rodziców lub stryja, albo, że nie udało ci się tutaj przyjechać. Też traciłem już nadzieję na nasze spotkanie.

Na chwilę zamilkł, odsuwając się od niej i zwalniając objęcia.

– Poczekaj tu chwilę, zaraz wracam. – Ruszył biegiem do dyżurnego w białym baraku biura przepustek, stojącego kilka kroków od wartowni głównej bramy wjazdowej. Po kilkunastu sekundach wracał, machając do niej pękiem kopert.

– To są listy, które do ciebie napisałem, jest ich dwanaście. Po twojej wiadomości przycisnąłem chorążego, kierownika biura przepustek, jak to możliwe, że ani jeden list nie trafił do ciebie, skoro tu się pojawiałaś. Nie chciał nic powiedzieć, tłumaczył się, że nie było wyraźnego adresata, albo, że zawiodła obsługa biura podczas jego nieobecności. Groził mi sankcjami i donosem za moją agresję, ale w końcu zrozumiałem, że chyba tak miał polecone.

Zamilkł.

Élodie wyciągnęła rękę i przyjęła pakunek.

– Mam jeszcze jeden, ale dam ci go dopiero w twoim ostatnim dniu, przy pożegnaniu.

Nie był pewien, czy dosłyszała.

Z wielkim zainteresowaniem skupiła się na przeglądaniu kopert, wydawało się, jakby cały świat przestał dla niej teraz istnieć. Zobaczył spływające po jej policzkach wielkie przezroczyste grochy.

– Już traciłam nadzieję, bardzo mnie bolało to, że może nie chcesz już mnie widzieć. Nie jest przecież możliwe, że za każdym razem, jak tylko przyjeżdżałam, byłeś nieobecny. Nachodziły mnie myśli, że oto byłam tylko twoją igraszką, afrykańską przygodą na pustyni. Nie rozumiałam, dlaczego tak się stało. Czyżby to, dlatego że nie pozwoliłam ci wtedy przespać się ze mną?

Przerwał jej, przykładając palec do jej ust.

– To nie tak. Nie o to chodzi, przestań tak mówić. To fatum, które nad nami zawisło, które uniemożliwiło nam spotkanie się, które sprawiło, że do tej pory nie otrzymałaś moich listów. Możliwe, że to fatum nazywa się Parmentier i ma oblicze dyrektora, twojego stryja.

Jeszcze szerzej otworzyła oczy

– Jak to? Jak to możliwe? – wyszeptała, jąkając się z niedowierzania.

– Uriel świetnie się spisał, chyba przechytrzył to fatum i przekazał twój list osobiście Pablowi. Dzięki temu trafił do mnie, zamiast do skrzynki. – Wyraźnie nabierał pewności siebie, ale ona przejęła inicjatywę.

– Chcę natychmiast przeczytać te listy. Chodźmy gdzieś, usiądźmy na chwilę. Może do tej herbaciarni, o której wspominał Pablo.

Uśmiechała się, wciąż patrząc na trzy kartki z odręcznym pismem, wyciągnięte z pierwszej koperty, których pęk kurczowo ściskała w drugiej dłoni. Poczuła się tak, jakby cały świat przestał istnieć, czuła się mile zaskoczona, czuła wzbierającą w niej falę szczęścia, jakiejś tłumionej euforii.

To wszystko, te listy, tylko dla niej, czuła się ważna.

Była zachwycona.

– Ta herbaciarnia, to raczej zły pomysł. Powiedzmy, że za ciasno, zbyt dużo ludzi. – Zauważył, że chyba nie słucha, było jej wszystko jedno. – Ale chodźmy w inne miejsce, ciche i spokojne. Napijemy się kawy, zjemy kolację, porozmawiamy.

Ruszył, trzymając ją za rękę, próbowała czytać już nawet w drodze.

***

Dopisek na kopercie: List 3 – moje pierwsze zadanie.

Ma chère Élodie,

To już mój trzeci list do Ciebie, pierwszy napisałem wczesnym rankiem, zaraz po naszym rozstaniu. Zawładnęłaś moim sercem, zawładnęłaś moimi myślami, wzięłaś w niewolę moją duszę. Właściwie to dobrze, bo do tej pory myślałem, że moją duszę posiadł Mahamat, wtedy tam na pustyni, przy płaskowyżu. Drugi list był tego samego dnia wieczorem, po powrocie ze spotkania z ministrem, Twoim wujem i kilkoma oficerami ze sztabu. To wtedy wyraził oczekiwanie, abym trzymał się z daleka od Ciebie, abym nie zawracał Ci sobą głowy i nie przeszkadzał w powrocie do kraju. Jednak odpowiedziałem mu, że ta decyzja należy do Ciebie.

Dałem Ci słowo, że się jeszcze spotkamy, że codziennie będę myślał o Tobie, ale to moje uczucia, moja tęsknota, moje oczekiwanie były silniejsze od tego słowa, więc łatwo było dotrzymać.

Wiem, że tamte dwa pierwsze listy jeszcze nie dotarły do Ciebie, poczta nadal nie działa. Łatwiej chyba byłoby wysyłać je do Francji. Nie wiem, kiedy otrzymasz ten, no i czy w ogóle. Na razie składam w skrzynce w biurze przepustek, więc mam nadzieję, że jak tylko przyjedziesz do miasta, to zechcesz spotkać się ze mną, wtedy wręczę Ci osobiście. Poprosiłem dyżurnych w biurze, aby podczas mojej nieobecności zostały Ci przekazane.

Chcę Ci opowiedzieć o mojej pierwszej samodzielnej misji.

Po kilku dniach nasłuchu przy nowej, tajemniczej radiostacji otrzymałem depeszę. Po raz pierwszy okazało się, że będę mógł zająć głowę czymś innym, przestać na chwile tęsknić i myśleć o Tobie, chociaż przez te dni oczekiwania próbowałem szukać sobie zajęcia, nie marnowałem czasu, pomagałem chłopakom w patrolach, ćwiczyłem na strzelnicy, w wolne wieczory graliśmy w brydża, ale nic nie pomagało, wszystkie godziny należały do Ciebie.

Depesza instruowała mnie o spotkaniu z oficerem prowadzącym, następnego dnia w biurach żandarmerii przy lotnisku. Przekazał mi szczegóły o zadaniu. W tej wojnie bardzo ważnym zadaniem wojska było utrzymanie szlaków dla transportu surowców do Nigru. Największym problemem okazali się skorumpowani przywódcy wojskowi. Czadyjski i amerykański nasłuch radiowy w wywiadzie odkrył zdradę dowódcy nowego posterunku Zouar, na północy, w kotlinie Lobogue. Libijczycy zaoferowali mu zapłatę za blokowanie utartych dróg i szlaków oraz nękanie konwojów ciężarówek. Ustalono też umówioną datę przylotu libijskiego pułkownika do tego miejsca, potwierdzoną przez jednego z członków oddziału w posterunku. Zadanie dla mnie polegało na przeprowadzeniu zwiadu oraz likwidacji dwóch wskazanych celów, czadyjskiego i libijskiego pułkownika, jako pomoc otrzymałem radiotelefon satelitarny oraz lokalizator. Naprawdę świetne gadżety, nieoceniona pomoc na pustyni.

Jeszcze tego samego dnia, po południu, po szybkim przygotowaniu zapasów na cztery dni, wyruszyłem moim willysem na północny wschód. Nad ranem, po dwunastu godzinach jazdy, z krótkimi przerwami na odpoczynek, oddaliłem się o około czterysta kilometrów od bazy, podjeżdżając do rejonu nowego posterunku od południa. Zapas paliwa w kanistrach pozwalał na swobodny powrót z dużym zapasem. Od kotliny odgradzało mnie niewysokie pasmo skalistych wzgórz poprzecinane wąwozami. Zamaskowałem wóz pomiędzy skałami. Po wnikliwej obserwacji okolicy ze szczytów, a potem chwilowej drzemce, ruszyłem w dalszą drogę. Kilkanaście kilometrów na piechotę. Po południu byłem na miejscu, całą kotlinę Lobogue miałem jak na tacy, miejsce wyglądało znajomo, to tutaj początek miała nasza ekspedycja poszukiwawcza w połowie marca.

Zadanie wyglądało na proste. Usadowiłem się w zagłębieniu na jednej ze skał, doskonała widoczność na lądowisko dla helikopterów. Trwały prace nad pasem startowym dla samolotów. To tutaj dowódca posterunku miał powitać libijskiego oficera. Na stanowisku obserwacyjnym spędziłem resztę dnia, noc i całe następne przedpołudnie. Wcześniej otrzymałem zdjęcie tego Czadyjczyka, obawiałem się, że go nie rozpoznam, oni wszyscy są tacy podobni do siebie. Wtedy pierwszy raz pomyślałem, że przydałaby się pomoc obserwatora. Lądowisko miałem w zasięgu trochę więcej niż 600 metrów na zachód. Słońce mi sprzyjało, było za moimi plecami, więc trudno będzie im mnie wypatrzeć.

Gdy nadleciał libijski helikopter transportowy, to sprawa zrobiła się jeszcze bardziej skomplikowana, bo Libijczyków było kilku, którzy po wyjściu z maszyny, zatrzymali się. Dopiero gdy nadjechały toyoty miejscowych, nabrałem pewności. Tylko jeden Libijczyk oraz ten czadyjski kapitan, którego teraz rozpoznałem, stanęli naprzeciw siebie, podając sobie ręce.

Pierwszy strzał oddałem prosto w pierś Czadyjczyka, widziałem rozbryzg krwi z tyłu jego pleców, który czerwoną plamą uderzył w jasną burtę śmigłowca. Ten drugi, Libijczyk zorientował się, że to zamach, natychmiast postanowił schronić się w środku maszyny, lecz moja druga kula dopadła jego pleców pomiędzy łopatkami w momencie, gdy uciekając, wspinał się po schodkach, był zbyt wolny, trzecia kula rozszarpała mu szyję. Wtedy skierowałem lunetę w tułów leżącej pierwszej ofiary i posłałem swoją czwartą kulę. Otaczający go pobratymcy, podwładni byli tak zdezorientowani, że zastygli przestraszeni w  bezruchu obserwując, jak libijski oficer osuwa się z trapu na ziemię. Niemalże jednocześnie wszyscy rozpierzchli się, padając i chowając za czymkolwiek, byle tylko ocalić życie. To mi dało kilkanaście sekund przewagi na ewakuację bez ryzyka zauważenia. Zsunąłem się ze skały, jeszcze nim tamci rozpoczęli obserwację terenu z kierunku nadlatujących pocisków. Ich perymetr obserwacyjny wynosił jakieś sto dwadzieścia stopni na wzgórza i skały dookoła kotliny. Nikt mnie nie wypatrzył. Nie mieli pojęcia, w którą stronę wysłać swój pościg. Dopiero po godzinie marszobiegu odpocząłem, na dłużej. Potem, co jakiś czas zatrzymywałem się, aby skontrolować teren za swoimi plecami. Było już blisko zmierzchu, gdy dotarłem do mojego wozu. Niebo i pogoda sprzyjała mi, jasny księżyc w oddali, czyste niebo i gwiazdy oświetlały kotliny na południu gór. Po godzinie pędziłem już po płaskich redach. Wracając na południe, zatoczyłem łuk, nadrabiając dystans, chciałem uniknąć powrotu tą samą drogą. Tak na wszelki wypadek, wolałem uniknąć spotkania z jakimś ewentualnym czadyjskim patrolem, gdyby jakiś wypatrzył moje ślady na piasku, zostawione dwa dni wcześniej.

Dzisiaj mija doba od mojego powrotu, otrzymałem wiadomość, o potwierdzeniu moich trafień i celów. To było łatwe, pomimo braku prawidłowego przygotowania i zaplanowania. Sprzyjało mi chyba wszystko, los, pogoda, czas, no i najbardziej łaska losu, szczęście początkującego. Oby zawsze to było tak łatwo i skutecznie.

Nie wiem, dlaczego opisuję Ci to wszystko w swym liście, nie jestem pewien, czy to jest właściwe, czy postępuję dobrze, ujawniając sporo szczegółów z mojej wyprawy. Możliwe, że będziesz tym przerażona, możliwe, że nabierzesz do mnie wstrętu i odrazy. Przecież zabiłem dwóch ludzi, niczego się niespodziewających.

Traktuję mój list jak spowiedź, w końcu jesteś osobą prawie duchowną, jesteś bliżej Niego. Pozbywam się moich emocji, myśli i wszystkich rozterek, przelewając je na papier. Ma to bardzo dobry efekt oczyszczający dla mojego umysłu, bo duszę już zaprzedałem swojemu przeznaczeniu i Tobie. Nie potrafię tego wytłumaczyć, ale nie czuję ciężaru na moim sumieniu, jednak tak już było w momencie oddania strzałów do celów. Czyli możliwe jest, że to nie efekt tej spowiedzi, po prostu nic nie czułem. Żadnej pasji, żadnej nienawiści, najmniejszej złości. Widziałem dwa cele, w mundurach, żołnierze wrogiej armii, więc wiedziałem, że muszę to zrobić! Było to tak samoistne i nieuświadomione, jak oddychanie, więc możliwe, że to w tym znajduję usprawiedliwienie i rozgrzeszenie.

Jest wojna, ja jestem żołnierzem, jestem najemnikiem, więc walczę. Trochę dla pieniędzy, trochę z innych powodów, bo jestem też uciekinierem z mojego kraju. Ty też jesteś. Mam nadzieję, że w tym momencie, po tych słowach, jednak trochę uśmiechniesz się do mnie.

Tęsknię za Tobą, za Twoim uśmiechem, za Twoimi dużymi oczami, za Twoim pocałunkiem.

Całuję gorąco, Twój Ernest.

Koszary pośród piasków pustyni, koszary „Plaża” w Faya-Largeau,

15 maja 1987 r.

***

Dopisek na kopercie: List 4 – druga misja.

Ma chère Élodie,

Dzisiaj ramo wróciłem z drugiej misji. Nie było mnie w jednostce przez kolejne cztery dni, ale ze smutkiem stwierdziłem, że moje trzy poprzednie listy wciąż czekają na Ciebie w metalowej kasecie w biurze przepustek. Pojmuję, że nadal nie miałaś okazji przyjechać do miasta. Jakże wielka rozterka wdarła się we mnie, tęsknota smutek. Jedyne, co może mi ulżyć to kolejna misja, kolejny wyjazd.

Na tę misję wyruszyłem cztery dni po powrocie z pierwszej. Przydzielone zadanie podobnie, jak poprzednie, było związane z utrzymaniem szlaku. Chodziło o zlikwidowanie celu w osobie zdradzieckiego przywódcy klanowego, którego grupy partyzanckie nękały kolumny transportowe, nawet przechodząc za granicę, na stronę Nigru.

Z początku misja wyglądała na łatwą i podobną do pierwszej, ponownie bez dogłębnego przygotowania i żadnego dokładnego planu. Jedynie odszukanie celu i likwidacja. Nawet jeszcze mniejsza odległość do pokonania w specjalnie wyposażonym i przygotowanym do długich podróży jeepie, który został już na stałe mi przydzielony. Ledwie ponad trzysta kilometrów na wschód od naszej bazy, wzdłuż granicy prowadził szlak dla ciężarówek z urobkiem. Transporty docierały do Agademu, już po drugiej stronie, tam ładowano je na platformy kolejowe należące do korporacji Parmentier, aby tysiącpięćsetkilometrową linią dostarczyć do Port Harcourt. Na granicy, konwoje były często zatrzymywane i żądano okupu od transportowców. Niejednokrotnie to biali, francuscy asystenci nadzorujący transport zostawali nękani tymi zbrodniczymi działaniami.

Na początku postanowiono przydzielać konwojom wojskową eskortę. Jednak okazywała się za słaba, nie dysponowano wystarczającą liczebnością sił w stosunku do potrzeb, do ilości transportów. Wielu żołnierzy wojsk rządowych dezerterowało w obliczu zagrożenia. Z różnych powodów nie pozwolono też na eskortowanie przez wojsko francuskie.

Mój cel, przywódca klanowy, jednak nazwiska nie mogę napisać, był jak mafiozo, dowodził licznym oddziałem partyzantów, zbierającym haracz. Człowiek ów rezydował w oazie pięćdziesiąt kilometrów od granicy, całkiem niedaleko jak się okazuje, od naszej bazy.

Jednak sytuacja tym razem okazała się trudniejsza, całkiem inna od poprzedniej. Oaza znajdowała się na dosyć równinnym prawie płaskim terenie. Lekkie pofałdowania oraz niewysokie piaszczyste wydmy nie dawały komfortu na oddanie strzału bez bycia zauważonym podczas ewakuacji.

Spędziłem noc i cały dzień na wielogodzinnej obserwacji z ukrycia, pod brezentową pałatką. Oaza była typową dla tego regionu wioską, kilkanaście chat i domostw wokół głównego prostokątnego placu z dużą studnią, z której czerpano wodę za pomocą dwóch skórzanych worków z obręczami, które tutejsi ludzie nazywali dellou, przymocowanych do drewnianych żurawi. Spora ilość porosłych palm daktylowych, figowców i rozmaitej roślinności wskazywały na obfitość wody.

Domostwo przywódcy było okazalsze, otoczone kamiennym murkiem oraz szeregiem karłowatych figowców. Od pozostałych zabudowań, wyróżniało się bogactwem i zieloną roślinnością wewnątrz posesji, za murowanym ogrodzeniem. Zaobserwowałem w wiosce około trzydziestu mężczyzn i podobną liczbę kobiet. Zauważyłem drogę dojazdową od wschodu i na zachód. Czuli się dosyć bezpiecznie, bo nie widziałem, aby wystawiali jakieś widocznej warty, a z całą pewnością żadnej na zewnątrz muru.

Cel dostrzegłem kilka razy przed domem, jak również i kilku innych mężczyzn, którzy prawdopodobnie stanowili jego ochronę. Jedna postać wydawała mi się dziwnie znajoma. Zaintrygowało mnie to, bo nie mogłem skojarzyć, skąd znam tego człowieka.

Jednak nie było żadnej sposobności do oddania celnego strzału. Musiałem użyć jakiegoś podstępu, aby wywabić cel z kryjówki. Doszedłem do wniosku, że jedyną możliwością wykonania zadania było nocne podłożenie ładunków wybuchowych i ich zdalna detonacja.

Zdałem sobie sprawę, że już drugi raz podjąłem się zadania bez odpowiedniego planu. Gdybym tylko wcześniej przejrzał dokładne obrazowania satelitarne oazy, gdybym ocenił warunki i możliwości, to może zaoszczędziłbym sobie trochę wyczerpującego leżenia w spiekocie pod brezentem, odpędzania przypadkowych mieszkańców pustyni, węży, przeróżnych insektów i skorpionów, jeden paniczny i nieskoordynowany ruch mógłby łatwo zdradzić moją obecność.

Po zachodzie słońca opuściłem swoje stanowisko obserwacyjne, powróciłem do jednostki, aby zaopatrzyć się w odpowiednie ładunki wybuchowe. Wieczorem następnego dnia, ponownie byłem na miejscu, przez całą noc obserwowałem oazę, aż dogasły wszystkie ognie przed budynkami. W najciemniejszej porze zakradłem się na teren wioski, zakopałem ładunek pod korytem przy studni, następny pod piaskiem, z boku drewnianych wrót wejściowych do domostwa przywódcy oraz trzeci kilkadziesiąt metrów dalej, pod jedną z dwóch toyot stojących na placu. Założyłem, że to będzie ich jedyna możliwość pościgu, nie zauważyłem jednak pojazdu stojącego na posesji za murkiem.

Moim zamiarem było zdetonowanie ładunku najpierw przy studni, potem jeszcze tego drugiego przy toyotach, w celu wywołania chaosu i paniki oraz w celu wywabienia celu z ukrycia, a także, aby zyskać czas i możliwość ewakuacji.

Kolejny już dzień przeleżałem w moim stanowisku obserwacyjnym. Musiałem się upewnić, że cel nadal przebywa w oazie. Było słonecznie, niebo czyste bezchmurne, powietrze nieruchome, beż najmniejszego podmuchu wiatru. Lekko pofałdowany teren porastały rzadkie kępy traw chigou, które delikatnie falowały przy bocznym, ale słabym, pustynnym wietrze. Podłoże utwardzone, z rzadka porozrzucane były większe kamienie. Brezentową pałatkę w formie niskiego namiotu-tunelu, ułożyłem w lekkim zagłębieniu, obsypując dookoła piaskiem. Miałem doskonałą widoczność, przy czym sam byłem dobrze zamaskowany, nawet koniec lufy mojego karabinu snajperskiego nie wystawał. Ta nowoczesna broń z mocną lunetą pozwalała na zwiększony zasięg skutecznego rażenia, około 800 metrów. Było to na granicy odległości od mojego celu, dlatego wiedziałem, że muszę być wyjątkowo skupiony podczas oddawania strzału.

Stanowisko urządziłem od zachodniej strony, bo opadające słońce za moimi plecami miało mi pomagać, w moim planie. Dwa kilometry dalej, na prawo od mojego miejsca, w zagłębieniu, między wydmami zostawiłem swój pojazd.

Byłem niczym duch pustyni, niewidzialny i szykujący mieszkańcom niespodziewane przeżycia. Znowu kilka razy zauważyłem cel przez lunetę. Rozpoznałem łatwo, zapamiętałem z otrzymanych fotografii, był dosyć charakterystyczny, wysoki, o jaśniejszej karnacji. Pomyślałem sobie, jakie to zabawne, że cały czas tam jest, po to, aby go wywabić z posesji i zlikwidować. Cały czas tam czeka, nawet wtedy, gdy musiałem przerwać obserwację, wyjeżdżając do koszar. Był tam nadal, gdy wróciłem, aby dokonać dzieła.

Od tyłu i z boków byłem zabezpieczony kilkoma czujnikami ruchu, które miały sygnalizować mi obecność większego intruza, dlatego mogłem sobie pozwolić na kilka chwil drzemki. Kilka razy modliłem się, aby zająć czymś umysł, który jak echo przeszłości przywoływał wspomnienia ostatnich miesięcy. Musiałem oddalić moje myśli od Mahamata, od klątwy, od myśli o jego prezencie, zeszycie z wierszami w ich języku. Odganiałem wspomnienia związane z jego rodziną, matką, kuzynką-siostrą, nawet myśli o Tobie, bo tęsknota bardzo rozprasza. Kiedyś Ci o nich opowiem.

Od czasu do czasu spoglądałem przez lunetę i obserwowałem mieszkańców oazy w długich, leniwych i sennych godzinach całodziennego skwaru. Moje oczy cierpiały od blasku otoczenia, przyzwyczajone do cienia mojej kryjówki. Z coraz większym spokojem, ukojeniem, cierpliwie czekałem na nadchodzący zmrok. Usta wyschły, pragnienie i suchość w gardle dopraszały się o wodę, przy okazji przyjąłem tabletki benzedryną. Wciąż leżałem, nawet mocz musiałem oddać pod siebie.

Wreszcie doczekałem się, nadszedł moment schowania się słońca za horyzontem, rozpoznałem go po tym, jak długi cień sztyletu z czarną rączką, wbitego w piasek przed moim prowizorycznym namiocikiem, zaczął powoli zanikać. Jakby rozpływał się na powierzchni piasku i drobnych kamyków.

Lewą ręką delikatnie sięgnąłem po radiowe detonatory, przypominające wielkością przenośne nadajniki krótkofalowe, przysuwając je bliżej siebie. Wciąż obserwując przez lunetę karabinu teren wioski, odczekałem, aż kobieta operująca żurawiem, skończyła nabierać wodę i zaczęła się oddalać. Nacisnąłem przycisk na pierwszym nadajniku. Widziałem jak przy studni, duże koryto zostało podrzucone przez eksplozję, razem z gejzerem piasku, jednocześnie rozerwane na drobne kawałki. Widziałem, jak podmuch wybuchu przewrócił kilka kobiet zbliżających się do studni, byłem pewny, że znajdowały się na tyle daleko, aby obrażenia nie okazały się groźne. Po kilku sekundach pył opadł. Na ratunek im podbiegło kilka innych kobiet, kilku mężczyzn rozglądało się dookoła z niepokojem w oczach, jakby oczekiwali na dalszy ciąg. Dwa skrzydła drewnianej bramy otworzyły się na zewnątrz, ukazując wnętrze dziedzińca rezydencji wodza. Wybiegło czterech mężczyzn w czarnych gandurach, na głowach białe lithamy, swoje kałasznikowy skierowali lufami w górę, wspierając kolby na barkach. Mocno gestykulując, wykrzykiwali coś, jakieś polecenia, bo pozostali mężczyźni podnieśli leżących, by przenieść ich na dziedziniec posesji za bramą.

Wtedy nacisnąłem przycisk na drugim nadajniku. Tym razem wybuch rozjaśnił otoczenie ognistym podmuchem, podpalając paliwo w toyocie, zaraz też eksplodował drugi pojazd. Szczegółów nie widziałem, ponieważ ta część placu zasłonięta była przez chaty z boku, których ściany z suszonej trawy i gliny zostały nadszarpnięte przez odłamki.

Wówczas zobaczyłem go, mój cel. Wyłonił się zza bramy powolnym krokiem, jego postawa i ubiór świadczyły o jego pozycji i dostojeństwie. Było coś złego w jego twarzy, coś, co charakteryzuje wszystkich tutejszych watażków, dla których wojna jest metodą na bogacenie się i zdobywanie władzy nad okolicznym ludem. Wszyscy w ten sam sposób, siłą, zastraszaniem, terrorem i szantażem, bezprawnym przejmowaniem i własną reglamentacją żywności z pomocy humanitarnej oraz darów medycznych, budowali swoją pozycję i przywództwo. Zatrzymał się, koncentrując wzrok w kierunku płonących pojazdów, jakby szacował straty.

Nacisnąłem spust, przeładowałem broń, przymierzyłem i natychmiast strzeliłem drugi raz, ponowie przeładowałem, przymierzyłem i posłałem trzeci pocisk.

W lunecie widziałem, jak cel odwraca się, by powrócić za bramę, ale nie zdążył już, bo po mniej więcej dwóch, trzech sekundach od wystrzału, pierwszy pocisk przebił mu plecy z krwawym rozbryzgiem. Cel zatrzymał, wyginając ciało do tyłu i jakby zaskoczony rozkładając ręce na boki. Inne, pomocne ręce złapały go, przytrzymując przed upadkiem. Wtedy, w dwie sekundy po pierwszym, drugi pocisk przebił jego kark, głowa odskoczyła do tyłu, jakby oderwała się od tułowia, ledwo zwisając przytrzymywana przez krwawą, postrzępioną mięsną materię. Cel zawisł bezwładnie na mężczyźnie, który go podtrzymywał w swoich objęciach z miną przerażenia, niedowierzający, że to się dzieje. Wtedy nadleciał trzeci pocisk przeznaczony dla mojego celu, jednak trafiając centralnie w tę twarz wyrażającą niedowierzanie. Jego głowa odleciała do tyłu uderzona impetem pocisku, obaj upadli w miejscu, gdzie minutę wcześniej znajdowały się zamknięte drewniane wrota. Chyba wszyscy uzbrojeni mężczyźni zebrali się przed posesją, kilku skupiło swoją uwagę na zwłokach przywódcy, inni rozglądali się dookoła, ktoś zaczął wskazywać ręką kierunek, skąd oddano strzały, ich palce wskazywały zdecydowanie w moją stronę. Nie wiem, czy zauważyli mój namiocik, nietypowy, nienaturalny obiekt na prawie płaskim pustynnym terenie, czy tylko przypuszczali, że to właśnie stąd nadleciała śmierć ich wodza. Nie chciałem się upewniać ani czekać, oprzytomniałem, dotarło do mnie, że powinienem zacząć działać, ewakuować się. Wtedy nacisnąłem przycisk na trzecim detonatorze. Eksplozja zdmuchnęła wszystkich, z miejsca, w którym przed chwilą była brama. Poczułem raczej, niż usłyszałem głuchą ciszę, brak okrzyków i nawoływań. Dopiero po dwudziestu czy trzydziestu sekundach pojawiły się pierwsze postacie, przebijające się poprzez wciąż opadający kurz, były niczym zjawy, oszołomione i ogłuszone ruszały się bezwładnie i bez celu, bo nie było nikogo, kto by kierował i dyrygował tymi zjawami w tym niemym chaosie.

Postanowiłem jeszcze chwilę odczekać, nieustannie obserwowałem oazę, chociaż z coraz większym trudem, bo zmierzch zapadał, jak zwykle szybko. Gdy byłem już pewny, że jestem niewidoczny i bezpieczny, powoli wypełznąłem z kryjówki. Byłem cały mokry, wykończony wielogodzinnym przebywaniem w jednej pozycji. Bolały mnie kości, zwiotczałe nogi odmówiły posłuszeństwa, musiałem dojść do siebie. Uprzątnąłem legowisko, poskładałem brezentową pałatkę, by przytroczyć do plecaka, do którego schowałem sprzęt obserwacyjny, nadajniki zdalnych detonatorów i inne rzeczy, których używałem podczas obserwacji. Bukłak z wodą zawiesiłem na lewym ramieniu razem z famasem, a na prawym mojego FR-a.

Cały czas spoglądając w kierunku oazy, głęboko pochylony oddalałem się od mojego miejsca i oazy, zataczając łuk w kierunku mojego willysa. Po niecałej godzinie forsownego marszu dotarłem do pojazdu, uruchomiłem lokalizator nawigacyjny wskazujący moją pozycję i wyruszyłem w drogę powrotną, już drugi raz w ciągu trzydziestu sześciu godzin.

Po jakimś czasie uzmysłowiłem sobie, że w miejscu mojego stanowiska pozostał wbity sztylet z czarną rękojeścią. Był jak dowód i wskazówka miejsca, dla kogoś mógłby być jak pieczęć lub podpis. Pogodziłem się ze stratą łatwo, lecz, z tym że niedokładnie zatarłem ślady po sobie, już nie.

Gdy piszę te słowa, jest już wieczór, a tego ranka, zaraz po powrocie musiałem napisać raport, potem chciałem się porządnie umyć i przespać parę godzin. Jednak, gdy tylko mój umysł uwolnił się od myśli o obowiązkach służbowych, pojawiły się myśli o Tobie. Wiem, że obiecałem być każdego dnia z Tobą w moich myślach i modlitwach, a gdy nie dotrzymuję słowa, to czuję, że tak też powinno być, bo nawet taka psychiczna rozłąka sprawia, że jesteś mi coraz bliższa, że tęsknię coraz bardziej, że nasz płomień nie słabnie, ale przeciwnie, wzmacnia się. Potem, dzięki myślom o Tobie wiem, że nadal jestem człowiekiem, że nadal mam jakieś ludzkie uczucia, chociaż mam wrażenie, że miłość do Ciebie to ostatnie, co przetrwało w zakamarkach mojej przeklętej duszy.

Tak, przeklętej, bo nurtuje mnie to, z jaką łatwością naciskałem spust karabinu, z jaką łatwością detonowałem ładunki, możliwe, że narażając niewinnych na obrażenia. Wtedy nie czułem nic, żadnych emocji, żadnego smutku ani wątpliwości, tak jak nie czułem żadnej złości, ani nienawiści do tych ludzi. Całodzienne wyczekiwanie, skupienie, walka z własnym umysłem powoduje, że w kulminacyjnym momencie jestem wyciszony, skoncentrowany na zadaniu, myśli są jasne i czyste, niczym niezmącone. Mój oddech jest powolny i miarowy, nie przeszkadza mi nic. Jestem zespolony z bronią, poprzez palec, spust, oko, widok w tubusie celownika i obiektywu, prawie osiemset metrów przestrzeni rozgrzanego i nieruchomego powietrza, aż do celu. Wszystko to jest jak jeden ciąg nieuniknionego przeznaczenia, łatwe, obojętne i beznamiętne, jak ćwiczenia w strzelaniu precyzyjnym do ruchomej lub statycznej tarczy na strzelnicy. Ta łatwość wynika z tego, że obserwując cel z daleka przez lunetę, wszystko odbywa się jak w niemym filmie, efekt widoczny bez dźwięku. Nie słychać krzyku trafionego celu, nie słychać głuchego mlaśnięcia, odgłosu pocisku trafiającego w ciało. Nie słychać obrzydliwego odgłosu rozbryzgu krwawej miazgi, nie słychać dudnienia gleby biorącej w swoje objęcia upadające ofiary, moje cele. Naciskam spust trochę mimowolnie, jakby bezwiednie, dokładnie wiem, kiedy mam to zrobić, w którym momencie, nawet nie myśląc o tym, wszystko dzieje się samo. Jakby to była moja rola, przypisana mi przez kosmiczne przeznaczenie, powinność narzucona przez fatum, jakby jakaś wyższa siła sprawcza nakazywała mi to, jako mój obowiązek pozbywania się kolejnego ogniwa w łańcuchu zła.

Uff … ale się rozpisałem, rzeczywiście dużo tego jest, nie jestem pewien, czy to wszystko ma sens. Czuję się teraz, jakbym zrzucił jakiś ciężar, nie wiem, czy z sumienia, czy ze środka duszy, a może jeszcze jakiś inny. Lepiej mi już, dobrze, że jesteś, że możesz być powiernikiem moich tajemnic.

To już czwarty list, który włożę do skrzynki, bez pewności czy będziesz miała okazję to przeczytać, ale nadzieja każe mi to robić, a uczucie do Ciebie nakazuje mi żywić tę nadzieję.

Tęsknię za tobą, licząc na rychłe spotkanie, z niecierpliwością czekam Twojej odpowiedzi.

Całuję i ściskam mocno, Twój Ernest.

Faya-Largeau, 23 maja 1987 r.

***

Dopisek na kopercie: List 5, po trzeciej misji.

Droga Élodie,

Już upłynęły blisko trzy tygodnie od mojej poprzedniej przygody, czterdzieści dni od naszego spotkania. Moje wszystkie listy do Ciebie składam w skrytce, ten już jest piąty. Codziennie wyglądam Twoich odwiedzin. Moje myśli nieustannie były przy Tobie.

Czy wciąż jeszcze o mnie pamiętasz? Czy myślisz o mnie? Jak wzniecić ten płomień, by nie zgasł u Ciebie przez naszą rozłąkę?

Poddaję się melancholii, która mnie ogarnia z powodu braku kontaktu z Tobą. Chciałbym móc pojechać do Ciebie, skoro Tobie się nie udaje, z pewnością jakoś bym Cię tam odnalazł. Pamiętam nazwę oazy, to Ayanga. Jednak uzyskanie przepustki nawet na jeden dzień jest niemożliwe, ostatni kazano mi kilka razy dziennie sprawdzać tę radiostację. W każdej chwili może przyjść depesza z nowym rozkazem dla mnie. Muszę trwać w tym stanie ciągłego oczekiwania.

Przez tę melancholię, ogarniają mnie różne czarne myśli, że może coś Ci się przytrafiło, albo Twój płomień zgasł, skoro nie pojawiasz się w mieście. Prawdziwa udręka i cierpienie duszy. Pietia mówi, że cierpienie to oznaka słabości. Silny człowiek powinien potrafić panować nad swoimi uczuciami, wtedy jest odporny na doznane cierpienia, bo kiedy poddajemy się cierpieniu, niezależnie, czy w bólu fizycznym, czy psychicznym, to znaczy, że utraciliśmy nad sobą panowanie.

Nie wiem, skąd mu to przyszło do głowy akurat teraz, bo z chłopakami z mojej drużyny nie rozmawiam o swoich uczuciach do Ciebie, nie wspominam o mojej nadziei, ani o wyczekiwaniu.

Wczoraj powróciłem z mojej kolejnej misji w terenie. Nie spieszyłem się z pisaniem relacji z mojej wyprawy, bo nie jestem pewien, kiedy ją przeczytasz, jeśli w ogóle. Zdecydowałem się dopiero dzisiaj wieczorem, piszę tym chętniej, bo przecież obiecałem Ci to, a dotrzymywanie danego słowa świadczy o człowieku.

Szóstego czerwca ta kryptograficzna maszyna wyrzuciła z siebie długą depeszę. Razem z rozkazem i opisem zadania, zawierała też potwierdzenie, że moja poprzednia misja przyniosła bardzo dobry skutek. Dwie duże grupy partyzantów podległych zastrzelonemu wodzowi, poszły w rozsypkę, większość obsady była wcielona dp bandy siłą, z przymusu, pod wpływem szantażu albo gróźb pod adresem rodzin tych młodych chłopaków.

Mój oficer przekazał mi gratulacje ze sztabu, dowództwa oraz zarządu kopalni kierowanej przez Parmentiera. Wyraził głębokie uznanie, ponieważ w czasie ostatnich dwóch tygodni przejechało przez granicę sześć transportów, żaden nie był zatrzymywany przez grasujących rebeliantów. Była to dla mnie naprawdę motywująca informacja.

Tym razem spędziłem pięć dni w górach. Przerzucono mnie helikopterem w rejon Bardai, o kilkanaście godzin drogi pieszo od tego miejsca. Jest to znany mi rejon, który przemierzyłem już raz na piechotę podczas misji poszukiwawczej w marcu, właśnie wtedy, gdy się poznaliśmy.

O tej porze w Tibesti wiele normalnie przejezdnych ouedów, wypełnia się wodą. Pewnie w Twojej oazie na pustynnych równinach jest bez większych zmian, jednak tam jest cieplej i wiatr jakby mocniejszy, goniący chmury ze wschodu na zachód. Dzień jest nadal gorący, a nocą, jak zwykle panuje przenikliwy ziąb.

Bardai to duża i rozległa osada, o korzeniach islamskich, znajdują się tam dwa meczety. Według rozpoznania lotniczego znajduje się ponownie pod kontrolą wojsk libijskich. Miałem potwierdzić obecność w tej osadzie dużych składów amunicji, prowadzić przez dwa dni obserwację i kompletować dokumentację fotograficzną. W razie pozytywnego rozpoznania zadanie nakazywało mi umieszczenie transponderów, takich małych skrzynek elektronicznych służących do oznaczania celów dla rakiet wystrzeliwanych z samolotów. Podobno Amerykanie wymyśli tę technikę i teraz chcą ją przetestować tutaj. Nie jestem pewien, dlaczego wyprawiono tylko mnie do tego zadania. Na zwiad i rozpoznanie zwykle wyjeżdżała cała drużyna lub dwie. Możliwe, że chodziło o utrzymanie w tajemnicy tych urządzeń. Były tak zabezpieczone, że ulegają samozniszczeniu, przy próbie naruszenia powłoki lub przy rozładowaniu się akumulatorów.

Zadanie okazało się łatwe, spędziłem te dwa dni i dwie noce na obserwacji. Fotografowałem te magazyny oraz liczne, całymi kolumnami podjeżdżające i odjeżdżające ciężarówki w libijskich barwach. Widziałem z ukrycia też wędrujących ludzi, mieszkańców tej rozległej kotliny, goniących swoje stada kóz i wielbłądów na pastwiska wypasu sezonowego, moukhal, jak nazywali je pasterze. Obserwowałem rolników zmierzających całymi grupami do swoich tymczasowych wiosek dankuczy, w których mieszkali na czas żniw prosa i sorga, wzrastających i dojrzewających w tym właśnie okresie. W nich rolnicy oczekiwali cierpliwie na zbiory z poletek ulokowanych w dolinach pomiędzy górami, tuż przy rozległych korytach okresowych rzek, obecnie nabrzmiałych wodą i tętniącymi potokami niczym żyły krwioobiegu tego wielkiego organizmu.

Ostatniej nocy, kozim łajnem zneutralizowałem swój zapach, aby ochronić się przed psami. Zakradłem się do magazynów, tuż przy osadzie i podłożyłem te magiczne skrzynki na dachach czterech hangarów.

Jeszcze przed świtem wróciłem do mojego stanowiska. Przez radio satelitarne potwierdziłem oznaczenie celów i natychmiast też rozpocząłem odwrót. Obozowisko zwinąłem i spakowałem już wcześniej. Od teraz miałem czternaście godzin, by dotrzeć do punktu ewakuacji przez helikopter. Teren w przeważającej części obniżał się, bez balastu urządzeń i zapasów marsz wydawał się łatwiejszy i szybszy. Byłem pewien, że do punktu zbornego przybędę około trzech godzin przed umówionym czasem.

Po godzinie marszu usłyszałem szum silników odrzutowców na niskim pułapie. Kilka minut później, na północy, w kotlinie Bardai, zajaśniały błyski potężnych eksplozji, były tak silne, że pomimo nadchodzącego świtu było widać ciemne kształty wzgórz i wysokich skał jakby oświetlone fleszami od środka doliny. Widok był jednakowoż imponujący, co złowrogi i makabryczny, biorąc pod uwagę piekło ludzi tam zamieszkałych.

Maszerowałem na południowy wschód jak natchniony, lecz nie zauważyłem, że w pewnym momencie pomyliłem drogę. Miałem lokalizator z mapą, ale na końcu jednej z dolin wybrałem przejście pomiędzy wzgórzami przez niewłaściwy oued, jeden z wielu, które tutaj wiły się jak w labirynt.

Na początku wszystko wydawało się w porządku, nie zauważyłem momentu, w którym koryto rzeki skręcało szerokim łukiem na zachód, wtedy zacząłem się oddalać od miejsca docelowego. Już wcześniej powinienem zwrócić uwagę, że łagodne, prawie płaskie brzegi łożyska rzeki zamieniały się z każdą chwilą w typowy wąwóz z wysokimi ścianami po bokach. To moja euforia i samozadowolenie po wykonanym zadaniu przesłoniło mi poczucie rzeczywistości, zbyt duża pewność siebie oraz zmniejszona koncentracja prowadziła mnie na manowce.

Zorientowałem się w swojej pozycji względem słońca, po dwóch godzinach dynamicznego marszu. Poczułem chwilowe zmęczenie, więc postanowiłem odpocząć. Szybki rzut oka na lokalizator i zorientowanie pozycji z mapą, spowodowało przyspieszone bicie serca, nagły przypływ energii wywołany stresem. Już wiedziałem, że popełniłem błąd. Gdybym teraz zdecydował się zawrócić, okazałoby się, że straciłem, co najmniej cztery godziny. Jednak, zmierzając dalej tym wąwozem, według mapy, w odległości około dwóch kilometrów dojdę do rozległej równiny w kształcie wydłużonego owalu. W tej dolinie łączyły się jeszcze dwa inne ouedy, jeden z nich prowadził skrótem, po przekątnej do celu mojego marszu. Wydawało się to rozsądne, gdyż zmniejszało stratę czasu do dwóch i pół godziny.

Postanowiłem pójść tą drogą, nie spodziewałem się jednak, że najgorsze było nadal wciąż przede mną, właśnie wtedy zaczęły się problemy, z których ledwo uszedłem z życiem.

Zgodnie z mapą, dochodziłem do doliny, w której łączyły się trzy rzeki okresowe, schodzące z okolicznych wzgórz. Mój wniosek potwierdzała obserwacja rozszerzającego się wąwozu, a na zdecydowanie obniżających się jego bokach pojawiła się roślinność w postaci wysokich traw oraz krzewów baboul, typowych dla pastwisk w tych rejonach Tibesti.

Z odległości kilkudziesięciu kroków widziałem już u końca wąwozu szeroką przestrzeń, robiło się jaśniej. Jednak z każdym krokiem, coraz intensywniej czułem dziwną woń, jakby spalenizny. Wreszcie ujście wąwozu rozszerzyło się całkowicie, zrównując z płaską, rozległą doliną otoczoną niewysokimi w tym miejscu wzgórzami.

Miejsce mogłoby wyglądać jak typowe obozowisko rolników, na czas zbiorów, z tym że coś zaburzało harmonię tego miejsca. Pośrodku doliny stała toyota w barwach wojsk rządowych, na lewym perymetrze, po przekątnej zauważyłem kilku wojskowych w ciemnych, zielonych mundurach. Jeden z nich operował miotaczem ognia w kierunku poletka z uprawą.

Natychmiast, niemal instynktownie wycofałem się kilkanaście kroków, by schować się za gęstym krzewem. Byłem oszołomiony, serce waliło jak oszalałe. Nie wiedziałem, co robić. Niespodziewane spotkanie z oddziałem niszczącym uprawy zboża, nie wróżyło nic dobrego. W przekonaniu, że jednak nie mogłem się ujawnić, natychmiast przeanalizowałem sytuację.

Wyjście z doliny, na które liczyłem, było zablokowane przez płonące zboże oraz tych wojskowych. Powiodłem lornetką w prawo, w poszukiwaniu okrężnej drogi. Pomiędzy kilkoma niskimi akacjami zobaczyłem kilka chat ze skośnymi ścianami ze słomy utwardzonej gliną, od góry pokrytych warstwą strzechy. Sprawiały wrażenie prymitywnego, choć solidnego schronienia.  Z poprzednich wypraw, wiedziałem już, że takie duże szałasy wyśmienicie nadawały się na mieszkanie podczas pory dreszczów i żniw, dają doskonałą osłonę przed gorącym słońcem i nocnym chłodem. Jednak te tutaj akurat nie nadawały się do niczego, były poczerniałe, osmolone, a z otworów wejściowych wydobywał się dym, dachy dopalały się.

Kilkanaście glinianych dabangów z zapasami zostało potłuczonych, z ich pozostałości, ze stojących wraków wysypało się ziarno, które również tliło się, poczęstowane płomieniem z miotacza.

Już wiedziałem, że ci rządowi żołnierze nie są przyjaźni tym ludziom na północy kraju, jednak nie rozumiałem, dlaczego to robią.

Kolejny rzut oka na wojskowych było ich pięciu. Ten z miotaczem, powoli krok za krokiem szedł wzdłuż granicy pola i długimi seriami pluł ogniem. Dwóch z nich asystowało mu, wskazując rękoma miejsca.

Mogłem, przeczekać aż wyjadą, jednak nie znałem ich planów. Dwóch innych rozkładało sprzęt z ich pojazdu, najwyraźniej przygotowywali obozowisko, na przeczekanie największego upału dnia. Każda godzinna oddalała mnie od bezpiecznej ewakuacji.

Jakkolwiek, tym razem byłem przygotowany do mojej wyprawy, to nie przewidziałem takiego zdarzenia, nie miałem żadnego planu, na taką okoliczność.

Postanowiłem zakraść się od tyłu zagajnika za zniszczonymi szałasami, by z tego miejsca kontynuować ich obserwację. Skulony, przemknąłem w upatrzone miejsce. Nie zauważyli mnie, byłem dobrze zamaskowany, ukryty w cieniu. Zdjąłem swój plecak, ułożyłem obok mój karabin snajperski FR oraz famas, potocznie zwany przez legionistów trąbką, ze względu na charakterystyczny kształt. Od paska odczepiłem dwa granaty oraz jeden zapasowy magazynek do FR-a, dysponowałem jeszcze czterema zapasowymi magazynkami przytroczonymi do mojej uprzęży na kurtce taktycznej. Obok położyłem mój bukłak z czarnej, koziej skóry, którą zawsze brałem na swoje wyprawy, była już prawie pusta. Spojrzałem na mój arsenał, mógłbym dobrze się stąd bronić, gdyby mnie zauważyli i zaatakowali. Popatrzyłem kontrolnie przez dalmierz w przestrzeń przed sobą. Po prawej, w oddaleniu około stu metrów kończyła się dolina, jej południowa krawędź ciągnęła się aż do wylotu ouedu, który miał być moją drogą wyjścia z tych gór. Otwartą przestrzeń przecinało inne koryto, którego dno było wilgotne i błotniste, zasilane przez wątły potok, który w tym miejscu schodził z pobliskiego wzgórza. W cieniu tych wzgórz przestrzeń była gęsto porośnięta, w przeciwieństwie do północnej, dobrze nasłonecznionej krawędzi, przez którą tutaj wszedłem.

Na mojej drodze stali ci ludzie, podpalający łan zboża. Człowiek z miotaczem był oddalony o sto dziewięćdziesiąt metrów, ich obozowisko i toyota o sto dwadzieścia. W kotlinie nie było wiatru, który wzniecałby pożar, więc ogień nie trawił wszystkiego od razu, musieli się trochę przy tym wysilić.

Od mojej strony, w ich kierunku teren wyraźnie się obniżał, co dawało mi nieznaczną przewagę taktyczną. Gdy byłem zajęty obserwacją, do moich uszu coraz silniej dobiegał złowieszczy szum, jakby brzęczenie owadów.  Po chwili dopiero uzmysłowiłem sobie wyraźny, źle kojarzący się odgłos, jak to możliwe w górach na takiej wysokości. Spojrzałem w prawo, widok, który ujrzałem, przeraził mnie.

Dopiero teraz zrozumiałem, skąd to obrzydliwe bzyczenie much. Za ostatnim szałasem widniał stos ludzkich ciał jak krwawa piramida. Przerażający widok. Nie mogłem dobrze policzyć, jedno na drugim, co najmniej dziesięć, bezładnie pomieszanych i splątanych rąk, nóg i głów.

Makabryczny widok utwierdził mnie w przekonaniu, że ci żołnierze z armii rządowej nie mają dobrych zamiarów wobec nikogo. Musiałem działać, musiałem jak najszybciej uciekać z tego miejsca. Nastawiłem lunetę w karabinie, odbezpieczyłem, przyjąłem właściwą pozycję, wycelowałem. Po kilku sekundach wstrzymanego oddechu oddałem strzał. Sekundę później głowa tego z miotaczem ognia eksplodowała. Nie przewrócił się jednak, nogi pod nim ugięły się, a pochylony tułów wsparł się na długiej lufie urządzenia zapalającego. Ręce bezwładnie spuszczone obok. Był to naprawdę tragicznie-komiczny obraz. Wykorzystałem moment zaskoczenia i strzeliłem drugi raz. Ugodzony pociskiem drugi rządowy żołnierz przewrócił się prosto w płonące zboże.  Strzeliłem trzeci raz, raczej już, jako konsekwencja dwóch pierwszych strzałów. Tym razem chybiłem. Pozostała trójka, natychmiast padła na ziemię i czołgając się, schronili się za wozem. Byłem pewien, że zorientowali się skąd padły strzały.

Kontynuacja mojej akcji była automatycznym nakazem utrzymania zaskoczenia. Instynktownie, bez chwili namysłu, jak na ćwiczeniach, wykorzystując moment mojej przewagi psychologicznej, bo nie mieli pojęcia, kto i w jakiej sile ich zaatakował. Zarzuciłem na siebie plecak, potem guerbę oraz karabin FR, dla zwiększenia efektu wypuściłem dwie długie serie z mojego famasa w kierunku toyoty. Zmieniłem magazynek, przełączyłem moją broń na trzystrzałowe serie i ruszyłem skulony, w przyczajeniu się, szybkim truchtem wzdłuż doliny w kierunku stojącej pośrodku toyoty. Biegłem, strzelając raz po raz w światło pojazdu, w odległości około trzydziestu metrów, padłem na ziemię. Wiedziałem, że nie mogę dać im ani chwili wytchnienia na wychylenie się i sprawdzenie przedpola. Natychmiast odbezpieczyłem grant, podniosłem się i podbiegłem jeszcze kilka metrów i rzuciłem go z całych sił. Wtedy usłyszałem odgłos strzałów z ich strony, a nad moją głową świst kilku przelatujących pocisków. Ponownie padłem, wtedy nastąpił wybuch granatu, tuż za toyotą, od ich strony. Nie wiedziałem, jaki odniósł skutek. Dlatego, tym razem odczekałem, kilka sekund, obserwując poważnie uszkodzony pojazd. Zmieniłem magazynek, odbezpieczyłem drugi granat i ruszyłem, by oddać drugi rzut. Kolejny wybuch tuż za pojazdem ogłuszył również i mnie, znajdowałem się za blisko. Mimo wszystko znowu instynktownie podniosłem się i ruszyłem z całych sił biegiem w kierunku płonącego pola, w kierunku ujścia ouedu, w kierunku mojego wybawienia.

Gdy wyłoniłem się zza wozu, rzuciłem szybkie spojrzenie kontrolne, widziałem dwa leżące ciała w zielonych mundurach, trzeci z nich siedział oparty plecami o tylne koło toyoty.  Nie byłem pewien, czy byli martwi, czy tylko ogłuszeni i poranieni. Nie mogłem utwierdzić się o całkowitej skuteczności ataku granatami. Wciąż biegłem, strzelając za siebie, raczej już na oślep. Dobiegłem do płonącego pola, wybrałem jeszcze niezajęty ogniem przesmyk i biegłem dalej na przełaj.

Raz po raz oglądałem się za siebie i strzelałem. Skończył się ostatni magazynek. Obejrzałem się, nikt mnie nie ścigał, ale nadal biegłem. Kręte koryto ouedu było podmokłe, duże, długie kałuże świadczyły o deszczach, które przetoczyły się niedawno przez ten region.

Napędzał mnie strach, napędzała mnie wola przeżycia, napędzał mnie przerażający los zamordowanych rolników.

Biegłem w górę rzeki, w miarę wznoszenia się ternu podłoże był bardziej suche i kamieniste. Instynktownie tylko wyczuwałem, że to dobry kierunek, bo traciłem siły, traciłem poczucie rzeczywistości, poczucie orientacji, uchodziła ze mnie świadomość.

Nie byłem pewien niczego, nie byłem świadom, czy biegłem, czy tylko wiedziałem, że mam biec. Może to tylko chwiejne nogi mnie niosły bezwiednie, potykając się, co kilka metrów.

Nie wiem, jak długo uciekałem, w pewnym momencie, łagodnie piaszczyste koryto zmieniło się w kamienisty wąwóz o wysokich brzegach. Brnąłem przez te kamienie, nie wiem, po jakim czasie, ale wyraźnie poczułem ulgę w nogach, bo droga znowu zamieniła się w bardzo łagodnie opadające szerokie piaszczyste koryto.

Forsowny marszobieg wykańczał mnie coraz bardziej. Coraz częściej upadałem i podnosiłem się, ale biegłem dalej. Dłonie okaleczone, obszarpane spodnie drelichu i pokrwawione kolana, musiałem podpierać się na moim famasie. Poczucie winy, że mogę go uszkodzić, dawało mi świadomość, że go wciąż mam w rękach, że go nie straciłem po drodze. To uzmysławiało mi, że jeszcze żyję i nakazywało mi iść dalej, biec i potykać się.

W pewnym momencie przymknąłem oczy zalane potem, wtedy potknąłem się i upadłem bezwładnie, nawet nie zdążyłem się podeprzeć. Oprzytomniałem po chwili, nie wiem jak długiej. Próbowałem podnieść się, lecz nogi odmówiły posłuszeństwa, przekręciłem się na plecy, plecak podniósł mój tułów do pozycji półsiedzącej. Okazało się, że leżałem obok studni, której brzegi obłożone były dużymi kamieniami. Był to typowy oglat. Obiekt wykonany ludzkimi rękami, tymczasowa studnia kopana przez wędrujących pasterzy.

Zdjąłem z pleców bukłak, wypiłem resztkę zawartości. Postanowiłem uzupełnić zapas, lecz woda w zbiorniku okazała się bardzo mętna, zamulona, może to ja potykając się i upadając, wzburzyłem ją. Próbowałem rozejrzeć się dookoła, bo wydawało mi się, że słyszę coś, może czyjeś kroki i szelest ubioru.

Nic nie dostrzegłem, ale to chyba, dlatego że oczy zamykały mi się, pamiętam tylko, że nadal siedziałem wsparty na plecaku.

Po chwili uchyliłem powieki, wtedy ją ujrzałem, klęczała przy mnie, pochylała się, pojąc mnie wodą z bukłaka. Jej oczy były duże i zielone jak szmaragd, lśniły taką jaskrawą intensywnością, która mogłaby być oznaką inteligencji, przebiegłości, ale nie fałszu, a na pewno dobroci, możliwe, że również cierpienia. Bił z nich spokój i ukojenie.

Na ciemnej, śniadej twarzy trzy wytatuowane krzyżyki w formie kilku czerwonych kropek. Jej czarne włosy były splecione w cienkie warkoczyki, ułożone ciasno za czoło na tył głowy. Szyję miała otoczoną paciorkowym naszyjnikiem z dołączonymi kilkoma złotymi, okrągłymi i gładkimi medalikami. Jej suknia była czarna, połyskiwała jedwabiście. Poczułem zapach ziół, teraz też trochę cynamonu. To było jak piękno, które dane jest widzieć tylko raz w życiu, ta uroda wypełniała moje oczy i całą moją jaźń, obezwładniając mnie w milczącym, zapierającym dech w piersiach podziwie. Wyszeptałem jej imię – „Agara” – to musiała być ona. Dotknęła palcem moich ust, uciszając mnie.

Przypomniałem sobie, a może śniłem nasze spotkanie w osiedlu rodziny Mahamata, przypomniałem sobie, a może znowu poczułem dotyk jej warg, wilgotnych i słodkich jak sok granatu, był to szybki, ale zapalczywy pocałunek. Gdy znowu otworzyłem oczy, ujrzałem straszną, makabryczną, okaleczoną, poparzeniami twarz, zobaczyłem złowrogie, nienawistne spojrzenie, pełne wyrzutu i żalu do całego świata. Natychmiast z powrotem opuściłem powieki, upiór, widziadło zniknęło. Wtedy przypomniałem sobie, a może znowu poczułem muśnięcie jej warkoczyków, potem drugie, i jeszcze kolejne, może to powiew wiatru smagał mnie jej włosami pachnącymi tak, jak suknia, ziołami i cynamonem. A może to nie wiatr, tylko jej głowa i jej ciało kiwało się rytmicznie, powodując falowanie włosów. Przypomniałem sobie, a może znowu poczułem te uda, tę skórę miękką i ciemną, brązową jak światło zachodzącego słońca. Te jej uda, którymi mnie obejmowała łagodnie i zarazem zachłannie, zniewalając siłą, jaka w nich się kryła.

Usłyszałem słowa – „powstań, idź dalej, nie poddawaj się, masz siłę w sobie, nie pobłądzisz już, pamiętaj o miłości, bo już kochasz, twoje serce już nie jest otwarte, zabijasz i będziesz zabijać, ale nie zmarnuj rozlanej krwi, niebawem wrócisz do swoich”.

Nie wiem, po jakim czasie obudziłem się, cień krzewów przesunął się znacząco, słońce świeciło mi w twarz. Czułem się lepiej, nadal miałem w świadomości to przywidzenie, może to był sen, a może jawa, nie jestem już pewien, ale doznanie było tak realistyczne, że na wargach został mi smak granatu, w nozdrzach ten zapach cynamonu, a w uszach te słowa.

Półgłosem wypowiedziałem jej imię jeszcze raz, jednak w tym momencie dopadła mnie wątpliwość, granicząca z pewnością, że to nie mogła być ona. Oczy Agary były żółte jak pustynia o wschodzie słońca, brak było w nich spokoju, były rozbiegane, nieustająco szukające czegoś. A moja zjawa patrzyła na mnie zielonymi oczami. Jedyne, co je łączyło, to ta wróżba, jak klątwa. Nie potrafiłem wytłumaczyć tego snu.

Jednak coś innego zwróciło moją uwagę, coś, co bardzo mnie zaniepokoiło, bo na moich kolanach leżała wypełniona częściowo moja guerba, spróbowałem wody, była czysta, bez zapachu mułu. Podobnie jak przejrzysta woda w studni. Jedyne wytłumaczenie może być takie, że straciłem przytomność na długo, zmącona woda zdążyła się ustać, a zmęczenie sprawiło, że już nie pamiętałem, kiedy napełniłem bukłak. Pewne jest również, że umysł płata nam różne figle w stanie zamroczenia, jakby na granicy dwóch światów. A może to efekt działania benzedryny, którą regularnie brałem przez ostatnie dwa dni. Schizofrenia, tak lekarze podobno nazywają rozdwojenie jaźni, utratę poczucia rzeczywistości, oraz przywidzenia, które są tak realne, jak to, którego właśnie doświadczyłem.

Teraz bicie serca było miarowe, napełniała mnie siła, również ta wewnętrzna z wolą dalszego działania, postanowiłem wzmocnić ją kolejną dawką benzedryny. Cieszyłem się, że nie straciłem broni, ani plecaka, który teraz otworzyłem, by wziąć tabletkę na wzmocnienie. Chciałem też nadać meldunek przez radio satelitarne. Widok poszarpanego, przedziurawionego w trzech miejscach brezentu zmroził mnie, oznaczał, że jednak dosięgły mnie ich kule podczas ucieczki. Lokalizator oraz radiotelefon satelitarny były uszkodzone.

Spojrzałem na zegarek, dochodziła osiemnasta, za godzinę zapadną ciemności, mój ewakuacyjny helikopter powinien być już tam na miejscu. Cała nadzieja w tym, że poczekają na mnie jakiś czas po zmierzchu. Spojrzałem na mapę, niestety nie potrafiłem zlokalizować swojego miejsca, zakładałem, że byłem na dobrej drodze, w korycie właściwego ouedu, a odległość do miejsca docelowego, to nie więcej niż dwie godziny marszu.

Przygotowałem ostatni ratunek dla siebie, pistolet sygnałowy z czerwoną racą, włożyłem do kieszeni również latarkę.

Trzymając w ręku mapę, ruszyłem dalej szybkim krokiem.

Zmrok zapadał jakby znienacka, niebo było lekko zamglone, nie było zbyt jasno, co nie sprzyjało szybkiemu tempu marszu, ale i tak próbowałem utrzymywać je zdecydowane i szybkie.

Rzeczywiście musiałem być już blisko, bo po przewidzianych dwóch godzinach usłyszałem jakby szum turbin i wirników łopat śmigłowca. Wywnioskowałem, że już odpuścili i szykują się do odlotu, po chwili hałas zaczął się wzmagać. Wtedy zdecydowałem się, wystrzeliłem czerwoną rakietę. Musieli zauważyć mój sygnał, bo zaraz zobaczyłem ponad wzgórzami zbliżające się światła latającego kolosa. Machałem zapaloną latarką, byłem uratowany.

Dzisiaj, gdy piszę te słowa, dociera do mnie, ile miałem w tym wszystkim szczęścia. Miała to być łatwa misja, a okazało się, że ledwo ocalałem. Trudno przewidzieć, jaki los by mnie spotkał, gdyby piloci czekali trochę krócej. Nie miałem łączności, zapasów, ani amunicji do broni. Z całą pewnością góry, kamienie i piasek pochłonęłyby mnie. W najlepszym razie, przy pewnej dozie szczęścia natrafiłbym na jakiś libijski lub rebeliancki patrol.

W tamtym momencie pragnąłem, aby udało mi się wydostać z tej piekielnej krainy, marzyłem, by móc zobaczyć Cię jeszcze, by móc podzielić się z Tobą moimi przeżyciami. By móc znowu trzymać twoją rękę, widzieć Twoje błyszczące, duże oczy.

Tamten sen, wizja albo przywidzenie był jak bajka, żałowałem, że to nie Twój pocałunek mi się przyśnił. Teraz gdy to piszę, marzę, abyś to Ty okazała się moją bajką, czymś najpiękniejszym, najlepszym, najszczęśliwszym, co mi się przytrafiło w życiu.

Wiem, że to bardzo egoistyczne marzenie, jeszcze bardziej nawet, bo chcę, abyś Ty tak marzyła o mnie.

Całuję i ściskam mocno, Twój Ernest.

Faya-Largeau, 12 czerwca 1987 r.

***

Ernest i Élodie, siedzieli od jakiegoś czasu już, w ogrodzie kawiarni hotelu „Le palais rouge”.

Słońce wisiało coraz niżej, rzucając na rozległy plac długie cienie równego rzędu średnich palm doum wyznaczających granice placu zlokalizowanego z tyłu budynku.

Miejsce wybrali z dala od pozostałych stolików, w narożnym zakątku, w cieniu rozłożystych liści zbiegającego się w tym miejscu naturalnego ogrodzenia. Na przynależnym im stoliku stały opróżnione już, mieniące się w pomarańczowym słońcu stalowym połyskiem filiżanki po wypitej kawie.

Czekali na zamówioną kolację.

Élodie złożyła kolejną przeczytaną kartę, chowając ja do koperty. Spinką do włosów rozcięła kolejną, by wydobyć z białego wnętrza kolejne strony.

– Ciekawie opisujesz, emocjonujące te twoje opowieści. Ta była dosyć długa. – Głos jej drżał, ręce również, była wzruszona.

– Nie byłem pewien, jak się pisze listy do dziewczyny, nie mam wprawy. Więc opowiadam w nich o wszystkim, co przeżyłem, co robiłem, o tym, co widziałem. – Popatrzył na nią, bo uśmiechnęła się do niego. Odetchnął jakby z ulgą. – Jeśli uważasz, że to niewłaściwe, jeśli przerażają cię, to po prostu zostaw je sobie na inną okazję, albo zniszcz.

– No co ty mówisz! To wszystko jest emocjonujące, twoje spostrzeżenia i uczucia. Jest tak, jakbym nadrabiała stracony czas i poznawała cię, twoją osobowość, twoje myśli, twoje emocje.

– Może za dużo o tej wojnie pisałem?

– Wcale nie. Gdy czytam, to widzę cię teraz w całej okazałości. – Poniosła wzrok i spojrzała mu w oczy. – Widzę, poznaję twoją duszę. Chociaż dużo błędów ortograficznych robisz przy tym pisaniu.

Zamyśliła się, spojrzała na niego zawadiacko i zalotnie uśmiechając się.

– Kto to jest ta Agara? O jakie wspomnienia chodzi?

– To nic nie znaczy. To było jak fatamorgana w spiekocie dnia, było jak przywidzenie, jak sen. To nie mogło być realne. Byłem pod wpływem uroku, klątwy. Kiedyś Ci o niej opowiem. – Odpowiedź brzmiała wyraźnie wymijająco, łatwo to rozpoznała.

– Wierzysz w takie rzeczy?

– Sam już nie wiem, czy halucynacja, czy rzeczywiste zdarzenie.

– Czyli możliwe, że nie będę twoją pierwszą dziewczyną, tak, jak zapewniał jeden z twoich towarzyszy?

– To był Pietia, to on tak powiedział. Mówiłem Ci już, że ciągle chcą zrobić ze mnie mężczyznę. To oczywiście żarty. Pietia jest mi teraz najbliższy, razem wiele przeszliśmy i przeżyliśmy. Czytaj dalej, trochę o nim napisałem.

Na pogodnej twarzy dziewczyny pojawił się delikatny uśmiech, gdy już była zajęta lekturą szóstego listu.

***

Dopisek na kopercie: List 6 – czwarte zadanie.

Droga Élodie,

Od pięciu dni zaglądam do skrytki z listami, odkąd tylko wróciłem z mojej kolejnej misji. Codziennie sprawdzam i wypytuję wartowników, czy przypadkiem nie pojawiłaś się na widzenie ze mną. Jesteś pewnie bardzo zajęta w swojej pracy, opieką nad dziećmi albo leczeniem chorych. Muszę pogodzić się z tym, że nie masz czasu, że nie wiadomo, kiedy pojawisz się w mieście. Jednak jest we mnie jeszcze resztka nadziei na spotkanie, wciąż czekam na Ciebie, na listy już nie czekam, bo jeszcze nie przeczytałaś tych, które do tej pory napisałem.

Tym razem jeszcze dłużej zwlekałem z opisaniem relacji z mojej wyprawy, właśnie dzisiaj się zdecydowałem, więc usiadłem i piszę.

Wróciłem szczęśliwie osiemnastego czerwca przed południem. Prawie natychmiast po powrocie z poprzedniej, bo już po trzech dniach otrzymałem kolejną depeszę z rozkazem.

Tym razem zadanie wypełniałem z moim przyjacielem Piotrem. Ma rosyjskie pochodzenie, więc wszyscy mówimy na niego Pietia.

To ten, którego często proszę, by podczas mojej nieobecności sprawdzał skrzynkę w biurze przepustek, raz nawet jeden tam zaniósł. Już Ci kiedyś o nim pisałem, gdy wspomniałem o uleganiu cierpieniu, poddawaniu się bólowi. Pietia jest muzykiem i poetą, jest prawdziwym artystą, chwali się, że ma duszę artysty. Kiedyś powiedział mi, że za każdym znaczącym, ważnym czynem kryje się jakiś mroczny sekret, jakaś tajemnica. Chyba usłyszał to kiedyś z ust kapitana.

Jeżeli to, co robiłem i nadal robię, jest ważne albo znaczące, a mam taką nadzieję, to moją tajemnicą jesteś Ty.   Moją tajemnicą jest los uciekiniera i los wygnańca. Jestem wygnańcem, może trochę z mojej winy, ale jednak. I tak jak wszyscy tacy banici próbują zabić przeszłość, a wraz z nią każdy ślad, który mógłby zdradzić, kim byliśmy, skąd pochodzimy, kto nas niegdyś kochał, kto nas wygnał. Przestajemy nienawidzić siebie albo zapominamy o tej nienawiści na chwilę, tylko wtedy, gdy staje przed nami wyzwanie z odpowiednio dużym ryzykiem. Dopiero wtedy zaczynamy działać i liczy się tylko to działanie, bez niepotrzebnych myśli, bez uczuć, bez współczucia, bez wyrzutów sumienia. Dlatego, wszyscy ci, których zabijaliśmy, nie budzą w nas litości, powinniśmy ją poczuć, tuż przed naciśnięciem spustu w karabinie, jednak tylko patrzymy na nich, czekając na odpowiedni moment, zaraz potem strzelamy.

W tym zadaniu, jakie otrzymałem, litość to ostatnie, czego mógłby oczekiwać mój cel. Raczej powinien szukać rozgrzeszenia i prosić o modlitwę, bo wybaczenia ani zmiłowania nigdy by nie otrzymał.

Moim celem miał być zbuntowany kapitan z pewnego oddziału GUNT. Oficer ten nie podporządkował się ostatnim umowom z rządem i prezydentem i wrócił na stronę rebeliantów Goukouniego Weddeye.

Oddział kapitana stacjonował we wschodniej części prefektury Biltine, blisko granicy z Sudanem. Wyszło na jaw, że ochrania przemytników, szmuglujących morfinę i broń. Protegowani przemytnicy nie dzielili się zyskami z nikim, a zwłaszcza z przywódcami lokalnych klanów Bidayat i Borgat na wschodzie, które wchodziły w skład grupy etnicznej Zaghawa. Najbardziej urażony poczuł się dowódca sił czadyjskich, najbliższy współpracownik prezydenta Habré. Sprawa zrobiła się osobista, postrzegana była jak zdrada, którą Czadyjczycy mogliby sami rozliczyć ze sobą. Jednak naraził się również Francuzom. Oszukani wodzowie klanów, zwrócili się przeciwko niemu, więc postanowił wycofać się na zachód, w północnej części prefektury Borku, pod granicę z Nigrem, gdzie libijskie wpływy były nadal znaczne, a plemiona niezbyt przychylne obecnemu prezydentowi.

Problem w tym, że po drodze, wycofując się, dokonał masakry ludności cywilnej w napotkanych osadach, jego droga znaczona została zgliszczami wiosek, mordami i gwałtami. Najgorsze było to, że rolnicza ludność, którą napotykał, nie miała nic wspólnego z polityką, nawet nie wiedzieli, kto jest obecnym prezydentem republiki.

Gdy dokonał napadu na konwój z pomocą humanitarną, zmierzający z Abeche na północ do Fady, problem nabrał większego rozgłosu i wagi dla armii francuskiej. Było kilka ofiar śmiertelnych i rannych po stronie eskortujących legionistów, zniszczono sporo sprzętu.

Jego oddział został rozbity przez nalot lotniczy na początku depresyjnej równiny Djourab. Jednak ściganemu oficerowi udało się zbiec z kilkoma członkami jego oddziału. Schronił się, zakładając obóz o dwieście pięćdziesiąt kilometrów na wschód od naszych jednostek, pół dnia drogi.

Otrzymałem jego zdjęcia z dokumentacji wojskowej oraz obrazowanie satelitarne z przypuszczalnej lokalizacji obozu, jak również dokumentację jego zbrodni. Okrucieństwo, bestialstwo utrwalone na tych zdjęciach, mógłbym porównać do tego, co widziałem w lutym na równinie Mogoro, jednak skala ilościowa tego tutaj była dziesięciokrotnie większa. To nie miało nic wspólnego z działaniami wojennymi, to było bezsensowne bestialstwo, czyste zło.

Musiał być to okrutny, przerażający człowiek, zadaję sobie pytanie, jak rodzi się takie zło, co kieruje takimi ludźmi, co ich skłania do mordów i gwałtów na niewinnych, niczego nieświadomych ludziach. No i jeszcze, ten bezmiar tego zła.

O ile zwykle nie czułem żadnej pasji, żadnych uczuć wobec tych, którzy byli moimi celami, to tym razem wzbierał we mnie gniew, żądza wymierzenia sprawiedliwości, chęć odwetu za te bezbronne ofiary.

Przygotowaliśmy się starannie do wyprawy, rozpatrzyliśmy możliwe metody dotarcia, wyśledzenia i likwidacji celu. Jednak nie przewidziałem jednego prostego czynnika. Gniew i złość, który kieruje tobą to źli doradcy. Zaślepienie, które nami kieruje, zamazuje właściwy obraz sytuacji, wpływa na sposób myślenia, najbardziej jednak powoduje, że myślisz o zemście na celu, zamiast o analizowaniu sytuacji, w której się znalazłeś, prawidłowym wyciąganiu wniosków i podejmowaniu właściwego działania, odpowiedniego do danej sytuacji. Nasze staranne przygotowanie i zaplanowanie na nic się zdało, musieliśmy improwizować. Jednak znowu miałem szczęście, tym szczęściem okazał się mój przyjaciel Pietia.

Nazajutrz po spotkaniu z oficerem łącznikowym z wywiadu, wyruszyliśmy jak zwykle wieczorem, gwiazdy oświetlały drogę, w całej krasie podziwialiśmy piękno pustyni nocą.

W wyznaczonym miejscu byliśmy już trochę po północy. Krajobraz pustyni urozmaicony był licznie występującymi formacjami skalnymi, olbrzymimi, wysokimi na kilkadziesiąt metrów ostańcami, które jakby przed chwilą wyrosły spod piasków, jakby chciały wznosić się dalej i wyżej.

Zostawiliśmy nasz pojazd pomiędzy skałami, dla pewności nakryliśmy jeszcze siatką maskującą. Po krótkim odpoczynku ruszyliśmy na zachód. Zabraliśmy sprzęt, broń, zapas wody i racji żywnościowych na kilka dni, podczas których spodziewaliśmy się wytropić siedzibę okrutnego kapitana. Maszerowaliśmy do świtu, okolica robiła się bardziej kamienista, skałki były gęściej rozrzucone. Wydawało się, że tworzą swoisty labirynt.

Pod osłoną cienia jednej ze skał, zatrzymaliśmy się na odpoczynek, energetyczny posiłek i porcja benzedryny. Pietia oddalił się dalej za potrzebą. Ja powstałem, zabrałem swój ekwipunek, plecak, famas oraz karabin snajperski. Na plecach jak zawsze dodatkowo spoczywała czarna guerba od Agary. Ruszyłem przodem. Po chwili odwróciłem się za siebie, widząc w odległości dwustu metrów, podążającego za mną Pietię, bez zastanawiania się szedłem dalej.

Od tego momentu wypadki potoczyły się błyskawicznie. Kilometr dalej, zza skały wyłoniło się trzech mężczyzn w mundurach, zaskoczyli mnie, na pierwszy rzut oka wyglądali jak żołnierze z jednostek rządowych.

Karabinami nakazali podniesienie rąk w górę, podeszli do mnie, najbliższy z nich zdzielił mnie kolbą w brzuch. Straciłem oddech, instynktownie pochyliłem się, wtedy otrzymałem cios w głowę.

Ocknąłem się, gdy poczułem wilgoć wody na twarzy, leżąc na wznak wsparty na plecaku, otworzyłem oczy, jeden z nich wylewał na mnie zawartość mojej guerby.

Natychmiast oprzytomniałem i przypomniałem sobie zdarzenie, ból głowy paraliżował mnie, ale krwi nie było, litham, którym się owinąłem, trochę zamortyzował uderzenie.

Zdałem sobie sprawę, że oddzielenie się od Pieti mogło wydawać się błędem, lecz teraz skutek tej decyzji jawił się jak jedyna szansa na ratunek. W tym samym momencie rozpoznałem go, to był Mano Mustafa, stary Arab, którego poznałem podczas wyprawy na równinę Mogoro, przemytnik. To był ten sam człowiek, którego widziałem w oazie na wschodzie, w posesji watażki, wymuszającego haracz na konwojach z kopalni.

Wydobył zza pasa sztylet z czarną rękojeścią. Uśmiechając się ponuro, zagadnął mnie „zostawiłeś to tam, w pobliżu oazy tam, gdzie zaczaiłeś się, aby zabić mojego kuzyna. Należał do mojego brata w wierze, Modiba, zamordowali go w Abeche, to była egzekucja bez sądu”.

Niestety nic nie potrafiłem mu odpowiedzieć, spojrzałem w prawo, gdyż spomiędzy skał wyłoniło się dwóch kolejnych. Byli w jasnych piaskowych, libijskich mundurach. Pierwszy z nich szedł dumnie, za pasem miał zatknięte dwa granaty, po lewej stronie kaburę na pistolet, próbował dopinać guziki w bluzie. Jego również rozpoznałem, był to poszukiwany kapitan, mój cel. Dobrze zapamiętałem tę twarz ze zdjęć.

Mano wskazał na mnie ręką, zwracając się do kapitana – „to jest francuski najemnik, jestem pewien, że to ten sam, który zaczaił się i zastrzelił wodza Mengistu w oazie, we własnym domu. Sądząc po jego broni, przybył tutaj również, aby kogoś zabić. Możliwe, że ciebie kapitanie”.

Jeden z nich podał moją broń kapitanowi, te ze znawstwem spojrzał, trzymając i ważąc w ręku najpierw mój famas, potem FR. Pozostali dwaj żołnierze pilnowali mnie, stojąc za mną o dwa kroki, po obu stronach, jakby obawiali się, że im ucieknę, lub skoczę na ich dowódcę. Śmieszne.

Kapitan z podziwem ocenił zdobycz, skinął z zadowoleniem głową, potem spojrzał na mnie, by się odezwać – „broń może być, przyda się, nie jest lepsza od naszej, ale nie mamy już amunicji, więc zabijemy cię inaczej”.

Mano Mustafa podał sztylet kapitanowi, ten natychmiast, przystawił szpic ostrza do mojego gardła, w zagłębieniu tuż powyżej mostka. Jednak ciosu jeszcze nie zadał, czekał.

Nie wiedziałem, co w tym czasie robi Pietia, nie byłem pewien czy mnie widzi, ani co zamierza. Wtedy postanowiłem się odezwać – „to u was znamienne, jakieś przekleństwo, że ciągle brakuje wam amunicji, ostatnio jak się spotkaliśmy, to również byliście bezbronni, możesz mnie zabić, ale po mnie przyjdą inni, nawet już są w drodze”. Zdawałem sobie sprawę, że moje słowa były bezczelne, ale moje spojrzenie ponad ramieniem kapitana, w stronę Mano jeszcze bardziej wyzywające. Wzrokiem dawałem mu do zrozumienia, że gardzę nimi. Wzbierała we mnie nienawiść, w obliczu śmierci od noża kłującego w moją szyję, ten gniew zwyciężył mój strach, który chwilę temu był bliski obezwładnienia mnie. Nie błagałem o litość, ale szczerze nimi gardziłem. Kapitan musiał dojrzeć to w moim spojrzeniu, wyczytać w mojej twarzy. Odjął ostrze od mojego gardła, założył ręce na piersi, odchylił się lekko do tyłu i wybuchnął głośnym, szyderczym śmiechem. Śmiał się głośno, jakby chciał dodać pewności sobie. Zrozumiałem, że jego wewnętrzne emocje są tak gwałtowne, że jedyną reakcją, która może je rozładować, jest tylko głupi, nieopanowany śmiech, zupełnie niepasujący do sytuacji. Nie wiem, skąd znałem ten śmiech, to objaw skrywanego tchórzostwa, podszyty okrucieństwem. Zadawanie bólu jest wyrazem rozpaczy, a ten śmiech jest jak płacz tchórza, gdy wszyscy na niego patrzą.

Mimowolnie postąpiłem krok w stronę oficera w piaskowym mundurze, odwróciłem się, by spojrzeć w tył, wtedy głowa stojącego trzy kroki za mną strażnika eksplodowała, wcześniej usłyszałem złowrogi świst przelatującego pocisku, sekundę później odgłos wystrzału. Kawałki czaszki, szara i krwawa miazga rzygnęła swoją obrzydliwością na sporą odległość. Drugi strażnik, z tyłu po mojej lewej znieruchomiał przerażony.

Wykorzystałem moment zaskoczenia. Wyrwałem obydwa granaty zza pasa oniemiałego oficera, zębami w wyrwałem jednocześnie obie zawleczki, puściłem dźwignie spustowe zapalników i wrzuciłem je do środka rozpiętej częściowo bluzy oficera.

Opadły wewnątrz i zatrzymały na pasie, objawiając się dwoma niewielkimi wypukłościami.

Rozpaczliwie próbował wydobyć je, oswobodzić się z nadchodzącego przeznaczenia, jednak ruchy tchórza były śmiesznie nieporadne. Próbował zadać zamaszysty cios nożem, ale uchyliłem się i kopniakiem w łydki podciąłem jego nogi. Przewrócił się na wznak, cielsko wydało głuche jęknięcie. Jednocześnie zauważyłem, jak od kolejnego strzału pada Mano Mustafa.

Napędzony dynamiką uniku, wstając, skoczyłem na drugiego strażnika, impet masy mojego ciała z plecakiem, ułatwił obezwładnienie go. Chwytając od tyłu ręką i obejmując jego szyję, unieruchomiłem go. Szarpnąłem nim i zacząłem go ciągnąć w tył, dusił się. Wreszcie po trzech sekundach nastąpiła eksplozja granatów. Podmuch przewrócił nas obu, odpychając o kilka metrów. Upadając, poczułem uderzenia odłamków w moją żywą tarczę. Upadłem na plecak, dodatkowo ciało nieszczęśnika przygniotło mnie. Minęła jakaś chwila, zanim się pozbierałem. Pył i kurz opadał powoli, usłyszałem kolejny strzał, a kątem oka spostrzegłem, jak podnoszący się piąty przeciwnik upadł trafiony w pierś. Wreszcie podniosłem się i ruszyłem biegiem. Byle dalej, byle schronić się za następną skałą, potem znowu za kolejną, z każdym krokiem oddalałem się i czułem się coraz bezpieczniej.

Usłyszałem kilka strzałów, potem serię, świszczące kule przeleciały po mojej lewej stronie. Biegnąc, odwróciłem głowę, w oddaleniu kilkudziesięciu metrów widziałem tylko leżące ciała. Straciłem moją broń famas, straciłem mój karabin snajperski FR, straciłem moją guerbę od Agary, ale ocaliłem siebie.

Czekałem na Pietię, przy naszym ukrytym wozie, nadszedł przeszło kwadrans po mnie. Długo i serdecznie uściskałem go, jako mojego wybawcę, jako przyjaciela, najbliższego druha. Przez pewien czas jeszcze, przyczajeni pomiędzy skałami, obserwowaliśmy okolicę, wypatrywaliśmy możliwego pościgu za mną. Tylko cisza i wzmagający się wiatr, zasłaniający niebo chmurami coraz gęstszymi, szarymi jak ołów. Nasze lithamy owinięte na głowach okazywały się zbawienne, bo powietrze robiło się gęste od pyłu, ciężkie i duszne. Jednak to dawało również nadzieję, że noc nie będzie mroźna jak zwykle.

Wyruszyliśmy po północy, pogoda psuła się z każdą godziną, powietrze było gęste od pyłu niesionego z wiatrem, który zacierał nasze ślady. Wszechświat sprzyjał nam, pomógł nam wypełnić zadanie, dosyć szybko, zupełnie przypadkowo i bardzo ryzykownie. Po raz kolejny udało się mi, udało się nam, przeżyliśmy tylko dzięki wspólnemu działaniu. Mieliśmy cholernie dużo szczęścia. Na nic zdały się nasze dogłębne przygotowania i plany. Wszechświat miał zupełnie inne. Czy chciał, abym spojrzał przez chwilę na czyhającą śmierć? Może chciał mnie ostrzec, może powstrzymać, a może oznajmić, kto jest ważniejszy? Nie, na pewno nie powstrzymać, bo inaczej to już bym nie żył.

Pamiętam, że biegnąc, przypomniałem sobie o Tobie, pomyślałem o naszym pocałunku, o tym, czy jeszcze się zobaczymy. Świadomość, że cało wyszedłem ze śmiertelnej opresji, dawała mi poczucie pewności, że tak, że wszechświat, że On jeszcze z nami nie skończył. W takich chwilach wszystko inne traci znaczenie, wszelkie powody i przyczyny naszych poczynań, wyborów, naszych decyzji stają się nieważne. Bo ważne jest to, że znowu mi się udało, że gdzieś tam czekasz na mnie, by dać mi rozgrzeszenie.

Myślałem, że dobrze jest mieć takie wsparcie w kimś, kto wysłucha albo przeczyta moje zwierzenia, taki drogowskaz moralny. Chcę, abyś była moją moralnością, Jeśli nie potępiasz całkowicie tego, co robię, to jest mi lżej, będę spał spokojnie, bez żadnych wyrzutów. Jeśli może nawet zaakceptujesz to, co robię, to znaczy, że to nie jest całkowicie złe, możliwe, że jednak świat tego potrzebuje, by mógł stać się trochę lepszy, alb po to, aby chociaż wymierzyć karę, wziąć odwet za krzywdy i śmierć niewinnych.

Nie chcę usprawiedliwiać swoich czynów, bo jedynym usprawiedliwieniem jest bycie najemnikiem. Wiem, że w rozlanej krwi rozpływają się wszelkie powody i przyczyny, wszelkie prawdy, ale znika też w niej wymierzana sprawiedliwość. Wiem, że to nie moja, ale Jego rola. A może to On zdecydował o losie wygnańca, najemnika, czyniąc go swoim narzędziem. Możliwe, że bluźnię. Wybacz mi, jeśli nie zgadzasz się z moimi słowami.

Daj mi jakiś znak, chociaż kilka słów.

Twój tęskniący Ernest

Faya-Largeau, 23 czerwca 1987 r.

***

Dopisek na kopercie: List 7 – piąta misja.

Droga Élodie,

Niepokój, niepewność znowu wdziera się do mojej świadomości, rozsadzając mi umysł od środka. Jakże ja tęsknię. To przecież jakieś wariactwo, obsesja na Twoim punkcie.

Moje listy nadal czekają w skrzynce, Ty nie przyjeżdżasz do miasta. Nie wiem, czy to czekanie ma jeszcze jakiś sens. Jednak nadzieja, ta ostatnia nakazuje mi to kontynuować, znowu piszę więc o swojej kolejnej misji.

Jakże wielką ulgę poczułem, gdy nazajutrz po napisaniu poprzedniego listu, otrzymałem kolejne wezwanie, było pilne, oficer z wytycznymi już czekał od rana w sztabie pułku.

Wywiad lotniczy zaobserwował na wschodzie grupę przemytników, przekroczyli środkową granicę z Sudanem i zmierzają w kierunku północnych terenów, zajętych przez Libijczyków. Ich droga prowadziła przez płaskowyż w prefekturze Ennedi, tam kończą się urozmaicone i względnie przyjazne do życia tereny porosłe zieloną roślinnością, a zaczyna się pustynia.  Mają eskortować jakiegoś, wysokiej rangi oficera czadyjskiego, który zbiegł ze sztabu z jakimiś ważnymi dokumentami, szczegółów nie otrzymaliśmy.

Zadanie polegało na zastrzeleniu zdrajcy. Właściwie, to wojsko rządowe mogłoby wysłać grupę pościgową, ale chodziło o to, aby nie było rozgłosu, bo podobno oficer był członkiem rodziny prezydenta. Wszystko miało odbyć się po cichu, bez skandalu, bez wstydu. Liczyła się szybkość działania. Wyruszyliśmy już w południe, przetransportowano nas helikopterem w wyznaczony rejon. Po niecałych trzech godzinach byliśmy na miejscu. Ich szlak miał prowadzić przez wąski wąwóz, w przesmyku pomiędzy skałami, z charakterystycznym olbrzymim łukiem łączącym te formacje skalne po obu stronach. To była najkrótsza i najlepsza droga na północ aż do Libii jakby brama otwierająca drogę na wydmy depresji Mourdi, wrota z Sahelu na pustynię.

Drogę w przesmyku zaminowaliśmy sześcioma ładunkami, które mieliśmy eksplodować zdalnie, za pomocą detonatorów radiowych. Spodziewaliśmy się ich za kilka, może kilkanaście godzin.

Po południu zajęliśmy stanowiska w zagłębieniach skalnych, po przeciwnych stronach wąskiej kotliny, w odległości nie większej niż dwieście metrów do łuku skalnego. Doskonała pozycja i widoczność, resztę dnia, potem w nocy obserwowaliśmy teren.

W ustach suchość z powodu wielu godzin cierpliwego wyczekiwania. Nie czułem strachu, ale też nie mieliśmy w sobie nienawiści, która mogłaby nas chwytać za gardło, była za to niepewność, bicie serca w skupieniu, i był przeraźliwy nocny ziąb, wreszcie przyszło znużenie i zmęczenie.

Nadeszła szarówka świtu, niebo spowite mglistymi chmurami, powietrze ciężkie, wilgotne, lepkie. Słaby wiatr oblepiał nam twarze warstwą pyłu i piasku. W pewnym momencie zobaczyliśmy zbliżającą się kolumnę czterech białych dużych toyot pikapów. Czyli około szesnastu ludzi, kilku siedziało na skrzyniach ładunkowych, pomiędzy paczkami swoich zapasów. Zbliżali się jednostajnie, miarowo, bez pośpiechu, bo tak się jeździ po nieutwardzonych piaskach. W wąskim przesmyku jakby przyspieszyli, przynajmniej tak się nam wydawało. Pietia miał zdetonować ładunki, gdy tylko ostatni z kolumny znajdzie się w polu rażenia ostatniej bomby.

Nastąpiła eksplozja. Pierwszy pojazd w kolumnie podskoczył, wzniecił w górę fontannę piasku, przewracając się na prawy bok.

Pozostałe pojazdy w kolumnie zatrzymały się, początkowa cisza, jaka nastała po wybuchu, została przerwana przez rozgardiasz żołnierzy wyskakujących z pojazdów. Część zgromadziła się tuż przy wraku pierwszego, pozostali patrzyli z daleka. Byli całkowicie zaskoczeni, z pewnością nie mieli pojęcia, co dalej.  Niektórzy zaczęli się rozglądać dookoła, próbując wypatrzeć nowe, potencjalne niebezpieczeństwo, niepewni, czy wjechali na pole minowe, czy ktoś chce atakować. Nie mogli nas dostrzec, byliśmy świetnie zamaskowani.

Jednak po pierwszym wybuchu, nie następowały kolejne. Usłyszałem krótkie przekleństwo w krótkofalówce – „Kurwa! Detonatory nie działają! Strzelaj!”.

Zdjąłem z karabinu litham, którym wcześniej go zabezpieczyłem przed wszechobecnym piaskiem, odbezpieczyłem, celownik optyczny przygotowałem wcześniej, nabój był już załadowany do komory. Wycelowałem do pierwszego celu przy płonącym wraku, prawdopodobnie dowódcy, gestami zdawał się potwierdzać swoje rozkazy. Upłynęło pięć sekund od sygnału danego przez Pietię, strzeliłem.

Widziałem rozbryzg krwi, na środku jego twarzy, niemy, milczący teatr makabry i śmierci.

Przeładowałem, strzeliłem po raz drugi, tym razem ciało wygięte do tyłu w bolesnym łuku, po uderzeniu kuli w plecy, widziałem powiększająca się krwawą plamę na jasnym piaskowym mundurze. Zobaczyłem, jak kolejne ciało padło szarpnięte energią pocisku, to Pietia strzelający od drugiej strony wąwozu, po dwóch sekundach znowu kolejna głowa eksplodowała krwawo-szarą miazgą, po dwóch sekundach kolejny cel trafiony przez niego upadł na piasek.

Przeładowałem i strzeliłem trzeci, czwarty i piąty raz.

Zapanował ogólny chaos. Całkowite zaskoczenie, dezorientacja, szukali wzrokiem dookoła, rozglądali się, nie byli pewni, skąd padają strzały. Nie potrafili odgadnąć, skąd nadlatuje śmierć. Próbowali chronić się za unieruchomionymi pojazdami, lecz na nic się to zdało. Nadlatujące kule były loterią, raz z jednej, raz z drugiej strony wąwozu. Nikt nie rozumiał, co się dzieje. Nikt z nich nie pomyślał, aby upaść w bezruchu na ziemię, aby sztuką mimetyzmu upodobnić się do otoczenia, do leżących już ciał w kałużach krwi, by tak poszukać ocalenia.

Podczas gdy oni biegali chaotycznie i bezładnie, oddałem mój szósty, siódmy i ósmy strzał. Ktoś próbował uruchomić silnik i zawrócić pojazd w wąskiej pułapce przesmyku, lecz zderzył się z tym stojącym za nim, pozostał już, siedząc za kierownicą, z powiększającą się czerwoną plamą na piersi, Pietia oddał w krótkich odstępach trzy kolejne strzały z przeciwnej strony wąwozu.

Ostatnia toyota w kolumnie, wycofując się, w panice potrąciła jednego ze swoich i przejechała po nim, w tym momencie moja kula trafiła tego kierowcę w brzuch.

Oddałem dziesięć strzałów, zmieniając magazynek, potem strzeliłem jeszcze cztery razy, nie liczyłem już strzałów oddanych przez Pietię, ale musiało być podobnie.

Widziałem, jak wcześniej, czterem z nich udało się przedrzeć ponad płonącym wrakiem na czele kolumny, nie zważając na możliwość zaminowania szlaku, byle dalej naprzód, na pustynię. Jednak ich szanse na przetrwanie na pustyni, bez zapasów, były zerowe.

Miejsce przesmyku wypełniło czternaście ciał leżących pomiędzy podziurawionymi wozami, dwa ciała za kierownicą, krwawe kałuże natychmiast wsiąkające w piaszczyste podłoże były jak pieczęcie na miejscu ich śmierci, podobnie krwawe plamy połyskujące na jasnych mundurach i ubraniach. Dopiero teraz zwróciłem uwagę, że wielu było ubranych po cywilnemu, bez mundurów, w zwykłych gandurach i burnusach. Ten widok był przepełniony jakąś makabryczną poetyką połyskującego karmazynu w szybko wschodzącym słońcu. Zapanowała cisza, chaos ustał, nastąpił kompletny bezruch. Od pierwszego strzału upłynęło nie więcej niż dwie minuty.

Teraz powinny wystąpić wyrzuty sumienia, żal, litość, miłosierdzie i współczucie dla ofiar, jakieś strapienie, które w końcu załamuje większość z nas, najemników. Jednak nie mnie, nic nie czułem.

Chciałem, by łzy opłukały moje oczy. Jednak tak się nie stało. Nie miałem, żadnych uczuć, nie czułem żadnego żalu, wzruszenia, ani wyrzutów, tak samo, jak nie odczuwałem w tym żadnej nienawiści ani złości. Tylko poczucie dobrze wypełnionej misji.

Nie była to żadna satysfakcja ani duma, tylko zwykła ulga, że oto udało się znowu wykonać rozkaz, znowu udało się przeżyć i pokonać przeciwnika, tak przeciwnika, ale niekoniecznie wroga.

Jednak ta ulga była tłumiona nieodpartym wrażeniem, że strzelaliśmy do ruchomych tarcz na strzelnicy.

Już myślę o kolejnej misji, aby wyrwać się i przestać myśleć, aby uwolnić się od myśli o Tobie, aby wyleczyć się z choroby serca, która ma Twoje imię, ale za każdym razem, gdy wracam do bazy, jest gorzej. To tak, jak każdy, kto opuszcza dom, aby wyruszyć w świat, ma poczucie zachłyśnięcia się chwilową wolnością. Wędruje w przeświadczeniu, że kto raz to zrobi, to już do niego nie wraca. Oczywiście to nie jest prawdą, bo zawsze musisz wrócić, i zawsze wracasz, i nigdy nie przestaniesz. Tak, jak ja próbuję przestać o Tobie myśleć, ale zawsze zaczynam jeszcze raz, a potem znowu.

Twój Ernest

Faya-Largeau, 30 czerwca 1987 r.

***

Dopisek na kopercie: List 8 – szósta misja.

Cześć Élodie,

Dzisiaj o świcie powróciłem ze swojej szóstej misji.

Pierwsze kroki skierowałem do skrzynki z listami w biurze przepustek, a tu rozczarowanie, one wszystkie nadal tam czekają. Wciąż nie ma żadnej wiadomości od Ciebie.

Wiem, że większość czasu jestem w terenie, nieobecny w jednostce, ale zachowuję resztki nadziei, że jednak będziesz chciała mnie ponownie zobaczyć, że przyjedziesz, że odbierzesz te listy. Żyję tą nadzieją, ufam, że kiedyś nastąpi ta chwila, gdy się spotkamy ponownie. Wtedy będziesz mogła dowiedzieć się tej prawdy o mnie, a ja dowiem się, co kierowało Tobą, że milczałaś, że nie pojawiasz się tutaj. Dowiem się, dlaczego mnie unikasz.

Ta wiara jest coraz słabsza, coraz słabsza jest też siła woli, by nadal pisać. Bo list piszę już raczej z poczucia obowiązku. Moja obietnica, moje słowo dane Tobie napędza mnie do kontynuowania moich opowieści, moich zwierzeń, moich spowiedzi.

Nieraz nachodzą mnie wątpliwości i myśli, że to może nawet lepiej, że nie docierają jednak do Ciebie, że nie czytasz ich. Może prawda o wojnie, o naszym udziale w niej, byłaby zbyt trudna dla tak wrażliwej osoby. Ta prawda może obrzydzić Ci mnie, może zmienić mój wizerunek w Twoich oczach, sposób, w jaki mnie postrzegasz, w jaki mnie pamiętasz. Możliwe, że będziesz żałować, że mnie poznałaś.

Tym razem to była długa wyprawa. Całe osiem dni samotnie spędzonych na równinach regionu Erdi.

Musiałem pokonać ogromne odległości, aż do osieli ludów zamieszkujących w północnej części prefektury Ennedi, jeszcze dalej, za depresją Mourdi.

Miałem naprawdę dużo czasu dla siebie, spędzonego na rozmyślaniu, na analizowaniu swojego życia i tego, co robię. Swoista pielgrzymka w głąb siebie, pielgrzymka do zakamarków swojej duszy. Czasu spędzonego na rozmowach z Nim. To prawda, jest jakiś mistycyzm w samotnym pokonywaniu pustyni, w długim zmaganiu z piekielną naturą. Były to prawdziwie wzniosłe momenty, przepełnione ekscytacją nad podziwem dla Niego i Świata.

Moje zadanie znowu polegało na likwidacji, tym razem jednego z przywódców plemiennych z klanu Ounia. Mój cel miał przebywać na terenach za linią frontu, wciąż pod okupacją libijską.

Z powodu silnej obrony przeciwlotniczej w tym regionie, nie przerzucono mnie helikopterem. Musiałem poradzić sobie sam kierując się drogą okrężną wokół Ouadi Doum, potem dalej przez tereny Sahelu, aż pod granicę na północnym wschodzie.

Ten przywódca klanowy był właścicielem oazy nad dużym, podłużnym, jeziorem, pośrodku pustyni. Był muzułmaninem, jednocześnie był lokalnym watażką, rozsiewającym nienawiść, wykorzystującym religię do wzniecania buntów.

Tego człowieka pierwszy raz zobaczyłem na zdjęciach dostarczonych przez oficera przekazującego rozkaz. Zdjęcia przedstawiały niemłodego już, białego człowieka, właściwie starca, twarz naznaczona zmarszczkami, ogorzała od wiatru i słońca. Był cywilem, przynajmniej na zdjęciu został utrwalony w białej dżelabie. Jednak było coś w jego spojrzeniu, z jego oczu bił blask zła. Jeśli zło można jakoś zobrazować, to jego twarz byłaby najlepszym przykładem.

Przygotowałem się starannie, przestudiowałem zdjęcia, fotografie satelitarne jego siedziby, zaplanowałem, sposób i moment oddania strzału. Trzy dni drogi w jedną stronę, półtora dnia na obserwację i wykonanie zadania, potem powrót.

Przemierzałem tereny z licznymi oazami ukrytymi pomiędzy zbiorowiskami palm daktylowych oraz wioskami typowymi dla tych terenów z płaskimi gliniastymi równinami, które miejscowi nazywają naga. Na nich tutejsi rolnicy wyspecjalizowali się w uprawie prosa doura. Na obszarach porosłych hadem i rzadkimi lasami akacjowymi spotykałem pasterzy pilnujących dużych stad wielbłądów i kóz. Napotkałem też karawany odpoczywające w środku dnia, a wędrujące nocami. Sznur kilkunastu może dwudziestu miarowo maszerujących wielbłądów, kojarzył mi się jak nocny pociąg jadący z oazy do oazy. Obserwowałem też z daleka stada białych antylop addax albo muflonów. Pozornie nieprzyjazna kraina, przy uważnej obserwacji ujawniała mi swoje tajemnice, swoje oblicze tętniące życiem.

Dni były mgliste od piasku i pyłu zawieszonego w wilgotnym powietrzu, oblepiającego moją twarz powłoką tworzącą szarą maskę. Ciężkie, nisko umieszczone chmury gnane przez wiatr ze wschodu na zachód. W zderzeniu się z chłodniejszym powietrzem w wyższych regionach Ennedi lub jeszcze dalej nad Tibesti zamieniają się w deszcze, wypełniające okresowe ouedy, rzeźbiące swoje koryta potokami mętnej, żółtej wody.

Ludność rolnicza była mi życzliwa, niektórzy pierwszy raz widzieli białego. Dobrzy ludzie, uczynni i pokojowo nastawieni. Aż do momentu, gdy niepokoje wojenne zawitają do ich wiosek, aż ich umysły nie zostaną zmącone nienawiścią do obcych, do innych szczepów. Kilka razy trafiłem do posterunków wojsk rządowych, w których uzupełniałem zapas paliwa i wody. Opowiadali o niepokojach, o bandach partyzantów nękających tutejszą ludność. Naciskających na lokalnych przywódców, by wzniecać niepokoje, gnębiących okoliczną ludność, by nastawić ją przeciwko obecnej władzy politycznej.

Domostwo mojego celu było jak twierdza nad samym jeziorem, otoczone murem z glinianych bloków od strony pustyni. Od strony jeziora otwarta przestrzeń. Właśnie od tej strony miałem zaatakować. Wybrałem stanowisko w zaroślach na przeciwległym brzegu. Odległość niecałych trzystu metrów dawała wyśmienite warunki do oddania strzału oraz łatwej ewakuacji.

Nie dysponowali żadnymi łodziami, by rozpocząć natychmiastowy pościg, a dwa i pół kilometra linii brzegowej dawało mi dodatkową przewagę czasową. Spędziłem na obserwacji całą noc oraz następny dzień, praktycznie w bezruchu. Dopiero po południu, gdy po upale dnia oaza budziła się do życia, nadarzyła się okazja do oddania strzału. Zlikwidowałem cel oraz czterech członków jego straży. Przy okazji unieruchomiłem kilkoma strzałami dwa stojące na posesji pojazdy. Wszystko poszło zgodnie z planem. Pełne zaskoczenie, bezproblemowe wycofanie się z rejonu akcji.

Trzy dni później, dzisiaj nad ranem szczęśliwie powróciłem do koszar.

Jest wieczór, a już czekam na kolejne zadanie, chociaż jestem zmęczony, poraniony od kolców krzewów nad jeziorem, skóra na rękach i nogach czerwieniała nieprzyjemnymi plamami poparzeń od słońca. Mam lekką gorączkę od upału dnia i przejmującego chłodu środka nocy.

Czekając na kolejny rozkaz do wyprawy, myślę o Tobie, czekam i ledwo tli się we mnie nadzieja.

Ernest,

Faya-Largeau, wieczorem 10 lipca 1987 r.

***

Dopisek na kopercie: List 9, siódma misja.

Cześć Élodie,

Jakże wielka rozterka wdarła się we mnie, tęsknota smutek, melancholia. Już nie marzę o spotkaniu, już nadzieja gaśnie, ale nadal myślę o Tobie, nadal spełniam swoją obietnicę. To mój kolejny list, po kolejnej misji. Pewnie też będzie leżał bez przeczytania, bez odpowiedzi.

Pietia powiedział mi, że takie uporczywe wypełnianie obietnicy, bez potwierdzenia, że druga strona jest zainteresowana, oraz bez potwierdzenia, że tego oczekuje, jest jak fanatyzm, a to całkowite przeciwieństwo miłości. Rzeczywiście nie wiem, czy to jest nadal miłość, czy tylko abstrakcyjne wyobrażenie o Tobie. Może już wcale nie chcesz mnie spotkać. Może ten wiatr rozłąki, tak właściwie, to nie miał czego zgasić, bo możliwe, że ten ogień nigdy się nie rozpalił.

A może to moje serce robi się zatwardziałe, może to moje sumienie i poczucie winy, a właściwie jego brak, powoduje, że jednak w miłości szukam oczyszczenia. Może jednak nie w miłości, lecz w tym pisaniu.

Poszukiwanie miłości, zrozumienia i oczyszczenia, to instynkt zakorzeniony w najbardziej pierwotnej ludzkiej naturze, nie powstrzymuje mnie przed robieniem użytku z broni, którą włożono mi do ręki, z mocą odbierania życia lub oszczędzania go.

Bo ta wojna toczona nie dla ochrony ziemi i kobiet, ale rozpalana z żądzy zysku i władzy, powoduje, że rozsądek, sumienie i wszystkie zmysły jaźni są zagłuszane, a jedyną słuszną logiką działania tych niewinnych i bezbronnych, jest dążenie do przetrwania, jest pragnienie przeżycia. Wszystko to, co piękne, dobre i sprawiedliwe na tym świecie ginie w ogniu pożarów wiosek, tonie we krwi tych ludzi.

Major twierdzi, że ta wojna i tak nic nie zmieni w tym świecie rządzonym przez chciwość jednej i drugiej strony.  Wojny tak naprawdę nic nie zmieniają, a osiągnięty pokój swoim rozczarowaniem rani jeszcze bardziej.

Póki wojna trwa, będę wyjeżdżał na misje, możliwe, że ona wkrótce się skończy. Zawieszenie broni może być bliższe, niż nam się wydaje. Jednostki rządowe w ciągu ostatnich trzech miesięcy odzyskały prawie cały obszar północnego Czadu. Ze wsparciem armii francuskiej, łącząc działania partyzanckie i operacje regularnego wojska w spójną strategię, Habré zadał ciężkie straty Libijczykom. Tak długo, jak interes korporacji wydobywczych jest zaspokojony, a konwoje dostaw surowców nie są zakłócane, oznacza, że Francja wspiera działania oficjalnego rządu, nawet przez działania takie jak moje, polegające na eliminacji wrogów systemu politycznego.

Rozkaz kolejnego wyjazdu otrzymałem już w cztery dni po powrocie z poprzedniej wyprawy, dzień przed Świętem Narodowym 14 lipca. W jednostce trwały przygotowania do defilady, która miała odbyć się na płycie lotniska. Przed budynkiem kontroli lotów ustawiano trybunę, miał przyjechać dowódca pułku i goście ze sztabu koalicji, Czadyjczycy i Amerykanie. Miasto miał odwiedzić przedstawiciel prezydenta, który jak się okazuje, urodził się w tym mieście.

Po raz kolejny spędzając czas na misji, mogłem oczyścić swój umysł i skoncentrować myśli na jakimś działaniu, na wypełnianiu zadania. Smutek zniknął i pojawiło się skupienie, przygotowanie, planowanie, wyjazd, odszukanie celu, cierpliwa i długotrwała obserwacja, potwierdzenie i likwidacja. Potem ewakuacja i ucieczka okrężna drogą.

Była to jak dotąd najdłuższa wyprawa, dwanaście dni, tym razem w południowo-wschodniej części kraju, w muzułmańskim regionie Am Dam w jednym z departamentów, blisko granicy z Sudanem.

Spędzając tyle czasu na pustyni, w górach, na wyżynach, odwiedzając odległe wioski i oazy, przebywając całe dni z tubylcami, powoli stawałem się jak oni. Nauczyłem się unikać wszystkiego, co niepotrzebne, co przeszkadza. Ci ludzie nie mają rozwiniętego instynktu gromadzenia rzeczy, dóbr. Proste przedmioty, narzędzia codziennego użytku zapewniały zaspokojenie wszelkich potrzeb. Poznałem jak wykorzystywać na co dzień wszystko to, co oferuje natura. Czyli podstawowe materiały na schronienie w największej spiekocie dnia lub w chłodzie nocy. Przejmowałem od nich cechy konieczne do przeżycia i przetrwania w tym klimacie, w nędznych pustynnych warunkach, ale jednocześnie dających im szczęście i równowagę życiową.

Nie zliczę już, ile razy widziałem goniących swoje stada z jednego pastwiska na inne, pasterzy, którzy każdej nocy odprawiali odwieczny rytuał parzenia i picia herbaty. Również i ja zostałem kapłanem tego rytuału, ta ceremonia stała się moim codziennym obrzędem. Jej charakterystyczny ziołowy zapach, przesiąknięty nutką mięty unoszący się w chłodnym wieczornym powietrzu.

W ramach moich misji ulepszania świata, jak to prześmiewczo nazywa Pietia, zaliczyłem kolejne trzy trafienia, kolejne trzy cele zlikwidowane. O trzech grzeszników, morderców mniej. Jakże łatwo są stygmatyzowani i określani, jako wrogowie ludu i systemu, tylko dlatego, że są, albo byli wrogami politycznymi urzędującego prezydenta. Bo nie ma znaczenia to, czy zasłużyli na śmierć, nie jest ważne, czy należy im się sprawiedliwy osąd, to wojna decyduje o wszystkim.

Wiem, że słowo „zaliczyłem” jest bardzo niewłaściwe, jakby to miała być jakaś rywalizacja. Tak samo jak niewłaściwie jest określenie „likwidacja celu”, ale tak mi polecono pisać w moich raportach z misji. Podobno łatwiej o wyrozumiałość wobec samego siebie, łatwiej zagłuszać własne wyrzuty sumienia. Dochodzę do wniosku, że chyba mają rację, bo nigdy ich nie miałem, i zawsze byłem wyrozumiały wobec siebie.

Zbyt krótki odpoczynek po poprzedniej wyczerpującej wyprawie, ponowne długotrwałe przebywanie w gorącym, a tym razem w dosyć wilgotnym rejonie, bez odpowiedniej higieny dla ciała, spowodowało, że moje rany i owrzodzenia wzmogły się.

Napisałem dokładny raport, również o stanie mojego, naszego zdrowia. Otrzymałem pozwolenie na przerwę, pozwolono nam odpocząć. Obiecano mi dwa tygodnie rekonwalescencji, a mam co leczyć. Nieprzyjemne odparzenia na stopach, poranione ramiona i kark, wrzody na plecach od noszenia ekwipunku, na rękach bąble od słońca, grzybica na dłoniach między palcami i w pachwinach.

Muszę odpocząć!

Oprócz pozwolenia na przerwę w misjach, w odpowiedzi otrzymałem słowa pochwały i gratulacje. Oczywiście starają się mnie motywować, twierdzą, że to i tak mała cena za tak wiele korzyści i pożytecznych działań. Po prostu mam nadal starać się, robić to, co do mnie należy – „miej wciąż otwarte oczy, uszy i rozum” – tak podsumowali. Wtedy Pietia jeszcze dodał – „słuchaj wiatru i deszczu, jeśli się przydarzy, obserwuj też owady i ptaki. Przysłuchuj się, jak rosną rośliny, a w wyobraźni bądź z tymi, których kochasz, i o których myślisz!”.

Wiem, że moje listy coraz krótsze, ale myśli o Tobie coraz intensywniejsze, chociaż nadzieja słabnie.

Chciałbym wyruszyć w podróż, aby Cię odwiedzić, ale medycy stwierdzili, że mnie przywiążą do łóżka, jeśli się gdzieś ruszę.

Cordialement, serdeczności,

Ernest

Faya-Largeau, 24 lipca 1987 r.

***

Élodie, podniosła głowę sponad pliku kartek trzymanych w dłoniach. Popatrzyła na niego, w jej oczach była litość, było współczucie, był żal.

– Jakże mi przykro, wszystko to przeżywałeś w samotności, nie miałeś żadnego sygnału ode mnie, żadnej wiadomości. Jak to możliwe, że ten wszechświat tak, nas od siebie rozdzielił? Mam wrażenie, że to wszystko robiłeś, bo popadałeś w jedno szaleństwo, by zapomnieć o innym, by zapomnieć na chwilę o mnie.

Wyprostowała rękę, palcami dotknęła jego policzka, przez chwilę delikatnie go głaskała i muskała opuszkami palców.

– Tak, wszechświat nas rozdzielił. Już byłem pewien, że kazał ci o mnie zapomnieć.

– No i rzeczywiście, te listy coraz krótsze, i pozdrowienia już nie tak gorące, a słowa chłodniejsze. Co to znaczy „Serdeczności” – w jej głosie była delikatna nutka skargi – jeśli w pierwszym liście podpisałeś „całuję i ściskam”? To teraz odbieram jako duże ochłodzenie w uczuciach.

Wciąż gładziła go po policzkach, wpatrywała się w jego twarz swoimi dużymi oczami. Nie było pewne czy oczekuje odpowiedzi, jej wzrok mówił, że się z nim droczy.

– Ale dotrzymałem słowa, pisałem i codziennie myślałem o Tobie.

– Codziennie?

– Tak, te wszystkie godziny spędzone bez ciebie, obojętne, tutaj, czy tam na pustyni lub w górach, niewiele się różniły od siebie, wszystkie należały do ciebie, zawsze byłem z tobą, nawet jak chciałem, zapomnieć to udawało mi się to, tylko na chwilę. Tak, codziennie myślałem o tobie, przyznaję, że chciałem, ale nie potrafiłem zapomnieć.

Wciąż patrząc na niego, Élodie rozcięła kolejną kopertę, z oznaczeniem – „List 10, ósme zadanie”.

– Hmm, ten jest super krótki, rzeczywiście już traciłeś siły i nadzieję.

– Tak, masz rację. Najpierw nadzieję, potem siły. Bo moje rany i wrzody wciąż mi doskwierały pomimo dwóch tygodni odpoczynku – zrobił pauzę, by zaraz dodać – ten dziesiąty jest rzeczywiście krótki, jedna strona, mogę ci opowiedzieć.

– O czym napisałeś?

– O wyprawie na północ, w rejonie w Ouadi Doum, gdzie znajduje się instalacja radarowa. Libijczycy musieli przerzucić swoje oddziały bardziej na zachód, bliżej północnej granicy, bo ósmego sierpnia wojska Habré wraz z naszym kontyngentem ponownie zajęły pas Aozou. Kopalnie i dostawy surowców były na powrót całkowicie w rękach francuskich.

Dlatego więc te urządzenia radarowe zostały praktycznie bez ochrony i wsparcia. Tak wynikało z rozpoznania lotniczego. Wezwanie przyszło czternastego sierpnia. To miała być dywersja, zadanie polegało na oznaczeniu obiektów do zbombardowania. Przygotowaliśmy plan działania, marszrutę, otrzymaliśmy sprzęt. Następnego południa przerzucono nas helikopterem, potem całą noc maszerowaliśmy. Przed świtem byliśmy na miejscu. Prowadziliśmy obserwację i gdy pogasły ogniska wartowników, nad ranem podłożyliśmy transpondery do naprowadzania rakiet lotniczych, takich jak w Bardai. Podobno świetnie się wtedy sprawdziły. Natychmiast po powrocie na stanowisko nadaliśmy meldunek o gotowości, zaraz potem się wycofaliśmy. Pół godziny później, gdy było jeszcze ciemno, nadleciały francuskie odrzutowce i rakietami zaatakowały urządzenia. Z daleka obserwowaliśmy horyzont rozświetlony eksplozjami. Poszło szybko, sprawnie, skutecznie, po starannym przygotowaniu i zaplanowaniu. Obyło się bez problemów, w sumie trzy dni w drodze. Na koniec odebrał nas wezwany przez radio śmigłowiec. W ciągu dnia sporządziłem raport z przebiegu misji, w odpowiedzi nadeszło potwierdzenie i kolejne gratulacje.

To wszystko.

– W powitaniu tylko oschłe i zimne „cześć”, no i w podpisie tylko twoje imię, bez żadnego „Twój” albo „tęsknię i całuję”, to okrutne, to smutne!

– Już wiesz przecież, że straciłem pewność, czy te listy dotrą kiedykolwiek do ciebie, czy je przeczytasz.

– Wątpiący i słabej wiary.

– Łatwo ci mówić.

– Rozumiem, rozumiem, sama też nie wiedziałam, co mam myśleć, gdy przychodziłam tutaj, a za każdym razem mówiono mi, że jesteś nieobecny. Odchodziłam od zmysłów, bo nie było żadnych wiadomości, ani listów od ciebie. Posądzałam cię, że to ty się rozmyśliłeś.

– No bo widzisz, ja już doszedłem do stanu utraty nadziei, w którym nie odczuwa się pragnień, stałem się obojętny na emocje niższego rzędu, jak niecierpliwość, ekscytacja. Wszystkie moje myśli, nawet te grzeszne znikają, cały niepokój ustępuje, a pojawia się smutek i melancholia.

– Miałeś grzeszne myśli o mnie?

Zaskoczyła go, zamilkł, odwrócił głowę w bok, nie chciał, aby wdziała jego załzawione oczy.

Po chwili dodał.

– Po powrocie z misji dowiedzieliśmy się, że w połowie lipca, była zmiana tury wojsk stacjonujących w Czadzie. Połowa załogi w koszarach została wymieniona. LeSzu i Lars powrócili do Francji, nawet nie miałem okazji ich pożegnać, ani życzyć powodzenia. Belg i Pablo pozostali ochotniczo, nawet Greg, który przecież odniósł ranę podczas zwiadu na płaskowyż.

– Dla mnie najważniejsze, że ty zostałeś. Co prawda nie z mojego powodu, tylko dla tych zadań, które realizujesz dla wojska.

Dziewczyna spojrzała rezolutnie, ale i z rezerwą na Ernesta, uśmiechnęła się przez zaciśnięte usta, bez słowa, niecierpliwe rozerwała kolejną kopertę.

Wydobyła kartki i z zadowoleniem dodała:

– O ten jest naprawdę długi. Lubię, jak tak opisujesz swoje obserwacje i objaśniasz myśli.

Zamilkła, zatopiła się w lekturze, Ernest gładził delikatnie jej głowę, wciąż bijąc się z myślami o swoim trzynastym liście.

***

Dopisek na kopercie: List 11, dziewiąta misja.

Cześć Élodie,

Na nic zdają się plany i przygotowania, jeśli nie przewidzi się wszystkich możliwych okoliczności.

Pustynia, ludzie, zwłaszcza nieprzyjaźni, albo tylko pozornie przyjaźni mogą być przyczyną problemów, źródłem wielu niespodziewanych sytuacji.

Spędziłem z Pietią w terenie kolejne cztery dni wypełniając nowe zadanie albo powinienem napisać, próbując wypełnić. Zaczęło się pechowo, o mało nie zakończyło się fiaskiem, otarliśmy się o śmierć, a po powrocie okazało się, że to jeszcze nie koniec nieszczęść.

Moim celem miał być wódz jednego z klanów, który terroryzuje wioski i osiedla w promieniu 200 km na wschód i północ od lotniska Abeche, aż do wschodniej granicy. Ostatnio ucierpiała nawet szkoła prowadzona przez chrześcijańskich misjonarzy. Jest katolikiem, podobno ogłosił wojnę z Islamem, ale naprawdę to zwykły gangster żerujący na ludzkiej dobroci i hojności.

Razem ze swoją zgrają okrada konwoje z darami, żywnością i lekami, dostarczanymi przez instytucje humanitarne i charytatywne, zwłaszcza muzułmańskie. Medykamenty przemyca i sprzedaje za granicę do zachodniej prowincji Sudanu, Darfuru. Te regiony od kilku lat nawiedza klęska głodu, podobnie jak sąsiadującą dalej na wschodzie Etiopię, która dla wszystkich jest synonimem nędzy ludzkiego losu i panującego głodu. Szerzą się choroby, więc rynek zbytu dla kradzionych dóbr zapewniony.

Wylecieliśmy wcześnie rano 22 sierpnia samolotem Trasnall wracającym do N’Dżameny, po dostarczeniu zaopatrzenia. Na pokład weszliśmy razem z chorymi, rannymi oraz kilkunastoma uchodźcami. W planie rejsu przewidziano międzylądowanie w Abeche, które było naszą stacją docelową, tam opuściliśmy maszynę.

Zameldowaliśmy się w sztabie tamtejszej jednostki wojsk lądowych, ochraniającej lotnisko. Czadyjczycy przekazali nam samochód terenowy, wysłużoną toyotę. Już na pierwszy rzut oka, zorientowaliśmy, że jej stan techniczny jest zły, ale nie mieliśmy wyboru. Ruszyliśmy na wschód w kierunku granicy z Sudanem, podążając śladem dwóch ciężarówek dostarczających zapasy do przygranicznych wiosek, licznie rozlokowanych nad oddzielającą oba kraje rzeką. Konwój był eskortowany przez patrol wojsk rządowych, jadący na czele kolumny. Założyliśmy, że transport z tak słabą asystą, miał też służyć za przynętę. My zamykaliśmy go w odległości kilkuset metrów, ponieważ od samego początku nasze auto zachowywało się podejrzanie, silnik kaszlał, grzał się, z chłodnicy wydobywała się para. Dla nas było jasne, że nie był odpowiednio konserwowany ani regularnie sprawdzany, zupełnie nie nadawał się na dalekie wyprawy. Z tego powodu, z każdą chwilą sprawa wydawała nam się podejrzana, przecież również stanowiliśmy osłonę dla transportu.

Po czterech godzinach jazdy nasz pojazd odmówił posłuszeństwa i zatrzymał się, z wydobywającym się dymem spod maski silnika. Wyglądało na to, że to był koniec naszej podróży. Konwój oddalał się coraz bardziej, aż wreszcie zniknął za pagórkowatym horyzontem. Pustynny teren zmieniał się wyraźnie, urozmaicony sporą ilością traw i zielonych krzaczastych roślin. Powietrze wilgotne i ciężkie, z rzadka nagromadzone, rozproszone, szaro-białe, gęste, kłębiaste i zdawało się, że ciężkie chmury wędrowały poruszane delikatnym wschodnim wiatrem. Niesamowita spiekota nie sprzyjała marszowi w dzień, postanowiliśmy czekać. Nadaliśmy meldunek o naszej sytuacji do jednostki w Abeche z żądaniem przekazania zaszyfrowanej informacji do sztabu legii.

Doświadczenie wskazywało nam na nienormalność zaistniałej sytuacji, więc do wieczora postanowiliśmy przeczekać z dala od zepsutej, porzuconej toyoty. Czuwaliśmy na zmianę. Okazało się, że nasza intuicja podpowiedziała nam prawidłowo.

Przy zachodzącym słońcu zobaczyliśmy wracającą w naszym kierunku toyotę z eskorty, była łatwo rozpoznawalna, w zielonych barwach i z trójkolorową flagą namalowaną na drzwiach. Nadjeżdżała na pełnej prędkości. Już z daleka zauważyliśmy, że przy karabinie maszynowym na stelażu za kabiną kierowcy stoi cywil, mężczyzna w białej gandurze, zamiast czadyjskiego żołnierza. Gdy zbliżyli się na odległość około pięćdziesięciu metrów, z lufy erkaemu wyleciała długa seria pocisków pchanych językami ognia w kierunku naszej terenówki. Z sekundowym opóźnieniem usłyszeliśmy tę kanonadę. Nasz pojazd w ciągu kilkunastu sekund zamienił się w podziurawiony wrak. Napastnicy zatrzymali się o kilka metrów tuż przed nim. Stali i obserwowali, próbując przez zadymioną przestrzeń po przedniej szybie dojrzeć efekt. Po kilku sekundach z szoferki wyskoczyło dwóch z nich, z bronią gotową do strzału, zbliżyli się do wraku, po chwili, gdy zauważyli, że jest pusty, zaczęli rozglądać się dookoła. Wtedy oddałem pierwszy strzał, zdejmując strzelca nad kabiną, trzy sekundy później, kolejnym strzałem trafiłem jednego z tych przy naszym wozie. W tym samym czasie Pietia rozprawił się z drugim, a potem strzelił do kierowcy w szoferce. Cztery szybkie strzały i cztery trupy, trzy w białych sukniach na piaszczystym trakcie, czwarty w szoferce pojazdu.

Odczekaliśmy jeszcze minutę, potem drugą, żadnego ruchu, skontrolowaliśmy otoczenie na bocznym, lewym i prawym perymetrze. Cisza i bezruch. Wtedy powstaliśmy z naszej kryjówki i podeszliśmy do miejsca zdarzenia. Okazało się, że kierowca jeszcze żyje, ciężko ranny w klatkę piersiową po prawej stronie, plecy rozszarpane przez pocisk przelatujący na wylot przez jego płuco. Krew obficie spływała z oparcia fotela na siedzenie, tworząc kałużę, w której siedział. Oddychał ciężko, powoli z charakterystycznym świstem wydobywającym się przez otwór wlotowy po kuli.  Był w mundurze wojsk rządowych, natychmiast rozpoznaliśmy jednego z czterech żołnierzy przydzielonych do osłony transportu. Wniosek był jeden, zdrada, ale nie jest przy tym ważne, co skłoniło tych ludzi do takich rzeczy, czy są to jakieś korzyści, pieniądze, może strach, może obawa o swoje rodziny i bliskich. Ważne jest, że wojna i jej groza, strach i terror kontrolowany przez takich ludzi jak ten, którego szukaliśmy, mój cel do zlikwidowania, jest przyczyną tego piekła, powodem, że ci biedni ludzie posuwają się do najgorszego.

Wykonanie zadania, wypełnienie misji stało się dla mnie ważne, z dwóch powodów. Po pierwsze otrzymałem taki rozkaz, po drugie ciągle wierzę, że świat tutaj będzie odrobinę lepszy, uczciwszy, że chociaż część darów i pomocy humanitarnej dotrze do tych, którzy jej potrzebują, do tych, którym się ona należy.

Dlatego otworzyłem drzwi szoferki, bez słowa pokazałem wykrwawiającemu się kierowcy zdjęcie naszego poszukiwanego. Ten potwierdził skinieniem głowy, zakaszlał, wypluwając krew, popatrzył na nas wzrokiem wyrażającym wołanie o pomoc. Nie mogliśmy mu pomóc, nie miał szans na przeżycie, nawet gdybyśmy zawrócili. Jedyne, co mogliśmy zrobić to ulżyć mu i skrócić mękę. Pietia dobył swojego maca50 z kabury przy prawym udzie i strzałem w lewą pierś spełnił prośbę czarnoskórego żołnierza. Nie ruszyło mnie to wcale, żadnego zaskoczenia, żadnego szoku, żadnych uczuć, po jedenastu miesiącach tego piekła byłem już uodporniony. Sam bym to zrobił, gdyby Pietia się zawahał.

Załadowaliśmy cztery ciała na skrzynię ładunkową naszego dymiącego wraku. Zużyliśmy jeden kanister benzyny na jego podpalenie. Czarny dym unosił się wysoko. Z pewnością był widziany z daleka, tamci musieli go zauważyć, taka też była nasza intencja, aby uśpić ich czujność.

Zmrok naszedł bardzo szybko. Przesiedliśmy się do toyoty napastników, wcześniej zabraliśmy z naszego wozu to, co ocalało, a mogło być przydatne, wymieniłem też fotel kierowcy.

Ruszyliśmy dalej szlakiem w kierunku granicy, pozostawiając nasz płonący wóz śmierci, noc jak zwykle zapowiadała się chłodna.

Nie było trudno podążać śladem pojazdów, które przejechały tą samą drogą kilka godzin wcześniej, wiatr był bardzo słaby, nie zacierał śladów, nie nanosił krzemowych kryształków, które przy odrobinie wiatru stawały się zwykle wszechobecne, oblepiające cienką skorupką wszystko, co zawierało, choć odrobinę wilgoci, zwłaszcza nasze twarze, ręce i nogi, nawet pod spodniami. Po niecałych dwóch godzinach ostrożnej i powolnej jazdy zbliżyliśmy się do granicy. Świadczyła o tym roślinność, która w tym rejonie rozrastała się jeszcze bujniej i wyżej. W świetle księżyca, który raz po raz ukazywał się pomiędzy chmurami, pojawiły się pojedynczo rozsiane rozłożyste palmy lub rzadkie zagajniki z drzewami figowymi. Nasze urządzenia lokalizacyjne i radiostacja przepadła podziurawiona kulami w płonącym wraku, co również było głównym powodem podpalenia go. Dysponowaliśmy tylko mapami i kompasem wojskowym, z naniesioną stałą skalą do korekty deklinacji. Nasze pomiary wskazywały, że znajdujemy się w pobliżu granicznej rzeki Ouadi Wawar, która o tej porze powinna być wypełniona wodą.

Nie myliliśmy się. Zatrzymaliśmy się, przed łagodną skarpą w kierunku wyżłobionego szerokiego koryta ouedu. Wtedy, w odległości dwustu lub trzystu metrów zauważyliśmy rozległą piaszczystą równinę nad rzeką, pośrodku niej palące się trzy ogniska, oświetlały zgromadzonych wokół nich kilkunastu ludzi. Równolegle do rzeki, na skarpie wysokiego w tym miejscu brzegu, w odległości kilkudziesięciu metrów od równiny znajdował się zagajnik z palmami daktylowymi. Podeszliśmy bliżej, by przyczaić się między nimi. Było to doskonałe miejsce do obserwacji ich obozowiska. Po przeciwnej stronie, fale na rzece odbijały się srebrzystymi refleksami od księżyca leniwie wyłaniającego się zza chmur. W tym miejscu koryto wydawało się szerokie na około setkę metrów.

Z łatwością rozpoznaliśmy dwie uprowadzone ciężarówki, obok trzy typowe toyoty, ze skrzyniami ładunkowymi. W ekranach noktowizorów naliczyliśmy osiemnastu mężczyzn, trzech było w mundurach rządowych, wszystko wskazywało, że to zdrajcy z eskorty konwoju. Grupa czuła się pewnie, bezpiecznie, nie wystawili straży, skupieni w małych grupkach przy trzech ogniskach, raczyli się zwyczajową herbatą, inni spożywali posiłek, rozmawiali, zamaszyście gestykulując. Często pokazywali jeden wspólny kierunek, gdzieś w nieokreśloną przestrzeń za rzeką.

W jednej z grup rozpoznaliśmy nasz cel, możliwe, że tak nam się tylko wydawało, ale oszacowaliśmy dziewięćdziesięcioprocentową pewność. Jednak nie mieliśmy pomysłu jak załatwić sprawę. Dopiero gdy ogniska dogasały, a zgromadzeni układali się do snu, postanowiliśmy działać.

Dysponowaliśmy czterema ładunkami do zdalnej detonacji. Szerokim łukiem obeszliśmy miejsce, zakradając się od strony rzeki, by podłożyć je pod cztery pojazdy.

Potem postanowiliśmy użyć takiej samej taktyki, którą wykorzystali nasi napastnicy. Zaskoczenie, wjazd na pełnym gazie, ostrzelanie z erkaemu, obrzucenie granatami i równie szybkie wycofanie się i ucieczka. Było nas tylko dwóch, jednak ciemność, element zaskoczenia we śnie, oraz niespodzianka pod ciężarówkami dawała nam pewną przewagę.

Ja usiadłem za kierownicą, Pieta przygotował karabin maszynowy na stelażu za szoferką. Podjechałem powoli, by zbliżyć się na odległość około trzydziestu, może czterdziestu metrów. Wtedy zapaliłem reflektory. Kilku obudzonych zbliżającym się odgłosem silnika, powstało z legowisk i osłaniając oczy rękoma, wpatrywali się w zaskakujące zjawisko. Nie wiem, czy spodziewali się swoich powracających towarzyszy, po ataku na nas, czy może mieli wrażenie, że oto bestia łypnęła na nich dwoma oślepiającymi oczami. Niewiele się pomyli. Pietia stojący za szoferką wypuścił w nich, z góry pierwszą kilkusekundową serię z erkaemu. Ci, którzy stali, padli trafieni kulami, reszta obrywała, leżąc. Nastała chwila ciszy. Kilku innych poderwało się, chwytając za swoje kałasznikowy, próbując celować w przerażające ślepia potwora. Wtedy kolejno zdetonowałem ładunki. Ciężarówki i dwa pikapy aż podskoczyły podniesione ogniem eksplozji. Impet fali uderzeniowej wybuchów zmiótł pozostałych członków bandy. Natychmiast ruszyłem na pełnym gazie przez środek obozowiska. Pietia cały czas pruł z karabinu maszynowego.

Po przejechaniu kilkudziesięciu metrów zawróciłem ciasnym skrętem, zatrzymałem nasz pojazd i wyskoczyłem z szoferki. Wykorzystując drzwi, jako zasłonę, rozpocząłem wściekłą kanonadę z mojego famasa, chciałem zwiększyć siłę ognia, jako że Pietia akurat zmieniał magazyn w swoim erkaemie. Otoczenie było oświetlone pochodniami płonących aut, ale jednak trochę na oślep wystrzelałem wszystkie cztery magazynki, które miałem przytroczone do mojej uprzęży. Skutecznie unieruchomiłem tę toyotę, na którą zabrakło nam ładunku, ten moment wykorzystało kilku z nich i rzuciło się do panicznej ucieczki przez wodę. Tym, co sprawiło, że zostawili swoich rannych towarzyszy, był strach. Nie bronili się, wola przeżycia kazała szukać im za rzeką szansy na ratunek, to my zaatakowaliśmy, to my byliśmy pewni wygranej.

Gdy ponownie usłyszałem głośne dudnienie karabinu Pieti, jeszcze raz ruszyłem pędem przez obozowisko, w jego centrum karabin ucichł, widziałem jak Pietia odrzucił w daleko w bok wiązkę czterech wcześniej przygotowanych granatów. Dodałem gazu, musiałem lawirować i omijać leżące ciała, mniej więcej po   trzech sekundach nastąpiła eksplozja, potężny błysk oświetlił otoczenie, a blaszana szoferka zadzwoniła od kilku uderzeń odłamków. Przez sekundę w lusterkach wstecznych dokładnie zobaczyłem leżące bezładnie ciała. Zatrzymałem się, Pietia powstał z ukrycia za burtami, skierował lufę karabinu w stronę rzeki, by posłać jeszcze za uciekającymi kilka długich serii. Tafla wody bryzgała połyskującymi kroplami w miejscach uderzeń pocisków, dwóch brodzących w toni powyżej pasa, zniknęło na zawsze pod jej powierzchnią. Uratowało się nie więcej niż trzech z całej grupy.

Gdy karabin maszynowy nad moją głową zamilkł, Pietia zeskoczył z furgonetki i usiadł obok mnie w szoferce. Był cały rozpromieniony, na twarzy osmolonej dymem prochu i kurzem, intensywnie błyszczały oczy, biła z nich złość, ale nie nienawiść, było przekleństwo tego, co właśnie zrobiliśmy, było szczęście, że nam się udało, ale nie satysfakcja ze śmierci kilkunastu ludzi. Pierwszy raz widziałem go w takim stanie emocjonalnym, świadomość masakry, którą im urządziliśmy, długo nie pozwalała mu dojść do siebie, oddychał ciężko i szybko. Objąłem go, mocno przyciskając do siebie, Po kilkudziesięciu sekundach, uspokoił się i opanował, wtedy wypuściłem go z objęć. Wiedzieliśmy, że odnieśliśmy zwycięstwo, przeżyliśmy szaleńczą akcję, nie dłużej, niż dwie minuty rajdu śmierci przez sam środek gniazda zła.

Jednak do tej pory nie mam pewności czy to, co zrobiliśmy, było dobre, czy świat będzie rzeczywiście lepszy po śmierci bandy rabusi, wykorzystujących stan wojny, by bezkarnie grabić i terroryzować tych najsłabszych i niewinnych.

Ciągle też zastanawiam się, dlaczego ci ludzie będący w grupach partyzantów, rebeliantów lub takich zwykłych bandziorów, nigdy nie wystawiają warty. Czują się aż tak bezpiecznie, bo są u siebie? Pewni swego, nie spodziewają się żadnego odwetu, czy rewanżu? Przecież to jest podstawa żołnierskiego rzemiosła, nawet w harcerstwie uczą czuwania i odpowiedzialności za swoich druhów. Może po prostu, oni nie są żołnierzami, tylko zbieraniną zabijaków, chłoptasiów, którym dano do ręki kałacha, na tyle głupich albo leniwych, aby nie dbać o siebie, ani o grupę, do której przynależą.

Odjechaliśmy natychmiast, ze względu na ryzyko, nie mogliśmy zawrócić, aby dokładnie przejrzeć wszystkie leżące ciała. Z tego powodu nie mieliśmy pewności czy nasz cel został zlikwidowany.  Z tymi wątpliwościami co do rezultatu naszego zadania, oddalaliśmy się, wracając tą samą drogą. W zamian czuliśmy ulgę, że oto udało nam się przeżyć, przy okazji zdobyć potwierdzenie, że szabrownik i przemytnicy korzystają z pomocy żołnierzy rządowych.

Jednak nie przewidywaliśmy, że w tej naszej misji od początku pechowej, los po raz kolejny będzie przeplatał niefortunne zdarzenia, ze szczęśliwym zbiegiem okoliczności. Jakby wystawiał nas na próbę, jakby chciał dać nam nauczkę za naszą brawurę i arogancję wobec życia, jednocześnie oszczędzając nam najgorszego.

Kolejny raz szczęście opuściło nas po godzinie jazdy, jeszcze na długo przed świtem skończyło się paliwo. Zapasowy kanister zużyliśmy na podpalenie tamtego wraku. W dodatku zaczął padać deszcz, było cholernie nieprzyjemnie. Podjęliśmy decyzję, aby nie zostawać w unieruchomionym aucie, aby nie stać w miejscu. Z zapasem wody w moim nowym bukłaku, z kilkoma racjami żywnościowymi, z mapą i kompasem w ręku, naszą bronią na plecach, ruszyliśmy na piechotę, kierując się na zachód, ale tak wyznaczając azymut, aby nasz marsz zmierzał również bardziej na północ. Odpoczęliśmy dopiero o świcie, tabletki z benzedryną dodały nam energii.

Maszerowaliśmy dalej cały dzień, nie napotkawszy żadnej osady ani oazy. Byliśmy w rejonie, w którym zielone tereny ustępowały pustynnym i równinnym piaskom, środek Sahelu, z rzadka porośniętym kępami burzanów i wątłymi trawami. Za dnia gorąc i duchota z powodu nisko zawieszonych chmur, piasek i pył oblepiał nam twarze, ręce, przyklejał się do wilgotnych spoconych ciał, przedostawał się w każde miejsce. Kolejnej nocy postanowiliśmy odpocząć, schowaliśmy się pomiędzy niewysokimi skałkami. Różnica temperatur pomiędzy dniem a nocą wynosi około trzydziestu stopni, nocny ziąb wywoływał dreszcze, nie mieliśmy, z czego rozpalić ognia. Ogrzewaliśmy się nawzajem, swoimi ciałami, przytuleni, przykryci dwoma pałatkami.

Była to dla nas lekcja, wspaniała lekcja przyjaźni i pokory wobec natury.

W południe trzeciego dnia wędrówki napotkaliśmy pierwszą osadę, szczęście znowu nam sprzyjało. Dysponowali terenową toyotą. To chyba jedyna marka, jaka istnieje w tym kraju. Poprosiliśmy o pomoc, w ciągu dwóch godzin przewieźli nas do dużego osiedla z posterunkiem wojsk rządowych. Przez radiostację złożyliśmy meldunek. Byliśmy uratowani.

Po południu przyleciał po nas helikopter Puma. Zaraz po wylądowaniu w Fadzie, jeszcze tej nocy w sztabie tamtejszego garnizonu złożyliśmy szczegółowy meldunek do oficera łącznikowego sekcji wywiadu, oraz pisemny raport z przebiegu misji. Zwiad wojsk rządowych nie potwierdzał żadnego zajścia przy granicy dwie noce temu. Dla wszystkich stron była to zagadkowa historia. Możliwe, że rząd oraz lokalna administracja ukrywała ten proceder, nie chciano przyznać się do kradzieży towarów z pomocy humanitarnej i nielegalnego handlu zorganizowanego na bardzo szeroką skalę.

Rano tuż przed powrotem dotarła do nas informacja o kolejnym nieszczęściu. Późnym wieczorem poprzedniego dnia, 25 sierpnia, lotnisko Faya-Largeau zostało zbombardowane przez eskadrę libijskich odrzutowców Su-22. Celem były koszary pułku spadochronowego, ulokowanego tuż obok. Jednak ten nocny nalot na opustoszałą jednostkę nie wyrządził większych szkód, a straty w ludziach ograniczyły się do kilku rannych i poparzonych. Była to akcja odwetowa za zniszczenie kilka dni wcześniej stacji radarowych Ouadi Doum.  Wiedzieliśmy, o co chodzi, bo to przecież my wtedy oznakowaliśmy te cele dla rakiet.

Gdy wysiadaliśmy z samolotu, dymiły jeszcze drewniane baraki, dogaszano ogniska kilku pożarów.

Przy całym pechu, który nas dręczył podczas tej misji, ostatecznie cało wyszliśmy opresji. Podobne szczęście miała ocalała jednostka, wcześniej opustoszała, bo załoga w tym czasie znajdowała się poza obszarem koszar, w których na dodatek, szczęśliwym trafem zgasły światła na chwilę przed nalotem. To było prawdziwie dziwne i zagadkowe pasmo zdarzeń, na przemian pechowych i szczęśliwych. Czy los chciał nam przekazać jakąś wiadomość? Chciał nas upokorzyć czy, wręcz przeciwnie, znowu dać nam jakieś ostrzeżenie?

Wydaje mi się, że zrozumiałem to przesłanie, chodzi o przyjaźń, o poczucie, że możesz na kimś polegać, że możesz mu ufać bezgranicznie, bezkompromisowo, bezwarunkowo. Czujesz, że możesz wiele oczekiwać, ale sam też musisz dawać coś z siebie.

Bardzo zżyłem się z Pietią, to prawdziwa żołnierska, męska przyjaźń, chyba głębsza i mocniejsza od pozostałych w naszej drużynie. Jeśli razem pokonujesz trudy i niewygody, razem podejmujesz ryzyko, przeżywasz pomyślne zakończenie akcji, jeśli pomagacie sobie nawzajem, porozumiewając się jedynie gestami i spojrzeniami, jeśli podczas chłodnej nocy razem z nim kładziesz się pod wspólną podwójną pałatką, przytuleni, ogrzewacie się nawzajem swoimi ciałami, to wtedy rodzi się przyjaźń, głęboka, mocniejsza, bezwarunkowa.

Pojąłem to, gdy dzisiaj wieczorem, po tych feralnych wydarzeniach siedzieliśmy wszyscy razem w kantynie, ja, Greg, Pietia, Pablo i Belg. Wtedy Pietia głośno zauważył, że siłę męskiej, żołnierskiej przyjaźni określa się tym, ile jesteśmy w stanie dla siebie wytrzymać. To, czym się dzielimy i cieszymy to tylko chwilowa ułuda zadowolenia, ważne jest to, ile sam możesz zaoferować bez spodziewanej rekompensaty.

Teraz, już kilka godzin po naszym powrocie, jest już późna noc, wszyscy odpoczywają lub śpią. Ja kończę pisać ten list, chociaż wiem, że to może być trud na próżno. Jednak dane słowo, moja obietnica każe mi wierzyć w naszą przyjaźń. Może miało to być coś więcej, ale teraz pragnę, chociaż odrobinę Twojej przyjaźni.

Ernest

Faya-Largeau, w nocy 26 sierpnia 1987 r.

***

Dopisek na kopercie: List 12, dziesiąte zadanie.

Chère Élodie,

Dzisiaj jest 15 września, to najpiękniejszy dzień, jaki mógł mi się przytrafić w tym piekle na ziemi, jeszcze piękniejszy od tego, w którym się poznaliśmy. Zapamiętam go na zawsze, bo wreszcie otrzymałem list od Ciebie!

Dzisiaj jeszcze przed świtem wróciliśmy z kolejnej długiej wyprawy. Spędziliśmy dwanaście dni, przemierzając tereny Sahelu i pustynię na północy, za linią frontu, prawie pod granicę libijską.

Po poprzedniej jeszcze nie zdążyliśmy dobrze odpocząć ani wyleczyć ran, wiesz, jak to jest, wrzody, odparzenia i grzybica, a już drugiego września otrzymałem kolejne zadanie. Było typowe dla zwiadowców, na zlecenie rządu należało wytropić i kolejnego przemytnika, odnaleźć jego kryjówkę lub wioskę. Po otrzymaniu rozkazu i w miarę możliwości cel zlikwidować. Obserwatorzy z organizacji humanitarnych, które ostatnio bardzo licznie operują w Czadzie, donieśli, że człowiek ten jest odpowiedzialny za handel dziećmi, uprowadzając je z terenów objętych głodem. Wywozi je na zachód do Nigru lub Libii, gdzie sprzedaje w niewolę. Rząd pod naciskiem politycznym zezwolił siłom koalicyjnym na odszukanie go oraz ewentualną likwidację.

Śledziliśmy jego szlaki, szukając śladów na wschód od Tibesti, gdzie rozciąga się płaskowyż Ennedi, w jego północno-zachodniej części, w krainie jezior Ounianga. W kwadracie o boku około stu kilometrów jest ich rozsianych kilkanaście.

Pomimo że natura nie była łaskawa, jak zwykle zresztą, w nocy ziąb, w dzień niesamowita spiekota, palące słońce bez chmur, to zdarzyły się też przyjemne momenty w podróży. Miałem możliwość kilka razy zanurzyć swoje ciało w wodzie. Było bardzo przyjemnie, ulga dla odparzeń. Główną pomocą dla nas jak zwykle był dobry sprzęt satelitarny oraz dokładne i wierne mapy z obrazowania satelitarnego tych terenów z północnego Czadu. Wiedzieliśmy, gdzie są jeziora, oazy i wioski, gdzie szukać potencjalnych oznak śladów poszukiwanego. Podchodziliśmy pod skupiska ludzkie w nocy, by potem również od rana obserwować ruch i życie w nich.

Jego kryjówkę w wiosce nad wydłużonym jeziorem Katam, obserwowaliśmy przez cały dzień. Kilka pojazdów, terenowych oraz niewielka ciężarówka w libijskich barwach dała nam pewność, że to miejsce wyróżnia się od pozostałych. Dostrzegliśmy zagrodę, w której znajdowała się grupa kilkunastu dzieci koczujących na gołej ziemi. Jego dosyć rozległe domostwo tuż nad jeziorem, od zewnątrz otoczone kamiennym murkiem, sprawiało wrażenie miejsca dobrze bronionego, lecz od strony tafli jeziora całkowicie odsłonięte.

Dlatego postanowiliśmy przyczaić się w zaroślach po drugiej stronie jeziora. Sytuacja niemalże identyczna z tąz początku lipca, kiedy mój cel również mieszkał w wiosce nad jeziorem.

Z odległości około dwustu metrów wyraźnie widzieliśmy wnętrze jego posiadłości, jawiącej się dosyć luksusowo, jak na możliwości na tych terenach. Pławił się w dobrobycie, otoczony przez liczną ochronę i domowników. Chciałoby się powiedzieć prawdziwy harem.

Kilkukrotnie potwierdziliśmy obecność celu, najwyraźniej uaktywniającego się pod wieczór, tuż nad wodą, w całkiem dogodnej sytuacji, aby go zdjąć. Niczego się nie obawiał, niczego nie przewidywał. Wyobrażałem sobie ogromne zaskoczenie i niedowierzanie, jakie maluje mu się na twarzy, gdyby trafiła go w brzuch kula z mojego karabinu snajperskiego. Potem w wyobraźni, przez optykę celownika widziałem rozbryzg szaro-czerwonej miazgi po trafieniu w głowę, po wykorzystaniu chwili bezruchu. Z pewnością wywołałoby to panikę i chaos, bezładną bieganinę na terenie posiadłości.

Główne założenie zadania wykonaliśmy, odnaleźliśmy miejsce ukrywania porywanych dzieci oraz namierzyliśmy cel. Wykonaliśmy kilkanaście wyraźnych fotografii, dokumentujących proceder. Jednak uznaliśmy, że dla bezpieczeństwa tych sierot, nie możemy zlikwidować celu, gdyż nie byliśmy pewni reakcji pozostałych przy życiu jego ochroniarzy. Mogliby je natychmiast gdzieś daleko wywieźć.

Momentami wydawało nam się, że wzrokiem przeczesują okolicę na drugim brzegu, mieliśmy wrażenie, że nas zauważono, tym bardziej że jedna z ich toyot wyjechała z obserwowanej oazy, podążając na południe, wzdłuż linii brzegowej.

Było krótko po zachodzie słońca, więc wycofaliśmy się z Pietią za wydmy, w miejsce ukrycia naszego willysa.

Natychmiast nadaliśmy meldunek przez radio satelitarne, informując o położeniu siedziby handlarza żywym towarem. Odpowiedziano nam, że niecierpliwie oczekiwali na nasz raport, a w sztabie pułku spadochronowego już przystępują do planowania akcji odbicia uprowadzonych oraz przejęcia majątku przemytnika.

Wtedy zdecydowaliśmy się na naszą ewakuację. Jechaliśmy całą noc, kilka razy dla zmylenia zmienialiśmy kierunek. Wiatr zacierający ślady był naszym sprzymierzeńcem. Przed świtem schowaliśmy się pomiędzy fantazyjnymi formacjami skalnymi, pod siatką maskującą. Sami ukryliśmy się na skałach, aby przez dzień obserwować otoczenie w promieniu nawet dziesięciu kilometrów. Czuwaliśmy i odpoczywaliśmy na zmianę. Nie wykryliśmy żadnego pościgu, możliwe, że nigdy go nie rozpoczęli. Jednak los tych porwanych dzieci nadal był niepewny. Dopiero na drugi dzień otrzymaliśmy potwierdzenie szczęśliwego i pomyślnego zakończenia akcji.

Tym razem nie zlikwidowałem celu, ale i tak miałem jeszcze silniejsze poczucie, że chociaż odrobinę naprawiliśmy świat.

Nadal wracaliśmy nocą, powoli i ostrożnie, często przystając na kontrolę i obserwację. Pomimo tego, że tereny oficjalnie zostały już odbite z rąk Libijczyków, i jak się potem okazało, właśnie podpisano zawieszenie broni, to wciąż można było napotkać niewielkie zgrupowania rebeliantów, którzy nadal mogli być niebezpieczni. Podczas tych trzech dni powrotu odpoczywaliśmy w wioskach, na które natrafiliśmy. Napotkaliśmy w nich ludzi z plemion zamieszkujących te pustynne obszary. Zawsze byli pogodni i przyjaźnie nastawieni. Niektórzy z nich znali francuski, opowiadali nam o swoim życiu i obyczajach. Doszedłem do wniosku, że jedną z wielu rzeczy, które doceniam u ludzi żyjących w odległych zakamarkach pustyni, to stosunek do nas, do przybyszów. Są otwarci, serdeczni i ufni, jeśli cię polubią, to szybko i na całego. Ta cecha zanika już pośród tych, którzy zostali dotknięci tragedią wojny, których dopadł morderczy uścisk terroru i chciwe łapy przywódców plemiennych pragnących wybić się ponad swoją kastę. Złe doświadczenia oraz wojna zmienia ich światopogląd i nastawienie do obcych, ufność i pokojowe nastawienie pryska jak bańka, białych zaczynają traktować jak potencjalnych wrogów.

Jednak dosyć już pisania o tym, szczegóły opowiem Ci, gdy się spotkamy. Bo wiem już, że jutro się spotkamy, że Cię zobaczę. Nie mogłem się opanować, więc najpierw przeczytałem Twój list, który czekał na mój powrót w mojej kwaterze.

Dzięki Bogu okazało się, że Uriel jest tym dobrym i szczęśliwym posłańcem, który dostarczył kopertę, gdy wyprawił się po zapasy do miasta. Było to 26 sierpnia rano po zbombardowaniu lotniska. Z powodu zamieszania wywołanego nalotem, Pablo, który osobiście ją odebrał od Uriela, zostawił list na biurku podoficera dyżurnego kompanii. Przypomniał sobie dopiero na drugi dzień, po tym, jak wyruszyłem na kolejną, dziesiątą misję. Był poruszony całą historią, bardzo mnie przepraszał za to „opóźnienie”. Jednakże bardzo się z tego cieszę, bo dzięki niemu list nie trafił do biura przepustek, gdzie zostałby przejęty przez przekupionego chorążego.

Moja nadzieja odżyła, jednocześnie smutek mnie ogarnął, że Twoje listy, które zostawiałaś, przyjeżdżając do miasta, nie docierały do mnie. Odczułem żal i rozgoryczenie, że utraciłem coś ważnego, bo w czasie tych prawie pięciu miesięcy nie udało nam się spotkać, ponieważ byłaś za każdym razem wprowadzana w błąd.

Jestem taki podekscytowany, natychmiast postanowiłem napisać swój jak najszybciej, który teraz już kończę, resztę opowiem Ci, gdy się jutro spotkamy, nie mogę się już doczekać.

Twój Ernest

15 września 1987 r.

***

Od prawie dwóch godzin już, przytuleni do siebie siedzieli na szerokiej ławce w narożniku ogrodu na tyłach hotelu. Przed nimi stolik z wystygłą, nietkniętą kolacją.

Ona wtulona, pomiędzy jego rękoma, opierała swą głowę na jego barku, czytała kartę za kartką, raz po raz ulegała emocjom, to w euforii uśmiechała się do niego, to łzami znaczyła czytane strony.

On napawał się jej bliskością, gładząc jej jasne włosy, jakby chciał przedłużyć te chwile szczęścia.

Jednak to jego szczęście nie było pełne. Był zły na siebie, cały czas męczyło go poczucie, że jest między nimi jakiś dystans.

Dziewczyna również to czuła, tę chłodną aurę rowu między nimi, pogłębionego zbyt długą rozłąką, brakiem jakiegokolwiek znaku i potwierdzenia. Ona zdecydowanie pragnęła, aby płomień ich uczucia rozpalił się mocniej, pomimo wiatru rozłąki, który u niego tylko zostawił ledwo tlący się kaganek.

Nie wiedziała jeszcze, że napisał trzynasty list.

Wczoraj wieczorem, przeczytał kilkukrotnie słowa kierowane do niej w tym liście, zdał sobie sprawę, że się boi, że to koniec, a ta niepewność jest najgorsza. Zawarł w nim kilka zdań z decyzją o pożegnaniu, o rozstaniu, pomimo tego, że właściwie, to nigdy nie byli razem. Łagodnymi słowami próbował zatuszować swoje uczucia, ukryć swój lęk o przyszłość ich związku, swój lęk o siebie.

Zrzucał winę na fatum w postaci Parmentiera, na wojnę, na cały świat, na ich pięciomiesięczną rozłąkę, na wszystko, tylko, nie na brak wewnętrznej siły i wytrwałości. Przeważyła w nim niepewność, brak wiary i nadziei, że ich związek na odległość, może przetrwać. Coś mu podpowiadało, że to nie ma sensu i zakończy się jeszcze szybciej. Możliwe też, że ona sama może nie być w stanie utrzymać takiej relacji.

Na końcu przepraszał ją, że nie powinien jej nic obiecywać, nie powinien krzywdzić jej fałszywą nadzieją, ponieważ jest uwiązany kontraktem z legią.

Od samego początku ten niesprawiedliwy los uciekinierów, wojna i cały świat nie sprzyjał ich miłości. Chciałby cofnąć czas, aby to wszystko się nie wydarzyło.

Wyznał, że jednak najlepiej będzie, zwłaszcza dla niej, gdy pożegnają się jak przyjaciele, bo spotkali się przecież dopiero dwa razy. Ich rozstanie na dobre, pozwoli zaoszczędzić jej tego bólu w przyszłości. Pomimo nieustającej gonitwy myśli, wewnętrznej walki z emocjami i rozterkami, jak powinien postąpić, by oszczędzić jej tego cierpienia i rozczarowań, jego uczucie nabrało nowego wymiaru.

Długie oczekiwanie, powolna utrata nadziei, spowodowała, że teraz dzięki niespodziewanemu spotkaniu jego serce znowu biło dla niej. Coś budziło w nim nową nadzieję, jakąś euforię oczekiwania na miłość.

To samo działo się w jej umyśle. Jakiś magiczny pierwiastek, jakieś tchnienie wszechświata, to coś ich łączyło i przyciągało ku sobie. Wiedział, że nie może tak bezrefleksyjnie dać jej ten list, przynajmniej nie teraz.

– To już ostatni? Rzeczywiście jest ich dwanaście. Smutne są. Każdy kolejny coraz bardziej, w każdym coraz większa utrata nadziei na spotkanie, na naszą szansę dla naszej miłości

Élodie w milczeniu poukładała stronice spisanych zwierzeń, dzięki którym poznała obraz innego człowieka, niż ten, którego znała do tej pory, nie gorszego, ale innego. Bezwzględnego i zdecydowanego, ale nie takiego okrutnego, co z zimną krwią, bez wahania wykonuje rozkaz, ale też bez pasji, bez nienawiści. Z ogromną dozą głębokiego szacunku dla swoich „zaliczonych trafień” lub „zlikwidowanych celów”, jak ich nazywał, bez cienia satysfakcji, bez krzty dumy z tego, co robi.

Nigdy nie nazywał ich swoimi wrogami, ani nawet przeciwnikami, byli po prostu celami, zawsze nieświadomymi tego, co ich czeka. Działał, robił po prostu to, czego od niego wymagano.

Nie było innego nakazu, żadnego innego przymusu ani chęci, żadnego imperatywu, jak tylko wojskowy rozkaz. Ot, żołnierska dola i obowiązek.

W dedykowanej dla niej treści Élodie dostrzegała też obraz jego duszy, pojawiający się ponad tym wszystkim niczym obłok. Tylko wrażliwy, dobry człowiek może tak opowiadać o swojej miłości i tęsknocie, doświadczając jednocześnie lawiny makabrycznych przeżyć i doznań okaleczających sumienie.

Podobnie, tylko człowiek, który potrzebuje ulgi dla skołatanych myśli i ujścia dla wyrzutów tego sumienia może tak szczerze opowiadać. Tak, tylko człowiek, który szuka odkupienia, który potrzebuje spowiedzi i rozgrzeszenia.

Zrozumiała, że dzięki pisaniu tych listów oczyszczał się, zapomniał twarze trafianych „celów”, zapominał rozszarpane ciała po wybuchach podłożonych ładunków.

Dzięki nadziei, na rozgrzeszenie, nadziei na wybaczenie, nadziei na zrozumienie bliskiej osoby, potrafił zachować swój wewnętrzny spokój, potrafił spokojnie spać, wymazując wszystko z pamięci.

Z każdym kolejnym przeczytanym listem czuła, że podziw, jej szacunek i miłość do niego pogłębia się. Jej początkowe oczarowanie wzrasta coraz bardziej, hartuje się i robi się silniejsze.

Jednak nie wiedziała, czy przez litość i miłosierdzie dla jego udręczonej duszy, czy może to jakiś szalony podziw, jakaś atawistyczna fascynacja, jakiś zachwyt podszyty pierwotną żądzą.

Upłynęła kolejna godzina, od kiedy zajęta była lekturą.

Na stole pozostała nietknięta porcja placka z gotowanymi warzywami i paskiem pieczonej na ruszcie baraniny. Obok ułożyła pakiet kopert z listami, które właśnie skończyła czytać.

Pomarańczowa szarówka, powoli zalewała przestrzeń, wiatr delikatnie szumiał w szerokich liściach palm. W ogrodzie zapalono lampki oliwne, ustawiono świece na stolikach. Dodawało to otoczeniu aurę tajemniczości, jednocześnie spokoju i ciszy.

Odezwała się pierwsza.

– Codziennie żałowałam, że nasze ostatnie rozstanie, nasze pożegnanie, było takie trochę w złości, to chyba rzuciło jakieś przekleństwo na nasz los uciekinierów. – Owładnięta myślami o poprzedniej wizycie u niego w jednostce, uśmiechnęła się, wypowiadając słowa o uciekinierach. – Pamiętam dobrze, jakie życzenie wypowiedziałam na pożegnanie. Nie spełniło się, stało się dokładnie odwrotnie. Nie spotkaliśmy się szybko, a dopiero pięciu miesiącach. Z całego serca chciałam ci oszczędzić złego losu, tej całej wojny, zabijania, a stało się dokładanie odwrotnie. Dopadły cię jej wszystkie demony, jakieś przekleństwo.

– Jednak to nie było żadne przekleństwo, jestem przekonany, że za ukrywaniem listów do ciebie, za wprowadzaniem cię w błąd, ogólnie za tym wszystkim ktoś stoi.

– W porządku, przy najbliższej okazji zapytam stryja, dlaczego zdecydował za mnie. – Smutne oczy spojrzały na niego, pochwyciła jego dłoń, wciąż delikatnie muskającą jej włosy, by przyciągnąć do swoich ust, składając na jej wierzchu czuły pocałunek, było to, jak muśnięcie wnętrza jej duszy, oczekującej na szczerość.

– Powiedz mi, czy to trudno kogoś zabić?

Zaskoczony charakterem pytania, milczał, zbierając myśli.

– Tak... trudno. Oczywiście, że bardzo trudno, ale za każdym razem jest inaczej. Chyba najlepiej by było, gdyby robić to bez świadomości wyrządzanej krzywdy, w boju, w sytuacji, gdy walczysz o przeżycie, wtedy szybkość twojego działania lub reakcji decyduje o twoim przetrwaniu. Tak, jak to było za pierwszym razem, w guelcie Trama, gdzie zabiłem z bliska majora Karamanliego, albo, gdy wiele dni później zastrzeliłem najemnika Tombalbaye, zamierzającego się bagnetem na Mahamata. Dopiero po wszystkim dociera do ciebie ten fakt, lecz jest za późno, czujesz ulgę, że przeżyłeś. Zupełnie inaczej jest, jak oczekujesz na swoją ofiarę, nieświadomą niczego. Początkowo emocje oczekiwania ułatwiają ci wszystko. Najpierw leżysz lub siedzisz w ukryciu, bez ruchu kilka, może kilkanaście godzin, zamaskowany obserwujesz i czekasz na dogodny moment. Potem niespodziewany dla ofiary strzał w piersi lub w plecy. Wtedy naciskając spust karabinu, nie pada rozkaz, nie ma żadnego potwierdzenia od dowódcy, jedyny towarzysz, który jest z tobą, potwierdza tylko, że „cel” jest właściwy, zgodny z rozkazem i otrzymanymi instrukcjami.

Ta trudność świadomość czynu, to najgorsze uczucie przychodzi po jakimś czasie, gdy już opuścisz rejon działania i pozornie spokojny wracasz. Wtedy twój umysł i sumienie szarpane są przez obraz, który widziałeś w celowniku lunety tuż po oddaniu strzału. Wyraz zaskoczenia na ich twarzach, zdziwienie, grymas bólu i rozbryzg krwi. Jeszcze inaczej jest, pozornie łatwo, gdy zakradasz się do osiedla w ciemnościach nocy. W takiej sytuacji robisz wszystko, aby pozostać niezauważony, niewykryty, gdy zabezpieczony przez posmarowanie się kozim łajnem, chcesz zmylić zapach i oszukać psy, które po krótkiej chwili ujadania przyzwyczajają się do ciebie. Wtedy podchodzisz bliżej i podkładasz ładunki wybuchowe do ścian glinianej chaty, pod koryto przy studni, albo mocujesz je pod maskę samochodu. Potem obserwując za dnia, czekasz na właściwy moment, aby je zdetonować. Znowu wyrzuty sumienia przychodzą po wszystkim, zwłaszcza gdy są postronne ofiary. Najłatwiej jest, gdy podkładasz ładunki lub transpondery na wojskowych urządzeniach, lub aparaturze technicznej. Wtedy ofiar jest najmniej, przynajmniej bezpośrednio z mojej ręki.

Jednak proszę, wierz mi, że dane było mi widzieć i obserwować takich, którym zabijanie przychodziło łatwo, bez mrugnięcia okiem, z zimna krwią. Strzałem z bliska, w głowę klęczącej przed nim ofiary, albo na przykład ciosem maczety w szyję. Obojętne, czy mieli przed sobą mężczyznę w mundurze, czy zwykłego pasterza lub rolnika, kobietę czy starca, nawet dzieci. Spluwali potem na piasek, odwracali się i spokojnie odchodzili, jak gdyby nic się nie wydarzyło.

Ja tak nie potrafię. Każdy mój cel, każde moje trafienie jest zawsze wyrwą w mojej duszy, wołając o oczyszczenie. Zawsze szukałem usprawiedliwienia, że oto świat stanie się odrobinę lepszy, ale wiem, że to fałszywa wymówka. Dzięki Bogu poznaliśmy się, miałem do kogo pisać, aby łatać te wyszarpane wyrwy. Może On jednak istnieje, skoro nas połączył. Taki jest Jego plan. Jesteś moim odkupieniem, a ty przeze mnie podjęłaś decyzję, że jednak opuszczasz zakon, odchodzisz od Niego.

Będziesz lekarzem, może nawet potem wrócisz tutaj do tych biednych ludzi. Jednak myślę, że to jeszcze większe dobro.

Zamilkł ze spuszczoną głową.

Ona wciąż trzymała jego dłoń przy swoich ustach. Jakby zastygła zahipnotyzowana tym wyznaniem. Nie chciała przerywać tej magicznej chwili, w której otworzył swój umysł i serce przed nią, mimo że nie był pewien skutków swojej odpowiedzi, nie był pewien jej reakcji.

Zdecydował jeszcze, aby dodać:

– Chcę, abyś mnie zrozumiała, abyś mi wybaczyła, jeśli cię zawiodłem. To pisanie, te listy, były dla mnie zbawieniem, oczyszczeniem dla mojej duszy. Były moją modlitwą do ciebie. Dzięki temu jeszcze nie zwariowałem. Może jestem jeszcze za młody na tyle zła, które widziałem, no i na pewno na tyle śmierci, które sam roznoszę.

Jego pogodne usposobienie ducha, gdzieś się oddaliło, z wytrenowanym uśmiechem, z którym tym razem nie współgrały oczy, na twarzy pozostał tylko smutek, bo oczy zawsze w jakiś sposób odzwierciedlają stan duszy.

– Nie zawiodłeś mnie, wszyscy jesteśmy ofiarami tej wojny, w ten, czy inny sposób. Nie mam, czego ci wybaczać. Sam sobie już też wybaczyłeś.

Było już późno, chociaż miasto żyło swoją pełnią. Ogród hotelowy opustoszał, ale wzdłuż większości uliczek w mieście żywo paliły się światła koszy palenisk, na których gotowano wodę.

Ludzie gromadzili się i przed domostwami, gawędzili i częstowali się wzajemnie herbatą lub kawą.

W oddali, z kilku miejsc sączyły się dźwięki stłumionej muzyki, dominowały flety, udy i tamburyny wybijające rytm.

Dziewczyna objęła go ręką za kark, przyciągając do siebie, zbliżyła swoje usta do jego. Pozwoliła, aby powoli, pocałunkami muskał jej wargi, policzki, powieki, czoło. Poczuł słony smak łez obficie wpływających z jej oczu, w bladym blasku widział, jak bezwładnie spływają w dół.

– Kocham cię! – Usłyszał cichy szept tuż przy uchu, brzmiał jak sekretna obietnica. – Pragnę cię, nie mogę bez ciebie żyć, nie potrafię bez ciebie oddychać, ani myśleć. Co z nami dalej będzie? Co będzie z nami, jak już wyjadę do Francji?

Chwilę milczeli przytuleni do siebie.

Élodie pierwsza ocknęła się z zamyślenia, położyła się na ławce, kładąc głowę na jego kolanach. Lewą ręką począł miarowo gładzić po włosach. Pochwyciła jego drugą rękę i śmiało, bez dozy skrępowania położyła sobie na piersiach. Poczuł wyraźnie ich krągłości pod delikatną materią koszuli. Po chwili uniosła koszulę i wsunęła tę rękę pod spód. Wiodła nią po swoim nagim ciele, raz po raz prężąc się od przeszywających dreszczy. Po chwili poczuł pod palcami zagłębienie pępka.

Widział jej zamknięte oczy, zaciśnięte usta, na policzkach pojawiły się rumieńce. Powoli oddawała się delikatnemu, zmysłowemu dotykowi, oddychała miarowo i głęboko. On obserwował jej skupienie, wyraźne podekscytowanie i coraz silniejsze podniecenie.

Zatrzymała rękę, gdy poczuła, że dalej już nie sięgnie pod pasek jej szortów. Podciągnęła się, przesuwając wyżej, by ułatwić mu dostęp, zaskoczona poczuła jego opór.

Otworzyła szeroko oczy, wpatrując się w jego twarz. Nie zrozumiała, o co mu chodzi.

Chcąc jakoś wybrnąć z niezręcznej dla niej sytuacji, zapytała:

– Pamiętam, jakie wymówki robił mi Uriel, gdy mnie odprowadziłeś ostatnio furgonetki. To dobrzy ludzie, ten Uriel i Rafael, bogobojni muzułmanie. Jest w nich dużo mądrości i spokoju. Powiedział mi wtedy „Pamiętaj, tutaj kochanka to czułe, ciche szepty, potajemne uściski, pieszczoty po zmierzchu. Wszystko więcej to grzech, haram! Wolno wam wiele, ale istnieje granica, której nie można przekroczyć. Miłość, która nie szuka spełnienia, jest prawdziwa i czysta”.  Odpowiedziałam, mu wtedy, żeby się nie przejmował, do niczego nie doszło, bo tego nie chciałam.

Zamyśliła się, zwolniła jego rękę, która nadal spoczywała na środku jej brzucha, delikatnie muskając w miejscu pępka.

Podjęła dalszy ciąg swojej myśli, półgłosem, szeptem niemalże, z czułością i głębokim przekonaniem.

– Ale ja chcę zrobić to z tobą! Teraz, dzisiaj. Jestem tego pewna. I na pewno to nie będzie żadne „haram”, jesteś moim pierwszym mężczyzną, którego kocham i z którym chcę to zrobić. Chcę być z tobą na zawsze.

Ernest poczuł przypływ mieszanych uczuć, przypomniał sobie o swoim trzynastym liście, o swojej decyzji przerwania tej relacji.

Czuł, że jest mu bliska, czuł, że ją kocha, ale nie potrafił, nie mógł, nie powinien kontynuować tych pieszczot. Docierało do niego, że w tej sytuacji ta fizyczna miłość, to spełnienie, byłoby teraz wielkim oszustwem.

Nie potrafiłby pogodzić się z myślą, że ją tylko wykorzystał.

Pochylił się, objął ją w pasie i za głowę, zastygli w długim gorącym pocałunku. Po chwili zdecydował się odezwać.

– Już jest późno. Powinienem wracać, jeśli mają mnie znowu kiedyś wypuścić na przepustkę. Dzisiaj dyżurny z biura przepustek skrupulatnie sprawdza nasze powroty.

– Rozumiem. – Była trochę zażenowana. – Nie! Właściwie to nie rozumiem, nic nie rozumiem! – oznajmiła teraz stłumionym krzykiem.

Spojrzała w dół, ukryła twarz w swoich dłoniach, jakby cała chciała się w nich ukryć.

Nie patrząc na niego, dodała:

– W takim razie zgoda. Mam nocleg w katolickiej dzielnicy, tutaj niedaleko, w budynku za kościołem. Obiecaj mi, że jutro wyjedziemy po te zapasy razem, powiedz mi, że chcesz być ze mną przez te najbliższe dni.

– Ależ oczywiście, bardzo tego pragnę. Chcę z tobą jechać. Będziemy mogli wreszcie długo i swobodnie porozmawiać. Ustalimy wszystko. Omówimy nasz przyszły los uciekinierów. Chociaż … za dwa tygodnie przestaniesz być już uciekinierem.

Kobieca intuicja odczytała w tych słowach jakąś tajemnicę, nie dała nic po sobie poznać.

– Odprowadź mnie już do tego domu.

Nie była zła, nie była rozczarowana, ale dopadała ją niepewność, z każdym krokiem coraz większa. Zapragnęła intensywnie, aby było już „jutro”. Miała ogromną nadzieję na wyjaśnienie wszystkiego podczas wspólnie spędzonego czasu w podróży.

Szczerze ufała, że Ernestowi uda się załatwić przydział do jutrzejszej eskorty.

Powstali z ławki.

Ernest uregulował rachunek. Milcząco odeszli powolnym krokiem trzymając się za rękę.

Tego wieczoru nie zamienili już ani słowa, poza pocałunkiem na dobranoc i pożegnaniem „Bonne nuit et à bientôt !”.

***

17 września 1987r., czwartek,

wyjazd konwoju z Faya-Largeau do Abeche.

Najbardziej oddalonym miejscem na północ Czadu, dokąd docierały bezpośrednie, lotnicze transporty z zaopatrzeniem medycznym, żywnością i innymi dobrami wysyłanymi przez agendy ONZ, było miasto Abeche. Umożliwiał to fakt, że tamtejsze lotnisko było nietknięte przez działania wojenne, a to w Faya-Largeau jeszcze nie zostało odbudowane po libijskim nalocie.

To jedno z większych miast środkowo-wschodniego Czadu, w prefekturze Ouaddaï, z populacją prawie czterdziestu tysięcy, dwu lub trzykrotnie przewyższającą Faya, stało się prawdziwym centrum dystrybucyjnym pomocy humanitarnej, po zakończeniu działań wojennych w wyniku podpisanego rozejmu z 11 września 1987.

Dowództwo sił francuskich stacjonujących w Czadzie, mocno zaangażowało zasoby legii cudzoziemskiej w proces dystrybucji pomocy. Liczne konwoje przybywały do miasta, by transportować żywność i pomoc medyczną do wielu odległych zakątków. Najbardziej, najwszechstronniej włączony w proces dystrybucji pomocy, został drugi regiment cudzoziemski piechoty, nie tylko w udostępnianie zasobów logistycznych tego pułku, ale również lub przede wszystkim w ochronę i eskortowanie konwojów.

Zagrożenie ze strony grasujących band rebeliantów było nadal realne. Bez ochrony wojskowych, transporty żywności i medykamentów, stawały się ich celem i łatwym łupem.

Konwój trzech lekkich ciężarówek Reanult TRM wyjechał Faya-Largeau w czwartkowe popołudnie, siedemnastego września, ochraniany przez drużynę sześciu legionistów z regimentu piechoty, w dwóch willysach z brezentowym zadaszeniem.

Eskortą dowodził adiutant chef Valentin Valéry jadący na czele kolumny, wraz z Pablem oraz kierowcą, nowoprzybyłym legionistą, na swoją turę w Afryce.

W wozie był jeszcze z nimi miejscowy czarnoskóry przewodnik przydzielony przez czadyjską jednostkę wojskową stacjonującą w mieście.

Kolumnę zamykał willys prowadzony przez drugiego „świeżego”, a obok jako zabezpieczenie siedział Pietia, tylne miejsce zajmował Ernest, a obok jeszcze Belg.

Tym razem Greg nie wyruszył z nimi w podróż. Miał wdrożyć kilkunastu innych nowoprzybyłych młodszych legionistów do swoich zadań.

Ciężarówki były prowadzone przez kierowców z kompanii logistycznej, wraz ze swoimi zmiennikami. W nich miejsce zajmowała, oprócz Élodie, jeszcze czarna pielęgniarka o imieniu Ange ze szpitala w Faya. Towarzyszyło im czterech tragarzy z miejscowego plemienia do pomocy przy ładowaniu towarów.

Obie miały razem dozorować, sprawdzać jakość oraz zinwentaryzować skład paczek z lekami. Transport ładunku na jednej z ciężarówek był przeznaczony dla lecznicy i sierocińca w oazie Ayanga, prowadzonego przez Rafaela.

Na pokonanie odległości przeszło pięciuset kilometrów, pomiędzy miastami Faya i Abeche należało przewidzieć prawie dobę. Sama jazda, częściowo po bezdrożach, a częściowo po utartych szlakach, zajmowała około szesnastu godzin, wliczając do tego przerwy na zmianę kierowców oraz uwzględniając czas na przeczekanie południowego skwaru.

Wyjeżdżając późnym popołudniem, przed północą osiągało się trzecią część odległości. Wtedy zatrzymywano się na odpoczynek z noclegiem. O świcie zaczynali dalszą podróż, by po około pięciu godzinach, tuż przed południem, rozbić drugi biwak na sjestę podczas największego upału.

Już podczas pierwszego postoju, po dwóch godzinach jazdy, Ernest i Élodie przesiedli się z willysa, na skrzynię ładunkową jednej ciężarówek.

Podobnie uczynił Belg oraz chorąży.

W ten sposób podróżowało się zdecydowanie wygodniej, do połowy podniesione brezentowe burty zapewniały delikatny przewiew, a zadaszenie przyjemny cień.

Spoczywali, półleżąc na rozłożonych kocach, z plecami opartymi o tylną ścianę szoferki. Jednostajny warkot trzyipółlitrowego silnika diesla działał usypiająco.

Élodie wtuliła się objęcia swojego towarzysza podróży, jakby obawiała się, że coś może go jej zabrać. Lewą ręką gładziła na piersiach bluzę jego piaskowego munduru. Założyła taką samą jasną, wojskową bluzę z podwiniętymi rękawami, miała na sobie też wojskowe szorty i buty z cholewkami za kostkę.

Korzystała z każdej chwili, całą mocą chłonęła i odczuwała jego bliskość, napawała się nią, było jej dobrze, czuła się szczęśliwa. Miała swojego mężczyznę przy sobie i tylko dla siebie przez najbliższe trzy dni.

– Rzeczywiście marnie wyglądasz, jesteś poobijany i taki wychudzony. Może wreszcie wojna się skończy, to trochę odpoczniesz. Wojskowa interwencja już nie będzie potrzebna, może wycofają was do Francji. Wtedy będziemy mogli się widywać częściej, regularnie, aż skończę studia.

Snuła swoje palny na przyszłość, plany na swoje szczęście według wyobrażenia, jakie zbudowała w swoich myślach. Była młodą kobietą, jej wizja miłości była zbyt romantyczna, wyidealizowana, a w tych myślach była nadal niewinnym dziewczęciem.

Za to Ernest bił się ze swoimi myślami, nie wiedział, jak przygotować ją na swój ostatni list, ten, który czekał na dzień wyjazdu Élodie.

Jej entuzjazm, z jakim chwytała to szczęście, sprawiał, że dla niego było to zadanie po stokroć trudniejsze od tych, które wykonywał przez ostatnie pięć miesięcy.

– Tak, wiem, schudłem, moje mundury nawet zrobiły się za luźnie. – Uśmiechnął się, gładząc ją po ręce spoczywającej na jego brzuchu. – A wiesz, że w czasach szkolnych byłem takim zaokrąglonym grubaskiem. Rozpieszczanym przez matkę. Wszyscy nazywali mnie „maminsynkiem”. Matka była, właściwie to nadal jest ważną osobą u nas w świecie polityki … – urwał, bo nie chciał ciągnąć tego wątku. – Właściwie, to najpierw, jako maluch byłem niedorośniętym, może nawet opóźnionym chuderlakiem, dużo chorowałem. Łapało mnie chyba wszystko, co możliwe u dzieciaków. Po kolejnej kuracji jakimiś lekami, nawet sam już nie wiem jakimi, tak w wieku około dziesięciu lat przytyłem i wyglądałem prawie jak pączek. Dopiero gdy miałem piętnaście lat, zacząłem rosnąć, poprawiła mi się kondycja, niedługo potem w szkole zacząłem uprawiać sport. Powiem ci, jaki, ale się nie śmiej.

Zaprzeczyła ruchem głowy, uśmiechając się, jej oczy otworzyły się szerzej z zaciekawienia.

– Grałem w tenis stołowy, no rozumiesz? W ping-ponga.

Parsknęła tłumionym śmiechem.

– Nie śmieję się z tego, co mówisz, ale z tego, jak to opowiedziałeś. Zanosiło się na jakąś wielką tajemnicę, a tutaj wyszło na jaw, że to ping-pong, hahaha. No to rzeczywiście zdradziłeś mi swój sekret.

– Sport jak każdy, ale pomógł mi się rozwinąć fizycznie, zawsze byłem słabeuszem, wszyscy mnie popychali, lekceważyli. A ta dyscyplina była jakby dla mnie stworzona. Wymagała ruchliwości i koordynacji. Wyrobiłem sobie szybkość, refleks i automatyczne odruchy. Wyszczuplałem, nabrałem siły, no i przestałem chorować. Nie musiałem już brać żadnych lekarstw. Przy stole czułem się świetnie, prawie zawsze wygrywałem, odzyskałem pewność siebie. – Zatrzymał się, zawahał. – Ale nie chcę cię zanudzać swoimi problemami z dzieciństwa.

– No dalej śmiało, opowiadaj. Jest wreszcie okazja, abyś mi opowiedział o sobie, o swoim kraju. Moje dzieciństwo i rodzinę już znasz. Teraz twoja kolej. Nie odpuszczę ci, nie ma żadnych wymówek. Czy w twoim kraju są takie szkoły dla młodzieży? U nas taką szkołę nazywa się lycée, potem można zacząć studia na uniwersytecie. Jak to jest u was? Czemu nie poszedłeś na studia, przecież jesteś inteligentny, bystry i sprytny? Sprawiasz wrażenie, bardzo mądrego i oczytanego.

– Chyba nie jestem wcale sprytny, bo jak zadajesz za dużo pytań na raz, to się gubię i nie wiem, co mówić. Dla mnie to ty jesteś mądra. Tak ładnie potrafisz opowiadać, o wszystkim, o życiu, o miłości, nawet o Bogu. Jesteś pewna, że nie chcesz być zakonnicą? Może rzeczywiście to jest twoje powołanie?

Próbował, jakoś wejść na temat jej przyszłości, ich przyszłości, tyle że osobnej dla każdego. Wciąż przytulając się do jego piersi, podniosła oczy i spojrzała na niego badawczo.

– Ale dlaczego sobie żartujesz? Przecież już zdecydowałam, będę lekarzem, a co potem, to się okaże, co przyniesie los. Wiem, że chcę być z tobą, może będziemy rodziną, może będziemy mieli dzieci. Kocham cię i mam nadzieję, że ty również. Spójrz mi w oczy i jeśli jest inaczej, to powiedz mi to teraz. Jeśli nie chcesz być ze mną, jeśli mnie nie kochasz, to teraz jest ten moment, abyś mi to powiedział. Jakoś to zniosę, jestem już duża, ale chcę to usłyszeć. – Głos jej zadrżał z niepewności w błagalnym tonie.

Właśnie dotarło do niego, że go przechytrzyła, że swoją wyjątkową przenikliwością, uprzedziła go. Imponowało mu jej wyczucie, jej życiowa mądrość. Podziwiał jej odwagę, za decyzję wyjazdu na środek pustyni, by poświęcić się dla chorych i cierpiących. By poświęcić swoje najlepsze młodzieńcze lata dla idei, by świat stał się odrobinę lepszy.

Z drugiej strony podobała mu się, jako kobieta, młoda dziewczyna, pociągała go jej uroda, blond włosy i duże oczy. Nie miał pojęcia, co odpowiedzieć, jak zareagować.

Postanowił oznajmić zgodnie z rzeczywistością i własnymi uczuciami.

– Tak, kocham cię, chcę być z tobą. Pragnę cię. Codziennie o tobie myślę, tęsknię. Nie mogłem doczekać się spotkania z tobą, chociaż czas mi szybko przeleciał. Właściwie, to nie potrafię potwierdzić ani przewidzieć czy stanie się tak, jak właśnie powiedziałaś. Ja jestem w legii, zostaję tu jeszcze na parę miesięcy. Ty wyjeżdżasz za dwa tygodnie. Nie wiem, co będzie za pół roku, za rok, albo na koniec mojego kontraktu. Wierzysz, że nam się uda?  Pochodzimy z dwóch różnych światów. Ja jestem zwykłym najemnikiem, uciekinierem z dalekiego kraju, a ty panienką z dobrego i bardzo bogatego domu. Wierzysz, że nam…, że tobie na to pozwolą?

– Oczywiście! – niemalże krzyknęła – pamiętasz, co powiedziały mi te muzułmanki? Rozłąka osłabia mierne uczucie, a wzmaga wielkie. Jak na razie idzie nam całkiem dobrze. Z Bożą pomocą damy sobie radę, ale powiedz mi jeszcze raz, że chcesz być ze mną i tylko ze mną.

Jej młodzieńcza, niedojrzała ufność w idealną miłość wydawała się niezwyciężona, nie było w niej naiwności, jedynie nadzieja na spełnienie.

– Tak, zależy mi na tobie, kocham cię, bardzo cię kocham – odpowiedział zdecydowanie, wtedy ulżyło mu, nie musiał, nie chciał już nic dodawać.

Postanowił, że ten trzynasty list po prostu zniszczy. Zda się na los, zaakceptuje to, co przyniesie, podda się jej marzeniom i wyobrażeniom przyszłego życia.

Przytulił ją mocniej, przyciskając do siebie, by nie widziała, jego niepewności, zaciśniętych do krwi na wargach zębów, wyrazu bólu na twarzy, tego psychicznego. Kochał ją szczerze, ale nie wiedział, jak dać jej to szczęście.

Czas płynął szybko, trasa konwoju wiodła przez pustynne tereny z łagodnymi wzniesieniami, raz po raz natrafiało się na grząskie wydmy, znaczone głośniejszym rzężeniem silnika na wysokich obrotach i zauważalnym spowolnieniem ciężkiego auta z powodu kół buksujących w piasku.

Południowe krańce Sahary niezauważalnie zmieniały się w obszary stepowe, z ubogą trawiastą roślinnością typową dla Sahelu. Płynnie i łatwo pokonywali długie odcinki w korytach okresowych rzek, a gdzieniegdzie jeszcze z rozległymi kałużami pozostałymi po okresie deszczowym. Koryta ouedów po bokach porośnięte były kępami trawami i burzanu.

Za dnia jeszcze obserwowali miejscami zieleniące się, na licznych łagodnych wzgórzach, kępy niskich krzewów. Wyróżniały się też swoją bujnością po obfitych w tym roku deszczach, napotykane liczne pola prosa i sorga.

Jechali od jakiegoś czasu w milczeniu, było już ciemno. Élodie nie odstępowała Ernesta ani na moment. Chłonęła każdą chwilę jego obecności. Od czasu do czasu obdarowywała go czułym pocałunkiem. Byli sami na ciężarówce, czasem tylko, zauważali w tylnym owalnym oknie kabiny, spoglądającą na nich, zaciekawioną twarz zmiennika kierowcy.

Prawie cały czas zachęcała Ernesta pytaniami, aby opowiadał o sobie, o życiu w jego kraju. Czynił to chętnie, dzielił się z nią swoimi doświadczeniami, swoim życiem, swoją młodością.

– U nas też są szkoły, które nazywa się „liceum”, ale mnie, w wieku piętnastu lat matka posłała do szkoły z internatem, do technikum elektronicznego. To jest takie lycée technique, professionnel. Zależało jej, abym miał jakiś zawód, gdybym nie mógł, z jakiegoś powodu rozpocząć studiów, na przykład, gdyby jej coś się stało, chociaż wtedy nie rozumiałem, co mogłoby się jej stać. Muszę przyznać, że to byłaby jej jedyna dobra decyzja względem mnie, gdyby nie to, że nienawidziłem tej szkoły, zwłaszcza mieszkania w internacie. W naszym kraju to nie są eleganckie, elitarne szkoły dla bogatych dzieciaków, tak, jak to jest u was na zachodzie. U nas, w takich szkołach są bardzo trudne warunki mieszkania, panuje rygor i wojskowa dyscyplina, a starsza młodzież znęca się nad młodszymi rocznikami. Mam bardzo niemiłe wspomnienia z tego czasu. Nie chciałem tam być, w dodatku, wiesz, jak to jest, gdy się nie ma kolegów ani przyjaciół, wtedy robisz coś, aby zająć czas. Wtedy dużo czytałem, uwielbiałem się uczyć, matematyka, fizyka, radioelektronika, to był mój żywioł i to była ta dobra strona tego wszystkiego. Zapisałem się też do klubu krótkofalowców. Pewnie nie wiesz, co to takiego?

– Raczej nie, ale się domyślam.

– No wiesz, różni zapaleńcy, radioelektronicy, amatorzy organizują sobie miejsca, kluby, instalują nadajniki i odbiorniki, cały potrzebny sprzęt radiowy. Czasem organizacje państwowe wspierają i dokładają pieniądze, aby mieć kontrolę nad tą grupą ludzi. Potem ci pasjonaci bawią się, nawiązując łączność radiową z innymi, po to, aby rozmawiać, poznawać się. Często nawiązuje się kontakty zagraniczne. Międzynarodowe stowarzyszenia opracowały kodeks wraz ze specjalnymi wytycznymi oraz różne kody, normy i skróty radiowe. Wszyscy współzawodniczą, kto osiągnie największą odległość w komunikacji radiowej. Ja rozmawiałem z Niemcami, Anglikami, Francuzami, Włochami. Widziałem w tym świetną okazję do ćwiczenia języków obcych, angielskiego i francuskiego. To była druga korzyść tej szkoły. Bo normalnie u nas, to uczą w szkołach głównie języka rosyjskiego, sama rozumiesz z powodu naszej sytuacji oraz zależności politycznej i gospodarczej od Związku Radzieckiego. Właściwie, na początku, to francuskiego nauczyła mnie moja niania.  Matka zostawiała mnie z nią na czas swoich częstych wyjazdów i delegacji. Jakby ci to powiedzieć, matka była wtedy znaną działaczką partyjną, takim politykiem, jak u was. Ma szerokie znajomości i koneksje we władzach. – Ponownie moment zawahania, nie chciał za bardzo rozwodzić się na ten temat. Zastanowił się, aby kontynuować. – W tych czasach szkolnych całe noce spędzałem przy radiostacji. Wolałem tam niż z rówieśnikami. Byłem, to znaczy jestem naprawdę dobry w tej dziedzinie. Pomogło mi to i przydało się, gdy dostałem powołanie do naszej armii, no i później tutaj w legii. Wiesz, że u nas każdy mężczyzna po ukończeniu osiemnastu lat musi odbyć służbę wojskową? Takie przepisy. Zwolnieni czasowo są studenci. U was nie ma takiego prawa.

– To, dlaczego nie poszedłeś na studia?

– Hehe, wtedy na pewno nie spotkalibyśmy się. Wszystko przez tę szkołę, którą matka mi wybrała. Ja nie chciałem być inżynierem. Zawsze marzyłem o sztuce, o fotografii. Sam we własnym studiu robiłem różne próby technik foto. Od dzieciństwa nie rozstawałem się z aparatem. Właściwie tutaj w legii też prawie się nie rozstaję. Braliśmy sprzęt na wszystkie nasze patrole zwiadowcze, aby w miarę możliwości dokumentować wszystko, co zaobserwujemy, brałem też na moje ostatnie akcje.

Spojrzał na nią, leżała z głową na jego piersiach, słuchała z zainteresowaniem pełna zaufania, mówił więc dalej.

– Pamiętam jak pewnego razu, podczas wakacji, matka z okna swojego gabinetu zauważyła ulicznego artystę malarza. Najpierw nakazała sprawdzenie go przez służby milicyjne. Okazało się, że to zwykły obdartus i pijak, tyle że malarz.

– Ale oni to chyba wszyscy tak mają, że tworzą po to, aby mieć na alkohol. To taka bohema, wiesz artyści uliczni – odpowiedziała mu, ze znawstwem.

– Pewnie, tak. On był tego potwierdzeniem, rozkładał swój sprzęt na chodniku i malował róże obrazy. Teraz wiem, że to był zwykły kolorowy kicz. Sprzedawał je za butelkę taniego wina, za parę groszy dosłownie. Ledwo wystarczało mu na płótna, potrzebne materiały i farby. Możesz sobie wyobrazić, że matka doradziła mi, abym spędzał z nim czas, żeby patrzeć, żeby czegoś się nauczyć. Pewnie prawdziwego życia, może żebym wybił sobie z głowy tę sztukę. No i spędziłem z nim całe wakacje. Rozmawialiśmy, czyściłem mu sprzęty, podpatrywałem i poznawałem tajniki tego rzemiosła i sztuki malarskiej. Wysyłał mnie też do sklepu po papierosy i alkohol. Zaprzyjaźniliśmy się. Wakacje się skończyły, ja wróciłem do szkoły, on zniknął z ulicy. Nadeszły następne wakacje, on znowu się pojawił, a ja razem z nim. Pokazywał mi wszystko, co ważne w technice malarskiej. Sporo się od niego nauczyłem. Wtedy nie rozumiałem jeszcze słowa artysta, a teraz wiem, że on nim jednak był. Po kilku latach te jego najlepsze obrazy, są ozdobą ścian w ważniejszych instytucjach miejskich, jego prace są szeroko znane w moim regionie. W końcu ślad po nim zaginął, bo w trzecie wakacje, już się nie pojawił, czekałem wiele dni na niego, ale bezskutecznie. Brakowało mi go, czułem się tam, przy nim bezpiecznie, trochę jak w innym świecie, nikt mnie nie zaczepiał, ani się nie naśmiewał. Teraz wiem, że ten czas na ulicy z zapijaczonym artystą, był dla mnie najpiękniejszy, to było przeżycie jak… nawet nie potrafię tego uczucia nazwać… jak w transie, jak w jakiejś magicznej rzeczywistości. No i po latach zapomniałem o nim, wszyscy o nim zapomnieli. Powiedział mi kiedyś, że jeśli nawet twoje malarstwo nie jest dobre teraz, wartościowe, ani powszechnie uznane, to i tak coś po tobie zostanie, coś, co będzie działało na emocje, coś takiego, że po latach będą cię wspominać, może się zachwycać. No i tak się stało, on zniknął, obrazy pozostały. Ot, został miejską legendą.

– Pięknie to opowiedziałeś, masz piękne wspomnienia z dzieciństwa.

– Nie takie piękne, wakacje się kończyły, a ja musiałem wracać do szkoły, do internatu, którego nie lubiłem. Nie lubili mnie tam, byłem niski, jeszcze niewyrośnięty, w dodatku przemądrzały i lubiłem naukę. Denerwowałem ich tym i dlatego byłem łatwym łupem dla agresywnych wyrostków, którzy po prostu wyżywali się na mnie.

– No, ale w końcu wyrosłeś, jesteś dosyć wysoki, silny, dobrze zbudowany, przystojny … – uśmiechała się sama do siebie.

– Teraz tak, pewnie każdemu z nich dałbym radę się odegrać, zemścić, ale dawno już im wybaczyłem, zapomniałem to wszystko, co było złe. Po ukończeniu tej szkoły zdałem egzaminy na uniwersytet techniczny, ale musiałem zrezygnować, miałem wilczy bilet, bo wdałem się w polityczną awanturę. W ten sposób mnie ukarano, bo szkole założyłem z dwoma kolegami organizację opozycyjną, całemu światu na złość, a zwłaszcza matce. Miałem namieszane w głowie, bo naprawdę, to chciałem być artystą, może nawet jak ten uliczny malarz... wiesz, ten nasz socjalizm to nie taki piękny jak wasz. Wy Francuzi macie zupełnie inne pojmowanie tego ustroju, jaki nam zafundował Związek Radziecki. Wasza nostalgia, tęsknota za socjalizmem, za pięknymi ideami liberté, égalité, fraternité doprowadziła do tego, że rządzi u was partia socjalistyczna i prezydent z tej samej partii, ale jesteście wolni, możecie się rozwijać, konkurować, budować swoją przyszłość. Sympatyzujecie z Sowietami, ale pojęcia nie macie, co to za zbrodniczy system. Ten sowiecki socjalizm, to zwyczajny terror, totalitaryzm, powszechna inwigilacja i kontrola ludzi.

Popatrzyła na niego ze zdziwieniem pomieszanym z lekką dozą strachu.

– Jak to, o czym ty mówisz?

– No właśnie, kiedyś może jeszcze ci więcej o tym opowiem, wyedukuję cię. – Przytulił ją i kontynuował. – U nas zawsze liczyła się walka o wolność, opozycja wobec władzy, taka moda, jak u was ta afektacja i admiracja socjalizmu. Wiesz, taki narodowy romantyzm, skrzywienie psychiczne przez lata niewoli, podsycony jeszcze przez powstanie „Solidarności” w osiemdziesiątym roku. Może nie pamiętasz, bo ty, ja, byliśmy jeszcze nastolatkami siedem lat temu. Wtedy cały świat patrzył na nasz kraj. Rok później władza, pod naciskiem Sowietów wprowadziła stan wojenny, aby zdławić ten „festiwal wolności”.  Pod koniec nauki w szkole, zarażeni tymi ideami założyliśmy organizację o nazwie Związek Wolnych Polaków, teraz wiem, że to była dziecinada, ale wtedy traktowaliśmy to bardzo poważnie. Było nas trzech członków założycieli. Ja miałem uzdolnienia artystyczne, jak wiesz, więc przygotowałem projekt ulotki. Na powielaczu przygotowaliśmy kilkadziesiąt kopii, to takie prymitywne urządzenie do drukowania. Mieliśmy iść na miasto rozwieszać je na słupach, drzewach, drzwiach i witrynach i gdzie popadnie. No i wtedy jeden kolega zestresował się, normalnie się wystraszył. Hehe… kolektywnie wykluczyliśmy go z naszej organizacji i we dwóch poszliśmy w miasto. Okazało się, że tamten miał szczęście, a mnie złapała tajna milicja, pełno takich funkcjonariuszy tajniaków kręciło się po cywilnemu i donosiło na ludzi. Na komisariacie dostałem parę razy pałką po plecach. Nie zostałem skazany, bo okazało się, czyim synem jestem. Na tym skończyła się moja walka o wolność. Od tamtego czasu byłem obserwowany i sprawdzany. Przy rekrutacji na uniwersytet zagrozili mi, powiedzieli mi, że lepiej będzie, jak sam zrezygnuję, no i wtedy zbuntowałem się przeciw swojej matce.

– Jestem pod wrażeniem, to ekscytujące, rzeczywiście pełne romantyzmu, coraz bardziej mnie zadziwiasz.

– Nic zadziwiającego. To zwykła głupota była. Na złość całemu światu, ty również podobnie zrobiłaś i zbuntowałaś się, uciekając tutaj.

– Tak, z tym że ja zbuntowałam się z innych pobudek. Ja po mojej matce, jestem, może byłam głęboko religijna – uśmiechnęła się na tę analogię – wszystko przez religię, nie chciałam dobrobytu zbudowanego na cierpieniu czarnych w Afryce. Zbuntowałam się rodzicom, dlatego pomyślałam o tym zakonie, no i przyjechałam tutaj. Po trosze to u nas jest taka moda na naprawianie świata. Przyjmują do kraju ludzi emigrujących z całego Maghrebu, wyjeżdżających do pracy u nas, oferując im nasz „dobrobyt”, najgorszą pracę za marną płacę. W rzeczywistości są obywatelami drugiej kategorii. Wiem, już dawno zauważyłam, że to tylko inna forma wyzysku kolonialnego i pewnie kiedyś to się obróci przeciwko nam.

– To tak jak u nas, moda na opór wobec władzy. Teraz wiem, że to były błędy mojej młodości. Od razu otrzymałem wezwanie do wojskowej komisji poborowej, dostałem tak zwany bilet, czyli powołanie. Był to rzeczywiście bilet na pociąg w jedną stronę. Moja matka miała znajomości, więc chciała mnie ukarać, no i przydzielili mnie do marynarki wojennej z funkcją radiooperatora. W najgorsze możliwe miejsce w naszym kraju. Baza w porcie wojennym Hel była jak kolonia karna dla oficerów. U nas armia nie jest taka fajna, jak we Francji, trudno ci jeszcze zrozumieć nasze realia tego socjalistycznego raju. Była to bardzo trudna służba, bywało naprawdę ciężko, ten czas również źle wspominam, chyba najgorzej. Myślę, że to, co tam przeszedłem, tylko mnie wzmocniło i uodporniło psychicznie. Jestem pewien, że dzięki temu potem w legii, całe to szkolenie wstępne i właściwie wszystko było łatwizną.

– Do marynarki wojennej na morzu? To zabawne, bo teraz jesteś na pustyni. Hahaha. – Była mocno rozbawiona. – Jakim cudem trafiłeś do legii?

– Tak, na morzu. – Sam się uśmiechnął na tę uwagę. – Na moim okręcie był incydent z jednym młodym marynarzem, takim jak ja. Popełnił samobójstwo, podcinając sobie żyły.

– Jak to?

– Byłem świadkiem, gdy go poniżali i szykanowali, wtedy zameldowałem o tym dowódcy okrętu. Reszta załogi potraktowała to, jak donos, bo sprawa trafiła do prokuratury wojskowej. Dla mojego bezpieczeństwa musieli mi zmienić przydział. Znowu dzięki koneksjom matki trafiłem do nasłuchu radiowego w kontrwywiadzie. Tutaj już było łatwiej. Mogłem zostać zawodowym żołnierzem.

– Czyli też najemnikiem.

– Nie, to było coś innego. Regularna armia, tyle że zawodowa.

– No właśnie, a to nie jest to samo?

– Dobrze, niech ci będzie, że to samo, co najemnik, ale inne warunki przydziału. Do legii, przyjmują obcokrajowców, z całego świata. W naszej armii tylko obywatele kraju mogą służyć. Taka różnica. No i jeszcze jest takie prawo, że obywatele nie mogą służyć w obcej armii. Oznacza to, że gdy zaciągnąłem się do legii, to popełniłem przestępstwo. Po powrocie, jeśli się dowiedzą, to mogą mnie wsadzić do więzienia, w ekstremalnych przypadkach jest kara śmierci za zdradę ojczyzny.

– No to masz już dobry powód, by tam nie wracać, zostajesz we Francji razem ze mną. Uradowana i szeroko uśmiechnięta, kolejny raz obdarowała go całusem.

Cały czas pozostawała w dobrym humorze, promieniała szczęściem i nadzieją. Była wesoła i entuzjastyczna. Wciąż pytała, chciała zawłaszczyć go całego, jego życie, wspomnienia, teraźniejszość i przyszłość.

– Dlaczego jesteś uciekinierem.? Co zrobiłeś?

– Hmm… to już dłuższa historia, nie spodoba ci się.

– Ale przecież mamy czas, dużo czasu. Jestem ciekawa ciebie i twojego życia. Czuję, że poznaję, ciebie, że dowiaduję się o tobie prawdy, że zaczynam rozumieć, dlaczego jesteś taki, jaki jesteś.

– To znaczy, jaki?

– Przecież już ci mówiłam przed chwilą. No teraz widzę, że w dodatku lubisz pochwały, jesteś próżny.

– Ale to jest taka męska próżność.

– Kilka razy wspomniałeś o swojej matce, tęsknisz za nią? Brakuje ci rodziny, masz jakieś rodzeństwo?

– Nie mam rodzeństwa, jestem sam. Już ci mówiłem, że nazywali mnie maminsynkiem. Nie brakuje mi rodziny. Nie chcę o tym opowiadać. Następne pytanie poproszę.

Zauważyła stanowczość w jego głosie. Nie nalegała, spodziewała się, że kiedyś dowie się o wszystkim.

Ciężarówka wyraźnie zwolniła, poczuli silny przechył na prawą stronę przy dość ostrym skręcie. Po chwili zatrzymała się, a silnik ucichł.

Ernest odruchowo sprawdził zegarek, dochodziła północ. Zeskoczyli ze skrzyni ładunkowej. Było ciemno, chłodno. Gwiazdy ledwie widoczne poprzez zamglone powietrze.

Było cicho.

Pojazdy stały w okręgu, otaczającym niewielki skrawek piaszczystej, ale twardej ziemi. Na tym skrawku chorąży Valéry zarządził zbiórkę całej ekipy. Sprawdził stan osobowy zespołu, sześciu legionistów z kompanii zwiadu, sześciu kierowców, przewodnik i czterech tragarzy. Do tego dwie pielęgniarki, do nadzoru i kontroli zaopatrzenia medycznego. Zawsze w takich wyprawach, czy patrolach, chodziło o to, aby każdy miał swoją rolę do wykonania. Nikt nie chciał być zbędny ani nieprzydatnym balastem

Na początku chorąży ustalił kolejność wart oraz miejsca ich ustawienia. Potem podzielił czynności. Dwóch młodych pod dowództwem Pabla, miało zrobić szybkie rozeznanie w najbliższej okolicy. Przewodnik miał zająć się rozpaleniem ogniska i herbatą. Tragarze przygotowaniem miejsca biwaku, a kobiety podziałem gotowych racji żywnościowych na kolację.

Po półgodzinie wszyscy zebrali się wokół paleniska, nad którym wisiał żeliwny czajnik z gotującą się wodą. Kilku muzułmanów w zespole pilnowało tradycji, nie mogło obyć się bez nieodłącznego rytuału picia herbaty.

Podczas kolacji ustalili jeszcze czynności na rano. Należało uzupełnić stan paliwa w zbiornikach oraz rozdzielić porcje wody na podróż i przydział suchego prowiantu, na który składały się jak zwykle suchary oraz suszone daktyle i batony orzechowe. Ustalili też kolejność zmian za kierownicą na każdy odcinek drogi.

Pobudka nadeszła niespostrzeżenie tuż przed świtem, trzymający wartę młodzi stażem legioniści, przygotowali już posiłek i kawę. Wszyscy szykowali się, nie zapominając, by zadbać o podstawową higienę w tych prymitywnych warunkach.

Wyruszyli, gdy słońce nieśmiało wychylało się spoza równinnego widnokręgu.

Tym razem to na Ernesta przypadła kolej prowadzenia wozu. Pomimo tego, że Pietia, po przyjacielsku zaoferował mu, aby spędził kolejną podróż na ciężarówce, to jednak nie chciał nadużywać, bądź okazywać swojej niechęci czy braku dyscypliny wobec chorążego służbisty.

Razem z Élodie, sami jechali w willysie zamykającym kolumnę. Podobnie w pierwszym wozie, tym razem prowadzonym osobiście przez chorążego, z asystującym mu przewodnikiem. Brezentowe zadaszenie w willysie dawało cień i schronienie.

Konwój poruszał się jednostajnie, na tyle szybko, na ile pozwalała trasa, na przemian po twardych regach lub grząskich wydmowych piaskach. Najszybciej i najłatwiej jechało się korytami okresowych rzek, było równo, twardo, pozwalało to na nieznaczne zwiększenie prędkości.

Starali się omijać osiedla i skupiska ludzi zaznaczone na mapach obrazowania lotniczego. Podróż ubiegała swobodnie, bez większego stresu, czuli się bezpiecznie, jednak obserwator w aucie prowadzącym kolumnę był skupiony na obserwacji, co jakiś czas lustrując otoczenie. Jak dotąd nie napotykali żadnych innych pojazdów ani przemieszczających się grup. Dookoła tylko piaszczyste pustkowie sukcesywnie zmieniające się w stepowy krajobraz.

Pierwszą godzinę jechali w milczeniu, wsłuchani w swoje myśli, delikatny szum pędu powietrza, zahipnotyzowani jednostajnym warkotem silnika terenówki.

Uczucia i podziw dla Ernesta kiełkowały, rosły i kwitły w głowie Élodie z każdą chwilą spędzoną razem, namiętność i ekscytacja wzbierały z każdą chwilą, z każdym spojrzeniem, z każdym dotykiem dłoni i przytuleniem, emocje i płomień żądzy owładnęły ją całkowicie. Pragnęła całą swoją świadomością, całą wewnętrzną mocą, aby te chwile jej przelotnego szczęścia trwały jak najdłużej, Wiedziała, że taki stan zakrawa na jakieś szaleństwo, jak jakiś obłęd i opętanie, lecz wezbrane w niej coraz to nowe porcje hormonów szczęścia, pchały ją w ten stan głębiej i głębiej. Pierwszy raz w życiu doświadczała tak intensywnych emocji. Jej głęboko religijne zrozumienie i pojmowanie świata, sprawiało, że była świadoma swojego postępowania, swoich pobudek i ogarniających ją żądzy. Rozumiała swoje zauroczenie mężczyzną, rozumiała też, że taki stan bierze się z fizycznego pożądania, że taka miłość, wynika z ekscytacji i chęci doświadczenia współżycia z nim. Jednak teraz, w tej świadomej chęci, pragnieniu oddania się pierwotnym, ludzkim odruchom i instynktom, brała pod uwagę również fakt, że nie jest pewne czy tego doświadczy, czy to intymne pragnienie prędko się ziści. Brak odosobnienia, brak intymności, brak odpowiednich warunków odczuwała, jako wielki psychiczny dyskomfort.

Docierało do niej coraz częściej, że niebawem, z chwilą jej wyjazdu wszystko się skończy, była w rozterce. Dlatego wciąż, w każdej chwili spędzonej razem, szukała jakiejś namiastki tej intymnej bliskości, trzymała go, obejmując jego prawą rękę i próbując się opierać na jego ramieniu, o  ile pozwalało miejsce i warunki jazdy.

– Dokończ mi swoją historię, dlaczego jesteś uciekinierem? – Zagadnęła półgłosem w pewnym momencie.

W pierwszym odruchu chciał odmówić, lecz uznał, że winien jest jej szczerość. Nie chciał jej okłamywać ani nic ukrywać. Widział jej oddanie i zaangażowanie, chciał w jakiś sposób okazać jej zaufanie i swoje uczucia, chciał jej w ten sposób zademonstrować, że jemu również zależy oraz że jest mu bardzo bliska.

Opowiedział więc o pracy i pobycie w jednostce nasłuchu elektronicznego oraz o przygodzie z żoną radzieckiego oficera, oficera KGB nadzorującego jednostkę. Właściwie o aferze, potwierdzającej, że wplątywanie się w problemy polityczne, stało się chyba jego specjalnością.

Zaczęło się od tego, że kobieta uwiodła go, była dojrzała, starsza od niego kilkanaście lat, no i mocno doświadczona życiowo. Wykorzystała, młodego żołnierza dla własnych celów, do swojej rozgrywki z mężem. Dla Ernesta to były pierwsze poważne doświadczenia intymne, więc łatwo uległ fascynacji piękną, dojrzałą kobietą. W końcu ich romans wyszedł na jaw. Uciekając przed ścigającym go mężem, zabarykadował się w pomieszczeniu technicznym z aparaturą radiową i kontrolną. Radziecki oficer groził mu bronią, a nawet tuż przedtem oddał kilka strzałów do niego. Jednak żaden z nich nie wyrządził mu krzywdy, ale uszkodzeniu uległy ważne urządzenia elektryczne, które należało natychmiast wyłączyć, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się pożaru, co Ernest chroniący się w pomieszczeniu, w poczuciu obowiązku rychło uczynił. W rezultacie strzelający oficer przeraził się własnego czynu, zreflektował się i opanował, zaprzestał dalszej agresji.

Konfliktowa sytuacja została opanowana, przyjechały patrole, polskiej i radzieckiej służby bezpieczeństwa. Obaj mężczyźni zostali aresztowani, radziecki oficer za nieuzasadnione użycie broni i zniszczenie mienia, a Ernest za dywersję ideologiczną i działanie antypaństwowe.

Skutki całego zajścia zostały zauważone i napiętnowane w świecie polityki. Mówiono o sabotażu i sprzyjaniu zachodnim propagandystom.

Ponownie koneksje matki wybawiły go z opresji, szef bezpieczeństwa wewnętrznego, nakazał zwolnienie z aresztu. Wykorzystał swoje znajomości w analogicznych służbach wewnętrznych we Francji. Wręczył Ernestowi paszport i pomógł w przekroczeniu granicy.

Potem była już tylko rekrutacja w jednostce administracyjnej legii w Aubagne.

– No i to jest cała moja historia pojawienia się w legii, a potem a Afryce.

– Hmm… dla mnie najważniejsze, że dzięki temu spotkaliśmy się tutaj. – Uśmiechnęła się ironicznie, patrząc na niego i kiwając z niedowierzaniem głową. – Dlaczego twoi przyjaciele, wciąż mówią, że chcą z ciebie zrobić mężczyznę? – Lekko poszarpała jego rękaw w przyjaznym geście reprymendy, chcąc, by zwrócił na nią swoje spojrzenie. – Czyli nie będę już twoją pierwszą dziewczyną? –

Mimo wszystko rozweselona uśmiechała się szeroko.

– Tamta była pierwszą kobietą, z którą... już nie miałem innej… – Élodie wyczuła wahanie w jego głosie, niepewna popatrzyła lekko podejrzliwym wzrokiem.  – W porządku, chcę być szczery, była jeszcze jedna. To była jednorazowa, niespodziewana historia, ale o tym też nie chcę teraz mówić. – Ty będziesz moją pierwszą, jesteś pierwszą, w której się zakochałem. Coś takiego, takie uczucie jeszcze mi się nigdy nie przydarzyło.

– Cieszę się, że mi to wszystko opowiedziałeś. – Zadumała się. – Mam wrażenie, że cię znam od dawna, od wielu lat. Jakbyśmy byli przyjaciółmi od zawsze.

– Jesteś pierwszą osobą, której opowiedziałem to zdarzenie, nawet podczas rozmów i testów przy rekrutacji nie ujawniałem szczegółów. Nikt nie wie o mnie tyle, co ty.

Obejmując ramieniem, przytulił ją, on położyła mu głowę na ramieniu.

– Też mam takie wrażenie, że znamy się od lat.

Była coraz bardziej zafascynowana jego osobą, do szczerej miłości napędzanej pożądaniem dochodził podziw i zachwyt na przemian z uwielbieniem.

Droga upływała szybko, nawet gdy dłuższe odcinki pokonywali w milczeniu, ciesząc i napawając się swoją obecnością.

Po pięciu godzinach konwój zatrzymał się na dłuższy postój w cieniu stromej skarpy porośniętej akacjami. Valéry zarządził rutynowy zwiad kontrolny wokół najbliższej okolicy oraz rozstawienie warty. Plandeki ciężarówek były wspaniałą kryjówką przed żarem południowego słońca.

Ten najgorszy, najuciążliwszy czas dnia, te piekielne kilka godzin należało przeczekać, przeleżeć, przespać.

Druga warta przypadła Ernestowi, który na ten czas musiał zostawić Élodie samą sobie, ta chętnie skorzystała z dłuższej chwili drzemki.

Obserwując otoczenie, ujrzał w oddali, na horyzoncie chmurę kurzu wzniecanego przez sunące i jednostajnie zbliżające się, pojazdy. Chwilę później, przez lornetkę był stanie rozpoznać ich liczbę i rodzaj. Przywołał drugiego czuwającego legionistę, by zbudził dowódcę i zameldował o zbliżającym się konwoju. Po chwili słaby jednostajny odgłos pracujących silników stawał się coraz bardziej wyraźny. Były to dwie ciężarówki w maskujących kolorach, w asyście tylko jednego VBL z karabinem maszynowym zamontowanym na stelażu.

Nadjeżdżający konwój zatrzymał się obok, również decydując się na przerwę w podróży.

Z terenówki, energicznie wyskoczył dowódca konwoju, młody z wyglądu porucznik. Dowódcy wymienili wojskowe uprzejmości, podzielili się swoimi obserwacjami.

Legioniści mieli okazję, by porozmawiać i wymienić się doświadczeniami. Okazało się, że wracają do bazy w Fada, tam, gdzie wcześniej stacjonował ich pułk piechoty. Teraz jest tam duży szpital i właśnie na jego potrzeby wiozą towary i zaopatrzenie medyczne.

Oni sami przynależą do pierwszego pułku kawaleryjskiego 1.REC. Ten konwój to ich ostatnia misja, przemierzają szlak ze znikomą ochroną, ponieważ sytuacja polityczna stabilizuje się, wzrasta bezpieczeństwo wewnętrzne. Jednocześnie, po otrzymaniu rozkazu o powrocie do Francji, cała obsada pułku rozpoczęła przygotowania do powrotnego transportu ich lekkich czterokołowych tankietek AML, tych samych, które wsławiły się podczas marcowej kontrofensywy, gdy swoją zwinnością i skutecznością, w ciągu trzech dni rajdu odrzuciły znaczne siły rebelianckie i libijskie poza północne granice Czadu.

Czas sjesty upłynął wesoło i w dobrych humorach. Na koniec biwaku kubek herbaty z miętą, dawał przyjemne pobudzenie. Po szesnastej obydwie ekipy zwinęły obozowisko, każda wyruszyła dalej w swoją stronę.

Szlak stawał się coraz łatwiejszy z każdą dziesiątką kilometrów, po ubitym trakcie, jechało się już sprawniej i szybciej, po niecałych trzech godzinach osiągnęli Biltine. Tutaj zaczynała się naprawdę dobra, bita droga, pozwalając na znaczniejsze zwiększenie prędkości.

Po kolejnych trzech godzinach, przy zapadającym zmierzchu, osiągnęli Abeche. Liczne patrole wojskowe armii Czadu na ulicach strzegły porządku i kierowały ruchem licznych kolumn ciężarówek wjeżdżających i wyjeżdżających z miasta, rozwożących cenne skarby z ONZ po całym kraju.

Oświetlona droga ułatwiała poruszanie się, a kontrola wozów i dokumentów była metodą na przeciwdziałanie kradzieżom i szabrowaniu pomocy. Rozejm umożliwił szeroką i na dużą skalę dystrybucję pomocy. Było to zbawienne jak manna z nieba dla ludności w umęczonym kraju, dla wycieńczonych wojną plemion, osad i wiosek.

Już na rogatkach miasta zatrzymano ich na posterunku punktu kontrolnego i skierowano w stronę lotniska. Punktem orientacyjnym miały być światła na wieży kontrolnej, a ich celem obszerny parking, nieopodal placu rozładunkowego dla samolotów cargo, oraz magazynów tuż przy lotnisku.

Okazało się, że miasto ucierpiało podczas ostatniego nalotu libijskiego w sierpniu. Trudno było znaleźć miejsca noclegowe. Na szczęście płyta lotniska nie została uszkodzona, a sąsiadujące budynki strefy cargo z obszernymi halami magazynowymi świeżo naprawione. Codziennie lądowały cztery lub pięć samolotów z pomocą humanitarną i darami dla Czadu. Nie był to jakiś masowy napływ towarów, więc rozładunek przebiegał sprawne. Jednak długa kolejka wozów oczekujących na odbiór przydziałów, nie napawała optymizmem, mogło się okazać, że na dzisiaj towary skończyły się i należało poczekać na następną dostawę.

Noc przeczekali w ciężarówkach. Właściwie, to cały parking oczekujących pojazdów, w większości nieoznakowanych, bez wojskowych atrybutów, większych i mniejszych ciężarówek sprawiał wrażenie jednego wielkiego biwaku. Liczne ogniska, zapach dymu drzewnego unoszącego się dookoła, jak zwykle pomieszanego z zapachem mięty.

Dalej za lotniskiem, wabiły wzrok światła nieodległego miasta, tętniącego życiem o wieczornej porze.

Pobudka grubo po świcie, nigdzie się nie spieszyli, był czas na staranną poranną higienę i toaletę. Później niespieszne śniadanie, parzenie kawy i oczekiwanie na załadunek. Czas spędzali na przyjemnym odpoczynku, biwakowaniu i rozmowach.

Chorąży wraz z przewodnikiem zajęli się organizacją formularzy na przydział towarów oraz niezbędnych dokumentów w biurze cargo. Jak wszędzie w każdej byłej lub obecnej francuskiej koloni panowała rozbudowana biurokracja, ale w tym przypadku usprawiedliwiona, wprowadzająca poczucie porządku w całym tym chaosie kolejki. Pozostało tylko czekać na wezwanie w celu załadunku.

Późnym popołudniem przybył goniec z wezwaniem do punktu z rampą ładunkową. W załadunku pomagali wszyscy, legioniści, tragarze oraz pracownicy magazynu.

Élodie, Ange i Valentin Valéry pilnowali jakości oraz ilości, skrupulatnie odnotowując spis pozycji na dokumentach wydania towarów z magazynu, kontrolując daty ważności i przydatności.

Dobrze zorganizowany ludzki łańcuch przekazywał kolejno pudła i worki z rąk do rąk. W ciągu dwóch godzin zdołali zapełnić trzy ciężarówki. Były to dobra dostarczone przez agendy ONZ, w postaci leków, głównie penicyliny i innych antybiotyków oraz leków na malarię, szczepionek na żółtą febrę, ponadto ogromnych ilości morfiny, leków na gorączkę, środków odkażających i najróżniejszych materiałów opatrunkowych. Ponadto pudła zawierały długotrwałe produkty żywnościowe, ryż, olej, mąkę, mleko w proszku, była też kawa, cukier i marmolada w puszkach, a także pudła z konserwami.  Chociaż skrzynie pojazdów były wypełnione w całości, po brzegi, to i tak wszyscy mieli świadomość, że ta ilość jest zaledwie ułamkiem w ogromie potrzeb. Najważniejszy był zapas leków, który dawał swobodę działania szpitalowi i lecznicy na trzy może cztery miesiące. Produkty żywnościowe miały mniejsze znaczenie, chociaż i tak były wspaniałym dodatkiem dla pacjentów.

Wieczorem tego samego dnia wyruszyli w drogę powrotną. Wcześniej uzupełnili zapasy wody i suchego prowiantu.

Podróż odbywała się tym samym utartym szlakiem. Najpierw ubitym traktem w kierunku Biltine, nieopodal szerokim łukiem w lewo na północ, potem łagodne wspinacie się na wzgórza przed Aradą, dalej przez liczne w tym regionie koryta rzek okresowych. W miejscu, gdzie ouedy kończyły się szerokimi połaciami po rozlewiskach, zaczynały się ubite regi. Potem droga stawała się trudniejsza, jechało się już znacznie wolniej.

Pomimo że wyruszyli dosyć późno, to godzinę po północy, po pięciu godzinach jazdy, z krótką przerwą na zmianę kierowcy, mieli za sobą już dwieście kilometrów, trochę mniej niż połowa odległości. Z każdą dziesiątką kilometrów, noc wydawała się gęściejsza, widoczność słabła, przez powłokę mglistych rozległych chmur nie przedzierało się światło gwiazd, a i księżyc był ledwie widoczny. Dowódca konwoju zarządził postój do rana.

Zwyczajowo rozłożyli biwak i rozpalili ognisko, sprawdzili teren dookoła i wyznaczyli warty. Ustalili również czynności oraz kolejność zmian kierowców na następny dzień. Zamierzali się wyspać, gdyż przewodnik zapewniał, że zamglona pogoda utrzyma się przez cały dzień. Charakterystyczne dla regionu zjawisko gęstniejącego powietrza, swoistej opadającej chmury, było skutkiem naniesionego przez północny wiatr pyłu, który jakby zawisł w powietrzu, tworząc wrażenie rozrzedzonej mgły, o widoczności do kilkuset metrów przy dziennym świetle.

Wartownicy czuwali parami, nad ranem, gdy na rozległą równinę spływała już szarówka dnia, usłyszeli kilka głucho dudniących w oddali wybuchów. Zjawisko albo zdarzenie wzbudziło ich zaniepokojenie, jako że wszelkie działania wojenne miały się skończyć, a jednostki libijskie sukcesywnie opuszczały terytorium Czadu.

Zwłaszcza tutaj centralnej części kraju nie spodziewano się żadnych niespodzianek. Postanowili o tym fakcie zameldować dowódcy, po ogłoszeniu pobudki. Ten jednak uznał, że nie ma podstaw, aby rozpatrywać sytuację, jako niebezpieczną, by dalej ją analizować. Postanowił zwołać zwiadowców na naradę, by wspólnie przedyskutować możliwe sytuacje, razem oszacowali możliwą odległość na dwadzieścia do trzydziestu kilometrów, biorąc również za wytłumaczenie możliwość wyładowań w nocnej burzy. W efekcie doszli do wniosku, że nocny epizod można zignorować, ale zwiększyć jednocześnie czujność obserwatorów podczas jazdy.

Wyjazd zarządzono dopiero dwie godziny po świcie, był niedzielny poranek dwudziestego września. Zgodnie z radą przewodnika, postanowili jechać za dnia, gdyż dzięki zamgleniu spowodowanym silnym zachmurzeniem, słońce nie było tak dokuczliwie palące. W takich warunkach wczesnym popołudniem mogli osiągnąć już miejsce docelowe w Faya, by tam od razu rozdzielić towary i lekarstwa do ośrodków, które zgłosiły zapotrzebowanie do organizowanego konwoju, włączając szpital w mieście oraz sierociniec z lecznicą w oazie Ayanga.

Mówi się, że droga powrotna do domu zawsze przebiega szybciej, sprawniej, a horyzont przed oczami zbliża się kilometr za kilometrem, by niespostrzeżenie zniknąć za plecami.

Ernestowi przypadła pierwsza tura za kierownicą willysa zamykającego kolumnę pojazdów. Na fotelu obok Élodie z zamkniętymi oczami próbowała drzemać, może marzyć lub rozmyślać, podobnie jak poprzednio kurczowo ściskając jego ramię i opierając głowę na jego barku.

Z każdą chwilą narastał w niej jakiś niepokój, emocje i poczucie, jakby niebawem miało coś się skończyć. Owładnęła ją uporczywa gonitwa myśli, oto wracają do miasta, znowu się rozdzielą, z wielką niewiadomą i niepewnością na kolejne spotkanie, jeszcze większą niepewnością, co będzie dalej, po powrocie do Francji. Ten z pozoru opanowany i uświadomiony lęk przeradzał się w obsesyjną myśl, zaszczepioną ideę, która rozrastała się w jej głowie z gwałtownością burzy piaskowej, a której nie chciała, nie śmiała głośno wypowiedzieć. Postanowiła działać, musiała działać, gdyż ta niepewność następnych dni pożerała jej wolną wolę z każdą minutą.

Osiągnęli już równinę Kaolinga, w połowie odległości pomiędzy Abaeche a Faya, gdy na pierwszym krótkim postoju Élodie poprosiła Pietię o zmianę kierowcy, tłumacząc mu, że zapragnęła spędzić jeszcze kilka godzin ze swoim wybrankiem na ciężarówce, pod osłoną plandeki.

Ten bez wahania się zgodził, widząc rozżalenie i smutek w jej oczach oraz wielką determinację i zdecydowanie na rozpalonej i czerwonej od płomiennych rumieńców twarzy.

Zgromadzone pudła i worki ograniczyły przestrzeń na ciężarówkach, wypełnionych do granic możliwości, lecz po małej reorganizacji rozłożenia pozostawało wystarczająco miejsca, aby spędzić podróż wygodnie, z rozprostowanymi nogami opierając się o boczną burtę.

Było jeszcze długo przed południem. Jechali przytuleni do siebie. Élodie łapczywie chłonęła te ostatnie, jak się jej wydawało, chwile bliskości, obdarowując go namiętnymi pocałunkami.

Ernest zauważył jej zdecydowanie, zauważył lekką przemianę w charakterze tych pocałunków, które za każdym razem robiły się dłuższe, i gorętsze. Spostrzegł rumieńce, zaobserwował zmianę w jej zachowaniu, wyraźnie była pobudzona, pozostając pod wpływem silnych emocji, silnego podniecenia. Sam również z każdą chwilą ulegał rozbudzonemu pożądaniu.

Nie potrafiła się nim nasycić, wciąż nie miała go dosyć, nie mogła, nie była w stanie się opanować. Po kilku minutach intensywnych, gorących pocałunków, wyprostowała się i usiadła na jego brzuchu okrakiem. Ujęła w dłonie jego głowę, zbliżyła swoje usta do jego uszu, powoli i zdecydowanie wyszeptała:

– Już dłużej nie potrafię się powstrzymywać, nie chcę się już powstrzymywać. Pragnę cię. Pragnę, abyś był moim pierwszym. Teraz, zaraz, natychmiast! I niech Bóg mi wybaczy! – Ernest zobaczył zwilgotniałe oczy, przymknęła powieki, spod których pociekły dwie duże krople.

Pocałował oba policzki, rozkoszując się słonym smakiem.

Élodie, zdecydowanymi ruchami rozpięła guziki swojej koszuli, odsłaniając opalone ciało i nagie blade piersi, po czym podniosła ku nim jego dłonie, gestem i ruchem nakazując pieszczoty.

Gdy poddał się jej woli, przeszył ją dreszcz podniecenia, czując jego ciepły dotyk. Wtedy oswobodziła swoje ręce, rozpoczynając rozpinanie guzików jego bluzy. Po chwili przylgnęła do jego nagiego torsu swoimi piersiami, zastygając na kilkanaście sekund w łapczywym, zachłannym jak nigdy dotąd pocałunku. Nie przestając całować, podniosła się nieznacznie by zrobić dojście do jego drelichowych szortów. Najpierw równie energicznie rozpięła wojskowy pasek, potem zabrała się za guziki rozporka.

Nie skończyła rozpinania, gdy pojazd gwałtownie zahamował, kilka pudełek z górnej warstwy przesunęło się ku przodowi i pchanych swoją bezwładnością uderzyło w przednią burtę plandeki. Kilka innych z łomotem opadło im na głowy. Para niedoszłych kochanków również bezwładnie przewróciła się na bok, zastygając w milczącym oczekiwaniu.

Pół minuty. Minuta.

Sytuacja zrobiła się niepokojąca, gdyż z zewnątrz, od czoła konwoju dolatywały nawoływania tragarzy. Powtarzali w swoim języku kilkukrotnie jedną i tę samą, niezrozumiałą frazę, po chwili nastała cisza.

Ernest doprowadził szorty i koszulę do porządku, po czym wyjrzał ostrożnie przez tylną burtę plandeki. Willys prowadzony przez Pietię stał opustoszały kilka metrów za ich ciężarówką.

– Dziwne. – Spojrzał na Élodie, która nadal rozpromieniona, zapinała swoją koszulę. – Coś się stało, muszę wyjść i sprawdzić, o co chodzi. –  Pochwycił swój famas i zręcznie zeskoczył na grunt, natychmiast pobiegł na czoło kolumny.

Po kilkunastu sekundach po nim zeskoczyła z ciężarówki dziewczyna.

Kolumna pojazdów stała w rzędzie, blisko jeden za drugim – „trochę za blisko” jak podpowiadała Ernestowi intuicja – „od razu widać, że hamowanie było ostre” – jego myśli rozpędzały się.

Biegnąc do reszty załogi, zauważył w oddaleniu około setki metrów, tragarzy, którzy szybkim truchtem oddalali się prostopadle do kierunku jazdy.

Pierwszy prowadzący willys stał kilka metrów przed trzema sporymi wyrwami w piaszczystym gruncie, lejami powstałymi na skutek wybuchów.

Przed nimi w półkolu stali zwiadowcy i kierowcy ciężarówek. Oddalona o niecałe pięć metrów za czołowym willysem stała pierwsza ciężarówka, z otwartej kabiny wychylała się Ange, z zainteresowaniem patrząc na zebraną grupę legionistów.

Dwóch młodych legionistów pod przewodnictwem Pabla rozbiegło się na boki w poszukiwaniu jakichkolwiek śladów. Właśnie wszyscy zgromadzeni spoglądali na ich biegnące w pochyleniu sylwetki.

– Chyba trochę zboczyliśmy z naszego szlaku, bo w tamtą stronę tego nie mijaliśmy – pierwszy podsumował chorąży, jako dowódca, jednocześnie pytająco patrząc na przewodnika.

– Panie oficerze, jestem przewodnikiem już wiele lat, długo służę dla waszej armii. Dużo razy przemierzałem tę trasę i jestem pewien, że jedziemy właściwie po naszych śladach. Czy te dziury w ziemi to od min? Mieliśmy chyba wiele szczęścia.

Przewodnik wciąż intensywnie wpatrywał się na chorążego.

– Mieliśmy szczęście, że ich nie naruszyliśmy, albo ich tutaj jeszcze przedwczoraj nie było.

– Gdyby to były miny, to może byłyby jakieś szczątki lub wraki, jakieś ślady po ich usuwaniu. – Zaprzeczył Pietia, stojący obok chorążego. – Ponadto widać, że leje są dosyć świeże, krawędzie wyraźne, niezaokrąglone, wiatr jeszcze nie zasypał ani trochę. – Pieta, był rasowym, spostrzegawczym i doświadczonym zwiadowcą. Przecież razem z Ernestem w terenie na obserwacjach spędzili niezmierzoną ilość czasu. Mogli śmiało o sobie powiedzieć, że znają smak i kolor piasku, ze wszystkich regionów północnej części Czadu. Od Abeche i Biltine przez Fadę i Erdi na północnym wschodzie, równinną pustynię Yebigué w północnym Tibesti, aż po Zouar i zachodnie granice z Nigrem w olbrzymiej prefekturze Borku.

Obok Ernesta przystanęła Élodie, chwytając go pod ramię.

– Mon adiutant ! – Nadbiegający i dyszący Pablo zwrócił się do chorążego, wróciwszy z obydwoma świeżakami z rozpoznania terenu. – Melduję, że dookoła czysto, żadnych śladów opon, żadnych ludzkich śladów, nawet żadnych zwierzęcych tropów.

– Stoimy tu już kilka dobrych minut, wystawiając się na płaskim równinnym terenie, jesteśmy widoczni z daleka. – Tym razem Ernest, głośno zawyrokował.

Nawet chorąży czuł respekt i podziw dla prawie dwudziestodwuletniego legionisty w stopniu młodszego sierżanta. Wszyscy z kadry podoficerskiej i oficerskiej domyślali się, jakie zadania wykonywał razem z Pietią. Domyślali się, ale nikt głośno o tym nie wspominał. Dawno już zauważyli, że zawsze następnego dnia po ich powrocie, komunikaty i wiadomości w radiu informowały o jakimś zajściu, zamachu bombowym lub śmierci jakiegoś czadyjskiego oficjela, albo przywódcy klanowego, wrogiego rządzącej ekipie.

Ernest ciągnął swój wywód dalej.

– Rozejrzyjcie się dookoła, tutaj pusto, otwarta przestrzeń, a tam, w odległości około dwóch kilometrów jest kilka grup pojedynczych skał, mogą kryć się za nimi, ja bym tak zrobił podczas obserwacji. – Wszyscy jak na komendę zwrócili głowy we wskazanym kierunku.

– Kto miałby się tam skrywać? – To jeden ze świeżaków, jeszcze bez doświadczenia ani zrozumienia sytuacji i warunków tej dziwnej wojny wszystkich ze wszystkimi.

– Lepiej, żeby nikogo tam nie było, ale nic nie wiadomo. Tak jak nie wiadomo, dlaczego, tamci tragarze, tubylcy uciekli w popłochu na widok tych dziur. Może to rzeczywiście jakaś pułapka. A te leje, to może być rezultat tych wybuchów o świcie. – Chorąży również, chciał się wykazać przenikliwością.

Ernest natychmiast zwolnił rękę trzymającej go dziewczyny i równie energicznie postąpił kilkanaście kroków przed siebie.

– Uważaj! Nie idź tam, bo jeśli tam rzeczywiście są miny, to jest po tobie i po nas. – Usłyszał oponujący głos z grupy kierowców, przysłuchujących i przypatrujących się z boku.

Zdawało mu się, że grupa cofnęła się o kilka kroków, bardziej się rozpraszając.

Ernest jednak nie zważał na nic, wskoczył do jednego z dołów. Nie był głęboki, jednak w piasku każda eksplozja, nawet niewielka, łatwo pozostawia znaczną wyrwę.

Krótka chwila niepewności i teatralnego napięcia, lecz bez żadnego niespodziewanego efektu.

– Wiecie, co wam powiem, to nie są wyrwy po wybuchu min, ponieważ są nieregularnie rozłożone, ta trochę zachodzi na tę pierwszą. Ta trzecia jest dużo dalej. Wydaje mi się... – zawahał się – chociaż jestem pewien, że są to leje po wybuchu granatów moździerzy, rozmiar w sam raz – uśmiechnął się rozbawiony swoimi słowami – bo na pociski artyleryjskie to trochę za mały rozmiar.

Wychodząc z dołka, zwrócił się do dowódcy

– Panie chorąży, to może być pułapka, aby nas zatrzymać. Doradzam, chyba powinien pan wydać rozkaz do natychmiastowego wyjazdu z tej równiny, pojazdy w dużej odległości od siebie, powinniśmy być w ciągłym ruchu, aż do bardziej pofałdowanych terenów.

– Zgoda, masz rację, to są leje po pociskach z moździerza, mnie też się tutaj nie podoba, jesteśmy jak na talerzu, i ta cisza nawet jest złowroga, wiatru żadnego. Wszyscy do pojazdów i natychmiast ruszać. Wykonać! – zdążył jeszcze krzyknąć, ale jego głos zagłuszył dziwny dźwięk, jakby narastający szum lub gruby świst, wyraźnie i złowieszczo przeszywający ciszę.

Pierwszy granat uderzył przeszło dwadzieścia metrów przed nimi, podmuch jednak zmiótł ich, przewracając jak pionki w kręglach. Ernest stojący najbliżej, najbardziej odczuł falę powietrza, odrzucającą go o kilka metrów, poczuł kłujące szarpnięcie w pachwinie prawej nogi, usłyszał świst odłamków nad głową.

Po krótkiej chwili nadleciał drugi granat, uderzając z prawej strony willysa na czele kolumny. Eksplozja przewróciła pojazd na lewy bok, zrywając zadaszenie, jego upadający stelaż zahaczył o nogi przewodnika, raniąc go dosyć poważnie.

– Będą korygować nastawy celowników. Natychmiast rozproszyć się. Kierowcy do wozów i ruszać, reszta wsiadać w biegu.

Chorąży próbował zapanować nad sytuacją i kierować działaniami, by uniknąć bezładnego biegania, zmieniającego się w chaos. Wiedział, że gdy tylko ciężarówki ruszą, nawet powoli, to już nie będą tak łatwym celem, reszta może wsiadać, biegnąc za nimi.

Pietia podniósł się jeszcze ogłuszony, z trudem rozejrzał się, zanotował wzrokiem, że raczej wszyscy przeżyli atak, widział podnoszące się sylwetki, po czym sam rzucił się biegiem do willysa na końcu za ostatnią ciężarówką.

Komendy i polecenia dowódcy jednak na nic się nie zdały, bo po chwili nadleciały dwa kolejne pociski, prawie jednocześnie wybuchły obok siebie tuż przy drzwiach pierwszej ciężarówki. Brzdęk rozbijanego szkła przedniej szyby wyraźnie odcinał się od dudniącego wybuchu.

Jak tylko echo detonacji ucichło, usłyszeli przeraźliwy, długi zawodzący krzyk Ange.

Urwane przednie koło spowodowało, że auto osiadło na wahaczu, z silnika uniósł się czarny dym, a gruby brezent podziurawionej i wysuszonej na pieprz plandeki, zajął się ogniem.

Podmuch tych wybuchów odrzucił wstecz kierowców biegnących w kierunku swoich aut.

Najbliżej był biegnący Pietia, który poszybował kilkanaście metrów przed siebie popchany niczym żagiel. Upadł nadziewając się na kolbę swojego famasa, zamroczony i bez tchu w płucach stracił przytomność.

W międzyczasie Élodie zdołała schronić się za wrakiem przewróconego willysa w nadziei, że wskoczy do ruszającej ciężarówki. Widziała Ernesta, który kulejąc i zataczając się ogłuszony po pierwszym wybuchu, próbował podnieść czarnoskórego przewodnika. Nie pamiętał jego imienia, pamiętał tylko, że to przedstawiciel klanu Gorane – „wszyscy u nich zatrudniali się, jako przewodnicy, mają to chyba zapisane w genach” – myśli galopowały mu przez umysł.

Już nikt nie krzyczał komend, chorąży leżał na wznak nieopodal ciężarówki, pozostali próbowali się podnosić.

Każdy z wybuchów spowodował podobną wyrwę w piaszczystym gruncie, głęboką na niecały metr. Leje po eksplozjach były podobne do tych, które spowodowały, że konwój zatrzymał się na chwilę. Ta chwila wystarczyła, aby wypadki potoczyły się według scenariusza pisanego przez tych, którzy atakowali granatami z moździerzy.

Trzecia salwa dwóch pocisków uderzyła kilkanaście sekund później, pierwszy pocisk przeniósł trochę dalej za linię pojazdów, wybuch rozrzucił odłamki z szerokim rozmachem, zdawało się, że było widać, jak przelatują na wylot, prując brezentowe plandeki na skrzyniach ładunkowych. Drugi trafił centralnie w platformę tej pierwszej już uszkodzonej ciężarówki.

Tej, na której spał Belg.

Fontana pudeł, paczek i worków chlusnęła w górę, zasypując wszystko w promieniu kilkunastu metrów deszczem mniejszych pakunków, strzykawek, ampułek, nawet ryżu i oleju pomieszanego z mąką.

Ta chwilowa koncentracja ognia napastników na tej jednej ciężarówce, dała wszystkim kilkanaście sekund, aby rozproszyć się i oddalić na bezpieczniejszą odległość od linii pojazdów.

Widząc leżącego i krwawiącego z głowy chorążego, Pablo podniósł go razem z jednym ze świeżaków. Zdołali oddalić się na sporą odległość za linę kolumny pojazdów.

– Przejmuję dowodzenie! – głośno oznajmił Pablo.

Mogli jedynie ukryć się w oczekiwaniu na dalszy ciąg wydarzeń. Stało się jasne, że napastnikom chodzi o to, aby obstawa konwoju oddaliła się. Chodziło im o przejęcie nienaruszonych dwóch pozostałych pojazdów z towarem, kierowali swoją broń, tak, aby miejscami wybuchów pisać wiadomość – „zostawcie dwie pozostałe ciężarówki i uciekajcie jak najdalej od nich”.

– Jeśli celują w tę ciężarówkę, to chwilowo jesteśmy bezpieczni tutaj – oznajmił zebranym i leżącym płasko w promieniu kilkunastu metrów od niego, pięciu kierowcom i dwóm młodym legionistom.

Skrywali się w zagłębieniach piasku w odległości około setki metrów od pierwszej dymiącej ciężarówki. Po chwili zdecydował, rozkazującym głosem zalecił im ewakuację wraz z rannym i nadal nieprzytomnym chorążym, na jeszcze dalszą odległość, właściwie to cały czas mieli się oddalać, aby być w ruchu. Sam został z dwoma młodymi, aby obserwować dalszy ciąg wydarzeń.

Martwiło go tylko to, że jako jedyni mieli przy sobie broń.

Ernest uporał się z transportowaniem przewodnika, położył go za przewróconym willysem, obok ukrywającej się Élodie.

– Co z twoją nogą? – Wprawnym okiem pielęgniarki oceniła ranę – całe szorty z przodu masz we krwi, spływa po udzie i kolanie. Mocno krwawisz, nie dasz rady! – Była wyraźnie zaniepokojona.

– To głupstwo, mogę przecież jakoś chodzić, jest dobrze. – Chciał być przekonywający, wspomagając się mocnym, zdecydowanym spojrzeniem. Dotknął plamy dwoma palcami, po czym roztarł brunatno czerwoną maź w opuszkach i powąchał. – W porządku to tylko krew, już myślałem, że narobiłem ze strachu. – Próbował być zabawny, aby trochę ją rozluźnić, rozśmieszyć, jednak bez zamierzonego efektu.

Dziewczyna nadal patrzyła z przestrachem, w swoich charakterystycznych, szeroko otwartych oczach. Ten jednak nie przejął się i dodał.

– Chwilowo przestali w nas walić. Może lepiej będzie, jak dołączysz do tamtych, byle jak najdalej – ruchem głowy wskazał na grupę kierowców z Pablem – ten tutaj zaraz oprzytomnieje, możesz mu pomóc. Ta twoja czarna przyjaciółka chyba nie żyje, bo przestała krzyczeć, widziałem obok niej, w tej kabinie jednego z naszych kierowców. Oboje mocno zakrwawieni. Muszę sprawdzić, co jest z Pietią, ciągle leży. Postaram się też go odciągnąć jak najdalej w tamtym kierunku. Potem sprawdzę tych w szoferce.

Mylił się, jednak nie przestali walić, bo jego ostatnie słowa zagłuszyły dwa wybuchy z kolejnej salwy, pociski uderzyły jeden po drugim w odstępie trzech sekund, obydwa w pobliżu tej nieszczęsnej ciężarówki. Gdy tylko deszcz, kamyków, piasku i kurzu opadł, dorzucił kategorycznie, nakazując jej wycofanie się.

– Dobra, postaraj się wziąć go pod ramię – wskazał gestem głowy na próbującego już wstawać przewodnika – i zwiewajcie tam w stronę Pabla, ja biegnę po Pietię.

Poderwał się, przebiegł kilka kroków, gdy nadleciała kolejna salwa, pierwszy wybuch nastąpił dwadzieścia kroków przed nim.

Odrzuciło go w na kilka metrów, mimo ogłuszenia poczuł bolesne szarpnięcie w prawym ramieniu.

Upadł zamroczony, jak przez sen usłyszał głośne i histeryczne – „Ernest! Nieeeee!” – to przerażona Élodie z paniką w głosie.

Natychmiast powstała zza swojej osłony, zostawiła przewodnika i biegiem rzuciła się w kierunku leżącego Ernesta, wtedy nastąpił drugi wybuch.

Dwa metry tuż przed nią.

Gdy deszcz piasku, wyzwolony fontanną wybuchu opadł z szumem i tętnieniem większych grudek, nastała złowróżbna cisza.

Ernest ocknął się, nie wiedział, jak długo leżał oszołomiony, minuta może trzy. Natychmiast otworzył oczy, w głowie bolesne dzwonienie przypominało o przyczynie jego upadku.

W ustach piasek zgrzytający między zębami. Ernest podniósł się do pozycji siedzącej, wokoło panowała cisza, jedynie w oddali, z kierunku oddalonych skał wystających ponad powierzchnię piaszczystej równiny, dobiegały stłumione odgłosy kanonady z broni maszynowej. Popatrzył w tamtą stronę, na smukłe, wysokie pojedyncze głazy i formacje skalne w grupach po kilka, jakby przemyślnie ustawione ręką architekta przestrzeni – „cholera, one wszystkie tutaj wyglądają jakby przed chwilą wyrosły spod ziemi, jak grzyby po deszczu, niektóre nawet wyglądają jak grzyby z kapeluszami... zabawne”.

Z grymasem uśmiechu, powoli obrócił się i spojrzał w przeciwnym kierunku. Jego uśmiech zniknął.

Zobaczył wyrwę, lej po wybuchu, tuż obok leżącą na wznak Élodie, z rękoma odrzuconymi ponad głową, nogi również lekko na boki. Nie mógł dostrzec twarzy, bo zakrwawiona, koszula z czerwono kontrastującymi plamami była zarzucona wysoko w górę, odsłaniała nagie piersi.

Coś mu się nie zgadzało w tym widoku. Jego zaprószone piaskiem oczy nie widziały zbyt dobrze, ale na tyle wyraźnie by zauważyć wzdłuż całego brzucha jakąś ciemną pręgę. Dziewczyna nie ruszała się.

Próbował się podnieść, lecz nogi poddały się, upadł głucho. Jęknął z bólu, prawa pachwina i ramię przypomniały o sobie, ledwo co zakrzepła krew, odnowiła swoje źródło, a gruba bordowa stróżka ponownie ruszyła po udzie, zawijając swój bieg z tyłu kolana, drugi czerwony strumień wyzierał spod podwiniętego rękawa koszuli.

Metr po metrze podciągał się, czołgając do leżącej dziewczyny. Klęknął przy bezwładnym ciele, lecz to, co zobaczył, wydobyło z niego stłumiony krzyk, usta i gardło pełne piasku zakaszlały, wypluwając po wymiotnym szarpnięciu żołądka, opróżniającego jego zawartość.

Ciemna pręga okazała się głębokim rozcięciem, raną po odłamku z granatu, który przeorał jej brzuch od pępka w górę, zatrzymując się w połowie mostka kości żebrowych pomiędzy piersiami. Czarne ostrze żelaznego kawałka wystawało tuż ponad nimi. Po obu stronach krwawo lśniły inne mniejsze rozcięcia.

W dolnej części brzucha z szerokiej szczeliny złowrogo, niczym różowe i białoszare węże, wyzierało ruszające się kłębowisko wnętrzności. Zobaczył bruzdy jelit, szara gęstwina wydostawała się na zewnątrz raz po raz, z odgłosem głuchego, odrażającego mlaśnięcia, przy każdym głębszym oddechu.

Jeszcze żyła.

Oprzytomniał natychmiast, ból ustał, wystrzał adrenaliny dodał mu sił, chciał działać, ale i tak nie wiedział, co ma robić. Chciał krzyczeć.

Lewą ręką chciał przytrzymać brzegi rozcięcia na brzuchu, drugą przytrzymując wypływające jelita.

Był przerażony, bliski obłędu. Jedyna sensowna rzecz, jak mu przyszła do głowy, to powoli zsunął koszulę w dół ciała, by zakryć piersi i brzuch, jakby przykrycie wstydliwej części było teraz najważniejsze. Koszula natychmiast krwawą podłużną plamą wskazała miejsce rany.

Nadal głucha cisza, chyba rzeczywiście ostrzał ustał. Spojrzał na boki, zobaczył w oddali grupę swoich zbliżających się powoli i niepewnie, na przedzie Pablo.

Pogłaskał jej gorące czoło, odgarniając pukiel sklejonych włosów zasnuwających jej oczy. Poczuł, jakby poruszyła się, wtedy otworzyła oczy i popatrzyła na pochylającą się nad nią twarz.

Rozpoznała go.

Szczery uśmiech i pogodniejące oblicze, chyba nie czuła już bólu. – Je suis si heureuse, tu es vivant! Tak bardzo się cieszę, żyjesz... – Konwulsja kaszlu spowodowała, że urwała w pół zdania, a krwawa plama na koszuli intensywnie się rozszerzyła.

Spróbowała podnieść się, ale ją powstrzymał. Usiadł z wyprostowanymi nogami, wsuwając pomiędzy nie jej górną część tułowia, kark i głowę delikatnie ułożył sobie na lewym udzie.

Cały czas gładził jej czoło oraz klejące się od potu i krwi włosy. Wyczuł jej dreszcze, trzęsła się, znak, że wzbiera w niej fala gorączki.

Nadal żyła, uśmiechała się, ale powieki oczu wyraźnie robiły się jakby cięższe. Mrugnięcia stawały się wolniejsze i mniej intensywne.

Podniosła obie ręce, próbując objąć go za głowę, ale w tym momencie usłyszał, długie, przeciągłe, złowieszczo obrzydliwe chlupotanie, to zawartość jamy brzusznej odezwała się, wylewając do reszty trzewia na zewnątrz.

Wypchnięta koszula wyraźnie się podniosła.

Chwilowy grymas bólu na jej twarzy, ale zaraz ponownie wpatrywała się w jego twarz, intensywnie swoimi szeroko otwartymi oczami, które tak pokochał.

Przytrzymywał jej ręce, by więcej już nie próbowała się poruszać.

– Ne bouge pas, ma chéri! Tout va bien. Tout va être bien! Nie ruszaj się moja kochana, nie ruszaj. Spokojnie, wszystko jest dobrze, Będzie dobrze, będzie dobrze… – mówił cichym łagodnym, spokojnym głosem, pełnym smutnej monotonii i charakterystycznego zwątpienia, jakie nachodzi człowieka, gdy chce się kogoś pocieszać, w sytuacji niedającej najmniejszej szansy na powodzenie.

Od dłuższej chwili obserwował na piasku przy jej boku dużą kałużę krwi. Z każdym ciężkim i powolnym oddechem powiększała się, teraz już dosięgała jego prawej nogi. Tutaj spostrzegł sporą plamę swojej krwi, spływającej z prawego ramienia, łączącą się z szeroką strugą po wewnętrznej stronie uda. Dwie ciemnoczerwone plamy miały za chwilę się połączyć.

Czekał i jak zahipnotyzowany patrzył na nie, gdy usłyszał jej głos, cichy, słaby, ale przytomny, z rzeczowym pytaniem.

– Czy wierzysz w Boga?

Zamiast odpowiedzi, usłyszał swoją lawinę myśli –„cholera, jakby zawsze musiała być taka mądra i rzeczowa” – miał pretensje do siebie, do całego świata, do wszystkich i o wszystko.

Czuł gorycz, złość pomieszaną z rozżaleniem, potworny zawód, nie wiedział tylko, kogo ma winić.

– Pamiętasz? Już kiedyś cię o to zapytałam. – Słaby głos robił się jeszcze słabszy, czuł już, że ona odchodzi, te ciche słowa były dla niego złowieszcze.

– Nie mów nic, oszczędzaj siły, zaraz nas uratują. – Pocieszenie jednak było jeszcze mniej wiarygodne niż poprzednie.

– Pamiętam, że odpowiedziałeś mi, że kiedyś wierzyłeś, a twoja wiara osłabła, przez wojnę, ale nie jesteś na tyle mądry, by zaprzeczyć Jego istnieniu. – Znowu seria kaszlu, usta wyrzuciły krwawą zawartość, zakrztusiła się, konwulsje szarpnęły jej ciałem, jednak już bez złowieszczego odgłosu wylewanych jelit.

Odpoczęła kilka sekund i dysząc słabo, postanowiła dodać.

– Ja wtedy nie odpowiedziałam Ci jednoznacznie, więc teraz ci powiem. Wierzę! Ty też uwierz, że On jest. Siostra Stephanie często powtarzała, że cierpienie to próba naszej miłości wobec Boga. Chociaż nie cierpię, nic nie czuję, to i tak wydaje mi się, że On mnie właśnie teraz sprawdza.

Chwila przerwy, by ponownie usłyszeć jej coraz cichszy, słabnący głos.

– Dla Niego wstąpiłam do zakonu. Wtedy powiedziałam ci, że On się między nami nie liczy, to coś innego, że to ty dla mnie jesteś teraz ważny. – Rzeczywiście przypomniał sobie jej słowa z pierwszego spotkania. – Ale już wiem, że zbluźniłam przeciw Niemu, teraz oto On pokazał nam, że jest ważniejszy, silniejszy, że jest najważniejszy, ponad wszystko. Teraz to On zdecydował za nas. Już wiem, czuję, że On jest.

Zamilkła, oddychała powoli, równo, ale płytko, coraz wolniej. Ernestowi zdawało się, że dziewczyna zasypia.

Po kilkunastu sekundach usłyszał jeszcze raz jej wątły głos.

– Ale mimo to, żałuję, bardzo żałuję, że się z tobą nie kochałam, wtedy, tam za pierwszym razem, na wydmach. Potem za drugim razem przy tym hotelu. Żałuję, że ośmieliłam się, dopiero jak czas nam już się skończył. To On nam go zabrał, To On zdecydował, chyba go widzę…

Usta jej zastygły półotwarte w uśmiechu, patrzyła przed siebie, ale tego nie widział, nie widział też, że blask w jej szerokich oczach zgasł.

Znowu opuścił głowę w dół, opierając bezwładnie brodę na piersi, ujrzał ponownie plamy krwi na piasku pomiędzy jego nogą a jej bokiem, które już dawno się zeszły, złączyły i zmieszały – „Hmm… jej krew złączona z moją, taki oto symbol?” – irracjonalne myśli zaczęły szumieć mu w głowie.

Poczuł, że jego powieki zrobiły się ciężkie, wzmagało się znużenie, czuł, że zasypia, jego świadomość odpływała. Czuł, że gęstnieje w nim mrok, zbyt odrętwiający, by mógł przerodzić się w smutek, zbyt zimny, pochłaniający całą świadomość, by wzbudzić wściekłość.

Siedział i nadal bezwiednie głaskał jej czoło i lepkie włosy. Kątem oka dostrzegł zbliżającego się szybkim krokiem Pabla i Pietię.

To było ostatnie, czego był świadomy.

Śniła mu się Agara, jej słowa wypowiedziane w haszyszowym amoku dudniły przerażającym echem: „...trochę pobłądzisz, będziesz kogoś kochał, bo twoje serce jest jeszcze czyste i otwarte, ale miłość nie znajdzie spełnienia. Będziesz też zabijał. A do swoich wrócisz szybciej, niż myślisz”.

***

23 września 1987r., środa,

N’Dżamena – szpital wojskowy.

Ernest otwierał oczy powoli, powieki były ciężkie, zaprószone pyłem, zapiekły ostro. Nie widział zbyt wyraźnie, jak przez mgłę zobaczył, że znajduje się w obszernej szpitalnej sali, wypełnionej kilkunastoma łóżkami, ustawionymi równo w dwóch rzędach przy przeciwległych ścianach.

Czuł się słaby, wycieńczony, nawet jego myśli stały w miejscu, nie próbował automatycznie policzyć łóżek, nie próbował sprawdzić, ile jest okien i jak są zabezpieczone, nie interesowało go, w którą stronę są wyjścia, ani które wydaje się najszybsze.

Było mu wszystko jedno, nie próbował sobie nic przypomnieć, chociaż świadomość podpowiadała mu, że coś się stało, coś złego, coś, czego nie chciał przywołać, coś, co odrzucał i wypierał.

Spróbował się podnieść, ale zawroty głowy przewróciły go z powrotem na posłanie. Prawe ramię zapiekło w miejscu, w którym było owinięte cienką warstwą bandażu. Piekącym bólem dał o sobie znać długi szew w prawej pachwinie z naklejonym opatrunkiem. Chłopak głośno zasyczał, aby zagłuszyć ból.

Natychmiast usłyszał zbliżające się kroki, a po chwili ujrzał lekko pochyloną nad nim postać w białym kitlu. Twarz była czarna, pogodna i uśmiechnięta.

– Oh, bonjour monsieur legionaire! Je suis Jean.

– Bonjour Jean! Kim jesteście i gdzie się znajdujemy?

– Jestem pielęgniarzem, a jesteśmy w szpitalu wojskowym w stolicy.

– Jak to? W Paryżu?

– Nie, w Czadzie, w N’Dżamenie.

– Ach, tak. Jaki dzisiaj dzień?

– Spaliście długo, środa dzisiaj, a w poniedziałek nad ranem przetransportowano was samolotem wojskowym z Abeche. Straciliście duuużo krwi. Ledwo was odratowano. Dobrze, że żołnierze krew oddają, dlatego w wojskowym szpitalu jest zapas, inaczej, już by was nie było.

Coś mówiło Ernestowi, że to chyba byłoby lepsze, niż świadomość tego, co stara się odrzucać i wypierać. Lepsze niż świadomość tego, co próbowało przebić się z zakamarków jego pamięci na powierzchnię. Z każdą myślą i każdym wracającym wspomnieniem czuł coraz większe dławienie w gardle. Chciał zagłuszyć te myśli.

– Jesteście żołnierzem Jean?

– Pracuję w szpitalu wojskowym, ale jako cywil.

– Tutejszy, z jakiego klanu?

– Nie jestem tutejszy. Pochodzę Marsylii. Przysłali mnie tutaj, ta praca za granicą jest lepiej płatna, a mam liczne rodzeństwo. – Uśmiechnął się znacząco.

Ernest teraz dopiero zauważył podpiętą kroplówkę z przezroczystą cieczą, Jean właśnie zamieniał pusty plastikowy pojemnik na pełny.

– Wczoraj był tutaj jakiś oficer, pytał o wasz stan. Powiedział, że dzisiaj wieczorem również przyjdzie.

Ale Ernesta już to nie obchodziło, poczuł przypływ żalu, wspomnienia coraz agresywniej wchodziły do jego jaźni. Przymknął oczy, rozgoryczenie, ogromny ból psychiczny, poczucie wielkiej straty, ogromnej niesprawiedliwości, „dlaczego właśnie ona”?

Łzy wypłukały spod powiek pył i stwardniałe zakrzepłe grudki. Poczuł ulgę, tę fizyczną i psychiczną. Stopniowo zapadał w senność.

Budził się kilka razy, za którymś razem zobaczył siedzącego na krześle obok łóżka, pułkownika Fleury’ego. Czytał gazetę, nie zauważył, że Ernest się obudził.

– Bonsoir, mon collonel! Długo pan tu siedzi? – Nie od razu zauważył, że jego łóżko zostało przewiezione do innego pomieszczenia, dużo mniejszego, był tutaj sam z pułkownikiem.

– Och. Cieszę się, że wreszcie się obudziłeś, za chwilę miałem już pójść sobie, by jutro znowu się pojawić. Lekarz powiedział mi, że się budzisz często, więc chwilę poczekałem. No i się doczekałem. Powiedział, że już ci lepiej. Rany nie są groźne. Pozszywali cię, na ręce wyszło dosyć ładnie, może nie będzie nawet śladu za jakiś czas, ale ścięgno przy udzie będzie czasem dawało się czasem we znaki, zwłaszcza przy większym wysiłku.

– Tak już mi lepiej. Chciałbym stąd jak najszybciej wyjść. Chcę się czymś zająć. Coś robić. Byle nie myśleć. – Spojrzenie Ernesta było błagalne.

– Jeszcze parę dni musisz odpocząć. Straciłeś naprawdę dużo krwi. Organizm musi się zregenerować… – Urwał na chwilę, nie wiedział jeszcze jak dalej poprowadzić tę rozmowę. – Hmm… powiadają, że ten, kto cię pierwszy odwiedza w szpitalu, jest twoim największym przyjacielem. Chociaż w moim przypadku, nie było to trudne, bo wiedziałem, gdzie się znajdujesz. A major Bollee jest sztabie w Abeche. Też już wie o tym nieszczęsnym wydarzeniu.

– Ktoś jeszcze ucierpiał, bo sam już nie wiem? Widziałem też w płonącym wozie jeszcze tę czarną pielęgniarkę i jednego kierowcę.

– Tak. To znaczy, kierowca zginął. Ta pielęgniarka jest w porządku, on ją uratował, zasłonił ją i wziął na swoje plecy wszystkie odłamki. To prawdziwy bohater. Kobieta uderzyła się i rozbiła głowę, straciła przytomność. Udało się wyciągnąć ją z szoferki, chwilę po tym, jak przestali walić do was.

No i pewnie nie wiesz jeszcze, od wybuchu drugiej salwy padł ten Belg, Michel Verne.

– Kto ją wyciągnął? Jak to, przestali walić z tych moździerzy? Belg też nie żyje? Jak to?

– No tak, jeszcze nie widziałeś raportu. Żandarmeria przywiezie ci raport opisujący to zdarzenie, zapoznasz się i podpiszesz. Nic się nie martw. Wszyscy jesteście czyści i kryci.

– Jak to kryci. Zostaliśmy napadnięci, ostrzelani i mamy się jeszcze czegoś obawiać?

– To nie tak. Uspokój się. Papiery zawsze muszą się zgadzać. Zwłaszcza jak są polegli. Tutaj mamy trzy ofiary, dwóch mundurowych i jeden cywil. Tak nawiasem to rodzina Parmentier zgłasza pretensje do armii, że konwojowi nie zapewniono należytej ochrony. Będą sprawy sądowe i pewnie jakieś roszczenia. Zobaczymy, co z tego wyniknie. Dlatego papiery muszą się zgadzać. Wszystko ma być w tych raportach.

– Cholera, rozumiem. – Ernest zacisnął zęby, przygryzając wargi.

– Wiem, że coś was łączyło, ale na szczęście udało się ograniczyć wasze kontakty do minimum. Nie powinno to wyjść na jaw. Po prostu nieszczęśliwy przypadek. Atak rebeliantów i tyle.

– Czyli, to, o to chodzi. Dziewczyna nie żyje, a wy się boicie, że raporty nie będą zgodne.

– Co się stało, to się nie odstanie. To nie twoja wina ani nie wina armii. Rodzina jej pozwoliła przyjechać tutaj. A tutaj jest wojna, a gdzie wojna, tam są i ofiary. Tego nieszczęścia już nic nie odwróci.

– Ale przecież wojna się skończyła dwa tygodnie temu.

– Teoretycznie tak. Libijczycy się wycofują, lecz te klany nadal prowadzą walki plemienne. Nie wszyscy rebelianci z GUNT przeszli na stronę rządu. Teraz kiedy nie ma wspólnego wroga, partyzanci zwracają się przeciw rządom Habré.

Zamilkł, spojrzał na Ernesta, ten trochę się uspokoił, zrozumiał i akceptował to. Znał dobrze sytuację polityczną tego kraju, świetnie się orientował. Prawie jedenaście miesięcy patrolowania, w tym pięć nieustannego działania w terenie, pozwoliło mu poznać warunki i układy panujące pośród północnych plemion. Kto jest, przeciwko komu, kto wspiera, kogo. Ludzie z rządu na czele z prezydentem mieli wielu wrogów, obawiali się kolejnego puczu albo rebelii. Chcąc utrzymać się przy władzy, musieli pozbyć się swoich przeciwników. Po prostu ich pozabijać.

Pułkownik relacjonował dalej.

– Pozorny pokój, lecz żywioł wojny nie znosi próżni, wpełznie wszędzie, w każdy zakątek, w każde spokojne miejsce, które można złupić. W miejsce okupantów pojawili się rebelianccy partyzanci, mszcząc się i szukając swego zysku i łatwej zdobyczy. Na każdym kroku chcąc zaszkodzić rządowi. No i wy padliście ofiarą takiej grupy. Byli dobrze zorganizowani, mieli swoich informatorów. Śledzili konwoje z Abeche. Ta grupa była dobrze uzbrojona i wyposażona, posiadali dwa moździerze, ale niezbyt dużo pocisków. Właściwie to się wystrzelali. Panna Parmentier zginęła od wybuchu ostatniego. Gdyby nadal chroniła się za wrakiem, to by przeżyła. Tak musiało chyba być, nikt tego nie przewidział.

– Skąd pan to wszystko wie?

– Hej, nie zapominaj, że jestem dyrektorem kontrwywiadu. – Uśmiechnął się do Ernesta i ściszył głos. – Jest jeszcze drugi raport. Dowódcy kompanii czadyjskiej z Fady. Otrzymali z Abeche meldunek o kręcącej się po tej równinie grupie partyzantów. Nikt by o nich nie słyszał, gdyby nie to, że wcześniej napadli dwie wioski. Konwoje jadące po zaopatrzenie zgłosiły swoje spostrzeżenia, były też relacje pozostałych przy życiu rolników. Z Fady było więc najbliżej, wysłali kilka dużych patroli na rozpoznanie. Jeden z nich namierzył tę grupę. Zebrali się i zaatakowali ich, w momencie jak akurat byli zajęci ostrzeliwaniem z moździerzy waszego konwoju. Wyrżnęli wszystkich w pień. Nie zostawili żadnych świadków. Trochę szkoda. Dobrze, że mamy raport od tego dowódcy. To tyle. To już cała historia o was.

Ernest zamyślił się, patrząc przed siebie, pustym wzrokiem.

– Mówi pan, że to był ich ostatni pocisk?

– Tak. Zgadza się. Wszystko mogłoby być inaczej.

Pułkownik wydobył z torby plik kopert.

– Proszę to dla ciebie. Były w jej raportówce. Są trochę poplamione, któryś z twoich towarzyszy je wówczas wyciągnął, musiał dotykać brudnymi rękoma. Może to nawet jej krew. – Spojrzał znacząco na brązowe zakrzepłe plamy. – Jeden przeczytałem, już wiem, że to ty je pisałeś. Zdajesz sobie sprawę, że jest to równoznaczne z wyjawieniem poufnych informacji, złamaniem klauzuli tajemnicy? Dobrze, że nie ma żadnych szczegółów, nazwisk, ani nazw miejscowości. Podobno nigdy ich nie wysłałeś? Cały czas czekały na nią?

Ernest odwrócił swój wzrok w kierunku pułkownika, chwilę porozumiewawczo patrzyli na siebie.

– Możesz je zatrzymać, to będzie nasza tajemnica. Jednakże wiem z doświadczenia, że to ci wcale nie pomoże, wręcz przeciwnie, będą ci ciężarem, będą jątrzyć rany na twojej duszy. Najlepiej będzie, jak je zniszczysz, spalisz.

– A co pan o tym może wiedzieć?

– Hmm… mogę. Wiem. Tak się składa, że również moja narzeczona skonała na moich rękach – odparł, popadając w chwilową zadumę, ze wzrokiem utkwionym w szarą ścianę. – Wtedy dopiero zrozumiałem znaczenie słowa „miłość”, nie doceniałem jej. Niebawem przekonałem się, że to najlepsze lekarstwo na naszą samotność. Za późno zrozumiałem, że lepiej by było, gdyby miłość, tak jak szacunek polegała bardziej na dawaniu, niż braniu. Ja otrzymałam od niej bardzo dużo, sam nie dając zbyt wiele, ale zrobiło się już za późno dla mnie. Więcej już nie uległem temu uczuciu. Tylko wspomnienia pozostały.

Ernest przyglądał się twarzy oficera, jego oczy wypełniał smutek, odległy smutek, bo wydawało się, że łzy już mu wszystkie wyschły.

– Czas leczy rany, zwłaszcza te na duszy – kontynuował Fleury – serce można złamać tylko raz. Następne rany to tylko zadrapania. Po prawie dwudziestu latach wiem, że moje wspomnienia wyblakły. Ty, za każdym razem jak będziesz wracał do tych listów, to tak jakbyś na nowo otworzył tę ranę i posypał solą. Uważam, że jeśli to byłoby możliwe, to należałoby zakazać romantycznej miłości w życiu, bo to ona sprawia, że człowiek cierpi.

Tym razem chwila milczenia trwała dłużej, w końcu stała się nieznośna. Pułkownik postanowił przerwać tę ciszę.

– Widzisz, jesteś naszym bardzo cennym aktywem. Masz głowę na karku, jesteś inteligentny, sprytny. W ciągu tych pięciu miesięcy w terenie, na pustyni, wykonałeś więcej zadań, niż każdy z twoich poprzedników. Inni wykruszali się po dwóch lub trzech akcjach, nie tylko z powodu wyrzutów sumienia czy napięcia psychicznego podczas akcji. Po prostu nie wytrzymywali tego piekielnego klimatu. W zeszłym roku jednego straciliśmy. Właściwie to ty jesteś najlepszy, taki człowiek, nie trafił nam się od kilku tur, a legia jest tutaj już czwarty rok, od czasów pierwszej interwencji.

Wykonałeś dla nas najwięcej misji, w najkrótszym czasie. Nie wiem, jak to ci się udało. Jesteś wcielonym diabłem. – Uśmiechnęli się do siebie.

– Już to kiedyś słyszałem, ktoś już mnie tak nazwał. – Nagłością jednej myśli, pojawiły się wspomnienia, Legrand, Mahamat, Agara, Élodie. Na to ostatnie wspomnienie, Ernest bezwiednie zgasił uśmiech.

– Pokonał cię dopiero ten cholerny przypadek, na tej cholernej równinie Kaolinga, zawsze zdarza się to, czego człowiek nie oczekuje i najmniej się spodziewa. Nasz największy z wrogów, czas sprzyja tym niespodziewanym zdarzeniom. Potraktuj to, jako radę doświadczonego żołnierza, kolegi. Nieźle powiedziane, nieprawdaż, c'était dit bien, n'est-ce pas ?

Pułkownik na chwilę zamilkł.

Zauważył, że Ernest słysząc to, podniósł swój wzrok na niego, a jego usta ponownie wygięły w nieśmiałym uśmiechu, bo właśnie przypomniał sobie treść swojego własnego motta. Oficer również uśmiechnął się, by mówić dalej.

– Na razie plan jest taki. Podpiszesz raport, który przywiezie żandarmeria. W najbliższą sobotę zostaniesz przetransportowany Herculesem na lotnisko do Bouaru, tam z natychmiastową przesiadką na rejsowy lot do Marsylii. Na miejscu ktoś na ciebie będzie czekał. Przekaże ci też kopertę z instrukcjami, trochę gotówki również ci się przyda. On przetransportuje cię do szpitala miejskiego w Nimes. Pewnie nie zostaniesz w nim długo. Będzie blisko do twojej macierzystej jednostki. Wtedy wykonasz instrukcje z koperty. Dowódca jednostki będzie poinformowany. Tutaj twoja misja się skończyła, oficjalnie jesteś weteranem, wpisanym na listę inwalidów wojennych, oficjalny kontrakt wygaśnie za miesiąc lub dwa. Z powodu przelanej krwi przysługuje ci już obywatelstwo francuskie, ale twój nowy kontrakt się nie skończył. Jesteś dla nas cenny, jeszcze się przydasz, tam we Francji. No i jeszcze jedno, tym samym lotem będą przewozić trumny z ciałem tego Belga i kierowcy. To chyba ważne dla ciebie?

– Tak. Dziękuję.

– Powiadomiłem już resztę w twojej drużynie, że wracasz do „domu”. Wiem, że byliście bardzo zgrani i zżyci. To piękne. Chociaż ostatnio oddaliłeś się od swoich, przez te wszystkie misje. Wiem, że to była piękna przyjaźń. Takie przywiązanie rodzi się tylko pomiędzy mężczyznami w wojsku, na wojnie. Myślę, że kobiety nie są zdolne do takiej przyjaźni. – Pułkownik uśmiechnął się nieznacznie, jednocześnie uważnie obserwując Ernesta. – Wszyscy o was mówią, jesteście sławni. Nawet jakiś dziennikarz chciał o waszej piątce napisać taki propagandowy artykuł, ale mu zabroniłem, ze względu na twoje tajemnice… – tutaj urwał, zdając sobie sprawę, że nie dociera już do chłopaka.

– On nazywał się Michel Jules Verne. Zawsze podkreślał to drugie imię „Jules” – Ernest na dobre zamyślił, wzrok utkwił gdzieś przed sobą. – Nazywał się Michel Jules Verne – powtórzył stłumionym szeptem jeszcze dwa razy.

Zamyślił się jeszcze głębiej, nagła myśl przywołała wspomnienia, w ciągu kilku sekund przed jego oczami przeleciały wydarzenia ostatnich dwudziestu jeden miesięcy.

– Nie wiem, możliwe, ale w papierach ma tylko Michel Verne. Zresztą nieważne. – Pułkownik zorientował się, że z Ernestem nie ma już kontaktu. Powstał, podał Ernestowi rękę na pożegnanie.

Tym razem jego głos zrobił się oficjalny.

– To tyle. Dziękuję ci za wzorową służbę. Wracaj szybko do zdrowia. Powodzenia. Nie mówię do zobaczenia, bo nie jestem pewien, czy się jeszcze zobaczymy, ale kto wie? – Powoli i już ściszonym głosem dodał – kto to wie, kto to wie…?

Jakkolwiek, by tajemniczo one nie zabrzmiały, były to ostatnie słowa pułkownika.

***

Był jeszcze osłabiony, siedział z przymkniętymi powiekami w samolocie rejsowym, próbując zapaść w drzemkę, gdy obok miejsce zajął szczupły, wysoki, starszy mężczyzna w szarej koszuli. Jego skinięcie głową na powitanie, wymusiło takie samo skinięcie Ernesta w odpowiedzi, jako gest potwierdzenia wolnego miejsca.

Coś było dziwnego, zastanawiającego w tej postaci, dopiero po chwili Ernest uzmysłowił sobie białą koloratkę za wąskim kołnierzykiem.

Otworzył szerzej oczy. Ksiądz wpatrywał się w przygnębionego chłopaka z jakąś taką nachalną śmiałością, dodatkowo wyciągnął do niego rękę na powitanie.

Ernest, by okazać dobre maniery, grzecznie, ale bez entuzjazmu, z ukrywaną niechęcią podał mu dłoń.

Oprzytomniał na dobre.

– Dzień dobry młody człowieku!

– Dzień dobry, jesteście księdzem?

– Tak właściwie, to zakonnikiem, jestem sekretarzem zgromadzenia misyjnego jezuitów w N’Dżamenie. Nazywam się Jean Paul Bollee.

Ernest uśmiechnął się na dźwięk usłyszanego, znajomego nazwiska. – „Może rodzina, bo trochę podobny” – pomyślał i zaraz odpowiedział na głos.

– Jestem Ernest, nie będę ukrywał, jestem żołnierzem legii i wracam do Francji.

– Domyśliłem się, że nie jesteś Francuzem, masz fatalny akcent młodzieńcze. W dodatku marnie wyglądasz, jesteś wychudzony, skóra wyschnięta, masz oparzenia słoneczne, strupy po wrzodach. Musiałeś dużo czasu spędzić na pustyni.

Ksiądz nadal przytrzymywał dłoń Ernesta, który powoli tracił pewność siebie, zrobił się wycofany, ponadto czuł się niezręcznie, gdy ksiądz zwracał się do niego „młody człowieku” lub „młodzieńcze”, ponieważ sam zwracał się z wyraźnym szacunkiem do księdza na „wy”.

Poza tym coś było w jego spojrzeniu, coś niosącego jakąś duchową siłę, nakaz poddania się spojrzeniu, zniewolenie bliskie zmuszeniu do wywrócenia wnętrza swojej duszy na zewnątrz, oczyszczenia jej najskrytszych zakamarków i pozbycia się wszystkich śmieci z tego worka.

Niektórzy duchowni tak mają, że potrafią rozpoznać, kto potrzebuje oczyszczenia duszy. Zdecydowanie przy tym człowieku określenie „duchowny” nabierało specyficznego znaczenia, to jak „zaglądający w duszę” albo „czyściciel dusz”.

Wreszcie ksiądz zwolnił uścisk i Ernest mógł zabrać swoją dłoń. Chłopak czuł siłę jego woli w swoim umyśle.

Po chwili silniki zawyły na pełnych obrotach, zagłuszając wszelkie inne odgłosy. Samolot wystartował. Gdy atmosfera na pokładzie samolotu doszła do normy, silniki jednostajnym, łagodnym szumem wypełniały całe wnętrze kabiny pasażerskiej, do Ernesta doleciało ciche, spokojne, ale stanowcze pytanie.

– Wyglądasz na zmartwionego i przygnębionego, widać, że cierpisz, Czy chcesz się wyspowiadać synu?

– Nie robiłem tego od kilku lat. Nie wiem, czy jeszcze potrafię, zwłaszcza po francusku. Zresztą nawet nie jestem pewien, czy nadal jestem wierzący.

Ksiądz uśmiechnął się do zaskoczonego chłopaka.

– Zobaczysz, ulży ci, gdy wszystko wyznasz. Poza tym niewiara w Boga nie istnieje – oznajmił, z szerokim uśmiechem – albo Go znamy, albo nie.

– A jeśli jestem ateistą?

– To dobrze, ktoś powiedział, że dopóki istnieją ateiści, Bóg ma szansę, że są ludzie, którzy o nim myślą. To jest taka pułapka logiczna. Jeśli twierdzisz, że nie wierzysz w Niego, to znaczy, że zakładasz jego istnienie. Nie stwierdziłeś, że Go nie ma, że On nie istnieje. Nawet jak powiesz „Bóg nie istnieje”, to już wymieniając Go z nazwy, wskazujesz, że słowo, którego użyłeś ma już jakieś uniwersalne znaczenie.

– Rozumiem, o czym mówicie. Kiedyś byłem religijny, pochodzę z kraju, w którym prawie wszyscy są religijni. Bo to taka postawa sprzeciwu wobec opresyjnej władzy.

– Twój akcent wskazuje na wschód Europy. Chyba się domyślam, skąd pochodzisz.

– Z Polski. – Ernest wyrzucił z siebie, nie patrząc na rozmówcę.

– Tak myślałem. Dlaczego opuściłeś kraj? Uciekasz, ukrywasz się, popełniłeś coś złego?

Te pytania zirytowały Ernesta.

– Nie, nic złego nie zrobiłem, tak mi się wydaje. Nic, co mogłoby ciążyć na moim sumieniu – odpowiedział stanowczo, wciąż ze wzrokiem utkwionym w dół dodał – ale jednak jestem uciekinierem.

Ksiądz uśmiechnął się, chociaż Ernest tego nie mógł zauważyć.

– A co się stało, że straciłeś wiarę? A może tylko na chwilę obraziłeś się na Pana Boga?

– Wojna się stała, śmierć, pełno śmierci dookoła. Kłamstwa i chciwość, nędza i głód, wszechobecne zło i okrucieństwo. – Ernest zawiesił na chwilę głos, nie chciał się rozpędzać.

– Dobrze, mów dalej. Świetnie ci idzie. Jeszcze trochę a oczyścisz swój umysł i duszę. Mamy czas, przed nami prawie cztery i pół tysiąca kilometrów.

– Trzech moich przyjaciół, jeden z nich to mój rodak, zostało jeszcze w Afryce. Niedawno dwie bardzo bliskie mi osoby poniosły śmierć, sam ledwo przeżyłem. Jedna z tych osób jest w trumnie, w luku bagażowym tego samolotu. – Ernest wreszcie podniósł głowę, spojrzał na księdza. – To Belg, już nie wróci do swojego miasteczka, nie będzie już pisarzem, skończyło się. Pewnie zostanie pochowany w gdzieś w Aubagne lub Puyloubier na cmentarzu wojskowym, którym opiekuje się komisja weteranów.

– Możesz się modlić za niego tak jak za innych zmarłych i poległych. Pewien filozof stwierdził, że modlitwy nie zmieniają świata, ale zmieniają ludzi, a ludzie zmieniają świat.

Ernesta olśniło, z dominacją w głosie oznajmił.

– Tak, będę się modlił za przyjaciela, ale chyba nie ma innych modlitw, każda jest za zmarłego. Wolę to niż spowiedź. – Zastanowił się, bo odniósł wrażenie, że to stwierdzenie jemu bardziej wydawało się przekonywające, niż jego rozmówcy.

Usłyszał w odpowiedzi:

– Każdy potrzebuje spowiedzi, każdy potrzebuje uwolnienia się od własnych, wewnętrznych potworów, zżerających go od środka.

– To chyba racja, ale przez ostatnie pięć miesięcy ja się regularnie spowiadałem. Oczyszczałem swoją duszę. Zabiłem wszystkie moje wewnętrzne potwory. Nic mnie nie obciąża.

Ernest popatrzył zdecydowanym, śmiałym, nawet hardym spojrzeniem w oczy księdza. Teraz to jemu wydawało się, że Ernest prześwietla go swoim wzrokiem, przenika jego umysł i duszę.

– Muszę przyznać, że jest coś w tobie. Jest jakaś siła umysłu, ale jest i niepokój, jest też jakaś tajemnica. –  Zamilkł i uśmiechnął się szeroko.

Ernest dostrzegł w tym uśmiechu poczucie wyższości, nie zrozumiał w pełni tych słów.

Ksiądz mówił dalej.

– Mówiłem już, że marnie wyglądasz, w dodatku byłeś ranny. Jednak to tylko ciało, prawdziwie cierpi twoja dusza, a oczy wołają o przebaczenie, to też łatwo dostrzec. Jeśli straciłeś kogoś bliskiego w tej wojnie, to i tak Bogu należy się chwała i zaufanie. Należy tylko odszukać w sobie to zaufanie i tę wiarę. Bez względu na to, co myślisz o mnie, jako człowieku, który podaje ci pomocną dłoń, nie powinieneś odrzucać tej pomocy przy poszukiwaniu w sobie tej wiary.

– Mówicie, że mam szukać w sobie tej wiary? Ale jak mieć pewność, że ona tam jeszcze jest, chociaż trochę? Wszystka ulatuje pod wpływem tych okropieństw, jakie widziałem i doświadczyłem. Nawet jeśli walczymy z tym złem, to wciąż pozostaje cierpienie. Pełno tego widziałem, wszędzie napotykałem cierpienie. O tak, widziałem bezkresne morze cierpienia, większe niż ta pustynia, nad którą lecimy. – Ernest spojrzał odruchowo przez bulaj, pustynia, w jeszcze większym stopniu niż morze, wywoływała w nim wrażenie, że znajduje się na olbrzymim stole, a horyzont jest jego brzegiem.

– Cieszę się, że jednak rozmawiamy, że wyrzucasz z siebie to, co cię gnębi. Jaka jest różnica między cierpieniem, którego doznajemy, a tym, które sprowadzamy na innych? Walcząc ze złem, zadajesz cierpienie. Więc zabijanie jest złe, nawet jeśli twoje pobudki są dobre. Ani Bogu, ani ludziom nie można służyć z bronią w ręku.

Ernest zamyślił się na chwilę, nie dorównywał jezuicie w dyskusji na takie tematy, brakowało mu argumentów, brakowało mu wiedzy i obycia.

Poczuł się nieswojo. Niechętnie brał udział w tej grze na pytania i odpowiedzi. Nie rozumiał tej gry, Nie wiedział, dokąd go ta gra doprowadzi. Zrozumiał, że ksiądz miał rację, niezależnie od intencji, każdy akt przemocy, obojętnie czy w agresji, czy w obronie, rozsiewa cierpienie, jednej albo drugiej strony.

Wciąż milczał, gdy znowu usłyszał głos księdza.

– Powinieneś wiedzieć, że w Boskim planie niektórzy rodzą się, by cierpieć. I nigdy nie przestają cierpieć, nawet na chwilę, bo to od Niego ono pochodzi. Pewnie nigdy nie wziąłeś pod uwagę, że ty również. – Popatrzył na Ernesta, by upewnić się, że zrozumiał jego przesłanie. – Czy zastanawiałeś się kiedyś nad celem naszego życia, nad tym, skąd pochodzimy i dokąd zdążamy?

– Często się zastanawiałem, zawsze, gdy w środku nocy na pustyni patrzyłem na gwiaździste niebo, pełne barwnej poetyki i romantyzmu.

– I do jakich wniosków dochodziłeś?

– Właściwie to do żadnych. Pytania o ten cel i przyczynę ulatniały się, gdy po prostu napawałem się tym obrazem wszechświata, próbowałem dostrzec tam pomiędzy mgławicami gwiazd Jego obecność. Widziałem wszechświat, ale Jego nigdy mi się nie udało. – Ernest uśmiechnął się, wypowiadając te słowa.

– To też dobrze – jezuita również się uśmiechnął. – Celem życia jest osiągnięcie zbawienia. Przecież wasz papież uczy, że cierpienie jest drogą do zbawienia, że gorsze od tego ziemskiego, doczesnego jest ostateczne cierpienie, jako nieosiągnięcie zbawienia, utrata życia wiecznego, na przykład przez odrzucenie Boga.

Ernest popatrzył na rozmówcę ze zmęczeniem i znużeniem.

– Muszę was zapytać. Dlaczego tak zawsze jest, że cierpią tylko najsłabsi, najbiedniejsi, bezbronni? Przecież oni nie zadają takich pytań ani nie interesują ich te odpowiedzi Chcą tylko w spokoju i w codziennej harmonii uprawiać swoją ziemię, hodować kozy, chcą żyć, chcą wykarmić dzieci i chcą być szczęśliwi. Jedynym sensem ich życia jest walka z pustynią. To piasek, wiatr i słońce jest jedyną realną siłą, która nadaje rytm ich życiu, jedynym bóstwem, w które wierzą. Czy On nie mógłby jakoś sprawiedliwiej rozdzielać to cierpienie?

Tym razem to ksiądz zamilkł, musiał się zastanowić.

– Ludzie, nie rozumieją Jego planów, dlatego gniewają się na niesprawiedliwość smutnego i żałosnego losu, ten gniew przeradza się w złość i kipiącą wściekłość, którą właśnie nazywamy cierpieniem duchowym. – Zrobił pauzę, spoglądając na chłopaka. – Teraz cierpisz, bo straciłeś swoich bliskich, przyjaciela i przyjaciółkę. Będzie ci łatwiej, jeśli pogodzisz się z tym, że to był Jego plan, jeśli podporządkujesz się jego woli. Może On po prostu tak chciał, bo miał taki plan.

Ernest popatrzył na księdza z niepewnością w oczach, na tę niepewność zareagował irytacją, która nie była obecna w spojrzeniu, ani w jego głosie, dusił w sobie tę irytację, tłumił w sobie złość. Chciał zakrzyknąć na całe gardło „Fuck you!” albo „Va te faire foutre!”, albo siarczyste „Spierdalaj!”

Jedno z nich ten przemądrzały ksiądz na pewno by zrozumiał.

Odczekał i w końcu łagodnym tonem odpowiedział.

– Co to za Bóg, że musi, pokazywać kto jest silniejszy, co to za Bóg, który musi udowadniać, że jest ważniejszy? Taki był zazdrosny o siostrę Élodie, że musiał zabrać ją do siebie, bo wybrała najemnika, bo wybrała swoje życie, studia, medycynę, zamiast Niego? Bo co, nie chciał, nie mógł się pogodzić z jej szczęściem? – Pytanie było agresywne w swej retoryce, a spojrzenie Ernesta przepełnione egoistyczną goryczą.

Zawstydzony tym swoim egoizmem, opanował się, przyjmując widoczną postawę uległości i poddania się.

Nie wytrzymał napięcia, jakie w nim narosło, miał dosyć rozmowy z księdzem. Nie wytrzymał, odwrócił głowę w bok, by ukryć łzy, które napłynęły mu do oczu, płacz przyszedł mimo woli.

Po kilku sekundach konwulsje szlochu szarpnęły jego ciałem.

Wciąż patrzył przez bulaj, gdy się uspokoił, usłyszał głos księdza.

– Rozumiem cię, rozumiem twoje rozgoryczenie, rozumiem twoje łzy. Nie musisz się wstydzić łez, płacz jest dobry i naturalny, to nie oznaka słabości, ale siły. Łzy rodzą się w sercu. Jeśli wstydzisz się swoich łez, to tak jakbyś nie chciał się przyznać do posiadania serca.

Ernest zwrócił wreszcie twarz w stronę rozmówcy, a ten jeszcze dodał:

– Jesteś bliski oczyszczenia i rozgrzeszenia. Skruchę już wyraziłeś, jeszcze tylko musisz wyrazić żal za grzechy.

– Myli się ksiądz, to nie była żadna skrucha. To był żal, ale też nie za grzechy. Ogromny żal i złość na tę wielką niesprawiedliwość w rozdawaniu cierpienia i przyjemności. Jeśli ilość jednego i drugiego na świecie jest stała, a wszystko się wyrównuje, to oznacza, że jedni mają za dużo cierpienia lub tylko to, a inni mają za dużo przyjemności i bogactwa.

– Nie chcesz więc rozgrzeszenia?

– Nie potrzebuję rozgrzeszenia, tak jak nie potrzebowałem tej spowiedzi, mówiłem wam przecież już na początku. Teraz jestem zmęczony, chciałbym się zdrzemnąć, jeśli pozwolicie. – Ernest usadowił się wygodniej, oparł głowę ponownie, lekko obracając się w stronę okna.

Przymknął oczy.

Ksiądz zamilkł, zrozumiał, że raczej już z Ernestem nie będzie kontaktu.

Reszta podróży upłynęła mu w półśnie, jednostajny szum silników nie pozwalał na głębszy sen, jednocześnie monotonia powoli przesuwającego się krajobrazu oraz osłabienie spowodowane pobytem w szpitalu nie sprzyjała pełnej aktywności umysłu.

Zresztą nie miał ochoty na żadną dalszą dyskusję z przemądrzałym jezuitą.

W stanie płytkiej drzemki pojawiły się wspomnienia przeżyć ostatnich kilku miesięcy. Pomyślał o Mahamacie, o ich niespełnionej przyjaźni, która się pojawiła równie szybko, jak niespodziewanie zgasła. Zobaczył pod przymkniętymi powiekami jego matkę, przypomniało mu się, jak wręczyła mu broszurę z jego wierszami. Potem rozmyślał o niewinnej Agarze, o jej krzywdzie. Zobaczył w marzeniach czerwone i zielono fosforyzujące tatuaże na jej ciemnych policzkach, przypomniał sobie jej włosy, warkoczyki, kok i złote blaszki wokół szyi. Wyobraźnia przypomniała mu czarną jedwabną suknię pachnącą haszyszem, odczucie było tak realistyczne i silne, że poczuł tęsknotę, ponownie przypomniał sobie, niemalże poczuł dotyk jej warg, jej szybki, impulsywny pocałunek w namiocie i to, co potem się stało. Wreszcie wyobraził sobie jej zdeformowaną poparzeniami skórę na twarzy i ramionach.

Nie zdawał sobie sprawy, że nadal płacze, że łzy wymykały się spod jego przymkniętych powiek.

Wedy w sennej wizji pojawiła się Élodie, jej gładko i ciasno upięte włosy, jej duże, szeroko otwarte oczy na oliwkowej cerze twarzy z łagodnym blaskiem. Jej przyjazny i stały uśmiech. Jej szczupła, niewysoka postać w szarym, krótkim do kolan habicie.

Wydawało mu się, że zawsze patrzyła na niego szczerze, a jednak wiedział, że wiele przed nim ukryła, chociaż on również miał swoje tajemnice

Przypomniał sobie złożoną obietnicę, że kiedyś opowie Élodie o czarownicy, którą spotkał pośród ludu Tubu, gdy przywiózł chorego i rannego Mahamata do rodzinnego domu. To wtedy, następnego dnia ją poznał. I od tego momentu nie mógł przestać o niej myśleć. Każda myśl o niej była jak lekarstwo, jak porcja dobra, przeciwnie do każdego, przelotnego nawet wspomnienia Mahamata lub Agary, które nie wiedzieć czemu, zawsze już dręczą jego sumienie i podświadomość. Ten ból wciąż i nadal poruszał nim, to, co na trwałe zagnieździło się w jego głowie, to był obraz okaleczonej Agary.

Nie przewidywał, że będą go dręczyć już do końca jego życia.

Potem przeleciały mu przez senną świadomość wszystkie obrazy zmasakrowanych ludzi, pokrzywdzonych kobiet, dzieci. Znowu był w wioskach, w których dokumentowali zbrodnie, widział pod powiekami makabryczne sceny bezładnie rozrzuconych ciał pomordowanych, pomiędzy którymi ostrożnie się poruszali. Albo stosy ciał poukładane w chatach, poczuł wtedy smród rozkładu pomieszany z dymem spalenizny. Wszystko to nadal go bolało, wszystko było prawdą, nadal było też prawdą to szaleństwo, którego był świadkiem. Rozumiał, przerażało go, że to cały czas, nadal tam się dzieje, to szaleństwo stłumione, zakończone w jednym miejscu, odradzało się z podwójną mocą w innym.

Przypomniał sobie misje, właściwie to drugi raz je przeżywał. Może liczył, że miały dać mu poczucie zemsty, że trochę odpłacił wszystkim siewcom zła. Jednocześnie odrzucał satysfakcję, więc uczucie ulgi nie przychodziło, albo pojawiało się w zbyt małych porcjach, aby mógł wykasować obrazy zła z zakamarków pamięci, aby wyrwać korzenie smutku i poczucia ludzkiej krzywdy.

Wreszcie powrócił do miejsca, w którym się teraz znajdował, do rozmowy z księdzem, jeszcze raz usłyszał całą rozmowę.

Nieoczekiwanie, wszelkie wizje zniknęły, bo pojawiła się niespodziewana, nagła, jasna myśl, jak olśnienie. Przecież Ernest nie wspominał temu jezuicie nic o Élodie, skąd u licha, on wiedział, że stracił przyjaciółkę. Czyżby ten nieopatrznie wygadał się? Czy to był podstawiony ksiądz, po to, aby go wybadać, aby sprawdzić stan jego psychiki? Aby sprawdzić, czy się jeszcze nadaje do służby?

Już nie przeczuwał, ale nabrał przekonania graniczącego z pewnością, że to służby wywiadowcze lub kontrwywiad, w ten sposób kontrolują swoich podwładnych, ludzi do zadań takich, jakie jemu przypadło wykonywać.

Senność i znużenie odleciały, poczuł przypływ energii.

Do końca lotu już nie mógł zasnąć, ale też nie zdecydował się na otwarcie oczu i choćby na krótkie spojrzenie na człowieka obok, który podawał się za księdza.

Naprawiacze świata!

5 października 1987r.,

Nimes, koszary 2.REI

Ernest spędził na rehabilitacji w szpitalu ledwie półtora tygodnia, rany na ręce i ścięgnie pachwinowym zagoiły się, ale nadal jeszcze odczuwał pewien dyskomfort przy chodzeniu, co objawiało się lekkim utykaniem na prawą nogę.

Zatrzymał się przed drzwiami wejściowymi do biura przepustek koszar. Podobnie jak niespełna dwa lata temu przed wejściem do punktu rekrutacyjnego w Aubagne, tak i teraz wspomniał swoje ulubione motto: – „Niech się dzieje! Co ma być, to będzie, bo zawsze zdarza się to, czego człowiek nie oczekuje!”.

Spojrzał w bok, na bramie wjazdowej widniał napis, który tak dobrze znał: „Caserne colonel de Chabrieres”. Niemalże wyrył mu się on na stałe, na dnie oczu, gdyż czytał go za każdym razem, gdy przekraczał bramę bazy „Plaża”.

Wtedy również przypomniała mu się wzruszająca sentencja, spojrzał na mur po lewej i przeczytał na głos:

Qui sait si l'inconnu qui dort sous l'arche immense…

„Chyba jakieś sentymenty mnie biorą, ciągle o tej krwi! Zamknę oczy, widzę krew, idę spać, widzę krew, próbuję czytać lub oglądać telewizję, widzę krew!” – Pomyślał i zaklął półgłosem – Merde! – kładąc rękę na klamce spojrzał jeszcze na zegarek, była jedenasta dwadzieścia dwie, jeszcze raz wyrwało mu się – Merde! – wtedy uśmiechnął się pierwszy raz od dłuższego czasu.

Dyżurny żołnierz za ladą wypisujący przepustkę, uważnie mu się przyglądał, potem jeszcze raz sprawdził jego dokumenty, wypis ze szpitala i rozkaz o przeniesieniu do koszar.

– Witamy w jednostce panie kapralu, przepraszam sierżancie Szulkin. – Spojrzał ponownie na mundur Ernesta, upewniając się, co do stopnia. – Jest jakaś niezgodność w naszej kartotece i w waszych dokumentach. Już poprawiam tutaj, potem zaniosę tę zamianę również do ewidencji w sekretariacie.

Starszy legionista wypisujący dokumenty zakwaterowania i aprowizacji coś przekreślił i szybko dopisał. Zaraz potem jeszcze dodał:

– Długo was nie było, prawie rok. Jak Afryka? Podobało się? Jak tamtejsze dziewczyny? – Uśmiechnął się przyjaźnie, nawet mrugnął do Ernesta.

– Afryka? Jak zwykle, gorąco! A dziewczyny? Hmm... Właściwie, to niewiele ich widziałem, w przeciwieństwie do trupów, tych widziałem niezliczoną ilość, aha, jeszcze trupy dziewczyn, wiele ich trupów.

Uśmiech zgasł z twarzy dyżurnego, Ernest zamilkł, zdał sobie sprawę, że nieprzyjemnie odpowiedział na próbę przyjacielskiego powitania.

– Przepraszam, wiem, że to nie było przyjazne, ale dla mnie, raczej to nie była wspaniała przygoda, chociaż na początku też tak myślałem, jak wy.

Młody legionista starał się być uprzejmy, chociaż już nie odważył się na uśmiech,

– Panie sierżancie, wasza drużyna jest sławna tutaj, nawet na tablicy w sali pamięci jest artykuł o was, pochwała od ministerstwa obrony i rządu Czadu. Wszyscy was tutaj podziwiali.

– Dziękuję, ale to chyba wszystko przesadzone, może to tylko tak, dla propagandy.

Twarz dyżurnego coraz bardziej zastygała ze strachem w oczach. Oto jeden z ich bohaterów jawił się odpychająco, nawet nieprzyjaźnie.

– Proszę oto wasz przydział do kwatery w ostatnim budynku, dla kadry podoficerskiej. A to kwit do magazynu odzieżowego. Aprowizację do kantyny zaniosę sam.

Ernest natychmiast przypomniał sobie pobliski budynek, w którym kwaterowała jego kompania podczas szkolenia. Ten sam, na którego strychu zacieśniła się i ugruntowała ich przyjaźń. Uśmiechnął się do siebie i pomyślał – „Może pójdę tam i porozglądam się. Albo lepiej nie, bo nie wiem, po co to wszystko?

– Słucham, panie sierżancie, mówiliście coś? Zwracam się z prośbą o powtórzenie. – Dyżurny stał z wyciągniętą ręką ściskającą plik kilku kartek.

Ernest natychmiast ochłonął i zorientował się w sytuacji.

– Nie, nic, to do siebie, coś mi się przypomniało. – Odebrał kwity i odwracając się w kierunku drzwi na dziedziniec jednostki, rzucił jeszcze szybkie – dziękuję bardzo legionisto, oczywiście obejrzę sobie tablicę pamiątkową.

Drzwi nie zdążyły się jeszcze za nim zamknąć, gdy usłyszał za plecami dyżurnego podążającego za nim biegiem.

– Panie sierżancie, bardzo przepraszam, jeszcze jest koperta dla was. Zapieczętowana, ze sztabu brygady. Pewnie jakiś list gratulacyjny, często tak robią.

– Możliwe. Dziękuję! – Ernest zatrzymał się, zdawało się, że ważył zawartość pakunku. Koperta była lekka, zdawała się nawet pusta, jakby zawartością był liścik, lub bilecik. Postanowił otworzyć w kwaterze. – Aha, jeszcze jedno, dyżurny! Czy znacie może kaprala Mboupe?

– Tak. – Oczy mu rozjaśniały, a na lekko wystraszonej twarzy pojawił się ulga i nieśmiały uśmiech. – Jesteśmy w tej samej kompanii, właściwie nawet w plutonie. On pełni funkcję dowódcy wart, dzisiaj po południu obejmuje służbę w wartowni Camp des Garrigues.

– A gdzie kwateruje?

– Mamy kwatery w tym drugim budynku po lewej. – Dyżurny wskazał ręką kierunek.

– Jasne. Dzięki jeszcze raz! – Ernest ruszył do swojej kwatery odprowadzany wzrokiem przez młodego legionistę. Wzrokiem wyrażającym mieszane odczucia, pozytywne zdumienie, podziw i zaciekawienie, jednocześnie dystans i brak zrozumienia dla chłodu, jaki bił od Ernesta.

Byli w podobnym, może tym samym wieku, jednak jakże bardzo różnili się od siebie. Bagaż doświadczeń, przeżycia wojenne wyraźnie odcisnęły swoje piętno. Ernest emanował pewnością siebie, nieprzystępnością, na granicy z wyniosłością, bez jednego słowa, jedynie swoim spojrzeniem potrafił wzbudzać magiczny, ale i odpychający respekt, trzymając na dystans każdego, kogo napotkał na swojej drodze.

Jakże zmieniła się jego maska permanentnego uśmiechu.

Jeszcze tego samego dnia odwiedził Śniadego, który powitał go z nieskrywanym, głośnym entuzjazmem i wylewną radością.

– Witaj Ernest, cieszę się przyjacielu, że wróciłeś. Co się dzieje z resztą waszej drużyny? Gdzie są Greg, Pablo, Pietia?

– Pewnie wiesz? Belg zginął od wybuchu granatu moździerza.

– Tak, słyszałem. Jego nazwisko jest na tablicy poległych i zasłużonych. Tydzień temu był jego pogrzeb niedaleko Marsylii. Rodzina chciała, aby pochowała go legia. Urząd do spraw inwalidów w Puyloubier wszystko zorganizował. Niestety nie mogłem tam być. Miałem służbę. Mam bardzo dużo służb. To dobrze, bo ciągle jestem zajęty. Zresztą sam wiesz.

– Taaa… Muszę obejrzeć tę salę pamięci, jakoś wcześniej tam nie zaglądaliśmy. – Ernest zamyślił się, po krótkiej chwili dodał: – Dopiero po przejściach i doświadczeniach nachodzi człowieka refleksja i uświadamia sobie te rzeczy. Może kiedyś wybierzemy się tam na przepustkę, razem. Jak kiedyś na początku? – Ponownie chwila zadumy. – Śniady! Cieszę się, że się urządziłeś tutaj i świetnie sobie radzisz. Nadal pomagasz rodzinie?

– Tak. Staram się. Jestem bardzo znany w naszej wiosce. Przysyłają mi listy. Opisują, co się u nich dzieje. To znaczy, nasz szef wioski pisze i czyta im moje. Wysyłam im w listach pieniądze, franki.

– Czy na pewno dobrze robisz, że w listach. Jesteś pewien, że docierają do nich? Ten szef wioski to uczciwy jest?

– No co ty? Ernest! Jakże tak można myśleć. – Tym razem do Śniady zadumał się na chwilę, dodając coraz wolniej i coraz słabszym i niepewnym głosem. – Nigdy… bym go… nie podejrzewał.

– Tu urwał. Podniósł wzrok na Ernesta i już z wyraźną wesołością dodał. – Martwiłem się o ciebie, słyszałem, że byłeś ranny i ledwo przeżyłeś.

– Greg też oberwał i dlatego skrócą mu drugą turę, możliwe, że za miesiąc również wróci. Może szybciej, a Pablo i Pietia pewnie pod koniec listopada lub z początkiem grudnia.

– No to świetnie. Znowu będziemy razem jak kiedyś. – Śniady swoją pogodą i optymizmem próbował jakoś wpłynąć na Ernesta. Widząc, że ten jednak jest jakiś obcy, trochę nieobecny, trochę zdystansowany, jego oczy wyrażały smutek, pomimo maski z uśmiechem.

Wyraźnie był przygnębiony i trochę tajemniczy.

– Wiesz, miałbym do ciebie prośbę, Śniady. Będę chciał pojutrze wyjść wieczorem na miasto, tylko tak w tajemnicy.

Przyjaciel otworzył szeroko oczy, zamrugał z niedowierzaniem, trochę ze strachu.

– Jak to? Ty? Wiesz, że ja jestem regulaminowy. Nie wolno mi.

– Chodzi o to, że nie chcę przeskakiwać przez mur, lub tylną bramę. Jak to wygląda? Sierżant?

– Ależ bez problemu zostanie przyznana ci stała przepustka.

– Chodzi o to, że chcę wyjść nieoficjalnie, tak, żeby nigdzie to nie było odnotowane. Nikt nie może oprócz nas o tym wiedzieć. No i najważniejsze, że to nie będzie jeden raz, ale wiele razy. Nie mogę o to prosić nikogo innego, bo tylko tobie ufam.

Śniady zaniemówił. Oblicze Ernesta była tym razem pozbawiona uśmiechu, był śmiertelnie poważny, stanowczy.

Oczekiwał potwierdzenia.

– No… nie wiem, jak to załatwić. Ernest wybacz! Mam mętlik w głowie. Chcesz, abym się narażał. Przecież wartownik też będzie o tym wiedział, mój autorytet zmaleje. A jak to ma być wiele razy to nawet kilku z nich. Nie mogę zagwarantować, że się nie wygadają. Błagam, wymyśl coś innego. – Śniady był przerażony, co wcale nie zdziwiło Ernesta.

Było to takie typowe dla jego śniadego przyjaciela. Jednak musiał działać. Ledwie Ernest otworzył usta, by go przekonać, już brzydził się tym, co miał zamiar powiedzieć.

– Twój autorytet powiadasz? A jak tam twoja tajemnica. Mam nadzieję, że dobrze się ukrywasz?

Chwila niezręcznej ciszy. Śniady pokręcił głową z niedowierzaniem.

– Nie sądziłem, że jesteś taki, że posuniesz się do szantażu. Przecież zawsze mnie wspierałeś!

– Zrozum, że jestem w sytuacji, która mnie do tego zmusza. Nie chciałem tego. Nadal będę cię wspierał i ukrywał, lecz musisz mi pomóc. Na pewno coś wymyślisz. Przecież jesteś dowódcą warty.

Śniady przez chwilę milczał, w oczach błysnęły łzy.

– A ja naprawdę się ucieszyłem, że wróciłeś, że jesteś cały. Ale teraz boję się ciebie. Boję się też o ciebie jeszcze bardziej, niż wtedy, gdy wyjechaliście na tę przeklętą wojnę. Codziennie się modliłem o wasz szczęśliwy powrót.

Znowu chwila ciszy, której niezręczność nakazywała zakończenie spotkania przyjaciół po wielu miesiącach rozłąki.

– Wszystko będzie dobrze, ale musisz mi w tym pomóc! Proszę.

Ernest znienawidził siebie za to, co zrobił, za to, co powiedział. Brał to, jako ostateczność. Jako ostatni argument, aby nakłonić przyjaciela do złamania regulaminów wojskowych i zmuszenia go do współpracy.

Trzy godziny wcześniej, zaraz po przyjściu na kwaterę rozpakował swój plecak z podstawowymi rzeczami, starannie układając wszystko w szafce, zgodnie z nawykiem wpojonym na szkoleniu podstawowym. Po resztę sortów odzieżowych miał się zgłosić z otrzymanym kwitem.

Spojrzał na tajemniczą kopertę leżącą na stoliku przy oknie pomiędzy dwoma łóżkami. Nie musiał się z niczym kryć, ponieważ na razie był sam w dwuosobowym pokoju. Rozpieczętował, by przeczytać, na zgiętej wpół kartce znajdowało się tylko jedno zdanie „le 7/10, Rue Sainte-Eugénie, Café le petitt rossignol, une boisson du même titre, la dernière table basse en bout de la 2eme rangée, à 20 heures. ” – Hmm… pojutrze, ósma wieczorem, ostatni stolik…, taki sam drink jak nazwa lokalu „mały słowik”? – Myśli i skojarzenia przeleciały mu błyskawicznie przez umysł z szybkością pustynnego wiatru. – Gdzie to kurwa jest? Co, jeśli ten ostatni stolik będzie zajęty? No i po co ta dziwna konspiracja, po co ten kryptonim „rossignol”?

O swoim pseudonimie i nowych danych osobowych dowiedział się z poprzedniego listu, który otrzymał zaraz po wylądowaniu na lotnisku w Marsylii. Został tam powitany przez kierowcę sanitarki wojskowej, którą miał być przewieziony do szpitala w Nimes. Zgodnie z pożegnalnymi słowami pułkownika otrzymał od kierowcy dużą, szarą kopertę. Gruba na trzy centymetry paczuszka w formacie papieru kancelaryjnego, oznakowana została pieczęcią sztabu 6. Brygady Zmechanizowanej Legii Cudzoziemskiej.

Spojrzał na kierowcę, ten był skoncentrowany na prowadzeniu pojazdu. Przed nimi setka kilometrów, niecałe dwie godziny jazdy. Był jeszcze osłabiony, czuł się zmęczony długą podróżą, zawroty głowy nie pomagały w tym, aby nie okazywać swojej słabości.

Postanowił zajrzeć do środka paczki. Wyłowił z wnętrza nowy fałszywy dowód „carte d’identité”, obok jego zdjęcia odczytał imię i nazwisko „Antoine Rossignol”.

Z zamieszczonego listu dowiedział się, że w kopercie znajduje się pięć tysięcy franków, przeznaczonych na zakup cywilnego ubrania oraz opłacenie z góry trzech miesięcy za wynajem małego mieszkania na to nowe nazwisko. Najlepiej w centrum miasta, mieszkanie będzie mu służyć, jako lokum do przygotowywania się, do realizacji zadań, jakie będzie otrzymywał. Nadano mu kryptonim „Rossignol”. Po zakończeniu leczenia, w koszarach ma oczekiwać kolejnej instrukcji dotyczącej pierwszego spotkania z łącznikiem. Musi się kontrolować, czy nie jest obserwowany, a z koszar powinien wychodzić nielegalnie, bez ewidencjonowania w biurze przepustek.

Właśnie spełnienie tego warunku sprawiło Ernestowi początkowe kłopoty.

Teraz wciąż stał przed Śniadym, próbując wywrzeć na nim presję, już przyciszonym, niepewnym głosem dodał.

– Potrzebuję twojej pomocy, ale nie mogę podać ci żadnych szczegółów. Przepraszam, że tak na ciebie naciskam, i za to, co powiedziałem, wiem, że to było podłe.

– Bardzo mi się nie spodobały twoje słowa. Zabolało. – Śniady był szczery, jego przestraszone wciąż oczy wpatrywały się w Ernesta. – Zmieniłeś się, teraz boję się ciebie. Awansowałeś, dlatego jesteś teraz taki ważny?

– Odgryzłeś się! Masz rację, ale nie wywyższam się. Nie miałem zamiaru nikomu ujawniać twoich tajemnic, to była tylko moja zagrywka, taki mały szantaż, aby cię nakłonić. – Ernest stracił już nadzieję. – Dobra, rozumiem, że się boisz, nie będę cię już naciskał. Możesz być spokojny, nic nikomu nie powiem. Muszę już iść.

– Poczekaj. To nie tak, że się boję, to sprawa uczciwości i wierności regulaminom. Nie mogę się narażać.

– Tak, masz rację! Już nie będę cię niepokoił. Muszę sobie jakoś sam poradzić. Do zobaczenia!

Ernest odwrócił się i oddalił się wolnym krokiem. – „Czego ja właściwie oczekiwałem? Przecież on zawsze taki był, taki przestraszony. Nawet to mu się nie dziwię, nie miał łatwego życia, legia to jego szansa, a tutaj musi bardzo uważać, by nie podpaść i nie stracić kontraktu’. – Na koniec swojej myśli, będąc na tyle daleko, by być pewnym, że jest sam i nikt go nie usłyszy, krzyknął na głos – Merde! Przejebane!

Jakież było zaskoczenie i zdziwienie Ernesta, gdy wieczorem następnego dnia, po zakończeniu służby i przekazaniu obowiązków zmiennikowi, Śniady zapukał do jego pokoju. Przyszedł, aby podzielić się swoim pomysłem, o możliwości nierejestrowanego opuszczania koszar.

– Wiem, jak zrobimy, żeby nikt o niczym nie wiedział. Wszystko obmyśliłem i już przygotowałem. W rogu wschodniego muru jest żelazna furtka, miejsce jest ocienione, bo rosną wysokie krzaki. Nikt jej nie używa do dawna, Jest zamknięta na klucz i zabezpieczona ołowianą plombą. Każda sekcja, przy rozprowadzaniu wart, sprawdza stan plomb. Zdobyłem już dodatkowy klucz i kopię odcisku do plombownicy, tylko musimy to robić we dwóch. Ty będziesz wychodził, ja będę zakładał nową pieczęć. Plombownica będzie zostawiona w pudełku zakopanym pod krzakiem obok. Powrót musisz zaplanować zawsze tak, aby nie natknąć się na patrol, wtedy będziesz musiał jeszcze raz zacisnąć plombę a kleszcze schować. Będą tam na stałe. Twoje tajemnicze wyjście za mur jednostki bez rejestracji będzie możliwe. Powroty będą bezpieczne, jeśli będziesz uważał. Chyba o to ci chodziło?

– Tak dokładnie. Jesteś wielki!

– Jednej rzeczy tylko nie rozumiem, jesteś sierżantem, ale i tak komuś podlegasz, musisz stawiać się do apelu. Są jeszcze zajęcia programowe.

– Hmm... tak, masz rację, lecz o to nie musisz się martwić, nikt mnie nie będzie kontrolował, dowódca pułku jest nadal w Afryce, a szef sztabu ma polecenie, nie sprawdzać mojej obecności.

– No to, po co ta cała tajemnica?

– Ma wyglądać tak, jakbym cały czas przebywał na terenie koszar. Regularnie będę zapisywał się na ćwiczenia w strzelaniu, więc będzie ślad, że tutaj jestem.

– Wciąż nie rozumiem. Chyba nie wplatałeś się w jakieś kłopoty?

– Żebyś wiedział, że się wplątałem, i to całkiem niezłe. Nie wiem tylko jak się z tego wyplątać. Na razie daję sobie radę, zobaczymy, jak będzie. Niech się dzieje! Co ma być, to będzie, bo zawsze zdarza się to, czego człowiek nie oczekuje, a żyjemy, tak jak śnimy, samotnie! – Ernest rozpromienił się na słowa swojego motta, zawsze wtedy wstępowała w niego jakaś nowa nadzieja.

– Czujesz się samotny? –  Śniady przestał już nadążać za myślami Ernesta.

– Bardzo dziękuję przyjacielu za ten pomysł z tą furtką, jestem ci bardzo wdzięczny.

– Ja również jestem ci wdzięczny, ale nie proś mnie już więcej o żadne przysługi. Chyba już wiem, dlaczego czujesz się samotny.

***

Dwa dni później, siódmego października, pięć minut przed dwudziestą Ernest otworzył drzwi do baru „Café le petitt rossignol”, przy ulicy Świętej Eugenii w Nimes.

Był w cywilnym ubraniu, nowe niebieskie dżinsy, białe adidasy, granatowy golf z cienkiej wełny. Całości dopełniała czarna, długa do połowy uda, skórzana kurtka, ta, którą przywiózł z Polski. Wchodząc do środka, zdjął z głowy czarną, wełnianą czapkę. Wyglądał pospolicie, idealnie wtopiony w tłum.

Rutynowo rozejrzał się, niespiesznie omiótł wzrokiem stoliki, po czym usiadł na wysokim stołku przy barze. Zamówił autorskiego drinka w lokalu, o nazwie „le petitt rossignol” w charakterystycznej, zdobionej szklance, z ręcznie namalowanym wizerunkiem złotego słowika, od razu też zapłacił barmance. Miejsce, które zajął, stwarzało świetne warunki do obserwacji, gdyż cała sala odbijała się w długim lustrze na wprost baru. Od razu instynktownie policzył stoliki i liczbę gości. Rozmowy trzydziestu dwóch osób sprawiały, że panował gwar.

Idealne warunki, aby ukryć się w nim przy spotkaniu, które go czekało. „Jakie to typowe dla tych Francuzów” – pomyślał – „wiecznie tylko w tych swoich kafejkach wysiadują”.

Jednocześnie zaniepokoił się, tak, jak tego się obawiał, ostatni stolik był zajęty.

Plecami do ściany, przodem do wnętrza siedziała kobieta, również obserwowała salę, zwłaszcza wejściowe drzwi. Była dojrzała, z ostrym makijażem, wyraźnie starsza, dochodziła czterdziestki, jak stwierdził, ale nawet do głowy mu nie przyszło, aby oceniać jej atrakcyjność.

Na stoliku stała taka sama szklana z drinkiem „mały słowik”.

Ubrana była w bordową garsonkę, pod spodem widniała biała bluzka z dużymi czerwonymi guzikami, na głowie miała typowy, czerwony paryski beret. Wokół szyi apaszka w podobnym kolorze. Ernest sprawdził czas, była równo dwudziesta.

Zauważył, że i ona spojrzała na zegarek, potem zerknęła w kierunku drzwi, wyraźnie zaniepokoiła się, gdyż od tego momentu zerkała na zegarek średnio, co trzydzieści sekund.

Ernest zauważył jej irytację – „Merde! Pewnie na kogoś czeka. Właśnie tego się obawiałem, co będzie, jeśli umówiony stolik będzie zajęty. W instrukcji nic nie było o tym, że ktoś będzie na mnie czekał”. – W tym momencie ich oczy spotkały się w lustrze, kobieta w czerwonym berecie najwyraźniej zorientowała się, że ją obserwuje. Wtedy przywołała kelnera, przecząco pokręciła głową w odpowiedzi na jego pytanie i bez słowa podała mu kilka monet. Z daleka nie widział, jakich.

Wstała i powolnym krokiem wyszła. Ernest ze spuszczonym wzrokiem wpatrywał się w swoją szklankę z namalowanym wizerunkiem złotego słowika. Czuł na swoich plecach spojrzenie przechodzącej kobiety.

Podniósł głowę, dopiero jak usłyszał odgłos zamykanych drzwi. Spojrzał w lustro i zorientował się, że kobieta stoi w ciemności za witryną i spogląda do oświetlonego wnętrza lokalu.

Odczekał kilkanaście sekund, ponownie spojrzał w lustro, kobiety na zewnątrz już nie było.

Postanowił wtedy opuścić miejsce na barowym stołku, by ruszyć w kierunku ostatniego stolika. Usiadł, zajmując miejsce po kobiecie. Rzeczywiście, potwierdził sobie, że to miejsce z wyśmienitym polem widzenia na całą salę, drzwi oraz częściowo na zewnątrz.

W miejscu, gdzie kończył się bar, znajdowały się drzwi do zaplecza, które właśnie dynamicznie otworzyły się, wpuszczając do środka kobietę.

Na pierwszy rzut oka zupełnie inna, była ubrana w szary płaszcz sięgający do kolan. Wolnym krokiem ruszyła w jego stronę, patrząc mu prosto w twarz. Ernest również spojrzał nią i już był pewien, że to ta sama, która wyszła przed kilkoma minutami.

Kobieta zatrzymała się przy stoliku i półgłosem, ale z szerokim uśmiechem odezwała się.

– Bonsoire! Rossignol?

– Oui. – Ernest powstał z miejsca, potwierdzając.

– Mes Antoine, pas la bosiion. Ale pytam o Antoniego, nie o drinka.

– Oue, les deux, la boisson et Antoine. Właściwie jedno i drugie. – Uśmiechnął się, gdy podała mu rękę na powitanie.

– Jestem Alouette, oczywiście to mój pseudonim, a ty się spóźniłeś, miałeś być punkt o dwudziestej. No i masz fatalny akcent, nie jesteś Francuzem?

– Madamme – na jej słowny atak, Ernest odezwał się łagodnie – do legii nie rekrutują Francuzów, więc oczywiste, że jestem obcokrajowcem. Tutaj byłem na czas, zajmowaliście umówiony stolik, nie znałem was, więc musiałem czekać. Gdy wyszliście, usiadłem w tym miejscu. Wy mnie przecież widzieliście.

Jednocześnie zajęli miejsca przy stoliku.

– W dodatku bezczelny. Czyli, liczyłeś, że będziesz pierwszy? Nie wiem, dlaczego Fleury cię rekomendował. Mówił, że jesteś bystry i inteligentny, a tutaj taka wtopa.

– Nie znam się na konspiracji. Po co te ptasie pseudonimy Rossignol lub Alouette, Słowik i Skowronek. – Ucichł, bo kobieta skarciła go wzrokiem. Rozejrzał się dookoła, zdał sobie sprawę, że mówił trochę za głośno. Kontynuował już przyciszonym głosem. – Byłem szkolony na zwiadowcę, na obserwatora. Potrafię teraz z pamięci podać ilość i marki samochodów przed lokalem. Było już ciemno, więc kolorów dobrze nie rozpoznałem, ale numery tablic tych czterech najbliżej stojących już tak. Siedzę tyłem do wnętrza sali, a jestem w stanie podać również liczbę stolików i liczbę gości, w podziale na płeć. U większości potrafię wymienić garderobę, przynajmniej w tej widocznej części. Madamme, wy też teraz wyglądacie inaczej,

– Jak poznałeś, że to byłam ja? To prawda, wyglądam inaczej, nawet makijaż zmieniłam.

– Buty was zdradziły madamme, teraz w szarym płaszczu, szara apaszka i bordowy kostium. To buty was zdradzają, Macie na stopach te same buty, dosyć charakterystyczne czarne lakierki na obcasie. No i jeszcze włosy, bardzo ciemny brąz, zawinięte w charakterystyczny sposób, tyle że przedtem przykryte czerwonym beretem.

Była zaskoczona, ale i pod wrażeniem.

– Hmm, dobre, zapamiętam. Dlaczego nie podszedłeś do mnie? Czego nie zrozumiałeś w prostej instrukcji „ostatni stolik w rzędzie”?

– Nie byłem pewien. Instrukcja była nieprecyzyjna. Nie było żadnego hasła, a ta szklanka z obrazkiem słowika miała być moim znakiem rozpoznawczym. Spodziewałem się, że to ktoś podejdzie do mnie, gdy zobaczy tę szklankę.

– To ja miałam taką szklankę, a to ty miałeś mnie po tym rozpoznać. Czyli jednak żółtodziób, a nie bezczelny!

Ernest zniecierpliwił się, miał dosyć ataków tej kobiety, postanowił trochę się postawić.

– Zaczynam się trochę gubić, po co to spotkanie?  Rozumiem, że jesteśmy na „ty”? Kim właściwie jesteś?

– Już w porządku. Rzeczywiście skończ z tym zwracaniem się na „wy”, mówmy sobie po imieniu, moje prawdziwe imię to Claire. Będziemy razem współpracować. Właściwie, to robię wyjątek, podając ci swoje imię, bo im mniej o mnie wiesz, tym lepiej, dla mnie i dla ciebie.

– Współpracować? Co masz na myśli?

– Jestem łącznikiem od pułkownika Fleury. Jestem oficerem, kapitanem wywiadu armii francuskiej. Będę się z tobą kontaktowała osobiście, nikt inny! Nie będzie więcej listów. Spotkania będziemy umawiać z góry albo będę wywoływać cię według sygnału umówionego przy poprzednim. Następnym razem będzie to zaparkowany na wprost jednostki czerwony peugeot, sto-czwórka.

Za wycieraczką będzie kartka z mandatem, a na odwrocie miejsce oraz data i godzina spotkania. W tym lokalu już się nie spotkamy, przynajmniej przez najbliższe dwa miesiące.

Ernest słuchał w skupieniu słów kobiety, starał się wszystko zapamiętać.

– Masz zawsze sprawdzać się, czy ktoś cię nie śledzi, nie obserwuje. Czy dzisiaj się sprawdzałeś?

– Nie zauważyłem, aby ktoś mnie obserwował, już mówiłem ci, że nie znam się na tych gierkach. Potrafię się ukryć w terenie, między skałami, nawet na pustyni, ale w mieście? Po co to wszystko?

– Jasne, wszystko się zgadza całkiem zielony jeszcze. Mam wątpliwości, czy się nadajesz. W dodatku ten twój charakterystyczny akcent, jesteś rozpoznawalny. Zobaczymy! Co ma być, to będzie!

Ernest uśmiechnął się, kolejny już raz ktoś cytował jego własne motto, ostatnio pułkownik. Zaraz przestał się uśmiechać, przypominając sobie, że w armii, zwłaszcza wobec obcych, uśmiech jest oznaką słabości, niejako zaproszenie do bycia sponiewieranym.

– Coraz mniej mi się to podoba, pani kapitan! O nic nie prosiłem, to Fleury mnie zaangażował!

– Chciałeś powiedzieć pan pułkownik Fleury. – Poczuła, że wymyka się jej, więc spróbowała wziąć go na dystans. – Jesteś młody, przynajmniej wyglądasz jak, jakieś niewiniątko – uśmiechnęła się znacząco – chociaż to może być przydatne, ale czy dasz radę w tej robocie? Ile masz lat?

– Wystarczająco, by służyć w legii. W jakiej robocie? – Odpowiedział jej podobnym ironicznym uśmiechem.

– Hmm... jaki tajemniczy! Podobno byłeś w Afryce? Zdarzyło ci się już zabić kogoś?

– Albo mnie podpuszczasz, że nic o mnie nie wiesz, albo nie przygotowałaś się i nie przejrzałaś moich akt. Możliwe, że ich nie otrzymałaś i nie wiele o mnie wiesz. Hmm…, jeśli tak, to znaczy, że nie powinnaś wiedzieć. – Ernest poczuł się pewniej, wiedział, że trochę się odegrał na jej zaczepki.

– No dobra, jednak jesteś spryciarz. Oczywiście, że czytałam twoje akta. – Spojrzała na niego, tym razem po przyjacielsku, trochę cieplej. – Chciałam cię poznać, twoją psychikę i stosunek do tego wszystkiego. Zdaję sobie sprawę, że są to rzeczy, którymi nie można się chwalić. Zdałeś ten egzamin. Wiem, że jesteś młodszym sierżantem, i wykonałeś kilka zadań w terenie, tak to nazwijmy. Razem dziesięć trafień w ciągu sześciu miesięcy. Niezły wyczyn.

– To było dziesięć zadań, a trafień było dużo więcej, ale nie wcale nie jest mi z tym dobrze, nie ma, czym się chwalić.

– Zgoda, rozumiem. Wiem, że wplątałeś się też w przykrą historię z panną Parmentier. Chciałam powiedzieć, romans z tragicznym zakończeniem. Byłeś ranny.

Ernest nic nie odpowiedział, wytrzymując bez mrugnięcia jej bezpośrednie, badawcze spojrzenie. Przeczuwał, że relacja z tą kobietą może nie być łatwa. Wywnioskował, że Claire ma duże doświadczenie, jest pewna siebie, przenikliwa, nawet arogancka. Zdał sobie sprawę, zrozumiał, do czego będzie potrzebny, tutaj na terenie Francji. Chociaż zawsze to podejrzewał. Czy rzeczywiście to było jego przekleństwo, klątwa, czy może zbieg okoliczności i zrządzenie losu, że znalazł się w takiej sytuacji?

W odpowiedzi obojętnie wzruszył tylko ramionami.

– No dobra, przejdźmy do sedna. – Położyła przed nim metalowy, nieduży klucz. – Dworzec główny, skrytka bagażowa nr 3-33. Po prawej zaraz za wejściem. Łatwo znajdziesz. W torbie znajduje się najnowszy FR-F2, z lunetą o wiele lepszą niż ta, którą miałeś w Afryce. – Obok klucza położyła kartkę z odręcznymi notatkami. – Tutaj masz dwa adresy strzelnic myśliwskich, jedna w lasach, w połowie drogi do Arles, druga w lasach za Uzès. Twoja decyzja gdzie, ale sprawdź swój karabin. Możesz też sam coś poszukać.

Popatrzyła na niego, słuchał z uwagą, minę miał jakby pierwszy raz miał to robić.

– Mieszkanie już wynająłeś?

– Nie, jeszcze nie zdążyłem, dopiero urządzam się po powrocie.

– To nie zwlekaj. Torbę z karabinem podejmiesz dopiero wtedy, jak już coś znajdziesz. Tam ją przechowasz, to będzie twój azyl i dobre miejsce na nasze spotkania operacyjne. Tam się przygotujesz, to znaczy zawsze będziesz się przygotowywał do zleceń.  Zaraz wynajmiesz auto i pojedziesz, aby przestrzelać tę broń. Dzisiaj jest środa, do następnej niedzieli masz być gotowy.

Ernest skinął głową na znak aprobaty.

– Chyba rozumiesz, że musisz się pilnować, sprawdzać, czy nie jesteś obserwowany. No i w jednostce musisz być zawsze zarejestrowany, jako obecny. To będzie twoje alibi, najlepiej jakby ktoś to mógł potwierdzać.

Ponowne milczące kiwnięcie głową, ale po chwili odezwał się pod wpływem natłoku myśli i wątpliwości.

– Alibi? No właśnie tego nie rozumiem. Jestem żołnierzem i wykonuję rozkazy. A tutaj okazuje się, że mam się ukrywać jak jakiś partyzant. Będę działał dla wojska, ale nie wojskową bronią? Trochę dziwne!

– To oczywiste, że jesteś najemnikiem, masz kontrakt z armią. Kontrakt na specjalne zadania dla sekcji wywiadu pułkownika Fleury, tak to nazwijmy. Oficjalnie jesteś zarejestrowany tutaj w macierzystej jednostce. Tutaj ćwiczysz i trenujesz. To twoja przykrywka, legenda, jak to nazywamy. Rozumiesz, że zadania wykonujesz już tylko na jego rozkaz, są zatwierdzone przez dowództwo brygady i ministerstwo obrony.

– Czyli wiele osób będzie o wszystkim wiedziało, a ja mam się ukrywać?

Claire zorientowała się, że trochę się zagalopowała z tym usprawiedliwianiem charakteru działań Ernesta, wiedziała, że to nie jest zgodne z prawdą.

– Zgoda! Im mniej osób o wszystkim wie, tym lepiej. Nikt i nigdy nie będzie wiedział, kto jest personalnie wykonawcą tych zleceń. Dlatego potrzebne to alibi i ta, jak to nazywasz konspiracja. A przede wszystkim, jakby ci to powiedzieć … efekty twoich działań nie mogą być powiązane z armią, z legią. Rozumiesz?

Odetchnęła z ulgą, widząc na jego twarzy niemą akceptację, zrozumienie i przekonanie. Zapadła chwila ciszy przy ich stoliku. Do ich uszu dobiegł ożywiony gwar rozmów w lokalu.

– To tyle na dzisiaj, przyjmij to, jako instruktaż. Spotkamy się w następny poniedziałek siedemnastego, czekaj na ławce na peronie dworca głównego. O dziewiętnastej pięć przyjeżdża pociąg z Montpelier. Wmieszamy się z tłumem wysiadających. Pojedziemy taksówką do twojego lokum, wtedy przekażę ci informacje o twoim pierwszym zleceniu tutaj w kraju.

– Rozumiem, to jasna instrukcja. –  Popatrzył badawczo na Claire, kobieta uśmiechnęła się do niego.

Wstała z krzesła, Ernest zaraz za nią, podeszła do niego, objęła go i zwyczajowo całując w oba policzki, ściszonym głosem wprost do ucha wyszeptała jeszcze.

– Ja teraz wychodzę, ty poczekaj jeszcze kilka minut, dopiero wtedy wyjdziesz. Pamiętaj, pilnuj się, ja też się muszę pilnować i sprawdzać. Długo już w tym siedzę, więc wiem, co mówię.

Wyszła powolnym krokiem, przy drzwiach obejrzała się w jego kierunku i pożegnała machnięciem dłoni, uśmiechając się szeroko i serdecznie, trochę sztucznie, jakby na pokaz dla otoczenia.

Ernest przy stoliku analizował jeszcze raz wszystko, co zostało powiedziane w ciągu ostatnich piętnastu minut. Potem myślami wrócił do wydarzeń z ostatnich kilkunastu miesięcy – „czy jestem jeszcze żołnierzem?” – zastanawiał się. Przeleciała mu przez myśli klątwa Mahamata i jego matki, potem Agary. Wreszcie pomyślał o Élodie. – „Dla nich to tylko panna Parmentier. Jakie to wszystko niesprawiedliwe! Właśnie miała zacząć swój drugi rok studiów na medycynie”.

Docierało do niego, że sprawy mogłyby potoczyć się inaczej, gdyby nie te „zagubione” listy – „może wtedy moglibyśmy widywać się częściej, regularnie. Nie czekałaby z tym wszystkim na ten jeden ostatni moment, tę feralną wyprawę po leki. Przecież to był tylko jej pretekst, aby się ze mną spotkać na dłużej. Tylko, dlaczego ja czuję się tutaj winny temu wszystkiemu. Muszę się pozbierać. Co ma być, to będzie!”.

***

W trzeciej dekadzie października, do jednostki w Nimes powrócił Greg, który nie musiał czekać do końca swojej drugiej, ochotniczej afrykańskiej tury, z powodu odniesionej rany.

Jakże był zaskoczony chłodnym powitaniem z Ernestem. Greg spodziewał się spotkania przyjaciół, których łączy duchowa więź spojona tragicznymi wojennymi przeżyciami. Jednak szybko rozpoznał, że coś jest inaczej, człowiek, którego właśnie serdecznie witał, obejmując i ściskając po męsku, jest kimś innym.

Pomimo charakterystycznej maski uśmiechu, Ernest emanował chłodnym i odpychającym spojrzeniem, był zamyślony, przepełniony jakąś wewnętrzną goryczą, tajemniczy i nieprzystępny. Małomówny, milcząco słuchał relacji Grega o sytuacji w bazie „Plaża” i drużynie.

Greg nawet nie był pewien, czy Ernest go rozumiał, czy docierały do niego słowa opowiadania. Zdawało się, że jego towarzysz był obecny tylko ciałem, ale jego umysł wędrował gdzieś daleko, myśli krążyły wokół jakichś urojeń.

Tyle wspólnych przeżyć, przez te dwa lata w legii. Tyle spędzonych razem chwil na zleconych zadaniach, misjach, godziny nocnych rozmów, opowieści o wspólnych zainteresowaniach, o marzeniach, o morskich podróżach. Byli sobie bliscy, potrafili się wspierać w trudnych chwilach, gdy dopadało ich zwątpienie pod wpływem odrażających i depresyjnych obrazów wojny, zniszczeń, śmierci i ludzkich tragedii.

Nierozłączni we wspólnych zainteresowaniach, pozostali towarzysze, Pietia, Pablo i Belg, od początku widzieli w nich parę, która cementowała cały zespół. To za sprawą ich przyjaźni, najbardziej ugruntowała się jedność w drużynie, wspólnota, która sprawiała, że całe zło tej wojny, niewygody, trudy wspólnych wypraw zwiadowczych stawały się łatwiejsze.

Jednak w ich relacji było jeszcze coś, było to ogromne zaufanie, zdolność do powierzenia sobie wzajemnych osobistych, intymnych i najskrytszych tajemnic ich myśli oraz duszy. Ernest był powiernikiem Grega, jeśli chodzi o jego uczucia do Sophie. Wspólnie czytali listy od niej, potem razem odpisywali.

Ernestowi jakoś łatwiej przychodziło formułowanie zdań wyrażających uczucia i skryte myśli. Dla całej piątki było to oczywiste, nikogo nie dziwiła ich zażyła przyjaźń, nikt ich o nic nie podejrzewał, nikt nie śmiał nawet sobie żartować z ich bliskiej relacji.

Jednak w tej chwili powitania, po miesiącu od tragicznych wydarzeń na równinie Kaolinga, wszystko zdawało się nieważne, a ich przyjaźń taka odległa. Greg tłumaczył sobie, że to chwilowe, że może Ernest jest zmęczony, nadal przeżywa śmierć Élodie, że jego tajemnicze misje na pustyni nadal męczą jego duszę, dlatego postanowił przeczekać trudne chwile. Bez słowa sprzeciwu, czy zawodu zaakceptował nastrój przyjaciela, w jego umyśle zakiełkowała nadzieja na wyjście z emocjonalnego impasu po jakimś czasie. „Będzie dobrze” – pomyślał – „bo czyż przyjaźni nie mierzy się tym, co mężczyźni potrafią dla siebie znieść, tym, co są w stanie dla siebie zrobić w momentach prawdy?” – jak często mawiał Pietia – „a nie tylko tym, co wspólnie przeżywają w chwilach radości i przyjemności”. Pablo wtedy dopowiadał, że jeszcze „ilość wspólnie wypitej wódki i czasu spędzonego na niekończących się dyskusjach”.

Z tej racji, że Ernestowi przysługiwał przydział dla podoficerów, nie zajmowali wspólnej kwatery. Dlatego Greg próbował odwiedzać przyjaciela możliwie często, lecz jednak równie często, na próżno. Wtedy zauważył, że chłopak znikał z jednostki codziennie, czasem na dłużej, na dwa lub trzy dni.

Od początku listopada, nie pojawiał się przez cały tydzień. Zbliżało się francuskie święto narodowe, przy okazji rocznica ich misji w Afryce. Ernest wrócił niespodziewanie jedenastego, nie wiadomo skąd i jak pojawił się u Grega na kwaterze.

– Jakby coś, to codziennie mnie widywałeś, przy obiedzie i kolacji. Wieczorami rozmawialiśmy – zakomunikował, jak gdyby nigdy nic – na tobie tylko mogę polegać, ale o nic nie pytaj.

Greg bez słowa pokiwał głową z potwierdzeniem.

– Ale, jak się tu dostałeś? Przecież dzisiaj brama jest zamknięta, przepustki wycofane. Wprowadzono stan gotowości, bo były jakieś zamieszki i ataki w Marsylii na grupę uchodźców z Afryki. Podobno był zamach na jakichś dwóch przywódców plemiennych… – Greg urwał, oświeciło go, otworzył szeroko oczy, wpatrując się w twarz na przyjaciela.

– Po prostu nie pytaj! – Oblicze Ernesta było nieruchome, jego skupione oczy, uciekały przed spojrzeniem Grega.

Wszystko stało się jasne. Poprzedniego dnia wieczorem stacje telewizyjne na okrągło informowały o wydarzeniach w marsylskim porcie – „ …w Marsylii zastrzelono przywódcę plemiennego ze środkowej Afryki saharyjskiej oraz innego członka jego delegacji… obaj byli domniemanymi sprzymierzeńcami dyktatora z Libii, podejrzanymi o zbrodnie ludobójstwa w ogarniętym wojną domową Czadzie…”.

– Już chyba wszystko wiem, o nic nie pytam! – Zamilkł, aby chwilę ochłonąć, zaraz dodał: – napijesz się piwa?

Greg bez czekania na odpowiedź otworzył dwie butelki.

– To Francuskie piwo jest do dupy, ale dobre i to. – Chwila milczenia i Greg dalej pociągnął. – Jeśli chcesz, to możemy pogadać, sam mi opowiedz. Znowu jesteś ich cynglem? – Greg zauważył wahanie przyjaciela. – Pieta przebywa nadal w Czadzie. Z kim tu działasz? Sam? Stąd twój nastrój?

Ernest zamyślił się, mocując się z własną wolą i pokusą zwierzenia się. Wahał sie przez kilkadziesiąt sekund. Kilkadziesiąt sekund całkowitej ciszy.

Gdzieś za oknem, na ulicy, za ogradzającym jednostkę murem zawyły syreny radiowozu. Wzrok Ernesta odruchowo powędrował w przestrzeń za oknem, zbliżał się wieczór, przez moment pojawiły się błyskające niebieskie i czerwone światła. Policja albo pogotowie, błyski zniknęły, ucichły również i syreny.

Wreszcie zdecydował.

– Nie, nie działam sam. Mam oficera prowadzącego. To kobieta, w stopniu kapitana. Jest w porządku, ma doświadczenie, chociaż z początku była dosyć wredna i wymagająca, nie potrafiliśmy się dogadać. Jednak potem jakoś poszło. – Chwila milczenia. Ernest zawahał się, powłóczystym, charakterystycznym dla niego wzrokiem otaksował towarzysza. – Posłuchaj Greg, wiem, że byłem ostatnio beznadziejny. To stres, wszystko w tajemnicy, musieliśmy tę akcję przygotować dosyć szybko, czas naglił. Przepraszam cię, nie chciałem wygadać się przez przypadek. Zawsze potrafisz mnie pociągnąć za język. Nie miej mi za złe.

– Wszystko w porządku. Rozumiem. Myślałem, że ciągle cierpisz z powodu Élodie.

– Przez te kilka tygodni nie miałem czasu myśleć o niej. Jakoś się z tego otrząsnąłem. Słyszałem, że miała być sprawa w sądzie. Ten pułkownik, który mnie zwerbował, Fleury oddał mi listy, które napisałem do niej. Są pomazane krwią, nie brałem ich jeszcze do rąk. Może to i lepiej, bo było mi łatwiej.

Zasępił się, myśli spłynęły, powodując zwilgotnienie oczu. Chwila dłuższej ciszy. Za oknem znowu zawyły syreny, przez chwilę błyskały niebieskie światła.

Wreszcie dodał.

– Może to i lepiej też, że nie miałem czasu, aby się użalać! Odkąd wyszedłem ze szpitala, jestem ciągle w ruchu. Musiałem kombinować. Ćwiczenia w jednostce, żeby był tutaj jakiś mój ślad. Szukałem mieszkania. Sprawdzałem lewą broń. Dlatego znikałem na całe dnie. Co cztery dni spotkanie kontrolne z Claire. Cisnęła mnie.

– Tak ma na imię twój oficer prowadzący?

– Tak, chociaż nie wiem, czy jest prawdziwe. Nie znam jej nazwiska. Pełna konspiracja. Kazała mi nawet sprawdzać się, czy nie jestem śledzony. Jakby mnie tutaj, kurwa, ktoś znał. Po co śledzić jakiegoś legionistę z piechoty. Przecież nikt nie wie, czym się tam zajmowałem.

– Jesteś pewien?

Ernest znowu się zawahał.

– Tylko wy wiecie. Może niektórzy z kadry się domyślali. – Zatrzymał się kolejny raz, wahanie, nowa lawina myśli i skojarzeń przeleciała mu przez umysł. – Nie, w naszej jednostce tutaj, raczej nie wiedzą nic, może ktoś w sztabie brygady. A w cywilu, na mieście znam tylko twoją Sophie, i jeszcze Nathalie, ale z nią nie mam już kontaktu. Zresztą one mieszkają w Montpelier. No to do cholery, przed kim się mam pilnować?

Ogarniało go coraz więcej wątpliwości, Greg postanowił zmienić tok jego myśli.

– A ta Claire, ufasz jej?

– Tak. Właściwie to muszę. Nie mam powodu, by nie ufać. Zorganizowała akcję. Przygotowała zamieszki, aby przykryć zajście.

– Rozumiem, teraz cały jesteś w nerwach, taki posrany ze strachu… przecież widzę. Oczy ci biegają, rozglądasz się. Ciągle spięty, skupiony i zamyślony. Tutaj też się pilnujesz?

– Nie, to chyba już taki odruch.

– Ale na pewno jej ufasz? Nie wrobi cię w coś?

– Posprzątałem po sobie, nie zostawiłem żadnego śladu. Ona ewakuowała mnie. Na pustyni możesz działać sam. W mieście musisz mieć kogoś, kto pomoże ci wydostać się z miejsca działania, sam nie masz szans. Poszło sprawnie.

– Żadnego śladu? A kule? Łuski? Co z bronią?

– Pomyślałem o tym. Zostawiłem sobie tylko lunetę. Naprawdę była mocna i jasna. Zresztą, będą myśleli, że to ktoś z tłumu strzelał, przynajmniej aż do chwili, gdy zbadają kule.

– Okej. Rozumiem. Czyli jej ufasz! Nie wrobi cię, jeśli będzie miała na ciebie jakieś kompromaty?

Tym razem porcja niepewności przeważyła szalę. Ernest rozkleił się, emocje puściły i zaczął opowiadać. Najpierw o pierwszym niefortunnym spotkaniu z Claire, o przygotowaniach, o układaniu planu zamachu, potem o spotkaniach w wynajętym mieszkaniu. O powtarzaniu planu i ustaleń do znudzenia. Potem o nocy spędzonej na dachu budynku urzędu morskiego w porcie, wreszcie o całodziennej obserwacji i wyczekiwaniu na przybycie statku z Libii.

– Przed południem w porcie pojawili się uchodźcy – opowiadał powoli, beznamiętnie, starannie dobierając słowa, jakby chciał usprawiedliwić swoje oddanie tej akcji.

Chciał oczyścić umysł i myśli, ale nie duszę, tej nie musiał. Nie czuł żadnych wyrzutów, jego sumienie nie ciążyło mu.

Greg słuchał i obserwował uważnie.

– Gdy po południu przypłynął statek, potwierdziła mi cele przez krótkofalówkę. To byli jacyś przywódcy klanowi z północy Czadu. Możliwe, że pochodzili z wędrownych plemion tuareskich. Dlatego z łatwością znaleźli schronienie w Libii. Podobno wyrżnęli w pień prawie dwa tysiące ludzi, możliwe, że więcej. Mieli puścić z dymem całe osiedla w zemście za wspieranie partyzantów z GUNT, popieranie rządu i ich prezydenta. Tamci myśleli, że w porcie to powitanie przez ich zwolenników. Szybko okazało się, że witający są agresywni i zażądali ich aresztowania, żądali też sprawiedliwości dla ofiar w Czadzie, pojawiły się transparenty. Gdy obydwaj schodzili po trapie na keję, wtedy wybuchły petardy, miały odwrócić uwagę ochroniarzy. Było głośno i nerwowo. Na trochę przed zejściem, zatrzymali się, blokując zdążającą za nimi dużą grupę kobiet i dzieci, chyba nową partię uchodźców. Byli jak na tacy, w tym chaosie strzeliłem, szybko poszło, oddałem dwa strzały na jednym wdechu. Cele miały być trzy. Ten trzeci to jakiś libijski wojskowy. Gdy z pokładu jeszcze zauważył rozruchy, to natychmiast zawrócił. Ochronili go. Dopiero po dłuższej chwili zorientowano się, że ci dwaj leżą we krwi obok trapu. Wtedy naprawdę sytuacja zrobiła się tragiczna, biegali tam i z powrotem, kilka osób wpadło do wody, krzyki nawet ja słyszałem z daleka. Szukali zabójcy w tłumie. Stratowano kilka osób. Zgodnie z planem miałem zejść z dachu i czekać przed budynkiem. Claire pojawiła się znienacka, nie wiadomo skąd, jakby cały czas mnie obserwowała. Wyglądała jak Arabka, głowa owinięta w hidżab, ciemne okulary, twarz pomalowana pomadką opalającą. Potem sprawnie wyprowadziła nas z portu. Po drodze rozebrałem karabin na części i osobno wyrzucałem je do kanału portowego. Mijaliśmy nadjeżdżające do portu radiowozy policyjne, ale zdołaliśmy spokojnie dojść do naszego wozu. Wyjechaliśmy w kierunku Nicei. Po drodze zatrzymaliśmy się w niewielkim hotelu na wybrzeżu. Miał na nas czekać inny samochód. Ten został zabrany do rozbiórki. Już wieczorem telewizja nadawała informacje o zamieszkach i zamachu na oficjalną delegację z Czadu. Chociaż statek przypłynął z Libii, to ani słowa nie było o obecności tego wojskowego. Przeczekaliśmy do rana, wtedy ruszyliśmy w drogę powrotną. Kilka godzin przeczekaliśmy w mieszkaniu, potem się rozeszliśmy, ja przyszedłem tutaj, od razu do ciebie.

Greg otworzył kolejne dwie butelki piwa.

– Powiedz, czy coś czujesz, jak strzelasz, masz potem wyrzuty sumienia? Może koszmary? Męczy cię to wszystko teraz? – Ernest zmarszczył czoło, a Greg skończył pytanie – Może to z tego powodu jesteś taki spięty i nerwowy?

– Rozumiem cię, ale pojmuję to, jak wykonanie zadania na wojnie. Wciąż jestem legionistą. Wykonuję rozkazy. Nie traktuję tego osobiście, po prostu celuję i pociągam za spust. Bez pasji, bez rozmyślania, bez nienawiści. Nie, żadnej winy nie czuję. Myślisz, że powinny mnie męczyć jakieś wyrzuty?

– Taki twardziel jesteś? Nie wierzę! To, czemu tak się nerwowo zachowujesz teraz?

– Nerwowo? To raczej ta presja na sprawdzanie się. Teraz wiem, o co jej chodziło. To stres, rozmyślanie, czy dochodzenie policji w sprawie zamachów nie wpadnie na mój trop. Jeśli jakieś będzie! Claire mówiła, że armia postara się zatuszować wszelkie tropy. Wiesz, sporo się od niej nauczyłem. Działać w mieście jest trudniej, to nie to, co na pustyni, że nie spotkasz człowieka na obszarze równym całemu naszemu regionowi Oksytani[67], nawet przez kilka godzin jazdy samochodem. Tutaj jest tak gęsto, że sam nie mam szans na ewakuację z miejsca. Ona jest świetnie wyszkolona przez wywiad. Potrafi się kamuflować, ukrywać w tłumie, kontrolować sytuację. Muszę polegać na kimś, a ona jest w tym doświadczona.

– Widzę i słyszę, że jesteś pod wielkim wrażeniem swojej pani oficer – uśmiechnął się – sypiasz z nią?

– No, co ty Greg! Daj spokój! – Ernest zaprotestował krótko i stanowczo.

– A jednak coś jest na rzeczy, bo się czerwienisz. Może tylko raz spałeś?

– Przecież jest dużo starsza, no i jest oficerem.

– Nadal nie zaprzeczasz, ale to nic nie znaczy. Jeśli tak, to wiesz, że ten sposób uzależniasz się od niej. Może cię rozpracowywać... potem szantażować, jeśli coś znajdzie na ciebie.

– O czym ty mówisz?

– Wiem, z opowiadań mojego ojca i stryja. Oni obracali się w takim środowisku. Kobiety w armii to najlepszy sposób na werbowanie takich jak ty. Najpierw szorstkie i nieprzyjemne, wymagające, by objawić się, jako prawdziwy profesjonalista. Potem pochlebstwa, aby podbudować twoje ego. Jesteś młody, ambitny i podatny, dlatego to działa. Potem uwodzenie i łóżko. Tak cię zmanipuluje, że wtedy zrobisz dla niej wszystko. Czy myślałeś już, co się stanie, jak będziesz chciał odejść, pozwolą ci?

– Okej, już dosyć! Powiedz lepiej, co tam u twojej Sophie? Sypiasz z nią? – Teraz obydwaj parsknęli śmiechem.

– Jeszcze nie miałem okazji. Wiesz najpierw Afryka. Widziałem się z nią dwa tygodnie temu, w niedzielę po moim powrocie. Odwiedziła mnie tutaj w jednostce. Umówiliśmy się na jutro. Z okazji święta narodowego mam przepustkę 48 godzin. Jedziemy do domu jej ciotki w Avignon. Spędzimy razem trochę czasu. Może chcesz dołączyć? Ty przecież sam sobie robisz wolne, kiedy tylko chcesz.

Ernest zagadkowo patrzył na przyjaciela, rozważając jego propozycję.

– Raczej nie. Dzięki. Nacieszcie się sobą. Jak tam jej studia?

– Jeszcze dwa lata, potem jakaś praktyka. Wtedy skończy mi się kontrakt. Jeszcze jej nie pytałem, ale jak się zgodzi, to wyjedziemy razem do Szkocji. Tam się pobierzemy. Stać mnie na to, aby pływać i zwiedzać świat.

– Ładnie powiedziane. Piękne masz marzenia, no i możliwości do ich realizowania. Potrzebne ci tylko szczęście, więc tego ci życzę.

W milczeniu kończyli piwo. W jakiś dziwny sposób rozmowa się urwała.

– To, co powiedziałeś teraz, brzmiało jak jakieś cholerne pożegnanie. – Greg miał dosyć tej ciszy.

– No co ty? Greg – próbował zaprotestować Ernest, jednak wiedział, że kompletnie mu to nie wyszło.

Po chwili wstał, podszedł do przyjaciela, podał mu rękę na pożegnanie. Potem jednak objął go, poklepując po plecach.

– Cześć bracie, na razie! Powodzenia, oby twoje marzenia spełniły się.

Powoli odwrócił się i wolnym krokiem wyszedł z pokoju. Wiedział, przynajmniej tak przewidywał, że to jest ich ostatnia rozmowa. Na polecenie Fleury'ego, przekazane za pośrednictwem Claire, miał już przeprowadzić się na stałe do wynajętego mieszkania w Marsylii, by przygotowywać się do kolejnej akcji. Ernest starał się to ukryć, ale jego przyjaciel zorientował się w tym, odniósł nieodparte wrażenie, że to już koniec ich przyjaźni, że już nigdy więcej się nie zobaczą.

– Uważaj na siebie dzidziuś! – powiedział jeszcze Greg stłumionym głosem w momencie, gdy drzwi zamykały się za Ernestem.

***

9 grudnia 1987r., wieczór,

hotel „Route de nuit” w drodze do Marsylii.

Claire i Ernest ukryli się w pokoju hotelowym przy autostradzie z Genewy w kierunku Marsylii. Hotelik mały, tani, ale przytulny, o 30 kilometrów na południe od Grenoble. Zatrzymali się w nim w drodze powrotnej po wykonaniu zadania w osadzie dla żeglarzy La Puya, w portowej dzielnicy, średniej wielkości miasta Annecy, położonego nad jeziorem o tej samej nazwie. Annecy sąsiadowało ze szwajcarską granicą i nieodległą Genewą.

Hotel, w którym przebywali, był opustoszały, trochę im się to nie spodobało, byłoby pewniej, gdyby mogli się zmieszać się z większą liczbą gości. Mieli w nim oczekiwać do rana na przyjazd łącznika w celu zamiany samochodu, w którym opuścili marinę nad jeziorem.

Zmiana pojazdu służącego do ewakuacji z miejsca akcji była standardową procedurą zacierania śladów. Trefne auto zawsze natychmiast trafiało do kasacji.

Była godzina dziewiętnasta, zmrok od prawie dwóch godzin spowijał otoczenie wokół hotelu. Włączyli radio, by wysłuchać wieczornych wiadomości radiowych nadawanych przez stację Radio Montmartre z pobliskiego Lyonu,

„ ... dzisiaj, przed południem w Annecy dokonano zamachu na życie dwóch przedstawicieli korporacji francuskiej IEN SAS, ściśle współpracującej z Instytutem Technologicznym miejscowego uniwersytetu. IEN to skrót od Ingénierie Énergétique Nucléaire, oznacza towarzystwo handlowe importujące surowce z krajów Afryki Środkowej. Jeden z zastrzelonych, to obywatel francuski Jérémy Félix de Fabron, drugi to obywatel pochodzenia libijskiego, jednak policja prosiła o nieujawnianie jego personaliów …

Ataku na potentatów handlowych, obracających surowcami przeprowadzono w bardzo wyrafinowany i śmiały sposób. Świadkowie zdarzenia wspominają o motorówce podpływającej do jachtu żaglowego, na którym przebywali przedstawiciele IEN. Zamaskowany napastnik oddał cztery strzały z pistoletu z tłumikiem, z bliskiej odległości…

Zajście trwało kilka sekund, po czym jego motorówka odpłynęła wzdłuż jeziora w kierunku parku naturalnego.

Policja natychmiast rozpoczęła poszukiwania. Po dwóch godzinach motorówkę znaleziono porzuconą na brzegu. Wszelki ślad po napastniku zaginął…

– Powiedziałaś mi przed akcją, że Fleury mówił, że to, co robimy to wymierzanie sprawiedliwości – zagaił Ernest.

Oboje leżeli nadzy obok siebie, Claire przytulona do niego, ręką obejmowała jego brzuch.

– Spisałeś się dzisiaj dobrze, to najważniejsze. Świetny pomysł z tą łodzią, by podpłynąć do samego jachtu od strony jeziora. Cztery dni obserwacji i żadnego pomysłu na załatwienie sprawy. Precyzyjny strzał z dystansu nie wchodził w rachubę. Było za daleko lub zbyt niebezpiecznie, jeśli dystans miałby być mniejszy. Idealnie wybrałeś moment, gdy obaj byli na pokładzie. Dzięki tobie nasza akcja powiodła się.

– Wcale się nie spisałem. Strzał do człowieka z bliska patrząc mu w oczy, gdy do ciebie się uśmiecha i wyciąga rękę, aby ci pomóc. To nie to samo, co strzał z trzystu metrów, gdy nie widzisz dokładnie twarzy celu. Tak, to dobre słowo, z dystansu widzisz cel. Cel wojskowy. Z bliska to człowiek z ufnością patrzący na ciebie.

– Fleury będzie zadowolony, gdy napiszę raport. Było sprawnie, szybko, z zaskoczenia i skutecznie.  Ewakuacja natychmiast, żadnych śladów.

– Wcale nie, nie podobało mi się. Nadal widzę oczy tych arabskich kobiet, które siedziały obok i wpatrywały się we mnie przerażone. Nawet nie pisnęły ze strachu.

– Byłeś zakamuflowany, dobrze ucharakteryzowany, wyglądałeś jak prawdziwy starzec. Nikt cię nie rozpozna, nie obawiaj się.

– Nie obawiam się o to. Zaczęły nachodzić mnie wyrzuty sumienia. To byli cywile!

Chwila niezręcznego milczenia.

– Chcesz wina? – Claire nagle wstała z posłania.

W bladym świetle z okna zobaczył jej nagie ciało w całej okazałości. Bardzo pozytywnie oceniał jej atrakcyjność, od tego razu, gdy któreś z ich spotkań operacyjnych zakończyło się w łóżku. Stwierdziła wtedy, że już późno i nie chce się jej wracać do siebie, więc mógłby jej pozwolić przenocować u siebie. Przygotował jej posłanie w salonie, na kanapie. Jednak ona bezceremonialnie zrzuciła z siebie bieliznę i wśliznęła się do jego pościeli. – „Nie zakochaj się, tylko” – powiedziała mu wtedy po wszystkim, jakby ostrzegała go przed jakimś nieszczęściem – „to jest na rozładowanie stresu, mojego i twojego”.

Stała teraz przed nim i patrzyła na niego, czekając na odpowiedź.

– Nie dzięki! – Ernest zawahał się – albo zgoda, nalej mi, proszę, napiję się, może się rozluźnię. Ucichł, jednak postanowił dodać.

– Nie chcę kwestionować rozkazów ani stanowiska przełożonych, ale to nie jest żadna sprawiedliwość To, co robimy to egzekucja, bez sądu.

– Proszę, wypij za sukces tej naszej wariackiej akcji. – Podała mu kieliszek. – A jednak kwestionujesz rozkazy przełożonego. Czy to może tylko chwila zwątpienia?

Ernest zamilkł, nie miał żadnych argumentów, ale odezwał się spokojnym głosem:

– Jestem żołnierzem, mogę zabijać na wojnie, ale nie strzelać do cywilów, nie chcę być egzekutorem, jak gangster w rozgrywkach politycznych.

– Tamci dwaj w Marsylii też nie byli cywilami, mimo że nie mieli mundurów na sobie. To oni byli mordercami, nie ty. Ci dwaj z Annecy, właściwie mieli siedzibę w Genewie, korzystali z usług i wsparcia takich, jak ci handlarze z Marsylii. Korzystali i bogacili się na krzywdzie, może nawet śmierci mieszkańców tych biednych krajów.

Ernest milczał, rozważając słowa Claire, konfrontując ze swoimi doświadczeniami i wiedzą zdobytą w Czadzie.

Uznawał jej wyższość, większe obycie i doświadczenie w polityce i w wywiadzie wojskowym. Doskonale znała realia frankofońskiego świata, miała sporą wiedzę i swobodnie poruszała w świecie wielkiej polityki. Dlatego, była świetnym oficerem operacyjnym. Zawsze opanowana, wykazywała się otwartością umysłu, trzeźwym myśleniem i chłodną kalkulacją. Jej bystrość, inteligencja i elokwencja, powodowały, że nie miał szans podczas dyskusji i wzajemnej wymiany argumentów.

Dlatego teraz nic nie odpowiedział, a ona postanowiła przekonywać go dalej.

– Czyli jak widzisz, tutaj też toczy się ta wojna, tylko że nie ma pola bitwy, nie ma namiotów, wozów bojowych, nie ma okopów, są za to korporacje i wielka polityka, które prowadzą ze sobą tę wojnę. Według danych wywiadowczych ta korporacja IEN płaciła północnym klanom w Czadzie i Nigrze, nawet w Mali, za wsparcie i pozyskiwanie robotników-niewolników do pracy w ich kopalniach. Mają też biura i kilka punktów handlowych w Libii. No i co równie ważne, dogadywali się z Rosjanami na odbiór surowców. Ten Libijczyk był ich pośrednikiem, nieźle się na tym obłowił.

Ernest nadal milczał, ale nie próbował nie poddawać się

– Zgoda to rozumiem, te korporacje, Libia, Sowieci i w ogóle ten wyzysk kolonialny w Afryce. Francja chyba też nie jest bez winy. Chodzi mi o to, że w tej wojnie nie biorą udziału żołnierze tylko egzekutorzy strzelający do cywili. Do bezbronnych ludzi, a ja jestem jednym z nich.

– Już ci mówiłam, że są po cywilnemu, ale to wojskowi. I to oni są mordercami. Wykorzystali i zabili tysiące ludzi, nadal zabijają i będą zabijać. Sam wiesz, jak bezwzględni w dążeniu do celów są Rosjanie, oni tego oczekują.

Celowo wspomniała o Rosjanach, bo wiedziała, jak bardzo Ernest jest na nich zawzięty, ten nadal słuchał.

– Wiem, że jesteś odporny i dasz sobie radę z wewnętrznymi rozterkami. Fleury mówił mi, że pod tą swoją twarzyczką niewiniątka jesteś całkiem twardy. – Claire próbowała pochlebstwem podbudować jego ego.

– Nie o to chodzi czy jestem mięczak, czy twardziel, po prostu nie pisałem się na ..., właściwie, to nie wiem już, na co się zdecydowałem.

– Zgadza się, wiąże cię kontrakt z armią, a dotrzymanie tajemnicy jest bardzo ważną klauzulą.

– Często rozmawiacie o mnie? – Zaczynał żałować, że zaplątał się w taką dyskusję, od początku przecież wiedział, że nie ma raczej szans przegadać ją.

Zwłaszcza z racji wieku i doświadczenia.

Usiadł na brzegu łóżka, dopił i odstawił pusty kieliszek na szafkę obok. Oparł łokcie na kolanach i pocierał dłońmi twarz, by trochę odpędzić znużenie.

Stanęła przed nim, w lewej ręce trzymała lampkę z winem, dłonią drugiej ręki pogładziła go po głowie i musnęła delikatnie po policzku. Uśmiechnęła się do niego. Widział, że to był szczery uśmiech.

Pomimo różnicy wieku lubiła go, on lubił ją. Tylko tyle i aż tyle, na co mogli sobie pozwolić w ich wojskowym życiu.

Rozsunęła palce dłoni, by zagłębić je w jego gęstej, chociaż krótkiej, czarnej czuprynie. Patrząc mu w oczy, sprawdziła jego reakcję, również się uśmiechał. Wtedy powolnym, ale zdecydowanym ruchem ręki, ciągnąc za włosy między palcami, przyciągnęła jego twarz do swojego nagiego brzucha. Na podbródku wyczuł delikatne łaskotanie jej owłosienia łonowego.

Podniósł swoje dłonie i obejmując jej biodra, pochwycił nagie pośladki, jeszcze bardziej docisnął ją do siebie.

Podobało mu się jej silne, kształtne, gibkie i wysportowane ciało. Była już dojrzałą kobietą, ale ciało wciąż miała jędrne i atrakcyjne. Potarł delikatnie policzkiem i brodą po jej podbrzuszu.

Podniósł głowę, spojrzał w górę, patrząc na jej twarz przesłoniętą piersiami, zapytał znienacka.

– Co my robimy? Najpierw się kochamy, a potem idziemy na akcję, zabijamy, potem znowu się kochamy? – Bez czekania na odpowiedź, zaraz zadał kolejne pytanie. – Czy ty mną zawładnęłaś, manipulujesz mną?

Przeczuwał, zdawał sobie sprawę, że jest zdolna, by nim zawładnąć, chociaż starał się bronić przed jej powabem i czarem. Często budziły się mu w głowie słowa przestrogi Grega – „Tak cię zmanipuluje, że wtedy zrobisz dla niej wszystko”.

Jednak pomimo tego zagrożenia uzależnieniem się od niej, zdawał również sobie sprawę, że to nie jej manipulacje motywują go do działania. Nawet zapisy w kontrakcie były tylko częściowo jego motorem napędowym. Robił to, co robił tylko z poczucia obowiązku. Jego umysł nadal był napchany frazesami o wierności, honorze i dumie z bycia legionistą.

Był przesiąknięty bezinteresowną lojalnością wobec swoich towarzyszy broni. Teraz Claire była jego najbliższym towarzyszem. Nigdy jej tego nie powiedział, chciał, aby myślała, że ma nad nim władzę atrakcyjnej kobiety. Może to uczucie sympatii do niej, kazało mu sprawiać, żeby czuła się seksowna i młoda.

Lecz teraz wpadł na pomysł zagrania z nią i zadał niespodziewane w ich relacji pytanie.

– Ile właściwie masz lat?

– O co ci chodzi? Uważasz, że jestem za stara?

– Nie o to chodzi. Twój wiek z wyglądu oceniłem przy pierwszym spotkaniu. Potem nigdy o tym nie myślałem. Za to, teraz myślę, że nic o tobie nie wiem, ale ty o mnie wiesz wszystko, pewnie z akt? No więc ile?

– To dobrze, że mało wiesz o mnie – odpowiedziała, lustrując jego reakcję – poza tym, co ty sobie myślisz?  To, co robimy teraz, to nie ma znaczenia!

– Czyli, to tak jakby zjeść cukierka na poprawienie humoru?

– Uparty jesteś i drążysz niepotrzebnie. Psujesz tę zabawę! – Wciąż trzymając palce pomiędzy jego włosami, ścisnęła czuprynę, by jeszcze raz przyciągnąć jego głowę do swojego brzucha. W dopowiedzi mocniej zacisnął dłonie na jej pośladkach, z całych sił wciskał palce pomiędzy nimi.

Zaśmiała się.

– No już dobrze, przestań. Chcesz mnie rozerwać?

– Jesteś mężatką?  Masz jakiegoś partnera?

– Skąd takie pytanie?

– Bo, ostatnio jak miałem romans z mężatką, starszą ode mnie kobietą, to źle się to dla mnie skończyło, musiałem uciekać z kraju, by zaciągnąć się do legii.

– Mówisz poważnie? Jakie to romantyczne! Ten mąż taki zazdrosny był?

– Był zazdrosny, to fakt, nawet strzelał do mnie.

– Ah! Merde! Coraz bardziej mi imponujesz!

– Uciekłem nie dlatego, że był zazdrosny, tylko kobieta była Rosjanką, a jej mąż to oficer KGB? Wiesz, co to jest KGB?

– Człowieku, jak wstąpiłam do wywiadu, to ty dopiero się urodziłeś. A o KGB wiesz tyle, ile ci powiedzieliśmy podczas szkolenia dla zwiadowców.

– No tak, to teraz wiem, ile masz lat, tak mniej więcej. – Uśmiechnął się z przekąsem, gdy zobaczył jej zaskoczenie.

– No i proszę, kto tu, kogo manipuluje?

Uwolniła jego włosy i głowę z więzów swoich palców, oswobodziła się z jego rąk na pośladkach. Odstawiła swój kieliszek obok jego. Złączyła mu kolana i usiadła na nich okrakiem.

– Wypiłeś? To dobrze wrzuciłam ci benzedrynę na wzmocnienie. – Uśmiechnęła się, podając mu małą paczuszkę. – Załóż gumkę.

Gdy się uporał z tym, lekko podniosła się, przybliżyła nieznacznie, ale wystarczająco, by powoli nasiadać na niego, w skupieniu na swoich doznaniach, z wyraźnie narastającą podnietą, ze zmrużonymi oczami, z zaciśniętymi, zagryzionymi wargami. Odchyliła się do tyłu i wsparła rękoma na jego kolanach.

Powolne i miarowe ruchy biodrami wprowadzały ją coraz bardziej w stan ekstazy. Już całkiem zamknęła oczy.

Po paru chwilach miarowego kołysania nabrała powietrza i wstrzymała oddech. Przyspieszyła pracę biodrami, po kolejnych kilkunastu ruchach dynamicznie i głośno wypuściła powietrze.

Znieruchomiała. Siedziała jeszcze chwilę, oboje byli szarpani konwulsjami rozkoszy.

Wtedy wyprostowała się i od razu pochyliła się nad nim, przyciskając piersiami do jego klatki

– Widzisz mój kochasiu, za trzecim razem wreszcie udało się mi. – Uśmiechnęła się i przyłożyła swoje usta do jego w namiętnym pocałunku.

Już trzeci raz tego wieczora leżeli bez ruchu, odpoczywając. Claire wspierała swoją głowę na jego piersiach, gdy on postanowił podzielić się innymi wątpliwościami.

To przestroga przekazana przez Grega najbardziej zawładnęła jego umysłem. Podczas ostatniej rozmowy nie zwrócił większej uwagi na pytanie, pozornie nie było to nic znaczącego. Jednakże myśl została zaszczepiona i kiełkowała, właściwie minęła już faza młodego pędu, teraz wyrosła do rozmiarów na tyle dużych, że coraz częściej zajmowała mu umysł, spowijając swoimi kłączami.

– Jak myślisz, jak to będzie? To znaczy, gdy skończy mi się kontrakt. Jaką ty masz umowę?

– Ja jestem zawodowym żołnierzem, mój kontrakt jest na trzydzieści lat, potem emerytura, lub możliwość przedłużenia. Albo jedno i drugie, jak będę miała szczęście. Jeszcze kilka lat … – uśmiechnęła się szeroko, pokazując zęby – już wiesz, jaka jestem stara. Ty jesteś najemnikiem, związany pięcioletnim kontraktem. Właściwie to, co masz dokładnie na myśli?

– Powiedz mi, co będzie, jak on się skończy, ten mój kontrakt. Czy armia pozwoli mi odejść, czy będą chcieli pozbyć się świadka, właściwe sprawcy tych, hmm… wykonawcy tych zadań?

Przestała się przytulać, wyprostowała się i odsunęła na odległość ramienia, popatrzyła na niego, w oczach miała zrozumienie, ale i obawę. Była trochę zaskoczona, wyglądało na to, że sama o tym nigdy nie pomyślała.

– Co ci przyszło do głowy?

– No, po tym, jak już będę zbędny, to przecież nie pozwolą mi odejść, ot, tak sobie. Przecież za dużo wiem. Załatwią mnie. Pytanie tylko, kto, jak i kiedy?

– Ale ciebie nikt nie zna, tylko Fleury i ja. Po to właśnie jest ta cała konspiracja. Przeprowadziłeś się do wynajmowanego mieszkania w Marsylii, jesteś całkowicie anonimowy.

– Wydaje mi się, że nie dokończyłaś listy, oprócz pułkownika przy werbunku był minister obrony, major Bollee, Parmentier, jego główny inżynier, i jeszcze ktoś ze sztabu, którego nazwiska nie pamiętam. Poza tym domyślają się oficerowie, którzy dowodzili jednostkami w Czadzie, Laffly, Legrand, Dubois, nawet szef kompanii chyba był poinformowany. Dług ta lista. Konspiracja słaba.

– To, co było w Afryce, to znaczy twoje zadania tam, to zamknięty rozdział. Już jesteś oficjalnie weteranem, zwolnionym ze służby, więc ci wszyscy z tej listy, myślą, że jesteś cywilem. Pewnie dostaniesz zaproszenie na zjazd weteranów, może za rok na jedenastego listopada. Możliwe, że próbowali ci wysłać już w tym roku.

– To trochę za mało. Przecież mam nadal kontrakt, czyż nie? Ktoś trzyma ten papier. Ktoś zleca nasze akcje, potem ktoś zatwierdza, zgodzisz się? Przypuszczam, że oni wszyscy mają dostęp to tych moich papierów.

– Trochę panikujesz.

– Hmm… możliwe, więc wygląda na to, że im dłużej będę w stanie działać, tym dłużej będę potrzebny, … no i bezpieczny.

– Jestem pewna, że dostaniesz propozycję przedłużenia. Tylko, czy nadal będziesz w stanie, czy nie zmiękniesz, czy twoja psychika wytrzyma.

– Właśnie o to mi chodzi, czy pozwolą mi wtedy odejść. No i co z tobą? Czy ty o tym pamiętasz? Może i ciebie będą się chcieli pozbyć. Też dużo wiesz, widziałaś. Myślałaś o tym?

Tym razem nie miała gotowej odpowiedzi na jego zarzut.

Milczała, a on wiedział, że ma rację.

– Napijmy się jeszcze wina. Należy nam się po tej akcji. – Zdecydowała się na jeszcze jedno pochlebstwo. – Spisałeś się dobrze. Teraz musimy wypocząć i wyspać się, jutro rano wracamy do Marsylii. Po południu spotkamy się u Ciebie i omówmy szczegóły kolejnej misji.

– Ledwo skończyliśmy jedną dzisiaj, a już kolejne zadanie? Narzucacie mi dużą wydajność. – Usta ułożył do ironicznego uśmiechu, oczy błysnęły kpiną.

Spostrzegła to, ale nie zareagowała, postanowiła mówić dalej.

– Tym razem będzie łatwo. Trzeba będzie zorganizować jakiś wypadek, ma to wyglądać na przypadkowe zdarzenie.

– Hmm... łatwo, mówisz? A o kogo chodzi, jeśli to nie jest jeszcze tajemnica?

– To pośrednik handlowy z Nigru kontrolujący szlak kolejowy z północy Czadu, wzdłuż granicy do Port Harcourt nad Zatoką Gwinejską.

– Tak? A co takiego zrobił, że armia francuska bierze się za niego?  Zamordował kogoś, czy znowu walka konkurencyjna?

– Nie! Chodzi o to, że szantażuje nasz rząd blokadą dostaw surowców do portu. Chyba rozumiesz, że surowce z Czadu i Nigru są bardzo ważne dla przemysłu tutaj. Zwłaszcza dla energetyki. Jeśli pojawiają się trudności, to rząd musi sobie z nimi poradzić.

– Wykorzystuje do tego armię, no tak jasne. To pewnie znowu któraś spółka rodziny Parmentier?

– Nie wiem tego na pewno.

– Ale przecież po tym pośredniku ktoś przejmie firmę, czy on będzie przychylny rządowi?

– Spółkę odziedziczy jego syn. Jest uzależniony od hazardu, uwikłany w handel narkotykami. Ma długi, chętnie sprzeda udziały w spółce.

– Okej, rozumiem, lecz sama widzisz, tym razem to nawet nie jest wymierzanie sprawiedliwości, ale normalnie zwykła gangsterka.

Popatrzyła na niego, pokręciła głową na znak dezaprobaty.

– Nie możesz się nad tym zastanawiać, nie możesz roztrząsać rozkazów. Obserwujemy cel, ustalamy metodę i plan działania. Potem działamy zgodnie z planem, i już, nic więcej! Jak będziesz nad tym rozmyślał w kategoriach moralności, to po tobie. Zmiękniesz, nie wytrzymasz, zwariujesz, stracisz kontrolę nad sobą, nad swoim życiem. Taka jest armia przecież, traktuj te rozkazy, czy zlecenia jak ty to nazywasz, czysto profesjonalnie. Wtedy wytrzymasz do końca.

Zamyślił się, spoglądając w jej oczy. Zobaczył jednak smutek i swoje odbicie.

Wtedy zapytał:

– Czy ty zabiłaś już kogoś? Pamiętasz, to było twoje pytanie, jedno z pierwszych, podczas naszego poznania się?

Wstała, nałożyła szlafrok, patrząc na niego, zapalała papierosa od zapalniczki.

– Nie, nie zabiłam nikogo! – Oznajmiła oschle, powoli nie spuszczając go z oczu. – Ten nasz układ, ta moja rola, to dla mnie nowość. Zawsze pracowałam w obserwacji i koordynacji różnych działań dla wywiadu. Zajmowałam się też dezinformacją, rozpowszechniałam nieprawdziwe informacje, lub podsuwałam fałszywe tropy związane z różnymi wydarzeniami, lub powiązania pomiędzy spółkami. Inspirowałam w ten sposób radzieckich agentów, których obserwowaliśmy. Tym właśnie zajmował się mój wydział. Gdy wróciłeś z Afryki, Fleury przydzielił mi opiekę nad tobą. Jestem łącznikiem pomiędzy wami. Pomagam ci ustalić plan działania, mam też potwierdzać cele. Potem zacieram ślady, za pomocą tego, w czym jestem dobra, dezinformacją i inspiracją. Wtedy właśnie przekazał mi, że cholernie jesteś odporny, po prostu robisz swoje. Opowiadał mi o tobie, sporo tam dokonałeś, wykazałeś się jak diabli.

– Czyli jak na szpiega i opiekuna przystało, piszesz do niego raporty o mnie. Zgadza się?

– Oczywiście, ale to chyba żadna tajemnica. Ostatnio coś za dużo gadamy o twojej motywacji i odporności, będę musiała o tym wspomnieć.

Oboje zamilkli.

Claire podeszła z papierosem do okna, by je uchylić i wpuścić trochę świeżego powietrza. Ernest usiadł, aby już kolejny raz rozmasować sobie skronie.

Kolejny raz wątpliwości i rozterki moralne dawały znać o sobie, bijąc się z jego wewnętrznym poczuciem obowiązku, jego lojalnością wobec zasad panujących w legii.

Od strony okna dobiegł do niego przyciszony głos Claire.

– Będziesz miał znowu okazję działać na pustyni. Za niecały miesiąc, zaraz po nowym roku, jedziemy do Libii. Fleury dał już rozkaz. Na razie to poufne.

– Co takiego?

– Mamy przeprowadzić rozpoznanie, by sprawdzić możliwości, zaplanować i dokonać likwidacji generała Karamanliego. Pewnie słyszałeś o nim? To był ten generał, którego nie udało się zdjąć w porcie w Marsylii, podczas zamieszek.

– O tak, tego to kojarzę. Chociaż lepiej, bo osobiście, poznałem jego brata majora i jego żołdaków. Tym wszystkim to dopiero by się należało. Czym generał podpadł rządowi francuskiemu?

– Tym, że jest dowódcą kontyngentu libijskiego w Czadzie. To wojskowy cel, chyba w porządku wszystko?

– Za bardzo się przejmujesz tym moim biadoleniem.

– No, wracasz człowieku do formy. Takiego cię lubię.

– A jednak mnie lubisz? – Ernest odpowiedział zaczepnie, starając się pokazać entuzjazm.

Claire zgasiła niedopałek i udała się do łazienki. Po chwili dało się słyszeć szum wody pod prysznicem.

Siedział nadal na skraju łóżka i masował sobie skronie. Starał się odrzucać od siebie wszelkie myśli i rozważania. Jednak jedna myśl nie chciała opuścić jego umysłu – „on też ją lubił”.

W jakiś sposób imponowała mu, jako żołnierz, jako oficer wywiadu, jako przełożony oraz pomimo sporej różnicy wieku, jako kobieta. Te kilka misji, które przeprowadzili razem, zbliżyło ich do siebie. Być może, to dzięki ich intymnej relacji, działali jak niezawodny zespół, często rozumiejąc się bez słów, jedynie gestami i mimiką odgadując intencje drugiego.

Był lojalny wobec niej, odczuwał pewność, że i ona wobec niego.

***

W drugiej połowie grudnia tuż przed świętami powrócił ze swojej drugiej tury w Afryce kontyngent w składzie dwóch kompanii. Przyjechali także dowódcy, kapitan Legrand, Dubois, sierżant Boucher i inni oficerowie. Zostali zmienieni przez legionistów, którzy przybyli do Czadu już pod koniec września.

Pośród wracających znaleźli się także Pietia i Pablo. Zajęli kwatery razem z Gregiem, nie mieli okazji ani możliwości przywitać się z Ernestem. Nikt nie wiedział, co się z nim dzieje, gdzie przebywa.

W jednostce macierzystej w Nimes został wykreślony z ewidencji z początkiem grudnia, oficjalnie zwolniony ze służby z powodu odniesionych ran podczas misji w Czadzie. Został wpisany na listę członków związku weteranów i inwalidów wojennych legii cudzoziemskiej. Jednak od miesiąca nie było po nim ani śladu.

– Może go w coś wrobili? Wiem, że tutaj kontynuował pracę na zlecenia wywiadu. – Greg był dumny, że to właśnie z nim ostatnio Ernest rozmawiał.

– Zlecenia takie same jak w Afryce? – Pietia z niedowierzaniem pokręcił głową. – To znaczy, że wpadł już w to po uszy. Chociaż nazywajmy po imieniu, po prostu zabijał, wykonywał egzekucje na zlecenia armii.

– Widziałem się z nim w dzień przed świętem 11 listopada. Jakoś wcale go to nie przerażało. Był zestresowany, ale to z innego powodu.

– Jak to zestresowany? – Pietia dociekał dalej.

– Przydzielono mu jakiegoś oficera operacyjnego, kobietę.  Razem zorganizowali zamach w Marsylii, na tych przywódców klanowych z północnego Czadu, posądzonych o masakrę plemion z równiny Ennedi. Zdołali wydostać się z obławy wojskom rządowym i uciekli do Libii. Przypłynęli do Marsylii na statku razem z uchodźcami. Było głośno o tym, bo wtedy odbyły się protesty przeciwko tym podejrzanym. Manifestacja w porcie przeobraziła się w poważne zamieszki. Interweniowała policja. Na początku wszyscy myśleli, że strzały padły od kogoś w tłumie. Dopiero Ernest powiedział mi o tym, jak było, bo w wiadomościach nie dementowano niczego.

– Nic dziwnego, że był zestresowany. Przecież będą chcieli się go pozbyć, jak już wymięknie. Albo załatwią jakieś haki na niego.

– Haki? – Greg nie zrozumiał.

– No wiesz, różne informacje i materiały kompromitujące, albo coś, czym będą go szantażować, zmuszać do coraz to gorszych zadań.

– Jasne. – Greg już wiedział, co Pietia ma na myśli. – Potem była kolejna historia, cztery tygodnie później, jakoś na początku grudnia, telewizja podała informacje o tym zamachu w Annecy przy granicy ze Szwajcarią, blisko Genewy. Podobno zginął jakiś przemysłowiec handlujący z Libijczykami surowcami pochodzącymi z Afryki. Podawali, że to rozgrywki polityczne i walka konkurencyjna pomiędzy korporacjami. Mówili, że w wydarzenia zamieszana była firma rodziny Parmentierów, ponieważ zyskała na tym, pozbywając się konkurencji na dostawy rud uranu dla badań w energetyce jądrowej. Właśnie dla instytutu technologicznego w tym mieście.

– Może armia albo ministerstwo obrony oddało im przysługę, jako zadośćuczynienie po stracie dziewczyny. – Pablo chciał wydawać się również być dobrze poinformowany. – Nie wiecie jak skończył się proces rodziny Élodie z armią?

Nastała chwila niezręcznego milczenia. Élodie była wciąż obecna w ich myślach, w ich wspomnieniach z afrykańskiej misji, która miała być wielką przygodą, a okazała się zwykłą wojenną traumą.

Nikt nie zapomniał o jej zwariowanej miłości do Ernesta. Nikt nie zapomniał o tragicznym wydarzeniu, w którym stracili Belga, w którym poprzez śmierć Élodie stracili również Ernesta, najbliższego przyjaciela, który ugruntował przyjaźń całej piątki. Oddalił się od nich poza zasięg ich wzroku, ale nie myśli. Nie wiedzieli tylko, czy Ernest wciąż pamięta o tej niespotykanie radosnej dziewczynie, tak zachłannej na życie, tak bardzo żądnej jego miłości. A może już zapomniał, a może to, o czym właśnie się dowiadywali, było oznaką, że chciał zapomnieć.

Pierwszy odezwał się Greg.

– Wtedy zorientowałem się, że to znowu musiała być robota Ernesta. Chociaż nie jestem pewien, bo po tym pierwszym zamachu, gdy odwiedził mnie, to już więcej w jednostce się nie pojawiał. – Greg zamyślił się. – Nawet zniknął z listy do ćwiczeń w strzelaniu. To znaczy, zwykle był na liście, chociaż nie strzelał, nie pojawiał się na strzelnicy. Teraz nawet to, dziwne...  pomyślałem, że coś się musiało stać, więc sprawdziłem w intendenturze, wtedy okazało się, że został już zwolniony ze służby i jest oficjalnie weteranem. W tym zamachu w Annecy nie pasowała mi metoda działania, bo oddano do ofiar po dwa strzały z pistoletu, z bliskiej odległości.

– No tak, w Afryce, Ernest głównie działał na odległość. – Pietia wiedział, o czym mówi. – On widział wtedy cele, jako obiekty. Zdarzało mu się jeszcze podkładać bomby, ale strzał z bliska, patrząc człowiekowi w twarz, to zupełnie coś innego, trzeba mieć odporność, ciekawe jak długo to wytrzyma. Przecież to jeszcze dzidziuś, jest najmłodszy z nas, wydaje się taki niewinny … – Pietia nie mógł się pogodzić z utratą kontaktu z Ernestem.

Jednak Greg był bezlitosny dla niego, dalej ciągnął opowieść o nowych dokonaniach Ernesta, a przynajmniej tak mu się wydawało.

– To jeszcze nie koniec, na trzy dni przed waszym przyjazdem, było głośno o kolejnym zdarzeniu, tym razem znowu w Marsylii. Jakoś tak się składa, że ci wszyscy związani z Libią, Czadem i w ogóle z Afryką oraz tymi wojnami domowymi, mają jakieś schronienie w tym mieście. Tym razem był wypadek z udziałem jakiegoś grubego i bogatego Nigeryjczyka. Wiadomości podały, że przyjechał na negocjacje handlowe z ministerstwem. W dniu poprzedzającym spotkanie znaleziono go martwego w basenie jego rezydencji. Oznajmiono, że to utonięcie, po nadużyciu alkoholu.

– No to już chyba raczej nie Ernest! – Pietia stawał się coraz bardziej zdołowany.

– Nie jestem pewien. Musimy zauważyć, że te wszystkie zamachy mają jedną wspólną cechę, związane są z wojną domową w Czadzie i z Libią. To jest wspólny mianownik.

Pietia już nie wytrzymał.

– A ja już, kurwa, mam dosyć takiej armii. Czy my nadal jesteśmy żołnierzami, zwiadowcami? Ostatnie pół roku byliśmy zwykłymi zabijakami w mundurach, w rękach polityków i na usługi wielkiego biznesu. Ernest jest nadal. Albo już go wykończyli.

Pozostali dwaj zaniemówili zaskoczeni nagłym, słownym atakiem. Pablo pierwszy przerwał tę niezręczną ciszę, do tej pory raczej bez słowa przysłuchiwał się coraz bardziej nerwowej dyskusji.

– Za dziesięć dni nowy rok, to już druga rocznica naszego wstąpienia do Legii. Z naszej piątki zostało nas trzech. Wykruszyliśmy się.

– Ernest gdzieś przepadł, Belg odszedł na wieczną wartę. Jak ich nie ma, to już nic nie będzie takie samo! – Greg podkręcał festiwal narzekania.

– Przynajmniej miał lekką śmierć we śnie. Oby śnił jakiś cudowny sen przez resztę wieczności. – Pietia z rozgoryczenia wchodził w poetycką fazę.

– Właściwie to, co my wiemy o nich? Czy my ich znamy, czy wiemy, kim byli przed legią, co robili? Jak i gdzie żyli? – Racjonalne myślenie nie opuściło Pabla po szoku wywołanym przez wybuch emocji u Pieti. – Przez ostatnie prawie dwa lata, byliśmy nierozłączni. A teraz jak się tak zastanowić, to ich wcale nie znaliśmy.

– A czy my siebie nawzajem znamy? – skwitował Greg.

– Coś mi się zdaje, że ja też już nie doczekam trzeciej rocznicy. – Pietia balansował teraz w emocjach w stronę rozgoryczenia.

Pablo i Greg spoglądali na Pietię z pewną dozą obawy. Ten zawiesił głos, by z nutą ironii dodać.

– Na razie potrzebujemy czwartego do brydża.

– Tak, potrzebujemy czwartego – Pablo złapał sarkazm i powtórzył za Pietią – co by nam doradził Ernest?

– Doradziłby, abyśmy nauczyli Śniadego grać w brydża – zawyrokował Greg.

Jego słowa podziałały jak lek przeciwbólowy, sytuacja wyraźnie rozluźniła się.

– Możemy jeszcze rozważyć kandydaturę Larsa albo LeSzu – zaproponował Pietia z ironią w głosie, bo przewidywał, jaka będzie ich reakcja. Wiedział, czego się spodziewać, znał ich charaktery, bo od zawsze się świetnie rozumieli.

Jednak wszystkich męczyło pytanie wiszące w powietrzu, głośno wypowiedziana przez Pabla wątpliwość. Czy rzeczywiście znali się, czy naprawdę nic albo tak niewiele o sobie wiedzieli?

Zwłaszcza o życiu przed legią.

Wydawało się, że Pablo, Pietia i Greg najwięcej ujawnili o sobie. Ci, których już nie było z nimi, byli najbardziej skryci, mieli najwięcej do zatajenia, przed nimi i całym światem.

– Lars odpada, bo sodówa mu uderzyła do głowy po ostatnim awansie. A od czasu, gdy został pominięty przy ustalaniu składu do misji, to zrobił się nieprzyjemny. – Greg wyraźnie nie przepadał za nim.

–  Za to LeSzu wszystkim nam działa na nerwy, więc też odpada! – zawyrokował Pablo.

– Czyli okej! Nauczymy Śniadego – odpowiedział Pietia z entuzjazmem w głosie – ale wyobrażacie sobie Śniadego z kartami w dłoniach?  Awansował, jest teraz dowódcą wart.

– Niech nie będzie taki porządny ani bojaźliwy, oj nauczymy go – to Pablo, który swoim zwyczajem przemawiał do rozsądku wszystkim, tym razem zabrzmiał sarkastycznie.

Nie nacieszyli się sobą długo, nie zdążyli nauczyć Śniadego gry w brydża. Nie dlatego, że był temu niechętny, albo, że raczej nie był to jego świat, ale dlatego, że z brydżowej czwórki znowu odpadł jeden zawodnik.

Po części przygnębiony zniknięciem Ernesta, w połowie rozczarowany służbą w legii, Pieta, tuż po nowym roku postanowił zerwać kontrakt. Z punktu widzenia przepisów, była to dezercja.

Zebrał swoje oszczędności i wyjechał. Nikt nie wiedział, dokąd. Kiedyś wcześniej wspominał, że chce wrócić na Bałkany, do Serbii, więc wszyscy pozostawali przy tym zdaniu.

Jednak nie był to dobry moment dla Pieti ani dla Bałkanów, w kilkunarodowej i wielowyznaniowej społeczności tego regionu, również nadciągał czas wojny. Jakże okrutnej, bo pomiędzy cywilizowanymi narodami Europy.

I tylko młodzi chłopcy giną w każdej wojnie jednakowo. Śnią swoje marzenia o wojennych przygodach, o fajnej zabawie. Nieświadomi, że są tylko mięsem dla armat, numerkiem w zestawieniu sił, pionkami w rozgrywce polityków i bogatych tego świata.

Po niektórych nie pozostaną nawet blaszki, ironicznie zwane nieśmiertelnikami,

Schizofrenia – Rok 1988

- W Polsce, 1 stycznia władze PRL podjęły ostateczną decyzję o zakończeniu zagłuszania Radia Wolna Europa i innych rozgłośni zachodnich.

- W Krakowie w więzieniu przy ul. Montelupich wykonano po raz ostatni w Polsce wyrok śmierci, skazaniec został powieszony.

- W wyniku pogłębiającego się kryzysu gospodarczego, nieudanych prób reform, a zwłaszcza z powodu lutowych drastycznych podwyżek cen żywności i benzyny, w kwietniu, rozpoczęła się fala tzw. wiosennych protestów społecznych. W połowie maja kolejna fala strajków ogarnęła kopalnie na Śląsku oraz port w Szczecinie, od 17 sierpnia protesty rozprzestrzeniają się w całej Polsce. Powstaje Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, zgłaszając postulaty ekonomiczne i polityczne, głównie legalizacji Solidarności.

- W Genewie, 14 kwietnia Stany Zjednoczone i Związek Radziecki podpisały porozumienie, w myśl którego wojska radzieckie miały opuścić Afganistan do 15 lutego 1989 roku.

- W USA, firma Apple złożyła powództwo przeciwko Microsoftowi dotyczące naruszenia praw autorskich. W powództwie z 17 marca wymieniono skopiowanie 189 elementów interfejsu do systemu Windows 2.0.

1 sierpnia na rynku ukazał się pakiet biurowy Microsoft Office.

- W Warszawie, 15 lipca rozpoczął się szczyt państw Układu Warszawskiego.

- Wiosenne strajki zapoczątkowały zmiany w życiu politycznym w kraju, 21 sierpnia gen. Wojciech Jaruzelski na nadzwyczajnym posiedzeniu Biura Politycznego KC PZPR, przedstawił propozycję rozpoczęcia rozmów z „opozycją”.

- Już 31 sierpnia, w Warszawie, w willi MSW przy ul. Zawrat doszło do poufnego spotkania gen. Czesława Kiszczaka z przywódcą „Solidarności” Lechem Wałęsą. Warunkiem rozpoczęcia rozmów na temat Okrągłego Stołu, postawionym przez stronę rządową, było zakończenie fali strajków. Drugie spotkanie Lecha Wałęsy i gen. Czesława Kiszczaka odbyło się we wrześniu.

- W wyniku zmian i przetasowań, 27 września, Mieczysław F. Rakowski objął stanowisko prezesa Rady Ministrów, a 14 października powołano jego rząd.

- Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów w rządzie Mieczysława Rakowskiego, w dniu 31 października podjął decyzję o likwidacji Stoczni Gdańskiej.

- Po miesiącach roszczeń i protestów, w Warszawie, 18 grudnia został utworzony Komitet Obywatelski przy Przewodniczącym NSZZ Solidarność Lechu Wałęsie. Komitet powołał 15 komisji, które miały zajmować się przygotowaniem stanowiska opozycji na obrady Okrągłego Stołu.

- W dniu 12 października Steve Jobs zaprezentował komputer NeXT, wkrótce powstał też pierwszy program antywirusowy dla komputerów osobistych.

- Firma Hewlett-Packard opracowała i rozpoczęła sprzedaż drukarki atramentowej HP DeskJet, która spopularyzowała drukarki atramentowe na rynku.

- 11 grudnia nastąpił start pierwszego satelity telekomunikacyjnego z rodziny ASTRA, umożliwiającego odbiór programów telewizji satelitarnej w Europie za pomocą małych anten parabolicznych.

- W wyniku zamachu terrorystycznego nad szkockim miasteczkiem Lockerbie, 21 grudnia doszło do katastrofy lotniczej samolotu linii PanAm. Eksplozja bomby zabiła 259 osób na pokładzie samolotu i 11 mieszkańców miasteczka. O zamach oskarżono agentów libijskiego wywiadu.

***

29 stycznia 1988r.,

Toulon, szpital wojskowy Sainte-Anne.

Był dwudziesty dziewiąty dzień stycznia 1988 roku, piątek, od czterech godzin Ernest drzemał na fotelu przed salą intensywnej terapii szpitala wojskowego imienia Świętej Anny w Toulon, oddalonego o czterdzieści kilometrów na wschód od Marsylii.

Szpital cieszył się dobrą opinią, legioniści nazywali go SSA[68]. Jednak dobra opinia, nie dawała gwarancji przeżycia żadnemu rannemu żołnierzowi, który tutaj trafił.

Dwa dni wcześniej, po południu, Claire i Ernest powrócili z misji w Libii.

Teraz chłopak czekał w poczekalni bloku operacyjnego, na zakończenie zabiegu, w pewnym momencie zasnął.

Od dwudziestu godzin stan Claire był stabilny, lekarz prowadzący mówił, że obrażenia wewnętrzne były poważne, rany rozległe, ale wydawało się, że wszystko idzie ku dobremu.

Dlatego Ernest, wcześniej, przez dobę nie opuszczał pokoju, w którym leżała. Targany wyrzutami sumienia, chciał z nią spędzać jak najwięcej czasu. Od rana przez cały dzień rozmawiali, Claire poczuła się lepiej.

Jednak cztery godziny temu dostała krwotoku wewnętrznego, łóżko, na którym leżała w popłochu zostało zabrane przez pielęgniarki na blok operacyjny.

To był ostatni raz, gdy widział ją żywą.

Obudziło go delikatne szarpnięcie za ramię. Otworzył oczy, poczekalnia oświetlona była słabym, ciepłym światłem dwóch żółtych świetlówek rtęciowych, świat za oknami spowijał mrok, w oddali majaczyły światła portu francuskiej marynarki wojennej oraz pobliskiego miasta.

Zobaczył przed sobą twarz pułkownika Fleury.

– Już po wszystkim! Odeszła. Dziękuję ci, że cały czas z nią byłeś.

– Och. Pan pułkownik. – Ernest powstał na równe nogi.

– W porządku, daj spokój tutaj z tą dyscypliną.

– Co się stało? Zaspałem? Wiem, że miała operację z powodu kolejnego krwotoku.

– Niestety zmarła na stole, dwadzieścia minut temu.

Nogi ugięły się pod Ernestem, usiadł. Obaj milczeli przez kilka minut.

– Czyli zaspałem jednak! Długo już pan tutaj jest?

– Od godziny, siedziałem obok, widziałem, jak spałeś i również czekałem na koniec operacji. Lekarz właśnie odszedł, był posłańcem złych wiadomości.

– Ostatnio widziałem pana, gdy to ja byłem ranny. To jakieś fatum, spotykamy się tylko w szpitalach.

– Co ty gadasz, jesteś zmęczony tym czuwaniem. Dziękuję za to jeszcze raz. Czy miałeś okazję z nią porozmawiać, pożegnać się?

Ernest spojrzał niepewnie na oficera.

– Pożegnać się? Nie! Owszem rozmawialiśmy, sporo. Rano poczuła się jakby lepiej, była silniejsza.

– Okej, rozumiem. Pod wieczór dostała krwotoku? Wtedy zabrano ją na blok?

– Tak. Siedziałem tutaj cały czas w tej poczekalni, ale zasnąłem.

– Oczywiście, to zrozumiałe. – Fleury usadowił się w fotelu na wprost Ernesta.

Siedzieli w ponurym milczeniu. Ich miny wyrażały żal i smutek. Twarze zwrócone w dół, oczy skupione na jakimś nieokreślonym punkcie na ceglanej posadzce.

Zbierające się krople delikatnego deszczu uderzały z rytmicznym dźwięczeniem w blaszane parapety za oknami.

Pułkownik odezwał się pierwszy, ściszając głos.

– Tutaj jest dobre miejsce na rozmowę, więc opowiedz mi, jak to się właściwie stało? Co się wydarzyło? Odkąd wyruszyliście do Libii, nie mieliśmy kontaktu z wami. Co się tam działo? Czemu nasz człowiek nie telegrafował z wiadomościami?

– To chyba wszystko moja wina!

– Że co? Co jest twoją winą? Że wasza misja zakończyła się niepowodzeniem? Raczej nie!

– Chodzi mi, o to, że tutaj trafiła. To moja wina! To przeze mnie! – Głos mu drżał, zmęczone oczy mocniej zalśniły od łez.

– Przestań się mazać. Opowiesz mi wszystko? Bo ona raportu, to już niestety nie napisze. – Próbował się uśmiechnąć, ale bezskutecznie.

– Tylko po to pan przyjechał?

– Oczywiście, że nie. Dzisiaj rano dopiero otrzymałem wiadomość, że tutaj trafiła. Chciałem być pierwszy, który ją odwiedzi. Czuję się za nią odpowiedzialny, to bardzo dobry oficer. To znaczy była. Ty jednak mnie ubiegłeś. Cały czas z nią byłeś, tak mi lekarz powiedział.

– Tak. Odkąd ją przywiozłem do szpitala w Marsylii, to tylko raz ją tam opuściłem na trzy godziny, musiałem się przebrać i umyć. Potem ją przetransportowali tutaj, odtąd czuwałem przy niej cały czas. Byłem też przy niej wczoraj, jak odzyskała przytomność, to znaczy lekarze ją wybudzili. Dzisiaj rano chciała kawy i papierosa. Było już lepiej jakby stabilniej. Aż do popołudnia, gdy zaczęła kaszleć i pluć krwią. Jakby całe płuca miała posiekane.

– No dobra! Opowiedz mi teraz po kolei. Muszę potem spisać ten raport.

– Nie było tam żadnego waszego człowieka, wasza siatka agentów spalona albo to jakaś lipa, nie istnieje. Ktoś was oszukiwał panie pułkowniku.

– Rozumiem, od początku i po kolei, od momentu, gdy wyruszyliście z Marsylii.

Ernest przymknął oczy, w skupieniu namyślał się przez chwilę. Zbierał myśli, chciał, aby jego opowieść była precyzyjna i dokładna, ale jednocześnie beż zbędnych elementów.

– Rejsowy prom na Maltę wypłynął po południu w dzień Epiphanie. Pogoda była znośna, lekko bujało, ale i tak spokojnie, jak na tę porę roku. Po trzydziestu sześciu godzinach dotarliśmy do celu. Tamtejszy rezydent, wasz człowiek w ambasadzie francuskiej, pomógł nam przy zorganizowaniu dodatkowych sprzętów, jak namioty, śpiwory, siatki maskujące, broń krótką, latarki, kanistry na wodę, racje żywnościowe, kuchenkę gazową i takie tam. Zorganizował też ponton. Większość już miał przygotowane. Karabin snajperski, krótkofalówki, sprzęt do obserwacji mieliśmy swoje.

Zorganizował też umówiony pełnomorski kuter rybacki, z tych większych o dużej dzielności morskiej, jednak niezbyt szybki. O świcie dziewiątego stycznia wyruszyliśmy z nowego, małego portu, który jeszcze budują na południowym krańcu wyspy. Jednostka była zarejestrowana pod algierską banderą, a załogę stanowili rybacy z Malty i Algierii. Rezydent zapewniał, że to podobno sprawdzeni przemytnicy. Jednak dobrze się zakamuflowaliśmy. Nie wiedzieli, kogo przewożą. Te trzysta pięćdziesiąt mil do Benghazi pokonaliśmy w dwadzieścia sześć godzin. Jeszcze godzinę płynęliśmy na wschód od portu. Umówiliśmy się z nimi w tym samym miejscu za dziesięć dni. Jeśli nas nie będzie, to za kolejne trzy. Gdyby znowu nas nie było, to mieli pojawiać się codziennie przez kolejne pięć. Po tym czasie mogą wracać. Pontonem przedostaliśmy się na plażę, tam go ukryliśmy pod klifem między głazami, przysypując piaskiem. Byliśmy około dwudziestu kilometrów od miasta.

– Oui, d'accord! Taki plan przedstawiła mi Claire do zatwierdzenia. – Pułkownik przerwał, dając Ernestowi chwilę wytchnienia.

– Słońce miało już wkrótce zajść. Pod klifem mieliśmy poczekać do rana. Wcześniej oczywiście sprawdziłem otoczenie. Potem czuwaliśmy na zmianę. Jak tylko się rozwidniło, zabezpieczyliśmy nasze obozowisko, potem zabierając ze sobą tylko to, co potrzebne, wyruszyliśmy do Benghazi. Najpierw na południe, w głąb lądu, by trochę oddalić się od morza. Claire z brązowymi włosami oraz intensywną opalenizną, na ciemnej karnacji, bardzo łatwo upodobniła się do miejscowych kobiet. Szerokie szare spodnie, biała jedwabna koszula z długimi rękawami, na wierzch zarzuciła powłóczysty haik. Na głowie czarny hidżab. Zakładała też duże okulary przeciwsłoneczne, by ukryć trochę nietypowy, szaro-niebieski kolor oczu. Udało nam się łatwo dostać do miasta, zupełnie niezauważenie, po drodze, w jednej z osad, na targowisku kupiliśmy osła. Okazało się, że Claire posługuje się arabskim. Po całym dniu marszu weszliśmy do miasta w tłumie rolników, drogą wiodącą z Ar Radżmah. Oczywiście kontrolowaliśmy się cały czas, czy nikt nas nie śledził. Przenocowaliśmy, przy głównym bazarze.

– Kupiliście osła? – Pułkownik pokazał zęby w szerokim uśmiechu z rozbawienia. – Dobry pomysł na świetny kamuflaż.

– Tak pomysł był dobry. Tylko że wszystko na daremno.

– Jak to?

– Rezydent z Malty wysłał do Trypolisu sygnał na wywołanie waszego agenta w Benghazi. Ten z Trypolisu potwierdził. Jednakże nikt się nie pojawił o umówionym czasie. Spotkanie miało się odbyć przed bramą na terenie starożytnego hipodromu. Jest tam mała kafejka. Po czasie sjesty czekałem przy stoliku, zamówiłem herbatę. Na krzesełku obok rozwiesiłem pomarańczową chustę, jako znak. Claire obserwowała otoczenie i ubezpieczała mnie. Miała zacząć krzyczeć na osła, gdyby zauważyła coś podejrzanego, albo jakieś oznaki pułapki. Przez dwie godziny nikt się nie pojawił. Drugim miejscem kontaktowym miała być wschodnia brama, tuż przy korycie ouedu przecinającego miasto. Czekałem z pomarańczową chustą do zmroku. Przez kolejne dwa dni było podobnie. Nocowaliśmy w parku przy straganach handlarzy, chociaż unikaliśmy towarzystwa. Nie chcieliśmy korzystać z żadnego hotelu, bo zaraz wyszłoby na jaw, że jesteśmy obcokrajowcami, przebywającymi tutaj nielegalnie, bez udokumentowanego wjazdu. Tajna policja na pewno założyłaby nam obserwację.

Piątego dnia po oczekiwaniu przed hipodromem, postanowiliśmy wrócić najkrótszą drogą do naszego obozu. Byliśmy wykończeni, mocno cuchnęliśmy. Po drodze zostawiliśmy osła w którejś wiosce. W obozie trochę doszliśmy do siebie i odpoczywaliśmy cały szósty dzień. Postanowiliśmy, że siódmego udamy się jeszcze raz przed hipodrom. Jeśli nikt nie przyjdzie, odszukamy awaryjną kryjówkę, ten wasz „safe hause”. No i rzeczywiście, kolejny raz nikt się nie pojawił. Wysiadywanie z pomarańczową chustą przez kolejny dzień zrobiło się ryzykowne, miałem wrażenie, że przechodnie już się na mnie gapią. Jeszcze przed zmrokiem odszukaliśmy kryjówkę pod wskazanym adresem. Był to stary dom, właściwie rudera i to, co z niej zostało. Znajdowała się przy drodze wylotowej z miasta na południe w kierunku osiedla Adżdabija, kilka kilometrów od centrum. W tym momencie doszliśmy do wniosku, że ten nasz kontakt to jakaś lipa. Miał nam pomóc namierzyć rezydencję generała, zorganizować transport oraz bezpieczne lokum, jako bazę wypadową, miejsce do planowania i organizacji działań. Miał nam organizować zaopatrzenie w wyżywienie i podstawowe produkty. Okazało się, że jesteśmy zdani tylko na siebie. Przenocowaliśmy w tych ruinach, by następnego ranka udać się do naszej kryjówki, byliśmy oddaleni od niej jakieś pięćdziesiąt kilometrów, cały dzień marszu. Ósmego dnia wieczorem, ponownie byliśmy w naszym obozie. Spakowaliśmy przyrządy obserwacyjne, lokalizator satelitarny z mapami, pieniądze i broń. Rano wyruszyliśmy do ekskluzywnej dzielnicy willowej po drugiej stronie miasta. Dwa kilometry za nią, na wybrzeżu założyliśmy drugie obozowisko.

Jeszcze wieczorem postanowiliśmy się rozejrzeć. Claire wynajęła taksówkę. Za miastem uśpiliśmy kierowcę, skrępowanego schowaliśmy w bagażniku, przez kilka godzin tego wieczora jeździliśmy w kółko i się rozglądaliśmy. Przenocowaliśmy jeszcze raz w tej ruderze za miastem. Oswobodziliśmy na chwilę kierowcę. Powiedziała mu, że przeżyje i otrzyma dużo forsy, jeśli będzie grzeczny. Uspokoił się. Rano dziesiątego dnia, jasne stało się, że kuter odpłynie, na kolejne pięć dni. My nadal jeździliśmy po tej dzielnicy i wtedy znaleźliśmy prywatną rezydencję generała, pod adresem, który otrzymaliśmy od waszego wywiadu. Postanowiliśmy uwolnić kierowcę, zwróciliśmy mu jego mercedesa. Oczywiście w zupełnie w innej części miasta. Powróciliśmy na wybrzeże, zorganizowaliśmy nowy punkt obserwacyjny, mieliśmy świetne warunki, w ukryciu na zalesionych wzgórzach odgradzających tę dzielnicę od morza. Obserwowaliśmy dom przez trzy dni. Generał wyjeżdżał codziennie do centrum. Niestety, bez wsparcia nie mogliśmy ryzykować śledzenia go, to miało być zadanie dla ludzi waszego, miejscowego człowieka. Wracał dopiero wieczorem, rodzina była w środku. Były doskonałe warunki, aby go zdjąć. No i znowu zabrakło nam wsparcia. Czternastego dnia, gdy przyszliśmy do naszego punktu obserwacyjnego, okazało się, że droga wiodąca przez willową dzielnicę obstawiona jest wojskowymi pojazdami, wokół zaroiło się od wozów policyjnych i wojskowych. Na ulicy, przed domem zauważyliśmy kilka patroli z psami, przygotowujących się do przeszukiwania okolicy. To oznaczało też koniec naszego zadania, to oznaczało też, że kierowca doniósł. Wcześniej Claire nalegała, aby się go pozbyć, jednak ja zmiękłem i sprzeciwiłem się, przekonany, że pieniądze załatwią jego milczenie. Zgodziła się, i to był nasz, mój błąd. – „Nigdy nie należy zostawiać świadków” – tak mi wtedy powiedziała z wyrzutem.

Czym prędzej posprzątaliśmy nasz punkt obserwacyjny. Natychmiast też postanowiliśmy wrócić do naszego drugiego obozowiska, by zabrać sprzęty i zatrzeć ślady. Drogą okrężną, wokół miasta rozpoczęliśmy powrót do naszej pierwszej kryjówki. Około północy byliśmy na miejscu. Dobrze, że noc była jasna. Wcześniej, forsowny, kilkugodzinny marsz w największy upał wykończył nas. Chociaż kawałek udało nam się podróżować dwukółką jakiegoś rolnika, napotkanego po drodze. Mieliśmy poranione i odparzone stopy. Wysuszoną i spieczoną skórę na rękach i twarzy. Cały dzień odpoczywaliśmy w kryjówce. Piętnastego dnia po zmroku zobaczyliśmy umówiony sygnał świetlny od strony morza. To nasz kuter. Odpowiedzieliśmy. Półgodziny później pontonem podpłynęliśmy do jego burty. Przynajmniej ci okazali się rzetelni. Po dwudziestu dwóch godzinach, dwudziestego piątego stycznia wieczorem byliśmy już na Malcie w dużym porcie. Chyba jakoś szybciej, może jakieś prądy nas pchały. Czekał już tam na nas, ten sam rezydent, załoga kutra wywołała go przez radio. Zapłacił tym rybakom-przemytnikom. Wszyscy byli zadowoleni. Okazało się, że w tym dużym porcie cumował statek z uchodźcami z Trypolisu, który miał o północy odbijać w rejs do Marsylii, więc nie czekaliśmy na żaden inny liniowiec, rezydent załatwił nam zaokrętowanie na nim. Dwudziestego siódmego po południu dopływaliśmy do portu w Marsylii.

– Czyli z misji powróciliście cało i bez uszczerbku? Co się działo potem?

– Tak, wróciliśmy bezpiecznie. Jednak ta misja to było kompletne fiasko. Nic nie poszło tak, jak było zaplanowanie, no może tylko podróż tam i z powrotem. Gdybyśmy mieli wsparcie na miejscu, lokalny transport, jakieś pewne lokum, zapasy, to jestem pewien, że zadanie byłoby wykonane.

– Tak, to prawda, Ale chyba rozumiesz, że to nie twoja wina?

– To rozumiem, ale sprawy potoczyłby się inaczej. Nie wsiedlibyśmy na ten przeklęty statek z uchodźcami.

– Dlaczego przeklęty?

– Bo to wszystko przez ten statek. – Ernest wyraźnie był poruszony.

– No dobra, uspokój się. Opowiedz mi, rozluźnij się, mów powoli. – Pułkownik zauważył zdenerwowanie Ernesta. – To też musi znaleźć się w raporcie.

– W marsylskim porcie, na keję zaczęła schodzić z pokładu duża grupa uchodźców. Po ich wyglądzie i mowie rozpoznałem, właściwie odniosłem wrażenie, że pochodzą z północnego Czadu. Czekaliśmy z Claire na swoją kolej, aby nie przepychać się w tłumie. Zaraz za trapem, postawiono trzy stoiska rejestracyjne dla tych ludzi. Wszyscy ustawiali się w kolejkach do nich.

Wtedy, jeszcze z pokładu zobaczyłem kilkunastu Tubu, mieli charakterystyczne stroje, właśnie zeszli na nabrzeże i zatrzymali się na uboczu, zamiast ustawić się do kolejki. – Ernest wstrzymał swoje opowiadanie. Jeszcze bardziej był przejęty. – Jakby uderzył we mnie piorun. Zaniemówiłem i zamurowało mnie. Zacząłem się w nich wpatrywać. Claire zauważyła, że coś przykuło moją uwagę na serio, bardzo się zaniepokoiła. – „Czy zobaczyłeś kogoś, kto może nas, ciebie zdekonspirować?” – „Właściwie to tak” – odpowiedziałem jej. W tej grupie wyróżniały się trzy osoby, pozostałe kilka wyglądało, jakby byli ich służbą, siedem kobiet z okazałymi bagażami, sześciu mężczyzn mogło być ich ochroną. Już byłem pewien, to był Mahamat i jego matka.

Wychyliłem się trochę za burtę i zacząłem do nich krzyczeć, ale nie odpowiedzieli. Możliwe, że w tym szumie nie słyszeli. Chociaż wątpiłem w to, nabrałem przekonania, że raczej ignorują mnie. Wtedy Claire podeszła do mnie i odciągnęła od burty. – „Opanuj się, nie możesz się z nimi spotkać. Przecież zdekonspirujesz się!”. – Jak zwykle, miała rację. Opanowałem się. Jednak po chwili zerknąłem ponownie na nabrzeże. Wtedy poczułem się jeszcze bardziej wstrząśnięty. Obok nich zatrzymała się młoda czarna kobieta, w charakterystycznej jedwabnej, czarnej sukni, byłem przekonany, że to Agara, tuż przy niej stała inna młoda kobieta, która trzymała na rękach niemowlę, wydawało mi się, że o znacznie jaśniejszej karnacji.

Ernest zawahał się, wtedy odezwał się pułkownik.

– Agara? Niemowlę? Chyba sobie przypominam, coś pisałeś o niej w tych swoich listach, przeznaczonych dla panny Élodie Parmentier.

Ernest uświadomił sobie, że nie chce się dzielić szczegółami swoich przeżyć w kachimbecie wielkiego derde, ojca Mahamata.

– Tak, rzeczywiście, no to pan pułkownik wie, o co chodzi. – Spojrzał na oficera, lecz nie znalazł potwierdzenia w jego twarzy. – Postanowiłem ruszyć biegiem do trapu, przepychałem się przez jednostajny strumień schodzących na brzeg uchodźców. Claire podążyła za mną. Teraz już wiem, że to był ogromny błąd. Lecz emocje i uczucia były silniejsze. To dzięki Mahamatowi, odnaleźliśmy naszych ludzi na pustyni przy granicy libijskiej. Wiem też, że sami ledwo uszli z życiem…

– Tak ci zależało, aby go spotkać?

– Nie, nigdy o nim wcześniej nie myślałem. Nie wiem, dlaczego ruszyłem im na spotkanie. Może to przez tę Agarę i …

– A ta Agara, to dokładnie kto? Może to, o nią chodziło?

– To siostra i jednocześnie kuzynka Mahamata.

– Coś cię z nią łączyło?

Ernest zawahał się, poczuł, że zapędził się w kozi róg, i musi jakoś wybrnąć z tej sytuacji.

– Panie pułkowniku, ta kobieta to czarownica. Oni tam handlowali haszyszem, ona była wciąż na haju.

– Rzuciła na ciebie uroki pod wpływem haszyszu? – Pułkownik był wyraźnie rozbawiony w swoim dociekaniu.

– Wiem, że to brzmi niedorzecznie, ale przepowiedziała mi przyszłość. Krew kogoś bliskiego oraz to, co będę robił. To tak, jak przypieczętowanie tej klątwy Mahamata.

– Chyba trochę jesteś zauroczony nimi, rzeczywiście ta fascynacja lub te uroki odcisnęły swój ślad na twojej psychice. Dobra kontynuuj. D'accord, vas–y!

– Jak tylko znalazłem się na nabrzeżu, ruszyłem biegiem w ich stronę. Wtedy drogę zagrodziło mi dwóch mężczyzn, ich ochroniarzy. Machałem rękoma i zawołałem do Mahamata po imieniu, stał jakieś dziesięć do piętnastu metrów dalej. Wtedy krzycząc, odpowiedział mi – „Monsieur, c'est une erreur, vous me prenez pour quelqu'un d'autre!” – „Proszę pana, to pomyłka, bierzecie mnie za kogoś innego”.  Nie wierzyłem własnym uszom, Mahamat, z którym tyle razem przeżyliśmy, uratowałem go, dźwigając przez pustynię. A tutaj mnie zignorował… Wtedy spróbowałem przedostać się bliżej niego, rąbnąłem z główki, pierwszego ochroniarza. Już ruszałem, gdy ten drugi, podciął mi nogi i ciągnąc za rękaw, przewrócił mnie. Zrobiło się widowisko, Mahamat ze swoimi odwrócił się, pochwycił dłoń Agary, ruszyli szybkim krokiem, aby wmieszać się w tłum między kolejkami. Ten pierwszy ochroniarz zdążył się podnieść, wydobył nóż i zamachnął się na mnie. Odchyliłem się, ale znowu upadłem do tyłu. Wtedy nabiegła Claire, krzycząc na całe gardło  – „Va! Salaud! – Spadaj łajdaku!” – jakby tym krzykiem odpędzała jakiegoś intruza, zaraz pochwyciła rękę tego, który mnie przewrócił, wykręciła ją i bez trudu powaliła go na łopatki. Łatwo uległ zaskoczony, że atakuje go kobieta, otrzymał jeszcze kopniak w brzuch. Wtedy ten z nożem, zaszedł od tyłu i ugodził ją brzuch. Była zupełnie zaskoczona. Potem zadał jej jeszcze trzy ciosy w klatkę piersiową. Jakaś kobieta zaczęła krzyczeć na widok krwi, natychmiast inni z tłumu uciszyli ją. Skorzystali z tego obaj ochroniarze i uciekli, chowając się pośród gęstniejącego napływu uchodźców. Coraz więcej ludzi schodziło z pokładu. Zrobił się ścisk i tłok. Claire, najpierw osunęła się na kolana, pluła krwią, ale była przytomna i świadoma. Jednak rzeczowo mi nakazała: – „Podnieś mnie i zabierz mnie stąd. Musimy się stąd wydostać, zanim zjawi się policja!”. Zdołałem zabrać nasze torby, wspierając ją na mnie, wydostaliśmy się na zewnątrz tłumu. Gdy mijaliśmy kontrolę graniczną, postanowiłem zaryzykować dekonspirację. W jednym radiowozów siedział kierowca. Zażądałem, aby zawiózł nas do szpitala. Claire podała mu hasło „ranny oficer”. Po kwadransie była w rękach lekarzy. Zrobiono jej badania, cztery kłute rany. Trzy w płuca, jedna z perforacją jelita cienkiego i uszkodzeniem śledziony. Tam odbyła się pierwsza operacja, trwała do wieczora. Cały czas spędziłem w szpitalu i czekałem na dalszy ciąg. Usłyszałem od chirurga, że muszą powiadomić policję, dlatego postanowiłem jeszcze raz o dekonspiracji. Oznajmiłem mu, że Claire jest oficerem armii francuskiej i ja natychmiast powiadomię dowódcę, który postanowi o zgłoszeniu na policję. Lekarz zgodził się, ale zdecydował o przekazaniu jej do szpitala wojskowego w Toulon. – „Niech oni się martwią”. Zawieziono ją jeszcze tej samej nocy. Ja wróciłem do mieszkania. Przebrałem się, umyłem i rano znowu byłem przy niej. W międzyczasie przeszła jeszcze jedną operację, ponieważ, krwotok płuc nie ustawał. Po południu wybudzili ją, była przytomna, ale oddychała z trudem, często zapadała w sen. Byłem z nią przez całą noc. Rano obudziła się w lepszej formie. Rozmawialiśmy aż do momentu, gdy znowu dostała krwotoku i zabrano ja na kolejny zabieg. Gdy czekałem tutaj, zasnąłem. Dopiero pan mnie obudził, przekazując fatalną wiadomość…

Ernest zawiesił głos, zasępił się, wpatrując nieruchomo w ciemną przestrzeń za oknami.

– Taaa. Rozumiem. – Pułkownik przerwał chwilę ciszy. – Rzeczywiście wszystko byłoby inaczej, gdyby wasza misja się udała. Zbieg niefortunnych zdarzeń. Hmm … a jednak to się wydarzyło.

– Panie pułkowniku, zdaję sobie sprawę, że spieprzyłem sprawę, nie powinienem za nimi biec. Gdybym tylko posłuchał Claire… ale to było silniejsze ode mnie.

–  Nie obwiniaj się, kto by przewidział, że ci dwaj ochroniarze będą tacy agresywni.

– Nie rozumiem tylko, dlaczego Mahamat tak zareagował. Dlaczego się ukrywał, dlaczego Agara mnie zignorowała? Rozpoznałem ją mimo poparzeń na twarzy. Przecież ona… hmm … –  urwał, ale zaraz pytał dalej – dlaczego ci ludzie byli tacy agresywni, żeby zaraz z nożem do kobiety? Może on mnie obwinia, o te wszystkie nieszczęścia, które ich spotkały?

– Muszę się przyjrzeć tym uchodźcom – odpowiedział pułkownik.

– A może to przez Agarę i jej dziecko??

– Co ty z tym dzieckiem? Już któryś raz!

Oficer zamilkł na chwilę, spoglądając uważnie na Ernesta, rozważał możliwości, wreszcie dodał.

– Musieli mieć swój powód, już się raczej nie dowiemy. Na pocieszenie powiem ci, że ja czuję się tak samo podle. To ja ponoszę odpowiedzialność za to wszystko. Zadanie trochę nas przerosło, okazało się, że nie było odpowiednio przygotowane i potwierdzone. Tam na miejscu, bez wsparcia nie mieliście żadnych szans. Ja byłem zaślepiony ambicją, więc wydałem rozkaz. Claire była równie ambitna i podjęła się wykonania, razem z tobą. Ty jesteś jeszcze młody i może twoja ambicja również napędzała twoje działania. A tak naprawdę nikt nie był gotowy na taką akcję na terenie obcego kraju. Teraz widzę, że to wszystko, to było wariactwo.

– Może, właśnie dlatego mogło się udać? – Ernest próbował jakoś odpędzić ten pesymizm.

– Ciebie można wytłumaczyć młodym wiekiem i brakiem doświadczenia. Chociaż z drugiej strony, swoje przeszedłeś i dużo osiągnąłeś… – Ponownie chwila przerwy. – Ile właściwie masz lat?

– W tym roku będzie dwadzieścia trzy.

– Aha, już pamiętam, ostatniego grudnia… czyli teraz masz dwadzieścia dwa lata i dwadzieścia dziewięć dni. – Uśmiechnął się przyjaźnie do Ernesta.

Obydwaj odwrócili głowy w stronę okien.

W milczeniu wpatrywali się w wilgotną od mżawki przestrzeń, migającą magicznie  odległymi światłami z portu wojennego, mieniącymi się refleksami spadających kropel.

Ernest poczuł jakby ulgę. Opowiadaniem swoim oczyścił się, było to jak spowiedź zaufanemu człowiekowi.

Z Claire łączyła go dojrzała, spokojna, wyważona i specyficzna relacja, oparta na wyrachowaniu, ale i wzajemnym zrozumieniu. Oparta również na obopólnej, świadomej rezygnacji z emocji i uczuć, przy jednoczesnej silnej dozie sympatii i prawdziwej przyjaźni. A teraz przez tę pustkę, a może dzięki niej, tej pustce, którą tak nagle odczuł i uświadomił sobie, zrozumiał, że śmierć Claire była pokutą za niewystarczający smutek i zbyt małe cierpienie po stracie Élodie.

Musiał się z tym jakoś pogodzić, dlatego wmówił sobie, że to jest dla niego jak oczyszczenie, wymazanie, puszczenie w niepamięć z wszystkiego, co zrobił, jako najemnik, swoiste wymazanie win i grzechów. Właśnie pomyślał, że to odpowiednie określenie, nie czuł żadnej winy, żadnych wyrzutów sumienia, ale zdał sobie też sprawę, że to już koniec jego kariery w legii. Nie będzie już więcej egzekutorem.

Zbierał w sobie myśli i słowa, aby podzielić się tym odkryciem z pułkownikiem.

Wtedy oficer przerwał ciszę, odwracając się do Ernesta.

– Wyobrażasz sobie, że tak naprawdę, to już mieliśmy się więcej nie spotkać? Tak przynajmniej założyłem, gdy się rozstawaliśmy poprzednio. Jednak przeznaczenie i los sprawił, że znowu rozmawiamy twarzą w twarz, nasze drogi znowu się przecięły. Poprzednio również to była śmierć kobiety.

– Panie pułkowniku, wierzy pan w przeznaczenie?

– Nie wierzyłem. Do momentu, gdy cię poznałem. Wtedy opowiedziałeś mi o tej swojej afrykańskiej klątwie, a teraz znowu to samo. Chociaż wydaje mi się to śmieszne. Właściwie to przestaje mieć już znaczenie, traci ważność ta twoja klątwa – kolejny raz tego wieczoru uśmiechnął się do Ernesta – bo muszę cię już zwolnić ze służby, nie pozbyć się, tylko zwolnić. – Ernest patrzył na pułkownika podejrzliwie. – Tak, kiedyś mi opowiedziała o twoich obawach. Widziałem w jej oczach, że od tamtego momentu były to też jej obawy.

Zrobił krótką pauzę, by zaraz kontynuować.

– Pewnie wiesz, że Claire raportowała do mnie, regularnie.

– Domyślam się, chyba to oczywiste, bo skoro była oficerem i łącznikiem …

– No i wtedy zrozumiałem, że oboje na siebie wpływaliście, manipulowaliście sobą. Byliście siebie warci. Wiem, że sypialiście ze sobą.

– Ale to nie miało żadnego znaczenia dla niej, tak mnie zapewniała.

– Ambitne kobiety zawsze tak mówią, lecz to, co czują, i o czym myślą, to nawet one nad tym nie panują.

– Myśli pan, że to z tego powodu pobiegła za mną, aby mi pomóc? Że to, przez to straciła życie?

– Myślę, że trochę tak, ale też z poczucia obowiązku i solidarności. Tworzyliście świetny zespół, wszystko szło wam tak łatwo, może to właśnie dzięki tej waszej relacji.

– Właściwie, to miałem nadzieję, że Claire przekaże panu moje obawy, czy tak łatwo pozwolicie mi odejść, po tym wszystkim.

– Tak, masz rację. Nie ukrywam, że nasze rozstanie byłoby trudną sprawą. Dużo wiesz, dużo widziałeś, no i wiesz, kto ci to zlecał. To byłoby niebezpieczne dla nas, jak i dla ciebie. Dlatego wciągalibyśmy cię coraz bardziej we współpracę, pewnie szukalibyśmy jakichś kompromitujących materiałów na ciebie, aby cię związać na dobre.

– Czyli jednak dobrze przeczuwałem. Tylko jakich kompromatów? Że niby co? Że ja i Claire? Przecież ja z nikim innym nie rozmawiałem, nie spotykałem się. Nie mam znajomych, nikogo, nawet sąsiadów nie widuję. Jestem cały czas zajęty. Jedno zadanie po drugim. Najpierw przygotowania, plan i obserwacja, potem akcja, po wszystkim, zacieranie śladów i podkładanie tych fałszywych. Potem nowa akcja i tak w kółko. Na nic innego nie miałem czasu.

– Niby tak. Po jakimś czasie pewnie poznałbyś kogoś, przestałoby ci zależeć. Wtedy, może podstawilibyśmy ci kogoś innego. Póki była Claire to trzymała rękę na pulsie. Jest jeszcze możliwość, że zostawilibyśmy dowody na ciebie, po jakieś twojej akcji. Potem wyciągnęlibyśmy cię z kłopotów, a wtedy byłbyś już nasz, na całego i na długo.

– Okej, teraz rozumiem. Czyli szantaż najlepszym sposobem na uwiązanie. Pomyśleć, że ja to wszystko robiłem z poczucia obowiązku, lojalności wobec armii i wobec Claire. Chyba mnie nie docenialiście…

– Wiem o twojej motywacji, wszystko było w jej raportach. Powtarzały się w nich dwie twoje cechy. To twoje poczucie obowiązku i lojalność. Drugą była twoja odporność. Zawsze było dobrze i spokojnie, dopóki był to cel, obiekt w lunecie karabinu, jak ty to nazywałeś. Gorzej, gdy trzeba było skrócić ten dystans do kilku metrów, wtedy miałeś wątpliwości.

– Wtedy było po prostu trudniej.

– No właśnie! Sama nie potrafiła tego nazwać, ale twierdziła, że tak w ogóle to dobry człowiek z ciebie. Coś w tobie jest takiego... Ja też to widzę... więc dobry człowiek wystarczy za wszystko.

Ernest patrzył na oficera w milczeniu. Ten wyciągnął do niego rękę, podając mu paszport.

– To twój oryginalny. Masz jakieś oszczędności z żołdu w banku?

Chłopak kiwnął głową potakująco.

– A w gotówce?

– Trochę mam, przecież, tak płaciłem za wszystko. Żadnych czeków.

– To dobrze. Masz tu kopertę, piętnaście tysięcy Franków, prawie tyle, co roczny żołd. Wystarczy tego na urządzenie się w nowym świecie. Potraktuj to, jak premię, bo nie możesz pójść do banku, aby podjąć pieniądze ze swojego konta. Może za jakiś czas, najlepiej, jak wszystko ucichnie. Po akcji w Annecy udziałowcy z IEN opłacili policję narodową, wynajęli prywatnych detektywów. No i teraz to jest ich priorytet, sprawa ich ambicji na znalezienie winnego. Już wiedzą, że to korporacja Parmentier za tym stoi, podejrzewają udział armii. Oskarżają wysokich urzędników w ministerstwie obrony. Depczą po piętach, obserwują, wzięli się za monitorowanie kont wojskowych w bankach. Każda następna taka akcja to coraz większe ryzyko namierzenia. Na razie musimy cię wyciszyć.

Pułkownik zrobił pauzę, popatrzył na Ernesta z uwagą, jego skupienie i zdeterminowany wyraz twarzy zdradzał, że chce mu coś oznajmić, tylko się waha.

Oficer jednak kontynuował.

– Najlepiej będzie, jak wrócisz do swojego kraju.

Ernestowi przeleciała nagła myśl, już któryś raz w ciągu krótkiego czasu, elektryzujące wspomnienie słów makabrycznej przepowiedni Agary: „… nawet trochę pobłądzisz, będziesz kogoś kochał, bo twoje serce jest jeszcze czyste i otwarte, ale miłość nie znajdzie spełnienia. Będziesz też zabijał. A do swoich wrócisz szybciej, niż myślisz”.

Bezwiednie zaczął myśleć o tym nieoczekiwanym powrocie – „Czyli, to miało być to!”.

Lawinę wspomnień przerwały słowa oficera, rozbrzmiewające echem jakby gdzieś z oddali.

– Zbladłeś, w porządku wszystko z tobą? Stęskniłeś się za swoimi?

Ocknął się.

– Nie za bardzo, ale możliwe, że oni tam nadal za mną tęsknią.

– Okej, ale masz jeszcze ten nasz francuski paszport na nazwisko, pod którym tutaj pracowałeś. Oficjalnie jesteś obywatelem francuskim, zarejestrowanym w urzędzie, wszystkie dane się zgadzają. Jednak jest ryzyko, węszą mocno, ale na razie personalnie nikt cię nie szuka. Raczej szybko nie wpadną na twój trop, bo w hotelu meldowała się Claire, o ile pamiętam, teraz przez jakiś czas możesz się nim tutaj posługiwać. No i u siebie również, pod warunkiem, że legalnie przekroczysz granicę, jako obywatel francuski. Możliwe, że to nie będzie łatwe. Bo granice do waszego wschodniego bloku nie tak łatwo przekroczyć.

– Pewnie tak, ale nie wiem jeszcze, jak mam wrócić.

– Ostatecznie ten paszport może ci się jeszcze kiedyś przydać. Jakby to powiedzieć… nie daję ci oficjalnego papieru z wypowiedzeniem kontraktu, możliwe, że jeszcze kiedyś, coś dla nas zrobisz. Może tam u siebie… kto wie, kto wie?

Ernest zasępił się.

– Czyli to nie koniec, klątwa działa – bardziej oznajmił, niż zapytał.

Pułkownik uśmiechnął się pogodnie, pochylił w stronę chłopaka, pochwycił przyjacielsko za bark, na znak złagodzenia złego wrażenia w tej sytuacji.

– To nie tak, po prostu zostawiam sobie otwartą możliwość. – Wciąż trzymał Ernesta za bark, ściszył głos. Co będzie w przyszłości, to się okaże. A na razie idź do mieszkania, weź, co musisz i opuść najpóźniej jutro rano, koniecznie ureguluj rachunki, by nikt cię nie podał do żandarmów municypalnych. – Ponownie chwila na zebranie myśli. – Pojedź pociągiem do Paryża, dopiero tam możesz wymienić swoje pieniądze, franki na dolary, ale koniecznie w kilku różnych bankach. Poczekasz na najbliższy pociąg do Lile. To jest przy granicy z Belgią, którą łatwo przekroczysz na francuski paszport, pojedziesz do portu Ostend nad kanałem. Bez problemu dogadasz się z rybakami, niedrogo opłacisz rejs do Hamburga, zwłaszcza jak będzie więcej chętnych. Możesz poczekać dzień czy dwa, a jeśli powiesz, że jesteś byłym legionistą, to może dostaniesz rabat. Wiem, bo to sprawdzony szlak, nie będziesz pierwszy. Potem złapiesz autobus albo okazję do granicy z Danią, jeździ tam dużo ciężarówek. Po drodze znajdują się też przystanie z przeprawami promowymi, spróbuj wejść na prom, najlepiej do Szwecji, a tam już sobie poradzisz, ponieważ kursują regularnie promy do Polski. Trochę wydasz na łapówki i lewe wizy.

Ernest słuchał z zapartym tchem, wszystko łatwo zapamiętywał, miał już w tym wprawę. Nie było problemu w ilości informacji, tylko w prędkości jej przekazywania.

Pułkownik skończył mówić, zwolnił uścisk barku chłopaka, wyprostował się i oparł się o fotel. Siedzieli w milczeniu przez kilka minut.

– Dziękuję panie pułkowniku. Nie sądziłem, że to tak szybko się skończy.

– Ja też nie. Miałem długoterminowe plany wobec ciebie, wobec was. Po jakimś czasie stałbyś się samodzielny, jest w tobie potencjał, może później nawet w ten sposób zarabiałbyś na życie. – Fleury uśmiechnął się ironicznie. – Czyli jednak na razie ta twoja klątwa przestaje działać. Możemy powiedzieć, że to dzięki Claire.

Ernest popatrzył z politowaniem na oficera.

– A co z nią? Będzie pogrzeb? Wojskowy? Kiedy i gdzie?

– To będzie zależało od jej rodziny. Wiem, że ma siostrę, Claire podała ją, jako kontakt do powiadomienia. Nie wiedziałeś o tym, ale ta siostra wychowuje jej córkę.

– Córkę?

– Tak. Teraz ma jakieś siedemnaście lat. Claire urodziła, gdy była już trzy lata w naszej służbie. Nigdy nie chciała powiedzieć, kto jest ojcem, ale my swoje wiemy, przecież jesteśmy z wywiadu.

Obydwaj uśmiechnęli się do siebie. Ernest postanowił jednak zapytać.

– To znaczy?

– Szczegóły ci nie są potrzebne. Tak w skrócie, to była romantyczna historia. Mogę ci też powiedzieć, że on był Rosjaninem.

– A gdzie ta jej siostra mieszka?

– Dziewczyna z ciotką mieszkają w Lyon.

– Jakieś nazwisko?

Pułkownik zamilkł, uśmiechnął się, popatrzył z rozbawieniem na Ernesta i pokręcił głową na znak niezgody. Jednak po chwili błyskawicznych rozważań wszystkich za i przeciw postanowił inaczej.

– Hmm... niech ci będzie! Claire, to jej prawdziwe imię, córka to Alouette, siostra to Anna, wszystkie noszą to samo nazwisko, Durandelle.

– Już wiem skąd ta „Alouette” w jej pseudonimie. To pięknie.

– Byliście jak dwa ptaszki. Na mojej na uwięzi, Alouette i Rossignol[69].

– Tak, tak rozumiem.

– Alouette właśnie rozpoczęła studia na tamtejszym uniwersytecie. Jutro będę musiał wysłać informację o śmierci Claire, chociaż myślę, że lepiej będzie, jak osobiście do nich pojadę. Córkę i siostrę Annę znam osobiście, kilka razy widziałem się z nimi z okazji świąt. Zrobię to, jak tylko otrzymam oficjalne dokumenty ze szpitala.

Pułkownik urwał, teraz jemu oczy błysnęły wilgocią, przetarł powieki chusteczką. Nie wstydził się tego. Stracił dobrego oficera, żołnierza, stracił wieloletniego przyjaciela.

Przyciszonym głosem, jakby do siebie, od niechcenia zaczął rozważania.

– Zaplanowała, przygotowała i wykonała dla mnie tyle trudnych, ryzykownych i niebezpiecznych zadań. A zaskoczył ją głupi przypadek, chwila dekoncentracji, ochroniarz z nożem. Nie potrafię sobie wytłumaczyć ani pogodzić ze stratą. Niepokojące myśli przelewają się przez mój umysł. – Zamilkł, głos mu się łamał. Jednak zaraz kontynuował. – Co się stało, że pozwoliła zadać sobie ciosy nożem? Co ją zdekoncentrowało? Czy to ci uchodźcy, ten Mahamat, ta druga kobieta z dzieckiem? Jak to z białym dzieckiem? Co miałeś na myśli, mówiąc o nich? Czy to rzeczywiście jakiś czar i urok obezwładnił Claire? Muszę prześwietlić tę grupę uchodźców. Sprawców bez problemu znajdziemy! Nie będzie ryzyka dekonspiracji ani Claire, ani twojego.

Nastąpiła chwila ciszy, którą przerwał nieśmiały głos Ernesta.

– Właściwie teraz dopiero zdaję sobie sprawę, jak niewiele wiedziałem o niej, o jej życiu prywatnym, nie pytałem, a sama nie opowiadała.

– To i dobrze, bo to główna zasada konspiracji. Wiedzieć jak najmniej o swoich towarzyszach.

– Podobnie jest z moimi przyjaciółmi z Legii. O nich też niewiele wiem, no i sam im nie opowiadałem zbyt dużo. To przez służbę w armii tacy się robimy, zamykamy się w sobie, nie dzielimy się swoim życiem, jedyne, co nas łączy to chwilowe emocje i pasje, liczy się tylko tu i teraz.

Pułkownik pokiwał głową na potwierdzenie, kolejny już raz nastała chwila dłuższego milczenia.

Wreszcie Ernest usłyszał werdykt.

– Teraz się rozejdziemy. Zrób, jak ci zaleciłem. Wyjedź, skorzystaj z okazji, którą ci zaoferowałem. Nie próbuj poszukiwać tego Mahamata i jego rodziny. Nic dobrego z tego nie wyniknie. Zostaw to nam, obiecuję, że przyjrzę się im. Z pewnością znajdziemy tego, który poranił Claire. To sprawa prestiżu, armii, ale przede wszystkim mojego.

Zamilkł na chwilę, uważnie przyglądał się Ernestowi, jakby chciał odgadnąć jego myśli. Wiedział, że chłopak posłucha jego rad.

– Dziękuję panie pułkowniku.

– Idź już, ja jeszcze chwilę zostanę, pogadam z lekarzem dyżurnym i poproszę o przygotowanie papierów. Może jeszcze pożegnam się z nią…

Ponownie umilkł, Ernest skinął głową na znak aprobaty, wtedy oficer jeszcze dodał.

– Uważaj na siebie. Powodzenia.

– Dziękuję, przyda mi się.

Podał chłopakowi dłoń na pożegnanie i uśmiechnął się. Wreszcie objął go i uściskał po ojcowsku.

– To ja ci dziękuję, za służbę i lojalność. Rzeczywiście dobry człowiek z ciebie. Też na swój sposób polubiłem cię.

Tym razem pożegnanie wydawało się na dobre.

Ernest zobaczył zwężone kąciki oczu oficera, podniesione lekko policzki, usta łagodnie wykrzywione ku górze. Z pewnością to był szczery uśmiech, rozpoznał tak, jak go uczono na kursie obserwacji dla zwiadowców.

Już miał wyjść z poczekalni, w drzwiach zatrzymał się, odwrócił głowę w stronę siedzącego pułkownika, który skinięciem głowy chciał jeszcze raz go pożegnać.

Wreszcie zniknął za drzwiami.

Rzeczywiście nigdy więcej już się nie spotkali.

Ernest postanowił postąpić zgodnie z sugestiami pułkownika. Wieczornym pociągiem pojechał do swojego mieszkania w Marsylii, by oczyścić skrytki i pozbierać swoje rzeczy.

Usiadł w fotelu, patrząc na sprzęt, który mu pozostał z wyprawy do Libii. Na stoliku przed nim leżał pistolet mac50 z zapasowym pełnym magazynkiem, obok lornetka oraz dalmierz optyczny z noktowizorem marki Leica. Na brzegu blatu leżała jeszcze szara tekturowa teczka z pionowym wyblakłym nadrukowanym czerwonym paskiem, z napisem „Akta”. Ta przywieziona z kraju.

Wiedział, że sprzęt i broń należąca do Claire, zostały w jej plecaku, pozostawionym w depozycie szpitala. – „Pułkownik pewnie zaopiekuje się tym”.

Jednak to, co leżało przed nim na stoliku, nie dawało mu spokoju. Był już spakowany, zabierał ze sobą plecak, ten z wyprawy do Libii oraz swój marynarski worek, który był już dużo bardziej wyładowany, niż w dniu, gdy przybył do Francji, przeszło dwa lata temu.

Siedział w ciszy i rozważał wszystkie za i przeciw. Nie był pewien, czy powinien zabrać ze sobą cały ten kram. Drugą opcją było oddanie. „Tylko komu? Claire już nie ma, to ona zawsze ogarniała sprawy broni i sprzętu. Pułkownik też już go pożegnał i pewnie był świadomy, że mieli broń. Chyba że nie wiedział, bo Claire mu nie zameldowała” – pomyślał, jednak nie miał ochoty zabierać tego żelastwa ze sobą. – „Może uda mi się pozbyć gdzieś po drodze”. – Wreszcie zdecydował, że tak zrobi.

Włożył wszystko, co pozostawało na blacie stolika, do plecaka. – „Tu będą bezpieczniejsze”. – Zgasił światło. Przez okna wpadały smugi świateł ulicznych latarni oraz łuny oddalonych lamp pobliskiego „Starego Portu”, miejsca, które nigdy nie śpi, jak często mawiał.

Jego mieszkanie znajdowało się na drugim piętrze narożnej kamienicy przy Nabrzeżu Belgijskim. Zamknięte okna przepuszczały stłumione odgłosy dzielnicy tętniącej życiem o każdej porze roku, wychodziły na basen portowy oraz na dwie krzyżujące się ulice, z których hałas mógłby być męczący, gdyby nie fakt, że ta ruchliwość, dawała doskonały kamuflaż.

Ostatni raz spoglądał na nocne życie w porcie. Przeczekał i przemedytował w fotelu do rana. Rozmyślał o wszystkim, czego doświadczył przez te ostatnie dwa lata, było to niczym cicha spowiedź samemu sobie, tylko rozgrzeszenia nikt nie mógł zapewnić.

Jedynie myśli i wspomnienia o Élodie powodowały dławienie w gardle, przypływ szczerego żalu i jakiejś nieokreślonej straty.

Gdy pogodził się sam ze sobą, pojawiła się niepewność, innego rodzaju. Myśli związane z powrotem do kraju. Czy mu się uda, czy nadal go poszukują? No i najważniejsze, jak zareaguje jego matka? Zdał sobie właśnie sprawę, że przez ten czas nie napisał ani jednego listu do niej, nie wysłał żadnej pocztówki. Nie dlatego że nie myślał o tym, ale ze zwykłej ostrożności, aby nie dawać żadnego sygnału, tym, którzy ją obserwowali. A to, że obserwowali, to było pewne. Obserwowali i czekali na jego ruch.

Niepewność, nawet lęk przeszywały teraz jego umysł. Jednak decyzja już zapadła. Wraca! – „Niech się dzieje! Co ma być, to będzie!” – pomyślał, nie dokończywszy całego zdania swojego motta, przymknął wreszcie oczy i postanowił się trochę się zdrzemnąć.

Gdy szarówka świtu oznajmiała swoje powolne nadejście, spojrzał na zegarek, była szósta czterdzieści pięć.

Wstał z fotela.

Założył swoją luźną, długą do połowy uda kurtkę z czarnej skóry. Tę samą, w której przyjechał dwadzieścia pięć miesięcy temu. Założył plecak i worek na ramię.

Zamknął drzwi na klucz, po czym włożył go do koperty wraz z napiwkiem dwustu franków, bo rachunek miał uregulowany z góry. Kopertę wsunął do szczeliny w skrzynce na listy, przeznaczonej dla właściciela mieszkania.

Wyszedł szybkim krokiem, o siódmej dwadzieścia miał pociąg do Paryża, dworzec Świętego Karola był oddalony o niecałe półtora kilometra, piętnaście minut pieszo, musiał jeszcze zdążyć, kupić bilet.

Szlak ewakuacji wskazany przez pułkownika Fleury był dobrym rozwiązaniem, bezpiecznym i pewnym. Późnym wieczorem jeszcze tego samego dnia był w Lile. Nazajutrz miał dotrzeć do portu Ostend, a stąd do Hamburga, potem transportem kołowym w kierunku Danii. Z portu w Kilonii, kilkadziesiąt kilometrów od duńskiej granicy przedostał się promem do Szwedzkiego miasta portowego Malmö, gdzie złapał pociąg do Ystad. Tutaj przekupił bosmana rejsowego promu pod polską banderą, który ukrył go na pokładzie i przemycił do Świnoujścia.

W tym mieście spędził dwa dni, aby trochę się oswoić i przemyśleć swoje położenie oraz spróbować wykryć ewentualną obserwację bezpieki. Ze statku zszedł przed świtem, po kryjomu, mimo to nie czuł się bezpiecznie. Wszystko wydało mu się zbyt łatwe, dlatego podjął decyzję o sprawdzeniu się.

Po doświadczeniach z Claire miał już w tym wprawę.

Przenocował w podrzędnym hoteliku, by nie rzucać się w oczy. Wykorzystał czas na spacery po prawie pustych plażach, pokrytych cienką warstwą śniegu. Napawał się widokiem polskiego morza, było zimne, szare, falujące, nieustannie szumiące. Jakże kontrastowało z równie monotonnym pejzażem równinnych piasków pustyni. Chociaż była jedna cecha, która była wspólna, która łączyła oba żywioły, to przerażający, złowrogi bezkres przestrzeni, aż po horyzont. Gdziekolwiek by nie zatrzymać oczu, pusta przestrzeń aż do linii widnokręgu.

Jakkolwiek widok ten ekscytował go i hipnotyzował jednostajnym ruchem i szumem fal, to jednocześnie wyzwalał pokorę i jakąś wewnętrzną trwogę.

Nie był pewien czy tęsknił za tym.

Powinien czuć ulgę, oddychać lekko i napawać się odzyskaną wolnością, zamiast tego nachodziły go wątpliwości, że to wszystko stało się tak szybko. Kilkanaście dni temu cierpiał z powodu oparzeń słonecznych w Libii, potem godziny oczekiwania w szpitalu, by po kolejnych pięciu dniach stać już nad brzegiem Bałtyku. Dodatkowo jego melancholię podsycały powracające, nieprzyjemne skojarzenia i wspomnienia ze służby w Helu.

Wyjechał ze Świnoujścia w trzecim dniu wieczorem, pociągiem z przesiadką w Poznaniu, przed południem był w Krakowie.

W tydzień po rozmowie i pożegnaniem z pułkownikiem piątego lutego 1988 roku po południu Ernest zapukał do drzwi mieszkania swojej matki.

Był kolejny piątek.

Miał nadzieję zamieszkać u niej. Miał nadzieję, że go przyjmie z powrotem, pomimo tego całego, jego młodzieńczego buntu, trwającego od czasu nauki w technikum, pomimo braku jakiegokolwiek znaku o sobie.

Miał nadzieję, ale pewności już nie.

– Och! Wróciłeś?! – zapytała, gdy otworzyła drzwi.

Na chwilę zamilkła, aby go wpuścić do środka. Stała tak i wpatrywała się z niedowierzaniem, ale i uczuciem ogromnej ulgi malującej się na jej twarzy, by wreszcie dodać:

– Właśnie ugotowałam zupę. Weź sobie, stoi na kuchni, jeszcze gorąca.

Odwróciła się i szybkim krokiem oddaliła się do swojego pokoju. W głuchej ciszy słyszał jej szloch. Skrywała swoje wzruszenie, skrywała swoją radość i wszelkie uczucia, nie chciała się nimi dzielić.

To była jego matka.

Wieczorem zastała go siedzącego wciąż przy stole jadalnym w kuchni, opierającego swoją głowę na ramionach splecionych na blacie, obok pustego talerza. Oznajmiła mu krótko.

– Teraz wychodzę do kościoła na różaniec. Będziesz jeszcze, jak wrócę?

– Ty? Do kościoła? – Zawahał się. – Tak, będę, jeśli mi pozwolisz tu zamieszkać. Przynajmniej na jakiś czas.

– No to dobrze. Twój pokój wciąż czeka na ciebie.

Wyszła, nie zamknąwszy za sobą drzwi.

Ernest spędził resztę dnia, leżąc na wersalce, do jej wnętrza schował zapakowane w plastikową kolorową torbę, szarą tekturową teczkę, obficie zawiniętą w gazetę. W drugiej reklamówce schował swój mac50.

***

Ernesta poznałem właśnie wtedy, niedługo po powrocie.

W trzecim tygodniu marca zauważyłem go, jak w zakładowej stołówce przyglądał się moim pracom zawieszonym na ścianach obszernego pomieszczenia. Była to wystawa, która z okazji Dnia Kobiet miała krzewić kulturę pośród proletariatu pracującego w naszym przedsiębiorstwie. Nikt już od kilku dni nie zwracał uwagi na te obrazy, jednak ten młody i tajemniczy chłopak, zamiast stanąć do kolejki po obiad, zatrzymał się przed ścianą naprzeciwko.

Jak zahipnotyzowany wpatrywał się w jeden po drugim z taką zachłanną nachalnością, jakby był głodny właśnie takich wrażeń.

Stał samotnie milczący, pożerający wzrokiem obraz za obrazem.

Zaintrygował mnie, więc postanowiłem z nim porozmawiać, również zrezygnowałem z miejsca w kolejce.

– Cześć. Ty chyba nowy raczej jesteś. Pierwszy raz je widzisz?

Ernest odwrócił głowę i popatrzył na mnie z irytacją w spojrzeniu, bo przeszkodziłem mu w czymś, co było dla niego ważne. Tym bardziej mi zaimponował.

– Dzień dobry. Nie, już nie jestem nowy. Prawie trzy tygodnie już, zatrudniłem się od początku marca. A przychodzę oglądać je prawie codziennie.

– Podobają ci się?

– Tak. Są niezłe. Tak myślę. Podobają mi się.

– Jesteś uprzejmy, ale to zwykłe kicze. Namalowałem je na wystawę, to znaczy konkurs na ASP w Krakowie. Wszystkie ze zdjęć na tytułowych stronach Panoramy[70]. Ten ostatni, też ci się podoba?

– Jest taki jakiś niedokończony, jakby wykonany na szybko, w pośpiechu. No nie wiem.

– No widzisz, tak wygląda! A to ten właśnie wygrał i za niego zgarnąłem główną nagrodę. Na sztukę trzeba patrzeć po swojemu, sercem nie oczami, chociaż mnie też zastanawia, czym się kierowała komisja konkursowa.

Wtedy uśmiechnął się do mnie z przekąsem.

– To pan je namalował?

– Jestem Czesław, mów mi po imieniu. – Podałem mu rękę.

Miał silny uścisk, ale dłoń nie była twarda. To nie była dłoń spracowanego robotnika. Przyjrzałem mu się bliżej. Te jego oczy, wzrok, niby łagodny, pogodny, ale chyba potrafiłby spojrzeniem sponiewierać bez słów.

– Jestem Ernest.

– Ernest? Ciekawe imię.

– Nooo.. – zawahał się – typowo polskie. – Wciąż uśmiechał się, dojrzałem w jego twarzy nutę ironii. Wydawał się inteligentny.

– Aaach.. już wiem. To ty jesteś tym nowym nabytkiem dyrektora technicznego, jego nadzieją. Bo, kurwa, kupili od Duńczyków dużą, nową maszynę za dewizy, wtryskarkę AMBRE. Pełno nowoczesnej elektroniki. Myśleli, że nasi elektrycy poradzą sobie, dlatego poskąpili forsy na ich fachowców. Teraz nikt nie potrafi jej uruchomić, a co dopiero wdrożyć do produkcji. Tak wygląda cały nasz system. Sypie się ta nasza komuna. – Zamilkłem na chwilę, bo wydawało mi się, że zrobił się tajemniczy i wycofany. Jakby polityka była dla niego jakimś tabu. – Podobno nie masz żadnego doświadczenia, ale techniczny mówił, że znasz języki, a dokumentacja jest po angielsku. – Wciąż jakby obawiał się czegoś.

– Tak radzę sobie. Elektrycy potrafią ją włączyć. – Uśmiech Ernesta zrobił się szerszy. – Ale ten programowalny sterownik, na który wszyscy nie wiem czemu, mówią komputer, to dla nich czarna magia. To zwykły cyfrowy programator, tyle że z nowoczesnym procesorem. Wystarczy w jego pamięci ułożyć odpowiednią sekwencję kroków i czynności, wtedy maszyna będzie działać. Dam radę, dokumentacja jest w porządku, właśnie skończyłem analizować, ważniejsze rzeczy przetłumaczyłem. Przejrzałem schematy. Przydałaby się jakaś maszyna do pisania i dostęp do kserografu.

– Maszyna? Okej, załatwione! Ale kserograf... ? Hmm... pułkownik się tobą zainteresuje, może będzie chciał nawet pogadać z tobą. Tylko dlaczego nie poszedłeś z tym do technicznego?

– Byłem, ale sekretarka za każdym razem mówi mi, że nie ma czasu, że ciągle ma narady z naczelnym.

– Chyba wiem, o co chodzi. Szykują się zmiany w naszej polityce, reformować ustrój, kurwa, będą. No to się ustawiają na przyszłość.

– A co to za pułkownik?

– No, jest taki na etacie, przysłany przez esbecję, w każdym zakładzie i POP-ie[71], siedzi na zebraniach partyjnych albo rady zakładowej, obserwuje i słucha uważnie. Potem pisze raporty i donosi do bezpieki.

– Ach, rozumiem. – Ernest jakby trochę się zaczerwienił, jakby miał alergię na oficerów bezpieki.

– A ty to chyba jakiś świeży jesteś, nie wiesz, jakie układy panują, co się dzieje? – Chłopak zmieszał się na dobre, rozejrzał dookoła. – Jakbyś był z innego świata, jakbyś dopiero, co przyjechał. Podobno jeszcze nigdzie nie pracowałeś. Co robiłeś zaraz po szkole? Na długich wakacjach byłeś? Bo jakiś opalony jesteś.

Najwyraźniej unikał tematu, odwrócił wzrok, by się zastanowić, ale nie odpowiedział.

– Chyba sobie odpuszczę ten powielacz. Chciałem schematy powiększyć, pewnie będę musiał sam, ręcznie narysować, może nawet przez kalkę, przy okazji naniosę nasze opisy i oznaczenia.

– Co, nie chcesz gadać z pułkownikiem?

Popatrzył na mnie tym swoim złym spojrzeniem, wyraźnie zauważyłem, że zrobił się nieufny.

– Chyba pójdę już, bo przerwa się kończy. Mam jeszcze sporo roboty z tą maszyną. Kierownik produkcji, bardzo mnie kontroluje, jakby nie dowierzał, że dam radę. Oznajmił technicznemu, że to strata czasu, bo już trzy tygodnie nad nią siedzę i nie ma efektów. A ja myślę, że się uda, już rozmawiałem z szefem technologicznego i elektryków, po niedzieli będą próby. Jak się uda, to za dwa tygodnie robimy szkolenie z obsługi dla operatorów, już szukają chętnych do nowego działu. Potem kończę kompletować dokumenty po polsku, no i ustalimy warunki pracy i konserwacji według instrukcji, to bardzo ważne.

– Podobasz mi się, ale jak znam życie, to na konserwację pożałują pieniędzy, albo nie będą chcieli przestojów robić. Liczy się tylko produkcja. Wiesz, jak jest!

– Właściwie to nie wiem. Dlaczego?

Zaskoczył mnie tym pytaniem. Nie wiem, na co bardziej to wskazywało, na jego naiwność, czy nieznajomość realiów tego świata.

Wtedy jeszcze dodał.

– Ale czy rzeczywiście tak musi być, nie można tego zmienić? Nie może być solidnie i rzetelnie?

– Jasne! – Zatkało mnie. Tylko na tyle mnie było stać. – Jak zawsze chodzi o wydajność i kasę. Chociaż racja, teraz i tak jej nie ma. Stoi utopiona w tym złomie, dopóki go nie uruchomimy.

– Czyli się zgadzamy. – Po chwili zdecydował już odejść. Wtedy przekonałem się o jego bezpośredniości i szczerości, aż do bólu. – To cześć, lecę już. Ładne te twoje obrazy. Zastanawiam się, jak ty je malujesz, bo chyba masz zeza? Może, dlatego są takie wyjątkowe? – Ernest spoglądał na moją twarz, która rzeczywiście była lekko skierowana w bok, podczas gdy oczy próbowały, chciały nadążyć za jego spojrzeniem.

– No proszę, jaki spostrzegawczy mądrala. Od lat nikt tego mi nie wytknął. Zawsze jesteś taki szczery?

– Przepraszam, jeśli cię uraziłem, nie chciałem, samo jakoś tak wyszło. Ja zawsze tak chciałem malować, ale nigdy nie było okazji, aby spróbować.

– Mam pomysł, jutro sobota, wpadnij do mnie po dniówce do działu plastycznego. Wiesz gdzie to?

– Nie, ale jakoś znajdę

– To jest przy dziale sprzedaży, właściwie naprzeciwko, duża sala obok magazynu. Albo lepiej, wpadnij jeszcze dzisiaj, pogadamy, pooglądasz sobie. Może spróbujesz coś namalować. Pokażę ci, co i jak.

– W porządku, przyjdę. Fajnie! I tak nie mam nic innego do roboty po pracy.

Rozeszliśmy się. Piętnaście po trzeciej zapukał do drzwi mojej pracowni. Akurat rozmawiałem z Dionizym, szefem sprzedaży.

– Wjedź Ernest. Nie musisz nigdy pukać. To nie prywatne mieszkanie. Poznajcie się. Dionizy, to jest Ernest, pracuje u nas od niedawna, techniczny przyjął go na próbę, ma pomóc z tłumaczeniem dokumentacji tej nowej maszyny od Ambre. Erneście, to jest nasz szef sprzedaży. Jest też sekretarzem naszej organizacji partyjnej, no i przewodniczącym rady zakładowej.

Ernest stanął na wprost postawnego mężczyzny. Ten wyglądał staro, był zniszczony i sprawiał wrażenie zmęczonego życiem, jego przeorana bruzdami twarz wskazywała na więcej, chociaż w rzeczywistości miał jedynie pięćdziesiąt pięć lat. Dużo palił i nie stronił od alkoholu na zebraniach partyjnych.

– Cześć młodzieńcze – podali sobie ręce – słyszałem o tobie od dyrektora. Wiem, że masz niełatwe zadanie. Musimy uruchomić tę wtryskarkę. Bo już nie mam czego sprzedawać. Trzeba produkować, więcej i więcej. Tak w ogóle, to u nas nie potrzeba żadnego marketingu ani reklamy, bo wszystko jest zamówione i sprzedane, za nim jeszcze przystąpimy do produkcji. Nasz bratni Kraj Rad bierze wszystko w ciemno. Tylko żeby jeszcze płacili, jak należy. – Dionizy nadal trzymał jego dłoń, wpatrzony w oblicze i oczy chłopaka. – Dosyć tajemniczy jesteś, ale słyszałem, że dajesz radę, po niedzieli robicie próbne uruchomienie.

– Dionizy jest ważną osobistością u nas. Legenda naszej firmy. Oddany pracy i partii. Jest drugi po naczelnym. Żyj z nim w zgodzie Ernest, dobrze ci radzę.

– Nie przesadzaj Czesław. – Po czym ponownie zwrócił swój wzrok na Ernesta, nadal trzymając jego dłoń. – Potrzebujemy młodych ambitnych do naszej partii. Myślałeś o tym?

Ernest milczał. Zmieszany, zaczął żałować, że tutaj w ogóle przyszedł. Co go podkusiło?

Wtedy Dionizy uśmiechnął się szeroko i poklepał Ernesta po ramieniu, zaraz też puścił jego dłoń z powitalnego uścisku.

– Oczywiście żartowałem, młody, daj spokój!  Wyluzuj! Spotykamy się tak Czesławem od czasu do czasu, rozmawiamy sobie, flaszeczkę zrobimy i spiskujemy. No wiesz, w polityce zmiany. Po tej drastycznej podwyżce cen, w styczniu, stale gdzieś strajki wybuchają. Naród się buntuje, kraj w rozkładzie, zapaść gospodarcza. Władza i partia będzie próbować dogadywać się z opozycją. Coś będą ustalać, jak to wszystko naprawić. Zobaczymy, jak będzie. Rozgadałem się. Ufam ci młody. Wiesz dlaczego?

Ernest tylko wzruszył ramionami, nieśmiało pokręcił głową.

– W poniedziałek, w kadrach słyszałem, jak pułkownik, dopytywał się pani Basi o twoje papiery, podanie, świadectwa. Był zły, bo tak niewiele o tobie miał. Kompletnie pusta teczka. To mu wydało się bardzo podejrzane. Bo zawsze, na każdego coś mieli. A tutaj nic. Śmiać mi się chciało. Jednak to mnie też zastanowiło. W tym szambie żyję już wiele lat. Dużo widziałem. I też sobie pomyślałem, że to podejrzane. Albo jesteś nasłany przez kogoś, kto załatwił ci czyste akta. Albo rzeczywiście jesteś swój chłop, zwłaszcza że zapierdalasz uczciwie, aby tę maszynę przygotować, nawet po godzinach. Dlatego musiałem cię poznać. Czesław powiedział mi, że cię zaprosił.

Ernest oblał się potem, on, który wychodził cało z wojennych opresji, tutaj tracił grunt pod nogami. Miał wrażenie, że wdepnął w kłębowisko węży, nie wiedział, jak się poruszać, każdy ruch, każde słowo mogło okazać się niewłaściwe, więc nadal milczał.

Chciał uciekać, zapamiętał instynktownie drogę ucieczki. Za drzwi w prawo, potem korytarzem do końca, tam zaczynał się oszklony łącznik do biurowca, dalej recepcja i bramki dla pracowników.

Spojrzał przez okno. Parter, nie ma tu krat, byłoby szybciej.

Jednak nieruchomo nadal słuchał.

– No i przyjrzałem się tobie uważnie, i wiesz co? Jestem już pewien, że nie jesteś podstawiony. Czyli jesteś zwykły szarak, ale jest w tobie jakaś tajemnica. Nie chcesz, to nie mów. Nie nasza sprawa. – Zrobił pauzę i zapytał krótko, wprost – Właściwie, to skąd znasz języki?

– Matka o mnie zadbała. Od połowy podstawówki wysyłała mnie do biblioteki miejskiej na kurs angielskiego. A niania i ciotki z babką, u których spędzałem dużo czasu, nauczyły mnie francuskiego.

– Ooo, to znasz jeszcze francuski? Teraz to mnie zadziwiłeś. Wyglądasz na inteligentnego. Wszyscy w technologicznym, są pod wrażeniem, jak sobie dajesz radę ze wszystkim. Na początku nikt nie wierzył, że ci się uda. Myśleli, że jak dasz dupy, to będą mieli kozła ofiarnego, ale ja wierzę w ciebie, mam ku temu podstawy, moi informatorzy zapewniają mnie o tym.

Dionizy uśmiechnął się serdecznie z błyskiem ironii w oczach. Po chwili zapytał.

– Dlaczego nie poszedłeś na studia?

Ernest stał jak wryty, nie był przygotowany na taki rozwój wypadków, ani na takie pytania.

– Właściwe to nie wiem, tak jakoś wyszło.

– Hmm… a matka? Nie wysyłała cię?

Ernest zaprzeczył, kręcąc głową. Natychmiast jego obserwacyjno-analityczny umysł zauważył ten szczegół w pytaniu.

– A dlaczego właściwie pyta pan o moją matkę, a nie o ojca? Co pan o mnie wie?

Znowu szeroki uśmiech Dionizego, który zawahał się i nie odpowiedział, jednak dalej naciskał, aby jakoś zakamuflować swoją wpadkę.

– No to, jak było?

– Jakoś nie za bardzo jej chyba zależało. Dała mi wolną rękę, żebym sam o sobie decydował.

– No i co? A może zacząłeś studiować, tylko przerwałeś? Ale raczej nie. – Dionizy sam sobie zaprzeczył. – To by było w twojej teczce u pułkownika.

– Marnowałem czas po prostu. Wreszcie postanowiłem iść do pracy. No wie pan, pieniądze. Trzeba zarabiać na życie.

– Czyli jednak jakaś tajemnica. Nie wierzę ci, ale okej. Twoja tajemnica, twoja sprawa. Obyś robotę zrobił, jak trzeba.

Dionizy zawahał się.

– Widzisz? Już wiem o tobie więcej niż pułkownik. Esbecja ma po prostu złe metody. Hehe… To znowu mój żart, nie obawiaj się. Jeśli będziesz czegoś potrzebował w pracy, jakiegoś wsparcia, to wal do mnie jak w dym. Mam pokój obok kadr, w biurowcu.

Podali sobie ręce na pożegnanie. Dionizy wyszedł.

Ernest stał w szoku. – „Co to było?”.

– Chłopie, wszystko w porządku? – Odezwałem się pierwszy. – Zrobiłeś na nim dobre wrażenie. Musisz wiedzieć, że to nie byle kto, nawet naczelny się z nim liczy.

– Chodź! Sprawdzimy, co potrafisz. Tutaj są albumy z reprodukcjami obrazów z polskiej klasyki. Weź ten z Malczewskim. Obejrzyj i wybierz coś. Naczelny poprosił o jakąś kopię. W czerwcu przyjeżdża z wizytą do niego Sekuła, Wiesz ten minister pracy. On chce dać mu jakiś prezent.

– Aha, rozumiem. Republika kolesi. Słyszałem, że w lutym wizytował was Miodowicz z OPZZ. Ważna osobistość, ten wasz naczelny.

– To wszystko zabiegi Dionizego. Coś się szykuje w polityce.

– Ty też należysz do partii?

– Tak, jestem zastępcą Dionizego, ale to tylko stołek, figurant jestem. Żeby nie było, że tylko kadra kierownicza jest u steru dla proletariatu. Dobra, dosyć już tego politykowania. Masz ochotę na kawę?

– Chętnie się napiję. Może trochę mnie pobudzi.

– No to sobie zrób, i mnie przy okazji też. Tam, na stoliku jest czajnik i szklanki. – Uśmiechnąłem się, na ten mój żart. – Są też kanapki, żona mi przyniosła, bo dłużej będę dzisiaj pracował.

Ernest stał przy czajniku z gotującą się wodą. Rozmyślał o tym, czego doświadczył przed kilkoma minutami. Uświadomił sobie jedną pozytywną rzecz, jakże ważną dla niego, była to informacja, że może czuć się bezpiecznie. W jego aktach nie ma nic, o wydarzeniach z technikum, nie ma nic o zdarzeniu z kapitanem Golicynem, z okresu, gdy razem pracowali przy zagłuszaniu zachodnich radiostacji. Nie ma nic o wyjeździe na zachód. W ogóle o nim nic nie ma. Poczuł się bezpieczniej, pewniej. Zdał sobie sprawę, że od tego momentu nie musi się ukrywać.

Odetchnął z ulgą. Było to po nim widać.

Zalał wrzątkiem kawę w szklankach. Podał mi jedną, z drugą usiadł przy dużym stole, otworzył album i zaczął oglądać, strona po stronie. Powoli. To, co widział, hipnotyzowało go, nie mógł oderwać wzroku.

– Piękne te albumy. Skąd je masz?

– Z ASP w Krakowie. Tam jest wydawnictwo, które drukuje prace słynnych twórców.

Wreszcie zdecydował.

– Ten jest dobry, bardzo mi się podoba. „Śmierć Ellenai”.

– Masz na myśli ten duży? Niestety tego nie namalujemy.

– My?

– No tak my, to znaczy ty, jak ci się uda. Zobaczymy. Dobry wybór, bo obraz piękny, ale się nie nadaje. Zwróć uwagę na rozmiary oryginału, jest tam pewnie w opisie pod spodem. Oryginał ma przeszło 2 metry na 3. Musiałbym przygotować specjalne duże podobrazie. No i nie będzie efektu. Wybierz coś innego.

– To może ten autoportret?

– O tak, ten jest w sam raz. Tam są arkusze papieru. Spróbuj naszkicować. Zrób sobie siatkę na tej folii i analogiczną na arkuszu. Zobaczymy, co ci z tego wyjdzie.

Byłem zaskoczony efektem. Szkic był udany, właściwie wykonał ich kilka. Zrobił prawdziwe studium do obrazu, osobno głowa, osobno dłoń trzymająca paletę z pędzlami farbami, osobno elementy garderoby.

Kawałek po kawałku rozpracował cały obraz według reprodukcji w albumie.

Poczuł, że może w ten sposób również realizować się, więc postanowił przychodzić codziennie do mojej pracowni. Spodobało mu się, zostawiałem go nawet samego i wiem, że wysiadywał do późna.

Pokazałem mu techniki malarskie oraz parę ćwiczeń w malowaniu. Wykonał podmalówki do obrazu. Po dwóch tygodniach ćwiczeń przystąpił do malowania kopii „Autoportret z paletą” Malczewskiego. Powoli, fragmentami, tych jego prób, wyłaniała się kolorystycznie, kompozycyjnie bardzo dobra i udana kopia. Jednak moja była lepsza, on dopiero się uczył, zdobywał pierwsze szlify, a ja już byłem dojrzałym i doświadczonym malarzem.

Co by nie mówić, zdecydowanie miał do tego rękę i oko, nie wiem, czy miał talent, trochę na pewno, bo dobrze szkicował i rysował. Z całą pewnością miał ogromną cierpliwość, cholerną cierpliwość do tego, co robił.

W połowie kwietnia, po przeszło pięciu tygodniach rozpracowywania przez Ernesta, schematów układów elektroniki i dokumentacji technicznej powierzonej mu maszyny, zostały zakończone pomyślnie testy nowej wtryskarki, z cyfrowym programatorem.

Dział technologiczny przygotowywał się do wdrożenia na produkcji, organizowano nowy dedykowany wydział. Dzięki zdobytej wiedzy oraz oddaniu pracy Ernest został mianowany przez technicznego szefem serwisu. Zaczęło mu się układać.

Wtedy, po rozmowie z Dionizym zrobił się jakby pogodniejszy, wesoły. Zniknęła ta jego tajemniczość i skrytość w oczach. Stał się bardziej rozmowny, zaczął rozmawiać i nawiązywać kontakty z ludźmi.

Pewnego razu zaprosiłem Ernesta do siebie, do domu, na sobotnie popołudnie. Przyszedł z kwiatami dla mojej żony Katarzyny, przez co bardzo przypadł jej do gustu. Od tego dnia pojawiał się u mnie dosyć często. Rozmawialiśmy o pracy, o polityce, o zmianach, które pojawiły się na horyzoncie zdarzeń w naszym kraju. Jednak najczęściej rozmawialiśmy o malowaniu, o sztuce, o malarzach.

Coraz częściej robiliśmy partyjkę szachów przy butelce wódki. Nabierał do mnie zaufania, wspólnie spędzany czas, wspólne zainteresowania i poglądy na ten świat, zbliżały nas do siebie, nawiązywała się między nami nić porozumienia, zalążek przyjaźni.

Wtedy to objawiły się w nim chęci do opowiadania, snucia opowieści o sobie, o czasach szkolnych, o swoich doświadczeniach z polityką, i esbecją, która wciąż stała na jej straży.

Pojawiły się pierwsze historie związane z jego matką i relacjami pomiędzy nimi.

W czerwcu stało się jasne, że zmiany ustrojowe stają się nieunikanie. Kierownictwo partii przygotowało zarys reformy politycznej, która zakładała częściowo wolne wybory z przywróceniem Senatu i zapewnienie stronie rządowej, określonej liczby miejsc w Sejmie.

O dziwo, partia rozpoczęła konsultacje w sprawie tej reformy z hierarchią kościelną, która wcześniej wywierała presję na nich do rozpoczęcia dialogu i negocjacji z opozycją.

Temu wszystkiemu sprzyjała również zmiana sytuacji politycznej w Związku Radzieckim, wywołana przez politykę pierestrojki Gorbaczowa.

Całe towarzystwo partyjne przygotowywało się do oddania władzy opozycji, zachowując status quo, w postaci utrzymania wpływów i możliwości łatwego przejęcia zasobów gospodarczych. Taka transakcja wiązana, my wam władzę, wy nam wpływy. Oczywiście nie ma mowy o rozliczeniach, a nową epokę oddzielimy od starej grubą kreską. Prawie dwa lata później doktryna ta będzie znana pod nazwą „grubej kreski Mazowieckiego”. Kolesie partyjni zdecydowanie i stanowczo przystąpili do realizacji utrzymania swoich przywilejów i wpływów. Po cichu, jako członek partii, również liczyłem na jakieś benefity. Sytuacja się rozkręcała obiecująco.

Już w połowie sierpnia władze nawiązały dialog z opozycją, w celu zakończenia strajków i protestów społecznych, a także zdobycia przyzwolenia społecznego na przeprowadzenie wymaganych reform. Ukrytym celem pozostawała odpowiedzialność polityczna za skutki reform, której część na siebie miała wziąć właśnie opozycja. Ostatniego sierpnia spotkali się towarzysz Kiszczak i Wałęsa. Uzgodniono rozpoczęcie rozmów „magdalenkowych” na temat zorganizowania „Okrągłego Stołu”.

Spodziewano się omówienia wszystkich elementów nowego modelu funkcjonowania państwa. Po latach wielu określono te przygotowania, jako „rozmowy zdrady narodowej”, której skutki będą ciążyły na polityce i społeczeństwie przez wiele kolejnych pokoleń.

Jednak Ernest nie był świadkiem tych wydarzeń. Chłopak niespodziewanie zniknął, prawie tak nagle, jak znikąd się pojawił na początku marca. Ostatnie kilka dni sierpnia nie pokazywał się u mnie w pracowni ani nie odwiedzał nas w mieszkaniu.

Zdziwiło mnie to trochę, bo chyba byłem jedynym człowiekiem, do którego miał zaufanie i z którym się spotykał, utrzymując jakąkolwiek relację towarzyską. W ostatnim tygodniu przestał pojawiać się nawet w firmie.

Pani Basia w kadrach oznajmiła mi tylko z irytacją w głosie, że złożył podanie o dwa tygodnie urlopu bezpłatnego, bo nie miał jeszcze uprawnień do normalnego, wypoczynkowego. Dodatkowo wcześniej poprosił ją o zaświadczenie o zatrudnieniu, potrzebne do kompletowania dokumentów wyjazdowych do Związku Radzieckiego. Pokazał jej nawet zaproszenie na odwiedziny do kogoś na Ukrainie. Zabrzmiało to bardzo tajemniczo i oznaczało, że przygotowuje się do wyjazdu za wschodnią granicę.

W firmie pojawił się dopiero w poniedziałek dwunastego września. Przez cały tydzień nie spotkaliśmy się w pracowni, przelotnie rozmawialiśmy, lecz tylko krótko i zdawkowo. Był wyraźnie zasępiony, zamyślony i tajemniczy.

Przekonałem go wreszcie, aby wpadł do mnie w sobotę wieczorem, mieliśmy pogadać i zagrać w szachy, co było równoznaczne z opróżnieniem butelki wódki.

Nie od razu przystał na moją propozycję, gdyż jak się wkrótce miało okazać, miałem konkurencję w jego życiu towarzyskim. Od pewnego czasu spotykał się również z jakąś panną, której imienia jeszcze nie poznałem.

W ten sobotni wieczór siedemnastego września, nasza relacja nabrała tempa, wszystko się zmieniło. Datę pamiętam doskonale, bo to historyczny moment dla naszego kraju, oraz to był ten dzień, w którym otworzył się przede mną całkowicie.

Od tego dnia byłem dla niego niczym najbardziej zaufany spowiednik, powiernik jego skrywanych tajemnic, jego przeżyć i doświadczeń. Wtedy dopiero zrozumiałem jego tajemnicze pojawienie się w marcu, a potem zniknięcie na trzy tygodnie, na przełomie sierpnia i września.

Od tamtego dnia, przy każdej możliwej okazji opowiadał mi część swojej historii, epizody z życia, jakby oddawał mi siebie kawałek po kawałku.

Nieraz miałem wrażenie, że to alkohol prowokuje i pobudza jego wyobraźnię, bo zdarzenia, które mi relacjonował były zgoła tak nieprawdopodobne, by nie rzec niewiarygodne. Nie chciałem wierzyć w ten tragizm zawarty w jego opowieściach, w ten pozorny chaos i brak kolejności w opowiadanych epizodach.

Tłumaczyłem sobie, że jeśli nie alkohol, to z pewnością jego młodzieńcza fantazja dawała upust w tych historiach, albo, że konfabuluje, bo jest ofiarą jakieś choroby psychicznej. Chwilami nawet przerażał mnie, gdyż podejrzewałem, że żyje w dwóch alternatywnych rzeczywistościach, urojeniach produkowanych przez jego schizofreniczny umysł.

Dotąd nie potrafię zrozumieć samego siebie, nie wiem, dlaczego po cichu wypierałem to wszystko, jako nieracjonalne, nie umiałem dopuścić tego do swojej wewnętrznej logiki i życiowego pragmatyzmu, konfrontując ze swoim sumieniem i światem, jaki znałem. Światem, który miał być rajem dla ludzi mieszkających w nim.

Wbrew mojemu nastawieniu, przy każdym kolejnym spotkaniu, z każdą kolejną opowieścią ulegałem mu. Przez kilka kolejnych tygodni, na pewno jeszcze przed końcem tego roku, jego wewnętrzny, ukryty świat wyszedł na jaw, pasujące elementy układanki, połączyły się logiczną całość.

Chociaż nadal wahałem się i rozważałem prawdziwość jego słów, to jednak stał mi się bliski, faktycznie się polubiliśmy. Lubiliśmy swoje towarzystwo.

Ja już mocno dojrzały człowiek, po studiach na ASP, członek naszej „ukochanej” PZPR, on zwykły, młody chłopak po technikum. Mogłoby się wydawać, że dzieli nas przepaść, duża różnica wieku oraz przepaść społeczna, to jednak było coś, co nas zbliżało.

Było to magiczne i trudne do zdefiniowania zamiłowanie do malarstwa, do szachów przy wódce (lub odwrotnie), no cóż, przecież artyści i wrażliwi ludzie mają swoje przywileje. Tym łącznikiem były jeszcze niekończące się dyskusje o polityce.

Był świetnym obserwatorem rzeczywistości. W znany sobie tylko sposób, potrafił wyłowić fałsz i prawdę w ludziach, sytuacjach i oficjalnych wiadomościach. Dogadywaliśmy się znakomicie, a moja żona wręcz przepadała za nim.

Muszę się przyznać, że na dobre przekonał mnie dopiero w połowie następnego roku, w dzień po czwartym czerwca, po pierwszych wolnych, chociaż częściowo tylko, wyborach do zgromadzenia narodowego.

Razem uczestniczyliśmy w jednej z komisji wyborczych.

Ja, jako mąż zaufania z ramienia rządzącej partii, on, jako człowiek opozycji. Widziałem, że bardzo się wkręcił w politykę, zaangażował się w działalność na rzecz wolnych wyborów. Do tego stopnia, że organizował wiece wyborcze w naszym zakładzie, potem też na rynku miejskim. Dosłownie, pod sztandarem „Solidarności” zachęcał tych niedowierzających, jeszcze przestraszonych ludzi, by nie bali się głosować przeciwko władzy i partii, że nadchodzi nowe.

Jeździł na najróżniejsze spotkania, te jawne i te jeszcze zabronione, bo wciąż pod obserwacją bezpieki.

Nie myślał o sobie jak większość działaczy, partyjnych lub opozycyjnych, szukających swojej szansy na wybicie się dzięki przemianom. On chciał, aby nadeszły te długo upragnione zmiany, ta wolność dla ludzi, gospodarki, dla kraju.

Ernest objawił się wszystkim, jako prawdziwy ideowiec, jednak nie przewidywał na razie, że ci sami ludzie będą mieli mu to za złe, już wkrótce, bo za kilka lub kilkanaście miesięcy podczas nadciągającej transformacji ustrojowej i gospodarczej.

Na razie zatracił się w tym wszystkim, żył tym, jakby wróciły wspomnienia ze szkolnych lat, gdy przekreślił, zniweczył swoją przyszłość, przez swoją przekorę i opozycyjne nastawienie, działając wbrew matce, na przekór partii i wbrew systemowi, wbrew całemu światu.

Nie pamiętał jednak, że to również ten sam system uchronił go również przed różnymi innymi przykrymi konsekwencjami.

Wieczorem, następnego dnia po zakończeniu liczenia głosów, gdy okazało się, że władza zostanie przekazana opozycji, spotkaliśmy się u mnie, aby to uczcić. Wtedy to przyniósł i wręczył mi paczkę, było to kilkanaście kopert spiętych gumką. Na większości z nich, plamy odciśnięte palcami, niczym bordowo-krwawe pieczęcie dawały świadectwo prawdziwości wszystkich jego tajemnic, zwłaszcza tych najcięższych, zaklętych na tych kilkunastu kartkach, zapisanych ręcznie po francusku.

Trzymałem paczuszkę i ważyłem ją w dłoni, ciążyła mi tak samo jak właśnie uświadomiona sobie, prawdziwość jego opowieści. Jakby cały czas zdawał sobie sprawę z moich wątpliwości w ich realizm, z mojego niedowierzania.

Wedy zagaił półgłosem:

– Każda historia kiedyś się kończy i nie ma już nic do dodania, poza pokazaniem dowodów. Proszę, oddaję ci je. Nie chcę już ich u mnie. Chcę o tym wszystkim zapomnieć.

– A co to jest? – tylko tyle wykrztusiłem z siebie, bo zatkało mnie, jednocześnie domyślałem się odpowiedzi.

– To są te niewysłane listy… do Élodie, pamiętasz jeszcze? Opowiadałem ci.

– Oczywiście, że pamiętam. – Podniosłem kieliszek, gestem zachęcając go do tego samego, jednocześnie chciałem zamaskować swój wstyd, że mu kiedyś nie dowierzałem. – A dlaczego właściwe mi oddajesz te listy, co mam z nimi zrobić?

– Są po francusku, możesz poprosić kogoś o przetłumaczenie. Ooo! Ta Rumunka, Elena, żona kierownika z technologicznego zna francuski. Rozmawiałem kiedyś z nią. – Uśmiechnął się, z figlarnym błyskiem w oku. – Wtedy poczytasz sobie. Już ci powiedziałem, że chcę o nich zapomnieć. Myślę, że to dobra metoda, aby się odciąć od przeszłości. Wiesz, że mam dziewczynę, nie chcę, aby te listy dręczyły mnie. Pewnie za jakiś czas pobierzemy się.

Zamyślił się, jakby rozważał, czy to, co chce dalej powiedzieć, jest warte mojej uwagi.

– Aha, jeszcze jedno, w październiku zaczynam studia na politechnice, to znaczy, jeśli się dostanę. Spotkałem kumpla z technikum. Namówił mnie, abyśmy razem przygotowali się do egzaminów. Będą jakoś na początku sierpnia. Zobaczymy.

– No tak, chyba cię rozumiem. Dziękuję za zaufanie, lecz nadal nie jestem przekonany, czy powinienem je brać, nawet czytać. Może po prostu je spal.

– Nie chcę ich spalić! – oburzył się – ufam, że ty ich również nie zniszczysz, mam nadzieję, że przetrwają u ciebie. A zresztą, co ma być, to będzie, niech się dzieje, bo zawsze zdarza się to, czego człowiek nie oczekuje!

Chwila ciszy.

Był zadowolony, rozbawiony, radosny. Jakby zrzucił z siebie jakiś ciężar. Jakby rzeczywiście jednym gestem uwolnił się od przeszłości.

Wreszcie zmieniłem temat.

– Jak to? Rozmawiałeś z Eleną?

– O co ci chodzi? Tak, kiedyś, a co?

– Nie, nic, w porządku. Myślałem, że unikasz ludzi. Wiesz, że mówią o niej, że węszy i obserwuje.

– Tak, jak pułkownik?

– Tak, tak samo, tylko bardziej. – Roześmialiśmy się. – Jeśli wyciągnęła od ciebie coś, jakieś informacje o tobie, to możesz mieć ciepło.

– Spokojnie. Nic ważnego jej nie powiedziałem.

Natychmiast domyśliłem się prawdy, bo ta kobieta była znana z braku wierności swojemu mężowi. Chociaż trudno się dziwić, ona była ledwie po czterdziestce, a on już grubo po sześćdziesiątce, przygotowywał się do emerytury.

Dodatkowo chłopak miał szczęście do dojrzałych kobiet, był ich ulubieńcem. Wywnioskowałem to z jego opowieści oraz z tego, co wiele razy zaobserwowałem w biurze. Jak on to robił, tego nie wiem.

Po prostu był i uśmiechał się.

Tego czerwcowego dnia po wyborach nie rozegraliśmy partyjki szachów, ale piliśmy wódkę, napawając się wygranymi wyborami. Cieszyliśmy się na nadchodzące zmiany, kiełkowała w nas nadzieja na lepsze czasy.

Dopiero po jakimś długim czasie poprosiłem o przetłumaczenie treści listów, trzy może cztery lata później. Jakże żałowałem swojego niedowierzania, jeszcze bardziej, że nie zrobiłem tego wcześniej.

Wtedy również zrozumiałem, że na świecie nic nie jest w stanie człowiekowi tak dokuczyć, jak własny umysł. Nic nie jest w stanie tak zniewolić i wpędzić w zaślepienie, jak własne myśli, jak nieufność i wyrachowanie. Gdy powierzył mi wtedy te swoje listy, oznajmił – „jeśli masz kogoś, komu możesz opowiedzieć swoją historię, tak długo nie jesteś skończony, bo masz przyjaciela”.

To było przejmujące, wzruszające spostrzeżenie. Rzeczywiście w ten sposób zrzucał z siebie ciężar, otwierając swój umysł jak przed psychologiem, terapeutą. Z każdą usłyszaną historią jego brzemię na sumieniu, jego psychiczne obciążenie malało, jakby zrzucał za każdym razem ułamek tego ciężaru.

Ta wyjawiona tajemnica, w tamten wrześniowy dzień, związana z wyprawą na Ukrainę, wtedy jeszcze, jako republiki Związku Radzieckiego, była pierwszą historią, którą mi opowiedział.

Tej wrześniowej soboty osiemdziesiątego ósmego roku, tego przełomowego dnia po jego powrocie, usiedliśmy przy szachownicy. Długo i milcząco obserwowałem jego zamyśloną twarz.

Po chwili on pierwszy się zdecydował.

– Chcę ci coś powiedzieć. Muszę komuś to powiedzieć, muszę wyrzucić z siebie… chcę oczyszczenia, chcę wyciszyć myśli, oczyścić umysł i uspokoić emocje.

– O co chodzi? Bo widzę, że przez cały tydzień chodziłeś przybity.

– Zrobiłem coś strasznego, właściwe przez ostatnie dwa lata robiłem straszne rzeczy. Ale teraz zrobiłem coś, co niszczy moje sumienie, co wypala mi mózg od środka, w dodatku, chyba na dobre straciłem mojego najbliższego przyjaciela, mojego towarzysza broni

– Towarzysza? – Chciałem obrócić to w żart, ale zdołałem się powstrzymać.

Obserwując go, zdałem sobie sprawę, że cokolwiek mi powie, jakkolwiek prawdziwe, bądź nieprawdziwe to będzie, muszę brać to na poważnie. Z jednego prostego powodu, bo on był poważny, jego oczy przepełnione gniewem, wyrażały stan jego duszy. Nie mogłem zignorować tego, o czym zaczął mówić, nawet jeśli z początku wydawało mi się to dalekie od rzeczywistości.

– Tak towarzysza. Wiele razem przeszliśmy. Niedawno mnie odwiedził i poprosił o pomoc w zorganizowaniu wyjazdu na Ukrainę. – Urwał na chwilę. – Teraz chcę, pragnę, aby okazało się, że to, co tam zrobiliśmy, było ostatnią złą rzeczą, jaką popełniłem. Jestem, to znaczy byłem egzekutorem. To klątwa ciążąca na mnie.

Znaliśmy się już prawie pół roku, lecz w tym momencie nie potrafiłem odgadnąć, czy mówił serio, czy zmyślał, właściwie, to nie zrozumiałem jego zamysłu.

– Jaka klątwa? Co to znaczy egzekutorem? – Teraz ja zastygłem w bezruchu oczekując na jego dalsze słowa.

W kilku krótkich zdaniach streścił sedno jego służby w legi cudzoziemskiej, o jego zleceniach dla wojska w Afryce potem we Francji.

Dopiero po chwili napełniłem kieliszki, w głowie miałem echo słów „zrobiłem coś strasznego”, „egzekutor”, „klątwa”.

Ta ukraińska historia, która miała być „ostatnią złą rzeczą, jaką popełnił”, była pierwszą, jaką zdecydował się mi opowiedzieć, właśnie tego dnia. Od tej pory spotykaliśmy się regularnie, graliśmy i piliśmy, a on opowiadał. Robił to, zaciekawiając mnie i intrygując zwrotami akcji.

Jednak w swoim życiowym racjonalizmie byłem raczej daleki, aby mu uwierzyć od razu, ale zmieniało się to z biegiem czasu, z każdym naszym spotkaniem.

***

Było ciepłe, słoneczne, późne popołudnie w trzeci piątek sierpnia 1988 roku, Ernest wracał z pracowni Czesława do swojego mieszkania. Właściwie, to nadal mieszkał z matką w bloku z wielkiej peerelowskiej płyty, przed którym znajdował się niewielki zielony skwer, z placem zabaw pośrodku, dookoła kilka ławek.

Z daleka już zauważył siedzących na jednej z nich dwóch mężczyzn w czarnych skórzanych kurtkach, byli solidnej postury, by uniknąć określenia „otyły”. Trzeci, wyraźnie młodszy stał obok, wspierając nogę na desce ławki, pochylony z właściwą sobie pewnością, wsparty na kolanie, był w czarnym garniturze i charakterystycznych przeciwsłonecznych okularach.

Białe koszule, rozpięte pod szyją do połowy piersi oraz złote masywne łańcuchy, były elementem, który łączył wizerunek całej trójki.

Mężczyzną w garniturze był Piotr Ziemkin, którego Ernest natychmiast rozpoznał, pomimo jego obfitego zarostu. Mężczyzna wyprostował się i ruszył w jego stronę.

Zatrzymali się w odległości jednego kroku od siebie.

– Witaj Ernest, jednak żyjesz. Bardzo się cieszę, że cię widzę. – Pietia pierwszy zagadnął po rosyjsku.

– Witaj Pietia, jednak też żyjesz. Bardzo cieszę się, że cię widzę.

Roześmieli się szeroko i serdecznie objęli w mocnym, męskim, długim, przyjacielskim uścisku.

Powróciły wspomnienia z pustynnych eskapad, ze wspólnych zadań i przeżyć. Wzruszenie odebrało im głos, w oczach pojawiła się wilgoć. Długie powitanie pozwoliło na ukrycie swojej twarzy i wilgotnych oczu, zdradzających pozornie niemęskie uczucia.

– Jak mnie znalazłeś? – Ernest wreszcie przerwał powitalny uścisk.

– W tym kraju jest tylko jeden człowiek o takim dziwnym nazwisku i jednocześnie unikalnym imieniu, więc bardzo łatwo. – Pieta uśmiechał się, by maskować swoje wzruszenie.

– Okej, rozumiem. To jeszcze, dlaczego mnie odszukałeś?

– Potrzebuję twojej pomocy, ale o tym później. Nie jestem tutaj sam. Przyjechałem z moimi przyjaciółmi.

Pietia dał znak siedzącym, którzy podnieśli się ospale i zbliżyli wolnym krokiem. Obaj trzymali w rękach duże, puste torby oraz obszerne również puste plecaki.

–To są, Drago i Iwo z Macedonii, ze Skopje. Przyjechaliśmy pociągiem z Wiednia. Czy możesz nas przenocować przez dwie, trzy noce? W twojej zasranej mieścinie nie ma żadnego hotelu. – Popatrzył na Ernesta pytająco, ten odpowiedział skinieniem. – Chłopaki zrobią trochę drobnych zakupów, nawiążą jakieś kontakty handlowe w Krakowie, może też w Katowicach. Potem wyjadą. Ja zostanę kilka dni dłużej. Jak potem pogadamy, to ci wszystko wytłumaczę.

Ernest patrzył milcząco na Pietię, w głębi duszy zachwycony, że znowu jest w towarzystwie kogoś, kto rozumie go bez słów, ale jednocześnie zaniepokojony, bo przeczuwał, że coś się szykuje, że Pietia czegoś chce. Czegoś, co może być ważne dla niego, ale jednocześnie może być kłopotliwe, może nawet niebezpieczne.

Zauważył, że Pietia zmienił wyraz twarzy, stał się poważny, nawet zdeterminowany, tą determinacją typową dla tych, którzy przeżyli bardzo dużo i stracili nadzieję.

Wreszcie odezwał się.

– Oczywiście. Jestem pewien, że matka nie będzie miała nic przeciwko.

– Widzieliśmy się już z nią, poczęstowała nas kawą i ciastem, potem poprosiła, abyśmy tutaj poczekali na ciebie, bo gdzieś musiała wyjść.

– Dzisiaj piątek, to pewnie do kościoła, ostatnio zrobiła się wierząca i mocno religijna.– Ernest uśmiechnął się, nie wiedząc, czy kontynuować ten wątek.

– W porządku. Zjedliśmy obiad w barze na dworcu kolejowym. Nie jesteśmy głodni, zrobiliśmy też zakupy, no i przywieźliśmy naszą serbską śliwowicę.

– No to chodźcie, jeśli przywieźliście śliwowicę, to zapraszam was. – Zażartował Ernest, uśmiechnął się i skinął głową w stronę brodatych i opalonych przybyszy z Bałkanów. – Ustalimy wszystko w mieszkaniu.

Ruszyli w kierunku wejścia do budynku. Wjechali windą na drugie piętro. Po kilkunastu minutach siedzieli w pokoju gościnnym przy stole. Mocna herbata w szklankach, kieliszki wypełnione śliwowicą, talerzyki, na środku taca z kanapkami, ogórki kiszone i inne przekąski postawione na blacie.

Wypili po dwie kolejki. Przez jakąś chwilę siedzieli w ciszy. Nadchodził wieczór. Wpatrywali się w rozstawione na stole nakrycia.

Pierwszy odezwał się Pietia.

– Przyjacielu, nadciąga wojna. Wojna w moim kraju. Jugosławia się rozlatuje. W całej Europie Wschodniej upada system komunistyczny, wpływy sowietów maleją. Nasze republiki chcą się odłączyć  od federacji. Największe zatargi są u nas w Serbii, Kosowie i Chorwacji. W Słowenii i Bośni też o tym się mówi.

Wszyscy spojrzeli na Pietię. Mówił wyraźnie i z przekonaniem. Był zdecydowany, dobrze zorientowany, wiedział, o czym opowiada.

– Drago i Ivo są żołnierzami, czołgistami, oficerami z jednostek w Macedonii. Przyjechali zakupić trochę towarów medycznych dla wojska. Chcą nawiązać kontakty na większe dostawy. Robią zapasy, płacą dolarami. Wszyscy u nas przygotowują się do wojny.

Ponowne milczenie.

– Robi się prawdziwy kocioł, spory młyn, jak wy to Polacy nazywacie.

– Czy rzeczywiście jest tak źle. W naszych wiadomościach nie ma żadnych informacji o tym. A w „Polityce” piszą jedynie o niepokojach na Zalewie Szczecińskim pomiędzy marynarką polską i enerdowską. Jakby umyślnie mydlili oczy i odwracali uwagę od innych ważnych wydarzeń. – Ernest wykazał swoje zainteresowanie polityką, tą wielką, międzynarodową.

– Nikt o tym za dużo nie mówi. Ten nasz system się wali... – Pietia chciał jeszcze rozwinąć temat, ale Ernest przerwał mu.

– Rozumiem. Twoi przyjaciele są moimi przyjaciółmi. Nie musicie mi nic tłumaczyć, czujcie się swobodnie. Możecie tu nocować, aż zrobicie te swoje zakupy. Postaram się też wam pomóc. Możemy gdzieś razem pojeździć, właściwie to nie mam auta, ale mogę być waszym przewodnikiem. Co prawda mam etat w pobliskich zakładach, ale postaram się przychodzić szybciej. Może załatwię też kilka dniu urlopu. Jutro sobota, dzień targowy. Przyjeżdża do nas mnóstwo handlarzy z „Sojuza”. Mają dosłownie wszystko i to w ilościach hurtowych.

– Spokojnie Ernest. Drago i Ivo dadzą sobie radę sami. Ich raczej nie interesuje prowincjonalny targ, a to już nie pierwsza ich podróż. Wcześniej byli na Węgrzech i w Czechach. W Polsce obskoczyli już Gdańsk i Wrocław. Teraz Kraków i Katowice. Warszawę zostawili sobie na kolejny raz.

– Okej. Jasne. – Ernest przeczuwał, nawet domyślał się tego, co zaraz miał usłyszeć, wiedział już, że nie chodziło o tych mężczyzn z Jugosławii, ale o jego przyjaciela.

– To ja potrzebuję twojej pomocy. Chcę, żebyś ze mną gdzieś pojechał. Mam rachunki do wyrównania.

– Dokąd? O czym ty mówisz?

– Na Ukrainę. – Pietia urwał, taksując chłopaka. – Z Polski łatwiej przekroczyć granicę. Ja radziecki paszport mam. Tobie trzeba załatwić polski. Dasz kilka łapówek i w ciągu kilku dni będzie.

– Uśmiechnął się i dodał: – A na targ pójdziemy, by kupić zaproszenie i jakąś broń, możliwe, że trochę będziemy musieli się nachodzić. Jak się nie uda, to może w Krakowie coś znajdę.

Tym razem bez trudu odczytał reakcję Ernesta, widział zaskoczenie, na przemian z niepewnością, nie dostrzegł jednak wyraźnej aprobaty. Mógł też odczytać w jego twarzy lekkie zaintrygowanie, najważniejsze, że nie dostrzegł strachu ani niechęci.

Po chwili Ernest podniósł się z krzesła, tym razem to on taksował pozostałych przy stole, rozważał przez kilka sekund swoją decyzję, po czym opuścił pokój. Wrócił po minucie. Położył na blacie przed Pietią swój mac50.

– To dla ciebie. Moja pamiątka z legii, teraz mój powitalny prezent.

Trzech przybyłych gości siedzących przy stole z uznaniem kiwała głowami, odwracając wzrok, to na Ernesta, to na stalowo czarny przedmiot leżący przed Pietią.

– Dziękuję przyjacielu. Nie spodziewałem się.

– Możesz na mnie liczyć, pojadę z tobą. Jestem ci to winien. Choćby do piekła.

Ledwie skończył, gdy usłyszeli zgrzytanie zamka u drzwi wejściowych, do mieszkania weszła matka Ernesta.

– Dobry wieczór wszystkim. Przepraszam, bo długo mnie nie było, ale chciałam jeszcze odwiedzić swojego znajomego.

Pietia zdołał jeszcze serwetką przykryć pistolet leżący przed nim.

– Mamo to moi przyjaciele z Jugosławii. Przyjechali w odwiedziny. Poprosili mnie o kilka dni gościny, jeśli się zgodzisz.

– Oczywiście. Nie ma sprawy – odpowiedziała bez wahania. Oczami powiodła po stole, na ułamek sekundy tylko zatrzymując wzrok na serwetce, spod której czerniał otwór wylotowy lufy. – Ale już znam tych panów. Przyjechali wczesnym popołudniem, zaraz jak wróciłam z biura. Ty byłeś pewnie jeszcze w tej pracowni malarskiej, wreszcie znalazłeś sobie jakieś stałe zajęcie.

Wypowiadając ostatnie słowa, w głosie dało się rozpoznać lekkie drżenie, pojawił się też smutek z jednoczesną utratą nadziei, jakby obawiała się, że Ernest znowu zniknie, na kilka lat. Przeliczyła szybko w myślach okres od czasów jego matury w osiemdziesiątym czwartym do lutego w osiemdziesiątym ósmym, do dnia, w którym powrócił niespodziewanie.

Natychmiast dodała, jej głos nadal drżał:

– Ale mamy wolną tylko jedną wersalkę, musicie się panowie jakoś pomieścić tutaj i w pokoju syna. Mamy jeszcze ten dmuchany materac z twoich biwaków, ale jeśli trzeba, to pójdę nocować do sąsiadki – zaproponowała.

– To nam wystarczy, nie mamy wymagań. Lepiej niech jak najmniej ludzi o nas wie. – Pietia zawahał się, zdając sobie sprawę, że zabrzmiało to trochę tajemniczo, nawet złowieszczo. Był również pewien, że kobieta spostrzegła przedmiot pod serwetką.

– Jesteśmy zadowoleni, dziękujemy pani, na pewno jakoś się odwdzięczymy. – Odezwał się łamaną polszczyzną, mieszając rosyjski i serbski, ten, którego Pietia przedstawił, jako Drago. – Mamy dolary, zapłacimy.

Pietia natychmiast skierował spojrzenie na Ernesta, by zobaczyć jak zareaguje, ale to jego matka odpowiedziała.

– Wszystko dobrze, nie trzeba, wystarczy, że mój syn jest szczęśliwy wśród przyjaciół. Zostawię was teraz, muszę się położyć, jestem zmęczona i rozbolała mnie głowa. Dobrze, że jutro wolna sobota. Proszę tylko, nie rozmawiajcie głośno.

Jej głos był już zdecydowany i stonowany, jednak wciąż słyszalna była nadzieja, że nic się nie zmieni.

– Oczywiście proszę pani, nie będziemy siedzieć długo. Tylko dokończymy jeść, również jesteśmy zmęczeni. – Gdy Pietia kończył zdanie, kobieta zamykała już drzwi do swojego pokoju.

– Możemy dokończyć tę śliwowicę. – Ernest uśmiechnął się i skinął w stronę przyjaciela potem na jego towarzyszy.

***

– Myślałem, że będziesz pracował dla milicji, albo dla wojska – zapytał Pietia, gdy razem czekali na ławce między drzewami na skwerze, naprzeciwko wydziału paszportowego, znajdującego się w bocznej części budynku pierwszego komisariatu milicji obywatelskiej na krakowskim Kazimierzu przy ulicy Szerokiej. – Przecież też tam mają jakieś radiostacje albo inny sprzęt elektroniczny.

Był już następny piątek po niespodziewanej wizycie Pieti, jego jugosłowiańscy towarzysze wyjechali dwa dni wcześniej. Zjeździli okoliczne targowiska, wykupując mnóstwo przeróżnych medykamentów. Bandaże, plastry i gazy opatrunkowe, znalazło się również tysiąc par zakrzywionych małych nożyczek chirurgicznych, które nazywali „makazy”, tak zapamiętał tę nazwę Ernest. W Krakowie skontaktowali się z miejscowymi handlarzami, z tak zwanej „tandety” jak nazywano to targowisko z czarnym rynkiem. Umówili się na kolejny przyjazd, gdy dostawa będzie gotowa.

Tymczasem boczne drzwi do urzędu otworzyły się, wyłonił się z nich naczelnik, któremu Pietia miał dopłacić jeszcze drugą część należności za ekspresową usługę. Wolnym i niepewnym krokiem zbliżał się w ich kierunku.

– Coś ty, tutaj nie mogę się przyznać do służby w obcym wojsku, nawet bałem się wracać – odparł Ernest. Obydwaj uważnie obserwowali mężczyznę i otoczenie, aby wyłowić z niego jakąkolwiek podejrzaną oznakę. – Ale musiałem się wycofać, bo tam robiło się gorąco i bardzo duszno. Czułem zagrożenie ze strony ich policji. Dobrze, że mi się udało. Chyba miałem szczęście.

– Wierz mi, że to nie sprawa szczęścia. Tylko dobrze zaplanowanego działania i czyjeś pomocy. Zawsze pomoc jest potrzebna.

– Szczęścia też, ale zgoda masz rację. Fleury mi pomógł.

– Nie mówię o nim, lecz o kimś tutaj. To tutaj ktoś ci oczyścił teren.

Urzędnik przeszedł przez jezdnię i ruszył w kierunku drzew. Ernest powstał i ruszył w jego kierunku.

– Dzień dobry. Czekamy na pana. Zapraszamy na tę ławeczkę z boku.

Usiedli. Mężczyzna pomiędzy nimi.

Pietia bez słowa podał mu szarą kopertę. Mężczyzna wydobył z niej plik banknotów i od razu przeliczył.

Ernest rozmawiał z urzędnikiem, bo Pietia nie chciał zdradzić swoim akcentem pochodzenia.

– Zgadza się?

– Tak.

– To proszę, teraz pana kolej.

Ernest przeglądał przez chwilę swój nowy paszport. Był wydany na fałszywe dane, uprawniał do przekroczenia tylko krajów bloku socjalistycznego, tak zwanych demo-ludów. Wreszcie zawyrokował.

– Okej, wygląda w porządku. Dziękuję. – Ernest swoją zwyczajową grzecznością zakończył rozmowę, potem skinął głową na znak, że mogą się rozejść. Urzędnik powstał. Wtedy na znak Pieti, Ernest zatrzymał  go, chwytając za rękę i wręczając drugą, tym razem cienką kopertę.

– Widzi pan tego tam w czarnej skórze? – Ernest wskazał na ławeczkę po drugiej strony alejki – właśnie zrobił panu kilka fotek, w momencie, gdy odbiera pan od nas kopertę, potem jak przelicza banknoty i wręcza mi paszport. – Twarz Ernesta pozostawała niewzruszona, żaden mięsień nie drgnął, oczy wpatrzone z typową mu intensywnością w zmieszanego niepewnością urzędnika. Ten wysunął z koperty kilka zdjęć, szybko przejrzał i spojrzał na swoich rozmówców.

– Co to ma wszystko znaczyć? Dlaczego mieszacie w to wszystko moją rodzinę? O co chodzi, przecież załatwiliśmy sprawę?

– To nasze zabezpieczenie, gdyby okazało się, że ten paszport jednak ma wady fizyczne lub hmm… prawne. Na przykład, gdyby na granicy ktoś go nam zakwestionował. Ma pan ostatnią szansę na potwierdzenie. Ten w skórze będzie pana aniołem stróżem, aż wrócę z zagranicy.

– Proszę się nie obawiać, dokument jest czysty. – Naczelnikowi głos delikatnie drżał, był wystraszony.

Rzucił swoje spojrzenie jeszcze raz na przeciwległą ławkę, ale tajemnicza postać już zniknęła.

– Czyli wszystko w porządku? – Ernest uśmiechnął się, a Pietia uwolnił rękę naczelnika z uchwytu. – Do widzenia, ale jednak lepiej, abyśmy się już nie zobaczyli.

Obaj odprowadzali go wzrokiem, gdy przechodził przez ulicę, a potem zniknął za drzwiami wejściowymi. Wtedy rutynowo rozejrzeli się jeszcze dookoła, powstali i oddalili się szybkim krokiem w kierunku starówki. Nie kontynuowali rozpoczętej rozmowy, a po kilku minutach rozdzieli się, by utrudnić ewentualną obserwację.

Spotkali się w pociągu kolei regionalnych na dworcu głównym. Dopiero gdy skład ruszył z miejsca, przeszli do samego czoła, co ułatwiało im obserwację. Usiedli naprzeciwko siebie, jednak przez najbliższe półgodziny, do końca podróży nie odezwali się ani słowem.

Na miejscu, w mieszkaniu Ernest podjął przerwany, niedokończony wątek rozmowy.

– Okazało się, że moją kartotekę tutaj już wcześniej wyczyścili, możliwe, że w tym samym czasie, gdy wyjechałem do legii.

– No właśnie o to mi chodziło. Władza ci pomogła. Masz jakieś znajomości czy co?

– Ja nie mam. Moja matka ma. Nie jestem pewien, czy to jeszcze aktualne. Chociaż kto wie, bo spotyka się z jakimś typem, który jest wysoko postawionym partyjniakiem z komitetu wojewódzkiego. Mieszka tutaj. Więc sam rozumiesz. Ja, osobiście zawsze byłem przeciw im.

– Opozycjonista, co? Ale trochę skorzystałeś na znajomościach swojej matki.

– Już nic nie chcę od nich. Pracuję. Jak tylko trochę się urządzę, a mam trochę forsy, dolarów, to wyprowadzę się do Krakowa albo i stolicy. Zobaczymy.

– A masz francuski paszport?

– Tak mam, na inne, to znaczy francuskie nazwisko. Tylko nieprzydatny tutaj raczej, bo bez wizy wjazdowej. Chyba że w ambasadzie coś załatwię, jednak na razie nie potrzebuję.

– Ja niestety nie mam, po tym, jak zrezygnowałem. Wiem, że to dezercja, ale dosyć już miałem tego gówna. Zlikwidowałem swoje konto i wyjechałem na drugi dzień po nowym roku. Do Włoch dostałem się bez problemu, potem na wschodnie wybrzeże, do Brindizi. Zapłaciłem rybakom, by przerzucili mnie do Czarnogóry, tam już byłem u siebie. Jednak zamiast do Belgradu, pojechałem do Macedonii. Powiem ci bracie, że będzie wojna. Wielka trójstronna wojna. Wszystkie republiki federacyjne zbierają wojska. Chorwaci, Serbowie, Bośniacy i Słoweńcy. Rekrutują, gromadzą zapasy, robią zakupy.

– Ja miałem podobną podróż przez morze, nawet dwa razy. – Ernest uśmiechnął się, ale spostrzegł natychmiast, że przerwał przyjacielowi w ważnym momencie.

Zamilkł i spoważniał, a Pietia kontynuował.

– Wreszcie wróciłem do Belgradu, odwiedziłem matkę w psychiatryku, potem grób ojca. Wtedy poprzysiągłem zemstę. Znowu udałem się na południe do Skopje, tam się przyłączyłem, jako najemnik, potrzebują ich więcej, z doświadczeniem..

Ernest spoważniał jeszcze bardziej.

– Myślałem, że potrzebujesz mnie, bo masz jakieś porachunki na Ukrainie. Najemnikiem w armii już nie będę. W żadnej!

Chwila niezręcznej ciszy. Zachodzące słońce odbijało się czerwoną poświatą od przeciwległych szyb budynków widocznych przez okno.

Pietia wreszcie dodał:

– Nie przejmuj się. Nie przyjechałem do ciebie na żadną agitację ani na rekrutację. Potrzebuję twojej pomocy na Ukrainie. To ta moja zemsta.

– O co chodzi?

– Mój wuj, brat matki nadal tam mieszka. Wiem, że jest wojskowym, Widziałem, go tylko kilka razy w życiu. Jestem pewien, że go rozpoznam. To przez niego ojca mi załatwili, możliwe, że to on sam nawet, a matka zwariowała ze strachu podczas wielotygodniowych przesłuchań. Nie wiem, o co w tym chodziło, wiec muszę się tego dowiedzieć, potem go załatwię, sam albo z twoją pomocą.

– Możesz na mnie liczyć bracie. – Głos Ernesta był zdecydowany i stanowczy.

– Wiem, już w pierwszym dniu powiedziałeś. – Pieta wreszcie się uśmiechnął.

– Załatwię auto, pożyczymy małego fiata od tego faceta mojej matki. Ma jeszcze swojego poloneza, ale i tak jeździ służbową wołgą, to znaczy wożą go.

– Maluchem na Ukrainę? Tak mówicie na to autko? Trochę ryzykowne!

– Chłopie! Zdziwiłbyś się. Do Lwowa to niecałe trzysta kilometrów. Ludzie nad morze po sześćset kilometrów jeżdżą. Nawet na Węgry, przez Rumunię do Bułgarii. To jednak spoko auto, damy radę.

– W to nie wątpię, ale to auto jest mocno charakterystyczne, będzie się rzucało w oczy.

– Tu się zgadzam z tobą, ale nic innego nie wymyślę.

– A może to i lepiej. Bo najpierw pojedziemy do miasta, do Równego, tam coś wykombinujemy. Potem załatwimy sprawę i wrócimy tutaj twoim maluchem. Będę musiał pożyczyć od ciebie forsę, powiedziałeś, że masz trochę dolarów.

– Okej. Wystarczy nam, jeszcze mi zostanie. Nie martw się o kasę.

– Ja swoją już włożyłem w zakupy dla wojska. Domyślasz się, Drago i Ivo.

– Dobra już. Pamiętaj, że musimy wszystko dobrze zaplanować, podróż i całą akcję.

– Dokumenty już mamy przygotowane.

– Jeszcze kupimy parę rzeczy na czarnym rynku, że niby na handel. Taki pakiet turystyczny. Inaczej będą nas dokładnie sprawdzać. Jeszcze kilka wagonów papierosów na łapówki. – Ernest wykazał się znajomością realiów przemytniczych.

– Gadasz jak doświadczony przemytnik.

– Słyszałem na zakładzie, jak opowiadali, to znaczy ci, którzy dorabiają sobie na handlu.

Pietia zamyślił się, wyraźnie rozważał coś, o czym jeszcze chciał wspomnieć, wreszcie postanowił dodać.

– Chciałem ci jeszcze coś powiedzieć. Może cię to zaciekawi.

– O co chodzi Pietia?

– Po wyjeździe z Nimes, zatrzymałem się w Marsylii, spędziłem tam cały miesiąc. Pod koniec stycznia spotkałem koczujących przed portem dużą grupę uchodźców. Okazało się, że pochodzą z Czadu. Pośród nich była grupa naprawdę bogatych, no wiesz, tacy zadbani, dobrze ubrani i odżywieni. Ich namioty nawet były lepsze. Nie wiem, po co, ale trochę się tam poszwendałem. W tej bogatej grupie rozpoznałem naszego Mahamata. Wyobrażasz sobie? Naszego przewodnika! Ubrany był jak bogacz i pan tej całej bandy.

– Przecież pamiętasz, pochodził z rodziny ich wodza. Dziwi cię to?

– No tak, zgoda. Chyba była tam cała rodzina tego wodza, możliwe, że przewodniczyła im jego matka. Wyglądało, jakby go pilnowała. On zaś cały czas opiekował się, inną, całkiem młodą, czarną kobietą z białym dzieckiem przy piersi, to było jak białe kilkumiesięczne niemowlę. Miała poparzoną i okaleczoną bliznami twarz. Na ręce widoczne były liczne tatuaże. Możliwe, że to była ta czarownica, o której mi opowiadałeś. – Urwał. Podniósł wzrok i spojrzał na Ernesta.

– Ale, ty nie jesteś wcale zaskoczony. Coś wiesz o nich?

Ernest milczał, ale Pietia zauważył w nim wzbierającą złość, wściekłość

– Ja również ich tam spotkałem. Mahamat był w asyście rodziny i swojej ochrony. Był z Agarą i z tym niemowlęciem, o którym mówisz. Rozpoznałem ją łatwo, pomimo tych blizn po oparzeniach. Nie dopuszczali do siebie nikogo. Ochrona ich szczelnie pilnowała. Nie zareagował na mój widok ani na moje wołanie. Jakby się wstydził albo bał. Tak jestem pewien, bał się o Agarę i o to dziecko.

– O kurwa! Czyli spotkałeś ich!

– Tak spotkałem… – urwał, nie chciał wszystkiego powiedzieć – przez tę czarownicę zginęły dwie kobiety.

– Kogo masz na myśli?

– Jej ochroniarze załatwili nożem mojego oficera prowadzącego. Zmarła dwa dni później w szpitalu wojskowym.

– O cholera! A druga?

– No… chodzi o Élodie.

– Przecież on zginęła od granatu.

– Ale ta czarownica przepowiedziała mi to.

– No tak, rzeczywiście. Opowiadałeś mi kiedyś. A to białe dziecko? To Niemowlę to...? Czy jednak jest coś, o czym mi nie opowiedziałeś? – Pietia nie ustępował, jego spojrzenie zrobiło się jak znak zapytania, skierowany na Ernesta.

– O co ci chodzi, daj spokój. Ona cały czas na haju była, to gadała od rzeczy.

– Okej. A ty jej uwierzyłeś i zaszczepiłeś sobie w głowie jej słowa.

Zapadło milczenie. Wreszcie Pietia przestał, naciskać podsumowując.

– No dobra. Nie ciągnijmy tego dalej. Myślałem, że powiem ci coś ciekawego. No i jeszcze nie zaprzeczyłeś ostatecznie, w kwestii tego dziecka.

W tym samym momencie podnieśli głowy, zwracając się ku sobie, Pietia napotkał stanowcze, odpychające spojrzenie Ernesta. Dopiero po chwili atmosfera się rozluźniła. Wydawało się, że wszystko jest jasne, jak zwykle rozumieli się bez słów, same spojrzenia, wystarczały.

Wtedy Ernest rozłożył mapę samochodową Polski, obejmującą również wschodnie, przygraniczne regiony Związku Radzieckiego.

– W poniedziałek pójdę do firmy i poproszę o urlop bezpłatny od pierwszego września. Czyli we czwartek pierwszego wieczorem wyruszamy. To, jaki masz plan?

Pietia wydobył ze swojego plecaka i rozłożył na stole wojskową mapę.

– Mam lepszą, ale twoją weźmiemy ze sobą, aby leżała na wierzchu, w końcu będziemy turystami w celach handlowych.

Uśmiechnął się i wskazał na mapie przejście graniczne pomiędzy PRL a ZSSR.

– Tu jest Medyka, a po ukraińskiej stronie jest Szegini. Z Krakowa około dwustu siedemdziesięciu kilometrów, czyli jakieś cztery do pięciu godzin jazdy. Po przekroczeniu granicy kierujemy się na Lwów, objeżdżamy miasto od południa tranzytem w kierunku Tarnopola. Tutaj w Winnikach skręcamy w lewo, na północ, aż dojedziemy do Równego. Czyli, razem od granicy kolejne trzysta kilometrów. – Pieta cały czas wodził palcem, wskazując drogi na mapie. – W dziesięć godzin powinniśmy tam dotrzeć, zależy też od czasu oczekiwania na granicy.

– Co tam jest, w tym Równem?

– Mam tam kontakt od mojej matki do jakiegoś jej przyjaciela z dzieciństwa. Poddała mi adres, ale nie wiem, czy aktualny. Bo już dawno przestali pisać do siebie, wiele lat już. Nie jestem też pewien, czy możemy mu ufać. Bo tam każdy donosi na każdego. Każdy jest współpracownikiem bezpieki.

Ernest pokiwał głową i wpatrywał się na sieć przecinających krzywych linii.

– No i co potem?

– O tu widzisz? Z drogi na Równe, przed miastem, jakieś dwadzieścia kilometrów za Dubnem jest zjazd w prawo do wioski, to znaczy kołchozu Varkoviczi, wszyscy wtedy w nim pracowali. Nadal tam pracują, czas się chyba zatrzymał w tym Sojuzie.

– Czyli po naszemu Warkowycze?

Pietia uśmiechnął się.

– Tak właściwie, to po waszemu jest Warkowicze.  W Równem zostawimy twojego malucha, bo jest zbyt charakterystyczny. Sprzedamy kilka rzeczy na bazarze. Potem pożyczymy Ładę albo jakieś inne auto od tego Stiepana. Podobno jest inżynierem, więc pewnie jakieś ma, Może być nawet ten ich Zaporożec.

– Chcesz go narażać? Przecież tamta milicja bez problemu namierzy właściciela.

– No zgoda. Ostatecznie przywiezie nas, o tutaj, do skrzyżowania. – Pietia wskazał punkt na mapie – dalej na piechotę, pół godziny marszu. A on poczeka na stacji benzynowej przy tym skrzyżowaniu. Albo umówimy się z nim, aby przyjechał po nas wieczorem albo następnego dnia rano, jeśli będzie musiał wracać do fabryki. Załatwimy, co mam załatwić, pogadamy i wtedy wrócimy. Potem wsiądziemy do twojego autka i ruszymy w drogę powrotną.

– Byłeś tam kiedyś? Znasz dokładny adres wuja? Po to potrzebny ci jest ten Stiepan? Właściwie to wyjaśnij mi coś. Tak naprawdę to nie masz żadnego planu, nie jesteś pewien, co właściwie chcesz zrobić. Mówiłeś, że chcesz go kropnąć, a gadasz, jakbyś nie wiedział, jakie masz zamiary. Chciałbyś się z nim spotkać? Porozmawiać? Jeśli tak, to, po co ta cała konspiracja?

– Pamiętam, że byłem tam, jako dziecko, u dziadków w odwiedziny, pracowali w tym kołchozie. Nie jestem pewien, ale chyba rozpoznam miejsce. Muszę mu spojrzeć w oczy i usłyszeć z jego ust, co się stało i dlaczego to zrobił.

– Tylko, na co ci mój mac?

– Pistolet? Hmm... tak na wsjakij to słucziaj. Po to, aby nastraszyć go, gdyby się wykręcał, albo chciał mnie oszukać.

– Jeśli nie chcesz albo boisz się go kropnąć, to nie wyciągaj spluwy, to dziecinada. Żołnierze tak nie robią.

Ernest zrobił pauzę, coś tutaj mu nie pasowało, nie zgadzało się z ich żołnierską, zwiadowczą rutyną. Postanowił podzielić się swoimi wątpliwościami

– Przecież to głupie! Nigdy nie ruszaliśmy na wyprawę nieprzygotowani, bez planu. Zawsze mieliśmy zdefiniowany cel i kryterium zakończenia z sukcesem. A to, to jest jakieś szaleństwo.

Pietia również musiał się zastanowić.

– Tak, może i szaleństwo. Tyle że to moje szaleństwo zaczęło się kilka miesięcy temu, w momencie, gdy ostatni raz rozmawiałem z moją matką w szpitalu. Jest wrakiem, a była piękną, szczęśliwą kobietą. Ojciec nie żyje już prawie trzy lata. – Zrobił pauzę, by zebrać myśli. – Gdy byłem jeszcze studentem, pewnego dnia przyjechał jej brat, mój wuj, Witalij Sanoczkin. Był po cywilnemu, ale ci dwaj, którzy, go pilnowali, mówili do niego „towariszcz major”.  Mój ojciec pracował w radzieckiej ambasadzie, jako doradca wojskowy. Wtedy nie wiedziałem, czym się zajmował. Nigdy nie chciał opowiadać o pracy, a na moje pytania zawsze coś kręcił. Przy pierwszej wizycie wuja, pili całą noc w naszym mieszkaniu, o coś się pokłócili, bo ich krzyki w nocy obudziły mnie. Zobaczyłem matkę stojącą przed zamkniętymi drzwiami do dużego pokoju, chyba słuchała, o czym tak głośno rozmawiają. Stała i płakała, powtarzając szeptem „to nie prawda, to nie prawda”. Wuj przyjechał jeszcze dwa razy. Ojciec zrobił się zgorzkniały, wystraszony i nieufny. Zaczął bardzo dużo pić. Matka kłóciła się z nim, chciała wyjechać „gdzieś, jak najdalej od tego wszystkiego”. Ja wtedy nie wytrzymałem i uciekłem do Grecji. Potem już wiesz. Matka mi opowiedziała, że jakiś czas przed śmiercią do ojca znowu przyjechał wuj. Zniknęli razem gdzieś na dwie doby. Następnego dnia po powrocie dostał zwału serca, tak o, na ulicy. Nie chciała w to wierzyć, on był silny, okaz zdrowia, badał się regularnie. Tłumaczyli, że to przez alkohol. Wtedy załamała się, sama zaczęła pić, brała morfinę, która była tam łatwo dostępna. Wreszcie przyszło załamanie nerwowe. Pojechała do ambasady, ale nie chcieli jej tam wpuścić. Długo stała przed bramą i czterema wartownikami. Wreszcie zaczęła krzyczeć. „Zdrajcy! Mordercy! Zabiliście go! Wtedy ją zabrali do środka. Podczas przesłuchań załamała się.  Wtedy oddali ją serbskiej milicji, która zamknęła ją w psychiatryku. Już nigdy go nie opuściła. Odwiedziłem ją, zaraz po tym, jak zdezerterowałem z legii.

Pietia kolejny raz zrobił pauzę, oczy zalśniły smutkiem i chwilowym zamyśleniem. Nalał resztę śliwowicy do kieliszków, zaraz potem oznajmił:

– Oooo, skończyła się! Wypiliśmy wszystkie, które zostawili. Co my będziemy teraz pić?

– Wodę albo herbatę, no może jeszcze kawę. Nigdy tyle nie piłem, odkąd przyjechałeś tutaj ze swoimi. Dzień w dzień! Ja już wymiękłam. Możliwe, że to dobrze, że ta butelka się skończyła. To znak. – Ostatnie słowa Ernest przypieczętował uśmiechem, od razu jeszcze dodał. – Musimy przystopować, odpocząć, by jechać z trzeźwymi głowami.

– Wręcz przeciwnie, tam w Sojuzie wszyscy piją, każdy pretekst jest dobry. Na trzeźwego będziemy podejrzani, ale masz rację, musimy być trzeźwi i skoncentrowani. No to, ten kieliszek będzie ostatni, ale z toastem, bo picie bez toastów, to zwykłe pijaństwo, jak mawiają Rosjanie – Pietia uśmiechnął się szeroko na swoje słowa i uniósł dłoń z kieliszkiem. – No to za mojego ojca i matkę – zawahał się i natychmiast dodał – oraz na pohybel zdrajcom, oby spotkała ich sprawiedliwość.

Wypili.

***

Wyruszyli maluchem, koloru ciemny groszek, we czwartek pierwszego września wieczorem. Wieczór zapowiadał się pogodny, a noc gwiaździsta i jasna. Po dwudziestej byli już za granicami Krakowa. Następnie minęli Tarnów, potem Rzeszów.

Dłuższy postój na odpoczynek i uzupełnienie paliwa zrobili dopiero w Przemyślu. Po trzeciej nad ranem zatrzymali się na końcu prawie kilometrowej kolejki samochodów do przejścia granicznego w Medyce. Głucha noc, głucha cisza.

Pietia wysiadł na rozpoznanie.

W kolejce czekały same osobówki, oprócz dwóch autobusów. Jeden z nich wiózł polskich sportowców, reprezentantów z klubów judo, na jakieś zawody w Kijowie, drugim wracała do domu jakaś grupa radzieckiego zespołu ludowego „Bieriozka”, która występowała w Warszawie z okazji rocznicy wybuchu drugiej wojny światowej.

Kolejka posuwała się bardzo powoli, przepuszczano po kilka pojazdów, wielu kierowców przepychało swoje pojazdy po kilka lub kilkanaście metrów, aby zaoszczędzić na paliwie.

Było już jasno, wstawał słoneczny piękny dzień, gdy podjechali pod stanowisko kontroli granicznej i celnej. Funkcjonariusze sprawdzili pobieżnie zaproszenia i paszporty.

– Jaki jest cel wyjazdu do ZSRR?

– Turystyczny! – Ernest mówił powoli.

– A pan Piotr to obywatel radziecki, jak widzę.

– Tak, przyjaźnimy się z koła przyjaźni polsko-radzieckiej, korespondujemy ze sobą, ja uczę się rosyjskiego.

– A pan Piotr, to nie może sam odpowiadać?

– Da, ja magu, ale tolka na ruskamu.

– Czyli taka wymiana bratnich narodów – oficer uśmiechnął się – dokąd jedziecie chłopaki?

– Do Lwowa, pan rozumie, w sobotę jest tam bazar.

– No tak, rozumiem, kurwa, handlu się wam zachciewa. Otwórzcie bagażnik, muszę obejrzeć zawartość. – Pogranicznik zatrzymał się z tyłu pojazdu.

– Panie oficerze, w tym aucie bagażnik jest tutaj, z przodu. – Ernest uśmiechał się życzliwie.

– Co macie na sprzedaż?

– Klika par dżinsów, papierosy zachodnie, trzy pary butów, trampki.

Oficer rzucił okiem na zwartość bagażnika.

– Czyli takie drobne mróweczki jesteście. A tam na tylnym siedzeniu?

– Tylko nasze rzeczy.

– Dobra odpuszczę wam, w porządku! Oto wasze paszporty. – Celnik przybił pieczątkę w każdym, po czym podał je do ręki Ernesta.

– Tutaj szybko poszło, ale tam po drugiej stronie są bardziej drobiazgowi. Specjalnie blokują, dlatego wszystko dzisiaj w nocy tak powoli idzie.

Dwieście metrów dalej, zatrzymali się przed kolejnym szlabanem, z przyczepioną na środku blaszaną, błyszczącą na czerwono, pięcioramienną gwiazdą. Żołnierz w hełmie, z kałasznikowem na piersi podniósł przeszkodę, nakazując gestem drugiej ręki, by podjechali na stanowisko po lewej.

Zaraz za nimi na stanowisko po prawej wjechał duży fiat.

Na każdym stanowisku kontrolnym czekało w gotowości po trzech innych wojskowych, jeden z psem, dwóch z żerdziami, do których od dołu przytwierdzone były okrągłe lusterka wielkości talerza.

Stali na stanowisku i czekali na polecenia.

Po piętnastu minutach z drzwi biura posterunku celnego wyłonił się jakiś starszy rangą funkcjonariusz. Na głowie lekko na bakier i odsunięta do tyłu wojskowa czapka garnizonowa z charakterystycznym, olbrzymim, okrągłym rondem. Na czele zielonego otoku lśniła czerwona gwiazda otoczona złotym wieńcem laurowym.

Oficer zbliżył się od strony kierowcy, Ernest odruchowo uchylił okno w drzwiach, mozolnie kręcąc korbką.

Natychmiast w tym momencie, jego równowaga wewnętrzna została zburzona przez nastrój grozy panujący w tym miejscu. Niewypowiedziane i niezdefiniowane zło unosiło się niczym zawieszone w powietrzu. Tę przykrą atmosferę potęgował widok osobowego auta stojącego o kilka metrów za stanowiskiem po prawej. Biała łada, właściwie to, co z niej pozostało, stało jak szkielet, budząc złowrogie skojarzenia. Roztrzaskana przednia szyba, koła, drzwi, przednia maska i pokrywa bagażnika, wreszcie siedzenia oraz kawałki blach, leżały rozrzucone dookoła wraku.

Z głośnika nad wejściem do biura sączyła się jakaś patetyczna muzyka, chór śpiewał pieśń na chwałę rewolucji radzieckiej. Całości koszmaru dopełniały złowrogie spojrzenia pograniczników z bronią w gotowości, miarowe i szybkie dyszenie psów z wywieszonymi śliniącymi się jęzorami.

Oficer z lekceważeniem rzucił w ich stronę, nawet nie zaszczycając ich swoim spojrzeniem, jeszcze bardziej starając się w ten sposób wzbudzić atmosferę zastraszenia:

– Passporta pożałujsta! Prigłaszenija! Co to za śmieszne auto, tym się da jeździć? Dokąd jedziecie?

Ernest podał dokumenty i kartki z zaproszeniami, uśmiechnął się jak zwykle w swoim zwyczaju i krótko odparł, nie ulegając prowokacyjnym pytaniom.

– Do Równego.

Funkcjonariusz odwrócił się i ponownie zniknął za drzwiami biura posterunku.

W tym czasie trzej pogranicznicy, którzy dotąd stali nieruchomo, ruszyli się. Obeszli dookoła pojazd, zaglądając swoimi lustrami pod spód samochodu. Pies obwąchał dokładnie karoserię ze wszystkich stron.

Gestami nakazali wyciągnąć torby z bagażami znajdujące się na tylnych siedzeniach.

W torbach, na wierzchu znajdowały się cztery wagoniki papierosów Marlboro, które Pietia wcześniej ułożył na samym wierzchu. Funkcjonariusz spojrzał pytająco na chłopaków, ci zaś niemal jednocześnie skinęli głowami na znak zgody, papierosy były przeznaczone dla kontrolerów, jako dobrowolny haracz.

Dwóch z nich intensywnie przeglądało dalszą zawartość, gdy trzeci nakazał otworzenie bagażnika.

Po kilku minutach oficer pojawił się ponownie, tym razem ani Ernest, ani Pietia nie byli w stanie określić czasu, który upłynął. Nie zdarzało im się to nawet w najtrudniejszych wyprawach na pustyni. Lecz w tej sytuacji stres i napięcie oczekiwania na zdarzenia było tak ogromne, że czas przeleciał niepostrzeżenie.

Panująca dookoła cisza i obecność kilkunastu funkcjonariuszy z kałachami potęgowało tylko grozę i niepewność sytuacji.

– Towarzysz Piotr Borysowicz Ziemkin? – Oficer spojrzał pytająco na chłopaków, Pietia podniósł rękę na znak, że chodzi o niego.

– Jesteście naszym obywatelem, dlaczego podróżujecie z obcym? U niewo toże ruskaja familija!

Pietię zamurowało. Nie spodziewał się żadnych pytań. Paszport miał z całą pewnością czysty, sprawdzony, już kilkukrotnie przekraczał z nim granicę. „O co chodziło temu oficerowi?”

– U mienia jeszczo adin dokumient! –  Głos Pieti zabrzmiał dosyć oficjalnie, może nawet lekko stanowczo.

Oficer taksował zaciekawionym wzrokiem, kilkukrotnie, na przemian to jednego, to drugiego. Wreszcie spojrzał na Pietię.

Ten wydobył z wewnętrznej kieszeni marynarki swojego czarnego garnituru, jakiś dokument z bordową okładką, składaną legitymację. Tym razem to Ernest spojrzał z nieukrywanym zainteresowaniem.

Oficer rzucił szybkie spojrzenie na zawartość, podniósł wzrok na Pietię, wyraźnie spoważniał, a błysk w oku wyrażał jakby delikatną dozę szacunku. Kiwnięciem głowy wskazał na drzwi wejściowe do posterunku.

– Proszę za mną do środka.

Pietia ruszył niepewnie wolnym krokiem w stronę budynku, oficer jeszcze odwrócił się i zerknął na swoich funkcjonariuszy, ci jak na komendę skinęli głowami na znak, że wszystko w porządku i prezenty przyjęte.

Minęło kolejne kilka minut, nim zza drzwi wyjściowych wyłonił się Pietia.

– Mamy szczęście, bo przychodzi nowa zmiana, będzie przerwa, jakąś godzinę, więc ruszajmy! – Skinął na wpatrzonych w niego pograniczników, zdecydowanym gestem ręki nakazując podniesienie szlabanu, po czym dodał radosnym głosem. – Przyjacielu przed nami niecałe trzysta kilometrów. Na drugie śniadanie będziemy na miejscu.

Jechali w milczeniu, znużenie drogą dawało powoli o sobie znać. Dopiero, parę kilometrów za Szeginią, Ernest odezwał się.

– Jeszcze muszę się zapytać, bo jakoś wcześniej o tym nie pomyślałem. Czy ten twój wuj, to spodziewa się twojej wizyty? Co będzie, jeśli go nie zastaniesz?

– Dobre pytanie. Liczę na to, że będzie. Lato się skończyło. W kołchozie pewnie kończą żniwa, szykuje się jesienna praca, a to jego oficjalna przykrywka. – Zamyślił się na chwilę, by dodać. – Jeśli go, kurwa, nie będzie, to jego szczęście!

Przez kolejne kilkanaście kilometrów jechali w milczeniu. Raz po raz mijali, praktycznie na każdym większym skrzyżowaniu, patrole drogowej milicji „GAI”.

– Pełno tutaj ich stoi – krótko skomentował Ernest.

– Pilnują, aby „turyści” nie zjeżdżali z drogi. Mogą tylko drogą tranzytową na Tarnopol.

Jednak Ernest miał już dosyć, nie wytrzymał, chciał rozładować narosłe w nim napięcie.

– Muszę Ci powiedzieć, że się bałem, gdy nam obwąchiwali auto. Tak ogólnie to bardzo złowroga atmosfera na tym przejściu była, a przecież wjeżdżaliśmy do raju, do Kraju Rad, jedynego systemu ludzkiej szczęśliwości. Bałem się jak cholera, bałem się, że odnajdą tego mojego maca. Nie wytłumaczylibyśmy się. Nie wiem, dlaczego, ale w Afryce się tak nie bałem, a tam przecież ryzyko z każdej strony było, a tutaj władza może zrobić wszystko bezprawnie!

– Spokojna przyjacielu! Tam byliśmy silniejsi, bo to my byliśmy trochę jak władza. – Pietia próbował go jakoś uspokoić.

– Jak to spokojna? Przecież widziałeś, że jakieś auto rozebrali na części podczas przeszukania.

– Nie jesteśmy przemytnikami, tylko turystami, na drobny handel. Nawet gdyby rozebrali to i tak by nic nie znaleźli

– Jako to przecież pod tylną kanapą daliśmy drugie dno, by ukryć ten pistolet.

– Tam nic nie ma. Żeby coś znaleźć, musieliby rozebrać mnie.

– Jak to? Masz go cały czas przy sobie?

– Jestem w garniturze, a takim, to osobistą robią bardzo rzadko. Wziąłem to na siebie, aby ciebie nie narażać. Jakby coś, to ty byłbyś czysty, tylko mnie by wzięli, ale myślę, że jakoś bym się wywinął.

– Właśnie widziałem, jak pogranicznik respektu nabrał, gdy podałeś mu drugi paszport. Jugosłowiański?

– Przyjmijmy, że dyplomatyczny. Dlatego nie było problemów, ten porucznik musiał tylko sprawdzić.

– Jakiś bardzo tajemniczy się zrobiłeś. Nie mów mi tylko, że tutaj też jesteś jak władza!

– No to, co chcesz usłyszeć?

– Nie wiem. Może tyle, że też się bałeś. – Ernest wypowiedział już te słowa całkowicie rozluźniony.

Pozbył się stresu nagromadzonego podczas kontroli granicznej. Po chwili dodał:

– Niedługo zrobimy zmianę, poprowadzisz trochę, ja muszę się chwilę zdrzemnąć.

Do Równego dotarli jeszcze przed dziesiątą, dzięki niewielkiemu natężeni ruchu droga przeleciała dosyć szybko. Po drodze zatrzymali się na krótki postój, kanapki i kawę z termosów, uzupełnili jeszcze raz paliwo.

Natychmiast po przyjeździe do miasta zaparkowali malucha, na parkingu naprzeciwko dworca kolejowego. Auto nie rzucało się w oczy przysłonięte cieniem rozłożystych buków i kasztanowców, którymi porośnięty zielony skwer, właściwie niewielki park, po drugiej stronie placu dworcowego.

Tuż obok brała swój początek szeroka aleja o nazwie „Prospekt Pokoju”, była w miarę nowa, ale jeszcze bez elektryfikacji dla wszechobecnych w mieście trolejbusów.

Ruszyli więc na piechotę, według ustalonej wcześniej marszruty. Wszystko mieli dobrze zapamiętane w głowach, dlatego nikogo nie musieli pytać o drogę. Szli jednostajnym tempem, bez pośpiechu, ale zdecydowanie.

Pogoda wyraźnie zmieniała się, teraz niebo zakryły chmury, ale nie zanosiło się jeszcze na deszcz. Przeszli mostem ponad rzeką Ustią i od razu skręcili w lewo. Jezdnia była brukowana, ciągnęła się szerokim łukiem, naśladując zakole rzeki w tym miejscu. Dobrze widzieli jej leniwy, szary nurt, gdyż teren lekko się wznosił.

Na końcu zakola, droga rozwidlała się. Zgodnie ze swoim planem, kontynuowali marsz na wprost, podczas gdy prawa odnoga odchodziła zdecydowanie na południe. Po kolejnych kilku minutach marszu ujrzeli w odległości około trzystu metrów nowo budowane osiedle, ulokowane na niewysokim płaskim wzniesieniu. Kilka dziesięciopiętrowych bloków mieszkalnych było gotowych, trochę dalej, kolejnych kilka było w budowie.

– Typowe osiedle dla klasy robotniczej. – Ernest niespodziewanie przerwał ciszę. – Zawsze i wszędzie z wielkiej betonowej płyty. Tylko, dlaczego musi być tak brzydko dookoła. Zamiast trawników, rozkopana ziemia, zamiast porządnego asfaltu, bita droga z dziurami i wertepami.

– Daj spokój, już powiedziałem, że to typowe w naszych krajach socjalistycznego szczęścia. Domy z betonu, zresztą wciąż tu budują, powiększają to osiedle. Pewnie, dlatego wygląda na wymarłe. – Pietia obejrzał się dookoła, wodząc oczami, starając nie poruszać zbytnio głową.

– Robotnicy w fabrykach, a dzieci i młodzież w szkołach.

Obok nich powoli przejechała biała wołga z oznakami milicji. Dwóch funkcjonariuszy rozglądało się uważnie, nie omieszkali zwrócić dłuższej uwagi na młodych przybyszy wchodzących na teren osiedla.

– „Dlaczego oni nie są w pracy?” – głośno, z wyraźnym sarkazmem zapytał Pietia. – To pewnie urodziło się w ich głowach.

– Musimy odszukać ten właściwy numer i zrobić mały rekonesans w środku. Sprawdzimy piętra i rozkład numerów mieszkań. Wtedy przyczaimy się gdzieś na półpiętrze i będziemy obserwować. Poczekamy na powrót twojego inżyniera z pracy. Ciekawy jestem, jak zareaguje.

– Tak, czekanie i obserwacja to nasza domena, byliśmy w tym dobrzy. Hehe. – Pietia jak zwykle obracał niepewność sytuacji w żart.

Łatwiej mu było pogodzić się z tym, co go właśnie czekało.

Dziesięciopiętrowy blok mieszkalny stał już od kilkunastu lat, świadczyły o tym sfatygowane, poszarzałe mury, trzeszcząca, cuchnąca winda, ze zniszczonymi drzwiami, także zniszczone framugi okien. One wszędzie są wizytówką i świadectwem upływającego czasu.

Siedzieli na półpiętrze klatki schodowej obok szybu z windami, powyżej piętra, na którym znajdowało się obserwowane mieszkanie. Byli już znużeni, całonocna jazda samochodem, przeżycia na granicy oraz kilkugodzinne oczekiwanie wzmagało zmęczenie i senność.

Około piętnastej przez okna na klatce schodowej, zaobserwowali, zwiększone poruszenie na zewnątrz. Na chodnikach widzianych z czwartego piętra pojawili się pierwsi ludzie powracający z pracy, zaraz też, coraz więcej ludzi, potem także dzieci.

Osiedle ożywało.

Jednak to nie było życie ludzi, to nie było życie prawdziwe, to było życie chodzących zombie.

Widzieli z góry wyraźnie zmęczone postacie, przygarbione brzemieniem codziennego znoju, równie zmęczone i smutne twarze, powolne ruchy, wskazywały na beznadziejność losu ludzi, którzy zamieszkiwali socjalistyczny raj na ziemi.

Pietia i Ernest milczeli, obserwowali i nasłuchiwali, opierając się o poręcze.

Dochodziła piętnasta trzydzieści, gdy z kabiny dźwigu osobowego wyszły dwie pary. Pierwsza zatrzymała się przy drzwiach mieszkania tuż obok nich. Druga przeszła długim korytarzem do drzwi mieszkania, którym Pietia i Ernest byli zainteresowani. Mężczyzna w lewej ręce trzymał teczkę, aktówkę z brązowej skóry, prawą dłonią wsunął klucz do zamka. Gdy otworzył drzwi, przepuścił kobietę przodem, zaraz potem sam zniknął w środku. Usłyszeli głuchy zgrzyt zamka przekręcanego od środka.

Pierwszy podszedł Pietia, chwilę przysłuchiwał się odgłosom za drzwiami. Wreszcie zapukał, potem drugi raz, lecz mocniej. Dołączył do niego Ernest ,rozglądając się dookoła, jakby samym spojrzeniem chciał odstraszyć ewentualnych intruzów lub obserwatorów.

Drzwi uchyliły się, powoli pokazała się męska twarz potem reszta postaci.

– Zdrawstwujtie. Czy wy to Stiepan Wiktorowycz Kowalczuk? – Pietia zapytał powoli, cichym głosem, ale zdecydowanie i stanowczo.

Mężczyzna w drzwiach zaniemówił, jego twarz pobladła.

– Tak – odpowiedział niepewnie, jeszcze ciszej, prawie szeptem. Szeroko otworzone oczy, wyrażały niepokój, strach graniczący z przerażeniem, które za chwile miało go ogarnąć, jego oczy oczekiwały dalszego ciągu, błyszczały smutkiem i beznadziejnością obezwładniającą powoli całe ciało. Strach zmieniał się w uległość i poddanie się. Za jego plecami pojawiła się kobieta, jeszcze przez chwilę emanowała energią. Jednak z każdym krokiem w kierunku drzwi, energia uchodziła z niej, robiąc miejsce na podobne odczucia, lecz z jeszcze większą dozą beznadziejności i niepewności losu.

Wreszcie Pietia przemówił ponownie.

– Proszę się nie obawiać, nie jesteśmy z milicji. Nazywam się Piotr, jestem synem Larysy Andriejewny.  Kiedyś znaliście się z moją matką.

Początkowo mężczyzna jeszcze bardziej wydawał się przerażony, jednak po początkowym szoku, powracała przytomność umysłu i równowaga psychiczna.

– Wy, Piotr? Syn Larysy? Jak to, skąd tutaj? Rzeczywiście jesteście podobni do niej. Co u niej? Dlaczego? – Pytaniom zdawało się nie być końca.

Pietia przerwał ich potok.

– Czy możemy wejść? Chcemy porozmawiać. Jestem z moim przyjacielem, z Polski.

– Z Polski? Tutaj? Ale jak? – Stiepan w euforii kontynuował natłok pytań, być może to nagła ulga w stresowej sytuacji, gdy okazało się, że wizyta niespodziewanych gości nie jest tym, czego się obawiał najbardziej, czyli niespodziewanym najściem bezpieki.

Być może ciekawość wszystkiego nakazywała zaufać młodemu przybyszowi.

– Może lepiej jednak porozmawiajmy w środku. Zaprosicie nas do siebie Stiepanie Wiktorowyczu? – Pietia przerwał potok pytań po raz drugi.

Mężczyzna zawahał się. Jednak kobieta miała więcej śmiałości.

– Jestem Nadia, żona Stiepana. Zapraszamy do nas. Obiady jadamy na stołówce, ale na kolację coś się znajdzie dla gości, zaraz coś przygotuję.

Oboje gospodarzy rozejrzeli się po korytarzu, spojrzeli na drzwi naprzeciwko. Odczuli ulgę, uświadamiając sobie, że inni sąsiedzi jeszcze nie wrócili. Dlatego byli pewni, że nikt z najbliższego otoczenia nie zauważył dziwnego zdarzenia.

Nadia uśmiechała się szczerze, wpuszczając przybyszy, jej intuicja szybko podpowiedziała, że lepiej zaprosić gości do mieszkania, niż robić zamieszanie na korytarzu, tym bardziej że usłyszeli łoskot zatrzymującej się kabiny windy, zaraz potem metaliczne skrzypienie otwieranych ciężkich metalowych drzwi.

Zanim kolejni lokatorzy pojawili się na czwartym piętrze budynku, tajemniczy goście z Polski byli już w mieszkaniu.

Stiepan Kowalczuk miał mieszane uczucia. Nie był pewien, jak postąpić, nie wiedział, jak zareagować, po prostu nie dowierzał, zwykły ludzki strach blokował jego myśli i decyzje. Mieszkanie nie było duże. Duży pokój połączony z kuchnią, obok sypialnia i łazienka.

Usiedli przy stole, na którym Nadia postawiła właśnie cztery szklanki w metalowych koszykach, obok parowała woda w elektrycznym samowarze, na jego szczycie stał przygotowany imbryk z czarnymi liśćmi herbaty, czekający, aby zalać go wrzątkiem.

Ernest pod pretekstem umycia rąk zlustrował mieszkanie, instynktownie, rozglądając się, sprawdzając okna, jako alternatywne wyjście.

– Proszę, o to jeszcze cukier. Woda zaraz się zagotuje. – Nadia właśnie siadała do stołu obok męża.

– Co was sprowadza do nas? Jeśli jesteście synem Larysy i Borysa, to, dlaczego nie pojechaliście do ich domu, do Varkoviczi? Tam wasz wuj Witalij Andriejew, nadal mieszka. – Stiepan rozpoczął konwersację.

Pietia jednak milczał, zbierał myśli. Podniósł swoją torbę, z której wydobył na blat cztery wagony marlboro.

– Tak właściwie, to mój wuj nie wie jeszcze o naszym przyjeździe. Matka trochę źle go wspomina. A my przyjechaliśmy tutaj pohandlować. Mamy papierosy i trochę lepszych ubrań, które zostawiliśmy w samochodzie na placu dworcowym. Chcemy sprzedać, a za pieniądze kupić jakiś sprzęt, może jakiś kolorowy telewizor, by zabrać do Polski. Matka podała mi wasz adres, w nadziei, że mi pomożecie.

– A jak się miewa Larysa, dlaczego przestała do nas pisać? – Stiepan spojrzał trochę podejrzliwe na Pietię, nie usłyszawszy odpowiedzi na pytanie o wuja.

– Moja matka jest w szpitalu zamkniętym, miała załamanie nerwowe, dostała depresji po śmierci ojca.

– To Borys nie żyje?! To był dobry człowiek, z dobrą duszą. Larysa i on to była wielka miłość. Ona taka delikatna i wrażliwa. Do szkoły razem chodziliśmy. Wyjechała na studia muzyczne do Mińska. Ja na politechnikę do Lwowa, miałem blisko.

– Opowiedzcie mi, proszę o ich domu, o tej wsi.

– Oni mieszkali w domu w pobliżu kołchozu, wtedy był to jak pałac, bo to wielcy państwo byli, ich rodzice przybyli zaraz po wojnie. Moi byli tutejsi, to znaczy ze wsi obok, w Jezioranach. Jeszcze żyją, nasz syn Jurij tam mieszka. Odwiedzam go nieraz, samochodem, tak najlepiej tam się dostać. Jest jeszcze kolej, ale rzadko kursuje. Wtedy przejeżdżam obok domu waszego wuja, no i waszej matki, ale jego nie odwiedzam, on wojskowy, mieszka sam, u niego nie ma żony, ale dom zadbany, chociaż stary, drewniany. Ogród również ładny. Nie jest tajemnicą, że obok kołchozu, właściwie to po drugiej stronie drogi, nad stawem, w miejscu, gdzie był kiedyś dwór polskich panów, jest jednostka wojskowa, stacjonują tam pojazdy z rakietami. Wasz wuj tam jest kimś ważnym, ale dokładnie to nie wiem.

– To, kto dba o dom, on sam?

– Przychodzi do niego gospodyni z kołchozu. Tak mi syn opowiadał. Po wsiach takie rzeczy się nie ukryją.

Pieta zastanawiał się nad tym, co usłyszał, rozpatrywał wszystkie informacje, w ciągu kilku minut dowiedział się więcej niż przez całe życie od rodziców. Znał nazwę wsi i teraz przybliżone położenie ich domu rodzinnego, a jednocześnie przed wszystkimi ukrywał fakt, że adres do Stiepana znalazł na kopertach z listami, odnalezionymi w rzeczach matki.

– Właściwie, to jednak może powinienem wuja odwiedzić, może nawet dzisiaj. – Spojrzał po kolei na gospodarzy mieszkania.

Z ich oblicza wyczytał akceptację nawet po trosze takie oczekiwanie.

Ernest siedział milcząco wpatrzony w szklankę z herbatą, którą popijał raz po raz, małymi łykami.

– Mam propozycję, pomóżcie mi się tam dostać. Zapłacę wam moim towarem za podwózkę do tej wsi, będziecie mogli sprzedać, komu chcecie.

– Oczywiście, zawiozę was tam. Towar zostawimy u mojego syna kilka kilometrów dalej. Jeśli u was dolary, to on również kupi, da uczciwą cenę. Tam na wsi ludzie spokojniej żyją, łatwiej mu będzie sprzedać wszystko. Nie to, co w mieście, każdy musi uważać na każdego, nawet sąsiadom nie ufamy. Donoszą, wiecie, jak to jest, każdy liczy na jakieś korzyści, przywileje, ma nadzieję, że współpraca z milicją ochroni przed innymi.

– Mówicie, że każdy donosi? Wy również? – Wszystkich zaskoczyła bezpośredniość pytania Pieti, nawet Ernest podniósł głowę.

W tym samym momencie Stiepan opuścił swoją, po chwili jednak szybko skierował swój wzrok w górę, patrząc zdecydowanym spojrzeniem na Pietię.

– Do was nic nie mamy, przecież towar od was będziemy mieć. Dżinsy, buty, zachodnie ubrania i papierosy, potrzebne u nas, łatwo się sprzedadzą, jeszcze i my zarobimy, gdy się trochę potargujemy. Dolary też, chociaż to wszystko nielegalne. Wiecie, żyć trzeba. Zapłacimy wam rublami, zwrócicie mi tylko za paliwo. Będzie dobrze.

– Dobrze mi poradziliście, chciałbym tam pojechać, chyba nie jest jeszcze za późno?

– Możemy jeszcze dzisiaj. – Spojrzał pytająco na Nadię. – Zostaniecie u wuja na noc? Czy chcecie wrócić? U nas miejsca nie za dużo, ale Nadia przygotuje posłanie na tej kanapie. Będzie dobrze. – Ten zwrot był tak powszechny, że chyba wszyscy używali go trochę na pokaz, by takim udawanym optymizmem maskować niepewność i strach.

Dochodziła siedemnasta, gdy kremowa łada prowadzona przez Stiepana wraz z Pietią i Ernestem, dojeżdżała do skrzyżowania z drogowskazem „Варковичі” [Varkoviczi] w lewo, przy tej samej drodze, którą rano dotarli do miasta. Po drodze zabrali jeszcze z bagażnika malucha zaparkowanego przy dworcu, torby z rzeczami na handel.

Wtedy Ernest wpadł na pomysł, aby zostawić ich auto przed blokiem mieszkalnym na osiedlu.

– Przy tym skrzyżowaniu jest stacja benzynowa i obok jakiś sklepik. Niech to będzie miejsce naszego spotkania później – Pietia oznajmił dosyć stanowczo.

Jezdnia prowadząca do wsi-kołchozu była asfaltowa, dobrej jakości, jak na boczną, wiejską drogę, które zwykle, były szutrowe, kamieniste, rzadziej wysadzane kamieniami lub kostką brukową.

Mijali kolejne domostwa, rzadko pobudowane wzdłuż drogi. Po chwili przejechali obok placówki poczty, po kolejnych dwustu metrach Stiepan zwolnił, wskazując na dom po prawej stronie drogi. Wyróżniał się od pozostałych swoją okazałością, stał najdalej od jezdni, otoczony rozległą działką i ogrodem.

– To ten z dużym placem ogrodzonym siatką – mówiąc, Stiepan wskazał głową kierunek.

Dom był drewniany, duży, na kamiennej podmurówce, białe, rzeźbione drewniane okiennice, kontrastowały z zielonym kolorem wąskich desek na ścianach. Dach pokryty białą dachówką.

Z komina sączył się leniwie dym, było jeszcze jasno, ale pochmurny dzień miał się niebawem ku końcowi, pewnie, dlatego dwa okna po lewej od drzwi wejściowych wyróżniały się, jaśniały światłem.

– Musi być w domu, bo jest auto. – Za otwartą szeroko bramą, stała granatowa Wołga 24, była mocna przybrudzona, co świadczyło o dalekiej podróży. – Może nawet ta jego gospodyni jest, bo palą pod kuchnią. – Stiepan wciąż komentował na głos.

Droga wiodła dalej przez wieś, po lewej znajdowały się tereny i zabudowania gospodarcze kołchozu, po prawej cztery baraki mieszkalne dla pracowników.

Dojechali do końca, gdzie skrzyżowanie pozwalało jechać tylko w lewo lub w prawo.

W prawo po przekątnej szaro błyszczał staw warkowicki. Na wprost skrzyżowania widniała szeroka brama z metalowych prętów, na środku widniała duża, blaszana, czerwona gwiazda. Przy szlabanie z budką wartowniczą spoglądał na nich uważnie uzbrojony żołnierz, w charakterystycznym mundurze armii czerwonej.

Jednostka wojskowa znajdowała się na terenach posiadłości i pałacu, którego skąpe pozostałości stały w pobliżu brzegu jeziora. Teraz wykorzystywane, jako magazyny sprzętu wojskowego. Cała powierzchnia otoczona była podwójnym ogrodzeniem z drutu kolczastego, trzecią barierę stanowiła metalowa siatka.

Stiepan nie zatrzymywał się, na rozwidleniu jedynie zwolnił, aby wykonać skręt w lewo w kierunku wsi Jeziorany. Podążali kamienistą drogą wzdłuż ogrodzenia, koła dudniły na kocich łbach, głucho i niemiarowo. Auto przenosiło drgania do kabiny pasażerów, którzy byli skupieni na obserwacji, mniej na komentarzach Stiepana.

Doskonale widzieli rozlokowane dookoła terenu jednostki, niezliczone hangary na pojazdy wojskowe. Bliżej nich stał rząd równo ustawionych, wozów wsparcia, z ulokowanymi na dachach antenami i masztami radarowymi.

Ernest i Pietia z łatwością rozpoznali charakterystyczne furgonetki marki JerAZ[72], jakich wiele spotkali na wyposażeniu armii Kaddafiego w Czadzie i na południu pustyni Libijskiej.

Dalej w zasięgu wzroku, jakby na wprost od bramy wjazdowej, znajdowały się dwa duże typowe budynki z koszarami dla wojska, wokół kręciło się kilkunastu mundurowych. Po przeciwległej do koszar stronie stał nowoczesny budynek szkoleniowy oraz sztab jednostki.

Około kilometra dalej ogrodzenie kończyło się, zmieniając kierunek pod kątem prostym do drogi.

– Hangary są puste, pewnie wojsko gdzieś wyjechało na ćwiczenia. Po drugiej stronie głównej szosy na Równe są rozległe tereny wojskowe i poligony, na polach w trójkącie pomiędzy Równem, Łuckiem a Dubnem, ale na porządne strzelanie rakietami, to i tak wyjeżdżają na rozległe stepy w Kazachstanie, tam mają doskonałe warunki. Ten kołchoz we wsi to tylko taka maskirowka dla wojska. – Stiepan nieraz opowiadał.

Pietia przerwał mu nieoczekiwanie

– Dużo wiecie o tym wszystkim tutaj, interesujecie się wojskiem?

– Pracuję w fabryce, w północnej przemysłowej dzielnicy miasta. Produkują tam części do samochodów, tych ciągników do lawet z rakietami.

Kamienie i wyboje skończyły się, odcinek szutrowej drogi przecinał w tym miejscu tory kolejowe. Stiepan mówił dalej.

– Dla zmylenia produkujemy jeszcze części, pompy i urządzenia hydrauliczne do ciężkich maszyn budowlanych. Nieraz widziałem, jak cała jednostka ładowana była na wagony, o tam dalej, widać rampę załadunkową. – Prawą ręką wskazał kierunek. – A tam po lewej jest peron stacji kolejowej.

Pietia olśniony nagłą myślą zapytał.

– Czyli osobowe pociągi to tutaj zatrzymują się?

– Tak, jeździ kolejka robotnicza, z Dubna, wcześnie rano, tutaj jest gdzieś o piątej trzydzieści, wielu chłopów pracuje w fabrykach w mieście, po południu wracają. Jest jeszcze osobówka raz dziennie ze Lwowa, jakoś w południe, potem, pod wieczór wraca.

Kilkanaście metrów za przejazdem kamienie na drodze znowu dały znać o sobie, ponownie wzbudzając nieprzyjemne drgania.

– Zaraz będziemy na miejscu, to na końcu wsi. Jurij na pewno będzie w domu, dzisiaj piątek.

Przy drodze ujrzeli tablicę z przekreśloną nazwą „Озеряни”[73], wtedy Stiepan skręcił w lewo, do gospodarstwa Jurija prowadziła kilkudziesięciometrowa bita, szutrowa dróżka.

Wjechali na rozległą posesję, pośrodku znajdował się niewielki staw, otoczony zabudowaniami gospodarczymi dla sprzętu rolniczego, obok dwie sporych rozmiarów obory dla bydła.

Centralne miejsce zajmował duży budynek mieszkalny, kamienny parter, betonowe schody prowadzące na wyższy poziom, rzeźbione zdobienia drewnianych poręczy oraz drewniane ściany i wysoki skośny dach z gontów wieńczący cały budynek, ujawniał wyjątkowość miejsca. Wcześniej mijane zabudowania były dużo mniejsze i prostsze.

Ten wyraźnie kontrastował z otoczeniem, był jakby z poprzedniej epoki.

– Ooo, waszemu synowi nieźle się powodzi, prawdziwy kułak z niego – skwitował Pietia jeszcze przed opuszczeniem osobówki. – Ładny i okazały dom u was.

– To kiedyś było duże gospodarstwo mleczne, moi rodzice przejęli je po wojnie i użytkowali, jako część kołchozu. Odbudowali. Teraz Jurij jest gospodarzem, dobudował garaże i stodoły. Tak, ma chłopak smykałkę do interesów. Pole obrabia dla kołchozu, ale mleko wozi i sprzedaje do mleczarni w pobliskim Mizoczu. On łatwo sprzeda wasze towary, ma kontakty i znajomości.

Wysiedli z pojazdu, przez otwarte na oścież wrota w jednym z budynków wyjrzał wysoki szczupły chłopak. Najpierw nieśmiało, potem bardziej zdecydowanie podszedł do przybyszy.

Pogodna, uśmiechnięta i piegowata twarz, wyglądał na trzydzieści lat. Ubrany typowo, w drelichowy kombinezon, flanelowa koszula w szaro-czarną kratę, na nogach gumowce, pod pachą trzymał zwiniętą ciemną kufajkę.

Najpierw przywiał się z ojcem, potem spojrzał na stojących obok.

– To są goście z zachodu, z Polski. Ten jest siostrzeńcem Witalija Sanoczkina. Za młodu znałem jego matkę, jesteście prawie rówieśnikami. To ona dała im mój adres. – Podali sobie dłonie na powitanie, przedstawiając się po imieniu.

– Nie wiedziałem, że Witalij, ten sobaczyj syn, ma siostrę na zachodzie. – Jurij próbował dociekać, Pietia poczuł, że musi zareagować.

– Jak słyszę, to wszyscy tutaj chyba znają mojego wuja. Jest taki znany? Mam zamiar zaraz go odwiedzić. Załatwmy może najpierw nasze interesy.

Jurij zreflektował się, wyraźnie nie chciał już dalej ciągnąć wątku o Witaliju, natychmiast zmieniając temat.

– Przepraszam za to, ale nikt tutaj go nie lubi, wszędzie węszy. – Chwila przerwy, zlustrował obu przyjezdnych. – Jeśli, przyjeżdżacie z zachodu, to u was zachodni towar. A ja lubię zachodnie rzeczy. – Uśmiechnął się i porozumiewawczo mrugnął do Pieti. Zapraszam do środka. Napijemy się, mam dobre wino jabłkowe, zeszłoroczne.

Goście i gospodarz zajęli miejsca przy stole w dużym pokoju. Wcześniej, przeszli z obszernej sieni przez równie obszerną kuchnię, w której przy stole krzątała się babcia Jurija.

Dziadek siedział na szerokim, wygodnym, drewnianym fotelu, przy piecu, raz po raz puszczając obłoczek dymu z długiej fajki. Jak tylko zobaczył Pietię, zaczął się nieustannie w niego wpatrywać, z taką intensywnością, jakby próbował sobie coś przypomnieć. Jego oczy uczepiły się chłopaka na dobre. Wyglądał stereotypowo jak typowy Ukrainiec, sumiasty wąs, cienki kucyk na czubku dookoła ogolonej, głowy, ubrany w białą ludową koszulę z ręcznie haftowanymi czerwoną i czarną nicią wzorami. Dym z fajki kamuflował jego delikatne kiwnięcia głową, jakby w rytm kolejnych myśli, które pojawiały się w jego głowie.

Nie było możliwości odmówić wypicia wina z gospodarzem.

– Kto nie pije, ten donosi. – Jurij podniósł pełną szklankę i gestem nakazał pozostałym to samo. – U nas wino pija się szklankami. No, to na zdrowie.

Młody Ukrainiec jawił się jako otwarty i rozmowny człowiek, jednak również zdecydowany w działaniu, z taką władczą stanowczością nieznoszącą sprzeciwu. Wydawało się, że jest zupełnie pozbawiony stresu, jaki był widoczny na każdym kroku, na twarzach ludzi w mieście.

– Zauważyłem, że w mieście pija się herbatę z samowara, na wsi zaś wino lub samogon. Może to, dlatego tutaj życie jest łatwiejsze i ludzie pogodniejsi?  Załatwmy interesy i pójdziemy sobie. Jeszcze dzisiaj chcę odwiedzić wuja. – Pietia czując na sobie ciągłe spojrzenie staruszka, postanowił zakończyć maraton picia zdecydowanym i śmiałym spostrzeżeniem.

Jednak dopiero po trzeciej szklance wina, Jurij wstał od stołu.

– No to pokażcie, co tam macie. Pohandlujemy.

W pierwszym rzucie obejrzał i ocenił dżinsy, buty sportowe. Papierosy marlboro oraz dwie butelki koniaku z Pewexu odłożył na bok, kiwając głową z uznaniem.

– Dżinsy nie są oryginalne, to jakieś podróbki z Tajwanu, za oryginalne „levisy” dostalibyście po sto pięćdziesiąt rubli, za te mogę dać wam nie więcej niż pięćdziesiąt. Sześć par to trzysta. – Liczył w głowie, wyraźnie wiedział, co robi. – Za koniaki sto pięćdziesiąt, cztery wagony marlboro, to powiedzmy dwieście. Czyli razem z tymi trzema parami adidasów po jakieś sześćdziesiąt to będzie osiemset dziewięćdziesiąt. Dobra niech będzie na równo dziewięćset.

– Będzie dobrze. – Nieoczekiwanie usłyszeli głos Stiepana, który nie odstawał w piciu. – Prawda?

Pietia spojrzał pytająco na Ernesta, który jak dotąd nie powiedział ani słowa, oprócz swojego imienia, dwukrotnie przy powitaniach, najpierw ze Stiepanem, potem tutaj z Jurijem. Skinięciem głowy potwierdził zgodę, wtedy Pietia oznajmił.

– W porządku, może być. Niech będzie. Będzie dobrze. – Zabrzmiało jak echo za Stiepanem.

Jurij nalał czwartą kolejkę jasnożółtego wina do szklanek, po czym natychmiast wlał w siebie jej zawartość.

– No dobra, wypijcie też. – Spojrzał wyczekująco na pozostałych, jego spojrzenie robiło się już lekko mętne, rumieńce wystąpiły na policzki.

– Ja zakończę na trzech, już mi do głowy uderza, a muszę być dzisiaj jeszcze przytomny. – Pietia gestem ręki odmówił wypicia, spojrzał na Stiepana, ten nie przejmował się czekającą go jeszcze jazdą samochodem i jak gdyby nigdy nic opróżnił szklankę.

Ernest zgodnie z przyjacielem milcząc, odsunął od siebie pełną szklankę.

– No to powiedzcie mi teraz Polaki, po co wy tutaj przyjechali, bo chyba nie na handel? Mało tego towaru przywieźliście!

Przemiana Jurija jakby przybierała na sile, czerwone rumieńce na policzkach, powoli rozlewały się na całą twarz. Z miłego i rozmownego młodego rolnika poczęła wychodzić agresywna natura.

– O co, wam tak naprawdę chodzi?

– No właśnie, mnie też się coś nie zgadzało Piotrze Borysowiczu – Stiepan wtórował za swoim synem – bo chyba nie znaliście dokładnego adresu wuja.

Pietia zaniemówił zaskoczony niespodziewanym atakiem słownym. Wreszcie skinął głową.

– To prawda, wuja znam, ale jako dorosły nigdy tutaj nie byłem. Już mówiłem, matka dała mi adres do was. Może nie chciała, abym go odwiedzał – rzucił szybkie spojrzenie Ernestowi, ten załapał.

– Słuchajcie Juriju Stiepanowyczu, to ja chciałem przyjechać tutaj. Handluję u nas sprzętem elektronicznym. Chciałem kupić telewizor kolorowy, ten popularny Elektron, znacie na pewno. Bardzo dobra przebitka na zysku. We dwóch możemy przewieźć dwa, może jeszcze parę innych sprzętów, u nas łatwo sprzedam. Towaru mamy tylko tyle, bo połowę zabrali nam celnicy, chyba mieli zły dzień i bardzo chciwi tym razem byli. – Ernest spojrzał na pozostałych, sprawdzając ich reakcję, wpatrzone w niego oczy zdawały się potwierdzać wiarygodność jego wersji.

Wtedy dodał jeszcze:

– U nas jeszcze dolary, ich nie znaleźli. Chcecie kupić czy mam szukać gdzie indziej? – Pytanie było stanowcze, zdawało się ucinać wszelką dalszą dyskusję na temat ich przyjazdu.

Wydawało się, że sytuacja opanowana, ale wtedy usłyszeli ochrypły głos dziadka, który z kuchni przysłuchiwał się rozmowie, nie spuszczając wzorku z Pieti.

– On oczien pachoż na swaju mać, Larisu. – Mężczyźni odruchowo odwrócili głowy w jego stronę, wtedy ten kontynuował. – U Sanoczkinów, to oni wszyscy szpiony, Witalij, Larisa i ten jej Borys, pewnie ich syn też.

Konsternacja była całkowita.

– A dlaczego tak mówcie? – Pietia ledwo wykrztusił z siebie.

– No, bo oni wszystkie w takich garniturach chodzą. Hehe... – dziadek był rozbawiony, również trzymał w dłoni szklankę z winem.

– Wot swołocz! A tak naprawdę to, skąd się znacie?  Z Polski? – Teraz Jurij trochę spoważniał i nie dawał za wygraną.

Ernest ponownie przyszedł na pomoc przyjacielowi.

– Z Jugosławii, tam się poznaliśmy. Często tam jeździłem po towary, których u nas brakuje. Po drodze przez Węgry tam kupujemy odzież, dżinsy i te adidasy.

– A to już rozumiem, skąd macie te podróbki. – Jurij pozornie wydawał się przekonany.

– To, jak robimy ten interes? Bierzecie od nas ten towar? Nie chcemy przedłużać gościny u was! – Ernest szedł za ciosem

– Biorę, a tych to dolarów to ile macie?

– Tysiąc tutaj, drugi w samochodzie. – Popatrzył badawczo na Stiepana, któremu twarz nagle zmarszczyła się pod wpływem intensywnego myślenia, jakby zaświtał mu właśnie jakiś niecny pomysł.

– No dobra, może być, chociaż, to też nie za dużo – odpowiedział Jurij.

– Nie jestem hurtownikiem, nie wożę towaru na dużą skalę, różnie celnicy reagują. Tak turystycznie od czasu do czasu. Na dwa telewizory i dwa radia wystarczy. Zobaczymy, może jeszcze jakieś żelazka, albo miksery kuchenne. – Ernest tłumaczył spokojnie i powoli, jakby monotonią głosu chciał trochę rozluźnić atmosferę.

Już dawno skontrolował wzrokiem wszystkie okna i drzwi, jako alternatywne drogi ewakuacji, tak na wszelki wypadek. W chwili, gdy Jurij zrobił się agresywny pod wpływem alkoholu, wiedział, że jego intuicja i rutyna znowu go nie zawiodła.

– Mogę dać wam trzy karbowaitich za dolara. U nas to nielegalne, wiecie niebezpieczne. – Popatrzył pytająco na Ernesta.

–  Wiem, że na bazarze u nas w Polsce, kupują dolary za więcej niż cztery ruble.

– U was, to u was, u mnie cena jest taka. Dobra, niech będzie trzy pięćdziesiąt. Dostaniecie razem, za wszystko cztery tysiące czterysta. To moja ostatnia propozycja. – Jurij trochę się uspokoił, nalał sobie kolejną szklankę wina.

Ernest postanowił dalej go uspokajać.

– No dobrze, niech wam będzie, na nasz sprzęt wystarczy, będę musiał drożej sprzedać. – Zamilkł na chwilę, rozejrzał się po pokoju. Nad drzwiami zauważył zawieszoną płaskorzeźbę, symbol trójzębu ukraińskiego, był drewniany, pomalowany na orzechowo. Widząc, że gospodarz i jego ojciec zajęci są piciem piątej kolejki wina, ruchem oczu wskazał przyjacielowi na swoje odkrycie nad drzwiami. Wtedy od razu postanowił pytać dalej – Jurij, a u was jest żona, dzieci?

– Tak, Olha, razem z synem obrabiają oborę, Mykola ma osiem lat. Jak zostaniecie na kolacji, to ją poznacie.

Wtedy Jurij powstał z siedzenia, przysunął krzesło do szafy. Wspiął się i ze skrytki na górnej półce mebla wydobył zwitek rubli. Odliczył umówioną sumę i podał Ernestowi, który schował natychmiast do kieszeni wewnątrz swojej skórzanej kurtki.

– Nie przeliczysz?

– Liczyłem razem z tobą. – Głos Ernesta nadal brzmiał spokojnie, powoli i stanowczo. – A jak się nie będzie zgadzać, to wrócę i upomnę się po swoje z odsetkami.

Nastąpiła kolejna niezręczna chwila. Jurij nie wiedział, jak zareagować.

Teraz sytuację rozładował Pietia.

– On zawsze tak mówi, w Polsce jest dużo oszustów. Mój przyjaciel potrafi o siebie zadbać. – Pietia uśmiechał się szeroko, dbając, aby wyglądał szczerze. jego głos też brzmiał jakby, miał się zaśmiać.

Zwrócił się w stronę Stiepana. – Wasz syn rzeczywiście ma głowę do interesów, pewnie daleko zajdzie, będzie kimś ważnym, ma szansę, bo u was pierjestrojka, dobry czas dla takich jak on.

Było dziesięć po osiemnastej, Pietia powstał od stołu.

– Dziękujemy za zaproszenie na kolację, bo widzę, że wasza mama krząta się w kuchni. – Ale nie skorzystamy, będziemy chcieli już iść, czy podwieziecie nas tam, jak obiecaliście? – Pietia wiedział już, że na jego powrót po nich wieczorem nie można liczyć. Wcale go to nie martwiło, świtał mu w głowie pomysł pociągiem.

Gdy zmierzali w kierunku wyjścia, Pietia na koniec postanowił jeszcze sprowokować gospodarzy.

– Ładny trizub nad drzwiami, taki rzeźbiony. A to jest legalne u was?

Dziadkowi fajka wypadła z ust, ledwo ją złapał, ruszając bezładnie rękoma. Jurij usiadł ciężko na swoim krześle, wpatrując się w symbol nad drzwiami.

– Ech! Job twoju mać! Nic wam do tego! – Wykrztusił z trudem, pytanie było tak nieoczekiwane, co mocno niepokojące dla gospodarzy. – Nie pokazujcie się już więcej u mnie. – Możliwe, że to odwaga wzbudzona alkoholem, nakazała mu taką reakcję, i tylko taką.

Stiepan, bez słowa obrócił się, ruszył nieco chwiejnym krokiem w kierunku wyjścia. Jego mina na powrót przybrała przygnębiony wyraz. Jakby porcja stresu zżerała jego umysł na samą myśl o powrocie do miasta.

Dziesięć minut później łada zatrzymała się o kilkadziesiąt metrów od bramy wjazdowej na posesję Witalija Andriejewicza Sanoczkina. Nadal była otwarta.

Wysiedli, Stiepan pojechał dalej, wracając do miasta. Pietia i Ernest stanęli w ukryciu krzewów leszczynowych gęsto rosnących w długim rzędzie po przeciwnej stronie drogi. Obserwowali przez kilkanaście minut dom wuja, stał w pewnym oddaleniu od pozostałych, jakby samotny, pośrodku przydomowego ogrodu i rozległej okalającej go łąki.

Z boku drewnianego budynku wciąż stało granatowe auto, zlewając się z ciemnym kolorem desek na ścianach. Światło świeciło się tylko w jednym pomieszczeniu, nie było już dymu z komina.

Wreszcie zdecydowali.

Zatrzymali się przed masywnymi, drewnianymi, zdobionymi drzwiami. Zapukali, za chwilę jeszcze raz, głośniej. Zazgrzytał otwierany zamek, potem zaszurała metalowa zasuwka.

W uchylonych drzwiach pojawiła się głowa mężczyzny, wyglądał na około pięćdziesiąt lat. Gładko ogolona twarz, bez uśmiechu, oczy błyszczące, które natychmiast powiększyły się  z wyrazem zdziwienia, potem zaskoczenia pomieszanego z pewną dozą strachu.

– Zdrawstuj djadja, zdrawstwujtie Witaliju Aleksandorwiczu!

– Piotr? To ty? Co ty tutaj robisz? Z kim jesteś? – Drzwi uchyliły się szerzej, pojawiła się cała postać, znoszone ciemne spodnie, do połowy rozpięta koszula, która kiedyś była biała, wystawała na zewnątrz, jedną dłonią przytrzymywał ciężkie drzwi, uchylając je  coraz szerzej  w geście zaproszenia, w drugiej trzymał otwartą książkę.

– Przyjechałem porozmawiać! – Pietia wyciągnął przed siebie dłoń z pistoletem, przystawiając lufę do brzucha mężczyzny. – Jak teraz strzelę, to nikt nie usłyszy, wszędzie pusto, tylko psy szczekają. Ludzie pewnie jeszcze pracują w polu. Więc spokojnie wejdźmy. Jesteś sam?

Zdezorientowany gospodarz potwierdził nieznacznym skinieniem, drobnymi krokami cofał się, wpatrując z przerażeniem w swojego napastnika.

Przeszli z sieni przez drzwi po lewej do kuchni, mocne żarówki w lampie intensywnie oświetlały pomieszczenie razem z przyłączoną jadalnią. To kuchenne okno widzieli, obserwując dom z ulicy, okna jadalni wychodziły na drugą stronę, ukazując rozległą przestrzeń ogrodu za domem.

Równie mocno zdumiony Ernest zamknął drzwi wejściowe, przekręcając zamek. Spojrzał na Pietię, zrozumiał bez słów, że ma sprawdzić cały dom. Ruszył przez jadalnię dookoła budynku przez kolejne pokoje.

W drugiej części jadalni, stała kanapa oraz dwa fotele, wokół małego stolika kawowego. Pietia usiadł na fotelu, gospodarzowi wskazał miejsce na kanapie, na wprost siebie, małą poduszką nakrył broń, którą cały czas kierował w jego stronę.

Czekał na powrót Ernesta. Ten pojawił się po dwóch minutach, wchodząc ponownie przez te same drzwi od sieni.

– Obszedłem dookoła, za tym salonem jest pokój z biblioteką i kominkiem, dosyć przytulny, pamiątki i trochę zdjęć na komodzie. – Głową wskazał na dwie ozdobne ramki na fotografie, które trzymał w dłoni. – Potem sypialnia, dalej łazienka z ubikacją, jeszcze dalej druga sypialnia z oknem na ulicę, z niej przechodzi się do garderoby i wreszcie mały pokój, taka służbówka, zdaje się. Wychodzi się z niego do sieni. Wszystko puste właściwie, nienaruszone, jakby mieszkał sam. Zajrzałem jeszcze po drewnianych schodkach na strych, tam też pusto, żadnych rupieci. Nie miał nigdy rodziny?  Może mieszka gdzieś indziej, a tutaj przyjeżdża tylko okazjonalnie, na przykład do pracy? – Ernest pytająco spojrzał na Pietię, który tylko wzruszył ramionami i takim samym pytającym spojrzeniem obdarował gospodarza.

– Mieszkam tutaj sam. Miałem kiedyś żonę, ale mnie opuściła. – Uśmiechnął się z nadzieją w oczach. – Po co ci ten pistolet? Pogadajmy, wyjaśnimy wszystko.

– Nic dziwnego, że odeszła, bo nikt ciebie nie lubi, nawet tutaj we wsi gadają na ciebie „sobaczyj syn”.

Pietia coraz bardziej robił wrażenie szorstkiego i bezpośredniego, jego miła natura artysty zamieniała się w agresję.

– Kto taki, z kim rozmawialiście? – Witalij próbował zyskiwać na czasie, uniósł nieco głowę i spojrzał na Ernesta. – Kim jest twój towarzysz? Nie jest nasz, ma dziwny akcent! – Na powrót zwrócił się w stronę siostrzeńca. – To, co robisz, jest niegodnie oficera naszej służby!

– To Polak, dobrze powiedziałeś, mój towarzysz.

– To wy sobie pogadajcie, a ja poobserwuję drogę. Ruch się zrobił, pewnie ludzie do domów wracają. – Ernest udawał, że nie zwrócił uwagi na słowa gospodarza, natychmiast przeszedł przez jadalnię, zatrzymując się przy oknie w kuchni, zasłoniętym wzorzystą, gęstą, ale delikatną firaną.

Po drodze zgasił światło, na chwilę zapanował półmrok potęgowany przez nadchodzący pochmurny wieczór. Usłyszał kliknięcie  przełącznika w lampie  stojącej przy kanapie.

Zrobiło się widniej, jednak nie zakłóciło to obrazu przestrzeni oglądanej na zewnątrz. Długi odcinek drogi widoczny był doskonale.

Ernest stał, obserwował i rozmyślał, bo trzymane wciąż w dłoniach dwie fotografie, cały czas nie dawały mu spokoju, nurtowały go, jeszcze nie wiedział, co z nimi jest nie tak. Wzniecały w jego umyśle pytanie, może wątpliwości będzie więcej, ale to jedno pytanie rosło w nim jak nadmuchiwany balon. Czuł, że za chwilę odkryje ich tajemnicę, jednocześnie w milczeniu przysłuchiwał się rozmowie pomiędzy Witalijem i jego siostrzeńcem. Przeczuwał, że kiedy ten balon pęknie, stanie się coś złego.

Pietia skłonił wuja do zrelacjonowania historii życia jego ojca i matki, chciał poznać prawdziwą przyczynę problemów pomiędzy zwaśnionymi rodzicami, a także tajemnicę śmierci swojego ojca.

Dowiedział się, że Borys i Witalij razem uczyli się w szkole oficerskiej służby bezpieczeństwa w Moskwie. Kontynuowali intensywne szkolenie językowe, angielskiego, niemieckiego i włoskiego w Mińsku. To wtedy Borys i Larysa poznali się i zakochali.

Po ukończeniu kursów zostali wywiadowcami, szpiegami, śledzili i zbierali materiały na różnych oficjeli i działaczy partyjnych w ZSRR, zwłaszcza podczas wyjazdów zagranicznych. Po jakimś czasie ich drogi się rozeszły. Borys Piotrowicz Ziemkin awansował i został przydzielony do korpusu wywiadu zagranicznego. Przeniesiono go do Jugosławii, skąd miał doskonałe możliwości wypadowe do Austrii i Włoch, a także do Grecji. Po pewnym czasie sam już nadzorował pracę kilku agentów działających w tych krajach. Składał do centrali raporty o ich obserwacjach, o przejętych dokumentacjach na temat nowych technologii i urządzeń elektronicznych, przeważnie na wyposażeniu wojsk amerykańskich, zwłaszcza na terenie Grecji. Po kilku latach został naczelnikiem rezydentury w ambasadzie radzieckiej w Belgradzie.

W tym samym czasie Witalij został szefem komórki kontroli wewnętrznej służby bezpieczeństwa KGB. Wspinał się szybko po szczeblach kariery, rezydował w Kijowie. Praca ta była mu na rękę, mógł powrócić do swojego rodzinnego domu, który stał opuszczony po śmierci rodziców rodzeństwa Witalija i Larysy. Wkrótce też ożenił się. Wszystko toczyło się dobrze, przyjaciele z młodości utrzymywali rzadki kontakt, głównie przez Larysę.

Jednak nieoczekiwanie pojawił się problem, który zaważył na ich przyjaźni i przyszłości.

W układach sterowania systemów kierowania pocisków rakietowych HURAGAN, które do tej pory z dużym powodzeniem wykorzystywała Armia Czerwona w trwającej już trzy lata wojnie w Afganistanie, pojawiły się usterki powodujące, że pociski spadały dużo wcześniej przed zaprogramowanym celem.

Drobiazgowe analizy i testy nadzorowane przez Witalija trwały rok, przeprowadzono je na pobliskich poligonach przez dywizjon rakietowy, który został w tym celu powołany i ulokowany w jego rodzinnej wsi. Jednostka była dobrze zakamuflowana przed zachodnim wywiadem przez miejscowy kołchoz. Analizy, badania i śledztwo wykazało, że za kłopoty z rakietami odpowiadają podzespoły produkowane według dokumentacji i na podstawie wzorcowych modeli pozyskanych i sprowadzonych z Grecji przez agentów kierowanych przez Borysa.

Podejrzewano sabotaż, nawet zdradę interesów socjalistycznej ojczyzny, a całą odpowiedzialność próbowano zrzucić właśnie na niego.

To była przyczyna pierwszej wizyty Witalija w Belgradzie, w lipcu 1984. To właśnie wtedy młody Piotr zobaczył swoją matkę stojącą w przerażeniu przed drzwiami pokoju, przysłuchującą się nocnej rozmowie mężczyzn. Nie wiedział jeszcze wtedy, co oznaczały jej słowa przeczenia „to nieprawda, to nie jest prawda!”.

Postanowiono, że Borys pozostanie jeszcze na stanowisku, jednak pod ścisłą obserwacją funkcjonariuszy przybyłych z Witalijem. Zarządzono również obserwację agentów pracujących w Grecji, a materiały i dokumenty przysyłane przez nich, poddano drobiazgowej kontroli i weryfikacji.

Operacja rozpracowania „fałszywego” agenta trwała kilka miesięcy.

Ojciec Pieti nie wytrzymywał presji, popadał w nałóg. Picie było metodą na rozładowanie stresu i zobojętnienie na zbliżającą się nieuchronność losu radzieckiego oficera wywiadu, który nie dopełnił obowiązków.

W oczach wszystkich przełożonych, współpracowników i jego samego, było to jak zdrada. Odbiło się to na jego stosunkach z żoną Larysą, która była w belgradzkim środowisku uznaną artystką.

– Czy moja matka też była szpiegiem? – Pietia zapytał drżącym głosem, przerywając opowieść.

– Nie! Ona była cywilem, to dobra i zdolna kobieta.

– To, dlaczego ją podejrzewaliście? – Pietia dał do zrozumienia, że wie więcej, niż Witalij mógłby się spodziewać.

– Kilka razy pomagała przewieźć zebrane materiały wywiadowcze przez granicę.

– Przemycała jakieś materiały od waszych szpiegów?

– Tak, przemycała. Potem już regularnie. Była współpracownikiem Borysa. To on ją do tego nakłonił. Często podróżowała z zespołem, to znaczy z orkiestrą za granicę, do Włoch do Grecji. Ich zespół nigdy nie był drobiazgowo kontrolowany. Wszystko było dla niej łatwe, była opanowana, bez strachu.

– Czyli pracowała dla waszych służb?

– Nie była szpiegiem, tylko kurierem. Świetnie sobie radziła, aż do momentu, gdy ją zwerbowali Amerykanie w Atenach. Nie wiadomo jak im się to udało. Czym ją przekupili albo zaszantażowali?  Borys przekonywał, że chyba namierzyli agenta, który przekazał jej materiały do przewiezienia. Musieli ją zaszantażować międzynarodowym skandalem, w który wmieszana byłaby cała orkiestra, może nawet, chcieli dokonać kilku pokazowych aresztowań. Podłożyli jej trefną dokumentację. Ot, zwykła wojna szpiegów. Kłamstwa, dezinformacja albo inspiracja do jakiegoś działania, to codzienność w tej wojnie. Jednak to pewne, że dokumentacja, którą przywiozła, wpłynęła na wadliwe działanie rakiet.

– Czyli, nawet nie jesteście pewni, czy ją zwerbowali! – Głos Pieti brzmiał jak zarzut, domagający się kary. – To, dlaczego posądziliście o zdradę mojego ojca?

– Nie mógł sobie darować, że ją w to wszystko wciągnął. To on się podłożył, aby ją chronić. Sam wziął winę na siebie.

–  A jak umarł?

– To było, gdy byłeś już w szkole. Zrobił sobie zastrzyk na ulicy. Zmarł natychmiast. Badanie wykazało zawał serca, jako przyczynę.

– Zrobił sobie? Sam sobie zrobił? – Pietia nie wierzył w wersję wuja. – Wiem, że matka szykowała się do wyjazdu, chcieli uciekać! Rozmawiałem z nią. – Wtedy podniósł dłoń z wycelowanym w niego pistoletem, chciał mu przypomnieć o celu wizyty.

Witalij otarł spocone czoło, był wyraźnie poruszony, bał się, starał się jednak nie okazywać swojego stanu psychicznego, by wyuczonymi metodami ukrywać swoje emocje.

Jednak nie był w stanie ukryć tego, że docierała do niego powaga sytuacji, w jakiej się znalazł. Sytuacji bez wyjścia. Wiedział, że w jego fachu, w momencie, gdy pojawia się broń, to zostanie użyta. Zdawał sobie sprawę, że Pietia również jest tego świadom.

– Tak, wiem, że nie masz już wyjścia! Domyślam się, jak to się zakończy, musisz go użyć. – Skinięciem głowy wskazał na pistolet. – Inaczej dorwą cię, raczej prędzej niż później.

– No to jak było? – Pietia naciskał dalej.

– Ja wykonywałem swoją robotę, byłem śledczym w tej sprawie. Ktoś musiał ponieść karę. Karą była śmierć! Pewnego dnia po wyjściu z domu miał jechać na spotkanie w konsulacie, chyba greckim… Śledzili go…

– Kto?

– No... moi ludzie.  Jak, tylko wysiadł z samochodu, podeszli do Borysa. Chcieli podać mu teczkę z dokumentami, wtedy jeden z nich wstrzyknął mu ten środek. Zaraz odjechali, nikt nic nie zauważył, nikt nic nie widział. Zaskoczony Borys wiedział, że to koniec. Przewrócił się kilkanaście metrów przed konsulatem.  Chwilę potem, już nie żył.

– Skąd wiesz? Obserwowałeś to zdarzenie?

Witalij nic nie odpowiedział, spuścił wzrok, potem przez chwilę milczał.

– Jak mogłeś na to pozwolić. Dlaczego nie dałeś im szansy wyjechać, uciec?

– Musiałem, inaczej to ja byłbym posądzony o zdradę. Poza tym, uciekając, dopuściliby się zdrady naszej ojczyzny. Nigdzie nie byliby bezpieczni.

– Mieliby jakąś szansę, wybór. Mogliby się bronić. Jesteś winien śmierci mojego ojca. Matka jest wrakiem, zamknęli ją w psychiatryku. Jak mogłeś? To twoja siostra.

– To tylko w twoich oczach jestem winien. Sami sobie zasłużyli. Próbą ucieczki tylko potwierdzili swoją winę.

– Co ty pierdolisz?

– Sam powinieneś to rozumieć. Zdradzili i już!

Witalij zamilkł, właśnie zaprezentował się, jako ideowy fanatyk, przesiąknięty komunistyczną indoktrynacją swoich przywódców. Żadne wartości nie mogły być ważniejsze od budowania i krzewienia socjalizmu, nawet rodzina.

Pietia wpatrywał się w niego z gniewną nachalnością. Wyraźnie narastała w nim złość, oddychał głęboko, wreszcie odezwał się

– To wszystko mogło być inaczej!

– Nie mogło być. W naszym środowisku jesteś z nami albo jesteś zdrajcą. Jesteś jeszcze młody, kiedyś to zrozumiesz.

W tym momencie dało się słyszeć za oknami, narastające ciężkie dudnienie, zbliżający się warkot siników. Po chwili, w półmroku, przez okno w kuchni przesuwały się cienie olbrzymich ciężarówek. Sunęły drogą przez wieś, jedna po drugiej w odległości kilkunastu metrów od siebie. Ziemia odpowiedziała głuchym drżeniem, zdało się słyszeć delikatne dzwonienie szyb.

– Przejeżdża kolumna wojskowych pojazdów, ciężkie ciągniki z rakietami na lawetach. Dużo ich. Ernest zrelacjonował to, co zobaczył na drodze.

– Dywizjon rakietowy wraca z poligonu do jednostki. Będą trzy kolumny. –  Oznajmiający głos Witalija brzmiał nadzieją, że to wszystko wcale nie musi się źle skończyć. – Będą tak kilkanaście minut, z przerwami. Ludzie we wsi już się przyzwyczaili do tych hałasów.

– Wracają z poligonu, ale rakiety nadal na pojazdach?  – Dopytywał Ernest.

– To atrapy, dla zmylenia satelitów amerykańskich.  – Odpowiedź Witalija była natychmiastowa, jakby znowu chciał się przypodobać.

W miarę słuchania rozmowy, Ernest zaczął łączyć usłyszane fakty i nurtujące go myśli związane z fotografiami.

Oświecony nagłym spostrzeżeniem powoli obrócił się w stronę rozmawiających, podniósł rękę z ramką, pokazując starą czarnobiałą fotografię, na niej dwóch młodych mężczyzn w mundurach. W tle nieco z boku rzeźba z popiersiem mężczyzny w rosyjskim mundurze, poniżej na kolumnie tabliczka z napisem:

Patron szkoły

Feliks Dzierżyński

1877–1926.

– Ten z lewej to wy Witaliju Aleksandrowiczu”, a ten drugi to, kto?

Pietia i Witalij jak na komendę obrócili głowy, z zainteresowaniem patrząc na fotografię.

– To mój ojciec, w młodości w szkole oficerskiej. – Pietia odezwał się pierwszy.

– Czyli to w tej szkole w Moskwie się poznaliście? – Ernest spojrzał pytająco na Witalija, który tylko przytaknął skinieniem głowy. – Pietia zawsze mówiłeś, że twój ojciec był oficerem wojsk zmechanizowanych, piechoty. A ta szkoła to zupełnie coś innego.

– Co masz na myśli? – Pietia wydawał się zaskoczony.

– Na zdjęciu patronem tej szkoły jest Dzierżyński, który był założycielem i pierwszym komisarzem „czeriezwyczajki” czyli Cz.K., później przekształconej w NKWD. – Obaj z Witalijem słuchali z wywodów Ernesta rosnącym zainteresowaniem, mimo że dla nich to była oczywistość. – Według mnie twój wuj i ojciec byli kadetami szkoły KGB, to właśnie mieliście na myśli, mówiąc” służba bezpieczeństwa”!

– Skąd to wiesz? Uczą was w szkołach tego? Tak się to kończy, jak daje się ludziom za dużo swobody! – Witalij odparował z sarkastycznym uśmiechem na ustach, ale w ten sposób po raz wtóry zademonstrował swój skostniały, przesiąknięty politycznym fanatyzmem, sposób myślenia.

– Wiem i już! Tak, uczą u nas w szkołach! Nic wam do tego. Ten wasz socjalistyczny ład wali się przez pieriestrojkę Gorbaczowa.

– To się jeszcze zobaczy. Was, Polaków pierwszych zrównamy z ziemią. – Witalij nie ustępował.

Wtedy Ernest pokazał ramkę z drugą fotografią tym razem już nowszą, kolorową, unosząc ją tak, aby obaj rozmówcy dobrze ją widzieli. Była na niej grupa czterech młodych kadetów na tle tego samego budynku, obok w tle to samo popiersie z patronem.

Pierwszym z prawej był Pietia. Wyglądał dużo młodziej.

– To chyba ty Pietia? Kilka lat temu. Mówiłeś, że studiowałeś muzykę, potem uciekłeś do Grecji.

– Daj spokój Ernest, nie teraz. Pogadamy później. – Ledwo Pietia wypowiedział to zdanie, Ernest znieruchomiał skonsternowany, Witalij pokręcił głową z niedowierzaniem, Pietia zrozumiał, że popełnił błąd, wypowiadając imię przyjaciela.

Chwila nieznośnej ciszy, gdy na zewnątrz po raz drugi dało się słyszeć narastający warkot i huk ciężkich pojazdów wojskowych. Ziemia znowu dudniła i szyby w oknach zadzwoniły jakby mocniej.

Pietia podniósł się i podszedł do przyjaciela, by odebrać od niego obie fotografie, chwilę im się przypatrywał. Zorientował się, że na chwilę, stracił wuja z pola obserwacji, natychmiast odwrócił się w jego stronę.

Wtedy zapytał, przekrzykując hałas na ulicy i obdarowując go stanowczym pytającym spojrzeniem.

– Skąd to masz?

– Od komendanta szkoły. Oznajmił mi, że byłeś wyróżniającym się kadetem. Byłem z ciebie taki dumny.

– Ja pierdolę. Co to za służby? Kurwa, wszystko wycieka jak woda z dziurawego wiadra. Nic dziwnego, że to się wali.

Pietia pospiesznie powrócił na kanapę, siadając na wprost gospodarza. Przez chwilę siedział w milczeniu, spoglądał raz po raz na fotografie. Nie ukrywał, że bije się ze swoimi myślami. Nie był pewien, co ma robić dalej, jak zakończyć ten impas.

Gdy zakończył się przejazd drugiej baterii wracającej do jednostki, nastąpiła cisza, przynosząca ulgę dla uszu.

Pierwszy odezwał się Ernest, zwracając się do przyjaciela.

– Dlaczego wypowiedziałeś moje imię? Popełniłeś błąd. Teraz to ja będę musiał go kropnąć, jeśli ty tego nie zrobisz.

– Wot swołocz! Sobaczyj syn! Za dużo sobie pozwalasz młodzieńcze.

– Już dzisiaj słyszałem to wyzwisko. Aha, rzeczywiście, ale to było o was Witaliju. – Ernest nie pozostawał dłużny.

Oddalił się, by powrócić do okna.

Już dawno zapadł zmierzch, spojrzał w lewo, w niedalekiej odległości zobaczył jednostajnie zbliżające się światła trzeciej kolumny pojazdów wojskowych. Narastało kolejne dudnienie i warkot motorów.

Usłyszał jeszcze pytanie Pieti.

– Czy to wtedy awansowałeś, po zakończeniu śledztwa, dzięki pozbyciu się „zdrajców”?!

– Już nie mam ci nic do powiedzenia. Chcieli zdradzić i tyle. Należało się im.

– Skończ tak gadać wuju, bo nie wytrzymam! – Wściekły krzyk Pieti dotarł do uszu Ernesta obserwującego przejazd trzeciej baterii.

Odwrócił się w ich stronę, by lepiej słyszeć rozmowę. Doleciał do niego w tym hałasie desperacki głos Witalija.

– To nie musi się źle skończyć, jesteś oficerem, funkcjonariuszem państwowym, jesteś urodzonym wywiadowcą. Możesz kontynuować karierę za granicą, we Francji, lub w Grecji.

– Mówię, skończ, bo nie ręczę za siebie!

– Wystarczy, że wszystko zrzucimy na tego Polaczka. – Ruchem głowy wskazał w stronę Ernesta. – Zeznamy, że to on wszystko tutaj zorganizował, a ty mnie uratowałeś.

– Jak ty nic nie rozumiesz. Kuuuurwa! Nic nie rozumiesz, nie znasz, co to lojalność, wierność, przyjaźń, rodzina. Mózg masz wyprany z uczuć, nie potrafisz samodzielnie myśleć. Tylko ta „socjalistyczna ojczyzna”, jesteś jak fanatyk!

– Piotrze. Posłuchaj! – Witalij energicznie podniósł się z miejsca.

Wtedy nastąpił wystrzał, zagrzmiał głucho, stłumiony i wmieszany w dudnienie przejeżdżających ciężkich pojazdów. Tylko półsekundowy błysk z lufy potwierdzał to, co zaszło.

Witalij zatrzymał się z rozłożonymi na boki rękoma, z lewej dłoni wyśliznął się i głucho upadł na dywan mały pistolet PM[74], jeszcze zdołał cofnąć się o krok, by bezwładnie opaść z powrotem na fotel. Jego mętniejący wzrok, z wyrazem niedowierzania, skupił się na siostrzeńcu, którego wyprostowana ręka wciąż trzymała mac50, mierząc do niego.

Na szarej, niegdyś białej koszuli pojawiła się plamka, dokładnie tam, gdzie jest serce, najpierw prawie czarna, potem rozlewała się coraz większa, zmieniając kolor na jasnoczerwony. Witalij oparł się na kanapie, po kilku sekundach znieruchomiał, nadal wpatrzony w siostrzeńca, swojego zabójcę.

Ernest nie dowierzał temu, co zobaczył, tak szybkiemu i niespodziewanemu zakończeniu, pomimo tego, że mógł się spodziewać takiego rozstrzygnięcia. Był zaskoczony, lecz nie czuł strachu ani najmniejszej obawy. Przecież, to nie pierwszy raz, gdy strzelali do człowieka. Przez kilkanaście sekund stał wpatrzony w przyjaciela, ten wciąż siedział z wyprostowaną ręką, trzymającą pistolet.

Gdy kolumna trzeciej baterii rakietowej przejechała, znowu zrobiło się cicho i spokojnie, ulga dla uszu, wibracje w czaszkach ustały. Zrozumieli, że tym razem głucha cisza nastąpiła na dobre, przejazd wojsk skończył się w tym samym momencie.

Ernest rzucił ostatnie spojrzenie przez okno w kuchni, zsunął razem ciężkie zasłony, potem podszedł powolnym krokiem do przyjaciela. Pochwycił go za nadgarstek i powoli wydobył z odrętwiałej dłoni swój pistolet mac50. Ruchem kciuka spowodował wypadnięcie magazynka, chwytając go w locie. Przeładował i sprawnym chwytem złapał wyskakujący z komory nabój. Pochylił się i podniósł z podłogi łuskę oraz PM-kę Witalija.

– Kurwa, nie przeszukaliśmy go, to był błąd! Nie możemy tego tutaj zostawić. – Wzrokiem wskazał na swój pistolet, chowając wszystko do plecaka. – To byłby ślad do mnie, we Francji jest oficjalnie zarejestrowany na mnie. A ci durni Francuzi ciągle głupio sympatyzują z Ruskimi, wciąż nie rozumiem ich. Po drodze rozbiorę go na części i pozbędę się.

– Czyli tak to się skończyło? – Usłyszał cichy głos Pieti, chłopak był jeszcze w szoku.

– Jesteś zaskoczony tym? Bo ja nie. Tak się to kończy, gdy się nie ma porządnego planu. To była szalona improwizacja. Chyba tego chciałeś. Zemsty. Czy lżej ci teraz?

– Tak, zemsty. Podobno przelana krew najbliższych domaga się zemsty, że to sprawa honoru, ale nie czuję ulgi, nie czuję satysfakcji, nie czuję dumy. Wcale nie jest mi lepiej.

– Czyli to prawda co mówią o zemście, że jest najlepsza, gdy zaspokajasz ją powoli, z otwartymi oczami, świadomie.

– Właściwie, to nie zauważyłem jego broni. Strzeliłem, bo myślałem, że chce się na mnie rzucić, po tym, jak namawiał mnie, aby ciebie wrobić w to wszystko.

– Okej. Słyszałem. Jeszcze wiele innych rzeczy dzisiaj usłyszałem. Jesteś mi winien sporo wyjaśnień, bo chyba wszystko, co do tej pory mi, nam mówiłeś o sobie, nie było prawdą.

– Jakie to ma teraz znaczenie, w świetle tego, co razem przeszliśmy i przeżyliśmy?

– Oszukiwałeś mnie!

Cisza.

Pietia nic nie odpowiedział, bardzo powoli odzyskiwał utraconą równowagę wewnętrzną, wciąż był oszołomiony.

Ernest kontynuował swoje.

– Ma znaczenie i to ogromne! Dla mnie, dla naszej przyjaźni, dla ciebie. Pogadamy w drodze powrotnej. Teraz musimy zastanowić się jak tu posprzątać i ułożyć jakiś plan, by nie improwizować już więcej. – Ernest wydawał się chłodny, trzeźwo myślący i opanowany. – Weź, się ogarnij. Przecież zawsze dawaliśmy sobie radę, dla nas to nie pierwszyzna.

Wreszcie Pietia wstał, podszedł do martwego Witalija. Palcami opuścił mu powieki. Zerwał z kanapy narzutę i owinął nią siedzące zwłoki.

– Dobra. Działamy. Najpierw zaniesiemy go do bagażnika jego wołgi. Zgasimy światło i trochę posiedzimy po ciemku. Przed północą pojedziemy do miasta jego autem. Po drodze w lesie zakopiemy ciało. Potem weźmiemy twoje auto i pojedziemy na drugą stronę miasta. Wołgę stoczymy do rzeki z mostu, na północnej wylotówce. Tam są szerokie rozlewiska, widziałem na mapie. Nieprędko ją znajdą, jeśli w ogóle, może kiedyś przez jakiś cholerny przypadek. Teraz wszyscy pomyślą, że nawiał albo coś. Jutro po południu już będziemy po polskiej stronie granicy. Mogą powiązać jego z niknięcie z nami jedynie przez Stiepana. Jednak oni są tak wystraszeni, że w ogóle się nie przyzna do znajomości z nami. Jedynie Jurij może namieszać, ale ten wydaje się nie lubić socjalistycznej władzy, nie będzie też się przyznawał do znajomości z handlarzami z Polski.

O świcie powrócili, zaparkowali malucha ponownie na osiedlu, przed jednym z bloków. Byli zmęczeni, głodni, brudni. Wszystko poszło zgodnie z ich planem. Nie było świadków ani w lesie, ani nad rzeką za miastem. Przebrali się i postanowili zdrzemnąć się w aucie do godziny otwarcia sklepów.

Zgodnie z planem zakupili telewizor i kilka mniejszych sprzętów, głównie po to, aby było, co pokazać na granicy. Przemytniczy zestaw turystyczny był obowiązkowy również i w drodze powrotnej, w przeciwnym razie mogliby wzbudzić podejrzenia i narazić się na drobiazgową kontrolę.

Przed południem, wyjechali z miasta w drogę powrotną, piętnaście minut później przejeżdżali przez skrzyżowanie z drogą wiodącą do wioski Varkoviczi, zatrzymali się na stacji benzynowej.

Uzupełnili benzynę, rozglądając się uważnie po okolicy. Dookoła panowała błoga wiejska cisza, żadnego wzmożonego ruchu, żadnych dodatkowych patroli milicji GAI.

– Dobra, ty prowadzisz do granicy, potem ja cię zmienię. – Zawyrokował Ernest, siadając po stronie pasażera.

Ruszyli dalej, w milczeniu. Ernest trzymał na kolanach stylową metalową walizeczkę, a w dłoniach instrukcję zestawu fotograficznego „fotosnajper”, którą studiował w skupieniu. Zakupu dokonał godzinę wcześniej w sklepie z elektroniką, była to dla niego niezła gratka.

Dopiero po dłuższej chwili jazdy odważył się skomentować.

– Jedyne pięćset rubli. Najnowszy Zenith TT z pomiarem światła przez obiektyw, w komplecie z teleobiektywem 300 mm, plus konwerter wzmacniający, jeszcze obiektyw szerokokątny i zestaw filtrów. No i ta niesamowita rękojeść ze stelażem, rzeczywiście jak snajperka.

Uśmiechnął się sam do siebie, wiedział, że trafił na świetny sprzęt, który postanowił zatrzymać dla siebie, na pewno nie do dalszej sprzedaży.

– Tak sobie myślę – spojrzał na Pietię, by upewnić się, że go słucha – że ten zakup to jedyna pozytywna rzecz związana z tym szalonym wyjazdem! Reszta to porażka, jak zawód miłosny, jak zdrada małżeńska, bo nie chodzi mi o to, że zabiliśmy go, ale o to, czego się dowiedziałem. Możliwe, że nasza przyjaźń to też był fałsz.

Pietia nadal milczał.

– Czyli byłeś w szkole oficerskiej KGB, nie na studiach muzycznych? Już coś mi zaświtało po tym zajściu podczas kontroli granicznej, gdy pokazałeś jakiś tajemniczy, czerwony dokument. Najpierw chciałem myśleć, że to taki paszport dyplomatyczny albo coś. Gdy zobaczyłem, twoje zdjęcie na tle szkoły, której patronem był Dzierżyński, to oświeciło mnie. Właściwie, to ani ty, ani ten twój wuj nic nie musieliście tłumaczyć. Wszystko samo zrobiło się jasne!

Pietia przez kolejną chwilę nic nie odpowiadał, wreszcie potwierdził.

– Tak, Jesteś spostrzegawczy, zawsze byłeś.

– Powiedz mi jeszcze, a służba w legii, zostałeś do legii skierowany, jako szpieg, czy rzeczywiście chciałeś uciec od tej waszej smutnej rzeczywistości. Jesteś Serbem, czy Ruski?

– Jedno i drugie. Mam podwójne obywatelstwo.

– Czyli nasz kochany sierżant Boucher miał w jednej trzeciej rację.

–   Jak to?

– No, z naszej słowiańskiej trójki, ty byłeś rzeczywiście szpiegiem. Chociaż nie rozumiem, o czym mógłbyś pisać raporty, przecież nie miałeś dostępu do żadnych danych.

Pietia milczał, zdawał się w skupieniu patrzeć na drogę przed sobą.

– A nie, zaraz, zaraz.. Może jednak miałeś, przecież obsługiwaliśmy najnowocześniejszy sprzęt szyfrowanej łączności satelitarnej, lokalizatory i nawigację satelitarną. Okej. Znowu mi się układa. – Ernest zawahał się, jego twarz zrobiła się ponura. – Powiedz mi jeszcze…  a te nasze wspólne akcje na pustyni,  po to zdecydowałeś się być moim obserwatorem, by mieć do nich dostęp? Tak? – Pietia nadal milczał. – Te moje listy do Élodie, też wykorzystywałeś do swoich raportów. To ty spowodowałeś, że nigdy nie zostały wysłane? Jak je kopiowałeś? Fotografowałeś je? I co potem? Miałeś jakiegoś łącznika?

Ernest ze złością i zrezygnowaniem, trochę teatralnym gestem odrzucił za siebie na tylną kanapę instrukcję do „fotosnajpera”, zamilkł, zamknął się w sobie.

– Słuchaj Ernest. To nie było tak, jak mówisz! – Głos Pieti był spokojny i opanowany. – Nasza przyjaźń była prawdziwa, lubię cię, nie wyobrażam sobie, abyś mógł mnie znienawidzić. Rzeczywiście w świetle tego, co razem przeszliśmy i przeżyliśmy, wszystko ma znaczenie, ja uratowałem twoje dupsko, a ty moje, ja pomogłem tobie a ty mnie. Byliśmy razem, walczyliśmy razem, razem odwalaliśmy brudną robotę za Pana Boga, gdy Ten odwracał plecami się od tego całego gówna. Razem znosiliśmy to wszystko. Kurwa! Nawet razem ogrzewaliśmy się od siebie pod jedną pałatką na pustyni w mroźne noce. To wszystko się liczy i jest ważne, to też jest prawdziwe. Jedyne, co nas różni to cel wstąpienia do legii. Zgoda nie powiedziałem ci prawdy, no, bo jak? Przyjąłbyś do wiadomości to, kim jestem?  I co dalej?

– Oszukiwałeś mnie jednak.

Cichy głos Ernesta zabrzmiał mocno jak wyrzut, ale czuł, że przyjaciel ma też rację, za to głos Pieti zabrzmiał jak obrona desperata, któremu świat się kończy.

– Nie oszukiwałem! Kurwa! Co z tego!? Ale to wszystko było prawdziwe! No… przecież akurat o tym, nie mogłem ci powiedzieć…

– Właściwie to, dlaczego nie? Nie ufaliśmy sobie bezgranicznie?

– Wiesz co? Możliwe, że Boucher miał rację, mówiąc zawsze, że większość, jeśli nie wszyscy, którzy do legii przyjeżdżają ze wschodniego bloku, to sowieckie les espions. Był chyba jedynym Francuzem, którego znaliśmy, a który nie sympatyzował z Sowietami.

– Co masz na myśli? – Ernest wyglądał na zdumionego.

– To, że chyba też nie jesteś święty. Tak się składa, że trochę sprawdziłem cię w papierach. I wyszło, że też jesteś synem szpiona.

– Okej, to mi przyjebałeś teraz. Tylko że mój stary nie współpracował z bezpieką. A ja nie miałem z tym nic wspólnego.

– Co za różnica. Wszyscy w jakiś sposób pracujemy dla komuchów i ich aparatu władzy. Ty też pracowałeś.

Tym razem Ernest zaskoczony zaniemówił, sytuacja zrobiła się nerwowa, jednak opanował głos i spokojnie odpowiedział.

– Nigdy się z tym nie kryłem, opowiedziałem wam, gdzie pracowałem przed legią. Wiesz, czym się różnimy? Tym, że ja cię nigdy nie sprawdzałem.

Nastała cisza. Długotrwała cisza. Nieprzyjemna cisza. Złowroga cisza.

– Muszę się przespać, obudź mnie, jak będziemy dojeżdżać do granicy.

To były ostatnie słowa Ernesta aż do momentu, gdy Pietia zatrzymał samochód przed szlabanem z czerwoną gwiazdą. Drobiazgowa kontrola paszportów odbyła się po stronie ukraińskiej, nie było kolejki i przejechali gładko. Po stronie polskiej celnik spojrzał jedynie na bagaże leżące na tylnym siedzeniu, przybił pieczątki w paszportach.

Całość trwała może piętnaście minut. Zamienili się miejscami, aż do końca podróży obaj milczeli.

Do mieszkania matki Ernesta dotarli pół godziny przed dwudziestą drugą. Byli potwornie zmęczeni, jednak wszystkie niedogodności ginęły pośród nieporozumienia, jakie pojawiło się między nimi. Nadal dzieliły ich niedopowiedzenia, cisza wydawała się coraz bardziej nieznośna, odsuwała ich od siebie. Ernest wiedział, że rozdmuchany w domu Witalija balon narastających wątpliwości, myśli i wniosków eksplodował, chłopak tracił pewność siebie, odnosił też coraz silniejsze wrażenie, że to tylko jego urażona duma niepotrzebnie potęgowała ten stan. Czy było może coś więcej, czego nie rozumiał, coś, z czego nie zdawał sobie sprawy? Okazało się, że Pietia jest oficerem radzieckiej służby wywiadowczej, może bezpieki, albo zwyczajnym szpiegiem.

Właściwie to powinni być wrogami, bo Ernest wszystkie swoje decyzje życiowe jak dotąd podporządkowywał działaniu na przekór, wbrew systemowi, wbrew władzy ludowej. Był zdeklarowanym przeciwnikiem, wrogiem tego systemu, nawet jeśli, ta władza okazała się, być mu przydatna, może nawet przyjazna wobec niego, przecież to jej wysoko postawiony funkcjonariusz uratował go przed konsekwencjami jego własnych decyzji, skutkami jego własnych wyborów i działań.

Ernest nie był już pewien niczego, nie wiedział, jak reagować na zapewnienia Pieti. Z jednej strony umysł podpowiadał mu, że jego reakcja jest przesadzona, nawet histeryczna, to jednocześnie docierało do niego, że wspólne przeżycia, chwile, w których ufali sobie bezgranicznie, działali instynktownie, rozumiejąc się niemal bez słów, są dowodem, że ich przyjaźń i lojalność jest ponad tym wszystkim, ponad tym systemem zniewolenia w ich ojczyznach.

No i stało się tak, jak Ernest postanowił w swojej zatwardziałości i urażonej dumie, ale nie tak, jak by tego rzeczywiście chciał. Nie przeczuwał, że będzie żałował swojej decyzji i postawy przez wiele lat. Następnego dnia, w niedzielę, czwartego września rano pojechali do Krakowa. Na dworcu głównym kupili bilet na pośpieszny „Sobieski” do Wiednia, planowy wyjazd miał być w południe.

– Ernest nie proszę cię o wybaczenie, bo nie masz, czego mi wybaczać. – Zatrzymali się na peronie przed wagonem. – Nie będę przepraszał za to, kim jestem, ani za to, jak potoczył się mój los. Wzrastaliśmy w skrajnie różnych warunkach, ja w rodzinie funkcjonariuszy, szpiegów. Mój los został przypieczętowany w momencie narodzin. Nie myśl o mnie źle, bo wieczną wojnę mam wpisaną w całym moim życiorysie, aż do końca.

Spojrzał na oblicze Ernesta, było smutne, było milczące, oczy unikały jego wzroku.

Pietia mówił dalej.

– Proszę cię, pomimo tego, kim jestem, pamiętaj mnie dobrze, wspominaj tylko te nasze dobre chwile, właściwie to tylko takie były! Zawsze byłeś, jesteś, zawsze będziesz moim przyjacielem. To wszystko odbyło się za szybko, trwało za krótko, ale czasu i tak już dla nas nie ma. Już wiesz, federacja jugosłowiańska zaczyna się rozpadać. Niebawem również i cały ten wschodni blok demoludów się rozpadanie.  Będą zmiany w globalnym układzie sił. Prawdziwa wojna dopiero się zaczyna, ta, do której byłem przygotowywany, również w legii.

Ernest uśmiechnął się wreszcie.

– A ty przecież osiągnąłeś już swój cel, wyrównałeś rachunki z wujem i z całą tą komisją wewnętrzną KGB, nie musisz wracać!

– Muszę. Na początku chciałem cię nakłonić, abyś jechał ze mną do Jugosławii. Moglibyśmy wiele zdziałać. Jesteśmy w tym dobrzy, zgrani, dobrze się rozumiemy, no i mamy świetne przygotowanie i doświadczenie w tej robocie.

– Moje wojny już się skończyły. Ta w Varkoviczi była ostatnia!

Pietia uściskał przyjaciela, długo go obejmując, jednak ten nie odwzajemnił gestu, gdy się rozdzielili, zauważył dwie stróżki łez na policzkach przyjaciela.

– Nawet nie próbowałem nalegać, już na początku zorientowałem się, że nic z tego, że nie uda mi się ciebie namówić.

Jeszcze raz się uściskali, tym razem również i Ernest podniósł ręce.

– Jak, kilka dni temu witaliśmy się, to też miałeś łzy w oczach. – Uśmiechając się, Pietia nadal mówił, w ten sposób próbował zakłócić ciszę. Ciszę, która dręczyła go, dręczyła jego duszę, ciszę, która zabijała ich przyjaźń. – Zawsze byłeś wrażliwcem, co prawda z silną i odporną psychiką, najlepszym strzelcem, i najlepszym z nas we wszystkim, ale jednak wrażliwcem.

Ernest otarł oczy, które nabrały blasku lśniącego niepewnością, złością, żalem, a najbardziej wzbierającymi łzami.

– Chcesz mi powiedzieć, że jestem mięczakiem?

– Nie! Powiedziałem, że wrażliwcem, a to nie jest to samo. Wiem, jaki jesteś. Poznaliśmy się dobrze, wojna nas zbliżyła, zaprzyjaźniliśmy się. Wiem, że jesteś sprytny, odporny na stres, na niewygody i podłe warunki, na całe to wojenne gówno, na krew, na rozbryzgi mózgowia, na miazgę z flaków i w ogóle. Byłeś maszyną do zabijania, do strzelania, często w plecy. Ale z drugiej strony nie jesteś też twardzielem jak na przykład chłopaki z desantu. Jesteś nadal młody, za młody, a „dzidziuś” to była odpowiednia ksywka dla ciebie. Przeżyliśmy i widzieliśmy wiele, ale ty nie nadajesz się na wojnę, to nie twoje życie, spróbuj być zwyczajnie szczęśliwy.

– Masz rację, nie nadaję się na żadną wojnę, jestem za miękki. – Ernest zatrzymał swoją wypowiedź, by zebrać myśli. Wreszcie dodał ponuro. – Życzę ci powodzenia, gdziekolwiek poprowadzą cię ścieżki szpiega, obyś nigdy więcej nie musiał udawać ani udowadniać przyjaźni, jeśli ci się jeszcze przytrafi. – Ponownie kilka sekund ciszy – Chyba nie chcę już, abyś mnie więcej odwiedzał.

Pietia wyraźnie zasępił się, stał przez dłuższą chwilę, rozgoryczony i oszołomiony, z niedowierzaniem wpatrzony w swojego przyjaciela.

Po chwili zainspirowany odezwał się:

– „Gdy na przyjaciela weźmie mnie złość, pogadamy, a zniknie niezgody kość, lecz gdy nieprzyjaciel rozzłości mnie, nie powiem mu, wtedy wzrasta mój gniew"[75].

Spojrzał jeszcze raz na Ernesta, ten nie zareagował, wtedy odwrócił się, postawił nogę na stopniu do wejścia do wagonu, wrzucił do środka swoją torbę, wspiął się wyżej, wszedł do środka, by zniknąć w korytarzu do przedziałów.

Ernest pozostał na peronie do czasu odjazdu pociągu, niezdolny do najmniejszego ruchu, przerażony własnymi słowami, jeszcze długo po tym, jak ostatni wagon zniknął z pola widzenia. Stał i rozmyślał, szukał usprawiedliwienia dla samego siebie, szukał sensu dla całego swojego dotychczasowego życia.

Uzmysłowił sobie, że sam zbudował swój wizerunek na udawaniu, na fałszywym przekonaniu, że jest odporny psychicznie, że jest silny wewnętrznie, że wszelkie trudy znosił dzielnie, że wszystko, co robił, było bez uszczerbku na duszy. Jednak to, co było mu dane widzieć, czego doświadczył, ekstremalne przeżycia, których zaznał przez ostatnie cztery lata, to było o wiele za dużo, niż potrafiłby znieść zwykły młody chłopak bez okaleczenia tej duszy. Służba w rodzimym wojsku, brutalne wydarzenia wojenne, sytuacje, których był świadkiem, codzienne obcowanie ze złem, któremu na imię było znęcanie się nad słabszymi, okrucieństwo, bestialstwo. Wreszcie zło, które sam tworzył i rozsiewał, całkowicie go przerosły, zabiły w nim wiarę we wszystko, wiarę w ludzi, wiarę w Boga, wiarę w siebie.

Właśnie teraz zdał sobie z tego sprawę, że to nie odporność, tylko zobojętnienie, przyzwyczajenie i instynkt przetrwania. Uświadomienie sobie, że w gruncie rzeczy jest słaby, miękki i wrażliwy, przyniosło mu chwilową ulgę, swobodę, uwolnił wszystkie złe myśli i wspomnienia, by zakopać je głęboko w zakamarkach swojej duszy.

Naszła go pewność, że właśnie teraz wyzwolił się od wojennej klątwy. Dobrze jest być szczerym wobec samego siebie, bobrze dostrzegać dobro, być wrażliwym. Łatwiej jest być miękkim, łatwiej jest odrzucać zło, wypierać je z siebie, wmówić sobie, że nie istnieje. Dobrze jest być szczęśliwym, dobrze byłoby być szczęśliwym…

To poczucie ulgi było tylko chwilowe, zostało zastąpione przez poczucie winy. Wrażliwość, którą sobie właśnie uzmysłowił, wzbudziła nagły wyrzut sumienia, poczuł się źle po tym, jak potraktował swojego przyjaciela. Zaraz potem ogarnęło go nieprzyjemne przeczucie, że może już nie będzie mu dane doświadczyć takiej przyjaźni.

Pietia i Ernest nie spotkali się już nigdy więcej. Nie wiedział, czy to jego ostatnie słowa do przyjaciela były przyczyną, czy też krwawe wydarzenia, w środek, których Pietia wyjechał.

Niecały rok po ich pożegnaniu wybuchły walki serbsko-albańskie w Kosowie. Rozpoczęła się wojna bałkańska. W 1991 niepodległość proklamowały Słowenia, Chorwacja oraz Macedonia. Trochę później odłączyła się Bośnia i Hercegowina, nastąpił całkowity rozpad Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii. W efekcie rozgorzały regularne i krwawe wojny z Serbią, których wyznacznikiem okazały się czystki etniczne, na niespotykaną dotąd w Europie skalę.

Epilog

W dwa lata po powrocie do kraju trochę po upadku muru berlińskiego Ernest zdobył adres uniwersytetu w Lyon, na który wysłał list z prośbą o doręczenie studentce: Alouette Durandelle, upoważnił do otwarcia listu, w przypadku, gdyby na uczelni, zarejestrowanych było więcej osób o takim imieniu i nazwisku.

W krótkim liście poinformował dziewczynę, o znajomości z jej matką Claire.  O tym, że był jej współpracownikiem i był obecny przy jej śmierci, że czuje się winien, że mu przykro i że przeprasza. Jeśli potrzebowałaby pomocy, to jest gotów przyjechać i udzielić wsparcia, nawet niewielkiego finansowego.

Pięć tygodni później otrzymał list z odpowiedzią, właściwie kartkę pocztową w białej kopercie. Szybko przeczytał cztery krótkie zdania:

„Monsieur,

Z przykrością muszę poinformować, że przez pomyłkę skontaktowaliście się z niewłaściwą osobą, o takim samym nazwisku.

Moja matka żyje i czuje się dobrze, jej imię to Anna, nie Claire, nigdy nie współpracowała z żadnym Polakiem. Jednocześnie pragniemy zaoferować naszą pomoc, wiedząc w jak trudnej sytuacji gospodarczo-politycznej znajduje się Wasz kraj. Prosimy o kolejny kontakt listowny, gdybyście mieli taką potrzebę, adres obok.

Cordialement.

A.D.

Ernest nie mógł uwierzyć w to, co przeczytał. Zrobił to jeszcze raz, potem kolejny. – „Jakaś pomyłka? Jak to? To wszystko jednak jakieś, takie tajemnicze. Co ona z tą sytuacją polityczną? Powinna raczej napisać: prosimy o kontakt, gdybyśmy mogli w jakiś sposób pomóc, albo jakoś tak, bo jaką ja potrzebę mogę mieć?

Wtedy bezwiednie spojrzał jeszcze raz na zdjęcie miasta na widokówce. Przyglądał się przez chwilę, drobny szczegół przykuł jego uwagę.

Widokówka przedstawiała panoramę wzdłuż ulicy jakiegoś francuskiego miasta, które wydało mu się dziwnie znajome. Niby zwykła perspektywa, pejzaż miejski sfotografowany w słoneczne popołudnie, a jednak coś przyciągnęło jego wzrok na dłużej. Na pierwszej kamienicy wyraźny szyld z nazwą ulicy „Rue Sainte-Eugénie”. Następny budynek był jakimś barem lub restauracją, nad szerokimi oszklonymi drzwiami czerwony baner z napisem wykaligrafowanym złotymi literami: „Café le petitt rossignol”. Na szybie ręcznie namalowany taką samą złotą farbą symboliczny słowik.

Identyczny z tymi na  szklankach, w których podawano tam autorskie drinki.

Zimny pot na plecach, serce mu załomotało, już wiedział.

Oparł się o krzesło, podniósł głowę do góry, zamknął oczy, wyrównał oddech i uspokoił myśli. Jednak emocji już nie zdołał wyciszyć, bo wtedy wrzasnął na całe gardło.

– Kuuurrrrwaaaaaa! Okłamał mnie! – Dokończył już normalnym głosem. – Ale czułem, że coś było nie tak. Przecież nie widziałem jej ciała. Kazał mi wyjść i wyjechać tak szybko, ale okej, rozumiem, że to dla jej bezpieczeństwa. Oczywiste, że ją cenił wyżej, jako wykształconego i doświadczonego oficera wywiadu. Przecież ja zwykłym cynglem byłem. Możliwe też, że w ten sposób uwolnił mnie, może nawet ocalił mi życie.

Wtedy opanował się, odetchnął z ulgą. Natychmiast przystąpił do pisania listu do osoby o inicjałach „A.D.”.

Rok później wyjechał na wycieczkę do Lyonu.

***

Przez kilka lat żył Ernest w przekonaniu, że wyrównał rachunki z przeszłością, wypierając ją, odsuwając ją na dno swojego sumienia, lecz miał się przekonać na własnej skórze, że nikt nie jest w stanie przewidzieć, kiedy ta przeszłość przypomina o osobie, upominając się po swój haracz.

Jego dopadła nagle i bez ostrzeżenia, budząc stare koszmary, wydobywając z zakamarków na dnie świadomości wszystkie wspomnienia i skrywane przez długi czas, przeżycia.

Po ośmiu latach pracy w miejscowym oddziale banku PKO, w kwietniu 2002 Ernest został zrekrutowany przez Krakowski Instytut Technologii do pracy w nowo powstałym oddziale skandynawskiej korporacji finansowej w Warszawie.

Nie przewidywał, że wyjazd w połowie czerwca na delegację do centrali firmy w Kopenhadze, będzie taką pobudką dla wszystkich tajemnic i wspomnień, które udało mu się pochować, zapomnieć lub wyprzeć.

Prosto z lotniska pojechał taksówką, na pierwsze spotkanie, jakie mu wyznaczono. Miało odbyć się z przedstawicielami departamentu bezpieczeństwa, potocznie nazywanego przez miejscowych pracowników „Kommando Central”.

W obszernym pomieszczeniu konferencyjnym czekały na niego dwie osoby, oprócz menadżera odpowiedzialnego za bezpieczeństwo, niejakiego Heninga Richardsena, była jeszcze jakaś Mette, której nazwiska nie zapamiętał.

Przywitano go bardzo przyjaźnie i serdecznie, uściski rąk, uśmiechy, uprzejme słowa powitania. Nie zauważył momentu, gdy do pokoju konferencyjnego wszedł trzeci, szczupły i wysoki mężczyzna w średnim wieku.

– Hallo Ernest, certainly nice to meet you again. How are you?

Serce załomotało, ciśnienie skoczyło, krew uderzyła do głowy, zaczerwieniając Ernestowi twarz i szyję, był w stanie wybełkotać tylko niezrozumiałe – „hallo, nice to meet you again” – gdy odwróciwszy się, zdumiony, z szeroko otwartymi oczami wpatrywał się w twarz człowieka stojącego przed nim.

Twarz Larsa Larsena.

Mimo wszystko uśmiechnęli się do siebie.

– Ile to lat już mięło, jakieś czternaście, piętnaście?

W odpowiedzi Ernest tylko skinął na potwierdzenie.

– Cieszę się, że mogliśmy cię poznać. Usiądźmy przy stole i porozmawiajmy. – Głos szefa bezpieczeństwa, Heninga Richardsena był łagodny, nieco ochrypły. – Trochę o tobie usłyszeliśmy. Przyjmując cię do pracy, zdecydowaliśmy, że chcemy się z tobą spotkać. Tutaj w centrali.

– Wszystkich tak zapraszacie?

– Nie, w warszawskim oddziale jest sporo młodych, nowych ludzi, ale to na tobie nam zależy – odpowiedział szef.

Mette milczała, w międzyczasie otworzyła jakiś skoroszyt, jakby chciała robić notatki. Lars siedział naprzeciwko i również milczał.

– Zaczynam się domyślać, że ten instytut z Krakowa, zwrócił się do mnie z propozycją pracy na wasze zlecenie?

– Zgadza się. Firma, która ściągnęła cię do nas, sprawdziła cię, ale prawdziwe świadectwo o tobie dał Lars.

Ten uśmiechnął się i delikatnie skinął głową, Hening kontynuował swoje.

– Potrzebujemy sprytnych i mądrych ludzi. A co najważniejsze oddanych i uczciwych. Będziesz nam potrzebny, zarówno tam w Warszawie, jak i u nas również. Trzeba mieć na nich wszystko oko. Czy możemy ci zaufać? Oczywiście wszystko w tajemnicy.

– Jeśli zachowanie tajemnicy, nie sprawia bólu, to żadna tajemnica. – Ernest właściwie nie był pewien, dlaczego tak odpowiedział.

Powoli docierało do niego, z jakiego powodu tak gładko otrzymał tę pracę. Z jednej strony niezła gratka to stanowisko w dużej międzynarodowej spółce, ale to, co właśnie mu się teraz przytrafiło, zdecydowanie mu się nie spodobało.

Czy to przeznaczenie upomniało się o niego – „może ta afrykańska klątwa znowu mnie dopadła?” – ta myśl zagnieździła się w głowie na dobre, była jak natręctwo, nie chciała go już opuścić do końca spotkania, nie zdawał sobie sprawy, że będzie powracać bardzo często, przez kolejne kilka lat.

Ale to już zupełnie inna historia.

***

Pablo zakończył swój pięcioletni kontrakt, trzykrotnie jeszcze wyjeżdżając do Afryki w kolejnych turach. W uznaniu zasług i za wzorową służbę dwukrotnie otrzymał i przyjął propozycję przedłużenia pięcioletniego angażu. Był z nich najwytrwalszy. Po piętnastu latach zakończył służbę, zakończył swoją pracę. Opuścił Nimes, za zarobione i zaoszczędzone pieniądze, kupił niewielki dom na wysokim, skalistym brzegu morza, w średniej wielkości, prowansalskim miasteczku Mandelieu La Napoule, kilkadziesiąt kilometrów na zachód od Nicei. Było to jego wymarzone miejsce.

Początkowo szukał namiarów na Ernesta przez biuro w sztabie legii, chciał z nim nawiązać utracony kontakt, korespondować. Niestety, gdy ten wyjechał z Nimes, ślad po nim zaginął.

Pablo nigdy się nie ożenił, nie miał dzieci.

Po wielu latach wreszcie spotkali się w Warszawie, podczas wizyty Pabla u swoich rodziców na Żoliborzu.

Wcześniej, gdy Ernest przeprowadził się do stolicy w celu podjęcia pracy, odwiedził ich pod adresem, który kiedyś Pablo mu przekazał. Zostawił im swój numer telefonu, z prośbą o kontakt, gdyby Pablo pewnego razu się pojawił w mieście.

Oczywiście Pablo zaprosił przyjaciela do siebie na wakacje. Ernest skorzystał z zaproszenia, odwiedzając go wraz ze swoją żoną w lipcu 2014 roku. Jednak spotkanie nie przebiegało zgodnie z ich oczekiwaniami, byli zdystansowani, ulotnił się gdzieś czar ich przyjaźni i wspólnoty. Przeżycia i długi czas niewidzenia się odmienił ich.

Obaj byli już zupełnie innymi ludźmi. Tym razem to Pablo był pogodny i otwarty, cały czas uśmiechał się szczerze. Ernest zaś pod maską swojego uśmiechu skrywał swoje tajemnice, był małomówny, wiecznie milczący. Nie mieli wspólnych tematów, nie rozmawiali o Afryce, o Czadzie, zwłaszcza milczeli na temat Élodie.

Greg pozostał w jednostce do końca swojego pierwszego pięcioletniego kontraktu, jako instruktor strzelania precyzyjnego dla młodych rekrutów. Do Afryki, na misję już nigdy nie wyjechał. Regularna listowna znajomość z Sophie zmieniła się w regularne spotykania. W tym czasie dziewczyna ukończyła swoje studia na uniwersytecie w Montpelier. Pomimo prawniczego wykształcenia, zawsze pozostała wierna swojej żeglarskiej pasji.

Greg powrócił do rodzinnego Dundee razem z Sophie, oboje tęsknili za morzem. Greg nigdy nie został wojskowym ani oficerem marynarki. Za zarobione pieniądze oraz przy wsparciu rodziny, kupił duży jacht, by spędzić resztę życia, podróżując razem ze swoją wybranką żeglarką. W pierwszej kolejności udali się na zachód do Ameryki Północnej śladem jego przodków, którzy tam wyruszyli przed trzema, może czterema wiekami.

Będąc jeszcze w służbie legii Greg i Pablo spotykali się regularnie w Puyloubier, co roku przy tablicy i urnie z prochami Belga. Była to ich spontaniczna tradycja, od momentu, gdy przypadkowo spotkali się w rok po jego śmierci. Wtedy postanowili, że będą robić to systematycznie, tak długo, jak długo będą w służbie legii.

Okazało się, że Pablo najdłużej.

Umówili się, że będą obchodzić te rocznice, nie celebrować, nie świętować, ale pamiętać, wspominać o męskiej przyjaźni, o braterstwie, o męstwie, oddaniu i poświeceniu. Będą to robić w każdą w rocznicę jego śmierci, w rocznicę śmierci ich przyjaźni, w rocznicę śmierci Élodie.

Nikt z nich, nigdy nie dowiedział się, gdzie została pochowana. To śmierć tej kobiety, śmierć niewinnej dziewczyny rozdzieliła ich losy. Znali jej zauroczenie Ernestem i nieskazitelne uczucie aż do ostatniego momentu. Młodej dziewczyny, która nie była pewna, kogo kocha bardziej, rozdartej pomiędzy miłością do Boga a taką zwykłą, ziemską, ludzką do Ernesta. Nie potrafiła się zdecydować, którą miłość wybrać. Jej uczucie było czyste i uczciwe, ale było też jak jakieś rozdwojenie jaźni, było jak schizofrenia, bo może jakimś nadnaturalnym wyobrażeniem wydawało się jej, że może mieć i kochać ich obu.

A może to tylko jego wyobraźnia i rzeczywiście zmyślił wszystko. Z całą pewnością, jak ktoś, kiedyś powiedział – łatwiej to wszystko przeczytać, niż doświadczyć i przeżyć.

Tylko te jego listy i zdjęcia …

Koniec.

Notatki

[←1]

Przyp. autora: pogardliwie o młodym marynarzu, odp.” kota” w wojskach lądowych

[←2]

Przyp. autora: Dowódca Okrętu

[←3]

Przyp. autora: stopień siły wiatru w skali Beauforta,

[←4]

Przyp. autora: wacha - żegl. morze, woda morska

[←5]

Przyp. autora: Główne Stanowisko Dowodzenia

[←6]

Przyp. autora: Wojskowa Służba Wewnętrzna - ówczesna żandarmeria

[←7]

Przyp. autora: pogardliwie o kadrze zawodowej

[←8]

Przyp. autora: „Jestem gotów do pracy”

[←9]

Przyp. autora: „Nie mam nic dla ciebie”

[←10]

Przyp. autora: „Będziemy w pogotowiu do dalszej łączności z wami”

[←11]

Przyp. autora: wł. Centrum Szkolenia Specjalistów Mar.Woj.

[←12]

Przyp. autora: Liga Obrony Kraju

[←13]

Przyp. autora: Ludowe Wojsko Polskie

[←14]

Przyp. autora: Jednostka Wojskowa nr 4159 – Batalion Radioliniowy-Kablowy Służby Kontrwywiadu w Skierniewicach

[←15]

Przyp. autora: odpow. plutonowy

[←16]

Przyp. autora: pot. Łazik – UAZ 469, Uljanowskij Awtomobilnyj Zawod

[←17]

Przyp. autora: Wojskowa Akademia Techniczna - WAT

[←18]

Przyp. autora: w skrócie KGB

[←19]

Przyp. autora: GAZ-14 - Gorkowskij Awtomobilnyj Zawod

[←20]

Przyp. autora: Pierwszy Regiment Cudzoziemski

[←21]

Przyp. autora: w skrócie 2e REI

[←22]

Przyp. autora: Golfe du Lion

[←23]

Przyp. autora: Nathalie - Gilbert Bécaud

[←24]

Tłum. wł. autora: „Mędrcowi darować głowę racz, tchórzowi dać konia chciej, sypnij grosza szczęściarzom, a mnie w opiece swej miej”

[←25]

Tłum. wł. autora: Ballada pt. Wańka Morozow - Bułat Okudżawa

[←26]

Przyp. autora: dokł. 18 stóp

[←27]

Przyp. autora: tzn. 15m2 grot i 6m2 fok

[←28]

Przyp. autora: koszary im. pułkownika Chabrieres

[←29]

Tłum. wł. autora: „Któż to wie, czy nieznany poległy, który spoczywa pod ogromnym łukiem triumfu, łącząc swoją epicką chwałę z dumą przeszłości, nie jest tym obcym, który stał się synem Francji nie z racji urodzenia, ale z przelanej krwi”

[←30]

Przyp. autora: Przejściowy Rząd Jedności Narodowej, pozostałe jednostki Goukouni Oueddeia

[←31]

Przyp. autora: NRD - Niemiecka Republika Demokratyczna

[←32]

Przyp. autora: franc.- le chou

[←33]

Tłum. wł. autora: franc - diabeł w skórze anioła

[←34]

Czyt. wewe

[←35]

Przyp. autora: okresowa rzeka - oued, ouad lub wadi

[←36]

Przyp. autora: guelta - rodzaj oazy z wodami gruntowymi, zwykle w otoczeniu skał

[←37]

Przyp. autora: Aérospatiale SA 330 Puma

[←38]

Przyp. autora: wysoka czerwona trawa w strefie saharyjskiej, o charakterystycznym ostrym zapachu, niejadalna przez bydło, używana do wyrobu szałasów - szagranów, ze względu na dużą odporność na gnicie

[←39]

Przyp. autora: palma o dużych liścia do wyrobu mat, owoce jadalne

[←40]

Przyp. autora: sezonowy wypas

[←41]

Przyp. autora: Mirage F1

[←42]

Przyp. autora: albinos - powszechnie uznawany za cenną zdobycz, z uwagi na magiczne moce

[←43]

Przyp. autora: 1er REP

[←44]

Przyp. autora: 1er REC

[←45]

Przyp. autora: pasterskie obozowisko z namiotami

[←46]

Przyp. autora: jednostka społeczna wśród plemion północnego Czadu

[←47]

Przyp. autora: natryt - soda krystaliczna

[←48]

Przyp. autora: zielona roślina z obszaru saharyjskiego – jadalne owoce

[←49]

Przyp. autora: typowe, gliniane dzbany do gromadzenia żywności, około 1,2 m wys., 5 dabangów świadczyło o średniej zamożności

[←50]

Przyp. autora: Véhicule de l'Aavant Blindé (VAB) - wozy bojowe piechoty

[←51]

Przyp. autora: Véhicule Blindé Léger (VBL) - samochody opancerzone Peugeot P4 wyposażone w kaemy 7,62mm

[←52]

Przyp. autora: merostwo

[←53]

Przyp. autora: wcześniej garnizon libijski

[←54]

Przyp. autora: dankoutch - tymczasowa mała wioska na czas zbioru upraw, używana tylko przez około 4 miesiące w roku, służyła do gromadzenia zapasów żywności

[←55]

Przyp. autora: pachnąca lecznicza dzika roślina rosnąca na wyżynie Tibesti

[←56]

Tłum. wł. autora: z angielskiego - „Desert Rose” - słowa Sting

[←57]

Przyp. autora: RPD - ręczny karabin maszynowy Diegtiariowa

[←58]

Przyp. autora: ci, którzy zasłaniają twarz

[←59]

Przyp. autora: tuareski/arab. – szczęśliwie wszystko, jeśli Bóg zechce

[←60]

Przyp. autora: rodzimy język Tuaregów

[←61]

Przyp. autora: radziecki pistolet automatyczny APS 9 mm

[←62]

Przyp. autora: radiostacja produkcji radzieckiej przeznaczona była do utrzymywania łączności fonicznej lub telegraficznej, ręcznej i dalekopisowej, na bardzo duże odległości (do 8000 km). W latach 60.-90 w XX wieku zabezpieczała łączność państw członkowskich ze Sztabem Zjednoczonych Sił Układu Warszawskiego - pl.wikipedia.org

[←63]

Przyp. autora: „Jestem gotów do pracy, słucham na częstotliwości 9,6”

[←64]

Przyp. autora: „Was woła 5A (prefix dla Libii), kto mnie woła?”

[←65]

Przyp. autora: Czerwony Rynek

[←66]

Przyp. autora: obrazowe określenie dla terytorium francuskiego, ze względu na sześciokątny kształt na mapie

[←67]

Przyp. autora: region, w którym leży Nimes i Montpelier

[←68]

Przyp. autora: od słów Service de Santé des Armées

[←69]

Przyp. autora: skowronek i słowik

[←70]

Przyp. autora: kolorowe czasopismo dla kobiet w latach PRLu

[←71]

Przyp. autora: Podstawowa Organizacja Partyjna (PZPR)

[←72]

Przyp. autora: producent - Jerevanskij Awtomobilnyj Zawod

[←73]

Przyp. autora: Ozierjany - Jeziorany

[←74]

Przyp. autora: pistolet Makarowa

[←75]

Tłum. wł. autora: z angielskiego - „Drzewo jadu” - William Blake