Tytuł oryginału: Futens brud

Przekład z języka norweskiego: Ewa Partyga

Copyright © Bente Pedersen, 2024

This edition: © Word Audio Publishing International/Gyldendal A/S, Copenhagen 2024

Projekt graficzny okładki: Anna Slotorsz

Redakcja: Elżbieta Skrzyńska

Korekta: Anna Nowak

ISBN 978-91-8076-490-2

Konwersja i produkcja e-booka: www.monikaimarcin.com

Wszelkie podobieństwo do osób i zdarzeń jest przypadkowe.

Word Audio Publishing International/Gyldendal A/S

Klareboderne 3 | DK-1115 Copenhagen K

www.gyldendal.dk

www.wordaudio.se

Rozdział 1

Alta. Czerwiec 1728.

Był to chyba najpiękniejszy okres roku – czas długich, jasnych nocy i jedynych w swoim rodzaju, ciepłych północnonorweskich letnich dni. Raija nie potrafiła już jednak się tym cieszyć.

Przed trzema miesiącami poślubiła człowieka, który był prawą ręką wójta. Trzy miesiące spędziła w złotej klatce.

Dóbr materialnych jej nie brakowało. Ole Edvard radował się jak dziecko, robiąc jej niespodzianki w postaci pięknych ubrań i ozdób, których istnienia nawet nie podejrzewała.

Stroił ją, ponieważ czcił piękno. To, co stało się jego własnością, powinno być piękne.

Śliczna połowica miała być najcenniejszym klejnotem pośród innych pięknych rzeczy. Był jej właścicielem.

Stawkę w transakcji, którą zawarli, stanowiło życie ludzkie. Raija płaciła za życie i wolność Reijo, znosząc na co dzień bliskość, zachłanność i pożądanie Olego Edvarda. Kobieta wprawdzie nigdy przedtem nie posiadała nic cennego, ale była wolna. Wolała biedę i wolność niż bogactwo i wieczne poniżenie.

Wyglądała jednak coraz lepiej. Wiedziała o tym i bolała nad tym. Gdyby mogła wybierać, ubrałaby się dla niego w worki i łachmany. Nie była już jednak panią swego losu. Ole decydował za nią.

Do twarzy jej było w sukni z gorsetem i szeleszczącą spódnicą. Tkanina pochodziła z Danii, z samej stolicy.

Rzecz niespotykana w Finmarku. Nawet żonie gubernatora okręgowego nie przysyłano sukien z zagranicy. Ole Edvard Hermanssøn uważał jednak, że jego połowica zasługuje na wszystko, co najlepsze.

Tkanina była cieniutka i błyszcząca, usiana bukiecikami kwiatów. Mieniła się odcieniami, które tak pięknie współgrały z ciemnymi oczami i włosami Raiji: złotem, żółcią i ciepłą zielenią na czerwonym tle.

Ole kazał uszyć z niej suknię dla Raiji, ponieważ ona sama nie najlepiej radziła sobie z igłą. Tworzyła w myślach, a nie rękami.

Cała wieś plotkowała. Wszyscy z politowaniem kiwali głowami nad człowiekiem, który był prawą ręką wójta. Jego młoda żona to rzeczywiście niezwykła osoba, ale żadnemu mężczyźnie jeszcze nie wyszło na zdrowie takie zaangażowanie w związek z kobietą.

Ole wrócił do domu bardzo późno, co rozzłościło Raiję nie na żarty. Jego towarzystwo wnosiło mimo wszystko nieco urozmaicenia w monotonne, codzienne życie, choć starała się do tego nie przyznawać. W jej życiu nie było nikogo innego. Zgodnie z życzeniem męża. Ole po prostu nie pozwalał żonie na żadne kontakty z innymi ludźmi pod swoją nieobecność. Przecież należała do niego. – Spóźniłeś się – powiedziała ostro, choć chętnie odgryzłaby sobie język, gdy zobaczyła, że Ole się uśmiecha. Pomyślał sobie oczywiście, że za nim tęskniła. Dodała więc szybko: – Mnie to nie przeszkadza, ale jedzenie stygnie… Śmiech męża zabrzmiał w jej uszach jak szyderstwo.

Ostatnio często się śmiał. Nie tylko Raija zauważała wówczas chłopięcy dołeczek w jego lewym policzku.

Olego ogarnął nagle wielki entuzjazm, objął żonę w talii i zatańczył z nią wokoło.

– Zawsze cieszy mnie twoje serdeczne powitanie! – uśmiechnął się szeroko, nie zważając na jej zdawkowy uśmiech i twarde spojrzenie. Posadził żonę i zaczął przed nią paradować.

Raija przygryzła wargę. Nie mogła się powstrzymać przed przyrównaniem go w myślach do cietrzewia w okresie godowym: wyciągnięta szyja, wypięta pierś, spojrzenie zwrócone ku niebu.

– Gdybym cię dobrze nie znała, mogłabym cię wziąć za króla, co najmniej za króla – rzekła zjadliwie. – Zaczynasz przybierać iście królewską postawę…

– Nie królewską – odparł Ole niemal równie ironicznie. – Obawiam się, że królową nie zostaniesz, ale zrobię z ciebie przynajmniej jedną z pierwszych dam w okolicy… – Tu przerwał.

– Doprawdy? Dowiem się chyba kiedyś, jak to zamierzasz osiągnąć…

Ole wetknął kciuki za kamizelkę. Uśmiechnął się od ucha do ucha i nieco przymrużył promieniejące oczy.

Znów podjął nutę jej lekceważącego, sarkastycznego tonu:

– Wójt nie żyje, moja droga. Niech żyje wójt. Nowy wójt.

Ole Edvard ukłonił się żonie. Uśmiech zamarł na ustach Raiji. Wójt od dawna chorował, a Ole od pewnego czasu zastępował swego przełożonego. Raija wiedziała, że jej mąż jest uparty i ambitny. Najwyraźniej dobrze wywiązywał się z obowiązków. I odziedziczył stanowisko. Został wójtem. A ona żoną wójta. Raija najchętniej roześmiałaby się w głos, ale nie mogła wydobyć z siebie żadnego dźwięku. Nie potrafiła nawet pogratulować Olemu, choć on najwyraźniej na to czekał.

Stalowoszare oczy pod jasną grzywką wypełniły się rozczarowaniem. Po raz kolejny zepsuła mu humor. Po raz kolejny potraktowała go jak to, co zeskrobywała ze swych podeszew, gdy wchodziła do domu, jak coś, czego nie chciała wnieść na dywan. A on oddałby za nią wszystko…

– Nie cieszysz się? – zapytał wprost, kryjąc swój żal. I rozczarowanie. – Pani nie pogratuluje nawet swemu mężowi? Dzięki mnie jesteś jedną z najważniejszych kobiet w Alcie. Dorównujesz godnością żonie sędziego. I lensmana. Niewiele ci brakuje do żony samego gubernatora okręgowego… A kim byłaś dawniej, zanim wyciągnąłem cię z tej zawszonej chatynki?

Jego gniew narastał. Głos mu drżał ze zdenerwowania.

– Zaraz ci powiem, kim byłaś, moja piękna żono, byłaś zwykłą dziwką. Która rozkłada nogi za odrobinę jedzenia i dach nad głową. Byłaś niczym. Przybłędą z bandą dzieciaków, których nie potrafiłaś wyżywić…

Raija znosiła jego obelgi z niewzruszoną twarzą.

– Wielkie dzięki za to, że wziąłeś to… nic… tę zwykłą dziwkę pod swoje skrzydła, brutalnie ją zgwałciłeś, a potem poślubiłeś. Wielkie dzięki za to, że uwolniłeś ją od tak haniebnego ciężaru, jakim jest opieka nad własnymi dziećmi. Wszyscy mają się znacznie lepiej, od kiedy rozdzieliłeś ladacznicę i jej dzieci, od kiedy ożeniłeś się z nią…

Policzki Raiji pobladły, ale w jej oczach rozgorzał ten sam żar, który widziało już wielu ludzi przed Hermanssønem. Jej oczy potrafiły płonąć jak upalne letnie dni albo iskrzyć się jak zimne białe noce. On doświadczał tylko chłodu tych gwieździstych oczu, które tak wielbił.

– Masz jadowity język, Raija – powiedział i odwrócił się do niej plecami. Nie takiego powitania pragnął. Ona zresztą nigdy nie spełniała jego oczekiwań. Ole Edvard zastanawiał się, kiedy ten płomień nienawiści przygaśnie.

– Od tej pory trzymaj język za zębami, skarbie! – Jego głos zabrzmiał niespodziewanie ostro.

Zazwyczaj próbował być dla niej czuły. Nie da się ukryć, że nie stwarzała mu zbyt wielu okazji, by mógł pokazać się jej z lepszej strony, robił jednak wszystko, co w jego mocy. Uwielbiał bezgranicznie swą żonę i chętnie dostałby coś w zamian. Do tej pory nie dostał nic za darmo. Nawet uśmiechu. Raija była twarda jak kamień. Nie zastanawiała się nigdy nad tym, czy mogłaby mu wybaczyć. A przecież wcale nie miała tak wiele do wybaczenia. Zawdzięczała mu wszystko, nieprawdaż?

– Jeśli narazisz na szwank moją pozycję, nie spodziewaj się łaski – zagroził.

– Czeka mnie piwniczny loch? – zapytała słodko. – Cieszyłbyś się, gdyby ci się udało mnie tam ukryć, wójcie? – Raija roześmiała się, a on nie wiedział, co ją tak ubawiło: własna myśl czy jego tytuł. – Nigdy nie będziesz niczym więcej – ciągnęła Raija z diabelskim błyskiem w oku. – Chociaż lubisz bawić się w wielkiego pana, to jesteś prostym człowiekiem. Gdybyś był kimś, nie potrzebowałbyś tu przychodzić. Nie, Ole, możesz być tylko lokajem wielkich panów. Tacy jak ty czasami awansują na wójta czy sędziego. Ale to nic wielkiego. Tylko panom przystają zaszczyty. Dystyngowanym panom. I żadne z nas do nich nie należy, Ole.

Hermanssøn nie odpowiedział. Wszystko w nim wrzało, ale zagryzł zęby i milczał. Oczywiście, że potrafiłby jej zamknąć usta. Mógłby jej powiedzieć, że jego ojciec był wystarczająco dystyngowanym człowiekiem, że mówił po duńsku, był dobrze urodzony, że nosił pudrowane peruki. Ale to znaczyło niewiele. Bo przecież jego matka pracowała jako praczka w domu tego człowieka i wcale nie pochodziła z wyższych sfer. On, Ole Edvard Hermanssøn, choć syn szlachcica, nie należał do kasty szlachetnie urodzonych. Był bękartem. Raija miała rację: nigdy nie będzie niczym więcej, co najwyżej wójtem.

– Jaka szkoda, że jesteś żonaty – kontynuowała atak kobieta.

– Dla kogo? – zapytał odruchowo. Nie zawsze potrafił nadążyć za rozumowaniem swojej żony, co go niezmiennie irytowało. Był przecież wykształcony, podczas gdy ona była niczym, pięknym niczym, które on wyciągnął z łajna. Nie powinna się wywyższać.

– Dla żony wójta, oczywiście – odparła Raija z uśmiechem. I natychmiast wyjaśniła: – Dla żony zmarłego wójta…

Ole znów dojrzał diabelski błysk w jej oczach. Wiedział dobrze, że rzadko mówiła coś przypadkiem.

– Wydawało mi się, że panuje nienaruszalny obyczaj, piękny obyczaj, że nowy wójt żeni się z wdową po swym poprzedniku.

– Z tą starą kuropatwą! – wyrwało się Olemu. – Wolałbym umrzeć!

– A z czego ona będzie żyła? – zagadnęła Raija. – Co za pech, że wybrano człowieka żonatego. Choć ja oczywiście mogę się poświęcić. Jeśli tylko się postarasz, bez trudu się ze mną rozwiedziesz. Wystarczy wspomnieć, że dawniej byłam byle dziwką…

– Zamknij się! – Ole podniósł rękę, by uderzyć żonę w twarz, ale się opanował. Było w niej coś, co sprawiało, że czuł się cholernie mały, gdy uciekał się do przemocy. Bił ją z poczuciem przegranej. Miała na niego iście piekielny wpływ.

– Będziemy mieć więcej pieniędzy – oświadczył.

– A co z domem wójta? Dostaniemy go? – zapytała Raija z prawdziwym zainteresowaniem.

Tamten dom był większy. Znacznie większy. A skoro jest skazana na życie z tym człowiekiem, to warto je uczynić wygodniejszym. Ole przeklął sam siebie w duchu: że też o to nie zapytał, że też o tym nie pomyślał. Założył jednak, że dostanie i dom. Dom był przecież przypisany do stanowiska. Gdy tylko wdowa po poprzednim wójcie pojedzie na południe, do rodziny, nic nie powinno stanąć na przeszkodzie, by zajęli ten dom. Nikt nie stał przecież wyżej niż on w hierarchii. Sędzia miał swój dom. Gubernator okręgowy – swój. A zatem dom wójta stałby pusty.

– Tak – powiedział krótko z nadzieją, że się nie myli.

Nie chciał, by go przyłapała na niepewności. – Zorganizujemy przyjęcie, gdy się już wprowadzimy – dodał. Głównie po to, by pokazać jej, że to on panuje nad sytuacją. że jest ważny, choćby nie wiadomo jak z niego drwiła.

– Nie boisz się, że mój ostry język może ci zaszkodzić? – Obrzucił ją spojrzeniem równie twardym jak metal, który użyczył barwy jego oczom. W samym uśmiechu tego człowieka czaiło się tyle okrucieństwa, że nietrudno było się domyślić, dlaczego został prawą ręką wójta.

– Nie ośmielisz się – powiedział.

Raija od samego początku wiedziała, że on w końcu zemści się za jej brak entuzjazmu, że po raz kolejny udowodni, iż jest panem – zmusi ją, by się ukorzyła, by zaczęła go pragnąć. Doprowadzi do ostatecznego poniżenia, które przychodziło zawsze wówczas, gdy kończyła się ekstaza. Gdy powracał rozum. Nikt oprócz niego nie potrafił sparaliżować jej myśli, zagłuszyć jej rozumu… W takich chwilach naprawdę nią władał.

Usiłowała czuwać długo, aż do bólu powiek – to jednak nie miało znaczenia. Nie mogła się wyślizgnąć. Mogła wywalczyć zaledwie odroczenie.

Raija przymuszała się do czuwania. Siedziała przy oknie wychodzącym na fiord. Patrzyła na leniwy, czerwony plaster zorzy polarnej. Słońce toczyło się po wodzie i żarzyło na tle błękitu, potem znów wdrapywało się na ląd i płynęło na wschód. Na spotkanie kolejnego poranka. Raija długo wpatrywała się w słońce. Nie odwracała wzroku, chciała, by ją oślepiło. Próbowała odnaleźć w nim sens wszystkiego, ale nawet ono nie znało odpowiedzi, których szukała. Może te odpowiedzi w ogóle nie istnieją? Raija poczuła przypływ tęsknoty, gdy dojrzała jakieś postaci poruszające się w oddali, po drugiej stronie fiordu. Tak daleko, że nie potrafiła nawet odróżnić, czy to ludzie czy zwierzęta. Ale nawet z tej odległości rozpoznała ciemne trójkątne kształty. Lapońskie jurty były dla niej teraz symbolem młodości.

Raija wiedziała, że nie zna tych, którzy tego lata gonią stada na wschodni brzeg fiordu. O tej porze roku Ravna i Pehr wypasali swe stada w głębi lądu. Dopiero zimą przenosili się na nagie, wichrowe północno-wschodnie wybrzeże. Przez chwilę Raija zapragnęła znów dzielić z nimi ich życie. życie pełne trudu. Czasem bólu, czasem łez.

Ociekające potem. Ale i nabrzmiałe śmiechem. I wolnością, którą można napawać się w każdym oddechu.

Poczuła obecność męża w pokoju, zanim go usłyszała. Jej ciało drgnęło pod jego spojrzeniem. Dopiero potem rozległy się jego kroki. I poczuła ciężar wielkich dłoni na swoich ramionach.

– Już dawno zapadła noc.

Nie mogła temu zaprzeczyć. Dłonie Olego pieściły jej szyję, przeczesywały rozpuszczone włosy, muskały podbródek i rozpinały guziki, szukając drogi do piersi.

– I ja też długo czekałem – szepnął wtulony w jej gładki policzek.

Usta pożądliwie całowały miękką jak puch brzoskwiniową skórę. Dłonie tonęły w aksamicie skrytym pod dekoltem sukni. Powolnymi pieszczotami kusił pełną ognia kobietę, która kryła się pod lodową maską. Potrafiła oprzeć się wszystkiemu: szyderstwom i groźbom, komplementom i prezentom, hojności i zaszczytom. Nic nie potrafiło jej skruszyć. Trwała w swym nieporuszeniu wtedy, gdy był dla niej okrutny, i wtedy, gdy był dla niej miły. Tylko w ten jeden sposób potrafił wytrącić ją z obojętności. Tylko w ten sposób potrafił zbliżyć się do istoty, którą uwielbiał i posiadał, przynajmniej w pewnym sensie.

– Łóżko jest puste bez ciebie, skarbie – szepnął namiętnie i poczuł, że w żyłach Raiji szybciej pulsuje krew.

Zamknęła oczy pod wpływem jego pieszczot, ale choć nie chciała niczego zdradzić spojrzeniem, to jej ciało powiedziało mu wszystko, co chciał wiedzieć.

Wziął ją na ręce; on, wielki, prawie dwumetrowy niedźwiedź, poniósł o pół metra niższą kruszynę do pokoju, który tak długo znał tylko jego niewypowiedzianą samotność i tęsknotę.

Raija wypełniła nie tylko pustkę w jego łóżku. Wypełniła pustkę w jego życiu. Ale nigdy się tego nie dowie. Nigdy tego nie usłyszy. Ole nigdy nie zdradzi, jaka słabość ogarnia go, kiedy Raija jest blisko. Położył żonę ostrożnie na szerokim łóżku wysłanym skórą. Oświetlały je dwie lampy. Ole chętnie postawiłby tu tysiąc lamp. Lubił patrzeć na Raiję. Nigdy nie miał dość widoku tego jedwabistego, ciepłego ciała. Nie mógł się napatrzeć na jej ekstazę – nigdy nie miał dość tych chwil, w których na pewno nic nie udawała. Chwil, w których z pewnością należała do niego.

Osunął się na miękką skórę, układając się tuż obok żony. Gorące, mocne palce zdarły z niej wszystkie części garderoby. Potem Ole pozbył się własnego ubrania i leżeli już nadzy w swoich ramionach. Dopóki ten człowiek nie rozbudził jej namiętności, Raija nienawidziła go każdym nerwem swego ciała. Ale jego ciało i dłonie potrafiły przyprawić ją o dreszcz pożądania – i wtedy tęskniła za nim każdym włóknem tego samego ciała, które tak go nienawidziło…

Ten zwalisty olbrzym dokonał tego, co obiecał już pierwszego dnia, a przy tym udało mu się to w zawstydzająco krótkim czasie: poskromił w niej dziką kotkę. Nie próbowała już mu wydrapać oczu, tak jak to czyniła w pierwszych dniach małżeństwa. Nie próbowała się opierać ani zrobić mu krzywdy, tak jak na początku. Ole okiełznał ją – właśnie tu. Na tej skórze.

Raija udowadniała mu, że panuje tu nad nim tak samo, jak on nad nią. Ole nie dostawał nic za darmo. Ich miłość nie przypominała jej poprzednich erotycznych doświadczeń – a przecież każdy z trzech mężczyzn, których miała przed nim, coś dla niej znaczył. Każdy był dla niej kimś szczególnym. Ole był pierwszym kochankiem, którego nienawidziła. Być może właśnie dlatego wszystko pomiędzy nimi iskrzyło, wszystko było jak burza z błyskawicami i piorunami.

– Piekło mi cię zesłało – szeptał Ole, muskając miękkimi wargami jej brzuch. Nie zabrzmiało to wcale jak skarga; ona zaś wydała westchnienie rozkoszy, gdy jego usta zsunęły się w stronę krągłych ud.

Czekała już na niego, była zresztą gotowa od pierwszego muśnięcia jego dłoni. Potrafił rozpalić w niej namiętność jednym spojrzeniem. I na dodatek wiedział o tym, był bez reszty świadom jej słabości.

Nie martwiła się tym jednak wówczas, gdy ją odnajdywał, najpierw językiem, potem palcami i wreszcie… Raija z ochotą pozwalała się pochwycić w sidła płomiennej rozkoszy – paliło ją pożądanie, gdy leżała w jego mocnych ramionach. Zalewał ją sobą jak fala – potem się wycofywał, by po chwili znów szukać jej ciała, aż wreszcie czuła, że jest coraz bliżej, i słyszała jego krzyk zaspokojenia. Potem ocean uciszał się powoli. Jego zwaliste, spocone ciało leżało na niej. A gdy oszałamiająca zmysłowość pierzchała, następował moment, w którym nie mieli ze sobą już nic wspólnego. Gdy wszystko stawało się nieprzyjemne i niepotrzebne. Gdy już nie chciała z nim nic dzielić.

Odsuwali się od siebie. Ranił go jej chłód, który pojawiał się natychmiast po chwilach ekstazy, postanowił jednak, że nigdy jej tego nie okaże. Potrafił być równie twardy jak ona. Wolał, by trwała w przekonaniu, że chce tylko brać.

Raija zaczynała zaś czuć, jak wstyd wypiera odpływające pożądanie. Zamykała oczy i przypominała sobie każdą chwilę tego zbliżenia. Nienawidziła siebie za każdą chwilę poddania. Było w niej więcej pogardy wobec samej siebie niż nienawiści wobec niego. Był mężczyzną najgorszego pokroju. Od niego nie mogła niczego oczekiwać. Pogardzała jednak własną słabością. Każda chwila rozkoszy w jego ramionach później zamieniała się w godziny tortur.

Gdy nocami wsłuchiwała się w jego równy, spokojny oddech, jej myśli biegły ku wszystkim, których straciła z powodu tego człowieka. Z nastaniem świtu czuła już tylko niesmak. Poddając mu się w ten sposób – oddając mu się bez reszty raz za razem, zdradzała tych, których kochała najbardziej. Za każdym razem prześladowały ją te same myśli.

I wiedziała dobrze, że zdarzy się to jeszcze nie raz.

Odziana w czerń stała obok Olego, gdy starego wójta składano do grobu. Niewysoka kobieta w otoczeniu ludzi, którzy cokolwiek znaczyli w tym miejscu na ziemi. żona nowego wójta, która jednak nie była jedną z nich. Obcy element tej niewielkiej, zwartej społeczności. Była za młoda, za piękna, zbyt odmienna. Od tej chwili nikt nie ważył się jednak o tym wspominać.

Wdowa po starym wójcie spakowała już swoje rzeczy. Zamierzała wyjechać zaraz po rzuceniu grudki ziemi na trumnę człowieka, za którym przyjechała aż tu, prawie na biegun północny. Spędziła siedemnaście lat na tym pustkowiu, nienawidząc szczerze każdej minuty. Teraz mogła opuścić to miejsce. Gubernator okręgowy nie zatroszczył się wprawdzie o jej byt, ale opłacił podróż na południe. To wystarczyło. Zmarnowała najlepsze lata swego życia na tym pustkowiu i postanowiła, że za żadne skarby dłużej tu nie pozostanie.

Nader chętnie wyprowadziła się, by nowy wójt, razem ze swą uroczą żoną, mógł jak najszybciej zająć jej dom. Zostawiła im nawet trochę swoich mebli, gdy się przekonała, że ich rzeczy nie starczy, by wypełnić wielkie pokoje. Zrobiła to przede wszystkim ze względu na tę drobną kobietę. W jej ciemnych oczach czaiła się pustka, która sprawiła, że starsza pani poczuła ukłucie w sercu. Jeśli parę używanych mebli może rozświetlić trochę te oczy, to będzie to dobry uczynek. A przy tym trudno wlec wszystko ze sobą wzdłuż wybrzeża. Wdowa po wójcie była kobietą praktyczną.

Razem z meblami odziedziczyła Raija pozycję tamtej kobiety. Nie przejęła jednak szacunku, jakim tamtą darzono. Sama zresztą wcale nie uważała, że ma jakiekolwiek powinności względem mieszkańców Alty. Wiele osób podchodziło, by uściskać mocną dłoń Olego i jej delikatną rękę, ale Raija nie zwracała na nich uwagi. Był to tylko niekończący się łańcuch nachalnych dłoni, a nie ludzie, którzy mogliby dla niej cokolwiek znaczyć. Wszyscy orzekli, że jest dumna i wyniosła.

Zapomniała o nich, zanim znikli jej z oczu. Nie sądziła, by byli w stanie w jakikolwiek sposób osłodzić jej życie. Nie rozumieli, że zrabowano jej wolność i poniżono boleśnie. Widzieli tylko oślepiająco piękną twarz, kosztowne ubranie, dumną minę męża i jej nieobecne spojrzenie.

Raija ze wszystkich sił pragnęła mieć przyjaciół, nie wiedziała już jednak, jak ich zdobyć. Próbując dodać sobie otuchy, zamykała się przed innymi.

Tak wielu ludzi chciało porozmawiać z Ole Edvardem. Wielu ważnych mężczyzn, którzy nie byli jednak na tyle ważni, by zlekceważyć stosunki z wójtem. Warto było zjednać go sobie jak najszybciej.

Raija spostrzegła, że Ole oddala się w przeciwnym kierunku niż ona, i wcale się tym nie zmartwiła. Niepostrzeżenie wyślizgnęła się z tłumu otaczającego grób. Szybkie spojrzenie przez ramię potwierdziło to, co chciała wiedzieć: Ole nie zauważył, że żona nie stoi już u jego boku. Zajmował się innymi. Raija uśmiechnęła się i zrzuciła z głowy idiotyczny kapelusz, który kazał jej założyć. Kapelusz zawisł na tasiemce na jej szyi, ale nie zwróciła na to uwagi. Co za głupota paradować w takim nakryciu głowy na skraju bezkresnego płaskowyżu! Ole uznał jednak, że kapelusz jest ściśle związany z jej nową pozycją. Widział, że żona starego wójta nosi kapelusz. Pomyśleć tylko – ona, trzydzieści lat starsza niż Raija!

Raija czuła się dziwnie w chustce na głowie, a co dopiero w tym śmiesznym czarnym czymś, nasadzonym na włosy. Opuściła cmentarz i skierowała się w stronę lasu otaczającego osadę. Po raz pierwszy od trzech miesięcy poczuła się wolna. Po raz pierwszy od trzech miesięcy wyszła sama na dwór. Na łono natury. Wciągnęła letnie powietrze w płuca i nie troszczyła się o suknię, która mogła się ubrudzić w tym gęstym lesie. Nie wiedziała, że śledzą ją czyjeś oczy i że ktoś podąża jej śladem.

Nie miała pojęcia, jak długo szła, gdy nagle usłyszała za sobą jakieś kroki. Oszałamiające poczucie wolności zaślepiło ją i ogłuszyło. Dopiero gdy usłyszała trzask łamanej gałązki, uzmysłowiła sobie, że tego hałasu nie mogło spowodować zwierzę ani ptak. Lata spędzone pod gołym niebem, dzieciństwo przeżyte wśród ludzi znających przyrodę, która ich żywiła i otaczała sprawiły, że Raija nie miała żadnych wątpliwości.

Idzie już, żeby mnie znów zamknąć w klatce, pomyślała i obróciła się powoli, przyjmując pozycję obronną, gotowa stanąć do walki z człowiekiem, z którym dzieliła stół i łoże.

Na ścieżce, którą bezwiednie wybrała, stał jednak ktoś inny, nie Ole.

Raija chwyciła się kurczowo pnia najbliższego drzewa i wszystko dokoła niej zawirowało, gdy próbowała znaleźć oparcie. Kolana się pod nią ugięły. Upadłaby z pewnością, gdyby nie podtrzymały jej silne ramiona.

Pełna niedowierzania patrzyła w smutne zielone oczy. Widziała przebłyski błękitu między listkami brzozy – przypominały jej skomplikowany lapoński wzór. A tuż przed sobą widziała znajomą twarz Zaciśnięte usta drżały. Wiedziała, że te usta bezskutecznie próbują coś powiedzieć. On zamknął oczy wypełnione łzami i przycisnął swe wargi do jej ust. Pocałunek przekreślił czas, przekreślił ostatnie trzy miesiące. Raija zrozumiała, że Reijo Kesäniemi wciąż ją kocha.

Gdy otworzyła oczy, znów znalazła się w Alcie. Szczęki człowieka, który był jej przyjacielem, druhem, kochankiem i podporą, wciąż drżały. Przyciągnął ją do siebie z siłą, którą dobrze rozumiała, bo i ona przywarła do niego w podobny sposób.

– Byłeś tu przez cały czas? – zapytała w końcu. Wdychała jego zapach, jego ciepło, wszystko, co tak dobrze pamiętała.

Wszystko, co przypominało jej poprzedni rozdział życia.

Reijo skinął głową i pogłaskał ją po policzku. Na pozór w twarzy Raiji nie widać było rozpaczy. Nie było jej nigdzie, jeśli nie liczyć spojrzenia. Trzeba było dobrze znać Raiję, by dostrzec tę rozpacz w oczach.

To była niezwykła kobieta. Silniejsza niż większość znanych mu mężczyzn, choć tak drobna i ładna. Jego usta wędrowały po jej policzku, a potem zaczął mówić:

– Poświęciłaś dla mnie wszystko. Teraz ja muszę spróbować zrobić coś dla ciebie. Przynajmniej raz, na poważnie. Jesteśmy gotowi do drogi. Nie mogę siedzieć Mattemu na karku przez resztę życia. Znajdę coś dla nas. Wszyscy słyszeli o pogrzebie wójta. Wszyscy, którzy trzymają z panami, tu się wybierali. Wszyscy, którzy próbują udawać panów, będą zajęci. Zrozumiałem, że tylko w tym dniu zdołam do ciebie dotrzeć. Miałem zamiar podejść do ciebie, gdy odchodziłaś od grobu. Chciałem krzyczeć głośno z radości, ale się opanowałem. I poszedłem za tobą. Chyba nikt mnie nie widział. Niewiele osób zwróciło na ciebie uwagę, moja mała. Cała wieczność minie, zanim się zorientują, gdzie znikłaś, a wtedy będzie już za późno.

Reijo ucałował jej powieki, czując ulgę, choć dobrze wiedział, że jeszcze wcale nie są bezpieczni. Im szybciej stąd odejdą, tym lepiej. Nie ma sensu czekać, aż ten łajdak, Hermanssøn, zauważy, że Raija zniknęła.

– Co masz na myśli? – zapytała z dziecięcym zdziwieniem. Odsunęła się trochę od jego skrytej pod skórzanym kaftanem piersi. Reijo wyczytał w jej ciemnych oczach, że ona naprawdę nie wie, po co tu przyszedł.

– Uratowałaś mnie przed Hermanssønem – wyjaśnił spokojnie. – Teraz ja cię przed nim uratuję. Dzieci czekają niedaleko.

– Same? – zapytała ostro. – Nie zostawiłeś ich chyba samych, Reijo Kesäniemi?

Reijo westchnął. Czyżby nie rozumiała, że w ten sposób tracą cenny czas?

– Są z Tarją – wyjaśnił, okazując anielską cierpliwość, przynajmniej w swoim własnym mniemaniu. – Z Tarją i Johanem – dodał z uśmiechem.

Zanim Raija zdążyła zadać mu pytanie, rzekł:

– Polubili się. Stali się całkiem innymi ludźmi. Chociaż oboje są jeszcze bardzo młodzi, wszystko wskazuje na to, że sprawy się jakoś ułożą. Tarja zostaje. Wyruszamy sami.

– A dzieci? – wypowiedziała to słowo prawie bezgłośnie. Wyczytał je z jej ust. Ujrzał tęsknotę malującą się w każdym rysie twarzy. Jej twarz stawała się coraz bardziej naga w jego obecności. Warkocz zaczął się rozplatać, szyję Raiji opasywała czarna tasiemka. Dostrzegł to wszystko, choć właściwie się nie przyglądał.

– Elise sądzi, że umarłaś – powiedział zdławionym głosem. – Maja nie chce w to wierzyć. Knut jest coraz bardziej podobny do Kallego… – Głos mu się załamał. – Żadnemu z nich nie mówiłem, dokąd się wybieram. Nie potrafiłem. Lepiej będzie, jeśli po prostu się pojawisz…

W duszy Raiji rozpoczęła się walka tego, co możliwe, z tym, co niemożliwe. Miłość i tęsknota przeciw trudnemu do nazwania obowiązkowi. Jakaś siła przerastająca wolę podyktowała jej decyzję.

Spojrzenie młodej kobiety umknęło gdzieś w bok, na ścieżkę, pełne niepokoju, czy nie ściga jej już Ole i jego ludzie.

W milczeniu pokręciła głową. Oczy płonęły ogniem czarniejszym niż kiedykolwiek za pamięci Reijo.

– Nie pójdziesz?

– Nie – wypowiedziały jej usta.

Zaskoczony mężczyzna trzymał ją teraz na wyciągnięcie ręki. Raija spostrzegła, jak bardzo schudł. Jak zapadły mu się policzki. Jak się postarzał. Nie był już młodzieńcem. Stał się mężczyzną. Mężczyzną, który wie, co to ból, a ona miała przydać mu jeszcze więcej cierpienia.

– Błagam cię, byś ze mną poszła, Raiju – nalegał, a jego zielone oczy rozgorzały. – Twoje dzieci czekają na ciebie niedaleko. Nie wiem nawet, ile razy zasnęły nieukojone w płaczu z powodu twojej nieobecności. Proszę cię, byś wybrała wolność, a ty mi odmawiasz…

– Jestem jego żoną – szepnęła Raija martwiejącymi ustami. – Nie ma dla mnie żadnej wolności…

– Nie ma, jeśli sama jej nie wybierzesz, mimo że możesz to zrobić!

– To niemożliwe!

– Pociągnę cię za sobą na siłę, kobieto – zagroził. – Nie wiesz już chyba, co jest dla ciebie dobre. Nie powiesz chyba, że pokochałaś tego… człowieka? – Skurcz przerażenia przebiegł mu przez twarz, gdy wreszcie wydusił z siebie te słowa.

Raija pokręciła głową i powiedziała:

– Nienawidzę go, Reijo. Nie będę jednak wolna, dopóki jestem jego żoną. On mnie znajdzie nawet na końcu świata. Byłoby jeszcze gorzej, gdybym miała was stracić po raz drugi…

– Nigdy nie byłaś tchórzem – rzucił Reijo. Wciąż nie mógł uwierzyć, że jego przyjaciółka mówi poważnie, że dobrze ją rozumie.

Raija wiedziała, że wiąże ją nie tylko to, o czym mówi. Instynkt podpowiadał jej, by uciekła razem z Reijo, ale to, co ją przed tym powstrzymywało, było znacznie silniejsze niż jej własne myśli, własny rozum. Jakaś siła górowała nad jej wolą. Dlatego nie miała wyboru. Było na to za wcześnie. Musiała zostać. Wciąż była tu potrzebna.

Raija nie mogła wyznać przyjacielowi, że to wszystko ma wiele wspólnego ze skórzanym rzemieniem, który opasywał szyję dziecięcego trupa znalezionego na płaskowyżu…

– Co, u diabła, on z tobą zrobił? – zapytał Reijo z goryczą. Objął ją ramionami, ale Raija poczuła, że to, co nad nią panuje, zaczyna ogarniać i jego. Nie obejmował jej już tak kurczowo. Puści ją i pozwoli się odsunąć.

– Znajdzie się rozwiązanie – szepnęła, by go pocieszyć. – Wkrótce będę z wami…

– Mogłabyś już być z nami…

Raija ucałowała jego zapadnięte policzki. Ucałowała zarośnięty podbródek, drżące mięśnie szyi i poczuła, że Reijo bardzo jej pragnie. Ale żona wójta nie może się kochać z odzianym w skóry Finem tuż pod wsią. Powinna wciąż nosić swą maskę. W dalszym ciągu potrzebuje swojej pozycji, co do tego nie miała wątpliwości.

– Dokąd wyruszacie?

Raija dostrzegła, że Reijo mocno zaciska zęby. Przemknęło jej przez myśl straszne podejrzenie.

– Nieważne, co zrobisz, Reijo, ale nie zabieraj moich dzieci do Mikkala!

Reijo nie rozumiał, w jaki sposób mogła odgadnąć jego myśli, ale począł zaprzeczać jej podejrzeniom, jak tylko potrafił.

– Nawet nie przyszło mi to do głowy. Dlaczego miałbym to zrobić? Potrafię się nimi zaopiekować. Dlaczego miałbym je zostawić komuś innemu? Czy nie przyrzekłem ci? Czemu tak nisko mnie cenisz?

Raija przyglądała mu się badawczo: trochę mu wierzyła, trochę nie, aż wreszcie zdecydowała się uwierzyć. Reijo roztropnie przemilczał fakt, iż jego zdaniem Mikkal również powinien poczuwać się do odpowiedzialności. Był wszak ojcem jednego z jej dzieci.

– Wrócę jeszcze po ciebie – obiecał. – A gdy zjawię się następnym razem, nie chcę słyszeć o żadnych głupstwach. Rozumiesz, moja mała? Następnym razem zabiorę cię ze sobą, choćbym miał cię związać. Może już teraz powinienem wziąć arkan Johana…

Raija uśmiechnęła się mimo całego bólu. Wyślizgnęła się z mocnych ramion jasnowłosego, silnego Fina.

– Nic im o mnie nie mów – poprosiła szeptem. Odsunęła się od niego powoli. Nigdy nie lubiła rozstań.

Reijo trzymał ją tak długo, jak się dało, ale ona po prostu wymknęła się z jego objęć. Na końcu musnęła tylko jego dłonie. Więcej go nie dotknęła. Odwróciła się, by stanąć na ścieżce, którą przedtem oboje podążali. Wyglądała tak obco w tej czarnej sukni z szeleszczącą spódnicą. Kapelusz, rękawiczki – wszystko pochodziło z całkiem innego świata. Znów się zanurzyła w tym świecie, do którego on nie miał dostępu. Widział jej białą twarz i rozplatający się gruby warkocz. Zobaczył ten wyraz twarzy, którego nie potrafił zrozumieć…

Potem odwróciła się i uniósłszy trochę spódnicę, pobiegła w stronę swego więzienia.

Reijo przypomniał sobie rozmowy z Kallem. Prowadzone dawno, dawno temu, gdy jeszcze obaj byli bardzo młodzi. Gdy obaj kochali Raiję równie namiętnie. Przypomniał sobie, jak marzyli o skarbach i bogactwie, którymi sprawią jej radość.

Coś zakłuło go w piersiach. Obrazy i słowa z przeszłości przedarły się przez barierę minionych lat: piękne suknie, wspaniały dom, wszystko, czego Raija mogłaby zapragnąć.

Teraz miała to wszystko.

Reijo nigdy nie sądził, że ona naprawdę o tym marzy. Zawsze uważał, że bardziej obchodzą ją zupełnie inne sprawy. Czyżby się pomylił? Czyżby wolała suknie, dom i bogactwo od wszystkiego, co miała przedtem?

Wątpliwości były bolesne i gorzkie.

Gdy jednak Reijo odwrócił się i ruszył w stronę tych, którzy na niego czekali, był już pewien, że w postępowaniu Raiji kryje się coś głębszego. Ona nigdy nie sprzedałaby swoich dzieci za kilka pięknych strojów. W tym było coś więcej. Wiedział też, że musi dotrzymać słowa, że musi tu wrócić. Najpierw powinien jednak umieścić jej dzieci u kogoś, kto będzie umiał się nimi zaopiekować. Chwalił się, że sam potrafi to zrobić, ale nie był już tego pewien. Zbyt wiele miał w sobie niepokoju…

Serce Raiji biło mocno z przerażenia, gdy biegła w stronę swego nowego, wielkiego domu, stojącego w stosownej odległości od zabudowań zwyczajnych śmiertelników.

Dom leżał na wzgórzu, otoczony pięknymi drzewami, tuż koło ogrodu wypełnionego kwiatami, jakich Raija nigdy w życiu nie widziała. Poprzednia gospodyni dostała nasiona tych roślin od przyjaciół z południa, ponieważ ogród był jej wielką pasją. Pomimo krótkiego lata przez ostatnich siedemnaście lat ten ogród był jednym z najpiękniejszych tu, na północy.

Raija zastała dom pogrążony w ciszy. Rozejrzała się ostrożnie, ale nic nie wskazywało na to, by Ole wrócił przed nią. Wiele zależało od tego, czy tak jest naprawdę.

Kobieta popchnęła drzwi. Zamknięte. Odetchnęła z ulgą i zdobyła się nawet na uśmiech. Nie był to uśmiech radości, ale kąciki ust uniosły się ku górze.

Pospiesznie zrzuciła znienawidzony kapelusz i rękawiczki. Rozpuściła włosy i oczyściła suknię z liści, które do niej przylgnęły. Ole nie powinien się domyślić, że gdziekolwiek się oddalała. Nie powinien się nigdy dowiedzieć, że rozmawiała z Reijo.

Gdy po jakimś czasie wójt, pełen najczarniejszych podejrzeń, zbliżał się już długimi, zdecydowanymi krokami do swego nowego domu (ze względu na nowe stanowisko nie wypadało mu przecież biec) w poszukiwaniu żony, znalazł Raiję w ogrodzie. Klęczała między krzakami róż, nie zważając na nową suknię. Z długimi, rozpuszczonymi włosami i ciemnymi oczami, które mogłyby stopić kamień.

– Taki byłeś zajęty – usprawiedliwiła się tonem pełnym słodyczy. – Nie chciałam ci przeszkadzać. A poza tym właściwie nie znałam tego starego człowieka. I nikogo innego… Wyglądała pośród zieleni jak niewinne dziecko. Ole podniósł ją z ziemi, ucałował dłonie pachnące chwastami i wyrzucał sobie, że tak źle ją osądził. Raija nie kochała go wprawdzie, ale była lojalna. Nie uciekłaby…

– Dziwne z ciebie dziecko – zaśmiał się i wziął ją na ręce.

Nawet nie przypuszczasz, jakie dziwne, pomyślała Raija.

Oparła jednak czoło o jego szyję, pewna, że zdołała go przekonać o swej niewinności. Mogłaby być już daleko, razem z Reijo i dziećmi. A jednak została. Wybrała los jego połowicy.

Rozdział 2

Wietrzna wyspa leżąca na północny zachód od Finnmarku. Czerwiec 1728.

Obudził go jakiś sen. Gdy otworzył oczy, pamiętał wszystko dokładnie, ale gdy tylko przeczesał jasne włosy dłonią, sen pierzchł.

Usiadł i mrużąc oczy patrzył na promienie porannego światła, które sączyły się przez otwór w ścianie. Jego domem stała się kajuta. Za ścianą szumiało morze. Nic, tylko morze, jak okiem sięgnąć. Na południowym wschodzie majaczyło jakieś ciemne pasemko: kontynent leżący za innymi wyspami. Wiele razy stawał na najwyższym wzgórzu tej wyspy. Wytężał wzrok, rozglądając się dokoła, i czuł swe pokrewieństwo z morzem. A jednak za czymś tęsknił…

W tym śnie również czuł coś podobnego. Wiedział o tym. Dręczyła go jakaś niewytłumaczalna tęsknota. Wydawało mu się, że śniła mu się jakaś twarz. Jakaś znana twarz.

Pogłaskał zagłębienie w poduszce tuż obok śladu, który zostawiła jego własna głowa. Poduszka była jeszcze ciepła. A zatem ona odeszła stąd całkiem niedawno.

Jego usta ułożyły się w uśmiech, rysy twarzy złagodniały. W niebieskich oczach pojawił się ciepły błysk. Dzięki Jenny od wielu nocy nie dręczyły go koszmary. Przytulała do niego swe ciało, taka miękka i ciepła. Była jego kobietą: tyle mu poświęciła i tak niewiele oczekiwała w zamian. Tylu nocy nie przespała ze zmartwienia, że nie chce się z nią ożenić. A ona tego pragnęła. Podobnie jak i jej rodzina. Jenny go kochała – to nie było tajemnicą dla nikogo z członków tej niewielkiej rybackiej społeczności.

Pewnego wiosennego dnia w ubiegłym roku Jenny znalazła młodzieńca, którego morze wyrzuciło na brzeg. Pielęgnowała go, uratowała mu życie. Zakochała się w nim, zanim odzyskał przytomność. Niewysoka, krępa Jenny o ciemnych, poważnych oczach i kręconych, miękkich włosach. Zawdzięczał jej życie.

A teraz powinien się z nią ożenić. Zwłaszcza po tym, co mu wyznała szeptem minionej nocy.

Wkrótce zażąda tego jej rodzina. W przeciwnym razie nie będzie mógł zostać na wyspie.

Uśmiechnął się do nagich ścian. Czyżby miał stracić przyszłość, on, człowiek bez przeszłości?

Zrzucił z siebie futrzane przykrycie i postawił stopy na zimnej podłodze. Deski trzeszczały, gdy nago szedł w stronę okienka, by je otworzyć. Wciągnął do płuc poranne powietrze. Niedziela. Święto dla tutejszych ludzi. Nie miał pojęcia, w jaki sposób chrześcijaństwo dotarło na tę wyspę, ale wiara wyspiarzy była niewzruszona i głęboko zakorzeniona. Może wiara pojawiła się tu tak, jak i on, prosto z morza… Karl oparł głowę o krawędź okienka.

Na początku cała sprawa nie wyglądała tak źle. W sposób całkiem naturalny przypomniał sobie swoje imię. Miał na imię Karl, bliscy nazywali go Kalle. Był pewien, że to jego własne imię. A że przypomniał je sobie tak szybko, miał nadzieję, że z czasem i cała reszta stanie się dla niego jasna. Po prostu nagle odnajdzie się w jego głowie.

Jenny starała się zaspokoić wszystkie jego potrzeby. Była mu rada, a przy tym tak dziecinnie i ufnie zakochana, że nie pragnął niczego więcej. Byłoby cudownie tak żyć. On był przecież młody, a Jenny wspaniała…

Tak się rzeczy miały, zanim ogarnęła go tęsknota. Zanim zaczął wędrować bez celu po wyspie i wpatrywać się uważnie w horyzont, szukając nie wiadomo czego. Wypatrując czegoś, czego nie mógł dojrzeć.

Tak było dopóty, dopóki nie zaczął czuć, że pogrąża się w ciemnościach. Uświadomił sobie, że coś bardzo ważnego zniknęło z jego życia.

Zdarzało mu się spędzać całe noce na rozmyślaniu i rozpamiętywaniu, nie udało mu się jednak osiągnąć nic poza bezsennością i porannym bólem głowy.

Później głowa zaczynała mu pękać, gdy tylko próbował poukładać strzępy wspomnień w jakąś przeszłość. Czy może raczej odnaleźć jakiekolwiek fragmenty układanki, którą miało być jego życie. Nie pamiętał nic poza swoim imieniem. Z nieznanych przyczyn był jednak pewien, że w jego życiu istniała jakaś kobieta. Nie dziewczyna taka jak Jenny. Ale kobieta…

Mieszkańcy wyspy śmiali się z niego.

„Za młody jesteś, by cię już ktoś zdołał uwiązać. Nie ma co zawracać sobie tym głowy – przekonywali. – Zostań z nami, chłopcze. Nie musimy wiedzieć nic więcej: nazywasz się Karl i nie boisz się pracy. Zostań tu razem z Jenny. Nie myśl już o tym, czego nie pamiętasz…”

Łatwo im było mówić. Nie stracili wszystkich wspomnień, wszystkich myśli, nie stracili dzieciństwa, uśmiechów i łez wylanych w wieku młodzieńczym i w wieku męskim. Wokół siebie mieli zresztą ludzi, którzy przypomnieliby im wszystko, co trzeba. On zaś nie pamiętał ani jednej znajomej twarzy, ani jednej twarzy z życia, które wiódł do chwili, gdy morze wyrzuciło go, bardziej martwego niż żywego, na brzeg.

Gdy zaczynał myśleć, nachodziły go koszmary. Tonął. Czuł, że coś go rozdziera na strzępy. Widział jakieś postaci, nigdy jednak ich twarzy…

Budził się zlany potem. Krzyczał… A Jenny była zawsze przy nim i pocieszała go. Ocierała mu pot. Obejmowała go krągłymi udami i ciepłymi ramionami, oddawała mu spokój i ciepło własnego ciała. Szeptała kojące słowa. Na jego niepokój, niepewność i rozpacz odpowiadała niewyczerpaną miłością.

Potem zaczął się zastanawiać, czy te koszmary nie układają się w jakąś historię. Może mogłyby być mniej przerażające? Może dzięki nim mógłby się dowiedzieć tego, czego nie pamiętał?

Gdy kładł się do łóżka wieczorami, lękał się ich, a zarazem pragnął, by znów powróciły.

Tej nocy Jenny znikła. Oficjalnie nie sypiali ze sobą, ale dziewczyna wślizgnęła się do jego łóżka już poprzedniej zimy, a on jej nie odepchnął. Miał zresztą tylko ją. Bez niej otaczały go cienie bez twarzy…

Tej nocy pojawiła się jednak jakaś twarz. Był tego pewien, choć nie zdążył zapamiętać jej rysów mimo wszelkich starań. Czuł już, że żelazna obręcz zaciska się wokół jego głowy, że pot zalewa mu oczy, choć na dworze nie było szczególnie gorąco. Czuł, że za kimś tęskni, a tym kimś nie była Jenny. Ona nie potrafiła ugasić tego szalejącego w nim płomienia. W jego sercu były drzwi, przez które Jenny nie mogła się przedostać. Jenny była bardzo ważna, ale przed nią był ktoś inny. Ktoś, kto znaczył dla niego wszystko. Karl nie miał co do tego wątpliwości. Z całej siły próbował rozpoznać kobiecą twarz.

Wyspa wciąż jeszcze spała. Było bardzo wcześnie. Nie skończyła się jeszcze noc.

Karl wiedział, że tu nigdy nie znajdzie odpowiedzi na swe pytania.

Od dawna to wiedział. Od dawna zastanawiał się, co powinien uczynić. Od dawna znał odpowiedź. Brakowało mu tylko odwagi, by ją wcielić w życie.

Tej zaś nocy Jenny, drżąc z przerażenia i radości zarazem, wyznała mu, że spodziewa się dziecka. Jego dziecka. On zaś powiedział jej, że się cieszy tak samo jak ona. że się pobiorą. że on zbuduje dla nich trojga dom…

W głębi duszy był jednak bezgranicznie przerażony.

Wcale nie był pewien, czy ją kocha.

Teraz, gdy oślepiło go poranne światło, uzmysłowił sobie, że cała sytuacja wydała mu się dziwnie znajoma. Słowa Jenny wcale go nie zaskoczyły. Wiedział, co powinien odpowiedzieć. Wiedział, w jaki sposób ją uspokoić. Słowa same cisnęły się na usta. Jakby kiedyś już to przeżył…

W tym życiu, którego nie mógł sobie przypomnieć. W życiu, które kryło się gdzieś za horyzontem.

Zamknął okienko. Nie było sensu wracać do łóżka. I tak by nie zasnął. Na próżno siedziałby tu, wpatrując się w drewnianą ścianę i próbując przedrzeć się do przeszłości przez labirynt, który krył się w jego głowie. Trafiał na zbyt wiele ślepych zaułków. Nie zdołałby posunąć się naprzód. Nie tutaj.

Myślał o tym już od dawna i tym razem szybko podjął decyzję. Włożył pospiesznie proste ubranie, które mu podarowali. Wszystko, co posiadał, należało do wyspiarzy. Odzienie, które miał na sobie, gdy go znaleźli, było podarte i zniszczone. Matka Jenny spaliła wszystko.

Karl nie obejrzał się za siebie, gdy już zamknął drzwi i z butami w ręku ruszył na bosaka wzdłuż pomostu. Usiadł na krawędzi, by założyć buty. Jego spojrzenie ślizgało się po morzu. Tak dobrze już poznał te wody. Potrafił przewidzieć pogodę, spoglądając na niebo. Zastanawiał się, czy potrafił to i przedtem, tam gdzie był jego dom…

Wsiadł do najstarszej łodzi, jaką udało mu się znaleźć. Nie wziął ze sobą nic. Pomyślą sobie, że wybrał się na poranną przejażdżkę łodzią, może na ryby. Myślami był już daleko. Odpłynął już od wyspy, na której było mu tak dobrze przez cały rok.

Jenny będzie wierzyła w jego powrót. Będzie żyła nadzieją. A owoc ich wspólnego życia stanie się widoczny. Jego nazwą tchórzem. Powiedzą, że uciekł przed odpowiedzialnością. Może tak rzeczywiście jest…

Karl zamierzał poprosić kogoś o zaopiekowanie się łodzią aż do chwili, gdy któryś z mieszkańców wyspy ruszy na kontynent jego śladem. Nie zamierzał ich okradać. Nie mógł im jednak zapłacić.

Nie potrafił oswoić się z myślą, że jego przeszłość jest całkowicie pogrążona w ciemnościach. Nie potrafił zasypiać w ramionach Jenny, tęskniąc cały czas za kimś innym. Gdzieś miał swoją kobietę. Musi ją odnaleźć. Musi odnaleźć samego siebie…

Człowiek, którego wyrzuciło morze, wypłynął znów na te same fale. W poszukiwaniu samego siebie.

Bez jakiegokolwiek bagażu stanął na kontynencie. Przywiązał łódź i ruszył pieszo w głąb lądu. Ku swemu zmartwieniu nie spotkał nikogo, kogo mógłby poprosić o opiekę nad łodzią, nie tracił jednak czasu na poszukiwania.

Wyspiarze nazwą to ucieczką i poradzą Jenny, by nie płakała. Powiedzą, że on nie jest wart jej łez.

Gdzieś w głębi duszy marzyło mu się chyba, że wszystko stanie się jasne, gdy poczuje pod stopami kontynent, który przez cały rok majaczył w oddali jak ciemny pasek i przyciągał jego wzrok. Karl nigdy tu nie był. W każdym razie nic sobie nie przypominał. Nie zdarzył się cud. Oczywiście, że nic sobie nie przypomniał.

Nie miał pojęcia, dokąd skierować swoje kroki. Na wyspie wszystko wydawało się proste, tam świat był taki mały. Teraz świat stał się nieskończony. A człowiek bez przeszłości może tylko wędrować i liczyć na szczęście. Każdy kierunek jest równie dobry.

Słońce sunęło na południe. Spojrzał w jego stronę przymrużonymi oczami.

Czemu nie, pomyślał, wzruszając ramionami. Każde rozwiązanie jest równie dobre.

Może zacząć dzień, wędrując ku słońcu. Potem wybierze sobie jakikolwiek punkt na niebie jako cel. Nie miał przecież żadnych korzeni. W każdym razie nic na ten temat nie wiedział. Był to rodzaj wolności. Mógł wędrować z wiatrem. Karl powlókł się z rękami w pustych kieszeniach. Nie był pewien, czy cieszy go ten rodzaj wolności. Gdy dzień zamienił się już w jasnoczerwony wieczór, a pięty Karla stały się równie czerwone jak słońce, które próbowało zatonąć w morzu, pożałował, że wyruszył z pustymi rękami. Trwał przy swojej decyzji, uważał jednak, że za bardzo się pospieszył.

Łatwo zachłysnąć się odwagą, gdy człowiek ma jeszcze pełen żołądek po wczorajszej kolacji.

Sprawy przybierają jednak gorszy obrót, gdy mięśnie drżą z wyczerpania, a kiszki grają marsza.

Odpoczywał i nie mógł się opędzić od myśli o wyspie. Na pewno zaczęli go szukać. Może Jenny zrozumiała już, że ją zawiódł. że odszedł. że ją zostawił. Po pewnym czasie wszyscy zrozumieją, że nie był takim człowiekiem, za jakiego go brali.

Może zaczną żałować, że go uratowali, że tak troskliwie się nim zajęli.

Świadomość, że popełnił zdradę, zaczęła mu doskwierać. Lubił ich przecież. Gdy teraz o nich myślał, wciąż czuł do nich sympatię. Przykro uświadomić sobie, że ktoś, kogo cenisz, może cię nienawidzić.

Jenny…

Ciepła, mała Jenny o najniewinniejszych na świecie ciemnych oczach… Karl wolał się nie zastanawiać, co Jenny sądzi o nim w tej chwili. Wolał nie myśleć o jej łzach. Wolał nie myśleć o życiu, które w sobie nosi i o które będzie musiała zatroszczyć się sama. O życiu, za które on także był odpowiedzialny. Wolał nie myśleć. Wolał nie… Z niewzruszoną pewnością, że kiedyś znajdzie jakieś światło, wędrował więc na oślep i czuł, że gdzieś coś na niego czeka. Coś, co do niego należy. Na skraju ciemności, które zalały jego duszę, majaczył jakiś płomyczek.

Wiedział, że w jego życiu było coś więcej poza Jenny. Wiedział, że jest czymś więcej niż tylko biednym ciałem, które morze wyrzuciło na kamienisty brzeg.

Nie ma wątpliwości co do tego, że zawiódł Jenny, pomyślał z goryczą. Musiał jednak wybrać, czy woli zdradzić ją, czy swą duszę.

Szedł naprzód, choć pięty go piekły i bolały mięśnie. Na południe, cały czas na południe. Jakby jakiś kompas w mózgu podpowiadał mu, że właśnie tam musi szukać odpowiedzi na wszystkie swoje pytania.

Widział, jak zmienia się przyroda wokół niego, nie zastanawiał się jednak nad tym szczególnie.

Pejzaż był wciąż bezkresny, ale nie miał równie złotej barwy jak ten, który pamiętał z wyspy.

Powietrze było wciąż świeże, straciło jednak swą rzeźwość i nikły posmak soli.

Trawa nie toczyła już zaciętej walki o przetrwanie z wiatrem i nieprzyjaznym gruntem. Warstewka gleby była tu trochę grubsza. Nie za bardzo, ale wystarczająco, by więcej gatunków roślin mogło w niej przetrwać. Wiatr nie wiał tu tak bezlitośnie jak nad samym oceanem.

Na wyspach nie było nawet jednego drzewa, na którym można by zatrzymać spojrzenie. Tu zaś rosły gdzieniegdzie jakieś karłowate wierzby, wykoślawione przez wiatry, ale zarazem pełne optymizmu. Swą zielenią i żywotnością oznajmiały całemu światu, że tu natura ma już jakiś punkt oparcia.

Ludzi nie było widać. Trzymali się wybrzeża. O tym Karl wiedział. Wiedział też, że w głębi lądu można spotkać Lapończyków i Finów.

Nigdy nie zastanawiał się nad tym, skąd to wszystko wie. Na wyspie żył przecież w izolacji i nie docierały do niego żadne wieści ze świata. Nie uświadamiał sobie nawet, że tę wiedzę musiał posiąść w swym poprzednim życiu.

Stawiał uparcie krok za krokiem i szedł dalej. Parł naprzód.

Tu i ówdzie natrafiał na karłowate krzewy, które jesienią dźwigałyby zdatne do jedzenia jagody.

Ale był dopiero czerwiec i Karl wędrował dalej równie głodny jak przed godziną. Utrzymywał się na nogach tylko za sprawą woli. Był sam, całkowicie zagubiony w świecie. Nie miał nic własnego. Jedynie pragnienie odkrycia przeszłości powstrzymywało go przed odwrotem.

Najpierw zobaczył tylko lekkie wzniesienie. Brunatnozielone wzniesienie po lewej stronie jego szlaku. Gdy podszedł nieco bliżej, obudziły się w nim echa jakichś wspomnień. Wspomnień nie potrafił uchwycić, ale ta chwila wystarczyła, by go podnieść na duchu. Jeszcze mocniej uwierzył, że postąpił słusznie, opuszczając wyspę.

Jego przeszłość nie była martwa. Da się ją odnaleźć. Potrzeba mu jednak wskazówek, by trafić na właściwy trop. Takie wskazówki nigdy nie pojawiłyby się na odciętej od świata wyspie.

Wzniesienie nie było okrągłe, jak mu się początkowo zdawało. Miało kanciaste kształty dzieła rąk ludzkich i daleko mu było do doskonałości tworów natury. Nic nie ucieszyłoby Kallego bardziej niż ten widok. żaden wschód słońca nie mógł się równać z widokiem tej małej, darniowej chaty stojącej w samym środku nieurodzajnego pustkowia.

Wydawało mu się, że jest krańcowo wyczerpany. Mylił się jednak. Gdy uświadomił sobie, co ma przed oczami, rzucił się biegiem w stronę chaty. W stronę tego samotnego domku, stojącego na pustkowiu. W stronę zamieszkanej darniowej chatynki.

Odgadł to na podstawie wielu znaków, zwłaszcza smużki dymu unoszącej się z otworu w dachu tej koślawej budowli z torfu i gałęzi.

Ktoś najwyraźniej go obserwował. Niewiele brakowało, a przewróciłby się przed domkiem, ale w chwili, gdy do niego dotarł, uchyliła się zasłona w wejściu. Kalle nie wierzył własnym oczom. Ujrzał kobietę. Kobieta. Tu. Na tym pustkowiu.

– Zdaje się, że jesteś w wielkiej potrzebie – zagadnęła go cynicznie. Mówiła jakoś dziwnie, zdaniem Karla. Bardzo miękko. Jakby miała coś w ustach. – Nie wiedziałam, że wieści rozchodzą się tak szybko – ciągnęła płowowłosa kobieta. – Chociaż przecież wiem, że każda nowina roznosi się błyskawicznie… – Wzruszyła ramionami i odsunęła się na bok. – Skoro już tu jesteś, możesz wejść. Jeśli zadałeś sobie tyle trudu…

Karl nie pojmował, o czym ona mówi, rozumiał jednak błysk w jej oczach.

– Zdaje się, że popełniasz błąd – powiedział, zastanawiając się, czy ta kobieta mieszka tu całkiem sama. Jej sposób mówienia na to właśnie wskazywał. Wydawało mu się, że wie, kim jest ta kobieta, i to tylko potwierdzało jego przypuszczenie. – Jestem w drodze – wyjaśnił, czując, że nogi się pod nim uginają. Jednocześnie zauważył pełne energii i żądne krwi owady. Komary i muszki kąpały się w jego krwi.

– Tak jak my wszyscy – odrzekła i wskazała mu drogę w głąb pomieszczenia. Karl powlókł się za nią, ona zaś odcięła drogę do wnętrza owadom, za co był jej ogromnie wdzięczny.

Osunął się na podłogę i zauważył, że pokrywają ją skóry. Blask dochodzący z paleniska był bardzo słaby, gdy jednak wzrok Karla oswoił się z półmrokiem, mężczyzna poczuł się dziwnie swojsko pomiędzy tymi ścianami.

Wówczas ją dojrzał. Jasne włosy miały rudawy odcień. Dzięki temu jej wygląd nabierał niezwykłych cech. Teraz uświadomił sobie coś, czego przedtem nie zauważył: kobieta nie była taka młoda, jaka mu się wydała. Gdy stała na progu chaty, wyglądała na dwudziestoparoletnią dziewczynę. Teraz wydawało mu się, że przekroczyła trzydziestkę. Była dość urodziwa. Coś mu mówiło, że nieledwie parę lat temu była prawdziwą pięknością. Należała do grona kobiet, które za młodu wyglądają jak boginie, ale tracą urodę błyskawicznie z biegiem lat.

Karl nie miał pojęcia, skąd wie to wszystko na temat kobiet.

Gospodyni miała jasne oczy. Chyba niebieskie, tak jak i on. Albo może zielonkawe. Finowie mieli zazwyczaj jasne włosy i szare oczy, ale ona nie pochodziła z tamtych stron. Pojął to bez chwili zastanowienia.

– Jestem Karl – powiedział, próbując pochwycić jej spojrzenie. Nie było to trudne. Należała do kobiet, które patrzą mężczyznom prosto w oczy. Które bez trudu odgadują bezwstydne marzenia i dają do zrozumienia, że te marzenia mogą stać się rzeczywistością.

Karl wiedział, że ma przed sobą taką właśnie kobietę. Widywał je już przedtem. Nie miał jednak pojęcia, gdzie.

– Catharina – przedstawiła się w czarujący, zabawny sposób. – Ludzie mówią na mnie Trina… – W jej śmiechu pojawiła się twarda nutka: – Swego czasu mówili Cathy, ale to było całe wieki temu. A przeszłość jest już w grobie.

– Nie mów tak – zaprotestował Karl, który szukał własnej przeszłości i nie chciał słuchać podobnych słów. – Maszeruję od samego rana – dodał, nie wiedząc, czy gospodyni mu uwierzy. Nie wiedział też, czy opowie jej swoją historię.

– Wyruszyłem z wyspy. Dopłynąłem do lądu i poszedłem dalej na piechotę. Powinienem był wziąć coś ze sobą, ale nie pomyślałem o tym. Musiałem czym prędzej wyruszyć…

– To się nazywa ucieczka – stwierdziła Catharina, sadowiąc się wygodniej. – Chodziło o dziewczynę. Zostawiłeś ją w ciąży?

Zdradzający poczucie winy wyraz twarzy Karla rozbawił gospodynię. Zaśmiała się twardym śmiechem, w którym objawiała się jej olbrzymia wiedza o mężczyznach. Tego, co tak dobrze znała, nie można było nazwać heroiczną stroną męskiej natury. Karl zawstydził się, ale też nie chciał, by myślała o nim źle. Starała się wprawdzie zachowywać wulgarnie, ale było w niej coś, co ją zdradzało. Niezależnie od tego, kim jest teraz, dawnymi czasy musiała być kimś więcej. Nie urodziła się w tego rodzaju chatynce. Było w niej coś ponad to, co miał przed oczami. Coś, co próbowała za wszelką cenę ukryć.

Opowiedział jej historię swego życia.

Słuchała go, powstrzymując się od komentarza… Wzbudziła tym jego sympatię. Miała nieprzeniknioną twarz, choć Karl wolałby, żeby zdradziła w jakiś sposób, co o tym wszystkim sądzi.

Inne kobiety wzdychałyby zapewne. Podobała mu się jej odmienność.

– Smutna historia – powiedziała, gdy gość umilkł. – Choć wielu ludzi mogłoby ci jej pozazdrościć.

Karl nie rozumiał, co chciała przez to wyrazić. Twarz jej była tak poważna, że wiedział dobrze, iż nie żartuje. Nie rozumiał jednak, o co jej chodzi. Aż do chwili, w której wyjawiła mu:

– Wielu ludzi zazdrościłoby ci możliwości rozpoczęcia wszystkiego od nowa. Bez nieprzyjemnych wspomnień. Takich, które nas dręczą. Bez duchów z przeszłości, z którymi my musimy walczyć. Gdybyś chciał, mógłbyś napisać od początku historię swego życia. My nie mamy takiej szansy. Nigdy nie możemy zacząć od nowa. Zawsze znajdą się jakieś wspomnienia. Cholernie dokuczliwe wspomnienia, jeśli chcesz znać moje zdanie, Karl.

Wypowiedziała jego imię w tak dziwny sposób, że niewiele brakowało, by wybuchnął śmiechem. Uśmiechnął się, a ona pomyślała przez chwilę, że to z powodu jej słów. Spojrzeniem zachęcała go, by się wytłumaczył, ale Karl milczał. Nie mógł przecież powiedzieć, że śmieje się dlatego, że jego własne imię dźwięczy w jej ustach tak obco.

– To zabrzmiało jak początek twojej historii – rzucił odważnie, mając nadzieję, że odwróci jej uwagę.

– Nie poczułbyś się lepiej, gdybyś dostał coś do jedzenia?

Chciał już jej wytknąć, że to typowa odpowiedź kobiety, która zawsze martwi się o jedzenie. Powstrzymał się tylko dlatego, że rzeczywiście poczułby się lepiej, gdyby coś zjadł. Po pokrzepiającej zupie, którą, zdaniem Karla, Catharina ugotowała z niczego, uznał, że mógłby iść znów przez cały dzień.

– Najadłem się – stwierdził. – No więc możesz mi opowiedzieć swoją historię. Ja obnażyłem przed tobą moją duszę.

– Nie prosiłam cię o to. Opowiedziałeś to z własnej woli. Dobrowolnie. Słowa cisnęły ci się na usta, mój drogi. Mogę cię tak nazywać? – Jej oczy pociemniały, a pod gęstymi rzęsami pojawił się znów ten sam niepokój. Może dałby się uwieść tym oczom, ale poczuł, że za bardzo ją lubi. A poza tym jest przecież Jenny…

– Nie zajdę w ciążę – dodała sarkastycznie.

– Wcale się tego nie boję – uśmiechnął się. – Zrobiłem już chyba co nieco w celu powiększenia zaludnienia wysp i wybrzeży fiordów…

– Dlaczego tak mówisz? Dlaczego wspomniałeś o wybrzeżu fiordów?

Karl pomyślał chwilę i uświadomił sobie, że rzeczywiście to powiedział. Nie potrafił jednak wyjaśnić, dlaczego. Przestraszył się trochę, ale jednocześnie poczuł przypływ nadziei.

– Jakieś wspomnienie? – zapytała. Uzmysłowił sobie, że to inteligentna kobieta, i poczuł jeszcze większą sympatię dla niej.

– Nie pytaj mnie o nic więcej – poprosił. Bolesne doświadczenia nauczyły go już, że przyszpilanie niejasnego prześladującego go wspomnienia na nic się nie zda. Doprowadzi go tylko do bólu głowy i obudzi wątpliwości związane z tysiącem wirujących pytań. Nowa znajoma nie dopytywała się. Wydawało się, że go rozumie.

– Opowiem ci swoją historię – postanowiła. – Nie jest tak dziwna jak twoja, ale interesująca. – Catharina wzięła głęboki oddech i zaczęła: – Cathy urodziła się w świecie, w którym było wszystko, czego dusza zapragnie, a możesz mi wierzyć, że jej dusza pragnęła niemało. Było tam wszystko, co najlepsze. Nikt jej niczego nie odmawiał.

Wszystko jej się należało. Tak przynajmniej sądziła. Nie znała żadnego innego świata. Nikt jej nigdy nie opowiedział o innym. Nie była księżniczką, ale równie dobrze mogłaby nią być. Wiodła iście książęce życie. Mogła mieć każdego ze swych licznych wielbicieli. I wybrała sobie na męża tego, który najmniej się do tego nadawał. Ona zresztą również nie była doskonałą żoną. Osiemnastolatka może być dojrzałą kobietą albo rozpieszczonym dzieckiem. Trwało to trzy lata. Wtedy odkryła jeden z jego małych romansów, a przyjrzawszy się uważniej, stwierdziła, że jest ich znacznie więcej. Dumna i chroniona przed światem dziewczyna myślała odtąd tylko o zemście. I postanowiła posłużyć się jego własną bronią. Zachować się dokładnie tak samo. Romansować na prawo i lewo. Była przy tym równie mało dyskretna, jak i on. On się o wszystkim dowiedział. Zresztą o to właśnie chodziło. Miał się dowiedzieć. Na tym polegała jej zemsta. Inni też się dowiedzieli. Całe miasto wiedziało. O wszystkim. To również zaplanowała. Nie pomyślała tylko o tym, że innym prawom podlegają mężczyźni, innym zaś kobiety. Całkiem innym prawom. Mężczyźni mogą romansować. Mieli swoje kochanki. Wszyscy je mieli. Wszyscy to akceptowali. Ale to nie dotyczyło kobiet. Stałam się… Cathy stała się hańbą dla całego miasta. Mąż zatroszczył się o odpowiednią karę. Jej pozamałżeńskie przygody nie były w dobrym tonie. Kobieta z towarzystwa powinna być dumą swego męża i rodzić mu dzieci. Skoro go zawiodła, miał pełne prawo się jej pozbyć. W taki czy inny sposób. Ten człowiek uważał, że jest litościwy. Wysłał ją na koniec świata. Na północ. Tutaj. Miałam się poprawić. Albo zgnić…

Catharina wykrzywiła się. Po raz pierwszy zdradziła jakieś uczucie.

– Czy samotna kobieta ma na północy jakiś wybór? – zapytała, śmiejąc się gorzko. – Bogowie wiedzą, że tu nie można się „poprawić”. Musiałam z czegoś żyć. Musiałam coś jeść. Byłam obca, a na dodatek nic nie umiałam. Nie miałam wyboru. Zrobiłam to, co zrobić musiałam. żeby przeżyć. W końcu przestałam się tego wstydzić. Po roku ów człowiek, który uważał, że nie wypada się rozwodzić, poprosił znajomego, by sprawdził, jak sobie radzę. Ten znajomy był eleganckim, wysokim urzędnikiem. Sądzę, że tamten człowiek spodziewał się wiadomości o mojej śmierci. To uprościłoby mu życie. A urzędnik był taki sam jak inni mężczyźni. Rzeczywiście zrobił wszystko, by sprawdzić, jak sobie radzę. Pod każdym względem. Polubił mnie w każdym razie na tyle, że kupił mi dom. Stałam się jego kobietą. Kupił mnie. Nie przychodził za często, bo musiał mieć na względzie swoją pozycję. Nie potrzebowałam w każdym razie zajmować się innymi. To był jakiś sposób na życie. Próbowałam już wszystkiego. Nie był to może sposób powszechnie akceptowany, ale w każdym razie miałam co na siebie włożyć i nie brakowało mi jedzenia. Miałam też dach nad głową. Ale to się już skończyło.

– Co się stało? – zapytał Karl.

Wzruszyła ramionami.

– A co się zdarza starym ludziom? Umierają. I on właśnie umarł ku mojej rozpaczy. Straciłam wszystko. Nie mógł przecież zapisać niczego utrzymance. To popsułoby mu opinię, prawda? Choć chyba nie potrzebował jej tak bardzo w grobie. Jeden z jego ludzi mi to wytłumaczył. Miło z jego strony. Nie wiem, czego oczekiwał. Może spodziewał się, że rzucę mu się w ramiona. Rozczarował się, biedaczysko.

Wzięłam ze sobą tyle, ile dałam radę unieść, i odeszłam. Nikt mnie nie widział, ale plotki zaczęły się roznosić. Ludzie dużo plotkują, gdy jakiś wielki człowiek ląduje w grobie. A tutejsi ludzie mają ostre języki, sam tego doświadczyłeś. No i jestem w drodze, tak jak i ty. Uciekam, tak samo jak ty. Ale nie mam nadziei. Nie mam nic. Jestem kobietą, która miała wszystko i wszystko straciła. Wspomnienia przyprawiają mnie o ból głowy. Będą mnie prześladować do grobowej deski. Nigdy się nie dowiem, czy zostałam wdową. Chociaż najprawdopodobniej on będzie żył dłużej. Cieszę się tylko, że on też nie będzie miał pewności.

Kalle nie wiedział, co powiedzieć. Ta kobieta doświadczyła znacznie więcej niż on. Nie pamiętał wprawdzie szczegółów swego życia, ale wiedział z całą pewnością, że nie jest szlachcicem z kraju, w którym żyje sam król. Ta kobieta musi być Dunką – to by wyjaśniało zarówno jej akcent, jak i losy.

– Nie zamierzasz mnie osądzić? – Jej oczy płonęły jak iskry ognia. – Ludzie zwykli to robić. Nie tylko mężczyźni, ale to właśnie z nimi rozmawiałam tak dużo, że dobrze o tym wiem. Kobiety ze mną nie rozmawiają. Porządne kobiety uważają, że są za wiele warte, by się odzywać do takiej dziwki…

Zaśmiała się tak, że aż zadrżał jej gęsty, jasny warkocz.

– Parę lat temu ja też nie zniżyłabym się do tego, żeby porozmawiać z którąś z nich. Nie zamierzasz mnie osądzać? – zapytała ponownie. – Dalejże! Nie wahaj się. Dla mnie nie ma to już żadnego znaczenia. Nie możesz mnie już zranić.

Karl pomyślał, że Catharina kłamie.

– A dlaczego my, ludzie, którzy wędrują przed siebie, mamy potępiać się nawzajem? – zapytał. – Dlaczego mielibyśmy udawać, że któreś z nas jest lepsze niż to drugie? Dlaczego miałbym cię… obrażać? Wcale nie myślę o tobie źle. Sądzę, że zrobiłaś to, co zrobić musiałaś. żeby przeżyć. Tu niełatwo być obcym…

Własne słowa obudziły w nim jakieś obrazy, nic z nich jednak nie wynikło. Może to zresztą nic ważnego. I tak nie potrafił zmusić się do tego, by sobie przypomnieć. Ale te okruchy wspomnień wzmocniły jego nadzieję, że zdoła odnaleźć przeszłość.

– Cieszę się, że właśnie ciebie spotkałem, Catharina. – Nieświadomie użył pełnego imienia. Nie nazwał jej Cathy, tak jak na nią mówiono w przeszłości. Jednak nie powiedział też Trina, to imię było wszak prawie symbolem jej upokorzenia.

Zarumieniona twarz, promienny uśmiech i błyszczące oczy – wszystko prawdziwe, nie udawane – zdradziły Karlowi, że zdobył sobie przyjaciela.

– Od dawna tu jesteś?

– Niecały tydzień – odparła. – To był bardzo długi tydzień. Ten blondyn, który przyniósł mi wiadomość, bardzo się spieszył. Coś mi mówiło, że spodziewa się odziedziczyć więcej po moim… opiekunie. Nie tylko mnie. Z tego, co mi wiadomo, objął jego stanowisko.

– Co zamierzasz zrobić?

Wzruszyła ramionami. Karl zauważył, że miała dość szerokie ramiona jak na kobietę. Była też wyższa od niego.

– Wyruszyć do następnej osady, w której przyda się dziwka z dobrego domu. Dokądkolwiek. Po co mam żyć?

– Nie – powiedział Karl zdecydowanym tonem, wyrażając raczej nadzieję niż pewność. – W innym miejscu ludzie nie muszą wiedzieć, kim jesteś. Możesz zacząć inne życie.

– Wiem dobrze, kim jestem. Czym jestem. – Słowa te zabrzmiały przeraźliwie smutno. – Ludzie dobrze się na tym znają. Wystarczy, że na mnie spojrzą, a już wiedzą wszystko. To, co chcą wiedzieć. Jakie kobiety podróżują same? Bez męża, bez dzieci, bez przyjaciół? Wiadomo, jakie, Karl. Jesteś tak cudownie naiwny. Możesz być pewien, że każdy, kto na mnie spojrzy, zgadnie, z kim ma do czynienia. Nie trzeba nas nawet znaczyć, i tak widać, kim jesteśmy.

– Możemy podróżować razem. Jeśli chcesz.

Jej oczy widziały więcej niż jego. Przeżyła więcej, żyła dłużej. Spojrzała na niego tak, jak cierpliwa matka patrzy na swoje dzieci.

– A jeśli odnajdziesz swoją przeszłość? Jeśli jest w niej jakaś żona, jakieś dzieci? Słodka, stęskniona przyjaciółka? Myślisz, że się ucieszy, gdy zobaczy, że podróżujesz z dziwką?

– Wiele wody upłynie, nim to się zdarzy. – Karl posmutniał. Chętnie wyruszyłby razem z Cathariną. Samotność może zabić człowieka. Przekonał się o tym w ciągu minionego dnia. – Jesteśmy równie samotni. Nie mamy określonego celu. Głupotą byłoby się rozdzielać…

– Potrzebna ci kobieta? – Catharina zbyt długo miała do czynienia z mężczyznami, którzy chcieli ją wykorzystać. Z mężczyznami, którzy traktowali ją jak ciało i zapominali, że jest także człowiekiem. Nic dziwnego, że nie bardzo mu wierzyła.

Karl pokręcił głową. Uśmiechnęła się blado.

– Nie jest to wprawdzie komplement, ale, prawdę mówiąc, już od dawna nie usłyszałam czegoś równie miłego od mężczyzny.

Karl musiał się wytłumaczyć:

– Jesteś prawdziwą… damą. – Dla niego nie była dziwką, utrzymanką ani nawet kobietą czy babą. Była damą. – Jesteś piękna. Jesteś jedną z najpiękniejszych kobiet, jakie widziałem. – Poprawił się natychmiast z uśmiechem: – Najpiękniejszą kobietą, jaką pamiętam. Ale czuję do ciebie coś innego, niż myślisz. Nie chcę się z tobą przespać. Na razie nie – dodał uczciwie.

– Jesteś bardziej dojrzały, niż na to wyglądasz – orzekła z jakąś czułością w głosie. Coś zabłysło w jej oczach i Karl zorientował się, że doprowadził ją do łez. Przestraszył się trochę, uświadomiwszy sobie jednocześnie, że nie lubi patrzeć na płaczącą kobietę. – To z radości. – Pociągnęła nosem, rozumiejąc najwyraźniej, o co mu chodzi. – Cała wieczność minęła od chwili, w której ktoś traktował mnie jak człowieka.

– Jesteś pierwszą osobą, która to robi… – Śmiała się i płakała jednocześnie. – Szkoda, że nie mogą zobaczyć swojej Cathy, która siedzi w brudnej sukni i wylewa wodospady łez z powodu tego, co jej powiedział jakiś niezręczny chłopak, który przyszedł z pustymi rękami nie wiadomo skąd do chatynki stojącej w samym środku jakiegoś „nie wiadomo gdzie”.

Karl również musiał się roześmiać, choć właściwie nie potrafił sobie wyobrazić, jak absurdalna wydałaby się ta sytuacja ludziom, którzy kiedyś znali Catharinę. O jej przeszłości wiedział równie mało, co o swojej.

– Poradzimy sobie jakoś – stwierdził optymistycznie. – Razem mamy większe szanse niż osobno.

Jej również doskwierała samotność. Potrzebowali więc tego samego ratunku. Ona także nie potrafiła poradzić sobie z własnym lękiem.

– Jako przyjaciele? – spytała na próbę. Jakby nie wierzyła, że kobieta i mężczyzna mogą żyć tak blisko ze sobą w ten sposób.

Karl pokiwał głową.

– Razem. Bez udawania. I nie krzywdząc się nawzajem.

Po prostu jak przyjaciele.

– Zgoda. – Zaakceptowała ofertę człowieka, który nie mógł jej zaproponować nic poza swoim towarzystwem i parą rąk. Przyjęła jego przyjaźń.

Dalej poszli razem.

Rozdział 3

Reijo odetchnął z ulgą, gdy w oddali zamajaczyło stado zwierząt.

To były renifery. Setki reniferów. Tysiące.

Zwątpił już, że znajdzie drogę. Znał tylko opis Raiji, która opowiadała mu o tym miejscu. A była tam wiele lat temu. Jej wspomnienia mogły się zabarwić uczuciami. Mówiła jednak kiedyś, że koczujący Lapończycy zawsze wracają w te same miejsca. Czy też raczej robią to renifery. Musiał się na tym oprzeć. Musiał też wierzyć w to, że ludzie, których spotka, znają tych, których szuka. że pokażą mu drogę. Łatwo tu zabłądzić. Przegapić to, czego się wypatruje. Ale to musiało być właściwe miejsce. Lapończycy, z którymi rozmawiał w zeszłym tygodniu, wiedzieli dobrze, kim jest Pehr syn Andego. Zapewniali Reijo, że trafi, gdzie trzeba.

Reijo wątpił w to, ale teraz poczuł, jak kamień spada mu z serca. Choć najtrudniejsze zadanie miał wciąż przed sobą.

Z Knutem przywiązanym do piersi, skórzanym workiem na plecach i dwiema małymi dziewczynkami u boku szedł dalej. Gorączkowo zastanawiał się nad tym, co powie Lapończykom. Nie był już taki pewien, czy Mikkal uwolni go od odpowiedzialności, która ciążyła mu bardziej, niż mógł to znieść. Może jednak żąda za wiele. Mikkal nie wiedział, że Maja jest jego córką. Kochał Raiję, ale może nie należy go prosić, by zajął się jej dziećmi. Jego żonie to się pewnie nie spodoba. Reijo dopiero teraz o niej pomyślał.

Postanowił, że nie powie od razu, iż Mikkal ma jakieś obowiązki przynajmniej wobec jednego z tych dzieci. Ufał, że to nie będzie potrzebne. Powinni sami zauważyć. Zdaniem Reijo, Mikkal i Maja byli podobni do siebie jak dwie krople wody. Tylko ślepiec mógłby tego nie dostrzec. Gdy dotarli na szczyt wzgórza, zobaczyli jurty. Reijo zatrzymał się. Wciąż mógł jeszcze zawrócić. Albo pójść dalej. Nikt by się nie dowiedział, że tu był.

– Czy to tu idziemy? – zapytała ostrożnie Elise. Jej policzki zapadły się trochę. Podobnie jak policzki Mai. Wędrowali już bardzo długo. Nie powinni iść dłużej. Nie powinien wlec ze sobą małych dzieci. Reijo pokiwał głową.

– Czy jest tam Tarja? – chciała wiedzieć Maja. Przywiązała się do ludzi, z którymi spędzili koniec zimy i wiosnę. Ludzi, u których została Tarja Parkkinen.

– Nie ma jej tutaj – odparł i zaczął schodzić w kierunku obozowiska. – Ale są tam inni mili ludzie.

Gdyby była starsza, mógłby jej powiedzieć, że spotka tam swojego ojca. Swoją rodzinę. Ale Maja miała zaledwie dwa i pół roku – niewiele potrafiła zrozumieć.

Przywitały ich zaciekawione spojrzenia. Wszyscy przywykli do wędrowców, którzy się zatrzymywali u nich na trochę, a potem ruszali w swoją stronę. Rzadko jednak trafiał się mężczyzna z trójką małych dzieci.

Jego zielone oczy wędrowały po ich twarzach. Spotkał rodziców Mikkala wtedy, przed trzema laty. Powinien ich rozpoznać. Mikkala w każdym razie tu nie było.

Zatrzymał wzrok na okrąglutkiej, niewysokiej postaci. Była to jowialna kobieta, która przekroczyła już półmetek życia.

Chyba widział kiedyś te przyjazne oczy? Znał ten niepewny uśmiech? Wyrażający niekłamaną dobroć?

– Ravna? – zagadnął ostrożnie.

Uśmiech się rozjaśnił, choć kobieta wciąż go nie poznawała.

– Dawno się nie widzieliśmy – ciągnął Reijo, a rączka Mai zacisnęła się na jego palcu. Elise obejmował drugą ręką. A Knut spał sobie spokojnie, niewzruszony sytuacją. – Byłem zaledwie chłopcem i nie wiem nawet, czy zwróciłaś na mnie uwagę. To było w Lyngen…

Oczy kobiety się zaokrągliły. Jedna ręka powędrowała ku sercu. Usta wypowiedziały jakieś słowa, których nie zrozumiał.

Z gromadki ludzi wystąpił mężczyzna. Niezbyt przystojny, krzywonogi, przygarbiony i chudy. Czas nie obszedł się z nim łaskawie, ale Reijo rozpoznał go bez truciu. Ojciec Mikkala. Zły duch w życiu Raiji.

Mężczyzna stanął naprzeciwko przybysza. Przyjrzał się dzieciom z surową miną i pobladł mimo opalenizny, gdy zatrzymał wzrok na Mai. Dziecko odparło to badawcze spojrzenie, nawet nie mrugnąwszy. Pehr zobaczył w tych dziecięcych oczach ducha z dawnych lat. Spojrzenie tej małej Finki, która powiedziała, że go nienawidzi, skrzyżowane z żółtawym błyskiem, który czaił się w jego własnych oczach i w oczach jego syna.

– A więc i tego nam nie oszczędzono – westchnął, dając wyraz czemuś pomiędzy zwątpieniem a wściekłością. – Los bawi się nami nieprzyjemnie – dodał i spojrzał ostro na Reijo. – Po co tu przyszedłeś? Umarła? Kim dla niej byłeś?

– To było jedyne miejsce, do którego mogłem przyjść. – Reijo wiedział doskonale, że tego człowieka żadne usprawiedliwienia nie zadowolą. Zrozumiał błyskawicznie, że ojciec Mikkala w dalszym ciągu nienawidzi Raiji.

– Ona żyje, ale dzieci czują się tak, jakby umarła… Pehr syn Andego odwrócił się do niego plecami.

– Mam nadzieję, że umarła przynajmniej na tyle, na ile ja się czuję martwy – powiedział i odszedł.

Dopiero gdy Pehr zniknął im z oczu, Ravna przegoniła gapiów i poprosiła, by Reijo siadł koło jej jurty.

Reijo przyjął zaproszenie i ucieszył się, że ludzie się rozeszli. Jedna z kobiet patrzyła na niego wzrokiem, z którego biła wrogość. Reijo poczuł się niepewnie, uświadomiwszy to sobie.

– Jesteś synem tego Fina? – Ravna zdołała tymczasem go rozpoznać.

Nie potrzebował nawet kiwać głową, żeby to potwierdzić.

– To są dzieci Raiji?

– Dwójka. Starsza dziewczynka straciła rodziców i Raija przyjęła ją jak córkę.

Twarz Ravny złagodniała. Szukała Mai spojrzeniem. Reijo widział, że kobieta nie może uwierzyć własnym oczom, choć nie ma innego wyjścia. Musiała wszak rozpoznać rysy, rysy swego własnego dziecka.

– Dlaczego Mikkal nam tego nie wyjawił? – zapytała z żalem. – Mógł mi przecież powiedzieć…

– On o tym nie wie. – Głos Reija zabrzmiał obco nawet dla niego samego. – Raija nie chciała. A Karl przyjął Maję jak swoją, choć znał prawdę. Jej mąż.

Na twarzy Ravny malowało się tysiąc pytań. Reijo odwiązał więc tłumoczek z niemowlęciem, ułożył je sobie na

kolanach i zaczął opowiadać pierwszej przybranej matce Raiji, co się zdarzyło jej podopiecznej, z którą wiązała tyle nadziei i marzeń.

Ravna nie mogła powstrzymać się od łez, a gdy przybysz skończył, oznajmiła najzwyczajniej w świecie, że zajmie się dziećmi. Niezależnie od tego, co powie Pehr czy ktokolwiek inny. Prosiła kiedyś Raiję, by przyszła do niej, gdyby czegokolwiek potrzebowała, i choć to nie Raija we własnej osobie się tu pojawiła, Ravna rozumiała świetnie, że jest jej potrzebna.

– A Mikkal? – zapytał Reijo. Chętnie by z nim porozmawiał. Tylko z nim mógł podzielić się swym niepokojem i bólem.

– Wypasa stado. Widziałeś je chyba po drodze. Pojawi się tu wieczorem. Może. Z nim nigdy nic nie wiadomo. Mikkal nie radzi sobie sam ze sobą. To w dużej mierze wina Pehra. To on przerwał całą tę historię…

– Zajmiesz się dziećmi, gdy ja będę szukał Mikkala?

Ravna spojrzała na niego ze zdziwieniem.

– Powinieneś chyba coś zjeść.

Reijo odparł, że nie jest głodny. Chce i musi porozmawiać z Mikkalem.

– Zdaje się, że nie o wszystkim mi powiedziałeś – stwierdziła.

Reijo skinął głową trochę zawstydzony.

– No cóż, nic nie sprawi mi więcej radości niż zaufanie tych maluchów – dodała.

Reijo wytłumaczył dzieciom, że zajmie się nimi Ravna i że on niedługo wróci. Elise zaakceptowała to, dla Knuta nic nie stanowiło na razie problemu, ale Maja zaprotestowała na cały głos. Wrzeszczała co sił w płucach i uczepiła się swymi małymi rączkami włosów Reijo.

– Temperament matki – orzekła Ravna cierpko, podczas gdy Reijo próbował się jakoś uwolnić i przemówić dziecku do rozsądku. – A przy tym taka podobna do ojca – dodała ze smutkiem.

– Jest jeszcze jedna sprawa – wtrącił się Reijo. Maja wciąż płakała, ale już nie tak głośno. – Nie mów o tym Mikkalowi. O ile to nie będzie konieczne. Raija by sobie tego nie życzyła.

– Tego nikomu nie trzeba tłumaczyć – westchnęła Ravna. – Od razu widać. Nawet mój syn będzie musiał zauważyć podobieństwo.

Wyciągnęła ramiona ku wierzgającemu tobołkowi, który był jej najstarszą wnuczką. Skarbem, który udało się jej przytulić. I Maja ją zaakceptowała. Wciąż wprawdzie łkała, ale nie tak przeraźliwie jak jeszcze przed chwilą. Reijo stwierdził, że jego ulubienica ma się dobrze, i zniknął, zanim dzieci zdążyły się zorientować.

Jeśli Ravna i Pehr przerazili się na jego widok, to trzeba przyznać, że Mikkal był równie zaskoczony.

Stał samotnie na płaskowyżu, z kijem w ręku i arkanem przewieszonym przez ramię. Miał na sobie proste ubranie z reniferowej skóry, o ton ciemniejsze niż jego opalona twarz. To był naprawdę przystojny mężczyzna, niewysoki wprawdzie, ale świetnie zbudowany. Jego wąska w biodrach i szeroka w ramionach sylwetka odcinała się na tle niebieskiego letniego nieba opromienionego życiodajnym słońcem. Włosy sięgały mu ramion, a grzywka zakrywała niemal oczy.

Nietrudno było pojąć, dlaczego Raija go kochała, choć przecież Reijo wiedział dobrze, że nie chodziło tu tylko o jego wygląd. Łączyło ich pokrewieństwo dusz: tego mężczyznę z płaskowyżu i kobietę, która została żoną wójta z Alty.

Gdy Mikkal rozpoznał przybysza, ruszył ku niemu z otwartymi ramionami i objął go tak, jakby Reijo był wytęsknionym bratem.

– To się nazywa rzadki gość – zaśmiał się Mikkal. Obaj mężczyźni usiedli. Reijo wiedział dobrze, że Mikkal chciałby już za wszelką cenę zapytać o nowiny – o nią.

– Zjawiłem się tu z powodu Raiji – wyjaśnił. Ci dwaj nie potrzebowali owijać spraw w bawełnę. – Raija żyje – uspokoił Mikkala. W spłoszonym spojrzeniu słuchacza czaił się lęk przed najgorszym.

Gdy Mikkal bawił się swym kijem, Reijo opowiedział mu o tym, co się zdarzyło minionej jesieni, o podróży, o tym dziwnym miejscu na równinie, o martwym dziecku, o niezwykłych snach czy widzeniach Raiji. O ludziach wójta i swym przymusowym pobycie w Alcie. Potem opowiedział o tym, jak Raija okupiła jego wolność, i o ostatnim, dziwnym z nią spotkaniu. Była to ta sama historia, którą przedtem usłyszała Ravna, tyle że tym razem nie ukrywał bolesnych szczegółów.

Przemilczał tylko to, co łączyło Mikkala z Mają.

– Jakie życie potrafi być dziwne. – Mikkal spojrzał w górę na leniwe, popołudniowe chmurki. – Stara Elle miała niestety rację, więcej mężczyzn niż dzieci, mówiła. Raija ma ich tylko dwoje, prawda? Tę śliczną małą dziewczynkę i dziecko, które nosiła w łonie, gdy ją ostatnio widziałem.

– Maję i Knuta – potwierdził Reijo. Miał ochotę powiedzieć prawdę, ale już złamał jedną ze złożonych obietnic. I wystarczy.

Mikkal od razu odkrył największą tajemnicę Reijo.

– Kochasz ją ciągle? Nie robiłbyś tego dla niej, gdyby tak nie było.

Reijo nie musiał odpowiadać na to pytanie, Mikkal domagał się jednak odpowiedzi na następne.

– Byłeś dla niej czymś więcej niż przyjacielem? Byłeś jej kochankiem?

Cisza zapadła na długo. Słychać było tylko słaby wiatr i tysiące tańczących i bzyczących owadów. Pomiędzy przyjaciółmi nie może być jednak mowy o kłamstwie.

Reijo spojrzał w dziwne, żółtawe oczy Mikkala.

– Tak.

Mikkal westchnął ciężko, ale Reijo dojrzał na twarzy rywala również coś w rodzaju szacunku dla swej otwartości.

– Nigdy jednak nie posiadłem jej tak jak ty – dodał Reijo cicho. – Ani ja, ani nikt inny. Ona należy do ciebie. Ciebie kocha.

– Kiepska pociecha dla człowieka, który przegrał swoje życie – powiedział Mikkal z goryczą. – Zdaje się, że zrzekłbym się tej pewności, byle tylko móc ją trzymać w ramionach.

Mikkal zamilkł. Gdy się znów odezwał, głos mu drżał: – Chciałeś kiedykolwiek mieć z nią dziecko?

Reijo wstrzymał oddech i zrozumiał, że tamten naprawdę nie wie o tym, co Raija chciała zachować w tajemnicy. Uśmiechnął się niepewnie.

– To zbyt bolesne – wyznał szczerze. – Jej dzieci są w pewnym sensie moje. Ona je urodziła. Ale ja je kocham. Kocham je, jakby były moimi własnymi dziećmi.

– Życie bym oddał, byle mieć z nią dziecko! – wykrzyknął Mikkal namiętnie. Gorączkowe spojrzenie zdradzało, że to było jego najskrytsze pragnienie.

Wystarczyłoby parę słów, by zamienić tę tęsknotę w szczęście, ale lojalność wobec tej, którą obaj kochali, kazała Reijo milczeć.

– Zajmę się nimi – obiecał Mikkal po chwili. – Nie żyję z Siggą od roku. Ona używa naszego syna jako broni przeciwko mnie. – Dodał zaraz z niejakim zawstydzeniem: – Spodziewa się następnego dziecka pod koniec roku. Dziecka, które zostało poczęte w gniewie i wściekłości. – W głosie mężczyzny pojawiła się nuta oskarżenia wobec losu. – Trzymałem Raiję w miłosnym objęciu i nie zebrałem owoców. Sigga, której nigdy nie kochałem, dała mi dwoje dzieci… Czy możemy coś zrobić dla Raiji? – zapytał po chwili.

– Niewiele – odparł niechętnie Reijo. – Jest jego żoną. Tego nie możemy zmienić. Pozostaje tylko ucieczka… – Reijo wzruszył ramionami. – Obiecałem jej, że wrócę. I dotrzymam obietnicy.

– Będziecie wyjęci spod prawa – zauważył Mikkal nie bez nuty satysfakcji w głosie. – A zresztą kto by się tym przejmował? – Mikkal znów westchnął. – Przykro mi to mówić, ale wolę, żeby była twoja, niż żeby należała do innego. Moja nigdy nie będzie. Zaczynam się godzić ze swym losem.

– Zostanę tu trochę, póki dzieci nie przyzwyczają się do nowej sytuacji – powiedział Reijo. – Potem spróbuję jeszcze raz. Zbyt wiele jej zawdzięczam, żeby się wycofać.

– A jak ja się czuję twoim zdaniem? – spytał Mikkal zduszonym głosem.

Reijo nie zdradził się, że liczy na Mikkala. Nie miał przecież prawa wtrącać się w cudze życie. Na tamtym ciążyły wszak inne obowiązki, nie tylko wobec Raiji.

On to co innego. Raija i dzieci to jego jedyna rodzina.

– Nie ma sensu pragnąć tego, co jest niedosiężne – mówił gorączkowo Mikkal. – Byłem chłopcem wówczas, gdy powinienem był być mężczyzną. Nie ma sensu oskarżać innych. Sam jestem wszystkiemu winien. I niczego nie można odwrócić. Marzenia mogą złamać mężczyznę. Popatrz na mnie. Sam sobie to wszystko zawdzięczam.

Reijo popatrzył. Mikkal miał dwadzieścia parę lat. Wyglądał starzej. Nie nosił w sobie radości życia. Reijo wciąż pamiętał młodzieńca z niebezpiecznie czarującym błyskiem w oczach. Figlarny uśmiech i radosny głos. Pamiętał, że obaj się w niej tak bardzo kochali. Obaj byli młodzi i pełni nadziei, choć wiedzieli, że to Karl ją dostanie. Teraz Mikkal jest już całkiem inny, podobnie jak Reijo. Sam wiedział przecież, że nie wygląda już jak beztroski młodzian.

– Zmieniliśmy się – powiedział Mikkal, śmiejąc się pod nosem. Nie zwracał uwagi na stado reniferów, choć miał ich pilnować. W każdym razie nie patrzył w tamtą stronę w czasie rozmowy z Reijo. – A ona się zmieniła?

Reijo uśmiechnął się ze smutkiem, przywołując obraz odzianej w czerń nimfy leśnej, która uciekła przed nim w lesie koło Alty. Czy się zmieniła?

– Ma teraz stroje, których żaden z nas nie mógłby jej sprawić. Wydawała się nam taka piękna w prostym odzieniu, a teraz wygląda jeszcze wspanialej. Serce boli na samą myśl o tym. Gdy człowiek myśli, że przecież ona zasługuje na wszystko, co teraz ma, i jednocześnie pragnie ją stamtąd wydostać jak najszybciej…

Oczy Mikkala również rozbłysły. Głos miał gardłowy:

– Bogactwo nic dla niej nie znaczy.

Nie wypowiedział jej imienia. Zbyt go bolało. Cierpiał, gdy o niej myślał. Gdyby wypowiedział jej imię na głos, wbiłby sobie nóż w otwartą ranę – we własne serce.

Siedzieli obok siebie, spoglądając w kierunku ciągle przemieszczającego się, skubiącego mech stada. Niezależnie od tematu, jaki poruszali, kończyli zawsze na jakimś wątku, który dotyczył właśnie jej.

Zapadł zmierzch, a potem noc. Wciąż było jasno. Przyroda zabarwiła się czerwienią niczym zarumieniona, zakochana dziewczyna. Mężczyźni jedli suszone mięso renifera. Mikkal odkrawał cieniutkie plasterki, jeden dla siebie, drugi dla gościa. Łączyło ich coś, czego nie potrafili wytłumaczyć. Mieli może dość powodów, by się nienawidzić, kochali wszak tę samą kobietę. Oni jednak się szanowali. Ich przyjaźń trudno było wytłumaczyć, ale kto powiedział, że trzeba tłumaczyć wszystko?

Miękkie kroki pośród wrzosów zwiastowały nadejście zmiennika. Przybysz poruszał się zwinnie jak kot, a Reijo nie mógł oprzeć się wrażeniu, że już gdzieś widział jego twarz. Najprawdopodobniej był w grupce, która go tu witała. O wiele później przypomniał sobie kobietę, która patrzyła na niego z taką nienawiścią. Była do złudzenia podobna do tego mężczyzny równego mu wiekiem. Mikkal podniósł się z ociąganiem.

– Czas nie pędzi tu na złamanie karku – zauważył dość zgryźliwie. Jego zmiennik nie był skory do żartów.

– Szukają twojego ojca – rzucił w stronę Mikkala. – Poszedł gdzieś bardzo wściekły wcześnie rano. Nie pokazał się od tamtej pory. Ravna zaczęła się niepokoić…

Reijo poczuł się niepewnie. Mikkal odezwał się ostrożnie:

– Dlaczego się rozzłościł?

Zmiennik odwrócił od niego wzrok. Spojrzał na Reijo.

– Rozzłościł się na mnie – powiedział Reijo. – Obawiam się, że twój ojciec nie był zachwycony moim widokiem.

– Albo widokiem dzieciaka… dzieciaków – dodał tamten, wyraźnie zadowolony, że nie musi przekazywać tych rewelacji zupełnie sam. – A Sigga wpadła w histerię – wyjaśnił.

Okazało się, że przybysz jest bratem Siggi i ma na imię Aslak. Wówczas Reijo uświadomił sobie, że właśnie ta kobieta, która wcześniej patrzyła na niego tak ostro, była żoną Mikkala.

Aslak mówił dalej bez ogródek:

– Sigga zerwała swoją jurtę i rozstawia ją właśnie daleko za obozem. Twierdzi, że udusiłaby się, gdyby przyszło jej oddychać tym samym powietrzem, co dzieciaki tej, jak mówi, „fińskiej dziwki”…

Mikkal pobladł i zesztywniał. Reijo zaczął rozumieć, co miała na myśli Ravna, mówiąc o swoim synu.

– Sigga zrobi, co zechce – rzucił Mikkal. – Niezależnie od tego, co powiem. Ale stary… pojęcia nie mam, czemu się tak zdenerwował. Dziecko nie może przecież nic poradzić na to, jakich ma rodziców.

– Można tak powiedzieć – mruknął Aslak, unikając spojrzenia szwagra.

– Nie znosił wprawdzie Raiji, ale nie musiał w ten sposób reagować z powodu niewinnych dzieci – dodał Mikkal.

Ani Aslak, ani Reijo nie skomentowali tych słów. Obaj z uwagą wpatrywali się w chmury.

– Gdy stary człowiek zachowuje się jak dziecko, musi sam ponieść konsekwencje – oświadczył twardo Mikkal. – Niech się błąka, póki mu się nie znudzi. Nie zamierzam go szukać.

Reijo poczuł, że Ravna wstrzymuje oddech, gdy jej syn wszedł do namiotu w jego towarzystwie.

Dzieci spały. Nawet Reijo z trudem przełknął ślinę, widząc, jak Elise obejmuje Knuta z niemal matczyną czułością. Maleństwo spało z kciukiem pocieszenia w buzi. Knut był wprawdzie bardzo ufny, ale tego dnia wydarzyło się zbyt wiele.

W charakterystyczny dla siebie sposób Maja odsunęła się trochę od pozostałej dwójki. Wyróżniała się nie tylko kolorem włosów, ale i temperamentem. Mała indywidualistka. Reijo kochał ją, jakby była jego własnym dzieckiem. Widok Mikkala klęczącego przed śpiącymi dziećmi był doprawdy wzruszający. Mikkal z trudem hamował płomień, który w nim wybuchł. Bolesna powściągliwość kosztowała go więcej, niż ktokolwiek przypuszczał.

Z wielką czułością głaskał palcem policzek Knuta. Głos mu pogrubiał i ledwo dał się rozumieć:

– To mogłoby być moje dziecko. Gdybym się wcześniej zdobył na odwagę…

Mikkal pochylił głowę tak, że Reijo podejrzewał go o łzy. Słowa, które mogły ukoić ten ból, miał na końcu języka. Tak łatwo byłoby je wypowiedzieć…

– Raija zniosła dość z twego powodu, Mikkal – rzekła Ravna zdecydowanym tonem.

Reijo był jej bezgranicznie wdzięczny. Nigdy przedtem nie był tak bliski złamania przysięgi. Ulżyłoby mu, gdyby to zrobił. Ale Ravna postąpiła tak, jak i on powinien. Pozwoliła, by Mikkal sam zauważył to, co tak łatwo dostrzec.

– Powinieneś być ostatnią osobą, która jej tak źle życzy – ciągnęła matka Mikkala. – Sprowadziliście na siebie dość nieszczęścia. Ojciec nigdy ci nie przebaczy, synu.

– Zachowuje się jak dziecko – mruknął Mikkal, zaciskając wąskie wargi.

Reijo chciał krzyknąć, że przecież mówią o zupełnie różnych rzeczach. Ale się nie odważył.

Obserwującym tę scenę wydawało się, że minęła cała wieczność między chwilą, w której Mikkal usiadł przy śpiącej dwójce, a momentem, w którym odwrócił się do Mai. Reijo miał wrażenie, że powietrze zgęstniało od napięcia, ale Mikkal tego nie zauważył. Mały Knut najbardziej odpowiadał marzeniom, które Mikkal snuł w ramionach Raiji.

– Mała księżniczka. – Uśmiechnął się i delikatnie odgarnął z czoła Mai długą grzywkę. – Gdy ją zobaczyłem po raz pierwszy, również spała… – Jego dłoń się zatrzymała w samym środku ruchu. Zastygła na czole dziewczynki. Źrenice zwęziły się w przypływie wściekłości. Palce wodziły po wyraźnych bliznach, które szpeciły pyzate policzki. – Jak to się stało? – zapytał głosem zduszonym od gniewu i niedowierzania.

Maja jęknęła przez sen, więc Mikkal cofnął rękę, ale wciąż patrzył na zeszpecony policzek.

– To nie mógł być wypadek – mruknął do siebie i odwrócił się w stronę Reijo. – Opowiedz mi, jak to się stało!

Reijo przełknął ślinę. Wspomnienie śmierci ojca było dla niego bolesne, ale dla Mikkala ta historia będzie jeszcze bardziej gorzka.

– To był ten człowiek, który obciął włosy Raiji. Ten, którego…

– … którego zraniłem nożem – dokończył za niego Mikkal i znów spojrzał na maleńką córkę Raiji. Przypomniał sobie jej miękkie, gładkie policzki. – Dlatego to zrobił?

– Możliwe – powiedział Reijo. – Zabrał ją ze sobą, wykorzystując naszą nieuwagę. Mój ojciec go odnalazł. Obaj zginęli… Jeden Pan Bóg wie, jak Maja to przetrwała. Znalazłem ją w chacie oddalonej o paręset metrów od tego miejsca. Policzki jej wciąż krwawiły. Sam bym go poćwiartował, gdyby nie fakt, że już nie żył.

Mikkal odwrócił się od nich. Kucnął, wciskając głowę między kolana. Nie wyrzekł ani słowa, ale widać było, że drżą mu ramiona.

– Zadałem jej tylko cierpienie – powiedział wreszcie. – Ból i cierpienie. Czy warto było? Czy było warto?

Ze zwieszoną głową wyszedł na dwór. Nawet jednym słowem nie zdradził, że domyśla się tego, co zrozumieli wszyscy inni.

Ravna pokiwała głową w zamyśleniu, gdy jej syn zamknął za sobą drzwi.

– Rozpoznałbyś swoją własną twarz w buzi dwuletniego dziecka? – zapytała Reijo.

Czy rozpoznałby? Jak często Reijo oglądał odbicie swojej twarzy? W spokojnej wodzie latem. W błyszczących garnkach. Czy kiedykolwiek się jej przyjrzał?

Głos Ravny nabrzmiał wielką czułością:

– On tego nie zauważy, dopóki ktoś mu nie powie.

Reijo nie potrzebował jej zapewniać, że on tego nie zrobi.

– Mikkal mieszka na samym skraju obozu, po prawej stronie. Możesz tam spać, dopóki będziesz u nas. Dzieci tu zostaną. Zobaczymy, co powie Pehr. On jest porywczy, ale nie wścieka się zbyt długo…

W tonie jej głosu nie było tego optymizmu, który próbowała zawrzeć w słowach.

Nikt nie wiedział, co myśli albo czuje Pehr. Mogli tylko zgadywać.

Młodzieńcy, którzy wyruszyli na poszukiwanie, znaleźli go niedaleko obozu. Siedział wsparty o tysiącletni kamień, z twarzą zwróconą ku niebu, jakby przeklinał boskie wyroki. Nikt nie mógł powiedzieć, że Pehr zmarł z wyrazem spokoju na twarzy. Mikkal przyjął wieść o śmierci ojca niemal obojętnie.

Reijo poczuł się winien. Nie wątpił, że to szok spowodowany widokiem Mai zabił starego. Inni myśleli tak samo, ale nikt go wprost nie oskarżył. Nikt nie wypowiadał swych myśli na głos.

Nikt z wyjątkiem jednej osoby.

Znalazła Mikkala i Reijo, gdy znów pilnowali reniferów.

Mikkal zastąpił Aslaka, choć inni ofiarowali się, że go wyręczą. Reijo poszedł z nim. Trochę dlatego, że dobrze mu było w towarzystwie Mikkala. Trochę dlatego, że czuł się zupełnie niepotrzebny, bo Ravna próbowała zagłuszyć swój ból krzątaniną wokół dzieci Trochę zaś dlatego, że uważał się za winnego nagłej śmierci Pehra. Prościej było patrzeć w oczy Mikkalowi, niż napotykać umykające spojrzenia innych.

Gdyby Reijo nie porównywał jej z Raiją, uznałby pewnie, że to najpiękniejsza kobieta, jaką widział. Jej wielkie migdałowe oczy i złocista cera mogły przyspieszyć krążenie krwi niejednego mężczyzny.

Ale zarówno Mikkal, jak i Reijo mieli we krwi Raiję. Sigga była z góry skazana na przegraną.

Mikkal obdarzył ją tylko jednym spojrzeniem. Potem demonstracyjnie odwrócił się do niej plecami.

– Co tu robisz? Zdawało mi się, że masz dość roboty ze stawianiem swej jurty.

– Chciałam pocieszyć mego bolejącego męża – odpowiedziała mu słodko. – Miejsce żony jest u boku męża, Mikkal.

– Nie troszczyłaś się o to przedtem.

Rozmowa małżonków była utrzymana w jadowitym, ostrym tonie.

– Przedtem mój mąż nie bolał nad tym, że zabił własnego ojca.

Wtedy na nią spojrzał. Jego ciemne brwi uniosły się niepokojąco ku górze. Nozdrza zadrżały gwałtownie.

– W jaki sposób, moja miła Siggo?

Wieczne lody nie są chyba tak zimne jak spojrzenie tej młodej, urażonej żony Mikkala.

– Sam chyba dobrze wiesz – zaśmiała się ostro, lecz Reijo usłyszał w jej śmiechu nutkę rozpaczy. Ta kobieta nie budziła sympatii, ale mężczyzna przypuszczał, że nie zawsze była taka. – Gdyby wszystko zostało zaplanowane, pomysł sprowadzenia tu jej bękartów trzeba by uznać za genialny. Jeśli potraktujemy to jako przypadek, to trudno odmówić mu szczególnego charakteru. Tak czy owak, jest w tym sporo twojej winy, Mikkal. Nie wyprzesz się tego. Jeśli nawet kiedyś miałam wątpliwości, to teraz widzę wszystko czarno na białym.

– Ciężarne kobiety lubią histeryzować – mruknął Mikkal.

– Czy ty również jesteś jednym z jej kochanków? – teraz Sigga dosięgła swym spojrzeniem i językiem Reijo. – Jak ona się miewa? Czy to tajemnica? Może ona rzeczywiście potrafi to, o co ją podejrzewali Mikkal i Elle… Może naprawdę jest szamanką…

– Może powinnaś pójść sobie stąd, zanim ktoś cię stąd wyniesie – warknął Mikkal.

Udawała wprawdzie, że go zupełnie ignoruje, ale jednak zebrała się do drogi.

W pytaniu, które rzuciła w stronę Reijo, było prawdziwe zainteresowanie:

– A może jedno z nich jest twoje? To najmłodsze? Albo ta blondyneczka? Ten jej biedny mąż miał chyba dość roboty z nadawaniem im imion. Wiedział, ile razy przyprawiła mu rogi?

– Dość tego, Sigga!

Mikkal się podniósł, a ona usłyszała chyba w jego głosie jakiś ton, który znała z przeszłości. Poszła sobie.

– Co ona miała na myśli? – zapytał Mikkal powoli, akcentując każdą sylabę. – Co ona, u diabła, miała na myśli?

Gdzieś w najdalszym zakamarku jego świadomości zaczęło się chyba rodzić niejasne podejrzenie.

Reijo widział, jak zmienia się twarz Mikkala, i mógł bez trudu wyczytać, co dzieje się w jego głowie: wir chaotycznych, przeciwstawnych uczuć, niezrozumienie, słowa Siggi, które powracały jedno po drugim, dwuznaczny sens innych, dawnych słów i gestów. Twarz Mikkala była naga i bezbronna. Ukląkł na wrzosowisku, jakby zupełnie opadł z sił. Jego dłonie splatały się i rozplatały. Wyrywały kępki trawy i wrzosów, choć Mikkal nie zdawał sobie z tego sprawy.

Napięte ciało spływało potem. Reijo spostrzegł mokre perełki na czole i policzku. Jasne oczy pociemniały i stały się prawie czarne.

To, czego domyślił się przed chwilą, zaczęło docierać do jego świadomości. Uczucia szarpały nim niczym orkan. Za każdym uderzeniem było mu łatwiej uwierzyć. Położył się na plecach, zasłaniając twarz dłonią. Poddał się całkowicie. Załamany i szczęśliwy jednocześnie.

Gdyby chodziło o kogoś innego, Reijo uznałby, że to wszystko jest dość żałosne. Gdy jednak patrzył, jak Mikkal obnaża przed nim własną duszę, poczuł się tak, jakby zobaczył lustrzane odbicie swojej.

– Wiedziałeś o tym od zawsze? – zapytał Mikkal zduszonym głosem. Usiadł i zwrócił wykrzywioną twarz ku młodemu Finowi. Tamtemu nie pozostało nic innego, jak pokiwać głową. – Czy tylko ja jeden o niczym nie wiedziałem? Dlaczego nic mi nie powiedziała?

– Obaj znamy Raiję – odparł Reijo. – Jest dumna. A poza tym, co mógłbyś zrobić, co mogło się zmienić?

Mikkal milczał. Siedział tylko ze zwieszonymi ramionami, jakby zupełnie opadł z sił.

Rozczarowanie spowodowane tym, że Raija nie powiedziała mu prawdy, przyćmiło radość z faktu, że nagle stał się ojcem dziecka, o którym tyle myślał.

– Musiała być taka samotna – mruknął Mikkal do siebie. Czule. Ze smutkiem. – Moja mała Raija. Taka samotna i taka przestraszona…

Zapatrzył się w niebo i zaśmiał sam do siebie. Zanurzył się w myślach i wspomnieniach, którymi nie mógł się podzielić z Reijo.

– A więc była moja przez cały czas. Maja… – Po chwili zastanowienia dodał: – Czemu się nie domyśliłem? Pragnęła, żebym sam zrozumiał. Dopiero teraz to widzę. Chciała, żebym wiedział, ale była zbyt dumna, by mi to powiedzieć. Sam powinienem był zrozumieć. Ale okazałem się ślepcem… Biedne maleństwo…

Mikkal zapłakał jak dziecko. On, silny mężczyzna, który nie dostał ukochanej kobiety i nie mógł żyć tak, jak tego pragnął. Ale istnieje Maja. Maja jest jego dzieckiem.

Trudno mu było oswoić się z tą prawdą. Zbyt długo taka ewentualność była tylko marzeniem.

Jakiś ptak przysiadł zgrabnie na wzgórzu nieopodal obu przyjaciół. Los chciał, że był to kruk. Lśniąco czarny ptak siedział w słońcu i czyścił sobie pióra. Mikkal śledził go wzrokiem. Twarz mu odmłodniała w ciągu kilku chwil. Napięte rysy się wygładziły. We wzroku pojawił się błysk ożywienia.

– Dlaczego ludzie mówią, że kruk jest brzydki? – zapytał z zadziwieniem. – żywi się padliną, to prawda, ale przecież my też jemy martwe zwierzęta. Kruk wcale nie jest odrażający. To dumny ptak. Wspaniały. Czarny jak noc. Sprytny…

Reijo pozwalał mu się wygadać. Mikkal powinien mówić, żeby otrząsnąć się z szoku.

Mikkal spostrzegł, że ptak znów odlatuje, śledził uderzenia jego skrzydeł, patrzył, jak ślizga się na falach powietrza, słuchał jego krzyku ponad stadem reniferów.

– Pamiętam chwilę, w której zobaczyłem ją po raz pierwszy. Nie wiem, czego oczekiwałem. Może jednej z tych bladych, jasnowłosych dziewcząt, których tyle widziałem w twoim kraju. A ona była inna. Maciupeńka. Z nieprzeniknioną twarzą. Taka wyprostowana, że aż trudno w to uwierzyć.

Trzymała ojca za rękę. Nie wiem, które z nich czuło się gorzej. Nie chciała płakać. Już wtedy była dumna jak diabli, chociaż miała zaledwie osiem lat. Nigdy w życiu nie widziałem kogoś tak zrozpaczonego. Choć nie bezradnego… Raija nigdy nie bywa bezradna. Ona przetrwa wszystko. Jest giętka jak wierzba. Wtedy jednak została sama i wszystko wokół niej było takie obce. Jej czarne, mokre włosy powiewały bez ładu i składu na wietrze. Wyglądała jak niezdarne małe kruczątko. Widziałem gniazdo z pisklętami kruka poprzedniej wiosny. Wzruszyłem się wtedy. Widziałem, jak próbują latać. A ona wówczas wydała mi się bardzo do nich podobna… – Mikkal zaśmiał się cicho. – Była kruczątkiem. Moim Małym Krukiem. Uważam, że kruki są piękne. – Otrząsnął się ze wspomnień i gwałtownie odwrócił w stronę Reijo. – To zmienia postać rzeczy, chyba wiesz o tym? Nie mogę pozwolić, żebyś sam wyruszył do Alty, by jej pomóc. Jestem jej coś winien.

Reijo miał na to nadzieję. Ale nie czuł smaku zwycięstwa.

– Ona wcale nie chciała, żebym tu przyszedł z dziećmi. Prosiła mnie, żebym trzymał wszystko w tajemnicy przed tobą. – Reijo z trudem o tym mówił. Słowa więzły mu w gardle, a twarz Mikkala stała się tak boleśnie przejrzysta. – Gdy mnie wypuścili z lochu… błagała, bym ci nie mówił, co się z nią stało. Kiedy widziałem ją ostatnio, musiałem nawet skłamać i zapewnić, że wcale nie zamierzam cię szukać.

– Ale ona wiedziała, że mnie znajdziesz. – Uśmiechnął się Mikkal ciepło. – Na pewno wiedziała, że to zrobisz. Ale moja Raija nigdy o nic nie prosi. Raija wie, że nigdy nie pozwoliłbym jej żyć w klatce. Tak samo jak kruki urodziła się po to, by fruwać na wolności.

– Wiesz przecież, że zrobię wszystko, żeby uwolnić ją od tego diabła – oświadczył Reijo stanowczo.

Mikkal spojrzał w jego zielone oczy i uśmiechnął się nieznacznie:

– Wiem. I zabierzesz ją gdzieś, gdzie nie znajdzie jej ani mąż, ani ja.

Reijo zrozumiał.

– Dla mnie szczęście Raiji jest ważniejsze niż wszystko inne – powiedział z rezygnacją. – Obaj wiemy dobrze, co to oznacza.

Mikkal milczał. Dla niego również jej szczęście znaczyło najwięcej. I tak niewiele mógł jej dać.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki