ELIZABETH GASKELL

Ruth

Tytuł oryginału: Ruth

Copyright © 2013, MG

Wszelkie prawa zastrzeżone. Reprodukowanie, kopiowanie w urządzeniach przetwarzania danych, odtwarzanie w jakiejkolwiek formie oraz wykorzystywanie w wystąpieniach publicznych – również częściowe – tylko za wyłącznym zezwoleniem właściciela praw.

ISBN: 978-83-7779-134-9

Projekt okładki: Elżbieta Chojna

Korekta: Michał Borun

Skład: Jacek Antoniuk

www.wydawnictwomg.pl

kontakt@wydawnictwomg.pl

Konwersja do formatu MOBI:

Legimi Sp. z o.o.

Płyńcie, płyńcie zwolna łzy!

obmyjcie piękne stopy

Księcia Pokoju, co z niebios zszedł

dobrą nowinę głosić.

Płaczcie, płaczcie oczy me,

proście o miłosierdzie,

grzech bowiem nigdy nie cofnie się,

drążył nas zawsze będzie.

Dalej, niechże potok łez

lęk zmyje oraz winę,

Pan niechaj spojrzy zaś na mój grzech

poprzez me łzy jedynie.

Phineas Fletcher

ROZDZIAŁ I

Uczennica krawcowej przy pracy

Jest w jednym ze wschodnich hrabstw miasto sądowe, które upodobali sobie wielce monarchowie tudorscy, wskutek zaś ich przychylności i protekcji zyskało ono znaczenie w stopniu zaskakującym dla współczesnego podróżnego.

Przed stu laty prezentowało się ono malowniczo i okazale. Stare domy, pełniące rolę tymczasowych siedzib tych rodów z hrabstwa, które zadowalały się rozrywkami prowincjonalnego miasta, porastały gęsto ulice, nadając im nieregularny acz szlachetny wygląd, nieznany wówczas jeszcze w miastach Belgii. Pobocza ulic charakteryzowały się osobliwym przepychem wskutek obecności szczytowych dachów i kominów, które przecinały błękitne niebo ponad nimi; tymczasem, jeżeli kto spojrzał niżej, uwagę jego przykuwały wszelkiej maści występy w postaci balkonów i wykuszów; zabawny był widok nieskończonej rozmaitości okien, którymi upstrzono ściany na długo przed czasami podatku pana Pitta[1]. Ulice poniżej odczuwały skutki istnienia owych występów oraz wysuniętych naprzód górnych pięter; były ciemne i źle wybrukowane dużymi, okrągłymi, luźnymi otoczakami, i pozbawione chodników, które krawężnik oddzielałby bezpiecznie od jezdni; nie było lamp na długie zimowe noce; nie zważano na potrzeby klasy średniej, która ani nie jeździła własnymi powozami, ani nie podróżowała w lektykach, które służący wnosić by mogli wprost do posiadłości ich przyjaciół. Ludzie pracy oraz ich żony, sklepikarze i ich małżonki, oraz wszyscy im podobni, dniem i nocą poruszali się w obliczu znacznego niebezpieczeństwa. Przemieszczające się wąskimi ulicami szerokie, niezgrabne powozy zmuszały pieszych do przeciskania się tuż przy domach. Schody niegościnnych domów sięgały niemalże do samej jezdni, ponownie narażając ich na niebezpieczeństwo, którego udawało im się uniknąć przez dwadzieścia czy trzydzieści kroków. Nocami zaś jedyne źródło światła stanowiły jarzące się, migotliwe lampy olejne, zawieszone nad drzwiami co bardziej arystokratycznych posiadłości; dzięki nim przechodniom dane było widzieć, gdzie idą, nim ponownie pochłonęły ich ciemności, w których nierzadko złoczyńcy czekali na swe ofiary.

Obyczaje owych czasów minionych, ustalone w najdrobniejszym szczególe, pozwalają lepiej zrozumieć okoliczności, które przyczyniły się do ukształtowania charakterów. Padół codzienności, na którym rodzą się ludzie i który pochłania ich, nim się zorientują, wykuwa dla nich łańcuchy, i ledwie jeden na stu ludzi ma w sobie tyle moralnej siły, aby nimi wzgardzić i zerwać je, gdy nadejdzie właściwy czas – kiedy pojawi się wewnętrzna konieczność niezależnego, samodzielnego działania, która jest nadrzędna wobec wszelkich zewnętrznych konwenansów. Dobrze przeto wiedzieć, jakież to łańcuchy codziennych domowych przyzwyczajeń były naturalnymi podporami dla naszych przodków, nim nauczyli się kroczyć samodzielnie.

Malowniczość owych prastarych ulic obecnie przeminęła. Astleyowie, Dunstanowie, Waverhamowie – możni tego regionu – zgodnie z obyczajem zwykli udawać się w sezonie do Londynu, toteż posprzedawali swe rezydencje w stolicy hrabstwa pięćdziesiąt lat temu lub dawniej. A skoro stolica hrabstwa utraciła powab w oczach Astleyów, Dunstanów, Waverhamów, jakże można było przypuszczać, że Domville’owie, Bextonowie i Wilde’owie będą nadal tam zimowali w swych drugorzędnych domach, i to przy zwiększonych kosztach ich utrzymania? Toteż przez pewien czas owe wspaniałe stare domy stały puste; następnie spekulanci odważyli się nabyć i przekształcić opuszczone posiadłości w wiele mniejszych mieszkań, odpowiednich dla ludzi pracy, czy nawet (przybliż ucho, aby nie posłyszał tego cień Marmaduke’a, pierwszego barona Waverham) w sklepy!

Lecz i to nie było jeszcze najgorsze w porównaniu z kolejnym unowocześnieniem, jakiego dopuszczono się wobec tych wspaniałych starych domów. Sklepikarze uznali, iż owa niegdyś modna ulica stała się teraz ciemna, a w słabym, bladym świetle towary nie prezentowały się zachęcająco; chirurg nie widział dobrze, gdy wyrywał ząb pacjentowi; adwokat musiał dzwonić, by wniesiono świece godzinę wcześniej, niż zwykł był to czynić, gdy mieszkał przy bardziej pobocznej ulicy. Krótko rzecz ujmując, za zgodą ogółu zburzono cały fronton po jednej stronie ulicy i odbudowano go w płaskim, surowym, nieurozmaiconym stylu Jerzego III. Bryła główna domów była zbyt lita i mocna, aby poddać się zmianom; toteż niekiedy spotykało ludzi zaskoczenie, gdy przeszedłszy przez sklep o pospolitym wnętrzu, znajdywali się u stóp wspaniałych, rzeźbionych dębowych schodów gęsto zdobionych herbami rodowymi, widnych dzięki światłu wpadającemu przez witrażowe okno.

Na górę takimi schodami – obok takiego okna (przez które wpadała poświata księżycowa, spowijając ją wielobarwną glorią) – szła utrudzona Ruth Hilton pewnej styczniowej nocy wiele już lat temu. Mówię, że była noc; lecz ściślej rzecz ujmując, był to ranek. Stare dzwony Św. Zbawiciela wybijały drugą. A mimo to w pokoju, do którego weszła Ruth, siedziało nadal ponad tuzin dziewcząt, szyjąc tak zapamiętale, jak gdyby zależało od tego ich życie; nie ośmielały się ziewać ani okazać jakiegokolwiek zewnętrznego przejawu zmęczenia. Westchnęły tylko lekko, kiedy Ruth powiedziała pani Mason, która jest godzina, bo z tą właśnie wiadomością miała wrócić; wiedziały bowiem, że chociaż czuwały do tak późnych godzin, następnego ranka trzeba rozpocząć pracę o ósmej, a młode ich członki były bardzo zmęczone.

Pani Mason pracowała równie ciężko, jak one; była jednakże starsza i bardziej wytrzymała; a poza tym, to do niej należały zyski. Lecz nawet ona zauważyła, iż potrzeba nieco odpoczynku.

– Dziewczęta! Zezwalam na półgodzinną przerwę. Proszę zadzwonić, panno Sutton. Martha przyniesie wam trochę chleba, sera i piwo. Proszę jeść na stojąco – z dala od sukien – a później umyć ręce, abyście było gotowe do pracy, gdy wrócę. Za pół godziny – powtórzyła bardzo wyraźnie; następnie opuściła pokój.

Ciekawy był widok młodych dziewcząt, które natychmiast skorzystały z nieobecności pani Mason. Pewna panienka o szczególnie przysadzistym wyglądzie ułożyła głowę na złożonych ramionach i w okamgnieniu zasnęła; nie pozwoliła się obudzić na skromną kolację, lecz podskoczyła z przestrachem w oczach na dźwięk kroków powracającej pani Mason, chociaż ich echo ledwie jeszcze było słychać na schodach. Dwie lub trzy inne przycupnęły przy mizernym kominku, który z uwagi na jak najlepszą oszczędność miejsca, za nic mając wszelki wdzięk i ornamenty, umieszczono w wątłej, płaskiej ścianie, wzniesionej przez obecnego właściciela posiadłości dla wydzielenia tej części ogromnej starej bawialni. Niektóre z dziewcząt spożytkowały czas na jedzenie chleba z serem, wprawiając swe szczęki w tak miarowy, ustawiczny ruch (i przybierając niemal bezmyślnie spokojny wyraz twarzy), jaki właściwy jest krowom, które przeżuwają trawę na łące.

Niektóre unosiły z podziwem szytą właśnie piękną suknię balową, inne zaś przyglądały się wynikom pracy, stając w pewnej odległości od przedmiotu oględzin, ażeby poddać go krytyce w sposób iście artystyczny. Jeszcze inne rozciągały się we wszystkie strony, aby ulżyć zmęczonym mięśniom; jedna czy dwie dały upust ziewaniu, kasłaniu i kichaniu, które tak długo wstrzymywały w obecności pani Mason. Ale Ruth Hilton skoczyła do dużego starego okna i przywarła do niego, tak jak ptak przywiera do prętów swej klatki. Odsunęła storę i wpatrywała się w cichą księżycową noc. Było podwójnie jasno – niemal tak jasno, jak za dnia – ponieważ wszystko pokrywała gruba warstwa śniegu, który padał bezgłośnie od ubiegłego wieczoru. Okno znajdowało się w kwadratowej niszy; osobliwe stare szybki wymieniono na takie, które wpuszczały więcej światła. Nieco dalej pierzaste gałęzie modrzewia kołysały się łagodnie w tę i z powrotem na ledwie odczuwalnym nocnym wietrzyku. Biedny stary modrzew! Był taki czas, gdy rósł na przyjemnym trawniku, a delikatne źdźbła podpełzały pieszczotliwie pod sam jego pień; obecnie jednak murawę podzielono na dziedzińce oraz obskurne tylne podwórka, modrzew zaś uwięziono i obłożono kamieniami brukowymi. Śnieg grubą warstwą pokrywał jego konary i opadał niekiedy bezgłośnie na dół. Stare stajnie powiększono i przekształcono w posępny ciąg nędznych domów przylegających do prastarych posiadłości. A ponad wszystkimi tymi zmianami z okazałego w nędzne roztaczał się purpurowy nieboskłon, niezmienny w swym przepychu!

Ruth przycisnęła czoło do zimnej szyby i nadwerężała bolące oczy, wpatrując się w cudowne nocne niebo zimowe. Targał nią silny impuls, by pochwycić szal i owinąwszy nim głowę, wyruszyć na przechadzkę i rozkoszować się pięknem; i był taki czas, kiedy to natychmiast poszłaby za głosem owego impulsu; teraz jednak oczy Ruth zaszły łzami i stała zupełnie nieruchomo, śniąc o dniach minionych. Ktoś dotknął jej ramienia, gdy błądziła myślami gdzieś daleko, wspominając dawne wieczory styczniowe, które przypominały dzisiejszy, choć przecież były tak od niego różne.

– Ruth, kochana – szepnęła dziewczyna, która mimowolnie przyciągnęła do siebie uwagę, gdy dostała uporczywego ataku kaszlu – chodź, zjedz kolację. Nie wiesz jeszcze, jak bardzo to pomaga przetrwać noc.

– Jedna chwila biegu – jeden powiew świeżego powietrza posłużyłby mi bardziej – odparła Ruth.

– Nie w taką noc, jak ta – odparła dziewczyna, zadrżawszy na samą myśl.

– A dlaczego nie w taką noc, jak ta, Jenny? – zapytała Ruth. – O! W domu wielokrotnie biegałam ścieżką aż do młyna, po to tylko, by zobaczyć zwisające z wielkiego koła sople lodu; a raz, gdy wyszłam, prawie nie mogłam zmusić się do powrotu, nawet do matki, co siedziała przy ogniu… nawet do matki – dodała cicho, melancholijnie, z nutą niewysłowionego smutku w głosie. – Ależ Jenny! – rzekła, zrywając się, a oczy jej szkliły się od łez – powiedz, czyś kiedy widziała, żeby te nędzne, ohydne, zrujnowane stare domy wyglądały choć w połowie tak – jak by to ująć? prawie pięknie – jak w tej chwili, pod tym miękkim, czystym, przepięknym pokryciem; a skoro one tak wiele zyskały, pomyśl tylko, jak w taką noc jak ta wyglądają drzewa i trawa, i bluszcz.

Nie udało się nakłonić Jenny do podziwiania zimowej nocy, która jawiła się jej tylko jako pora zimna i posępna, kiedy to kaszel jej się nasilał, a ból w boku stawał się bardziej dokuczliwy niż zazwyczaj. Objęła jednak ramieniem szyję Ruth i stanęła przy niej, rada, że owa uczennica-sierota, niezaprawiona jeszcze w trudach warsztatu krawieckiego, czerpała tyle przyjemności z czegoś tak pospolitego, jak mroźna noc.

Pozostały zatopione każda we własnych myślach aż do chwili, gdy zabrzmiały kroki pani Mason, a wówczas powróciły bez kolacji, ale pokrzepione, na swe miejsca.

Ruth zajmowała najzimniejszy i najciemniejszy kąt w pokoju, lecz było to jej ulubione miejsce; instynktownie wybrała je ze względu na znajdującą się naprzeciw ścianę, na której widniała pozostałość dawnej, z pewnością wspaniałej niegdyś bawialni, o której pięknie świadczyć mógł pozostawiony wyblakły fragment. Składały się nań płyty o barwie bladej zieleni morskiej obramowane bielą i złotem; na płytach tych namalowano – rozrzucono niedbałą, tryumfalną ręką mistrza – najcudniejsze wstęgi kwiecia, bujne i bogate ponad wszelki wyraz i tak rzeczywiste, że można było nieledwie poczuć ich zapach i usłyszeć, jak wiatr południowy szeleści cicho pośród karmazynowych róż, gałęzi fioletowego i białego bzu, kołyszących się złotolokich konarów złotokapu. Oprócz nich były tam majestatyczne białe lilie – symbol Dziewicy, malwy, dyptam jesionolistny, tojad, bratki, pierwiosnki; był tam każdy kwiat, który kwitnie obficie w czarujących staromodnych wiejskich ogrodach, uchwycony pośród swego wdzięcznego listowia, lecz nie w dzikim nieładzie, wedle którego je wymieniłam. U dołu płyty spoczywała gałąź ostrokrzewu, której nieprzejednaną prostotę zdobiła wijąca się draperia z angielskiego bluszczu i jemioły, i rannika zimowego; po obu bokach natomiast były wiszące girlandy wiosennych i jesiennych kwiatów; ukoronowaniem wszystkiego było zaś cudowne lato ze słodkimi różyczkami oraz czerwcowymi i lipcowymi kwiatami o soczystych barwach.

Monnoyer[2], czy też kimkolwiek był ów nieżyjący już artysta z przeszłości, byłby z pewnością rad, dowiedziawszy się, jak wielką przyjemność z dzieła jego rąk, a nawet ze szczątków tego dzieła, czerpało udręczone serce młodej dziewczyny; wyczarował on bowiem wizje innych podobnych kwiatów, które rosły i kwitły, i więdły w jej dawnym domu.

Pani Mason wyraźnie zażyczyła sobie, aby dzisiejszej nocy jej pracownice wytężyły siły, ponieważ nazajutrz miał się odbyć doroczny bal myśliwski. Była to jedyna rozrywka w mieście, odkąd zaprzestano wydawania balów sądowych. Sukien, które obiecała wysłać do domu „bez skazy” nazajutrz rano, było wiele; nie wypuściła z rąk ani jednej toalety z obawy, że gdyby zrezygnowała z choćby jednej z robót, ta mogłaby dostać się w ręce krawcowej-rywalki, która właśnie otworzyła swój zakład na tej samej ulicy.

Postanowiła dostarczyć słabnącym nastrojom delikatnego bodźca, toteż odkaszlnąwszy na wstępie delikatnie dla przykucia uwagi, rzekła:

– Otóż wiedzcie, dziewczęta, że w tym roku, tak samo jak w latach ubiegłych, poproszono mnie, bym wysłała kilka spośród mych młodych pracownic do hallu sali balowej ze wstążkami do pantofelków, szpilkami i innymi tym podobnymi drobiazgami, ażeby mogły naprawić każdy przypadkowy uszczerbek w toaletach pań. Poślę cztery… spośród najbardziej pracowitych. – Położyła wyraźny nacisk na ostatnie słowa, lecz niewiele to dało; dziewczęta były zbyt śpiące, aby dbać o przepych i próżność, czy też zaiste o jakiekolwiek luksusy tego świata, poza jedną, jedyną rzeczą – własnym łóżkiem.

Pani Mason była kobietą bardzo zacną, lecz podobnie jak wiele innych zacnych kobiet, miała swe słabości; jedną z nich (w jej powołaniu bardzo naturalną) była przesadna troska o powierzchowność. Wybrała już zatem w myślach cztery dziewczęta, które najpewniej przyniosą jej „zakładowi” chlubę; w duchu podjęła już decyzję, jednakże dobrze było obiecać nagrodę najpilniejszym. Nie zdawała sobie doprawdy sprawy z tego, jak obłudne jest takie postępowanie; zręcznie opanowała ów rodzaj sofistyki, za którego pomocą ludzie tłumaczą sobie, iż to, co pragną uczynić, jest słuszne.

W końcu oznaki zmęczenia zwyciężyły. Kazano dziewczętom rozejść się do łóżek; jednak nawet ów mile widziany rozkaz wypełniły z apatią. Powoli pozwijały roboty, ociężale się poruszając, aż wreszcie wszystko zostało uprzątnięte i udały się gromadnie na górę szerokimi, ciemnymi schodami.

– O! Jakże ja przetrwam pięć lat takich straszliwych nocy! W tym ciasnym pokoju! W tym przytłaczającym bezruchu! Słychać tu każdy szmer nici przewlekanych bezustannie w tę i we w tę – załkała Ruth, rzucając się na łóżko, nawet się nie rozebrawszy.

– Nie, Ruth, wiesz, że nie zawsze będzie tak jak dzisiejszej nocy. Często jesteśmy w łóżkach przed dziesiątą; a z czasem przyzwyczaisz się do ciasnoty pokoju. Dziś wieczór jesteś wyczerpana, inaczej nie przeszkadzałby ci dźwięk igły; ja wcale go nie słyszę. Chodź, rozepnę ci suknię – rzekła Jenny.

– Jaki pożytek z rozbierania? Za trzy godziny musimy znów być na nogach i pracować.

– Ale przez te trzy godziny możesz bardzo dobrze wypocząć, jeżeli się tylko rozbierzesz i pójdziesz wprost do łóżka. Chodź, kochanie.

Ruth usłuchała rady Jenny; nim jednak udała się na spoczynek, rzekła:

– Och! Żałuję, że jestem taka zła i niecierpliwa. Dawniej chyba taka nie byłam.

– Nie, z pewnością nie. Większość nowych dziewcząt niecierpliwi się z początku; ale to mija i po chwili niczym się już zbytnio nie przejmują. Biedne dziecko! Już zasnęła – rzekła do siebie Jenny.

Ona nie potrafiła zasnąć, ani odpocząć. Kłucie w boku dokuczało jej silniej niż zazwyczaj. Pomyślała niemal, że powinna wspomnieć o nim w listach do domu; później jednak przypomniała sobie o czesnym, którego opłacenie kosztowało ojca tak wiele wysiłku, i o młodszym od niej, licznym rodzeństwie, o które należało się zatroszczyć, toteż postanowiła wytrzymać, ufając, że z nadejściem cieplejszej pogody minie i ból, i kaszel. Będzie na siebie uważała.

Cóż doskwierało Ruth? Płakała we śnie, jak gdyby miało jej pęknąć serce. Tak wzburzony sen nie mógł przynieść odpoczynku, toteż Jenny ją obudziła.

– Ruth! Ruth!

– Och, Jenny! – rzekła Ruth, siadając w łóżku i odgarniając fale włosów, które grzały jej czoło – zdawało mi się, że przy łóżku widzę mamę, która przyszła sprawdzić, jak to zwykła była czynić, czy śpimy i czy jest nam wygodnie; a kiedy spróbowałam ją chwycić, odeszła i pozostawiła mnie samą – nie wiem gdzie; jakie to dziwne!

– To tylko sen; wiesz przecież, że opowiadałaś mi o niej, prócz tego jesteś rozpalona, bo późno się położyłaś. Zaśnij znowu, a ja będę czuwała i obudzę cię, jeżeli będziesz niespokojna.

– Ale będziesz bardzo zmęczona. Ojej! Ojej! – Ruth ponownie zasnęła i wzdychała przez sen.

Z nadejściem poranka dziewczęta zbudziły się wypoczęte, mimo że sen ich nie trwał długo.

– Panno Sutton, panno Jennings, panno Booth, panno Hilton, oczekuję, że przed ósmą będą panie gotowe, aby towarzyszyć mi do ratusza.

Jedna czy dwie spośród panien wyglądały na zaskoczone, większość jednakże, spodziewając się wyboru i znając z doświadczenia niepisaną regułę, podług której go dokonywano, przyjęła wiadomość z ponurą obojętnością, jaką przywykły kwitować większość zdarzeń – z apatią wynikającą z nienaturalnego trybu życia, jednostajnych dni i nocy spędzanych często na czuwaniu do późna.

Dla Ruth jednakże było to rzeczą niepojętą. Ziewała i marudziła, i odwracała wzrok na piękne malowidła, i zatracała się w myślach o domu, aż jęła się spodziewać reprymendy, którą z pewnością otrzymałaby przy każdej innej okazji, tymczasem teraz ku swemu zaskoczeniu, została wyróżniona jako jedna z najbardziej pracowitych!

Choć bardzo pragnęła zobaczyć wspaniały ratusz – chlubę hrabstwa – i ujrzeć tańczące pary, i usłyszeć orkiestrę; choć bardzo pragnęła odrobiny urozmaicenia w swym nudnym, monotonnym życiu, nie potrafiła czuć szczęścia, przyjmując przywilej, którego, jak sądziła, udzielono jej z nieznajomości prawdziwego stanu rzeczy; toteż zaskoczyła swe towarzyszki, zrywając się nagle, by podejść do pani Mason wykańczającej właśnie suknię, którą należało odesłać do właścicielki przed dwiema godzinami.

– Za pozwoleniem, pani Mason, ja nie byłam jedną z najbardziej pracowitych; obawiam się – zdaje mi się – że wcale nie byłam pracowita. Byłam bardzo zmęczona; i nie mogłam przestać rozmyślać, a gdy rozmyślam, nie umiem zajmować się robotą – urwała, sądząc, iż wystarczająco wytłumaczyła, co ma na myśli; lecz pani Mason nie chciała zrozumieć i nie życzyła sobie dalszych wyjaśnień.

– Cóż, moja droga, trzeba, ażebyś się nauczyła myśleć i pracować równocześnie; a jeżeli nie podołasz obu czynnościom naraz, to trzeba ci porzucić myślenie. Jak wiesz, twój opiekun spodziewa się, że poczynisz wielkie postępy w swym fachu, a ja pewna jestem, że go nie zawiedziesz.

Nie o to wszakże chodziło. Przez chwilę Ruth stała nieruchomo, mimo że pani Mason powróciła do swej roboty w sposób, który każda prócz „nowej dziewczyny” uznałaby za wystarczająco czytelny znak, że oto nie życzy sobie w tej chwili dalszej rozmowy.

– Ale skoro nie wykazałam się pilnością, proszę pani, nie powinnam iść. Panna Wood była o wiele bardziej pracowita ode mnie, i inne panny również.

– Męcząca dziewczyna! – odburknęła pani Mason – może byłoby i lepiej zostawić ją w domu za to, że mi się tak naprzykrza.

Lecz gdy podniosła wzrok, ponownie uderzyła ją niezwykła uroda Ruth; jaka to ozdoba zakładu, z tym kształtnym zarysem sylwetki, urodziwą twarzą o ciemnych brwiach i ciemnych rzęsach, z kasztanowymi włosami i jasną cerą. Nie! Pilna czy gnuśna, Ruth Hilton musi się dzisiaj zaprezentować.

– Panno Hilton – rzekła pani Mason ze sztywną godnością – nie przywykłam do tego, aby podważano me decyzje (o czym mogą zaświadczyć te młode damy). Jak mówię, tak też uważam; i mam swoje powody. Niech pani zatem usiądzie, jeśli łaska, i pamięta, że ma być gotowa na ósmą. Ani słowa więcej – zdało się jej bowiem, iż Ruth zamierza ponownie przemówić.

– Jenny! Ty powinnaś pójść, nie ja – rzekła Ruth szeptem do panny Wood, siadając obok niej.

– Cicho, Ruth! Nie mogłabym pójść, nawet gdybym chciała, ze względu na kaszel. Gdybym to ja miała zadecydować, wolałabym, abyś to ty, a nie kto inny, poszła tam zamiast mnie. Przypuśćmy, że była to moja decyzja, uznaj zatem ową przyjemną okoliczność za prezent ode mnie i opowiedz mi o wszystkim, gdy dziś wieczór powrócisz do domu.

– Dobrze! Jako taką ją przyjmę, nie zaś dlatego, że na nią zapracowałam, bo nie zapracowałam. A zatem dziękuję. Nie wiesz nawet, jaką mi ta wyprawa da radość. Ubiegłej nocy pracowałam sumiennie przez pięć minut, po tym jak usłyszałam o balu, tak bardzo pragnęłam pójść. Lecz nie umiałam wytrwać przy pracy. Ojej! I naprawdę usłyszę orkiestrę! I zobaczę wnętrza pięknego ratusza!

ROZDZIAŁ II

Ruth udaje się do ratusza

Tego samego wieczoru o odpowiedniej porze pani Mason zebrała swe „młode damy”, aby przed udaniem się do ratusza dokonać inspekcji ich wyglądu. Skwapliwość, apodyktyczny ton i pośpiech, z jakim je wezwała, przywodziły na myśl zachowanie kury, która gdakaniem przywołuje do siebie swe kurczęta; a sądząc po dokładnej inspekcji, jakiej poddała dziewczęta, można by wysnuć przypuszczenia, iż w wieczornym wystąpieniu miały do odegrania role o wiele większej wagi aniżeli tymczasowych panien służących.

– Czy to pani najlepsza suknia, panno Hilton? – zapytała na wpół niezadowolonym tonem, obracając Ruth przed sobą.

– Tak, proszę pani – odparła cicho Ruth, była to bowiem jej jedyna suknia niedzielna z czarnego jedwabiu, nieco już znoszona i podniszczona.

– Ach, doprawdy! Wobec tego musi wystarczyć – (nadal na wpół niezadowolonym tonem). – Ubiór, moje panny, to jak wiadomo rzecz bardzo drugorzędna. Najważniejsze jest sprawowanie. Jednakowoż sądzę, panno Hilton, iż powinna pani napisać do swego opiekuna i poprosić, by przysłał pieniądze na drugą suknię. Przepraszam, że wcześniej o tym nie pomyślałam.

– Nie sądzę, ażeby je przysłał, gdybym napisała – odrzekła Ruth cicho. – Złościł się, gdy poprosiłam o szal, kiedy na dworze zrobiło się zimno.

Pani Mason odprawiła ją lekkim odepchnięciem i Ruth powróciła na miejsce obok swej koleżanki, panny Wood.

– Mniejsza z tym, Ruthie; ładniejsza jesteś od nich wszystkich – rzekła wesoła dziewczyna o miłym usposobieniu, która, będąc nieurodziwą, nie uczestniczyła w zazdrosnej rywalizacji.

– Tak! Wiem, że jestem ładna – odparła ze smutkiem Ruth – ale żałuję, że nie mam lepszej sukni, bo ta jest bardzo zniszczona. Mnie samej wstyd z tego powodu, a widzę, że pani Mason wstydzi się jej dwa razy bardziej. Żałuję, że muszę tam iść. W ogóle nie wiedziałam, że należało pomyśleć o sukni – gdybym była wiedziała, nie chciałabym iść.

– Mniejsza z tym, Ruth – odparła Jenny – pani Mason już cię obejrzała, a wkrótce będzie nazbyt zajęta, aby myśleć o tobie i twym stroju.

– Słyszałaś, jak Ruth Hilton mówiła, iż wie, że jest ładna? – szepnęło jedno z dziewcząt do drugiego tak głośno, że Ruth pochwyciła te słowa.

– Nic nie poradzę, że o tym wiem – odparła prosto – wszak wielu ludzi mi o tym mówiło.

Nareszcie przygotowania dobiegły końca i gromada szła raźno przez mróz; owa swoboda miała wpływ tak ożywczy, że Ruth niemal tańczyła, zapomniawszy zupełnie o znoszonej sukni i utyskujących opiekunkach. Ratusz był jeszcze wspanialszy, niż przypuszczała. Po obu stronach schodów namalowane były postacie, które zdawały się widmowe w nikłym oświetleniu, bo widać było same twarze jedynie, spozierające z ciemnych, spłowiałych płócien dziwnym, nieruchomym, wnikliwym spojrzeniem.

Młodym modystkom przykazano, aby ułożyły swe przybory na stołach w hallu i wszystko przygotowały, a wówczas będzie im wolno zajrzeć do sali balowej, w której muzycy stroili już swe instrumenty, a jedna czy dwie sprzątaczki (dziwny kontrast! w brudnym, luźnym odzieniu, trajkoczące bez ustanku kobiety, wobec imponującego pogłosu sklepionego pokoju) kończyły odkurzać ławy oraz krzesła.

Opuściły pokój, gdy przybyła Ruth wraz z towarzyszkami. W hallu dziewczęta gawędziły wesoło i beztrosko, teraz natomiast głosy miały ściszone, onieśmielone starodawną okazałością przestronnego pomieszczenia. Było tak duże, iż przedmioty w jego przeciwległym kącie jawiły się niewyraźne, jak gdyby przez mgłę oglądane. Dokoła wisiały pełnowymiarowe wizerunki znakomitości hrabstwa w najrozmaitszych strojach, od pochodzących z czasów Holbeina[3] aż po współczesne. Trudno było dostrzec wysokie sklepienie, ponieważ nie pozapalano jeszcze wszystkich lamp; tymczasem poprzez pomalowane z przepychem gotyckie okno w końcu sali padały na podłogę wielobarwne promienie księżyca i nasyceniem drwiły ze starań sztucznego światła, które usiłowało rozjaśnić swe niewielkie otoczenie.

Wysoko w górze pobrzmiewali muzycy, ćwicząc niespokojnie jakieś frazy, których nie byli pewni. Następnie przestali grać i jęli rozmawiać, a ich głosy brzmiały niczym szepty chochlików w tym ciemnym zakątku, gdzie ktoś niepewnie, chwiejnie nosił świece, co przywodziło Ruth na myśl migotliwy, zygzakowaty ruch błędnego ognika.

Wtem pokój zajaśniał pełnią blasku lamp i wygląd jego nie wywierał już na Ruth tak dużego wrażenia, toteż chętniej usłuchała teraz szorstkiego wezwania, które pani Mason wystosowała do swego zbłąkanego stadka, niż wówczas, gdy był on ciemny i tajemniczy. Po chwili miały już wiele pracy, służąc pomocą gromadzącym się damom, których głosy zagłuszyły zupełnie przytłumione dźwięki orkiestry, choć Ruth tak bardzo pragnęła ją usłyszeć. Niemniej, jakkolwiek jedna z przyjemności nie spełniła jej oczekiwań, to kolejna uczyniła to z nawiązką.

„Pod warunkiem” przestrzegania tak wielu drobnych reguł, że Ruth pomyślała, iż pani Mason nigdy nie skończy ich wyliczać, pozwolono dziewczętom podczas tańców stać w bocznych drzwiach i obserwować. A jakże piękny był to widok! Unosząca się w takt skocznej muzyki – raz to daleko, niczym girlandy wróżek, teraz znów blisko, ukazując się jako śliczne panie w ozdobnych toaletach wszelkiej maści – elita hrabstwa tańczyła, nie dbając zbytnio o to, czyje oczy im się przypatrywały i czyje były olśnione. Na zewnątrz wszystko było zmarznięte i pozbawione koloru, i jednolite, nad wszystkim ta sama pokrywa śnieżna. Za to wewnątrz było ciepło i jasno, i barwnie; kwiaty roztaczały w powietrzu swój zapach i okalały głowy, i spoczywały na piersi, jak gdyby był to środek lata. Jaskrawe barwy przemykały przed oczami i znikały, a po nich zjawiały się kolejne, równie cudne w prędkim ruchu tańca. Dołeczki uśmiechów zdobiły każdą twarz, a podczas każdej przerwy między tańcami pokój wypełniał niewyraźny, cichy szmer radosnych szeptów.

Ruth nie zależało na tym, aby wyodrębnić postacie, które składały się na radosną i olśniewającą całość; wystarczało jej patrzeć i śnić o szczęśliwej beztrosce życia, w którym taka muzyka i taka obfitość kwiatów, klejnotów, wszelkiej maści elegancji oraz piękna we wszystkich kształtach i kolorach były codziennością. Nie pragnęła dowiedzieć się, kim byli ci ludzie, chociaż większość jej towarzyszek wysłuchałaby litanii nazwisk z wielką rozkoszą.

Prawdę mówiąc, owa wyliczanka raczej ją zaniepokoiła; aby zatem uniknąć wstrząsu związanego ze zbyt nagłym powrotem do pospolitego świata panien Smith i Thomson, wróciła na swe miejsce w hallu. Stała tam, rozmyślając, czy też śniąc. Do rzeczywistości przywrócił ją gwałtownie głos nieopodal. Jedną z tańczących młodych dam spotkało nieszczęście. Jej uszyta z jakiejś delikatnej materii suknia była u dołu ozdobiona bukiecikami kwiatów, a jeden z nich odpadł w tańcu i suknia zaczęła się pruć. By to naprawić, ubłagała partnera, ażeby zaprowadził ją do pokoju, w którym powinny siedzieć szwaczki. Nie było tam nikogo prócz Ruth.

– Czy mam panią opuścić? – zapytał ów pan. – Czy to konieczne, abym wyszedł?

– O, nie! – odparła pani. – Kilka szwów i po kłopocie. Poza tym, sama nie śmiem wejść do tego pokoju.

Dotychczas przemawiała słodko i uroczo. Teraz jednak zwróciła się do Ruth.

– Pośpiesz się. Nie każ mi czekać godzinę. – A głos jej stał się władczy i zimny.

Była bardzo ładna, miała długie ciemne loki i lśniące czarne oczy. Ruth zauważyła te oczy, spoglądając na nią przelotnie, zanim uklękła, aby zabrać się do pracy. Dostrzegła również, że dżentelmen był młody i elegancki.

– Och, jaka wspaniała galopka! Jakże bym pragnęła ją zatańczyć! Czy ty kiedy skończysz swą robotę? Jakże potwornie długo to trwa; a ja tak strasznie chcę wrócić, nim zacznie się galopka!

Aby okazać swe urocze, dziecięce zniecierpliwienie, jęła wybijać stopami rytm do żywej melodii, którą grała orkiestra. Przez ten nieustanny ruch Ruth nie mogła zacerować rozdarcia, spojrzała więc w górę, aby zaprotestować. Gdy podniosła głowę, zauważył ją ów stojący nieopodal pan; w oczach jego jawiło się tak wyraźne rozbawienie pretensjonalnymi popisami ślicznej partnerki, że Ruth zaraziła się tym uczuciem i musiała pochylić twarz, aby ukryć uśmiech, który na niej zagościł. On jednak zdążył to dostrzec, toteż uwagę jego przykuła teraz klęcząca postać, odziana w czerń po samą szyję, która pochylając swą szlachetną głowę nad pochłaniającym ją zajęciem. Stanowiła bardzo wyraźny kontrast dla gadatliwej, żwawej, sztucznej dziewczyny, która siedziała i kazała się obsługiwać wyniośle niczym królowa na tronie.

– Och, panie Bellingham! Jest mi wstyd, że pana tak długo zatrzymuję. W głowie mi nie postało, że nad niewielkim rozdarciem można tak długo marudzić. Nie dziwota, że pani Mason tak dużo sobie liczy za szycie, skoro jej pracownice są tak powolne.

Miała to być dowcipna uwaga, ale pan Bellingham wyglądał poważnie. Zauważył, że na ów piękny policzek, który był przed nim częściowo odsłonięty, wstępuje szkarłatny rumieniec przykrości. Wziął świecę ze stołu i trzymał ją tak, aby dostarczyć Ruth więcej światła. Nie podniosła wzroku, by mu podziękować, było jej bowiem wstyd, że zauważył wcześniej ów niewielki uśmiech, którym ją zaraził.

– Przepraszam, że to tak długo trwało – rzekła łagodnie po skończonej pracy. – Obawiałam się, że znów się może porwać, jeżeli nie naprawię dokładnie. – Powstała.

– Prędzej wolałabym, ażeby się znów porwała, niżbym miała nie zdążyć na tę cudną galopkę – odparła młoda dama, otrząsając suknię, tak jak ptak otrząsa swe piórka. – Pójdziemy, panie Bellingham? – spojrzała na niego.

Był zaskoczony, że nie podziękowała szwaczce słowem ani gestem. Podniósł kamelię, którą ktoś pozostawił na stole.

– Panno Duncombe, za pani pozwoleniem chciałbym wręczyć ją w pani imieniu tej młodej damie w podzięce za zręczną pomoc.

– Och… naturalnie – odparła.

Ruth przyjęła kwiat w milczeniu, lecz z poważnym, pełnym skromności skinieniem głowy. Odeszli i ponownie została sama. Po chwili powróciły jej towarzyszki.

– Co z panną Duncombe? Czy przyszła tutaj? – zapytały.

– Tylko koronka się jej podarła, więc naprawiłam – odparła cicho Ruth.

– Czy przyszedł z nią pan Bellingham? Mówią, że zamierza się z nią ożenić; był tutaj, Ruth?

– Tak – odrzekła Ruth i na powrót zamilkła.

Pan Bellingham tańczył wesoło i radośnie przez cały wieczór i flirtował z panną Duncombe tyle, ile uważał za stosowne. Lecz często spoglądał w stronę bocznych drzwi, gdzie stały uczennice modystki; raz też rozpoznał wysoką, smukłą postać i gęste kasztanowe włosy dziewczęcia w czerni; a wówczas oczy jego jęły wypatrywać kamelii. I oto była tam, śnieżnobiała, na jej piersi. Toteż tańczył dalej, weselej niż kiedykolwiek.

Ulice rozświetlał posępnie zimny szary świt, kiedy pani Mason ze swą grupą wróciła do domu. Pogaszono lampy, ale okiennice sklepów i domów były nadal pozamykane. Wszelkie dźwięki odbijały się echem niesłyszalnym za dnia. Na progach przycupnęło paru bezdomnych żebraków, którzy, trzęsąc się, spali z głowami opartymi na kolanach bądź spoczywającymi na zimnej, twardej podporze, jaką stanowiła ściana.

Ruth czuła się tak, jak gdyby rozwiał się sen, ona zaś na powrót znalazła się w prawdziwym świecie. Ile czasu upłynie, w najbardziej nawet sprzyjających okolicznościach, nim znów dane jej będzie znaleźć się w ratuszu! albo usłyszeć orkiestrę! lub nawet ujrzeć ponownie tych promiennych, szczęśliwych ludzi – tak pozbawionych jakichkolwiek oznak troski czy żalu, jak gdyby byli istotami innego gatunku. Czy kiedykolwiek zmuszeni byli odmówić sobie zachcianki, a tym bardziej pragnienia? Zarówno dosłownie, jak i w przenośni, ich życie zdawało się kroczyć kwiecistymi ścieżkami przyjemności. Nastał teraz zimny, mroźny środek zimy, a dla niej i dla jej podobnych – dla biednych żebraczek – była to niemalże pora śmierci; lecz dla panny Duncombe oraz jej towarzyszek był to szczęśliwy, wesoły czas, gdy kwiaty nadal kwitły, ogień trzaskał, a wygody i luksusy gromadziły się wokół nich niczym podarki od dobrych wróżek. Czyż miały jakiekolwiek pojęcie, co kryje w sobie ów wyraz, który biednych napawa taką trwogą? Czymże była zima w ich mniemaniu? Lecz Ruth roiła sobie, że pan Bellingham wyglądał tak, jak gdyby rozumiał uczucia tych, które okoliczności i stanowisko trzymają z dala od niego. Istotnie, zadrżawszy, pozasuwał okna w swym powozie.

A zatem Ruth go obserwowała.

Jednak nie podejrzewała nawet, że ceni swą kamelię ze względu na związane z nią wrażenia. Zdawało jej się, że to wyłącznie wybitne piękno kwiatu sprawia, iż otacza go tak pieczołowitą troską. Szczegółowo opowiedziała Jenny o tym, w jaki sposób go otrzymała, patrząc jej raźno prosto w oczy i nie rumieniąc się wcale.

– Czyż to nie było uprzejme z jego strony? Nie wyobrażasz sobie, jaki ten jego gest był miły, właśnie wtedy, gdy było mi trochę przykro z powodu jej niewdzięczności.

– Rzeczywiście, to bardzo miłe – odparła Jenny. – Taki piękny kwiat! Szkoda, że nie pachnie choć trochę.

– A mnie się podoba właśnie taki, jakim jest teraz; jest doskonały. Tak nieskalany! – odrzekła Ruth, niemalże tuląc kwiat, gdy wkładała go do wody. – Kim jest pan Bellingham?

– To syn pani Bellingham z Klasztoru, dla której szyłyśmy tę szarą atłasową pelisę – oznajmiła Jenny sennie.

– To było zanim się tutaj pojawiłam – odparła Ruth. Nie było odpowiedzi. Jenny spała.

Upłynęło wiele czasu, nim Ruth poszła za jej przykładem. Choć była zima, dziewczyna nadal jeszcze pogrążona była we śnie, gdy światło jasnego poranka padało na jej uśmiechniętą twarz. Jenny nie chciała jej zbudzić i tylko z podziwem obserwowała Ruth; taka była śliczna w swym szczęściu. „Śni o ubiegłej nocy” – pomyślała.

To była prawda; lecz pewna postać pojawiała się w jej wizjach częściej niż inne. W tym nieusprawiedliwionym porannym śnie, który zbyt szybko się urwał, on wręczał jej kwiat za kwiatem. Ubiegłej nocy widziała we śnie swą zmarłą matkę i obudziła się z płaczem. Teraz zaś śniła o panu Bellinghamie i uśmiechała się.

A jednak, czy ten sen nie był bardziej niegodziwy od poprzedniego?

Tego ranka realia życiowe zdawały się ranić jej serce bardziej, niż zazwyczaj. Praca do późnych godzin poprzednich nocy oraz być może również emocje ubiegłego wieczoru sprawiły, że była dziś nieskora do przyjmowania ze spokojem docinków i złośliwości, które niekiedy stawały się udziałem każdej z dziewcząt pani Mason.

Bo pani Mason, najlepsza przecież krawcowa w hrabstwie, była mimo wszystko człowiekiem; i cierpiała na te same dolegliwości, co jej uczennice. Tego ranka gotowa była krytykować wszystko i każdego. Zdawało się, że zbudziła się z postanowieniem, aby doprowadzić do porządku cały świat (a przynajmniej swój świat) oraz wszystko to, co się w nim zawierało, nim zapadnie noc; wobec tego, nadużycia oraz zaniedbania, które od dawna tolerowała bądź na które przymykała oko, zostały dzisiaj wyciągnięte na światło dzienne i ostro zgromione. W takich razach panią Mason zadowolić mogła jedynie doskonałość.

Miała też własne pojęcie o sprawiedliwości; lecz nie było to pojęcie wzniośle piękne ani prawdziwe; przypominało raczej pojęcie o równych prawach sklepikarza bądź kupca herbacianego. Ową odrobinę przesadnego pobłażania z ubiegłej nocy należało dzisiaj zrównoważyć szczodrą dawką przesadnej surowości; i taki sposób naprawy wcześniejszych błędów w pełni zadowalał jej sumienie.

Ruth nie miała ochoty ani sił na dodatkowy wysiłek; by zadowolić przełożoną, musiałaby wytężyć wszystkie siły. Zdawało się, że pracownię wypełniają ostre krzyki.

– Panno Hilton! Gdzie pani odłożyła niebieski perski jedwab? Za każdym razem, gdy coś się zapodzieje, wiem, że poprzedniego wieczoru sprzątanie przypadło pannie Hilton!

– Ubiegłej nocy panna Hilton miała wychodne, więc zaproponowałam, że to ja za nią posprzątam pracownię. Zaraz znajdę materiał, proszę pani – odparła jedna z panien.

– O, już ja dobrze znam jej zwyczaj zrzucania obowiązków na każdego, kogo się da nakłonić do ich przejęcia – odrzekła pani Mason.

Ruth poczerwieniała, a w jej oczach pojawiły się łzy; lecz tak była świadoma fałszywości owego oskarżenia, że zganiła się za poruszenie, jakie w niej ono wywołało, i podniósłszy głowę, rozejrzała się z dumą, jak gdyby pragnęła wywrzeć wrażenie na towarzyszkach.

– Gdzie jest spódnica od sukni lady Farnham? Falbany jeszcze nie przyszyte! Jestem zaskoczona. Czy można wiedzieć, komu powierzono wczoraj tę robotę? – zapytała pani Mason, wpatrując się w Ruth.

– To ja miałam zrobić, ale popełniłam błąd i musiałam ją odpruć. Bardzo serdecznie przepraszam.

– Naturalnie, mogłam się tego domyślić. Wszak nietrudno zgadnąć, w czyje to ręce wpadła robota, gdy się odkryje, że ją zarzucono bądź zepsuto.

Takie oto przemowy przypadły Ruth w udziale akurat tego dnia, kiedy nie była zdolna ich znieść ze spokojem.

Po południu pani Mason musiała z konieczności udać się w kilkumilową drogę na wieś. Zaleceniom i rozkazom, i wskazówkom, i zakazom, które pozostawiła, nie było końca; nareszcie jednak wyszła, a Ruth, w poczuciu ulgi spowodowanym jej nieobecnością, złożyła ramiona na stole i ukrywszy w nich głowę, jęła głośno płakać, nie powstrzymując bezsilnych szlochów.

„Proszę nie płakać, panno Hilton”… „Ruthie, nie zwracaj uwagi na tę starą smoczycę”… „Jakżeż ty to ścierpisz przez pięć lat, jeżeli nie okrzepniesz na tyle, by nic a nic nie dbać o to, co ona mówi?”… Oto niektóre z słów pociechy i współczucia, jakich udzieliły młode robotnice.

Jenny, która pojmowała przyczyny rozżalenia, i wiedziała, jak mu zaradzić, rzekła:

– Fanny Barton, a może Ruth poszłaby za ciebie po sprawunki. Świeże powietrze dobrze jej zrobi; a ty przecież nie lubisz zimnego wschodniego wiatru, Ruth natomiast mówi, że lubi mróz i śnieg, i każdą pogodę, co o dreszcze przyprawia.

Fanny Barton była wielką, ospałą z wyglądu dziewczyną, która kuliła się właśnie przy ogniu. Nikt bardziej niż ona nie pragnął zrezygnować ze spaceru w owo ponure popołudnie, kiedy to po ulicy hulał żywo wschodni wiatr, wysuszając nawet śnieg. Osoby, których obowiązki nie zmuszały do opuszczenia swych ciepłych pieleszy, nie odczuwały żadnej pokusy, by wyjść na dwór; wszak z nastaniem zmierzchu przyszła zwyczajowa pora podwieczorku dla skromnych mieszkańców tej części miasta, którą Ruth przemierzyć musiała podczas wyprawy po sprawunki. Gdy dotarła do wzniesienia tuż ponad rzeką, gdzie ulica zbiegała nagle gwałtownie w dół do mostu, ujrzała rozciągającą się dalej równinę całkowicie pokrytą śniegiem, przez co mroczne sklepienie zaciągniętego chmurami nieba zdawało się być jeszcze ciemniejszym; jak gdyby noc zimowa nigdy na dobre nie przeminęła, lecz tylko tkwiła w zawieszeniu na krawędzi świata przez cały krótki, posępny dzień. Przy moście poniżej (tam, gdzie była niewielka półka, służąca za przystań dla wszelkich łódek, które mogły pływać po tak płytkich wodach strumienia) bawiła się gromadka dzieci, nie zważając na mróz; jedno z nich miało dużą balię i posiłkując się złamanym wiosłem, sterowało i brnęło strumykiem tu i tam, wzbudzając podziw w towarzyszach, którzy stali, patrząc poważnie, niezachwiani w uważnej obserwacji bohatera, mimo że twarze posiniały im z zimna, dłonie zaś wciskali głęboko do kieszeni z nikłą nadzieją na znalezienie tam ciepła. Być może obawiali się, że gdyby, miast się kulić, rozprostowali członki i zaczęli się ruszać, okrutny wiatr odnalazłby i przeniknął w głąb każdej szczeliny w ich obdartych ubraniach. Przycupnęli zatem w bezruchu; oczy mieli skupione na młodziutkim żeglarzu. W końcu jeden z małych mężczyzn, zazdrosny o reputację, którą dzięki śmiałości zdobywał właśnie jego kolega, wykrzyknął:

– Rzucam ci wyzwanie, Tom! Nie odważysz się wypłynąć hen za czarną linę w wodzie, na prawdziwą rzekę.

Rzecz jasna nie wolno było zignorować takiego wyzwania, toteż Tom wiosłował w kierunku ciemnej liny, za którą rzeka mknęła gładkim, spokojnym nurtem. Ruth (sama jeszcze w wieku dziecięcym) stała u szczytu stoku, obserwując śmiałka, lecz była równie nieświadoma zagrożenia, jak grupka dzieci w dole. Widząc powodzenie kolegi, dzieci przerwały spokojną powagę towarzyszącą obserwacji i zgotowały burzliwy aplauz, klaszcząc w dłonie i tupiąc niecierpliwymi nóżkami, i wykrzykując: „Brawo, Tom; spisał żeś się nadzwyczajnie!”.

Przez chwilę Tom stał z dziecięcą godnością, spoglądając na wielbicieli; wtem balia się zatoczyła, on zaś stracił równowagę i wypadł; i łódź, i pasażera niósł teraz pomału silny prąd pełnej rzeki, która niezmiennie posuwała się naprzód do morza.

Dzieci krzyczały głośno z przerażenia; Ruth tymczasem poleciała w dół nad zatoczkę i zdążyła już puścić się naprzód jej płytkimi wodami, nim poczuła, jak bezużyteczny był ów czyn, i że sens miałoby raczej poszukiwanie skutecznej pomocy. Ledwie uderzyła ją ta myśl, gdy już głośniej i bardziej przenikliwie od ponurego ryku strumienia, który bezustannie i nieugięcie płynął naprzód, zabrzmiał plusk konia galopującego przez wodę, w której stała. Obok niej niczym błyskawica – w dół strumieniem, płynąc z prądem – przemknął nachylający się jeździec – uchwyt wyciągniętego ramienia – młode życie ocalone, a dziecko przywrócone tym, którzy je kochają! Podczas całego tego zajścia Ruth stała oszołomiona i niezdrowa z przypływu emocji; a kiedy jeździec zawrócił płynącego wierzchowca i pomału przebrnął przez rzekę do pomostu, rozpoznała w nim pana Bellinghama, poznanego ubiegłej nocy. Wiózł nieprzytomne dziecko na koniu; leżące w poprzek ciało wisiało jak martwe, toteż Ruth zdało się, że nie żyje, a oczy jej nagle oślepiły łzy. Przeszła w bród do plaży, do miejsca, w kierunku którego pan Bellingham kierował swego konia.

– Czy on nie żyje? – zapytała, wyciągając ramiona, by odebrać malca; instynktownie bowiem czuła, że pozycja, w jakiej zawisł, nie była wskazana dla powracającej świadomości, jeżeli, rzecz jasna, miała ona kiedykolwiek powrócić.

– Nie sądzę – odparł pan Bellingham, podając jej dziecko, po czym zeskoczył z konia. – Czy to pani brat? Czy pani wie, kto to taki?

– Proszę spojrzeć! – rzekła Ruth, usiadłszy na ziemi, aby dać biednemu chłopcu lepszą podporę. – Ręka mu drży! Żyje! Och, proszę pana, on żyje! Czyj to chłopak? (Zwróciła się do ludzi, którzy schodzili się pośpiesznie na wieść o wypadku).

– To chłopak starej Nelly Brownson – oznajmili. – Jej wnuk.

– Musimy natychmiast zabrać go do domu – oświadczyła. – Czy jego dom daleko?

– Nie, nie; zupełnie blisko.

– Ktoś z państwa musi się w tej chwili udać po doktora – orzekł władczo pan Bellingham – i natychmiast sprowadzić go do domu starowinki. Nie może go pani już dłużej trzymać – ciągnął, zwracając się do Ruth, i wtedy po raz pierwszy przypomniał sobie jej twarz – pani suknia już jest przemoczona. Dalej! Ejże, ty tam, weź dziecko, słyszysz!

Lecz dłoń dziecka nerwowo ściskała suknię Ruth, a ona nie chciała go niepokoić. Bardzo delikatnie zaniosła ciężar w kierunku nędznej chatynki, na którą wskazali sąsiedzi; stara chroma kobieta wychodziła właśnie drzwiami, trzęsąc się na całym ciele z poruszenia.

– Serdeńko! – rzekła – ze wszystkich ostał się już tylko on, a teraz odszedł przede mną.

– Nonsens – odparł pan Bellingham – chłopiec żyje i prawdopodobnie przeżyje.

Ale staruszka była bezsilna i bez nadziei, i uparcie wierzyła, że wnuk jej nie żyje; i rzeczywiście, nie żyłby, gdyby nie Ruth oraz jeden czy dwaj co bardziej rozsądni sąsiedzi, którzy, słuchając wskazówek pana Bellinghama, krzątali się i czynili wszystko to, co konieczne, aż chłopcu wróciła przytomność.

– Jakże piekielnie dużo czasu potrzeba tym ludziom na sprowadzenie doktora – rzekł pan Bellingham do Ruth, bo zawiązało się między nimi pewnego rodzaju nieme porozumienie, wynikłe z tej okoliczności, że oto byli jedynymi świadkami wypadku (poza bezradnymi dziećmi) oraz jedynymi osobami, którym pewien stopień ogłady i obycia umożliwiał zrozumienie wzajemnych myśli, a nawet wzajemnych słów. – Tak wiele trzeba, aby wbić tym ludziom do tych ich głupich głów jakąś myśl. Stali tylko, gapiąc się i pytając, którego doktora mają sprowadzić, jak gdyby miało znaczenie, czy zawezwą Browna czy Smitha, o ile tylko jest to człek rozumny. Zresztą nie mogę już tutaj zmarnować więcej czasu; jechałem galopem, gdy dostrzegłem chłopaka; a skoro już się serdecznie wypłakał i otworzył oczy, nie ma powodu, bym dłużej pozostawał w tej dusznej ciasnocie. Czy mógłbym panią o coś poprosić? Czy byłaby pani tak uprzejma i dopilnowała, ażeby temu małemu jegomościowi niczego nie brakowało? Jeżeli pani pozwoli, zostawię jej moją sakiewkę – mówił dalej, wręczając ją Ruth, a ona była ogromnie rada, że powierzono jej zadanie wystarania się o jedną czy dwie rzeczy, które, miała tego świadomość, były całkowicie niezbędne. Ale zauważyła, że oto spoza oczek sakiewki wyziera złoto; nie chciała sprawować pieczy nad takim bogactwem.

– Naprawdę nie potrzebuję aż tyle, proszę pana. Jeden suweren[4] zupełnie wystarczy – to aż za dużo. Czy mogę go teraz wyjąć i oddać panu to, co zostanie, kiedy się znów zobaczymy? Albo może wolałby pan, abym mu tę resztę wysłała?

– Chyba lepiej będzie, jeżeli na razie zatrzyma pani całość. O! Cóż to za okropnie brudne miejsce; nie zniosę kolejnych dwóch minut tutaj. Nie wolno pani tu zostać; zatruje panią to ohydne powietrze. Proszę podejść do drzwi. Cóż, jeżeli pani sądzi, że jeden suweren wystarczy, to zabiorę sakiewkę; proszę jednak pamiętać, że jeśli uzna pani, iż potrzeba im więcej pieniędzy, zwraca się pani z tym do mnie.

Stali przy drzwiach, gdzie ktoś przytrzymywał wierzchowca pana Bellinghama. Ruth patrzyła na mężczyznę poważnym wzrokiem (zapomniawszy zupełnie o pani Mason i jej sprawunkach z uwagi na wydarzenia tego popołudnia), wszelkie jej myśli kierowały się ku zrozumieniu i wypełnieniu jego życzeń odnośnie dobra chłopca; i aż do teraz była to najważniejsza rzecz, jaka zaprzątała jego myśli. W tej jednak chwili uderzające piękno Ruth ponownie wywarło na nim przemożne wrażenie. Nieomal zaczął mówić bez ładu i składu, tak nagły wzbudziła w nim podziw. Ubiegłej nocy nie dostrzegł jej oczu; a teraz patrzyły niewinnie wprost na niego, poważne, głębokie i szczere. Lecz wówczas instynktownie wyczytała zmianę w wyrazie jego twarzy i opuściła jak woal swe duże, białe powieki; on tymczasem uznał, że jej twarz stała się jeszcze piękniejsza.

Nieodparty impuls nakazał mu ustalić sprawy w taki sposób, aby mógł niebawem ponownie się z nią spotkać.

– Nie! – rzekł. – Zdaje się, że lepiej będzie, jeżeli to pani zatrzyma sakiewkę. Chłopak może potrzebować wielu rzeczy, których kosztu w tej chwili nie podobna przewidzieć. Jeśli mnie pamięć nie myli, są tam trzy suwereny i trochę drobnych monet; być może za kilka dni zobaczymy się znowu, a wówczas, jeżeli w sakiewce zostaną jeszcze jakieś pieniądze, będzie mi ją pani mogła zwrócić.

– O, dobrze, proszę pana – odparła Ruth, zdając sobie sprawę z ogromu rzeczy, o które być może zmuszona będzie zabiegać, a przy tym obawiając się raczej odpowiedzialności wynikającej z posiadania tak dużej sumy.

– Czy istnieje jakakolwiek szansa na to, abym spotkał panią ponownie w tym domu? – zapytał.

– Mam nadzieję przychodzić tutaj, kiedy tylko będę mogła, proszę pana; lecz musi to być wówczas, kiedy przypada moja kolej na załatwianie sprawunków w mieście, a nie wiem, kiedy będzie moja kolej.

– Och – nie pojął w pełni sensu tej odpowiedzi – chciałbym się dowiedzieć, jak według pani miewa się ów chłopak, jeżeli nie sprawi to pani wiele kłopotu; czy zażywa pani kiedy przechadzek?

– Nie dla samej przyjemności spacerowania, proszę pana.

– Cóż – oparł – podejrzewam, że chadza pani do kościoła? Ufam, że pani Mason nie każe pani pracować w niedziele?

– Co to, to nie, proszę pana. Do kościoła chadzam regularnie.

– Wobec tego, czy byłaby pani tak łaskawa i powiedziała, do którego kościoła pani chadza, bym mógł się tam z nią spotkać w następną niedzielę po południu?

– Do Św. Mikołaja, proszę pana. Wywiem się i powiem panu, jak się chłopiec miewa i o którego doktora się wystarano; i będę zapisywała wszelkie poczynione wydatki.

– Bardzo dobrze, dziękuję. Proszę pamiętać, że pokładam w pani zaufanie.

Miał na myśli wiarę w jej obietnicę spotkania z nim; ale Ruth pomyślała, iż mówi o odpowiedzialności czynienia tego, co w jej mocy, dla dobra dziecka. Zamierzał odejść, gdy uderzyła go nowa myśl, więc raz jeszcze wszedł do chatki i zwrócił się do Ruth z uśmiechem na twarzy:

– Nieco to dziwne, ale nie ma nikogo, kto mógłby nas sobie przedstawić; nazywam się Bellingham – a pani to…?

– Ruth Hilton, proszę pana – odparła cicho, ponieważ teraz, gdy rozmowa nie dotyczyła już chłopca, poczuła nagle nieśmiałość i skrępowanie.

Wyciągnął do niej dłoń, a w chwili, gdy ona podała mu swoją, sędziwa babka podeszła chwiejnym krokiem, aby o coś zapytać. Rozdrażniło go to, że mu tak przerwano i ponownie żywo zdał sobie sprawę z otaczającej go duchoty i nędzy, i brudu.

– Dobra kobieto – zwrócił się do Nelly Brownson – czy nie moglibyście utrzymywać domu w nieco lepszym ładzie i porządku? On bardziej się nadaje dla świń aniżeli ludzi. Powietrze w tym pokoju jest całkiem wstrętne, a do tego haniebny doprawdy panuje tu brud.

Dosiadł już swego wierzchowca i skłoniwszy się Ruth, odjechał.

Wówczas stara kobieta dała upust swemu oburzeniu.

– A ktoś ty taki, że nie wiesz, iż nie godzi się wchodzić do domu biednej kobiety po to tylko, żeby go znieważać?… dla świń się nadaje, zaiste! Jak też zwą tego jegomościa?

– To pan Bellingham – odparła Ruth, wstrząśnięta jawną niewdzięcznością staruszki. – To właśnie on wjechał do wody, aby ratować waszego wnuka. Utonąłby, gdyby nie pan Bellingham. Raz zdało mi się, że prąd poniesie ich obu, taki był silny.

– Rzeka nie jest wcale taka głęboka – odparła kobieta, pragnąc możliwie jak najbardziej umniejszyć zobowiązanie wobec człowieka, który ją obraził. – Ktoś inny by go ocalił, gdyby zabrakło w pobliżu tego dorodnego młodego fircyka. Jest sierotą, a mówią, że Bóg czuwa nad sierotami. Wolałabym, żeby to kto inny go wyłowił niż ten, co to wchodzi do domu biedaka tylko po to, coby go znieważać.

– Nie wszedł tu tylko po to, ażeby go znieważać – odrzekła Ruth łagodnie. – Przyszedł z małym Tomem; powiedział tylko, że mogłoby tutaj być nieco czyściej.

– Co to! Chyba się nie rozbeczysz, co? Poczekaj, aż będziesz tak stara, jak ja, aż cię pokręci od łamania w kościach, a będziesz musiała doglądać takiego chłopaka, jak Tom, co to jest zawsze albo w błocie, albo we wodzie; a muszę wysupłać na strawę dla niego i dla siebie (Bóg wie, że często nam brakuje, a staram się jak mogę najlepiej) i wodę wnosić tym stromym zboczem.

Przerwał jej kaszel; Ruth tymczasem rozsądnie zmieniła temat i jęła wypytywać staruszkę o to, czego potrzeba wnukowi, w których to rozważaniach wkrótce dołączył do nich medyk.

Ustaliwszy jedną czy dwie sprawy z sąsiadem, którego poprosiła, aby wystarał się o to, co najniezbędniejsze, i usłyszawszy od doktora, że za dzień lub dwa wszystko będzie dobrze, Ruth jęła się trząść na myśl o tym, ile czasu spędziła u Nelly Brownson i z niejakim przestrachem przypomniała sobie o surowości, z jaką pani Mason nadzorowała wyjścia i powroty swych uczennic w dni powszednie. Ruszyła pośpiesznie do sklepów i usiłowała skupić błądzące myśli na zaletach różu czy błękitu w zestawieniu z kolorem liliowym, zauważyła, iż zgubiła wzory, i wróciła do domu z nieodpowiednio dobranymi rzeczami, targana rozpaczą nad własną głupotą.

Prawdę rzekłszy, popołudniowa przygoda pochłonęła jej myśli; tyle tylko, że postać Toma (który był już bezpieczny i prawdopodobnie miał wydobrzeć) odsuwała się na dalszy plan, sylwetka pana Bellinghama zaś stawała się wyraźniejsza niż przedtem. Jego pełen animuszu, spontaniczny wjazd galopem do wody dla ratowania dziecka urósł w oczach Ruth do rangi najbardziej heroicznego aktu odwagi; zainteresowanie chłopcem było dla niej wyrazem pełnej czułości i troski życzliwości, a beztroska wspaniałomyślność, z jaką wręczył pieniądze – przejawem szlachetnej hojności; zapomniała bowiem, że hojność zakłada pewną dozę wyrzeczeń. Zadowolenie budziła w niej również moc udzielania pomocy i pociechy, którą jej powierzono i jęła już snuć marzenia Alnaszara[5] o roztropnych wydatkach, kiedy to konieczność otwarcia drzwi do domu pani Mason przyzwała ją do rzeczywistości i teraźniejszości i wzbudziła lęk przed czekającą ją za chwilę burą.

Tym razem jednak ją oszczędzono; lecz przyczyna tego była taka, iż Ruth prędzej byłaby wdzięczna za jakąś obwinę miast bezkarności. Pod jej nieobecność nasiliły się nagle trudności Jenny z oddychaniem, toteż dziewczęta położyły ją do łóżka na własną odpowiedzialność i stały wokół niej skonsternowane, kiedy powrót pani Mason do domu (zaledwie na kilka minut przed przybyciem Ruth) zagonił je z powrotem do pracowni.

Teraz zaś wszędzie panował pośpiech i zamieszanie; należało posłać po doktora; udzielić wskazówek odnośnie sukni starościnie, która była zbyt niedomagająca, aby je pojąć; bynajmniej nie oszczędną ręką porozdzielać nagany w grupie przerażonych dziewcząt, nie szczędząc nawet samej chorej biedaczki za jej niewczesną chorobę. W środku całego tego zamieszania Ruth zakradła się cicho na swoje miejsce z sercem ciężkim i zdjętym żalem z powodu niedomagania łagodnej starościny. Sama z radością pielęgnowałaby Jenny, i często pragnęła to czynić, lecz była potrzebna gdzie indziej. Niewprawne w precyzyjnej, delikatnej robocie ręce nadałyby się niezgorzej do pielęgnacji chorej, nim z domu przyjedzie jej matka. Tymczasem w pracowni trzeba było wyjątkowej pilności; i Ruth nie miała okazji udać się w odwiedziny do małego Toma ani urzeczywistnić powziętego przed sobą zamiaru zadbania o wygody chłopca oraz jego babki. Żałowała pochopnej obietnicy złożonej panu Bellinghamowi, że zatroszczy się o dobro malca; wszystko, czego mogła dokonać, czyniła za pośrednictwem służącej pani Mason, przez którą zasięgała wiadomości i posyłała niezbędną pomoc.

Choroba Jenny była wiodącym tematem w domu. Rzecz jasna Ruth opowiedziała o swej przygodzie; lecz kiedy doszła do przełomowego momentu, w którym chłopiec wpada do rzeki, świeższe i żywsze zainteresowanie wzbudziły pewne dostarczone właśnie wieści o Jenny i Ruth zamilkła, niemal wyrzucając sobie, że zajmuje się czymkolwiek innym prócz rozstrzygających się właśnie pod tym dachem kwestii życia i śmierci.

Wówczas zauważono krzątającą się wokół cicho bladą kobietę o łagodnej powierzchowności; szeptano, że oto matka przyjechała zaopiekować się swym dzieckiem. Wszyscy ją lubili, wyglądała tak miło i sprawiała tak niewiele kłopotu, i zdawała się tak cierpliwa i tak wdzięczna za wszelkie pytania o córkę, której choroba, jak sądzono, miała prawdopodobnie być długa i męcząca, jakkolwiek dotkliwość jej złagodniała. Wszystkich zaprzątały uczucia i myśli związane z Jenny, kiedy nadeszła niedziela. Pani Mason udała się ze zwyczajową wizytą do swego ojca, nieco demonstracyjnie przeprosiwszy panią Wood za to, że opuszcza ją i jej córkę; uczennice rozeszły się do rozmaitych przyjaciół, z którymi zwykły spędzać ten dzień; Ruth natomiast udała się do Św. Mikołaja z sercem pełnym żalu, przygnębiona z powodu Jenny, wyrzucając sobie, że tak pochopnie podjęła się zadania, którego nie potrafiła wypełnić.

Gdy wyszła z kościoła, dołączył do niej pan Bellingham. Z jednej strony miała nadzieję, że być może zapomniał o umówionym spotkaniu, z drugiej jednak pragnęła pozbyć się obowiązku. Poznała odgłos jego kroków za plecami, a toczące spór uczucia przyprawiły jej serce o mocne bicie i zapragnęła uciec.

– Panna Hilton, jak sądzę – rzekł, doganiając ją i pochylając się do przodu, aby ujrzeć jej pąsową jak róża twarz. – Jakże się miewa nasz mały żeglarz? Ufam, że wszystkie dolegliwości owego dnia minęły.

– Zdaje się, że ma się już zupełnie dobrze. Bardzo mi przykro, lecz nie miałam możliwości go odwiedzić. Ogromnie przepraszam – nic nie mogłam na to poradzić. Ale załatwiłam jedną czy dwie sprawy za pośrednictwem kogoś innego. Zapisałam wszystko na tym oto skrawku papieru; a tutaj, proszę, jest pańska sakiewka, ponieważ obawiam się, że nic więcej uczynić dla chłopca nie mogę. Mamy w domu chorą, przez co jesteśmy bardzo zajęte.

Ostatnimi czasy Ruth tak bardzo przywykła do ponoszenia winy, iż niemal oczekiwała teraz jakiejś wymówki czy nagany za to, że nie wywiązała się należycie z obietnicy. Nie podejrzewała, że podczas chwili milczenia, która nastąpiła po jej przemowie, pan Bellingham był o wiele bardziej pochłonięty próbami wymyślenia pretekstu do kolejnego spotkania, aniżeli niezadowolony, że nie przyniosła bardziej szczegółowych wieści odnośnie do chłopca, którym przestał się zupełnie interesować.

Po chwili milczenia powtórzyła:

– Bardzo mi przykro, że tak niewiele uczyniłam, proszę pana.

– Och, wszak pewien jestem, że uczyniła pani wszystko, co w jej mocy. Bezmyślnością z mej strony było przysparzać pani dodatkowych obowiązków.

„Jest niezadowolony z mego powodu – pomyślała – bo podejrzewa, że zaniedbałam chłopca, dla którego ocalenia naraził własne życie. Gdybym mu powiedziała o wszystkim, pojąłby, że więcej uczynić nie mogłam; lecz nie mogę mu opowiedzieć o smutkach i zmartwieniach, które zaprzątały mój czas”.

– A jednak mam ochotę zlecić pani kolejne niewielkie zadanie, jeżeli nie zajmie to pani zbyt wiele czasu, ani nie nadużyje paninej uprzejmości – rzekł, bo właśnie przyszedł mu do głowy doskonały pomysł. – Pani Mason mieszka w Heneage Place, nieprawdaż? Mieszkali tam przodkowie mej matki; i raz, gdy odnawiano dom, zabrała mnie tam, by mi owo stare miejsce pokazać. Na boazerii nad jednym z kominków był stary obraz myśliwski; postacie na nim namalowane to moi przodkowie. Częstokroć myślałem, że chciałbym go kupić, jeżeli nadal tam jest. Czy mogłaby pani ustalić to dla mnie i powiadomić mnie w następną niedzielę?

– O, naturalnie, proszę pana – odparła Ruth rada, że było to zlecenie, którego wypełnienie leżało całkowicie w jej mocy, pragnąc przy tym i zadośćuczynić mu za poprzednie pozorne zaniedbanie. – Zajmę się tym natychmiast po powrocie do domu i poproszę panią Mason, aby napisała do pana i dała mu znać.

– Dziękuję – odrzekł, na wpół tylko zadowolony. – Myślę, że może jednak lepiej będzie nie kłopotać tym pani Mason; widzi pani, w ten sposób bym się ujawnił, tymczasem ja nie podjąłem jeszcze ostatecznej decyzji w kwestii zakupu tego obrazu; jeżeli mogłaby pani ustalić, czy malowidło nadal tam jest, i mi powiedzieć, miałbym trochę czasu na zastanowienie, a później mógłbym się osobiście zwrócić do pani Mason.

– Bardzo dobrze, proszę pana; zajmę się tym. – I tak się rozstali.

Zanim nadeszła niedziela, pani Wood zabrała córkę do dalekiego domu, aby w zaciszu tego miejsca poratować jej zdrowie. Ruth obserwowała z okna na górze, jak odjeżdżają ulicą, a westchnąwszy głęboko i przeciągle, powróciła do pracowni, z której odszedł głos udzielający ostrzeżeń i łagodnych mądrości.

ROZDZIAŁ III

Niedziela u pani Mason

W następną niedzielę pan Bellingham uczestniczył w popołudniowym nabożeństwie w kościele św. Mikołaja. Ruth zaprzątała jego myśli w o wiele większym stopniu aniżeli on jej, jakkolwiek jego pojawienie się na arenie życia dziewczyny było dla niej wydarzeniem istotniejszym niż na odwrót. Był zaskoczony, że wywarła na nim takie wrażenie, chociaż na ogół nie analizował natury swych uczuć, a po prostu czerpał z nich radość, jaką młodość znajduje w doświadczaniu nowych i silnych wzruszeń.

W porównaniu z Ruth był stary, chociaż jako człowiek – młody; miał zaledwie dwadzieścia trzy lata. Fakt, że był jedynym dzieckiem, stał się, co się często zdarza w podobnych przypadkach, powodem niejako nierównomiernego rozwoju tych cech charakteru, które zazwyczaj kształtują się w ciągu szeregu przeżytych lat.

Nierówna dyscyplina, jakiej podlegają wyłącznie jedynacy; skrępowanie wynikające z nadopiekuńczości; nierozważna pobłażliwość wynikająca z miłości skupionej na jednym tylko obiekcie – wszystko to w jego wychowaniu urosło jeszcze dodatkowo prawdopodobnie dlatego, że matka jego (jedyny żyjący rodzic) była w podobnym jak on położeniu.

Miał już w posiadaniu stosunkowo niewielki majątek, który odziedziczył po ojcu. Posiadłość, w której mieszkała matka, była jej własnością; jej dochód natomiast zapewniał środki do dogadzania synowi bądź sprawowania nad nim kontroli, kiedy już dorósł do własnej posiadłości, podług tego, co podpowiadała jej kapryśna natura oraz umiłowanie władzy.

Gdyby był w swym postępowaniu wobec matki obłudny, gdyby raczył dogodzić jej choć troszeczkę, namiętna miłość do niego kazałaby jej odrzeć się ze wszystkiego, co posiada, aby przydać mu godności lub szczęścia. A jednak, chociaż darzył ją gorącym uczuciem, niebaczenie na uczucia innych, które mu wpoiła (nie tyle poprzez nakaz, co poprzez przykład), nieustannie skłaniało go do czynienia tego, co ona akurat uważała za moralny afront. Drwił z duchownego, którego ona szczególnie poważała, i to nawet prosto w twarz; całymi miesiącami odmawiał składania wizyt w jej szkołach; a gdy nareszcie znużony namowami udawał się tam, mścił się, zadając dzieciom (poważnym tonem) najbardziej niedorzeczne pytania, jakie tylko zdołał wymyślić.

Wszystkie te chłopięce sztuczki drażniły ją i irytowały o wiele bardziej, aniżeli dochodzące jej uszu doniesienia o poważniejszych nieprawych czynach w szkole czy w mieście. O tych poważnych występkach nie mówiła nigdy; o mniejszych uchybieniach nieledwie mówić nie przestawała.

A jednak potrafiła niekiedy wywrzeć nań przemożny wpływ i nic nie sprawiało jej większej rozkoszy, niż czynienie tego. Posłuszeństwo jego woli wobec swojej nagradzała sowicie; wielkim szczęściem napawało ją bowiem wymuszanie na nim uległości, mającej źródło czy to w jego obojętności, czy też uczuciach – uległości, której nigdy nie wymuszała siłą perswazji ani odwołując się do zasad – uległości, której często odmawiał wyłącznie dla podkreślenia swej niezależności w obliczu jej kontroli.

Pragnęła, aby poślubił pannę Duncombe. On nie dbał o to wcale lub prawie wcale – miał jeszcze dziesięć lat na myślenie o ożenku; mitrężył zatem kolejne miesiące życia – flirtując niekiedy z chętną panną Duncombe, niekiedy dręcząc matkę, niekiedy zaś sprawiając jej radość, a wszystko to czynił zawsze wyłącznie dla własnej przyjemności – wówczas po raz pierwszy ujrzał Ruth Hilton i nowe, namiętne, serdeczne uczucie przeszyło całe jego jestestwo. Nie wiedział, dlaczego zafascynowała go tak bardzo. Była bardzo piękna, ale widywał już inne, dorównujące jej pięknem, które dodatkowo znały pewne sztuczki służące pogłębieniu wrażenia, jakie pragnęły wywrzeć poprzez swój urok.

Być może coś urzekającego kryło się w połączeniu wdzięku i urody kobiecej z naiwnością, prostotą i niewinnością inteligentnego dziecka. Był czar w nieśmiałości, która nakazywała jej unikać i wystrzegać się w znajomości wszelkich hołdów podziwu. Wyborną rozkosz stanowiłoby wabienie i poskramianie jej płochliwej natury, zupełnie jak wówczas, kiedy wabiło się i poskramiało lękliwe sarenki w parku matki.

Nie zamierzał jej przestraszyć żadnym nazbyt śmiałym wyrazem podziwu ani pochopnym, namiętnym słowem; a z czasem z pewnością udałoby się sprawić, że dojrzy w nim przyjaciela, a może nawet kogoś bliższego i droższego.

Zgodnie z tym postanowieniem oparł się silnej pokusie, aby odprowadzić ją po kościele pod sam dom. Wysłuchał tylko wiadomości odnośnie malowidła, podziękował, wyrzekł parę słów o pogodzie, skłonił się i odszedł. Ruth sądziła, że już go więcej nie zobaczy; i pomimo różnorakich wyrzutów, jakie sobie czyniła z powodu własnej głupoty, nic nie mogła poradzić na to, że czuła, jak gdyby cień jakiś rozpostarł się nad jej istnieniem na kilka następnych dni.

Pani Mason była wdową i usiłowała wiązać koniec z końcem dla dobra sześciorga czy siedmiorga dzieci, które były zależne od jej zabiegów; toteż zaciskanie pasa, które obrała jako sposób na prowadzenie spraw domowych, było niepozbawione sensu i wielce usprawiedliwione.

W niedziele zwykła dochodzić do wniosku, że wszystkie jej uczennice posiadają przyjaciół, którzy byliby radzi zaprosić je na obiad i gościć przez resztę dnia; ona tymczasem wraz z dziećmi, które nie były w szkole, spędzała ten dzień w domu ojca kilka mil za miastem. Wobec tego w niedziele nie gotowano obiadów dla młodych robotnic; nie rozpalano ognia na kominku w żadnym z pokoi, w których wolno im było przebywać. Tego ranka śniadały w prywatnym saloniku pani Mason, po czym pokój na cały dzień był dla nich zamknięty, zgodnie z pewnym znanym, acz niewypowiedzianym zakazem.

Co działo się z dziewczętami takimi jak Ruth, które nie miały domu ani przyjaciół w owym dużym, ludnym, niegościnnym mieście? Dotąd zlecała służącej, która w soboty chadzała na rynek po sprawunki dla rodziny, aby kupowała dla niej słodką bułkę albo suchar, następnie spożywała postny obiad w opuszczonej pracowni, siedząc w sukni spacerowej dla ochrony przed zimnem, które ją przenikało pomimo szala i kapelusza. Następnie siadywała przy oknie, wpatrując się w posępny krajobraz, aż oczy zachodziły jej łzami; toteż częściowo po to, ażeby otrząsnąć się z myśli oraz wspomnień, którym folgowanie w jej odczuciu nie przynosiło niczego dobrego, po części zaś po to, aby móc w nadchodzącym tygodniu rozmyślać o czym innym aniżeli tylko o niezmiennym widoku pokoju, sięgała po swą Biblię i siadywała w wykuszu okiennym na szerokim podeście, który górował nad ulicą od frontu domu. Stamtąd widziała nieregularną okazałość tego miejsca; dostrzegała szarą wieżę kościelną, która wystrzeliwała w powietrze, sędziwa i potężna; widziała jedną czy dwie osoby włóczące się po słonecznej stronie ulicy, korzystające z wszelkich radości, jakie niosą piękne stroje i niedzielny wypoczynek; snuła w myślach ich historię i usiłowała wyobrazić sobie ich domostwa oraz codzienne zajęcia.

I oto niebawem rozkołysały się ciężko dzwony na wieży kościelnej i melodyjnymi tonami wybiły pierwsze wezwania na popołudniowe modlitwy.

Po nabożeństwie zwykle powracała do domu, do swego siedzenia w wykuszu i obserwowała tak długo, aż minął zimowy zmierzch, a nad czarnymi bryłami domów pojawiły się gwiazdy. Wówczas zakradała się na dół, by poprosić o świecę – towarzyszkę w opuszczonej pracowni. Czasami służąca przynosiła jej na górę herbatę; ostatnio jednak Ruth odmawiała jej przyjęcia, odkryła bowiem, że oto okrada tę dobroduszną istotę z części niewielkiego zaopatrzenia, które zostawiała jej pani Mason. Siedziała więc, głodna i zmarznięta, usiłując czytać Biblię i dumać po dawnemu o rzeczach świętych, jak to zwykła była czynić podczas dziecięcych rozmyślań na kolanach matki, aż jedna po drugiej powróciły wszystkie szwaczki, wyczerpane uciechami dnia i pracą do późnych godzin w ubiegłym tygodniu; zbyt zmęczone, aby uczynić z niej współuczestniczkę rozrywek poprzez szczegółowe zdanie sprawy z przebiegu dnia.

W końcu powróciła pani Mason, a wezwawszy ponownie swą „młodzież” do saloniku, odczytała modlitwę, po czym odprawiła dziewczęta do łóżek. Spodziewała się zawsze zastać je wszystkie w domu po swoim powrocie, ale nie pytała, jak przebiegł ich dzień; być może dlatego, że obawiała się usłyszeć, iż czasem jedna czy dwie nie miały dokąd pójść i że niekiedy koniecznym byłoby zaordynować niedzielny obiad i pozostawić tego dnia ogień na kominku.

Ruth mieszkała u pani Mason od pięciu miesięcy i taki właśnie był zwyczajny porządek niedzieli. Co prawda starościna, kiedy tutaj mieszkała, była zawsze gotowa podzielić się opowieściami o przeróżnych rozrywkach, w których Ruth nie brała udziału; i niezależnie od tego, jak bardzo Jenny była w nocy zmęczona, potrafiła zawsze obdarzyć Ruth odrobiną współczucia za to, że spędziła tak bezbarwny, długi dzień. Gdy wyjechała, monotonna bezczynność niedzieli zdawała się Ruth bardziej nieznośna niż bezustanna praca dni powszednich; aż nadszedł czas, kiedy umysł jej przyzwyczaił się do nadziei, że w niedzielne popołudnie znów zobaczy się z panem Bellinghamem i usłyszy od niego kilka słów, jak od przyjaciela, który interesuje się tym, o czym myślała i co czyniła przez ubiegły tydzień.

Matka Ruth była córką ubogiego wikarego w Norfolk i pozostawiona wcześnie bez rodziców oraz domu z wdzięcznością poślubiła dużo od siebie starszego szacownego gospodarza. Po ślubie jednakże wszystko zdawało się pójść na opak. Pani Hilton podupadła na zdrowiu i nie była w stanie obdarzyć spraw domowych baczną uwagą, tak niezbędną u żony gospodarza. Jej męża dotknął szereg nieszczęść – poważniejszych niż padnięcie całego stada indyków po tym, jak nażarły się pokrzyw, albo rok zepsutych serów zmarnowanych przez lekkomyślną mleczarkę – które były konsekwencją (jak mawiali sąsiedzi) błędu, jaki pan Hilton popełnił, żeniąc się z delikatną, wytworną damą. Zbiory były marne; konie pozdychały; stodoła zajęła się ogniem; krótko mówiąc, gdyby był w jakiejkolwiek mierze postacią wybitną, można by wysnuć podejrzenia, że mściwy los obrał go sobie za cel, tak wiele złych wypadków przydarzało mu się jeden po drugim; lecz skoro był jedynie niejako pospolitym gospodarzem, zdaje mi się, iż nieszczęścia, które go spotkały, należałoby przypisać nieobecności w jego charakterze tej cechy, która jest podstawą doskonałości w wielu dziedzinach życia. Dopóki żyła jego żona, wszystkie ziemskie nieszczęścia zdawały się być dla niego niczym; jej zdrowy rozsądek oraz żywe poczucie nadziei broniły go przed popadnięciem w rozpacz; zawsze była pełna współczucia, a w pokoju, w którym leżała złożona chorobą, panowała niezmiennie atmosfera zachęty, która wpływała na każdego, kto tam wszedł. Lecz kiedy Ruth miała około lat dwunastu, pewnego ranka podczas pracowitych sianokosów pani Hilton została sama na kilka godzin. Zdarzało się to już niejednokrotnie wcześniej, zresztą nie wydawała się słabsza niż zazwyczaj, kiedy wyszli na pole; kiedy jednak wrócili z wesołością w głosie po przygotowany dla kosiarzy obiad, okazało się, że w domu panuje nienaturalna cisza; żaden cichy głos nie zawołał im łagodnie na powitanie ani nie zapytał o to, jak im dzień upływa; a gdy weszli do niewielkiego saloniku, który nazywano bawialnią pani Hilton i który należał do niej tylko, znaleźli ją leżącą na kanapie. Leżała zupełnie cicho i spokojnie; nareszcie nic jej nie dręczyło; udręka była dla żywych, i to oni uginali się pod jej ciężarem. Z początku mąż nie podniósł wrzawy – przynajmniej nie zewnętrznie; jej pamięć zdawała się powstrzymywać wszelkie zewnętrzne porywy rozpaczy; lecz po śmierci żony z dnia na dzień jego władze umysłowe słabły. Nadal był krzepkim starszym mężczyzną, a na ciele zdrowie dopisywało mu nie mniej niż dawniej, lecz przesiadywał godzinami w swym fotelu, wpatrując się w ogień, nie poruszając się ani nic nie mówiąc, chyba że należało koniecznie odpowiedzieć na powtórnie zadane pytania. Jeżeli Ruth przymilała się i ciągnęła tak długo, aż udawało jej się nakłonić go do wyjścia na dwór, obchodził swe pola miarowym krokiem, z głową pochyloną ku ziemi i z tym samym zamyślonym, niewidzącym spojrzeniem; nigdy się nie uśmiechał – nigdy nie zmieniał wyrazu twarzy, nie pojawiało się na niej odbicie głębszego smutku nawet wówczas, kiedy wydarzyło się coś, co mogłoby mu przypomnieć o zmarłej żonie. Lecz w całym tym oderwaniu od rzeczy zewnętrznych jego ziemskie sprawy jeszcze się pogorszyły. Wydawał pieniądze, bądź je przyjmował, jakby to była woda; nawet góry złota nie zdołałyby dopomóc jego duszy w głębokiej rozpaczy; ale Bóg w swym miłosierdziu wiedział, co przyniesie ukojenie, toteż zesłał pięknego posłańca, by zaprowadził strudzonego mężczyznę do domu.

Po jego śmierci to przede wszystkim wierzyciele interesowali się jego sprawami; i Ruth dziwiła się, widząc jak ludzie, których nie znała, oglądają i dotykają wszystko to, co przywykła uważać drogocenne i święte. Ojciec spisał testament tuż po jej narodzinach. Pełen dumy ze świeżego i zarazem późnego ojcostwa uznał, że stanowisko opiekuna ukochanego maleństwa byłoby dodatkowym zaszczytem dla lorda porucznika[6] hrabstwa; jakkolwiek jednak nie było mu dane zawrzeć znajomości z jego lordowską mością, wybrał człowieka o największym znaczeniu spośród tych, których znał; nie piastował on szczególnie ambitnego stanowiska jak na owe czasy względnego dobrobytu; niemniej z pewnością dobrze prosperujący słodownik ze Skelton był nieco zaskoczony, kiedy piętnaście lat później dowiedział się, że jest wykonawcą testamentu, w którym zapisano wiele nieistniejących już setek funtów, oraz opiekunem młodej dziewczyny, której, o ile go pamięć nie myliła, nigdy nie widział.

Był to człek rozsądny, praktyczny, światowy; posiadał dość wrażliwe sumienie – wrażliwsze być może niż wielu innych; jego poczucie obowiązku sięgało bowiem dalej aniżeli tylko w obręb rodziny; toteż wbrew temu, co uczyniliby niektórzy, nie odmówił działania, a prędko zawezwał wierzycieli, przyjrzał się księgom, sprzedał inwentarz i spłacił wszystkie długi; na tydzień wpłacił około osiemdziesięciu funtów do banku w Skelton, rozpytując w międzyczasie o posadę albo możliwość przyuczenia do jakiegoś zawodu dla biednej, załamanej Ruth; usłyszał o pani Mason; ustalił z nią wszystko w trakcie dwóch krótkich rozmów; zajechał po Ruth swą dwukółką; czekał, gdy dziewczyna pakowała ze starą służącą swe ubrania; zniecierpliwił się wielce, kiedy ona, zalewając się łzami, biegała po ogrodzie, rwąc w gorączce miłości całe naręcza ulubionych chińskich i damasceńskich róż, kwitnących późno pod oknem dawnego pokoju jej matki. Kiedy zajęła miejsce w dwukółce, nie była w stanie, nawet gdyby chciała, wynieść nauk z prawionych przez opiekuna kazań o oszczędności i samowystarczalności; była tylko cicha i milcząca i wyczekiwała tęsknie nocy, kiedy to w swej sypialni będzie mogła dać upust namiętnej rozpaczy w obliczu tego, że oto wyrwano ją z domu, w którym mieszkała z rodzicami, i że niemożliwością byłoby spodziewać się jakiejkolwiek zmiany, która bywa błogosławieństwem lub przekleństwem dzieciństwa. Lecz w nocy w pokoju było poza nią jeszcze czworo dziewcząt i nie chciała przy nich płakać. Czuwała i czekała aż do chwili, gdy jedna po drugiej wszystkie pozasypiały, a wówczas ukryła twarz w poduszce i jęła się trząść, łkając żałośnie; a potem przerwała, aby przywołać z naiwną wybujałością każde wspomnienie szczęśliwych dni, tak niedocenianych w swej jednostajności, dopóki trwały, tak nieodżałowanych, kiedy się na zawsze skończyły; aby przypomnieć sobie każde słowo i spojrzenie matki oraz od nowa opłakiwać zmianę, którą spowodowała jej śmierć – pierwsze chmury w młodziutkim życiu Ruth. Okazane przez Jenny współczucie owej pierwszej nocy, kiedy zbudziło ją bezbrzeżne cierpienie Ruth, utworzyło między nimi więź. Ale pełne czułości usposobienie Ruth, które nieustannie rozpościerało swe wici w poszukiwaniu pokarmu, nie znalazło w codziennym otoczeniu drugiego takiego obiektu uczuć, który by wynagrodził brak naturalnych więzi.

Lecz niemal niepostrzeżenie miejsce Jenny w sercu Ruth zajął ktoś inny; był ktoś, kto z tkliwym zainteresowaniem wysłuchiwał wszystkich jej drobnych wynurzeń; kto wypytywał o dawne dni szczęścia i w zamian opowiadał o własnym dzieciństwie – nie tak prawdziwie złotym, jak dzieciństwo Ruth, lecz bardziej olśniewającym, gdy snuł opowieści o pięknym kremowym koniku arabskim i starej galerii obrazów w domu, i alejach, i tarasach, i fontannach w ogrodzie, a Ruth odmalowywała z całą żywością wyobraźni scenerię i tło dla postaci, która zwolna stawała się w jej myślach najważniejsza.

Nie należy przypuszczać, że wszystko to dokonało się od razu, chociaż pominięto pośrednie etapy. W niedzielę pan Bellingham rozmawiał z nią po to jedynie, aby dowiedzieć się o malowidło; nie przyszedł też do Św. Mikołaja w następną niedzielę, ani w jeszcze kolejną. Ale trzeciej niedzieli uszedł obok dziewczyny kawałek drogi, a zauważywszy jej strapienie, opuścił ją; a wtedy zapragnęła, aby wrócił i uznała, że dzień stał się bardzo ponury, i zastanawiała się, dlaczego jakieś dziwne, nieokreślone uczucie sprawiło, iż zdało jej się, że źle czyni, spacerując u boku kogoś tak miłego i dobrego jak pan Bellingham; szaloną głupotą było z jej strony czuć się bez przerwy tak skrępowaną, a jeżeli on kiedykolwiek się do niej odezwie, to miast myśleć o tym, co ludzie powiedzą, będzie czerpała radość z jego uprzejmych słów i być może z okazanego jej widocznie zainteresowania. Potem pomyślała, że bardzo jest możliwe, iż już nigdy więcej jej nie zauważy, bo wiedziała, jak niegrzeczne były jej zdawkowe odpowiedzi; jakże irytujące było to jej niegrzeczne zachowanie. W przyszłym miesiącu miała skończyć lat szesnaście, tymczasem nadal była dziecinna i niezręczna. Tak oto napominała się po rozstaniu z panem Bellinghamem; wskutek tego następnej niedzieli rumieniła się i wstydziła dziesięć razy bardziej, i była przy tym (jak uznał pan Bellingham) dziesięć razy piękniejsza niż kiedykolwiek przedtem. Zasugerował, iż miast udawać się prosto do domu główną ulicą, mogłaby pójść okrężną drogą przez Leasowes; wpierw odmówiła, lecz później nagle zastanowiła się i zapytała w myśli, dlaczego odmówiła czegoś, co, jak podpowiadały jej rozsądek oraz wiedza (jej własna wiedza), było zupełnie niewinne, a do tego niewątpliwie kuszące i przyjemne, więc zgodziła się na przechadzkę; gdy tylko znalazła się na łąkach na obrzeżach miasta, od razu zapomniała o wątpliwościach i niezręczności – nie, prawie zapomniała o tym, że towarzyszy jej pan Bellingham – wobec zachwytu nad świeżym, delikatnym pięknem wczesnowiosennego dnia lutowego. Pośród ubiegłorocznych brązowych ruin, które wiatr nagromadził w żywopłotach, odnalazła świeże zielone pomarszczone liście i blade, przypominające gwiazdy kwiaty pierwiosnków. Tu i ówdzie złote jaskółcze ziele ożywiało brzegi niewielkiego ruczaju, który (pełen wody z lutowych roztopów) szemrał wzdłuż ścieżki; słońce było nisko nad horyzontem i raz, kiedy doszli do wyżej położonej części Leasowes, Ruth wykrzyknęła w zachwycie nad wieczornym blaskiem łagodnego światła, które było na niebie hen za połacią purpury, podczas gry brązowe bezlistne lasy na pierwszym planie zyskały niemal metaliczny połysk dzięki złotej mgiełce zachodu słońca. Droga pośród łąk liczyła tylko trzy ćwierci mili, lecz w jakiś sposób przechadzka zajęła im godzinę. Ruth zwróciła się do pana Bellinghama, by podziękować za uprzejmość, jaką jej wyświadczył, odprowadzając ją do domu tym pięknym szlakiem, lecz pełen podziwu wyraz jego oczu na widok jej promieniejącej, ożywionej twarzy kazał jej nagle zamilknąć; prawie się nie pożegnawszy, weszła więc prędko do domu z bijącym, szczęśliwym, poruszonym sercem.

„Jakie to dziwne – pomyślała owego wieczoru – że czuję, jakby ten czarujący popołudniowy spacer był niezupełnie może niesłuszny, ale też jakby nie był do końca słuszny. Dlaczego? Nie okradam przecież pani Mason z czasu; wiem, że to byłoby złe; w niedziele mogę chadzać tam, gdzie mam ochotę. Byłam w kościele, więc to chyba nie dlatego, że nie wypełniłam swego obowiązku. A gdybym poszła na ten spacer z Jenny, ciekawa jestem, czy wówczas również czułabym się tak, jak teraz. To we mnie samej jest coś niedobrego, skoro czuję się winna, kiedy nie uczyniłam niczego, co niesłuszne; jednakże potrafię dziękować Bogu za ten czarowny spacer, a droga mama mówiła, że to znak, że przyjemność była niewinna i dobra”.

Nie byłą jeszcze świadoma, że obecność pana Bellinghama przydała czaru przechadzce; a kiedy nareszcie mogła stać się tego świadomą, skoro tydzień po tygodniu, niedziela po niedzieli odbywali przechadzkę za przechadzką, była już zbyt pochłonięta innymi myślami, aby się skłaniać ku takim rozważaniom.

– Opowiedz mi o wszystkim, Ruth, tak jak byś opowiedziała bratu; pozwól, że ci pomogę w twych strapieniach, jeżeli tylko zdołam – rzekł pewnego popołudnia. I naprawdę usiłował zrozumieć i pojąć, w jaki sposób tak nic nieznacząca, pożałowania godna osoba, jak pani Mason, krawcowa, mogła być w oczach Ruth przedmiotem lęku i autorytetem. Zapałał gniewem, kiedy Ruth, pragnąc wzbudzić w nim uznanie dla władzy i znaczenia pani Mason, opowiedziała, jakie bywają skutki niezadowolenia chlebodawczyni. Oświadczył, że jego matka nigdy więcej nie zamówi sukni u takiej tyranki – takiej pani Brownrigg[7]; że uprzedzi znajomych, aby nie korzystali z usług tak okrutnej krawcowej; aż Ruth poczuła trwogę na myśl o konsekwencjach swej stronniczej opowieści i jęła wstawiać się za panią Mason tak żarliwie, jak gdyby opisane przez młodego człowieka groźby miały się dosłownie ziścić.

– Doprawdy, proszę pana, bardzo to złe z mojej strony; proszę, niechże się pan nie tak złości. Ona często bywa dla nas bardzo dobra; tylko niekiedy pasja ją ponosi; a my chyba jesteśmy bardzo nieznośne. Ja na pewno jestem. Często muszę pruć to, co uszyłam, a pan nie wie, jak bardzo odpruwanie niszczy materiał (szczególnie jedwab); a panie obwiniają potem panią Mason. Och! Przykro mi, że w ogóle o tym wspomniałam. Błagam, niech pan nie mówi nic matce. Pani Mason jest tak bardzo rada, że pani Bellingham jest jej klientką.

– Dobrze, tym razem nie powiem – odparł, zdając sobie sprawę, że niezręcznie byłoby oznajmić matce, skąd zaczerpnął owe jakże ścisłe wiadomości na temat zajść w pracowni pani Mason – lecz jeżeli kiedykolwiek znów tak postąpi, to nie odpowiadam za siebie.

– Będę pamiętała, żeby więcej o tym nie mówić, proszę pana – odrzekła cicho Ruth.

– Nie, Ruth, wszak nie zamierzasz mieć przede mną sekretów, prawda? Czy nie pamiętasz, żeś obiecała uważać mnie za brata? Opowiadaj, proszę, o wszystkim, co ci się przytrafia; nie wiesz nawet, jak wielkie zainteresowanie pokładam we wszystkim, co ciebie dotyczy. Prawie umiem sobie wyobrazić ów czarujący domek w Milham, o którym opowiadałaś mi ubiegłej niedzieli. Prawie umiem sobie wyobrazić pracownię pani Mason; a to z pewnością albo dowód siły mojej wyobraźni, albo twych zdolności opisywania.

Ruth się uśmiechnęła.

– To prawda, proszę pana. Nasza pracownia różni się chyba od wszystkiego, co pan kiedykolwiek widział. Myślę, że pan pewnie często przechodził przez Milham w drodze do Lowford.

– Zatem nie uważasz, że to, iż widzę w myślach tak wyraźnie Milham Grange, świadczy o bujnej wyobraźni? Dom znajduje się po lewej stronie drogi, czyż nie, Ruth?

– Tak, proszę pana, trzeba przejść tuż za mostem i w górę wzniesieniem, na którym splecione korony wiązów tworzą zielony abażur; a dalej jest już ukochane stare Grange, którego już nigdy więcej nie zobaczę.

– Nigdy! Nonsens, Ruthie; to zaledwie sześć mil stąd; możesz je zobaczyć, kiedy tylko zechcesz. To nawet nie godzina jazdy konno.

– Być może zobaczę je znowu, kiedy się zestarzeję; nie zastanowiłam się dokładnie nad tym, co znaczy „nigdy”; tyle już czasu minęło, odkąd tam byłam, i wiem, że przez lata całe nie będzie żadnej sposobności po temu, ażebym mogła tam znów pojechać.

– Ależ Ruth, przecież możesz – przecież możemy udać się tam w następną niedzielę po południu, jeżeli chcesz.

Gdy na niego spojrzała, twarz jej rozświetlała pięknie radość z tej myśli.

– Jak to, proszę pana? Czy uda mi się pokonać tę drogę między popołudniowym nabożeństwem a powrotem pani Mason do domu? Poszłabym, by tylko raz zerknąć; lecz jeśli udałoby mi się wejść do domu – ach, proszę pana! Gdybym tak mogła zobaczyć znowu pokój mamy!

Układał w głowie plany, by sprawić jej tę przyjemność, lecz miał na uwadze również swoją. Jeżeli pojadą którymś z jego powozów, przepadnie czar, jaki miały w sobie beztroskie przechadzki; ponadto do pewnego stopnia byliby skrępowani obecnością służących i narażeni na ich uwagę.

– Ruth, czy jesteś dobrym piechurem? Jak myślisz, czy uda ci się przejść sześć mil? Jeżeli wyruszymy o drugiej, bez pośpiechu dotrzemy na miejsce przed czwartą; albo, powiedzmy, o wpół do piątej. Wówczas moglibyśmy spędzić tam dwie godziny i pokazałabyś mi wszystkie swe dawne szlaki i dawne ukochane miejsca, a potem i tak udałoby nam się wrócić spokojnie do domu. O, już wszystko ustalone!

– Ale czy według pana byłoby to słuszne? Zdaje się, że byłaby to przyjemność tak ogromna, iż z pewnością musiałaby być w jakimś sensie niesłuszna.

– Ależ, gąsko, cóż w tym może być niesłusznego?

– Po pierwsze, wyruszając o drugiej, nie będę mogła pójść do kościoła – odparła z dozą smutku.

– Tylko raz. Wszak chyba nie widzisz niczego złego w tym, że raz nie pójdziesz do kościoła? Zresztą przecież możesz pójść rano.

– Ciekawam, czy pani Mason uznałaby to za słuszne – czy by pozwoliła?

– Nie, podejrzewam, że nie. Ale przecież nie zamierzasz się chyba kierować wyobrażeniami pani Mason o dobru i złu. Opowiadałaś, jak to ona uznała za słuszne potraktować tamtą biedną dziewczynę, Palmer. Przecież uznałabyś takie postępowanie za coś złego, jak każdy, kto ma rozsądek i uczucia. Ruth, nie pokładaj w nikim takiej wiary, wierz we własny osąd. Jest to przyjemność zupełnie niewinna; nie jest to również przyjemność samolubna, ponieważ ja będę się nią rozkoszował równie mocno, jak ty. Chcę zobaczyć miejsca, w których spędziłaś dzieciństwo; pokocham je prawie tak głęboko, jak ty je kochasz. – Zniżył głos; przemawiał cicho, przekonywająco. Ruth zwiesiła głowę i zarumieniła się z ogromu szczęścia; ale nie potrafiła wykrzesać słowa, nawet po to, aby na nowo wyrazić wątpliwości. W ten sposób załatwiono sprawę.

Jakże rozkosznym szczęściem napawał ją ów plan przez następny tydzień! Była bardzo młoda, gdy zmarła jej matka, toteż nie odebrała żadnych słów przestrogi ani rady odnośnie do kwestii życia kobiety – jeżeli w istocie roztropni rodzice w ogóle mówią wprost o tym, czego głębi i mocy w słowach zawrzeć nie można… bo jest to duch dumający, pozbawiony określonej formy, czy kształtu rozpoznawalnego dla mężczyzn, mimo to jest, obecny zanim jeszcze zdołamy go rozpoznać i zdać sobie sprawę z jego istnienia. Ruth była niewinna i czysta jak śnieg. Słyszała o tym, że ludzie się zakochują, ale nie znała zwiastunów ani objawów tego uczucia; ani też nie zaprzątała sobie nimi zbytnio głowy. Dni jej wypełniał smutek, nie dopuszczając jakichkolwiek myśli pogodniejszych od rozważań o bieżących obowiązkach ani żadnych wspomnień szczęśliwych czasów, które odeszły. Ale ów okres nicości po stracie matki, kiedy i ojciec był martwy za życia, sprawił, że tym goręcej ceniła i lgnęła do przejawów ciepłego uczucia – wpierw ze strony Jenny, teraz zaś pana Bellinghama. Zobaczyć znów swój dom i zobaczyć go z nim; pokazać mu (ze świadomością, że go to interesuje) ulubione zakątki z przeszłości, spośród których każdy miał swą małą historię – był częścią dawnych, minionych zdarzeń! – Żaden nadciągający cień nie osnuł marzenia o szczęściu, którym żyła w tym tygodniu – marzenia, które było zbyt świetlane, by dzielić się nim z pospolitymi i obojętnymi słuchaczami.

ROZDZIAŁ IV

Stąpając po grząskim gruncie

Nadeszła niedziela, tak piękna, jakby na świecie nie było smutku ani śmierci, ani winy; trwające dzień czy dwa opady deszczu sprawiły, że ziemia była świeża i radosna jak błękitne niebo ponad nią. Ruth pomyślała, że oto jej nadzieje spełniają się zbyt silnie i wyglądała zachmurzenia w południe; tymczasem pyszna pogoda się utrzymała i o drugiej dziewczyna była już w Leasowes z bijącym radośnie sercem i pragnęła zatrzymać godziny, które tego popołudnia miały zbyt szybko upłynąć.

Włóczyli się po pachnących dróżkach, jak gdyby ociągając się w ten sposób, mogli rozciągnąć czas i zatrzymać ognistokopytne rumaki pędzące ku końcowi szczęśliwego dnia. Było po piątej, kiedy dotarli do wielkiego koła młyńskiego, które stało w bezczynności dnia Pańskiego, nieruchome w gęstym brązowym cieniu i wciąż mokre jeszcze od wczorajszego zanurzania w głębokiej, przejrzystej wodzie. Wgramolili się na niewielkie wzgórze, niezupełnie jeszcze zacienione pod łukowym zadaszeniem z wiązów; wówczas to Ruth lekkim ruchem ręki spoczywającej na ramieniu pana Bellinghama zatrzymała go i spojrzała na jego twarz, aby się przekonać, co twarz ta wyrazi, kiedy ujrzy Milham Grange, które teraz było nieruchome i spokojne w popołudniowym cieniu. Był to dom refleksji; materiałów do jego wzniesienia było w okolicy pod dostatkiem, a każdy kolejny właściciel uznawał za konieczne dobudować coś lub nadbudować, aż budynek stał się malowniczym zlepkiem nieregularności – nierównomiernej gry światła i cieni – który jako całość oddawał w pełni sens pojęcia „dom rodzinny”. Wszystkie jego szczyty i zakamarki spajała w jedno i trzymała razem delikatna zieleń pnących róż i młodych pnączy. Do czasu wynajęcia dom zajmowała sędziwa para, ale mieszkała na jego tyłach i nigdy nie korzystała z frontowych drzwi; toteż małe ptaszki oswoiły się już i poczuły jak u siebie, i poprzysiadywały na parapetach i ganku, i na starym kamiennym zbiorniku, do którego spływała woda z dachu.

W milczeniu przeszli przez nieprzystrzyżony ogród pełen pastelowego wiosennego kwiecia. Pająk rozpostarł swą sieć nad frontowymi drzwiami. Na jej widok w sercu Ruth ozwało się poczucie opuszczenia; pomyślała, że być może nikt nie używał głównego wejścia, odkąd wyniesiono nim martwe ciało jej ojca i bez słowa zawróciła nagle i obeszła dom, kierując się ku drugim drzwiom. Pan Bellingham ruszył za nią, o nic nie pytając, nie rozumiejąc zbytnio jej uczuć, lecz pełen podziwu dla rozmaitości wyrazów, które pojawiły się na jej twarzy.

Staruszka nie wróciła jeszcze z kościoła, czy też z cotygodniowej pokościelnej wyprawy na ploteczki bądź na herbatę u sąsiadki. Mąż siedział w kuchni, czytając z modlitewnika psalmy na ten dzień, a odczytywał je na głos – był to nawyk, który zrodził się z podwójnej samotności, jakiej doświadczał w życiu, był bowiem przygłuchy. Nie słyszał, kiedy para cicho weszła, a ich poraziło niejako upiorne echo, które zdaje się nawiedzać na wpół umeblowane, niezamieszkałe domy. Odczytywane wersy brzmiały następująco:

„Czemu jesteś zgnębiona, moja duszo, i czemu jęczysz we mnie?

Ufaj Bogu, bo jeszcze Go będę wysławiać: Zbawienie mego oblicza i mojego Boga”.[8]

A kiedy skończył, zamknął książkę i westchnął zadowolony ze spełnienia obowiązku. Słowa nabożnego zaufania, jakkolwiek być może nie w pełni zrozumiałe, wlewały w głąb jego duszy pełen wiary pokój. Gdy podniósł wzrok, zobaczył młodą parę stojącą pośrodku podłogi. Zsunął na czoło okulary w żelaznych oprawkach i powstał, aby powitać córkę swego dawnego pana i najczcigodniejszej pani.

– Niech cię Bóg błogosławi, panienko; niech cię Bóg błogosławi! Radują się moje stare oczy, że ciebie znów ujrzały.

Ruth skoczyła do przodu, aby uścisnąć zrogowaciałą dłoń wyciągniętą w geście błogosławieństwa. Ściskała ją w obu swoich, pośpiesznie zasypując starca pytaniami. Panu Bellinghamowi niezupełnie podobał się widok tej, którą jął już postrzegać jako swoją, w tak czułej zażyłości z wyrobnikiem o twardych rysach i w lichym odzieniu. Pomału podszedł do okna i wyjrzał na porośnięte trawą podwórze gospodarstwa; mimowolnie posłyszał jednak strzępki rozmowy, która w jego mniemaniu przebiegała w tonie zbytniej poufałości.

– A ten to kto? – zapytał w końcu stary wyrobnik. – Czy to twój luby? Widzi mi się, że to syn twojej pani. Tak czy owak, strojny z niego młodzian.

W panu Bellinghamie zawrzała krew wszystkich arystokratycznych przodków i w uszach mu zadzwoniło, więc nie usłyszał odpowiedzi Ruth. Zaczęła się od słów „Cicho, Thomasie, proszę was, cicho!”, lecz dalszego ciągu już nie dosłyszał. Cóż to za pomysł, on synem pani Mason! Doprawdy, zabrzmiało to aż nazbyt niedorzecznie; lecz jak to zwykle bywa w przypadku rzeczy, które brzmią „aż nazbyt niedorzecznie”, rozzłościło go to niezmiernie. Nie doszedł jeszcze do siebie, kiedy Ruth podeszła nieśmiało do wnęki okiennej i zapytała, czy nie miałby ochoty zobaczyć głównej izby domu, do której prowadziły drzwi od frontu; wielu uważało, że jest bardzo piękna, dodała na wpół nieśmiało, bo jego twarz nieświadomie przybrała srogi, wyniosły wyraz, którego nie potrafił od razu złagodzić. Podążył za nią jednak; lecz zanim wyszedł z kuchni, zauważył, że starzec stoi i przygląda mu się z dziwnym, poważnym wyrazem niezadowolenia.

Przeszli jednym czy dwoma zygzakowatymi, pachnącymi wilgocią kamiennymi korytarzykami i weszli do głównej izby domu, w tej części hrabstwa zwanej również wspólną izbą bawialną rodziny gospodarza. To tutaj prowadziły drzwi frontowe, stąd można było się dostać do kilku pozostałych pomieszczeń, takich jak składzik mleka, główna sypialnia (częściowo pełniąca również rolę bawialni) oraz niewielki pokój, który przeznaczono dla nieżyjącej pani Hilton, a w którym ona zwykła była przesiadywać, a częściej leżeć, komenderując przez otwarte drzwi krzątaniną i zajęciami w domu. W owych dniach główna izba była radosnym pomieszczeniem, pełnym życia, gdy mąż, dziecko i służba przechodzili przez nie w tę i z powrotem; na kominku co wieczór, trzaskając, płonął suty ogień, niewygaszany nawet w upalne lato; bo grube kamienne mury i głębokie wykusze okienne, i draperie z winorośli oraz bluszczu sprawiały, że w tym pokoju o kamiennych podłogach zawsze potrzeba było blasku i wesołego ciepła ognia. Teraz jednak wpadające z zewnątrz zielone cienie zdawały się czernieć w niezamieszkałym, opuszczonym wnętrzu. Dębowy stolik do cymbergaja, ciężka komoda i rzeźbiony kredens, wypolerowane na lustrzany połysk w czasach, gdy bez ustanku migotał w nich ogień, obecnie były matowe i zawilgocone; przydawały jeszcze tylko wrażenia przytłaczającej melancholii; kamienna podłoga mokra była od gęstej wilgoci. Ruth stała wpatrzona w pokój, nie widząc wcale tego, co teraźniejsze. Ujrzała wizję minionych dni – wieczór z czasów dzieciństwa; ojca siedzącego w „kącie pana” blisko ognia, palącego spokojnie fajkę, gdy z rozmarzeniem obserwował żonę i dziecko; czytającą jej na głos matkę, podczas gdy ona siedziała na niskim stołku u jej stóp. Wszystko odeszło – odeszło do krainy cieni; lecz przez chwilę zdawało się tak obecne w tym starym pokoju, że Ruth pomyślała, iż jej prawdziwe życie jest snem. Następnie, nadal milcząca, poszła do saloniku matki. Tam jednak posępne oblicze tego, co kiedyś było pełne radości i matczynej miłości, zmroziło jej serce. Wydała z siebie okrzyk i padła na podłogę obok kanapy, chowając twarz w dłoniach, a jej postać drżała od wstrzymywanego łkania.

– Najdroższa Ruth, nie rozpaczaj tak bardzo. To nie przyniesie nic dobrego; nie wróci życia zmarłym – rzekł pan Bellingham poruszony widokiem jej strapienia.

– Wiem, że nie wróci – szepnęła Ruth – i dlatego płaczę. Płaczę, bo nic nigdy nie wróci im życia. – Rozszlochała się na nowo, ale już łagodniej, ponieważ jego życzliwe słowa przyniosły ukojenie i złagodziły poczucie osamotnienia, którego jednak usunąć nie mogły.

– Wyjdźmy stąd; nie możesz tutaj pozostać, przecież ten pokój pełen jest bolesnych wspomnień. Chodź – podniósł ją delikatnie acz stanowczo – pokażesz mi swój ogródek, o którym tak często mi opowiadałaś. Jest nieopodal okna tego pokoju, prawda? Widzisz, jak dobrze pamiętam wszystko, o czym mówiłaś.

Poprowadził ją wkoło przez tylną część domu do ładnego staroświeckiego ogrodu. Tuż pod oknami była słoneczna rabata, nieco dalej od domu zaś przycięty bukszpan i cisy; i znów rozprawiała o dziecięcych przygodach i samotnych zabawach. Gdy zawrócili, zauważył starca, który przykuśtykał, podpierając się kijem i patrzył na nich z tym samym poważnym, zasmuconym wyrazem niepokoju.

Pan Bellingham przemówił dość ostro:

– Dlaczego ten starzec tak za nami chodzi? Myślę, że to ogromnie impertynenckie z jego strony.

– Och, proszę nie nazywać starego Thomasa impertynenckim. Jest taki dobry i miły, jest dla mnie jak ojciec. Pamiętam, jak dzieckiem będąc, wiele razy siadywałam mu na kolanach, a on opowiadał mi historie z Wędrówki pielgrzyma[9]. Nauczył mnie pić mleko przez słomkę. Mama również bardzo go lubiła. Siadywał zawsze z nami wieczorami, kiedy tatuś był na targu, bo mama trochę się bała, kiedy w domu nie było żadnego mężczyzny i zawsze prosiła starego Thomasa, by z nami zostawał; a on brał mnie na kolana i słuchał tak samo uważnie jak ja, kiedy mama czytała na głos.

– Czy chcesz przez to powiedzieć, że siadywałaś na kolanach tego starego jegomościa?

– O, tak! Wiele, wiele razy.

Pan Bellingham wyglądał poważniej, aniżeli wówczas, gdy był świadkiem namiętnych wzruszeń w pokoju jej matki. Ale zapomniał o zniewadze, podziwiając towarzyszkę, gdy spacerowała pośród kwiecia, szukając ulubionych krzewów czy kwiatów, z którymi wiązały się jakieś historie bądź wspomnienia. Przemykała to tu, to tam naturalnymi, wdzięcznymi ruchami pośród bujnych i rozrośniętych krzewów, które pachniały wiosennym listowiem; szła przed siebie, nie bacząc na obserwujące ją oczy, w tej chwili nieświadoma wręcz ich istnienia. Raz zatrzymała się, aby chwycić gałązkę jaśminu i delikatnie ją ucałować; był to ulubiony kwiat jej matki.

Stary Thomas stał przy schodkach do dosiadania koni i obserwował wszystko, co się dzieje. Lecz o ile uczucia pana Bellinghama były namiętnym podziwem z domieszką samolubnej miłości, o tyle starzec patrzył z czułym niepokojem, a jego wargi poruszały się do słów błogosławieństwa:

– Ładne z niej stworzenie, ma w sobie iskrę matki; i takie miłe jest z niej dziewczątko. Ani trochę nie pasuje do tego pierwszorzędnego zakładu krawcowej, co to w nim pracuje. Nie podoba mi się za to ten młodzian, choć ona mówi, że to prawdziwy dżentelmen i uciszyła mnie, gdym pytał, czy to jej luby. Jeśli on nie wygląda na lubego, tom już pewnikiem zapomniał, co to być młodym. Oho! Zdaje się, że odchodzą. Patrzcie no! On chce, żeby odeszła bez pożegnania ze starym; ale po mojemu ona się aż tak nie zmieniła.

Naturalnie, że nie! Ruth wcale nie zauważyła wyrazu niezadowolenia na twarzy pana Bellinghama, który dostrzegło bystre oko starca; podbiegła za to do Thomasa, by przekazać słowa pozdrowienia dla jego żony i długo, długo ściskać jego dłoń.

– Powiedzcie Mary, że uszyję jej przepiękną suknię, kiedy już będę umiała sama szyć; będzie bardzo modna, z ogromnymi, bufiastymi rękawami, aż siebie w niej wcale nie pozna! Nie zapomnijcie jej o tym powiedzieć, Thomasie, dobrze?

– Tak, będę pamiętał, panienko; i myślę, że ucieszy się na wieść, żeś nie zapomniała swej dawnej wesołości. Niech cię Pan błogosławi – niech zwróci ku tobie światłość swego oblicza.

Ruth była w połowie drogi do zniecierpliwionego pana Bellinghama, gdy dawny przyjaciel przywołał ją jeszcze do siebie. Pragnął ją ostrzec przed niebezpieczeństwem, w którym się według niego znalazła, lecz nie wiedział jak. Gdy podeszła, przyszły mu jedynie do głowy wersety z Pisma; język Biblii był językiem tych jego rozważań, których przedmiotem miast zagadnień codziennych były emocje i uczucia.

– Moja droga, pamiętaj, że diabeł jak lew ryczący krąży, szukając, kogo pożreć[10]; pamiętaj o tym, Ruth.

Ucho pochwyciło te słowa, ale nie zrodziła się z nich żadna określona myśl. Co najwyżej przywodziły Ruth na myśl wspomnienie przerażenia, jakie czuła w dzieciństwie, gdy usłyszała ów wers, i jak wyobrażała sobie lwią głowę ze świecącymi oczami przypatrującymi się zza krzaków w ciemnej części lasu, której z tego powodu zawsze unikała i nawet teraz drżała jeszcze na samą o niej myśl. W ogóle nie przypuszczała, że owo ponure ostrzeżenie odnosiło się do przystojnego młodzieńca, który czekał na nią z twarzą promieniejącą miłością i czule wziął ją pod rękę.

Starzec westchnął, patrząc jak odchodzą.

– Oby Pan pomógł jej bezpiecznie stawiać kroki. Oby. Lecz ja się lękam, że ona stąpa po grząskim gruncie. Powiem mojej pani, żeby poszła do miasta i z nią pomówiła, i żeby jej co nieco powiedziała o niebezpieczeństwie. Taka stara matka jak nasza Mary lepiej to załatwi, co taki głupi chłop jak ja.

Tej nocy biedny stary wyrobnik modlił się za Ruth długo i żarliwie. Nazwał to „zmaganiami o jej duszę”; i myślę, że modlitwy jego zostały wysłuchane, bo „człowiek nie tak widzi, jak Bóg widzi”.

Ruth ruszyła w drogę, zupełnie nieświadoma tego, że zbierają się nad nią ciemne upiory przyszłości; za sprawą uległości lat dziecinnych, niezupełnie jeszcze utraconej, gdy ma się lat szesnaście, melancholia jej przeobraziła się w łagodniejszy spokój, który był nieskończenie czarujący. Niebawem rozpogodziła się i ogarnęła ją słoneczna szczęśliwość. Wieczór był spokojny i pełen łagodnego światła, a nowonarodzone lato było tak rozkoszne, że wespół z wszystkimi młodymi stworzeniami była pod jego wpływem, czując jak wypełnia ją radość.

Stali razem na szczycie stromego zbocza najwyższego wzgórza w hrabstwie. Była tam płaska, nieogrodzona i nierówna połać terenu licząca sześćdziesiąt czy siedemdziesiąt jardów kwadratowych[11], bogato ubarwiona złotym kwieciem janowca, którego rozkoszna woń wypełniała świeże, lekkie powietrze. Po jednej stronie owego wygonu grunt opadał do przejrzystego, jasnego stawu, w którym odbijały się nierówne piaszczyste urwiska, wznoszące się gwałtownie na przeciwległym brzegu; znalazły tam dom setki jaskółek i krążyły teraz ponad przejrzystą wodą, i zanurzały skrzydełka w wieczornej zabawie. Zaiste, zdawało się, że ów samotny staw nawiedzały ptaki wszelkiej maści; pliszki były rozproszone wokół jego krawędzi, makolągwy przycupnęły na najwyższych gałązkach krzaków janowca, dalej zaś, skryte w nierównościach podłoża, wyśpiewywały swe wieczorne modły inne ptaki śpiewające. Na przeciwległym końcu zielonego pustkowia, nieopodal drogi, w miejscu odpowiednim dla zaspokojenia potrzeb koni bądź jeźdźców zdrożonych wspinaczką na wzniesienie, znajdowała się oberża, która w istocie była bardziej gospodarstwem, aniżeli gospodą. Był to długi, niski budynek, z licznymi oknami mansardowymi na nawietrznej ścianie, niezbędnymi w tak nieosłoniętym położeniu, oraz z dziwnymi występami i nieoczekiwanymi przyczółkami po każdej stronie; od frontu znajdował się głęboki ganek, którego gościnne ławy mogły pomieścić tuzin osób, zasiadających tam, by nacieszyć się balsamicznym powietrzem. Tuż przed domem rósł szlachetny jawor, okolony siedziskami ( „takie namioty ukochali patriarchowie”); a z jednej z gałęzi od strony drogi zwisał dziwaczny szyld przedstawiający, jak się okazało dzięki słownemu objaśnieniu, w które go mądrze wyposażono, króla Karola ukrytego w dębie[12].

Nieopodal tej wygodnej, cichej, rzadko odwiedzanej gospody była druga sadzawka, przeznaczona do celów domowych i gospodarskich, piło z niej bydło po udoju, a przed powrotem na pastwiska. Ruchy zwierząt były tak leniwe i powolne, że napawały umysł uczuciem marzycielskiego odpoczynku. Ruth i pan Bellingham ruszyli przez nierówny teren, ażeby dostać się na drogę nieopodal przydrożnej gospody. Szli ręka w rękę, raz kłuł ich daleko rozpostarty janowiec, raz brnęli po kostki w piasku; raz stąpali po miękkim, gęstym wrzosie, który jesienią poszczycić się może przepyszną paletą barw; raz znów po dzikim tymianku i innych wonnych ziołach szli naprzód, śmiejąc się często i wesoło. Gdy znaleźli się na drodze, Ruth stanęła milcząca w zapierającym dech w piersiach zachwycie nad widokiem, który się przed nią rozpościerał. Wzgórze gwałtownie opadało do równiny rozciągającej się na tuzin mil lub dalej. Nieopodal była kępka sosen, które odcinały się wyraźnie na tle zachodniego nieba i sprawiały, że to, co w istocie znajdywało się blisko, zdawało się położone na dalszym planie. Równina poniżej była gęsto porośnięta drzewami i zabarwiona świeżymi, delikatnymi odcieniami narodzin lata, wszystkie bowiem drzewa tego lasu przywdziały już liście, oprócz ostrożnych jesionów, których korony tu i ówdzie przydawały krajobrazowi łagodnej, przyjemnej szarości. Daleko na równinie były zarysy wież strzelistych i nakrytych płaskim dachem, tudzież kominów należących do jakiegoś odległego, ukrytego wiejskiego domu; można je było odnaleźć, wiodąc wzrokiem w dół do źródła, z którego wydobywały się cienkie kolumny niebieskiego dymu, wysyłane przez rozpalone wieczorem kominki wprost w złociste powietrze. Widok ograniczało jakieś wzniesienie skryte w głębokim purpurowym cieniu na tle zachodzącego słońca.

Kiedy się zatrzymali w milczącym zachwycie, powietrze zdawały się wypełniać miłe dźwięki; dzwony kościelne w oddali grały w harmonii z drobnym śpiewającym ptactwem tuż obok; ani porykiwanie bydła, ani nawoływania parobków nie stanowiły dysonansu, ponieważ głosy te zdawały się przyciszone w pełnej zadumy świadomości dnia Pańskiego. Stali leniwie przed budynkiem, napawając się w ciszy widokiem. Zegar w niewielkiej oberży wybił ósmą, a brzmienie jego było wyraźne i przenikliwe pośród ciszy.

– Czy to możliwe, że już tak późno? – zapytała Ruth.

– Wydaje się niemożliwe – odparł pan Bellingham. – Ale nic nie szkodzi, będziesz w domu na długo przed dziewiątą. Zaczekaj tu, wiem, że jest krótsza droga przez pola; poczekaj chwilę, a ja pójdę zapytać o dokładny szlak. – Puścił jej rękę i wszedł do oberży.

Dwukółka zwolna podjeżdżała piaszczystym wzgórzem za ich plecami, niedostrzeżona przez młodych, a kiedy dotarła na płaski teren, zbliżyła się do nich w chwili, gdy się rozstali. Ruth się obejrzała, bo dźwięk kopyt końskich stał się teraz wyraźny. Stanęła twarzą w twarz z panią Mason!

Nie dzieliło ich dziesięć – nie dzieliło ich nawet pięć jardów. Rozpoznały się nawzajem w tym samym momencie i, co gorsza, swymi przenikliwymi, ostrymi jak igła oczami pani Mason wyraźnie zauważyła pozę, w jakiej Ruth stała z młodym mężczyzną, który dopiero co ją opuścił. Ręka Ruth spoczywała na ramieniu młodzieńca, przykryta czule jego drugą dłonią.

Pani Mason nie dbała o okoliczności, które spowodowały, iż powierzone jej na uczennice dziewczęta ulegały pokusie, ale była okrutnie nietolerancyjna, jeżeli na ich postępowanie w najmniejszym nawet stopniu oddziaływała siła tej pokusy. Ów brak tolerancji nazywała „dbałością o dobre imię zakładu”. Dużo lepiej, bardziej po chrześcijańsku czyniłaby wówczas, gdyby dbała o dobre imię swych dziewcząt, otaczając je baczną troską i matczyną opieką.

W dodatku tego wieczoru była rozdrażniona. Jej brat zawiózł ją do Henbury okrężną drogą, aby przekazać niemiłe nowiny o złym prowadzeniu się jej najstarszego syna, który był ekspedientem w sklepie bławatnym w sąsiednim mieście. Niezmiernie gorszył ją brak stateczności, niemniej nie miała ochoty kierować swego oburzenia we właściwą stronę – na własnego syna, nicponia. Tak naładowana gniewem (jej brat bowiem słusznie stanął był w obronie nauczyciela i kolegów syna, których ona atakowała), dostrzegła Ruth stojącą z kochankiem, daleko od domu, o tak późnej porze wieczornej i zagotowała się w nieokiełznanej złości.

– Panno Hilton, ma pani tu natychmiast podejść – wykrzyknęła ostro. Następnie, zniżając głos do cichego, zajadłego tonu zmasowanego gniewu, rzekła do drżącej winowajczyni:

– Nie próbuj pokazywać więcej swojej twarzy w moim domu po tym, coś tu dzisiaj wyczyniała. Widziałam ciebie, i tego twojego absztyfikanta też. Nie toleruję plam na charakterze moich uczennic. Ani słowa. Widziałam wystarczająco. Jutro napiszę do twojego opiekuna i o wszystkim mu doniosę.

Koń ruszył, niecierpliwie czekając dalszej jazdy, i Ruth została sama, nieruchoma, chora i blada, jak gdyby błyskawica wydarła jej grunt spod stóp. Nie mogła dalej stać, tak jej było niedobrze i słabo, zatoczyła się ku skarpie i opadła na nią, ukrywając twarz w dłoniach.

– Najdroższa Ruth! Czyś chora? Mów, miła! Kochanie moje, kochanie, odezwij się do mnie!

Jakże czułe były to słowa w porównaniu z tamtymi, jakże ostrymi! Otworzyły krynice łez Ruth i dziewczyna zapłakała gorzko.

– O! Czy pan ją widział – czy pan słyszał, co ona powiedziała?

– Ona! Kto, kochanie? Nie płacz, Ruth; powiedz, co się stało. Kto był przy tobie? Z kim rozmawiałaś, że cię to o płacz przyprawiło?

– Och, z panią Mason. – I zdjął ją świeży przypływ rozpaczy.

– Nie może być! Jesteś pewna? Nie było mnie tutaj niecałe pięć minut.

– O, tak, proszę pana, jestem zupełnie pewna. Była taka zła; powiedziała, że nie wolno mi się tam więcej pokazywać. Ojej! Cóż ja pocznę?

Biednemu dziecku zdawało się, że słowa pani Mason są nieodwołalne i że wobec tego nie będzie już miała wstępu do żadnego domu. Dostrzegła, jak wiele z jej uczynków zasłużyło na potępienie, teraz, kiedy było już za późno, by wszystko naprawić. Pamiętała, z jaką surowością i dokuczliwością traktowała ją często pani Mason za mimowolne niedociągnięcia, których była zupełnie nieświadoma; teraz zaś naprawdę źle uczyniła i strach ją paraliżował na myśl o konsekwencjach. Oczy miała oślepione od szybko napływających łez, nie widziała zmiany w wyrazie twarzy pana Bellinghama (a gdyby zobaczyła, nie byłaby w stanie jej wytłumaczyć), gdy stał w milczeniu i ją obserwował. Milczał tak długo, że nawet w rozpaczy jęła się zastanawiać, dlaczego nic nie mówi, i zapragnęła raz jeszcze usłyszeć słowa pociechy z jego ust.

– Bardzo to niefortunne – odezwał się nareszcie; a potem zamilkł; a potem odezwał się znowu. – Bardzo to niefortunne; bo widzisz, nie chciałem wcześniej poruszać tego tematu, ale, zdaje mi się… prawdę mówiąc, jest pewna sprawa, dla której załatwienia jestem zobowiązany udać się jutro w interesach do miasta – znaczy się, do Londynu; i nie wiem, kiedy uda mi się wrócić.

– Do Londynu! – wykrzyknęła Ruth. – Wyjeżdża pan? Och, panie Bellingham! – rozpłakała się na nowo, poddając się uczuciu dojmującego żalu, który pochłaniał wszelki lęk, jakiego doświadczała na myśl o gniewie pani Mason. W owej chwili zdało jej się, że znieść mogłaby wszystko prócz jego odejścia; nie odezwała się jednak; a po upływie dwóch czy trzech minut, przemówił on – nie właściwym sobie, beztroskim tonem, lecz głosem ledwie opanowanym, niejako wzburzonym.

– Nie mogę znieść myśli o opuszczeniu ciebie, moja Ruth. Tym bardziej, gdyś tak cierpiąca; bo zupełnie nie wiem, dokąd mogłabyś pójść. Z wszystkiego tego, coś mi mówiła o pani Mason, nie sądzę, że to prawdopodobne, aby zmitygowała się w swej surowości wobec ciebie.

Nie było odpowiedzi, a tylko cicho, nieustannie płynące łzy. Niezadowolenie pani Mason zdawało się rzeczą odległą; obecnie powodem do zmartwienia był jego wyjazd. Mówił dalej:

– Ruth, pojechałabyś ze mną do Londynu? Kochanie moje, nie mogę cię tutaj zostawić bez domu; już sama myśl, że w ogóle mógłbym cię opuścić, jest wystarczająco bolesna, ale w tych okolicznościach – gdyś zupełnie bez przyjaciół, zupełnie bez domu – jest to niemożliwe. Trzeba, miła, byś pojechała ze mną i mi zaufała.

Nadal milczała. Trzeba pamiętać, jak była młoda i niewinna i jak brakowało jej matki! Zdawało jej się, że wystarczającym szczęściem byłoby z nim być; co się zaś tyczyło przyszłości, on by się wszystkim zajął i o wszystkim zadecydował. Przyszłość była spowita złotą mgłą, której dziewczyna nie chciała badać; lecz jeżeli on, jej słońce, zniknąłby z oczu, przepadł, owa złota mgiełka stałaby się ciemną, gęstą posępnością, przez którą nie przedostałby się żaden promyk nadziei. Ujął jej dłoń.

– Nie wyjedziesz ze mną? Czyżbyś nie kochała mnie na tyle mocno, by mi zaufać? Och, Ruth – (z wyrzutem) – nie zaufasz mi?

Przestała płakać, ale szlochała ze smutkiem.

– Ukochana, nie mogę tego znieść. Twój żal sprawia mi prawdziwy ból; lecz jeszcze gorzej jest czuć to, jak bardzo jesteś obojętna – jakże niewiele dbasz o nasze rozstanie.

Puścił jej rękę. Ponownie wybuchnęła płaczem.

– Być może będę musiał dołączyć do matki w Paryżu; nie wiem, kiedy znów ciebie zobaczę. Och, Ruth! – rzekł namiętnie – czy ty mnie w ogóle kochasz?

Powiedziała coś bardzo cicho; nie dosłyszał, mimo że pochylił głowę – lecz ponownie chwycił jej dłoń.

– Co powiedziałaś, kochanie? Czy nie to, że mnie kochasz? Miła moja, kochasz! Widzę to w drżeniu twej drobnej dłoni; a zatem nie pozwolisz, abym odszedł sam, nieszczęśliwy, szalenie zaniepokojony tym, co będzie z tobą? Nie ma dla ciebie żadnej innej drogi; moje biedne dziewczątko nie ma przyjaciół, którzy by je przyjęli. Pójdę do domu natychmiast i powrócę za godzinę z powozem. Ruth, twoje milczenie aż nadto mnie uszczęśliwia.

– Och, co mogę zrobić! – wykrzyknęła. – Panie Bellingham, powinien mi pan pomóc, a zamiast tego oszałamia mnie pan tylko.

– Jakże to, Ruth, najdroższa? Oszałamiam cię! Mnie wydaje się to bardzo jasne. Spojrzyj na sprawę uczciwie! Oto ty, sierota, kochana przez jedną tylko osobę, biedne dziecko!… Odrzucona, nie z własnej winy, przez jedyną istotę, od której masz prawo cokolwiek oczekiwać, a istotą tą jest tyranka, nieugięta kobieta; cóż może być bardziej naturalnego (a będąc naturalnym, również słuszniejszego)), niż oddanie się pod opiekę tego, który kocha cię serdecznie – który dla ciebie przeszedłby przez ogień i wodę – który chroniłby cię od wszelkiego zła? Chyba że, jak podejrzewam, ty istotnie o niego nie dbasz. Jeżeli tak jest, Ruth, jeżeli o mnie nie dbasz, to byłoby lepiej, gdybyśmy się rozstali – odejdę natychmiast; lepiej będzie mi odejść, jeżeli o mnie nie dbasz.

Powiedział to bardzo smutno (tak przynajmniej zdawało się Ruth) i zrobił ruch, jak gdyby chciał wycofać rękę z jej dłoni, lecz ona trzymała ją teraz z delikatną siłą.

– Niech mnie pan nie opuszcza, proszę. To prawda, że ja nie mam innych przyjaciół prócz pana. Proszę mnie nie opuszczać. Ale, och! Niechże mi pan powie, co mam robić.

– A jeżeli powiem, czy uczynisz to, co zaproponuję? Jeżeli mi zaufasz, postaram się pomóc ci najlepiej jak potrafię. Poradzę ci jak umiem najlepiej. Widzisz, w jakim jesteś położeniu. Pani Mason napisze do twego opiekuna i przedstawi własną, przejaskrawioną wersję zdarzeń; z tego, co mówiłaś, nie łączy go z tobą żadne silne przywiązanie, więc cię odrzuci; ja, który mógłbym okazać ci przyjaźń – być może za pośrednictwem mej matki – ja, który mógłbym przynajmniej dać ci odrobinę pociechy (czyż nie jest tak, Ruth?), wyjadę daleko, daleko stąd na czas nieokreślony; w takim oto położeniu obecnie się znajdujesz. Proponuję zatem, co następuje. Chodź ze mną do tej małej gospody; zamówię dla ciebie herbatę – (pewien jestem, że bardzo ci jej trzeba) – i zostawię cię tam, i pójdę do domu po powóz. Wrócę najpóźniej za godzinę. Wówczas będziemy razem, niech się dzieje co chce; mnie to wystarczy; a tobie, Ruth? Powiedz: tak – powiedz choćby szeptem, ale daj mi rozkosz płynącą z usłyszenia tego słowa. Ruth, powiedz: tak.

Cicho i delikatnie, z dużym wahaniem, zabrzmiało „Tak”; zgubne słowo niosące za sobą nieskończone konsekwencje, których sobie nie wyobrażała. Myśl, że oto może z nim być, była wszystkim, wszystkim.

– Jak ty drżysz, moje kochanie! Zimno ci, miła! Chodź do środka, a ja natychmiast zamówię herbatę i już wychodzę.

Powstała i wsparłszy się o jego ramię, weszła do gospody. Trzęsła się i w głowie jej się kręciło ze wzburzenia ostatniej godziny. Pan Bellingham pomówił z grzecznym oberżystą, który skierował ich do schludnej bawialni z oknami wychodzącymi na ogród z tyłu domu. Wpadająca przez ich otwarte skrzydła wieczorna woń zdążyła wypełnić pokój, nim usłużny gospodarz zamknął je pośpiesznie.

– Herbata dla tej pani, natychmiast! – oberżysta znikł. – Ruth, najdroższa, muszę już iść; nie ma ani chwili do stracenia; obiecaj mi, że napijesz się herbaty, bo drżysz na całym ciele i jesteś blada jak śmierć z przerażenia, o które przyprawiła cię ta okropna kobieta. Muszę już iść; za pół godziny będę z powrotem – a wtedy, kochanie, już się więcej nie rozstaniemy.

Ucałował jej bladą, zimną twarz i odszedł. Pokój zawirował jej przed oczami; to był sen – dziwny, urozmaicony, zmieniający się sen – gdzie w jednej scenie był jej dawny dom dziecinny, w drugiej zaś przerażenie spowodowane nagłym pojawieniem się pani Mason; później zaś najdziwniejsza, najbardziej oszałamiająca, najszczęśliwsza ze wszystkich świadomość miłości tego, który był dla niej całym światem; i wspomnienie czułych słów, które wciąż jeszcze obijały się cichym, delikatnym echem w jej sercu.

Głowa bolała ją tak bardzo, że ledwie widziała; nawet przytłumione światło zmierzchu oślepiało jej biedne oczy swym blaskiem; a kiedy córka gospodarza wniosła ostre światło świec, ażeby przygotować herbatę, Ruth ukryła twarz w poduszkach kanapy z cichym krzykiem bólu.

– Boli panienkę głowa? – zapytała dziewczyna łagodnie, współczująco. – Zrobię panience herbaty i poczuje się panienka lepiej. Nie jeden raz mocna herbata wyleczyła ból głowy mej biednej matki.

Ruth szepnęła przyzwalająco; młoda dziewczyna (była mniej więcej w wieku Ruth, ale pełniła już rolę pani tego niewielkiego przybytku, ponieważ matka jej nie żyła) zaparzyła herbatę i zaniosła filiżankę leżącej na kanapie Ruth. Ruth była rozgorączkowana i spragniona i łapczywie wypiła napój, aczkolwiek nie mogła tknąć chleba z masłem, który dziewczyna jej podała. Poczuła się lepiej, bardziej rześko, mimo że wciąż jeszcze była słaba i omdlewająca.

– Dziękuję – powiedziała. – Nie chciałabym pani zatrzymywać; pewno jest pani zajęta. Była pani bardzo uprzejma, a herbata ogromnie mi posłużyła.

Dziewczyna wyszła z pokoju. O ile wcześniej było Ruth zimno, o tyle teraz – gorąco, toteż poszła otworzyć okno i wychyliła się ku nieruchomemu, słodkiemu wieczornemu powietrzu. Dokoła czuć było woń krzewu róży pod oknem i rozkoszny ten zapach przypomniał jej dawny dom. Zdaje mi się, że zapachy wpływają na pamięć i przyśpieszają jej działanie lepiej aniżeli obrazy czy dźwięki; Ruth bowiem natychmiast stanął przed oczami ogródek pod oknem pokoju matki i starzec wsparty na swym kiju, obserwujący ją tak samo, jak czynił to niecałe trzy godziny temu, tego samego popołudnia.

– Drogi stary Thomas! On i Mary przyjęliby mnie, jak sądzę; kochaliby mnie jeszcze więcej, gdybym była wyrzutkiem. A pan Bellingham być może nie wyjechałby na bardzo długo; i wiedziałby, gdzie mnie znaleźć, jeżeli bym zamieszkała w Milham Grange. Och, czy nie lepiej byłoby udać się do nich? Ciekawam, czy byłoby mu bardzo przykro! Nie zniosłabym tego, gdybym mu przykrość sprawiła, przecież był dla mnie taki dobry; ale wydaje mi się, że lepiej by było pójść do nich i w każdym razie zapytać o radę. On by tam za mną przyszedł; i mogłabym pomówić o tym, co powinnam uczynić, z trojgiem najlepszych przyjaciół, jakich mam – z jedynymi przyjaciółmi, jakich mam.

Włożyła kapelusz i otworzyła drzwi bawialni; lecz wówczas zauważyła dużą kanciastą sylwetkę właściciela stojącego u otwartych drzwi wejściowych, palącego wieczorną fajkę, majaczącą wyraźnie na tle ciemnego nieba i krajobrazu na zewnątrz. Ruth przypomniała sobie o herbacie, którą wypiła; należało za nią zapłacić, a nie miała przy sobie pieniędzy. Obawiała się, że nie pozwoli jej opuścić domu bez zapłaty. Pomyślała, że zostawi panu Bellinghamowi liścik, oznajmiając w nim, dokąd się udała i że pozostawiła nieuregulowany dług, ponieważ wszystkie rozterki jawiły się jej (jak to dziecku) jako równoważne; a trudność, jaką byłoby przejście obok gospodarza, gdy tam stał, oraz udzielenie mu wyjaśnień odnośnie do okoliczności (o ile wyjaśnienia takie mu się należały), zdawała się nie do pokonania i równie niezręczna oraz pełna niedogodności, jak o wiele poważniejsze sytuacje. Po napisaniu ołówkiem liściku raz po raz wyglądała z pokoju, aby sprawdzić, czy drzwi wyjściowe nadal są zagrodzone. A on tam stał w bezruchu, rozkoszując się fajką i wyglądając w ciemność, która zgęstniała wraz z nadejściem nocy. Powietrze zaniosło kłęby tytoniowego dymu w głąb domu, sprowadzając znów na Ruth ból głowy. Energia ją opuściła; stała się otępiała i ospała, niezdolna do ożywionego wysiłku; zmieniła plan działania – postanowiła, że poprosi pana Bellinghama, aby zabrał ją do Milham Grange, pod opiekę skromnych przyjaciół, miast do Londynu. W swej naiwności zaś pomyślała, że on natychmiast się zgodzi po wysłuchaniu jej wywodu.

Zerwała się. Pod drzwi zajechał powóz. Uspokajała swe bijące serce i usiłowała opanować tętnienie w głowie, aby nasłuchiwać. Usłyszała, jak rozmawia z gospodarzem, chociaż nie potrafiła rozpoznać słów; usłyszała brzęk pieniędzy, a po chwili on był w pokoju i chwycił jej ramię, aby ją zaprowadzić do powozu.

– Och, proszę pana! Chcę, żeby mnie pan zabrał do Milham Grange – oznajmiła, zatrzymując się. – Stary Thomas udzieli mi domu.

– Cóż, najdroższa, pomówimy o wszystkim w powozie; pewien jestem, że wysłuchasz głosu rozsądku. Nie, jeżeli chcesz jechać do Milham, musisz wsiąść do powozu – rzekł pośpiesznie. Nie przywykła do tego, aby opierać się czyjejkolwiek woli – posłuszna i potulna z natury, i niewinna, nie podejrzewała, jak szkodliwe mogą być następstwa. Wsiadła do powozu i wyruszyła w kierunku Londynu.

ROZDZIAŁ V

W północnej Walii

Czerwiec roku 18… był wspaniały i słoneczny, i pełen kwiecia; lipiec tymczasem nadszedł rzęsistym deszczem i była to pora posępna dla podróżnych oraz dla szukających pogody letników, którzy leniuchowali dzień za dniem, wykańczając rysunki, szykując przynętę i czytając po raz dwudziesty owych kilka tomów, które przywieźli byli ze sobą. Egzemplarz Timesa sprzed pięciu dni cieszył się nieustającym zainteresowaniem gości w każdym z saloników pewnej karczmy w niewielkiej górskiej wiosce w północnej Walii przez cały długi poranek lipcowy. Okoliczne doliny spowijała gęsta, zimna mgła, która zakradła się zboczami wzgórz aż do samej osady, otulając ją gęstą białą kurtyną, tak że z okien gospody nie było widać żadnego z okalających ją pięknych krajobrazów. Letnicy, którzy gromadzili się w pokojach, mogli byli równie dobrze „zostać ze swoimi dzieciątkami po domach”; tak też niektórzy z nich zdawali się myśleć, gdy stali z twarzami przyciśniętymi do szyb, wyglądając na zewnątrz w poszukiwaniu wydarzenia, które mogłoby wypełnić ów posępny czas. Jak wiele wczesnych obiadów podano tego dnia, ażeby w ten sposób przyśpieszyć upływ przedpołudnia – biedna walijska panna kuchenna wiedziała o tym najlepiej! Nawet wioskowe dzieci nie wychodziły z domów; a jeżeli jedno lub dwoje co bardziej śmiałych wykradło się do krainy pokus i kałuż, rozgniewane, zapracowane matki wkrótce wciągały je z powrotem.

Była dopiero czwarta, lecz większość gości oberży sądziła, że jest już pewno między szóstą a siódmą, ranek wydawał się przecież taki długi – tyle godzin upłynęło od obiadu – kiedy zaprzęgnięty w dwa konie powóz zaterkotał raźno pod drzwiami. W każdym oknie przybytku pojawiły się na ten dźwięk twarze; poodsłaniano skórzane zasłony ku zaspokojeniu ciekawych oczu, a z powozu wyskoczył pan, który ostrożnie zaprowadził do oberży porządnie opatuloną w płaszcz panią pomimo zapewnień ze strony gospodyni, że nie ma wolnych pokoi.

Dżentelmen ów (był to pan Bellingham) nie zwracał uwagi na to, co mówi oberżystka, lecz przeprowadził milczący nadzór nad rozpakowywaniem powozu i zapłacił forysiowi; następnie, odwróciwszy się twarzą do światła, odezwał się do gospodyni, która w ciągu ostatnich pięciu minut coraz bardziej podnosiła głos.

– No, Jenny, dziwnieś się zmieniła, skoro potrafiłabyś nie przyjąć starego przyjaciela w taki wieczór jak dziś. Jeżeli dobrze pamiętam, Pen trê Voelas jest oddalone o dwadzieścia mil i to najpodlejszą górską drogą, jaką kiedykolwiek widziałem.

– To prawda, proszę pana, ale nie rozpoznałam pana; pan Bellingham, jak sądzę. Zaiste, proszę pana, Pen trê Voelas leży nie więcej jak osiemnaście mil stąd – liczymy sobie tylko za osiemnaście; może być niewiele ponad siedemnaście; a nasze pokoje naprawdę zajęte co do jednego, niestety.

– Ależ Jenny, przecież mogłabyś wyświadczyć staremu przyjacielowi przysługę i niektórym spośród swych gości znaleźć pokoje gdzie indziej – na przykład w domu po drugiej stronie.

– Zaiste, proszę pana, mają tam wolne miejsca; być może pan sam byłby łaskaw się tam zainstalować; mogłabym zdobyć dla pana najlepsze pokoje i posłać co nieco z mebli, jeśli te, co tam mają, nie odpowiadają panu.

– Nie, Jenny! Zostaję tutaj. Nie nakłonisz mnie do tego, abym zaryzykował najem tamtych pokoi, których brud dobrze znam. Czy nie mogłabyś przekonać kogoś, kto nie jest twym starym znajomym, aby się tam przeprowadził? Jeżeli chcesz, możesz powiedzieć, że ja już wcześniej pisałem, aby zamówić te pokoje. Och, wiem, że sobie poradzisz – wiem, jaka jesteś miła.

– Zaiste, proszę pana – no cóż! Zobaczę, tymczasem, proszę pana, gdyby mogli państwo wejść do bawialni z tyłu domu – w tej chwili nikogo tam nie ma; pani nie wstanie dzisiaj z łóżka, bo przeziębiona, a pan gra właśnie w wista pod trójką. Zobaczę, co da się zrobić.

– Dziękuję, dziękuję. Czy na kominku pali się ogień? Jeżeli nie, trzeba go rozpalić. Chodź, Ruthie, chodź.

Zaprowadził ją do dużego pokoju o wykuszowych oknach, który tego popołudnia zdawał się dosyć ponury, mimo to dojrzałam tam ożywienie i radość płynącą z młodości i nadziei i czerpaną ze słonecznej poświaty, która pełzła w dół stoku wzgórza i zakradała się miękkimi zielonymi łąkami aż pod sam ogródek pełen róż i krzewów lawendy rosnących tuż pod oknem. Dojrzałam je – lecz więcej ich już nie zobaczę.

– Nie wiedziałam, że pan już tu kiedyś był – rzekła, kiedy pan Bellingham pomagał jej zdjąć płaszcz.

– A tak; trzy lata temu byłem tutaj na wakacjach z przyjaciółmi. Spędziliśmy tu ponad dwa miesiące, zachęceni serdecznością Jenny i jej dziwactwami; w końcu jednak przegnał nas stąd nieznośny brud. Jednakże przez tydzień lub dwa nie będzie on aż takim utrapieniem.

– Ale czy ona może nas przyjąć, proszę pana? Zdawało mi się, iż powiedziała, że dom jest pełny.

– O, tak, zdaje się, że tak jest; ale dobrze jej zapłacę; z łatwością wytłumaczy się jakiemuś nieszczęśnikowi i wyśle go do gospody po drugiej stronie wzgórza; to tylko na dzień lub dwa, abyśmy mieli się gdzie schronić, zatem nie jest to szczególnie ważne.

– A czy my nie moglibyśmy udać się do tej drugiej gospody, proszę pana?

– I kazać sobie dostarczać posiłki, które zdążyłyby już dobrze wystygnąć, nie mówiąc o tym, że nie byłoby kogo złajać za złe gotowanie. Ty jeszcze nie znasz tych ustronnych walijskich oberży, Ruthie.

– Nie! Pomyślałam po prostu, że to chyba niezbyt ładnie… – odparła łagodnie; nie dokończyła jednak zdania, bo pan Bellingham ułożył usta w gwizdek i podszedł do okna, aby badać deszcz.

Wspomnienie jego poprzedniej sowitej zapłaty podsunęło pani Morgan wiele kłamstewek, których była winna owego popołudnia, zanim udało jej się odprawić pana i panią, którzy zamierzali pozostać co najwyżej do nadchodzącej soboty, toteż gdyby spełnili swą groźbę i wyjechali następnego dnia, nie byłaby na tym zbyt stratna.

Kiedy wszystko zostało ustalone i załatwione, pocieszyła się na osobności herbatą we własnym saloniku i oddała przenikliwym rozważaniom nad okolicznościami przybycia pana Bellinghama.

– Zaiste! Ona przecie nie jest jego żoną – pomyślała – to jasne jak słońce. Żona przywiozłaby pokojówkę i sadziłaby się jak nie wiem kto po salonach; tymczasem ta biedna panienka wcale się nie odzywała, tylko siedziała cicho jak myszka. Zaiste, a młodzi panowie będą młodymi panami; i dopóki ojcowie ich i matki przymykają oko, to nie ma potrzeby, ażebym się mieszała w ich sprawy i wypytywała.

W ten sposób osiedli tam na tydzień, aby cieszyć się urodą górzystej krainy. Dla Ruth była to najprawdziwsza radość. Budziła się w niej nowa wrażliwość; wyobrażenia o niezmiernym pięknie i dostojeństwie wypełniały jej umysł na widok gór, które teraz ujrzała po raz pierwszy w całym majestacie. Uczucie jakiejś nieokreślonej, uroczystej rozkoszy niemal ją obezwładniało; wkrótce jednak obdarzyła te góry miłością równie silną, co ów podziw, więc nocami wstawała po cichu i zakradała się do okna, by ujrzeć białą poświatę księżycową, która nadawała nowy wygląd wiecznotrwałym wzgórzom opasującym górską wioskę.

Śniadanie jedli późno, zgodnie z upodobaniami i nawykami pana Bellinghama; Ruth jednakże wstała wcześniej i wyprawiła się na dwór, strząsając krople rosy z niskiej, świeżej trawy; wysoko ponad jej głową śpiewał skowronek i nie wiedziała, czy idzie, czy stoi w bezruchu, ponieważ majestat tej pięknej ziemi pochłaniał wszelką myśl o samodzielnym, osobnym istnieniu. Nawet słota sprawiała jej przyjemność. Siadywała wówczas w wykuszu w bawialni (chętnie wyszłaby na dwór, ale takie postępowanie drażniło pana Bellinghama, który na ogół w takich razach spędzał ponure godziny na kanapie i rozładowywał się, złorzecząc pogodzie); widziała, jak prędkie krople kapuśniaczku tną w poprzek słońca niczym mknące srebrne strzały; obserwowała, jak fioletowa ciemność ogarnia porośnięte wrzosem zbocze górskie, po niej zaś następuje bladozłoty blask. Nie było w naturze przemiany, która nie byłaby w oczach Ruth swoiście, osobliwie piękna; jednakże bardziej zadowoliłaby pana Bellinghama, gdyby narzekała na zmienny klimat; wyrazy podziwu i zadowolenia z jej strony złościły go i dopiero jej śliczne ruchy oraz kochające oczy łagodziły jego zniecierpliwienie.

– Ruth, doprawdy – wykrzyknął pewnego dnia, kiedy to deszcz uwięził ich w domu na całe przedpołudnie – można by pomyśleć, żeś ty nigdy wcześniej nie widziała kapuśniaczku ani deszczu; męczy mnie, gdy widzę, jak siedzisz i obserwujesz tę obmierzłą pogodę z tak spokojnym wyrazem twarzy; a w ciągu ostatnich dwóch godzin nie powiedziałaś niczego ciekawszego ani zabawniejszego od: „Och, jak pięknie” albo „Nad Moel Wynn nadciąga kolejna chmura”.

Ruth po cichutku wstała i zajęła się robótką. Żałowała, że nie posiada daru zabawiania; mężczyzna przyzwyczajony do wszelkiego rodzaju czynnych zajęć nudzi się chyba zamknięty w domu. Przywołano ją do rzeczywistości z całkowitego samozapomnienia. Cóż takiego mogłaby powiedzieć, co zainteresowałoby pana Bellinghama? Gdy rozmyślała, on odezwał się znowu:

– Pamiętam, że gdyśmy przed trzema laty byli tu na wakacjach, mieliśmy tydzień takiej samej zupełnie pogody jak ta; ale Howard i Johnson umieli pierwszorzędnie grać w wista, a i Wilbraham nie był najgorszy, toteż doskonale przetrwaliśmy te dni. Ruth, czy ty umiesz grać w écarté lub w pikietę[13]?

– Nie, proszę pana; czasami grywałam w wojnę – odparła pokornie, bolejąc nad swymi brakami.

Zamamrotał zniecierpliwiony i zamilkł ponownie na pół godziny. Następnie skoczył i gwałtownie zadzwonił.

– Poproś panią Morgan o talię kart. Ruthie, nauczę cię écarté – oznajmił.

Ale Ruth była głupia, jakby grał z kukłą, orzekł; a grać z samym sobą to żadna zabawa. Cisnął zatem kartami i rozsypały się na stole – na podłodze – wszędzie. Ruth je pozbierała. Gdy się podniosła, westchnęła cicho z przygnębienia, które wynikało z żalu, że nie włada umiejętnością rozweselania ani zajmowania uwagi tego, którego kocha.

– Blada jesteś, kochanie! – rzekł, na wpół żałując gniewu, który okazał wobec jej pomyłek przy kartach. – Zażyj spaceru przed obiadem; wszak nie przeszkadza ci ta przeklęta pogoda; a pamiętaj, aby wrócić do domu z głową pełną przygód, o których będziesz mogła opowiedzieć. No, głuptasie! Pocałuj mnie i zmykaj.

Opuściła pokój z poczuciem ulgi; jeśli bowiem bez niej będzie mu nudno, nie poczuje się odpowiedzialna ani nieszczęśliwa, że to przez jej głupotę. Otwarte powietrze, ów kojący balsam, który szlachetna matka natura ofiaruje wszystkim w godzinie przygnębienia, przyniósł jej ulgę. Deszcz ustał, chociaż każdy liść i źdźbło uginało się pod ciężarem drżących, lśniących kropel. Ruth zeszła do kolistej doliny, w którą wpadała brunatna spieniona górska rzeka, tworząc głębokie rozlewisko, i odpocząwszy tam przez chwilę, zbiegła dalej rumowiskiem do położonej poniżej kotliny. Wodospad był wspaniały, tak jak się spodziewała; pragnęła wydłużyć trasę spaceru do przeciwległego brzegu strumienia, poszukała zatem głazów, po których zwykle przeprawiano się na drugą stronę, a które skryte były w cieniu drzew rosnących kilka metrów od rozlewiska. Woda rwała prędko i gwałtownie, wrząc pośród szarych odłamków skalnych; ale Ruth się nie lękała i kroczyła naprzód lekko i pewnie. Jednakże mniej więcej po środku była ogromna luka; jeden z kamieni albo był tak głęboko zanurzony pod wodą, że stał się niewidzialny, albo prąd poniósł był go dalej; tak czy inaczej odległość do przeskoczenia była duża, toteż Ruth przez chwilę zawahała się przed skokiem. Odgłos pędzącej wody sprawiał, że nie dochodził jej uszu żaden inny dźwięk; oczy miała skupione na prędkim nurcie pod stopami; więc przestraszyła się, dostrzegłszy postać stojącą blisko na jednym ze znajdujących się przed nią kamieni i słysząc głos proponujący pomoc.

Podniosła wzrok i ujrzała mężczyznę, który najwyraźniej dawno minął już wiek średni, i o wzroście karła; drugie spojrzenie pozwoliło wyjaśnić niski wzrost mówiącego, wówczas zauważyła bowiem, że jest ułomny. Kiedy umysł Ruth zdał sobie sprawę z owego kalectwa, musiał dać temu świadectwo w złagodniałym wyrazie jej oczu, ponieważ na twarz ułomnego pana wypłynął blady rumieniec, kiedy powtórzył swe słowa:

– Woda tutaj bardzo wartka; czy zechce mnie pani chwycić za rękę? Może mógłbym pani pomóc.

Ruth przyjęła propozycję i z jego pomocą w okamgnieniu znalazła się po drugiej stronie. Ustąpił jej drogi, aby ruszyła przed nim wąską ścieżką leśną i w milczeniu podążył za nią w górę wąwozu.

Kiedy wyszli z lasu na pastwiska, Ruth ponownie odwróciła się, aby mu się przyjrzeć. Na nowo uderzyło ją łagodne piękno jego twarzy, aczkolwiek było w niej coś, co mówiło o ułomności ciała, coś ponad bladość właściwą słabemu zdrowiu, coś na kształt bystrego uduchowionego światła w głęboko osadzonych oczach, wrażliwość wokół ust; ogólnie rzecz jednak biorąc, jakkolwiek osobliwa, była to twarz niezwykle pociągająca.

– Czy pozwoli pani potowarzyszyć sobie, jeżeli zamierza pani iść przez Cwm Dhu, a podejrzewam, że tak właśnie jest? Ubiegłonocna burza zerwała poręcz z drewnianego mostku, a wartki nurt może przyprawić o zawrót głowy; a upaść tam byłoby doprawdy niebezpiecznie, bo strumień bardzo głęboki.

Szli dalej, nie mówiąc wiele. Ruth zastanawiała się, kim jest jej towarzysz. Rozpoznałaby go, gdyby ujrzała go była pośród nieznajomych w gospodzie; niemniej zbyt dobrze władał angielskim, aby być Walijczykiem; tak doskonale znał tę krainę i ścieżki, że najpewniej tutaj mieszkał; w wyobraźni przerzucała go zatem z Anglii do Walii i z powrotem.

– Przyjechałem tu dopiero wczoraj – oznajmił, gdy rozszerzenie w ścieżce umożliwiło kroczenie ramię w ramię. – Ubiegłego wieczoru zawędrowałem do wyższych wodospadów; są przewspaniałe.

– Wyszedł pan w takim deszczu? – zapytała nieśmiało.

– O, tak. Deszcz nigdy nie powstrzymuje mnie od przechadzki. Prawdę mówiąc, krainie takiej jak ta dodaje jeszcze świeżego piękna. Poza tym niewiele mam czasu na wycieczki. Nie mogę sobie pozwolić na to, aby zmarnować choćby dzień.

– Więc pan tutaj nie mieszka? – zapytała Ruth.

– Nie! Mój dom jest zgoła gdzie indziej. Mieszkam w bardzo ruchliwym mieście, gdzie niekiedy trudno jest dostrzec prawdę w stwierdzeniu, iż:

W strumieniu życia ogłuszającym,

gdzie zbrodnia z troską znaczy dni,

melodia życia czasem się łączy

z przedwiecznym hymnem, co stale brzmi.

Ci, co muzykę w sercach tę noszą,

przez mroczną ścieżkę i tłumny targ

wędrują raźno i żwawo kroczą,

w skrytości bowiem dusz swoich warg

ów święty refren codziennie głoszą[14].

Jestem na dorocznych wakacjach, które na ogół spędzam w Walii i często właśnie w tej okolicy.

– Nie dziwi mnie pański wybór – odparła Ruth. – To piękny kraj.

– Istotnie, piękny; a stary oberżysta z Conway zaszczepił we mnie miłość do jego mieszkańców i historii, i tradycji. Nauczyłem się języka na tyle, ażeby zrozumieć wiele tutejszych legend; a niektóre są bardzo piękne i wzbudzają podziw, inne zaś bardzo poetyckie i fantastyczne.

Ruth była zbyt nieśmiała, by podtrzymywać rozmowę, wygłaszając własne uwagi, aczkolwiek jego łagodne, pełne zadumy obejście było bardzo ujmujące.

– Na przykład – rzekł, dotykając obciążonej pąkami łodygi naparstnicy w kępce zarośli pod płotem, której jeden czy dwa upstrzone karmazynowymi plamkami kwiaty wyłaniały się właśnie z zielonych osłonek – podejrzewam, że nie wie pani, dlaczego ta oto naparstnica tak wdzięcznie się pochyla i kołysze. Pani myśli, że to wiatr nią porusza, prawda? – Spojrzał na nią z poważnym uśmiechem, który nie ożywił jego zamyślonych oczu, ale przydał niewysłowionej słodyczy jego twarzy.

– Zawsze myślałam, że to wiatr. Cóż zatem? – odparła niewinnie.

– O, Walijczycy powiedzą pani, że ten kwiat jest poświęcony wróżkom i że potrafi je rozpoznać, jak również wszystkie duszki, które się tędy przemieszczają i że się im kłania z szacunkiem, gdy sobie suną dalej. Walijska jej nazwa to Maneg Ellyllyn – rękawiczka dobrych ludków; stąd, jak podejrzewam, nasza angielska nazwa, folk’s-glove[15], czy też fox-glove.

– To bardzo ładna fantazja – odparła Ruth bardzo zainteresowana, pragnąc, aby mówił dalej i nie oczekiwał od niej odpowiedzi.

Jednakże byli już przy drewnianym moście; przeprowadził ją na drugą stronę i pokłoniwszy się na pożegnanie, obrał inną ścieżkę, nim Ruth zdążyła podziękować za opiekę.

Była to jednak przygoda, o której można by opowiedzieć panu Bellinghamowi; ożywiła go i rozweseliła aż do poobiedniej pory, kiedy to wybrał się na przechadzkę z cygarem.

– Ruth – odezwał się po powrocie – widziałem tego twojego małego garbusa. Wygląda jak Knyps z Czubkiem[16]. Nie jest jednak dżentelmenem. Gdyby nie kalectwo, nie rozpoznałbym go z twego opisu; nazwałaś go dżentelmenem.

– A pan uważa, że nim nie jest? – zapytała zaskoczona.

– Ależ nie! Z wyglądu jest zupełnie nędzny i niezdrowy; do tego mieszka, jak mi powiedział stajenny, nad tym okropnym sklepem ze świecami i serem, którego nieznośny zapach czuć na dwadzieścia jardów… żaden dżentelmen nie mógłby tego znieść – pewnie jest podróżnikiem bądź artystą lub kimś w tym rodzaju.

– Czy widział pan jego twarz? – zapytała.

– Nie; ale jego plecy – charakter całej jego postaci, całego tout ensemble[17] pozwala wydać osąd o jego pozycji.

– Twarz miał bardzo osobliwą; zupełnie piękną! – oznajmiła łagodnie; ale temat ten nie interesował pana Bellinghama, więc go porzucił.

ROZDZIAŁ VI

Nad głową Ruth gromadzą się kłopoty

Nazajutrz pogoda była cudowna i wspaniała; doskonałe „zaślubiny ziemi z niebem”[18]; i wszyscy wylegli z gospody na dwór, aby nacieszyć się świeżym pięknem natury. Ruth była zupełnie nieświadoma, że stała się przedmiotem obserwacji, a przechadzając się lekko, pośpiesznie tam i z powrotem, nie spojrzała ni razu na drzwi czy okna, w których stało wielu przyglądających się jej obserwatorów i komentowało jej położenie bądź wygląd.

– Bardzo śliczne z niej stworzenie – oznajmił pewien pan, podnosząc się zza stołu śniadaniowego, by na nią zerknąć, gdy wchodziła po porannej wędrówce. – Podejrzewam, iż lat ma nie więcej niż szesnaście. W białej sukni wygląda bardzo skromnie i niewinnie!

Jego żona, zajęta zaspokajaniem potrzeb ślicznego chłopczyka, mogła jedynie rzec (nie dostrzegłszy skromnego obejścia i łagodnego, smutnego oblicza dziewczyny):

– Cóż! Sądzę doprawdy, że to hańba, iż wolno tu przychodzić osobom tego pokroju. I pomyśleć, taka nikczemność pod tym samym dachem! Odejdź, mój drogi, i nie pochlebiaj jej takim zainteresowaniem.

Mąż powrócił do stołu śniadaniowego; poczuł zapach pieczonej szynki oraz jajek i usłyszał polecenia żony. Czy to zapachy, czy też usłyszane rozkazy w głównej mierze sprawiły, że usłuchał, tego nie wiem; być może Czytelnik wie.

– A teraz, Harry, idź zobaczyć, czy piastunka i dziecko są już gotowe, żeby z tobą pójść. Nie wolno ci zmarnować ani chwili tego pięknego poranka.

Ruth dowiedziała się, że pan Bellingham nie zszedł jeszcze na dół; wyruszyła zatem na dodatkową półgodzinną przechadzkę. Przemykała przez wioskę, usiłując złapać wszystkie promyki słońca przebłyskujące pomiędzy zimnymi kamiennymi domami, które sprawiały, że to, co w oddali osnute było promienistością, zdawało się teraz eteryczne i dalej jeszcze położone, i przeszła obok owego sklepiku; wychodziła stamtąd właśnie piastunka z niemowlęciem oraz chłopczyk. Dziecina siedziała z pogodną godnością w ramionach piastunki, a na jej twarzy malował się wyraz godnego królowej spokoju. Jej świeża, delikatna, brzoskwiniowa cera była doprawdy kusząca; Ruth zaś, która zawsze lubiła dzieci, podeszła, aby z malutką pogaworzyć i się do niej uśmiechnąć, a po chwili zabawy w „a kuku” zamierzała ją właśnie pocałować, kiedy Harry, którego twarz czerwieniała coraz bardziej, odkąd zaczęła się ta zabawa, uniósł swą krzepką prawą rączkę i wymierzył silny cios w twarz dziewczyny.

– Och paniczu, toż to wstyd! – rzekła piastunka, odciągając jego rękę. – Jak panicz śmie tak się zachowywać wobec damy, która tak miło rozmawiała z Sissy?

– To nie jest dama – odparł z oburzeniem. – To zła, niedobra dziewczyna – tak powiedziała mama, właśnie tak; więc nie wolno jej całować naszej dziecinki.

Na to niania poczerwieniała. Wiedziała, co prawdopodobnie był usłyszał; ale niezręcznie byłoby poruszać ten temat, stojąc twarzą w twarz z ową elegancką młodą panią.

– Dzieci podchwytują takie wymysły, proszę pani – odezwała się w końcu przepraszająco do Ruth, która stała blada i nieruchoma, a w jej głowie przebiegała nowa myśl.

– To nie wymysły; to prawda, piastunko; i słyszałem, że sama tak mówisz. Odejdź, niedobra kobieto! – rzekł chłopiec w dziecinnym porywie pasji.

Ku niewysłowionej uldze piastunki Ruth odwróciła się pokornie i potulnie i odeszła powolnym, niepewnym krokiem z pochyloną głową. Lecz gdy się odwróciła, dostrzegła łagodną, smutną twarz kalekiego pana, który siedział przy otwartym oknie nad sklepem; wyglądał smutniej i poważniej niż kiedykolwiek; jego oczy zaś wejrzały w jej z wyrazem głębokiego żalu. Tak oto potępiona jednogłośnie przez młodych i starych, zakradła się lękliwym krokiem do gospody. Pan Bellingham czekał na jej przybycie w bawialni. Cudowny dzień przywrócił całą jego pogodę ducha. Gadał wesoło, nieprzerwanie, nie czekając na odpowiedź; Ruth tymczasem zajęła się zaparzaniem herbaty, usiłując przy tym uspokoić serce, które wciąż jeszcze biło ze wzburzenia spowodowanego nowymi wyobrażeniami, jakich dostarczyło jej owo poranne zajście. Szczęśliwie jedynymi odpowiedziami, jakich przez pewien czas od niej wymagano, były pojedyncze sylaby; lecz tych kilka słów wymówiła tonem tak przygnębionym i żałosnym, że wreszcie pan Bellingham poczuł zaskoczenie i niezadowolenie, ponieważ ton ów był nieświadomym dowodem stanu umysłu, który nie harmonizował z jego własnym samopoczuciem.

– Ruth, co się dzieje? Bardzo jesteś dziś rano nieznośna. Wczoraj, kiedy wszystko było ponure i być może zauważyłaś moje przygnębienie, nie słyszałem niczego, prócz wyrazów zachwytu; dzisiaj, kiedy raduje się każde stworzenie pod słońcem, wyglądasz na pogrążoną w żalu i rozpaczy. Powinnaś doprawdy nauczyć się odrobiny współczucia.

Łzy płynęły szybko po policzkach Ruth, lecz nie odezwała się. Nie potrafiła wyrazić słowami wrażenia, które zaczynało właśnie jawić się w jej myślach odnośnie do opinii, jaką od tej pory miano jej wystawiać. Pomyślała, że byłby zgryziony równie jak ona silnie na wieść o porannym zajściu; wyobrażała sobie, że pogrąży się w jego oczach, jeżeli mu powie, jak inni ją postrzegają; poza tym małodusznością z jej strony byłoby roztrząsać się nad cierpieniem, którego przyczyną był on.

„Nie zatruję żalem jego życia – pomyślała. – Spróbuję być wesoła. Nie wolno mi myśleć tak dużo o sobie. Jeżeli tylko potrafię go uszczęśliwić, to czyż muszę dbać o przypadkowe uwagi?”

Dołożyła przeto wszelkich możliwych starań, aby być równie jak on beztroską; lecz z jakiejś przyczyny gdy tylko się odprężała, zaczynały ją nachodzić myśli, do głowy zaś cisnęły się pytania; toteż ogólnie rzecz ujmując, nie była teraz tą radosną, urzekającą towarzyszką, za którą dotąd pan Bellingham ją uważał.

Wyruszyli na przechadzkę. Ścieżka, którą obrali, prowadziła do lasku na zboczu wzgórza i weszli tam radzi z dostarczanego przez drzewa cienia. Z początku wyglądał jak każdy inny zagajnik, lecz wkrótce dotarli do stromego zejścia, u którego szczytu stanęli, spoglądając w dół na wierzchołki drzew falujące łagodnie u ich stóp. Była tam prowadząca stromo w dół ścieżka i na nią wkroczyli; występ skalny sprawił, że szło się niemalże jak po schodach; chód przeobraził się w skoki, skoki zaś w bieg, zanim dotarli do najniżej położonej płaszczyzny. Panowała tam ponura zieleń; była bezgłośna godzina południowa; ptaszki milczały gdzieś w cieniu listowia. Poszli dalej kilka jardów i dotarli do kolistego stawu przysłoniętego drzewami, których najwyższe konary przed kilkoma minutami znajdowały się u ich stop. Staw był właściwie na równym poziomie z podłożem, nie zaś w obniżeniu i po żadnej ze stron nie było niczego na kształt brzegowego wzniesienia. Stała tam w bezruchu czapla, lecz gdy ich zobaczyła, zatrzepotała skrzydłami i wzbiła się z wolna, i poszybowała ponad zielonym dachem lasu aż do samego nieba, na tej bowiem głębokości drzewa zdawały się dotykać obłych białych chmur, które zawisły nad ziemią. W najpłytszych wodach stawu i wokół całej jego krawędzi rósł przetacznik, lecz zrazu kwiaty były prawie niedostrzegalne, tak głęboki był zielony cień rzucany przez drzewa. W samym środku stawu odbijało się niebo, czyste, ciemne, niebieskie, a wyglądało tak, jak gdyby poza nim rozpościerała się czarna nicość.

– O, są tam lilie wodne – rzekła Ruth, gdy wzrok jej zatrzymał się na dalszym brzegu. – Muszę koniecznie trochę nazrywać.

– Nie; ja ci przyniosę. Ziemia jest tutaj wszędzie gąbczasta. Siedź spokojnie, Ruth; ta kępa trawy będzie pierwszorzędnym siedziskiem.

Poszedł więc, a ona czekała cicho na jego powrót. Gdy wrócił, bez słowa zdjął jej kapelusz i jął wplatać we włosy kwiaty. Nie ruszała się wcale, kiedy układał jej diadem i patrzyła na jego twarz kochającymi oczami, całkowicie opanowana. Po jego obejściu poznała, że jest zadowolony, bo była w nim radość dziecka bawiącego się nową zabawką, toteż nie zastanawiała się nad jego zajęciem. Miło było zapomnieć o wszystkim z wyjątkiem jego przyjemności. Kiedy już ją wystroił, powiedział:

– I już, Ruth! Teraz jest w sam raz. Chodź, przejrzyj się w stawie. Tutaj, gdzie nic nie rośnie. Chodź.

Posłuchała i trudno jej było nie dostrzec własnej urody; chwilowo przyniosło jej to zadowolenie, tak jak byłby to uczynił widok jakiegokolwiek innego pięknego obiektu, lecz wcale nie skojarzyła tego uczucia ze sobą. Wiedziała, że jest piękna; ale to piękno zdawało się nienamacalne, z nią niezłączone. Jej istnienie skupiało się w odczuwaniu, myśleniu i kochaniu.

W owej zielonej kotlince byli zupełnie zgodni. Piękno Ruth było wszystkim, o co dbał pan Bellingham, a było doskonałe. Było wszystkim, co w niej zauważał i z czego był dumny. Stała w białej sukni na tle rosnących dokoła drzew; twarz miała zarumienioną olśniewającą barwą, która przypominała różę w czerwcu; wielkie, ciężkie białe kwiaty opadały po obu stronach jej pięknej głowy, a jeżeli nawet jej brązowe włosy były w lekkim nieładzie, sam ów nieład zdawał się przydawać jej jeszcze tylko wdzięku. Bardziej podobała mu się wówczas, gdy wyglądała tak uroczo, aniżeli wówczas, gdy usiłowała wszystkimi czułymi zabiegami dogodzić jego zmiennym nastrojom.

Lecz kiedy wyszli z lasu, a Ruth powyjmowała kwiaty i włożyła kapelusz, gdy zbliżyli się do gospody, prosta myśl o dogadzaniu mu nie wystarczała już, aby zapewnić Ruth spokój. Popadła w zadumę i smutek i nie umiała odzyskać wesołości.

– Ruth, doprawdy – odezwał się tego wieczoru – nie wolno ci wzmacniać w sobie tego twojego nawyku popadania w melancholijną zadumę bez żadnej przyczyny. Przez ostatnie pół godziny westchnęłaś dwadzieścia razy. Bądźże nieco weselsza. Pamiętaj, że nie mam prócz ciebie żadnego towarzystwa w tej głuszy.

– Bardzo pana przepraszam – rzekła Ruth, a w jej oczach pojawiły się łzy; wówczas też uprzytomniła sobie, iż bardzo się nudził, przebywając z nią sam na sam, skoro ona przez cały dzień była taka melancholijna. Słodkim, skruszonym tonem rzekła:

– Czy byłby pan łaskaw nauczyć mnie jednej z tych gier karcianych, o których pan wczoraj mówił? Zrobię co w mojej mocy, żeby się nauczyć.

Łagodnym, cichym głosem zjednała sobie jego przychylność. Zadzwonili po karty i wkrótce zapomniał, że istnieje coś takiego jak przygnębienie czy posępność – dzięki przyjemności, jaką czerpał z uczenia tak pięknej ignorantki tajników gier karcianych.

– Dosyć! – rzekł nareszcie – na jedną lekcję wystarczy. Czy ty wiesz, gąsko, że śmiejąc się z twych błędów, przyprawiłem się o jeden z najgorszych bólów głowy od lat.

Rzucił się na kanapę, a ona natychmiast była przy nim.

– Niech pan pozwoli, że przyłożę mu do czoła chłodne dłonie – prosiła – mamie to przynosiło ulgę.

Leżał nieruchomo z głową odwróconą od światła, nic nie mówiąc. Niebawem zasnął. Ruth zgasiła świece i siedziała przy nim cierpliwie długi czas, wyobrażając sobie, że zbudzi się pokrzepiony. Pokój bardzo się ochłodził w nocnym powietrzu; ale Ruth nie śmiała budzić mężczyzny ze snu, który wyglądał na głęboki, przywracający siły. Przykryła go swoim szalem, który zarzuciła była na krzesło po powrocie z przechadzki o zmierzchu. Miała wystarczająco dużo czasu na przemyślenia, ale usiłowała przegnać myśli. W końcu jego oddech stał się przyśpieszony i płytki, toteż po kilku minutach nasłuchiwania z narastającym przestrachem Ruth odważyła się go obudzić. Zdawał się otępiały, miał dreszcze. Przerażenie Ruth rosło; cały dom spał, z wyjątkiem jednej służącej, która była tak zmęczona, że zapomniała szczątkowej angielszczyzny, którą posługiwała się za dnia i na każde z zadanych przez Ruth pytań umiała jedynie odpowiedzieć: „Ta, prawda, pszę pani”.

Siedziała przy jego łóżku całą noc. Miotał się i jęczał, lecz ani razu nie przemówił dorzecznie. Dla nieszczęsnej Ruth był to nowy rodzaj udręki. Wczorajsze cierpienia odeszły w czarną otchłań dawno minionych lat. Teraźniejszość była wszystkim. Kiedy usłyszała odgłosy ludzkiej krzątaniny, udała się na poszukiwania pani Morgan, której przenikliwe, cierpkie obejście, niezmiękczone wewnętrznym szacunkiem dla biednej dziewczyny, onieśmielało Ruth nawet wówczas, kiedy pan Bellingham był przy niej, by ją obronić.

– Pani Morgan… – rzekła, siadając w saloniku gospodyni, poczuła bowiem nagle, że siły ją opuszczają – pani Morgan, obawiam się, że pan Bellingham jest bardzo chory… – po tych słowach wybuchła płaczem, lecz natychmiast się pohamowała. – Och, co mam robić? – ciągnęła. – On chyba przez całą noc nie wiedział, co się dzieje, a dziś rano wygląda tak dziwnie i dziko.

Spojrzała w twarz pani Morgan, jak gdyby odczytywała wyrocznię.

– Zaiste, panienko – pani – i bardzo to niezręczna rzecz. Ale proszę nie płakać, na nic się to nie zda, zaiste, nie. Pójdę sama obejrzeć tego młodego biedaka, a potem będę mogła osądzić, czy tu trzeba doktora.

Ruth udała się na górę za panią Morgan. Gdy weszły do pokoju chorego, pan Bellingham siedział w łóżku, rozglądając się dziko dokoła, a spostrzegłszy je, zawołał:

– Ruth! Ruth! Podejdź tutaj; nie chcę zostawać sam! – i padł wyczerpany na poduszkę. Pani Morgan podeszła do niego i przemówiła, ale nie odpowiedział ani nie zwrócił na nią uwagi.

– Poślę po pana Jonesa, moja droga, zaiste, tak zrobię; jeśli Bóg da, za parę godzin już tu będzie.

– O, czy nie mógłby przyjechać prędzej? – zapytała opętana strachem Ruth.

– Zaiste, nie; mieszka w Llanglâs, o ile jest w domu, a to siedem milów stąd, a on może być osiem czy dziewięć milów po drugiej stronie Llanglâs; ale zaraz poślę chłopaka na kucu.

To rzekłszy, pani Morgan pozostawiła Ruth samą. Nie było co robić, pan Bellingham bowiem ponownie zapadł był w głęboki sen. Zaczęły się odgłosy codziennego życia, dzwonki dzwoniły, serwisy śniadaniowe brzęczały w górę i w dół korytarzy, a Ruth siedziała drżąca przy łóżku w zaciemnionym pokoju. Pani Morgan przysłała jej przez pokojówkę śniadanie na górę, ale chorobliwie udręczona Ruth odprawiła ją gestem, a dziewczyna nie miała prawa nagabywać jej, ażeby się posiliła. Tylko to przerwało monotonię długiego poranka. Słyszała odgłosy wesołych grup wyruszających na wycieczki konno i w powozach; a raz, zdrętwiała i utrudzona zakradła się do okna i wyjrzała, uchyliwszy krawędź story; lecz dzień wyglądał jasno i nie harmonizował z jej zbolałym, zatroskanym sercem. Posępność zaciemnionego pokoju była lepsza i bardziej odpowiednia.

Od chwili zawezwania doktora upłynęło kilka godzin, zanim się pojawił. Przepytał pacjenta, a nie otrzymawszy żadnych spójnych odpowiedzi, zapytał Ruth o objawy; lecz kiedy ona zaczęła z kolei zadawać pytania jemu, pokręcił tylko głową i wyglądał poważnie. Dał znak pani Morgan, aby wyszła za nim z pokoju i udali się do jej bawialni, pozostawiając Ruth w otchłani rozpaczy, w którą popadła głębiej jeszcze, chociaż godzinę wcześniej uznała przecież, że oto znalazła się już na samym jej dnie.

– Obawiam się, że to ciężki przypadek – oznajmił pan Jones po walijsku. – Wyraźnie wdała się gorączka mózgu.

– Biedny młody pan! Biedny młodzian! Wyglądał jak okaz zdrowia!

– Ów czerstwy wygląd właśnie z wszelkim prawdopodobieństwem sprawi, że choroba będzie tym groźniejsza. Jednakże musimy być dobrej myśli, pani Morgan. Kto się nim zajmuje? Będzie potrzebował troskliwej opieki. Czy ta młoda dama to jego siostra? Wygląda zbyt młodo, jak na jego żonę?

– Ależ nie! Panie Jones, taki dżentelmen jak pan z pewnością wie, że nie trzeba nam się zbyt pilnie przypatrywać poczynaniom młodych mężczyzn, którzy do nas przyjeżdżają. Rzecz pewna, jest mi jej żal, bo takie z niej niewinne, spokojne młode stworzenie. Uważam zawsze za słuszne, przez wzgląd na własną moją obyczajność, zaprawić me obejście odrobiną pogardy, gdy zatrzymują się tutaj takie jak ona; lecz zaiste, ona jest taka łagodna, że to duży trud, tak jej okazywać należytą wzgardę.

Mówiłaby dalej do swego nieuważnego słuchacza, gdyby nie usłyszała cichego pukania do drzwi, które wyrwało ją z moralizowania, pana Jonesa zaś z rozważań na temat koniecznych zaleceń.

– Wejść! – rzekła pani Morgan ostro. I Ruth weszła. Była blada i drżąca, ale stała z godnością, której użycza zawsze silne uczucie trzymane w ryzach opanowania.

– Pragnęłabym, proszę pana, ażeby był pan łaskaw powiedzieć mi jasno i wyraźnie, co muszę czynić dla pana Bellinghama. Każda wskazówka, której mi pan udzieli, będzie jak najstaranniej wypełniona. Mówił pan o pijawkach – mogę je kłaść i się nimi zająć. Niechże mi pan powie o wszystkim, co należy uczynić!

Obejście jej było spokojne i poważne, twarz zaś i postawa dowodziły, że sił jej starczało, aby sprostać zadaniu, które ich wymagało. Pan Jones mówił z szacunkiem, którego nie okazał był na górze nawet wtedy, gdy sądził, że jest ona siostrą chorego. Ruth słuchała poważnie; powtórzyła niektóre z zaleceń po to, aby mieć pewność, że je w pełni zrozumiała, następnie skłoniwszy się, opuściła pokój.

– Nietuzinkowa z niej osoba – rzekł pan Jones. – Zbyt jest młoda, aby brać na siebie odpowiedzialność za opiekę nad takim poważnym przypadkiem. Czy nie wie pani, pani Morgan, gdzie mieszkają jego przyjaciele?

– Zaiste, wiem. Matka jego, najwynioślejsza dama, jaką sobie można wyobrazić, była tutaj w ubiegłym roku, podczas podróży przez Walię; zatrzymała się u nas i zaręczam panu, nic nigdy nie było dla niej wystarczająco dobre; ogromnie była wytworna. Zostawiła tu trochę ubrań i książek (bo pokojówka była prawie równie strojna jak pani i nie myślała o doglądaniu ubrań swej pani, w smak jej było raczej oglądanie krajobrazów w towarzystwie służącego) i otrzymaliśmy od niej kilka listów. Mam je zamknięte w szufladach w bufecie, gdzie trzymam takie rzeczy.

– Cóż! Zaleciłbym pani, aby napisała do owej damy i doniosła o stanie syna.

– Panie Jones, wyświadczyłby mi pan przysługę, gdyby napisał do niej sam. Pisanie po angielsku to dla mego pióra bardzo obca sprawa.

List został napisany, a dla oszczędności czasu pan Jones zabrał go na pocztę w Llanglâs.

[1] W 1784 r. ówczesny premier William Pitt podwyższył istniejący już wcześniej podatek od liczby okien w budynku; odtąd budowniczowie ograniczali liczbę okien we wznoszonych przez siebie domach.

[2] Jean-Baptiste Monnoyer (1634-1699) – urodzony we Francji, tworzący zaś w Anglii wybitny malarz kwiatów.

[3] Hans Holbein młodszy (ok. 1498 – 1543) – niemiecki malarz, rysownik i grafik, od 1536 r. malarz nadworny króla Henryka VIII.

[4] Suweren – dawna złota moneta angielska o wartości jednego funta.

[5] Alnaszar – bohater jednej z Baśni tysiąca i jednej nocy, snuje marzenia o bogactwach, jakie przyniesie mu kosz zakupionych za wszystkie oszczędności wyrobów szklanych, i o ożenku z córką wezyra, ale w wyniku prowadzonej w wyobraźni kłótni z przyszłą żoną kopie kosz i tłucze szkło, które zamierzał sprzedać.

[6] Lord porucznik – osobisty przedstawiciel króla w danym hrabstwie, zwykle dostojnik lub starszy oficer w stanie spoczynku.

[7] Elizabeth Brownrigg – londyńska położna, znana z okrucieństwa wobec dziewcząt, które przyuczała do służby. Stracona w 1767 r. za zamordowanie jednej ze swych podopiecznych.

[8] Psalm 42, 6-7, Biblia Tysiąclecia, wyd. IV, Pallottinum, Poznań 1983.

[9] Wędrówka pielgrzyma (ang. The Pilgrim’s Progress from This World to That Which Is to Come) – napisane przez Johna Bunyana, wydane w 1678 r. jedno z najważniejszych dzieł religijnych w literaturze angielskiej; alegoria życia chrześcijańskiego opisująca wędrówkę chrześcijanina z doczesności (Miasta Zagłady) do wieczności (Niebiańskiego Grodu).

[10] Pierwszy List św. Piotra 5,8, Biblia Tysiąclecia, wyd. IV, Pallottinum, Poznań 1983.

[11] jard kwadratowy = około 0,84 m^2.

[12] Mowa o królu Karolu II (1630-1685), który, uciekając po przegranej bitwie pod Worcester (1651 r.) ukrył się w dębie.

[13] Wist – przypominająca brydża gra dla czterech lub dwóch osób; écarté – wymyślona w XVIII w. we Francji, zmodyfikowana wersja wista dla dwóch osób; pikieta – pochodząca z XIV w. francuska gra karciana dla dwóch osób.

[14] John Keble (1792-1866), The Christian Year (Rok chrześcijański); przytoczony fragment autorka cytowała z pamięci.

[15] folk - ludek, glove – rękawiczka.

[16] Knyps z Czubkiem – szpetny królewicz, bohater baśni Charlesa Perraulta.

[17] tout ensemble (fr.) – ogólne wrażenie.

[18] George Herbert (1593-1633), Virtue (Cnota) ze zbioru wierszy The Temple (Świątynia).

Spis treści

Strona tytułowa

Strona redakcyjna

ROZDZIAŁ I

ROZDZIAŁ II

ROZDZIAŁ III

ROZDZIAŁ IV

ROZDZIAŁ V

ROZDZIAŁ VI

Przypisy