1.Ubliżanie drugiej osobie, używanie zwrotów atakujących albo uogólniających „ty zawsze, ty nigdy”, choć może mieć głębsze podłoże i swoje uzasadnienie, nie sprzyja zmianie zachowania drugiej strony. Nie buduje to ani drugiej osoby, ani całego związku. Zamiast pozytywnej zmiany taka komunikacja wprowadza napiętą atmosferę i powoduje konflikty.

2.Propozycja ćwiczenia: zamieniaj wszystko, co zaczyna się od „ty…”, na „ja”, aby zamiast o jego zachowaniu mówić o emocjach, które to zachowanie wywołuje w Tobie. Przykładem niech będzie niewyrzucenie śmieci przez partnera. Zamiast: „Jak mogłeś!? Ty nigdy nie robisz tego, o co cię proszę!”, spróbuj powiedzieć: „Kochanie, zauważyłam, że nie wyniosłeś dzisiaj śmieci. Prosiłam cię o to, więc czuję się, jakby moje potrzeby były dla ciebie nieważne i jakbyś mnie nie szanował. Czy mógłbyś spojrzeć na to w ten sposób? Czy rozumiesz już teraz, dlaczego to dla mnie ważne?”.

3.Mówienia komplementów i doceniania czyjegoś wysiłku można się nauczyć. Szukanie pretekstu, by pochwalić drugą osobę lub podziękować jej za coś, co dla Ciebie zrobiła, to dobry nawyk, który umacnia więzi. W Tobie buduje postawę wdzięczności, a w osobach, z którymi przebywasz, buduje poczucie, że ich wysiłek ma wielkie znaczenie i że warto się starać. Propozycja ćwiczenia: powiedz dziś wieczorem bliskiej Ci osobie, za co jej dziękujesz. Niech to będzie od 3 do 5 rzeczy. Przykład: „Dziękuję ci, że włożyłeś ten talerz do zmywarki”, „Dziękuję ci, że mogę na ciebie liczyć (wymień konkretną sytuację, w której odczułaś wsparcie), „Dziękuję, że zawiozłeś dziecko do szkoły” (postaraj się znaleźć taką aktywność, którą ta osoba wykonuje codziennie jako obowiązek, a za którą jeszcze nie dziękowałaś).

4.To Twoja postawa sprawia, że osoby w Twoim otoczeniu czują się dla Ciebie ważne bądź nie. Przyjrzyj się swoim gestom i zachowaniu. W czasie rozmowy możesz wprost o to zapytać: „Czy czujesz się przeze mnie wysłuchany? Czy czujesz, że to, co mówisz, ma dla mnie znaczenie?”. Propozycja ćwiczenia: odłóż telefon, gdy ktoś do Ciebie mówi i skup całą swoją uwagę na tym, co druga strona chce Ci przekazać. Zadawaj pytania z zaciekawieniem, ale nie dlatego, by dowiedzieć się jak najwięcej szczegółów, ale dlatego, by druga osoba odczuła, że jesteś nią zainteresowany jako człowiekiem. Zwykłe: „Jak Ci minął dzień?” zupełnie inaczej brzmi, gdy jednocześnie patrzysz w komórkę i pytasz, a zupełnie inaczej, gdy czekasz z zainteresowaniem na odpowiedź, skoncentrowana na tym, co zaraz usłyszysz.

Twoje wnioski z historii zawartych w tym rozdziale:

...

2

Kochać siebie, nawet jeśli ryzykujemy rozczarowaniem innych, czyli o umiejętności stawiania granic

Odwaga stawiania granic polega na posiadaniu odwagi, by kochać siebie, nawet jeśli ryzykujemy rozczarowaniem innych.

Brené Brown

Lubię zadawać koleżankom pytanie: „Jak myślisz, czy zmieniłaś się na przełomie pięciu lat?”. Jeśli ich odpowiedź jest twierdząca, dopytuję, czego dokładnie dotyczą zauważone przez nie zmiany. Niektóre mówią, że stały się bardziej odporne na opinię innych, inne, że nieco się wyluzowały. Pojawiła się też odpowiedź: „zaprzestałam robić wielu rzeczy, które mi nie służą, a które robiłam ze strachu, chyba głównie ze strachu przed samotnością”. A ja? Największą różnicę widzę we wzroście swojej asertywności.

Masz prawo walczyć o swoje dobro

Kiedy zauważasz, że ktoś nie szanuje Twoich granic i notorycznie je przekracza, zadaj sobie pytanie, dlaczego Ty mu na to pozwalasz. Znam kobiety, które dopiero po pięćdziesiątce odkryły, że kształt ich życia zależy od nich. To bardzo dużo zmienia, kiedy mamy poczucie kontroli i przestajemy postrzegać rzeczywistość jako tę, do której musimy się dostosować mimo swoich uczuć i pragnień. W tym temacie przeprowadziłam ostatnio ciekawą rozmowę.

– Wiesz, to tak zawsze u nas wygląda, jak jest impreza – mówiła do mnie sfrustrowana Kamila, która od pięciu lat wychowuje dwoje dzieci sama.

Zaraz, zaraz… przecież Kamila ma męża. Co on robi wtedy, kiedy ona pilnuje dzieci, a w międzyczasie zmienia zastawę, serwuje potrawy i sprząta?

– On korzysta z tych urodzin na maksa. I z każdym zdąży porozmawiać – żali się.

Kamila praktycznie całość imprezy spędziła w pokoju dziecięcym, bo małe dzieci wymagały czujnej opieki. Towarzyszyłam jej od czasu do czasu, bo wymienialiśmy się z mężem, ale odkąd zaczęła mi się zwierzać, pomyślałam, że będę solidarna. Zostałam z nią, by pogłębić ważny temat, który zaczęłyśmy. Ton głosu Kamili lekko mnie zaniepokoił. Była po prostu zmęczona. Wychodziła do salonu tylko wówczas, gdy chciała podać jedzenie gościom. Patrząc na nią, przypomniałam sobie siebie z okresu świąt Bożego Narodzenia, kiedy również głodowałam, bo ważniejsze było nakarmienie rodziny i gości, niż zadbanie o swoje podstawowe potrzeby.

– Ach, szkoda gadać… Zawsze to tak wygląda – macha ręką.

Jej zdenerwowanie ustępuje. Pojawia się… akceptacja?

– Kamila, a tobie to pasuje, że w sumie to tylko ty ogarniasz dzieci na imprezach?

Odpowiada mi wymijająco. Słyszę coś o tym, że jej znajome też tak mają.

– Ale ty jesteś z tym okay czy nie? – drążę, bo chcę wreszcie od niej usłyszeć to, co przypuszczam, że wiem. Chcę, żeby to wypowiedziała i coś z tym zrobiła.

– No nie pasuje mi, ale u nas tak to już jest – Kamila wykrztusiła to zdanie z wielkim trudem.

Zwierzenie się z tego, jakie ma potrzeby i pragnienia, spotkało się z natychmiastowym usprawiedliwieniem: „ale u nas tak to już jest”. Pomyślałam, że chociaż jej to przeszkadza, jednocześnie godzi się na to, żeby to właśnie w ten sposób funkcjonowało. Co się kryje za brakiem inicjatywy do zmiany? Czy Kamila posiada tak wielką trudność w mówieniu o swoich uczuciach i potrzebach, że woli je dusić w sobie, niż powiedzieć o nich mężowi? Dlaczego nie chce skonfrontować swoich emocji z reakcją męża?

– Pokaż mi te wiadomości – powiedział mąż, podnosząc się zza biurka.

Czytając, lekko zaróżowiły mu się policzki.

– Od razu widać, że on do ciebie podbija! – uniósł się. – Nie będziesz już z nim grała. Patrz, jacy ludzie są teraz, nawet to, że jesteś mężatką nic dla nich nie znaczy.

Jeszcze trochę próbowałam powalczyć o partnera do gry, bo musielibyśmy znowu szukać czwartej osoby do pełnego składu, a to zabiera czas. Mąż był jednak nieugięty, a mi… się to podobało. Nie czułby się w porządku, gdybym umawiała się z kimś takim na wspólną aktywność sportową, więc ja to rozumiem i szanuję. W obliczu zagrożenia bardzo szybko i stanowczo postawił granicę, której potrzebowałam. Sama mogłabym jeszcze jakiś czas chodzić w chmurach i łudzić się, że Janek jest po prostu miły. Tymczasem mąż podpowiedział mi, w jaki sposób mam uprzejmie zakończyć znajomość i wręcz podyktował mi wiadomość. W odpowiedzi otrzymałam jeszcze zaproszenie na żużel, co potwierdziło podejrzenia Sebastiana.

– Dobrze, że nie ukrywałaś tego, co pisze do ciebie ten chłopak, mimo że mogłaś – skwitował moją historię znajomy, który miał podobne doświadczenie za sobą, ale inny finał.

„Rzeczywiście” – pomyślałam. Sebastian mógł się wykazać umiejętnością stawiania granic, bo dałam mu na to szansę. To szczerość i otwartość na rozmowę o tym, co ważnego dzieje się w codziennym życiu spowodowała, że sygnał ostrzegawczy nie został przeoczony. Gdybym celowo ukrywała wiadomości od adoratora, męża umiejętność stawiania granic na nic by się zdała, bo historia mogłaby się potoczyć bez jego udziału.

Wiele kobiet czeka na zainteresowanie ze strony partnera, licząc, że on się domyśli, czego im potrzeba i co czują. Często to nie wynik złej woli z ich strony, ale braku umiejętności mówienia o swoich uczuciach i potrzebach.

5

Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu, czyli o umiejętności rezygnowania z czegoś lub kogoś dla obrania wyższego priorytetu

Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu

– lepsza niewielka korzyść, ale pewna, niż większa, ale nieosiągalna.

Wielki Słownik Języka Polskiego

Kiedyś sądziłam, że umiejętność utrzymywania relacji jest moją siłą i jednocześnie przyjaźń jest bardziej wartościowa, im dłuższa. Dziś posiadam inne doświadczenie i inne przekonania. Uczę się tego, że istnieje różnica pomiędzy utrzymywaniem relacji, które nas budują, od utrzymywania relacji, które nam szkodzą i wnoszą w nasze życie negatywne emocje.

Jeśli chcesz mieć obok siebie osobę, która kocha Cię z wzajemnością przez długie lata, musisz zaakceptować, że każda z tych umiejętności jest tak samo ważna i… dotyczy również sztuki pracy nad sobą, którą trzeba chcieć opanować. Poświęcić jej czas. Wysilić się. Zgodzić się na to, że z tą umiejętnością wiąże się pewnego rodzaju cierpienie i dyskomfort. Czasem potrzeba dać z siebie więcej niż druga strona, która dopiero dojrzewa do decyzji, żeby starać się o Wasze wspólne dobro tak samo jak Ty.

Być może zgodzisz się ze mną, że najbardziej w życiu chcesz mieć obok siebie osobę, którą kochasz z wzajemnością, z którą dobrze się czujesz, na którą możesz liczyć i jest Twoim „azylem”, ale czy zgodzisz się na to, że w związku z tą „nagrodą” posiadania takiego człowieka, wiąże się Twój osobisty wysiłek? Czy jesteś tak samo gotowa na miłość, jak chętna na działanie w kierunku jej budowania? Moja propozycja jest prosta: przestań szukać winnego, a poszukaj w sobie. W niektórych przypadkach okaże się, że właśnie to działanie rozwiąże problem lub sprawi, że będzie się wam żyło lepiej.

Być pełnią

W ślicznie odremontowanej kamienicy słychać krzyki zdenerwowanego mężczyzny. Jak co wieczór. Sąsiedzi zakładają się, kto dziś jest ofiarą furii profesora cenionego w swoim fachu.

– Największy debil zrozumiałby to szybciej niż ty! No, to ile to jest? – około pięćdziesięcioletni mężczyzna z każdą minutą nakręca się coraz bardziej.

Table of Contents

Kochać siebie, nawet jeśli ryzykujemy rozczarowaniem innych, czyli o umiejętności stawiania granic

Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu, czyli o umiejętności rezygnowania z czegoś lub kogoś dla obrania wyższego priorytetu

Być pełnią