Spis treści

Karta tytułowa

WSTĘP

POCZĄTEK

Poranek

Wiosna

Dziecko

Nowy dom

Nowy rok

OTWARCIE SIĘ

Otwarcie się na miłość

Otwarcie się na bogactwo

Sztuka otrzymywania

Urzeczywistnianie

ZMIANA

Obrzęd przejścia

Rytuały księżycowe

Świętowanie pór roku

Katastrofa

AKCEPTACJA

Być z tym, co jest

Pamiętać to, co było

Ufać temu, co jest

Znaleźć spokój

KONIEC

Śmierć

Powiedzieć: żegnaj

Zamknąć rozdział

Dobranoc

POSŁOWIE

10 olejków aromatycznych dla początkujących

10 minerałów dla początkujących

Podziękowania

O autorkach

Zdjęcia

Karta redakcyjna

Naszym nauczycielom

RYTUAŁY

Co ci przychodzi na myśl, gdy słyszysz słowo „rytuał”? Jednych idea rytuału intryguje, a nawet fascynuje. Są gotowi spróbować wszystkiego bez względu na to, jak dziwne się to wydaje z początku. Wysmarować się od stóp do głów olejkiem jaśminowym, by wzbudzić miłość? Oczywiście, czemu nie? Inni boją się, że rytuał oznacza jakieś pogańskie obrzędy magiczne. I na sam dźwięk tego słowa chcą uciekać z krzykiem.

Nie przejmuj się. Czasami my też na myśl o jakimś rytuale przewracamy oczami. Nie będziemy ci mówić, że musisz się otworzyć na szeroko pojęty mistycyzm albo godzinami siedzieć i mamrotać pod nosem zaklęcia (chyba że masz na to ochotę!). I nie każemy ci kupić zestawu do wudu, który będziesz wstydliwie ukrywać przed przyjaciółmi.

Dla nas rytuał to prosty sposób na to, by nauczyć się doceniać drobiazgi życia codziennego. To pomysł, który rzeczy zwykłe uczyni wyjątkowymi, a te wyjątkowe – wspaniałymi.

Rytuał pozwala poznać i uszanować własne emocje i doświadczenia. To bezpieczna przestrzeń, w której możesz uporać się z trudnymi uczuciami, aby cię nie zadławiły.

Uczestnicy naszych warsztatów, na których uczymy, jak dbać o siebie, często mówią, że chcą zwolnić, stworzyć w życiu przestrzeń dla siebie, ale po prostu nie wiedzą, jak to zrobić. Mamy nadzieję, że ta książka podpowie ci, jak za pomocą prostych rytuałów przyhamować w szaleńczym pędzie życia.

Jeśli pojęcie rytuału budzi w tobie strach lub niechęć, pomyśl o tych radosnych obrzędach występujących we wszystkich kulturach, związanych z narodzinami, ślubem czy świętami. Dzięki nim możesz obserwować przemianę i rozwój, zatrzymać się, by dostrzec i uczcić upływ czasu. Nawet najbardziej zagorzałemu ateiście zdarza się świętować urodziny czy sylwestra, choć niekoniecznie ze świadomością, że bierze udział w rytuale.

Rytuał może dać ci oparcie w trudnych chwilach. Jeśli kiedykolwiek uczestniczyłaś w pogrzebie ukochanej osoby, wiesz, że tradycyjne obrzędy związane ze śmiercią mogą nieść ukojenie, gdy dalsze życie wydaje się ponad siły.

W szaleńczym pędzie współczesnego świata nadal uczestniczysz w rytuałach, dzięki którym możesz uczcić wielkie i ważne chwile, takie jak pogrzeby, śluby i narodziny. Zapominasz jednak o celebrowaniu radości, jaką niesie codzienność. Życie bez chwili refleksji i zastanowienia to prosta droga do zgorzknienia i wypalenia.

Praktykowanie rytuałów na co dzień pomoże ci poruszać się w natłoku spraw ze spokojem i rozwagą, a nie bezmyślnie i w pośpiechu. Lubimy myśleć, że proponowane tu rytuały to zbiór przepisów, które pokazują, jak zwyczajnym dniom przydać trochę słodyczy.

CO TO W OGÓLE JEST RYTUAŁ?

Niektóre z naszych rytuałów są tak proste, że da się je opisać jednym zdaniem. Inne są bardziej skomplikowane, z konkretnymi zaleceniami i etapami. Łączy je jedno: uczą, jak żyć świadomie i z poczuciem celu.

Rytuałem może być wszystko, co tylko zechcesz. W każdym jednak trzeba przejść trzy etapy:

ZATRZYMAĆ SIĘ, by zdać sobie sprawę, gdzie jesteś, jak się czujesz i co się dzieje w tej chwili.

ZWRÓCIĆ UWAGĘ na swoje emocje, oddech i odczucia w ciele.

OKREŚLIĆ INTENCJĘ. Czego pragniesz? Spokoju? Energii? Akceptacji? Zmiany? Określ swoją intencję jasno i wyraźnie.

To naprawdę może być bardzo proste. Żadnych świec, kadzidełek i siedzenia po turecku na poduszce do medytacji. Mimo to efekty nawet tak zwykłego rytuału mogą być znaczące.

Rytuału nie powinno się odprawiać w pośpiechu, ale też niekoniecznie wymaga on wiele czasu. Uważamy, że dzięki rytuałom zyskasz głębsze zadowolenie z życia, poczucie prawdziwego szczęścia i więzi ze światem wokół. Można też powiedzieć, że rytuał to coś, co zwykłym rzeczom dodaje trochę magii.

Podobają nam się rytuały, które można przekazać z pokolenia na pokolenie lub dać komuś w prezencie jako pomoc w znalezieniu w życiu chwili spokoju. Opisałyśmy w tej książce kilka z nich.

Przedstawiona przez nas definicja rytuału jest niesamowicie prosta. Cała reszta to dodatki. W tej książce proponujemy czasem trochę bardziej skomplikowane rytuały, ale to od ciebie zależy, czy z nich skorzystasz.

Kochamy minerały i olejki aromatyczne, więc często ich używamy, ale ty wcale nie musisz. Wystarczy, że się zatrzymasz, zwrócisz uwagę i określisz intencję. I w zasadzie już tworzysz i praktykujesz swój własny rytuał.

Staraj się pamiętać, że to rytuał ma służyć i pomagać tobie, a nie odwrotnie. Jeśli czujesz, że stajesz się jego niewolnicą, przypomnij sobie, że w rytuale chodzi o to, by docenić swoje przeżycia, a nie coś sobie narzucać.

BRZMI PIĘKNIE, ALE KTO MA NA TO CZAS?

Rytuały nie wymagają wielkiej rewolucji. Nie zabiorą ci czasu. Paradoksalnie, otwierając się na nie, będziesz mieć go nawet więcej.

Doba ma dwadzieścia cztery godziny. Doba Baracka Obamy, Dalajlamy, a także twoja. Oczywiście czasem dzień upływa w szalonym tempie, czasem jest spokojniejszy, jednak codziennie możesz dokonać wyboru, jak spożytkujesz swój czas.

Gdy ktoś twierdzi, że nie ma czasu, aby zwolnić, to tak naprawdę mówi, że dla niego ta kwestia nie jest najważniejsza. Musisz świadomie podjąć decyzję, by wnieść w życie chwile wyciszenia i harmonii. Nikt tego nie zrobi za ciebie!

Na początek pomyśl o nawykach, które zabierają ci czas i energię. Następnie zadaj sobie pytanie, czy możesz ten czas spożytkować lepiej.

Nauczyłyśmy się, że ilekroć miotamy się gorączkowo, myśląc, że nie mamy czasu na chwilę wyciszenia – czy to na medytację, spacer, czy po prostu posiedzenie w ciszy – życie jeszcze bardziej przyspiesza i tym mocniej daje nam w kość.

W filozofii zen jest takie znane powiedzenie, że powinno się medytować każdego ranka przez dwadzieścia minut, chyba że nie ma się czasu. Wtedy należy medytować godzinę. Bo właśnie w szaleńczym pędzie najbardziej potrzebujesz stałych punktów, które pomogą ci odnaleźć spokojną przystań.

Świadomie podejmij wysiłek, by zwolnić i zadbać o siebie. Dzięki temu zaczniesz żyć pełnią życia.

JAKA JEST RÓŻNICA MIĘDZY NAWYKIEM I RYTUAŁEM?

To bardzo ważne, by odróżniać nawyk, czyli coś, co wykonujesz automatycznie i bezmyślnie, od rytuału, praktykowanego z uwagą i jasno określoną intencją.

NAWYK

Jedzenie w biegu

Przeglądanie mediów społecznościowych

Kupowanie drożdżówki w drodze do pracy

Włączanie telewizora co wieczór

RYTUAŁ

Dziękczynienie przed jedzeniem

Czytanie ciekawej książki

Siadanie w domu do śniadania

Prowadzenie dziennika wdzięczności

Dobre nawyki czynią życie lepszym. Z całego serca popieramy wyrabianie i podtrzymywanie nawyków, dzięki którym jesteś silna, zdrowa i szczęśliwa. Nie zrozum nas źle, nie musisz każdego codziennego nawyku zastępować starannie przemyślanym rytuałem. Nikt nie ma na to czasu.

Możesz jednak przemienić nawyk w bardzo prosty rytuał, dodając do niego intencję.

Zamiast rano pić herbatę podczas ubierania się, spróbuj uczynić z tego małą ceremonię. Ogrzej imbryk, weź herbatę liściastą, zaparz w zalecanym czasie i wypij ją w spokoju, zanim zajmiesz się czymś innym. To właśnie skupienie się na szczegółach i świadomość chwili odróżnia rytuał od nawyku.

Jeśli wydaje ci się, że nie masz czasu na praktykowanie rytuałów, zacznij od bardzo prostych, związanych z tym, co i tak robisz na co dzień. Na przykład podczas mycia zębów określ intencję na dany dzień. Albo dodaj kroplę aromatycznego olejku do toniku do twarzy, może lawendowego na uspokojenie, jako odzwierciedlenie twojego samopoczucia lub pragnienia spokoju.

Dobroczynne działanie tych drobnych rytuałów się kumuluje. Im częściej je praktykujesz, tym bardziej pomagają ci w znalezieniu oparcia i bezpiecznej przestrzeni, bez względu na to, co dzieje się w twoim życiu.

Tak jak wyrobienie dobrych nawyków wymaga dyscypliny, tak odczucie dobroczynnego wpływu rytuałów wymaga czasu. Gdy będziesz praktykować jakiś rytuał po raz pierwszy, możesz czuć się dziwnie. Za drugim razem zaczniesz się z nim oswajać, a za trzecim poczujesz się lepiej.

W tej książce jest mnóstwo rytuałów, które sprawdziły się u nas, a także u naszych znajomych i współpracowników. Zobacz, co zainspiruje ciebie. Nie wahaj się przekształcać naszych pomysłów tak, by służyły ci jak najlepiej.

Pamiętaj, że każdy rytuał może stać się nawykiem, jeśli nie poświęcisz mu należytej uwagi. Postaraj się, by twoje rytuały nie spowszedniały. Zastanów się, co zrobić, by pozostały ciekawe i pełne znaczenia. Praktykuj je świadomie i z uwagą, zamiast tylko mechanicznie powtarzać czynności.

A JEŚLI JESTEM OSOBĄ NIEWIERZĄCĄ?

My wywodzimy się z rozmaitych tradycji. Nasza matka pochodzi z Afryki Południowej, nasz ojciec z Indii. Urodziłyśmy się i dorastałyśmy w Hongkongu, a obecnie mieszkamy w Londynie. Od wczesnej młodości dużo podróżowałyśmy. Nadia mieszkała w aśramie i studiowała buddyzm. Katia przyjęła judaizm, gdy wyszła za mąż. Jesteśmy więc całkiem niezłą mieszanką kultur i tradycji.

Miałyśmy szczęście zetknąć się z wieloma różnymi rytuałami. Praktykujemy te, które znamy i kochamy, ale też z taką przeszłością jak nasza ciągle jesteśmy otwarte na poznawanie i stosowanie nowych, by nasze życie stało się lepsze i bogatsze.

Każdy, niezależnie od tego, czy jest osobą wierzącą, czy zdeklarowanym ateistą, poszukuje sensu życia. Być może ty próbujesz go znaleźć w pracy lub związkach albo w realizacji swoich pasji. Jesteśmy różni i każdy szuka gdzie indziej.

Z własnego doświadczenia wiemy, że jest tylko jedna droga, by spróbować zrozumieć, co nadaje sens życiu. Trzeba się zatrzymać, wyciszyć i wsłuchać w siebie. Czy wyznajesz jakąś religię, czy nie, cisza przyniesie odpowiedź. Rytuały pomogą ci w wyciszeniu.

Mamy nadzieję, że spodobają ci się choć niektóre z proponowanych rytuałów. Starałyśmy się opisać je prosto i jak najbardziej zrozumiale. Chcemy jednak, by nasze pomysły były dla ciebie źródłem inspiracji, a nie ścisłą instrukcją.

Śmiało dostosuj je do swoich potrzeb. My same ciągle to robimy.

Pozwól, by rytuały pomogły ci poznać siebie.

Początek

„Człowiek jest jak gospoda.
Co rano przybywa nowy gość”. Rumi

Czym dla ciebie jest początek?

Dla nas to krok w przestrzeń, gdzie zaczyna rosnąć coś nowego i świeżego. Początek może jednocześnie ekscytować i przerażać. Odkryłyśmy jednak, że często pojawia się po bardzo trudnym okresie, jak światełko na końcu tunelu. Jeśli myśl o początku cię przytłacza, niech pomoże ci świadomość, że gdy coś się kończy, zwykle zaczyna się coś lepszego.

Początek bywa tak znaczący jak nowy dom lub związek albo tak zwykły jak rozpoczęcie nowego dnia czy nawet godziny. W początkach najwspanialsze jest to, że w każdej chwili można zacząć coś od nowa.

Początek czasem trudno sobie uświadomić. Często jesteś już w środku czegoś, gdy zdajesz sobie sprawę, że się zaczęło. Nigdy jednak nie jest za późno, by zatrzymać się na chwilę i pomyśleć nad tym początkiem. Nawet jeśli jest już za tobą.

Ludzie, podobnie jak przyroda, mają czas wzrostu i zmiany oraz czas uśpienia i regeneracji. Twój rytm może być zgodny z porami roku, ale nie musi. Są osoby, które w lecie czują smutek, a ożywiają się zimą.

Wiosna to zwykle czas siewu (dosłownie i w przenośni). Zaufaj jednak swojej intuicji i zamiast dopasowywać się do kalendarza, sama wybierz czas, który wydaje ci się najwłaściwszy na początek.

Zacznijmy od początku.

Treść dostępna w pełnej wersji eBooka.

Mamy nadzieję, że te proste rytuały podsuną ci pomysły na to, jak zwolnić tempo życia i poczuć głębszą więź ze światem wokół ciebie.

Gdy już się oswoisz z koncepcją rytuałów, spróbuj stworzyć własne. Nie musisz się specjalnie interesować życiem duchowym czy wchodzić w jaźń na przestrzał. Wystarczy, że będziesz ciekawa i otwarta. Dobrej zabawy przy tworzeniu rytuałów, które sprawdzą się w twoim życiu.

Pamiętaj, że rytuały to tylko narzędzie, a nie rozwiązanie samo w sobie. Zatrzymanie się, skupienie uwagi, przemyślenie i określenie własnych intencji pozwoli ci sięgnąć w głąb świadomości. Odpowiedzi, których potrzebujesz, są w tobie. Musisz tylko się wyciszyć, by je usłyszeć.

Nie uważamy się za specjalistki od rytuałów. Jesteśmy tylko dwiema kobietami, którym te praktyki przynoszą chwile ukojenia w świecie pełnym niepokoju. Mamy nadzieję, że tak samo pomogą tobie.

PODZIĘKOWANIA

Przede wszystkim chciałybyśmy podziękować Pippie Wright, bez której nie byłoby drugiej książki (ani pierwszej!). Pippo, jesteś najlepszą redaktorką, jaką dwie dziewczyny mogły sobie wymarzyć. Dopingujesz nas do pracy i wierzysz w nas tak, jak jeszcze nigdy nie było nam dane doświadczyć od nikogo. Podziękowanie to za mało. Sprawiłaś, że spełniły się nasze marzenia (znów). Niech to trwa wiecznie!

Dziękujemy Jocaście Hamilton, Celeste Ward-Best, Elle Gibbons, Rachel Kennedy, Najmie Finlay i Becky McCarthy z wydawnictwa Hutchinson, najlepszemu zespołowi współpracowników, jaki mógł się nam przytrafić (poprzednim razem i teraz). Dzięki wam pisanie książek jest świetną zabawą!

Dzięki dla Viki Ottewill za piękną okładkę i Abi Hartshorne za kolejną doskonałą makietę książki.

Bardzo się cieszymy, że przy zdjęciach pracowałyśmy z Issy Croker i jej asystentką Steph McLeod. Jesteśmy wdzięczne, że zaryzykowałyście i spróbowałyście z nami czegoś nowego. Dziękujemy za energię i pomysły, które wniosłyście podczas sesji. Jesteśmy zachwycone fantastycznymi zdjęciami.

Pip Cooper, jesteś darem losu. Kochamy cię bardziej, niż mogą to wyrazić słowa. Dzięki tobie nie tylko wszystko wygląda pięknie, ale także wszyscy czują się piękni. Wszystko, co wniosłaś do zdjęć, w pełni nas odzwierciedla. Nie sposób wyrazić naszej wdzięczności. Jesteś najwspanialszą przyjaciółką, jaką mogłyśmy spotkać. Miałyśmy wielkie szczęście, że zgodziłaś się pracować przy obu książkach.

Dziękujemy Alisie z Untitled Flowers za przepiękne kwiaty do wszystkich sesji zdjęciowych.

Dzięki dla Michaela Isteada z The Herball za podzielenie się z nami przepisem.

Dziękujemy Rebecce Kaplan, Michaelowi Sandowi i całemu zespołowi Abrams. To dla nas zaszczyt i radość, że jesteście naszymi wydawcami w Stanach.

Dzięki dla wszystkich naszych wydawców za granicą. Cieszymy się, że nasze słowa i myśli są tłumaczone na tyle języków. Ogromne podziękowania dla Khana Lawrence’a i Catherine Turner, którzy sprzedali naszą książkę na całym świecie.

Dziękujemy wszystkim fanom naszej pierwszej książki. Codziennie jesteśmy pod wielkim wrażeniem waszych komentarzy, zdjęć i e-maili. Mamy nadzieję, że ta książka też wam się podoba!

Casey, Jonah i Huxley – to dzięki wam chcemy tworzyć kolejne rytuały i wspomnienia w naszym życiu.

O AUTORKACH

Nadia Narain to jedna z najlepszych instruktorek jogi w Europie i autorka bestsellerowej serii kursów jogi na DVD. Zaczęła uczyć jogi podczas tras koncertowych zespołów muzycznych, a potem została jedną z pierwszych nauczycielek w słynnym centrum Triyoga w Londynie. Oferuje też firmowane własnym nazwiskiem świece i perfumy, wolne od sztucznych dodatków.
@nadianarain

Katia Narain Phillips od ponad dwudziestu lat zajmuje się masażem i zdrowym żywieniem. Propaguje zdrowy styl życia. Magazyn „Red” nazwał ją pionierką zdrowej żywności. Katia ponad dziesięć lat temu otworzyła kafejkę oferującą surowe pokarmy i soki. Obecnie prowadzi innowacyjną londyńską Nectar Café. Mieszka w Londynie z mężem i dwoma synami.
@katianarainphillips

Dbaj o siebie, pierwsza książka Nadii i Katii, znalazła się w pierwszej dziesiątce najlepiej sprzedających się książek w Wielkiej Brytanii. Została przetłumaczona na sześć języków.
@nadia.and.katia

Copyright © Nadia Narain & Katia Narain Phillips, 2018
Photographs copyright © informacja na str. 191

All rights reserved. No part of this book may be used or reproduced in any manner whatsoever without written permission except in the case of brief quotations embodied in critical articles and reviews.

First published as Rituals for Every Day by Hutchinson, an imprint of Cornerstone. Cornerstone is part of the Penguin Random House group of companies.

Copyright © for Polish Edition by Wydawnictwo FILO,
Warszawa 2019

Tytuł oryginału: Rituals for Every Day
Wydawca: Katarzyna Drewnowska
Przekład z języka angielskiego: Anna Palmowska
Redakcja i korekta: Anna Magierska
Skład: Milena Leśniak

Dystrybucja: Firma Księgarska Olesiejuk
ul. Poznańska 91, 05-850 Ożarów Mazowiecki
www.olesiejuk.pl
ISBN: 978-83-62903-53-5

Informacje o książkach Wydawnictwa Filo znajdziesz na stronie internetowej: www.filo.com.pl

Skład wersji elektronicznej: pan@drewnianyrower.com