Aleksander Fredro

SATYRY I EPIGRAMATY

Wydawnictwo Avia Artis

2020

ISBN: 978-83-65922-95-3

Ta książka elektroniczna została przygotowana dzięki StreetLib Write (http://write.streetlib.com).

spis treści

- Do lenistwa

- Do dukata

- Pan pieniądz, monolog

- Hipokryta

- Rymotworstwo

- Do M***

- Na tłumaczenie dzwonu Schillera

- Do ***

- Dzieje historyczno-polityczne

- Targ

- Równość

- Panicz

- Żyd

- Sejm

- Grzmoty

- Ogłoszenie

- Nasz kraj

- Sejm ptaków

- Wiwaty

- Straszny przyjaciel

- Sielanka

- Rolnik i byk

- Pająki

- Jaskółka

- Tylko śmiało

- Twych talentów

- Na sejm pojadę

- Będę feudałem

- Do redakcyi kuźni

- Oj źle

- Ni czci ni wiary

- Tuzy guzy

- Ordery

- Patryoci

- Do krawca * * *

- Socyalizm

- Ambo meliores

- Podziękowania

Do lenistwa

O lenistwo! Bóstwo moje!
Dla ciebie lutnię nastroję,
Lecz by twych uszów nie dręczyć,
Cicho struny będą brzęczyć,
Cicho będę śpiewać,
Ale głośno ziewać.
O jak słodko zamknąć oczy,
I na czasy i na ludzi
A jeżeli nas przebudzi
Zgiełk żałosny lub ochoczy,
Drzemiąc zawsze, drzemiąc miło
Jakby nam się ciągle śniło,
Przez mgłę tylko w świat poglądać
I prócz łóżka nic nie żądać.
Zapamiętałe szaleńce,
Których łudzą sławy wieńce,
Którą durzą wszystkie chęci,
By po zgonie żyć w pamięci;
Jakąż korzyść stąd odnoszą,
Że ich imie wieki noszą?

Czy inaczéj nikną w grobie,
W sutéj marmurów ozdobie,
Jak ten, co bez znoju
W lubym żył spokoju,
Od prac się odsuwał,
Więcéj spał, niż czuwał
I którego wierzch mogiły
Gęste pokrzywy okryły?!
Szaleńce zapamiętałe!
Znoście trudy,
Niech was wielbią płoche ludy,
Niech śpiewają waszą chwałę,
Ja wam wcale nie zazdroszczę,
Pogrobowych praw nie roszczę,
Nie dwa wieki, lecz dwa lata
Czy mieć będę cześć u świata,
Myśli mojéj dziś nie troszczę;
Nie chcę laurem skroni zdobić...
Dla mnie szczęściem nic nie robić.
Ciszéj zuchwalcze, wstępując w podwoje,
Gdzie spoczynek zaległ święty,
Gdzie ruch pełza, trud wyklęty.
Złóż przed progiem miecz i zbroję,
Rozpuść lutni dźwięczne stroje,
Krok po kroku czołgaj z cicha,
A pierś zwolna niech oddycha.
Tu Bóstwo leży w pachnącym obłoku
Po sto lat na jednym boku,
Przy niem Plotka zezowata
Wianki splata i rozplata,
Daléj obżarstwo głaszcząc się po brzuchu
Z ostatnim kęsem usypia na puchu;

A nudów wkoło gromady ospałe
Ziewają hymny lenistwu na chwałę.
Nie ujrzysz u nóg ołtarzy
Żadnéj strupieszałej twarzy,
Jaką wędzą gabinety;
Ni wpół żyjące szkielety,
Dzielne niegdyś Marsa syny
Nie kwęczą strojne w wawrzyny;
Lecz jak z jednego zawodu
Potężnego ujrzysz rodu
Kapłanów tysiące,
Nozdrza sapiące,
Pyski nadęte,
Tłuszczem wytarte,
Oczy przymknięte,
A gęby otwarte.
Chwała Bóstwo! Chwała tobie!
Ciebie widać w ich osobie!
Niech w szaleństwie, niech w zapale
Inni krwawe Bogi głoszą,
Ja z mnichami ciebie chwalę,
Służyć tobie jest rozkoszą.
Ręka czasu wszystko zmienia
Do zatraty, do zniszczenia;
Wszystko jedną pędzi drogą,
Lecz ołtarze twojéj chwały
Razem z światem będą trwały,

Z światem tylko zginąć mogą.

Do dukata

Ty, co z wschodu do zachodu

Władasz berłem wieków wieki,
Cny potomku, cnego rodu,
Wielki mocą twéj opieki,
O Dukacie! błagam ciebie,
Poetów wspieraj w potrzebie,
Przełam dotąd sprzeczne losy,
A twą świetność, twe pochwały
Szerzyć będą na świat cały
Uczniów Feba wieszcze głosy.
Pochwały! — Szalone myśli,
Możnaż ciebie chwalić Panie?
Czém ty jesteś, kto określi,
Już wsławionym dość zostanie.
Ziemia twoje pęta wzięła
Czci twą władzę, wielbi dzieła;
Twe zaszczyty wiecznie trwałe,
Niepotrzebne już pomniki;
Lecz my prawe hołdowniki
Śpiewać będziem twoją chwałę.

Wojownika wielkość sroga
Wkoło siebie gromy ciska,
Kędy stąpi jego noga,
Krew, popioły, śmierć, zwaliska.
Lecz niech cofnie się twa ręka,
A w téj chwili los go nęka.
Z twojém światłem przewodniczém
Nikną przemysł, władza, roty,
Wczoraj z tobą straszne groty,

Dziś bez ciebie już są niczém.
Twoją wolą krew tokami
Niepodległe broczy kraje,
Ale rzeknij: pokój z wami!
Kat w postaci ojca staje.
Ty ujarzmiasz czcze przesądy,
Zwalasz trony, zmieniasz rządy;
Z rąk Temidy wziąłeś szale
W prawodawczém świetnem kole,
Masz twe miejsce, masz twą wolę,
Wszędzie ołtarz twojéj chwale.
Twą opieką zmieniasz Panie,
Los człowieka przeznaczony,
Ten przy tobie w szczycie stanie,
Kto się czołgać jest stworzony.
Rozum dajesz, kryjesz wady,
Cnemi czynisz podłe rady;
Blask twój cnotę gdy odzieje,
Czołem przed nią ludy biją,
Blask twój chmury niech zakryją,
Samą cnotę świat wyśmieje.
Ogień Feba teraz w tobie,
Kiedy dźwięk twój doda weny,
Na co trzeba w każdéj dobie
Ody lecą, lecą treny.
Ach a ciebie, kiedy niema,
Lutnia brzęczy, Muza niema;
O Dukacie! u nóg tronu,
W miłych tobie staw nas rzędzie,
My cię szczerze, zawsze, wszędzie
Wielbić będziem aż do zgonu! —

Pan pieniądz, monolog

Nie, tak zostać nie może, trudna z ludźmi rada,

Nie wiem, co robić, ale coś robić wypada.
Ja, ja szlachcic, karmazyn, rycerz srebrno złoty,
Skutkiem Metampsychozy zmieniony w banknoty,
Tyle już tylko mogę doczekać się w dali,
Że mnie Prusak zagrzebie, lub Komuna spali.
Ale i w mojém życiu, tak jak jest w téj dobie,
Trudno z ludźmi wytrzymać i poradzić sobie.
Dzisiaj mnie nagradzają wawrzynowym splotem,
Jutro ni stąd ni z owąd obrzucają błotem.
Prawda jest, że ja nigdy miejsca nie zagrzeję,
Że lubię, gdy mnie świeże powietrze zawieje,
Że miłe do obrotów rozłożyste pole,
Że sobie nawet czasem i palić pozwolę;
Lecz to mojéj natury cnoty i narowy;
Każdy obok zachcianek ma rozsądek zdrowy.
I na cóżby ta wolność tak głośno rozdęta,
Gdyby mi lada głupiec mógł zakładać pęta?!
Jak gdzie w gmachu zasiędę, każdy cześć mi składa,
Całuje mnie po rękach, na kolana pada.
Dziennikarze mnie liczą, głaszczą mnie poeci,
Wielmożny, Niewielmożny, każdy bakę świeci,
Podłości, fałszu, zdrady nieustanna praca,
Aż mi się w mózgu, sercu i kiszkach przewraca.
A kiedy cierpliwości wyczerpawszy miarę
Z téj targowéj bożnicy wymknę się przez szparę,
Zaraz gwałt, hałas, hałas i zgrzytanie zębów,
Jak gdyby świat z odwiecznych wysunął się zrębów.
I nuż mnie okrzykami ścigać jak włóczęgę.

Każdy całą w gonitwie natęża potęgę,
A wczorajsi pochlebcy, bezwzględni czciciele
Najszaleńszych oskarżeń stają dziś na czele.
Póki który nie złapie, nie chwyci w objęcie,
Póty mnie od czci wiary odsądza zawzięcie.
Wszystkiego złego w świecie ja jestem przyczyną,
Czyliż to, (w ich mniemaniu) ja nie jestem winą,
Jeśli nasza głupota w kółku się obraca,
Jeśli jaki minister koziołka wywraca,
Jeśli gdzie jaki sędzia z prostéj drogi zboczy,
Jeśli Verwaltungsraty zamykają oczy,
Jeśli młodzian chyrleje w przedwczesnéj siwiźnie,
Jeśli skromna niewiasta czasem się pośliźnie,
Nareszcie, że co tylko szlachetnego w duszy
Mój wpływ teroryzuje i bezwzględnie kruszy.
Być może, nie wiem, wiem tylko dokładnie,
Że musi lichwą wracać, co mi z rąk wypadnie
Że wszyscy chcą mnie złapać, ja się złapać nie dam,
I że za żadną cenę méj władzy nie sprzedam.
Kocham ciebie nad wszystko, to jest moją cnotą,
Co się drugich dotycze, wcale nie dbam o to,
Ale z dotknięciem zemną mam łaskotki wszędzie.
Gwarancyi zatém stałéj trzeba mi w tym względzie,
Zaledwie się pozbyłem pobożnych fundacyi,
Mitralieuzy, szaspoty świat szalony płaci.
Daj!... Łapaj! wściekłe hasło! cała mądrość nasza,
Nawet już o jałmużnę pałką się uprasza,
Pędząc wirem lecimy z bezdroża w bezdroże;
Tak daléj koniec końców pozostać nie może.

Jeśli siła nie wesprze, rozum nie oświeci,
Dernę gdzieś aż za morze jak Napoleon trzeci.

Hipokryta

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Rymotworstwo

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Do M***

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na tłumaczenie dzwonu Schillera

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Do ***

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Dzieje historyczno-polityczne

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Targ

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Równość

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Panicz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Żyd

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Sejm

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Grzmoty

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ogłoszenie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nasz kraj

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Sejm ptaków

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wiwaty

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Straszny przyjaciel

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Sielanka

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Rolnik i byk

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pająki

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Jaskółka

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Tylko śmiało

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Twych talentów

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na sejm pojadę

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Będę feudałem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Do redakcyi kuźni

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Oj źle

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ni czci ni wiary

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Tuzy guzy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ordery

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Patryoci

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Do krawca * * *

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Socyalizm

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ambo meliores

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Podziękowania

Wydawnictwo Avia Artis dziękuje serdecznie wszystkim ludziom zaangażowanym w powstanie tej książki.

*****

Aleksander Fredro

SATYRY I EPIGRAMATY

Projekt okładki: Avia Artis

W projekcie okładki wykorzystano zdjęcie Aleksandra Fredry.

Autor: Teodor Szajnok

Wszystkie prawa do tego wydania zastrzeżone.

©Wydawnictwo Avia Artis

2020