Spis treści

Karta redakcyjna

CZĘŚĆ 1. WPROWADZENIE

Rozdział 1. Psychoseksuologia – nowa specjalizacja w Polsce
Zbigniew Lew-Starowicz, Monika Szymańska

Rozdział 2. Zastosowanie klasyfikacji ICD-11 w diagnostyce problemów zdrowotnych związanych z seksualnością
Wojciech Merk, Jarosław Stusiński

2.1. Wstęp

2.2. Historia prac nad ICD-11

2.3. Charakterystyka zaburzeń seksualnych ujętych w ICD-11 w porównaniu do ICD-10

2.4. Zaburzenie kompulsywnych zachowań seksualnych

2.5. Zaburzenia parafilne

2.6. Dysfunkcje seksualne

2.7. Zaburzenia związane z bólem seksualnym

2.8. Warianty dysfunkcji seksualnych i zaburzeń związanych z bólem seksualnym

2.9. Specyfikacja podłoża dysfunkcji seksualnych i zaburzeń związanych z bólem seksualnym

2.10. Niezgodność płci

2.11. Inne kategorie i jednostki diagnostyczne istotne z punktu widzenia diagnostyki psychoseksuologicznej

2.12. Podsumowanie

Rozdział 3. Diagnostyka i terapia sprawców przemocy seksualnej w świetle zasad etyki zawodu seksuologa
Jarosław Stusiński, Alicja Przyłuska-Fiszer

3.1. Wstęp

3.2. Etyka zawodu seksuologa

3.3. Rola i zobowiązania zawodowe

3.4. Przygotowanie i kompetencje

3.5. Zgoda

3.6. Tajemnica zawodowa

3.7. Diagnostyka do celów sądowych

3.8. Leczenie

3.9. Etyczne podstawy programów leczenia i rehabilitacji

3.10. Podsumowanie

CZĘŚĆ 2. METODY DIAGNOSTYCZNE

Rozdział 4. Wywiad seksuologiczny
Monika Szymańska, Zbigniew Lew-Starowicz

4.1. Wstęp

4.2. Miejsce przeprowadzania wywiadu

4.3. Forma zbierania wywiadu

4.4. Osoba przeprowadzająca wywiad

4.5. Obserwacja mowy ciała

4.6. Chronologia zbieranego wywiadu

4.7. Wywiad pełny czy cząstkowy?

4.8. Obiektywizm uzyskiwanych danych

4.9. Wybrane elementy wywiadu oraz przykłady fałszowania informacji

Rozdział 5. Narzędzia do oceny cyklu reakcji seksualnych
Krzysztof Nowosielski, Robert Kowalczyk, Jacek Kurpisz

5.1. Wstęp

5.2. Indeks Funkcji Seksualnej Kobiety

5.3. Skala Niezadowolenia Seksualnego Kobiet

5.4. Skala Mell-Krat (wersja kromierzyska)

5.5. Skala Zmiany Zachowań Seksualnych

5.6. Skala Pobudzenia i Hamowania Seksualnego

5.7. Kwestionariusz Pobudzenia i Hamowania Seksualnego – wersja dla kobiet

Rozdział 6. Skale i kwestionariusze
Monika Szymańska, Zbigniew Lew-Starowicz

6.1. Metody diagnostyczne w seksuologii: wstęp

6.2. Skale i kwestionariusze badające różne wymiary ludzkiej seksualności

6.3. Skale oceniające relacje w związku

Rozdział 7. Metody oceniające czynniki ryzyka i skuteczność leczenia w seksuologii sądowej
Zbigniew Lew-Starowicz

7.1. Wybrane metody oceny czynników ryzyka

7.2. Ocena wartości metod oceniających dynamiczne czynniki ryzyka

Rozdział 8. Metody projekcyjne
Zbigniew Lew-Starowicz

8.1. Ogólna charakterystyka metod projekcyjnych

8.2. Wybrane metody projekcyjne

8.3. Podsumowanie

CZĘŚĆ 3. WYBRANE ASPEKTY DIAGNOSTYCZNE I TERAPEUTYCZNE

Rozdział 9. Substancje psychoaktywne a seksualność człowieka
Robert Kowalczyk, Agata Stola

9.1. Opioidy/opiaty

9.2. Stymulanty

9.3. Halucynogeny

9.4. Kanabinole

9.5. Depresanty

9.6. Chemsex

Rozdział 10. Metody leczenia zaburzeń seksualnych
Zbigniew Lew-Starowicz

10.1. Rekomendacje dla specjalistów

10.2. Psychoterapia zaburzeń seksualnych

10.3. Systemowa terapia seksualna

10.4. Diagnoza

10.5. Opracowanie genogramu

10.6. Zasady leczenia

10.7. Strategie leczenia zaburzeń seksualnych u mężczyzn w szkole poznawczo-behawioralnej

10.8. Leczenie zaburzeń podniecenia seksualnego u kobiet

10.9. Leczenie par odczuwających frustrację seksualną

10.10. Leczenie przez internet

10.11. Znaczenie ruchu w promocji zdrowia seksualnego

10.12. Wpływ diety na zdrowie seksualne

10.13. Najczęściej spotykane błędy w diagnostyce i leczeniu zaburzeń seksualnych

10.14. Kilka refleksji na temat leczenia

Rozdział 11. Psychopatia a seksualność
Wojciech Merk, Robert Kowalczyk

11.1. Psychopatia – problemy definicyjne

11.2. Psychopatia a zachowania seksualne

11.3. Psychopatia i agresja seksualna

11.4. Psychopatia wśród przestępców seksualnych

11.5. Różnice płci

Rozdział 12. Diagnoza zaburzenia kompulsywnych zachowań seksualnych
Magdalena Smaś-Myszczyszyn

12.1. Konceptualizacje zaburzeń hiperseksualnych

12.2. Kryteria CSBD

12.3. CSBD a inne zaburzenia i norma zachowań seksualnych

12.4. Dodatkowe funkcje CSBD

12.5. Podsumowanie

Rozdział 13. Pedofilia
Monika Szymańska, Zbigniew Lew-Starowicz

13.1. Definicje pedofilii

13.2. Rozpowszechnienie zjawiska wykorzystywania seksualnego dzieci

13.3. Etiologia pedofilii

13.4. Klasyfikacje dotyczące wykorzystywania seksualnego dzieci

13.5. Wyniki badań własnych

13.6. Wybrane formy wykorzystywania seksualnego dzieci

13.7. Cykl dewiacyjny i jego elementy

13.8. Leczenie sprawców wykorzystywania seksualnego dzieci

13.9. Przykłady modeli terapii sprawców

13.10. Recydywa przestępców seksualnych

Rozdział 14. Duchowni w roli sprawców
Zbigniew Lew-Starowicz

14.1. Postawy wobec ciała i kobiet uwarunkowane pod wpływem teologii i kształcenia w seminarium duchownym

14.2. Kompulsywność seksualna

14.3. Wyniki badań własnych

Rozdział 15. Ofiary i sprawcy zgwałceń
Patrycja Piasecka-Sulej, Robert Kowalczyk

15.1. Ofiary zgwałceń

15.2. Sprawcy zgwałceń

15.3. Typologia i rodzaje zgwałceń

15.4. Przeciwdziałanie przestępczości seksualnej

15.5. Podsumowanie

Rozdział 16. Osoby LGB w roli klientów psychoseksuologa. Wskazówki praktyczne
Robert Kowalczyk, Jacek Kurpisz

16.1. Miejsce LGB w seksuologicznej normie

16.2. Zdrowie i problemy psychiczne lesbijek, gejów i osób biseksualnych

16.3. Wskazówki dotyczące diagnozy i psychoterapii osób LGB

16.4. Możliwości i zagrożenia wynikające z zastosowania metod psychoterapeutycznych w pracy z osobami LGB

Rozdział 17. Pacjenci z nietypowymi zaburzeniami seksualnymi
Zbigniew Lew-Starowicz

17.1. Fobie seksualne

17.2. Parafilie

Przypisy

Recenzje wydawnicze:
dr hab. Katarzyna Waszyńska, prof. UAM
prof. zw. dr hab. n. med. Piotr Gałecki

Copyright © by Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2022

Wszystkie prawa zastrzeżone. Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w żaden sposób reprodukowana lub odczytywana w środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.

Wydanie pierwsze

Redaktor prowadząca: Patrycja Pacyniak

Redakcja: Katarzyna Rojek, Patrycja Pacyniak

Korekta: zespół

Skład: Tojza

Projekt okładki: Monika Pollak

Zdjęcie na okładce: © 123 RF

ISBN 978-83-7489-973-4

Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne sp. z o.o.
ul. J. Bema 4/1a
81-753 Sopot
gwp@gwp.pl
www.gwp.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Część 1

Wprowadzenie

Rozdział 1

Psychoseksuologia
– nowa specjalizacja w Polsce

Zbigniew Lew-Starowicz, Monika Szymańska

Z inicjatywy prof. Marii Beisert i prof. Zbigniewa Lew-Starowicza zrodził się pomysł utworzenia specjalizacji z psychoseksuologii – nowego zawodu medycznego. Pomysł uzyskał akceptację zarządu głównego Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego, ministra zdrowia i dyrektora Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie (CMKP). Dyrektor CMKP powołał zespół mający opracować program nowej specjalizacji w składzie: Zbigniew Lew-Starowicz (przewodniczący), Maria Beisert, Jerzy Gierowski, Filip Szumski, Monika Szymańska. Program został zatwierdzony. Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) w Łodzi powołało komisję egzaminacyjną, której przewodniczącym został prof. dr hab. n. med. Piotr Gałecki. Po zdaniu egzaminu specjalizację z psychoseksuologii uzyskały pierwsze cztery osoby: Maria Beisert, Zbigniew Lew-Starowicz, Filip Szumski i Monika Szymańska. W wyniku kolejnych sesji egzaminacyjnych w CEM obecnie jest już trzydziestu trzech psychoseksuologów. Do egzaminu przygotowują się kolejni psycholodzy.

Dyrektor CMKP powołał również kolejną komisję ds. akredytacji, której przewodniczy prof. Maria Beisert. Pierwszym ośrodkiem akredytacyjnym został Zakład Seksuologii Medycznej i Psychoterapii CMKP w Warszawie.

Specjalizacja z psychoseksuologii jest zawodem medycznym i daje uprawnienia do pracy w służbie zdrowia. W niniejszym rozdziale został przedstawiony jej program. Osoby zainteresowane uzyskaniem tej specjalizacji podlegają tym samym przepisom, które dotyczą specjalizacji w innych zawodach medycznych. Jak powstanie specjalizacji w dziedzinie seksuologii dla lekarzy było wydarzeniem historycznym, tak analogicznie doniosłym wydarzeniem jest zaistnienie specjalizacji w zakresie psychoseksuologii.

Specjalizacja w zakresie psychoseksuologii:

program podstawowy dla osób posiadających

tytuł zawodowy magistra na kierunku

psychologia

Założenia organizacyjno-programowe

A. Cele kształcenia

1. Rozwój wiedzy z zakresu seksuologii, nauk medycznych i humanistyczno-społecznych umożliwiającej rozumienie i rozwiązywanie problemów związanych z seksualnością.

2. Nabywanie i doskonalenie umiejętności wykorzystywania wiedzy w działalności diagnostycznej, terapeutyczno-rehabilitacyjnej, eksperckiej, orzeczniczej.

3. Nabywanie i doskonalenie wiedzy oraz umiejętności potrzebnych do stosowania psychologicznych metod terapii zaburzeń i problemów seksualnych.

4. Rozwój świadomości metodologicznej.

5. Rozwijanie wysokich standardów funkcjonowania zawodowego (etyka zawodowa) w kontakcie z pacjentem i jego rodziną oraz we współpracy z pracownikami służby zdrowia.

B. Uzyskane kompetencje zawodowe

Absolwent studiów specjalizacyjnych w dziedzinie psychoseksuologii uzyska szczególne kwalifikacje umożliwiające:

a. samodzielne definiowanie problemu, stawianie diagnozy psychologiczno-seksuologicznej;

b. wskazywanie i planowanie postępowania terapeutycznego i/lub rehabilitacyjnego w zakresie wyznaczonym psychologiczno-seksuologiczną diagnozą pacjenta;

c. stosowanie psychologicznych metod leczenia zaburzeń i problemów seksualnych;

d. stosowanie psychologicznych metod rehabilitacji zaburzeń i problemów seksualnych;

e. wydawanie opinii psychologiczno-seksuologicznych;

f. opracowanie programów profilaktyki i promocji zdrowia seksualnego;

g. opracowanie i przeprowadzanie/wykonywanie programów edukacji seksualnej.

Ponadto psychoseksuolog będzie uprawniony do:

a. udzielania konsultacji;

b. wystawiania specjalistycznych opinii i zaświadczeń;

c. udzielania konsultacji w kwestiach zdrowia publicznego i polityki społecznej;

d. edukacji innych profesjonalistów.

C. Czas trwania specjalizacji

Specjalizacja trwa cztery lata. W jej trakcie kandydat powinien odbyć staż podstawowy w zakresie wykonywania czynności zawodowych zgodnych z programem specjalizacji.

D. Sposób organizacji specjalizacji

Kształcenie specjalizacyjne prowadzone jest zgodnie z programem specjalizacji i kończy się egzaminem. Kierownik specjalizacji na podstawie programu przygotowuje indywidualny plan specjalizacji, który określa jej warunki i przebieg zapewniający opanowanie wiadomości oraz nabycie umiejętności praktycznych określonych w programie. Kształcenie specjalizacyjne odbywa się poprzez udział w kursach, warsztatach, stażach w wytypowanych instytucjach, samokształcenie drogą studiowania piśmiennictwa oraz nabywanie doświadczenia w wyniku realizacji zadań praktycznych.

Specjalizacja obejmuje pięć bloków:

1. Blok podstawowy.

2. Seksuologia rozwojowa.

3. Seksuologia kliniczna.

4. Seksuologia sądowa.

5. Seksuologia społeczna i kulturowa.

E. Postępowanie kwalifikacyjne

Do specjalizacji z zakresu psychoseksuologii może przystąpić psycholog. Postępowanie kwalifikacyjne odbywa się na podstawie formalnej oceny wniosku kandydata. O zakwalifikowaniu kandydata do specjalizacji z zakresu psychoseksuologii decyduje komisja kwalifikacyjna powołana przez kierownika jednostki kształcącej. W przypadku, gdy liczba kandydatów przekracza liczbę wolnych miejsc, dodatkowo przeprowadza się z kandydatami rozmowę kwalifikacyjną. Celem rozmowy kwalifikacyjnej jest określenie predyspozycji kandydata do rozpoczęcia specjalizacji z zakresu psychoseksuologii oraz wyłonienie kandydatów rokujących pomyślne jej ukończenie. Rozmowa powinna dotyczyć przede wszystkim motywacji kandydata do podjęcia specjalizacji, ale także treści merytorycznych związanych z zastosowaniem psychologii w zaburzeniach i problemach seksualnych.

***

Ponieważ obecnie kształcenie psychologów – seksuologów klinicznych znajduje się w gestii Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego, które wydaje certyfikaty jako następstwo procesu specjalizacyjnego, konieczne staje się uregulowanie statusu osób, które certyfikat ten posiadają i od wielu lat pracują jako psycholodzy – seksuolodzy kliniczni, oraz statusu osób, które znajdują się w trakcie procesu specjalizacyjnego.

BLOK PODSTAWOWY

I. Założenia organizacyjno-programowe

A. Wiedza teoretyczna

1. Status seksuologii jako nauki w Polsce i na świecie.

2. Pojęcie normy i patologii seksualnej.

3. Modele seksualności człowieka.

4. Zdrowie seksualne.

5. Etyczny i prawny kontekst pracy psychoseksuologa.

B. Wykaz umiejętności będących przedmiotem specjalizacji

1. Znajomość podstawowych zasad warsztatu badawczego, diagnostycznego i terapeutycznego psychoseksuologa.

2. Umiejętność odróżniania normy i patologii w seksuologii.

3. Znajomość podstawowych modeli seksualności człowieka.

4. Znajomość podstaw psychofizjologii seksualnej.

5. Znajomość ram etycznych i prawnych pracy psychoseksuologa.

II. Program nauczania poszczególnych modułów bloku

Moduł I. Status seksuologii jako nauki

Tematyka modułu jest realizowana na kursie teoretycznym.

A. Kurs teoretyczny „Status seksuologii jako nauki w Polsce i na świecie”

Treści nauczania

1. Rys historyczny – rozwój seksuologii od okresu przedhistorycznego do współczesnej naukowej wiedzy seksuologicznej.

2. Pionierzy seksuologii w Polsce i na świecie.

3. Zasady prowadzenia badań w seksuologii, korzystania z ich wyników oraz ich rozpowszechniania.

4. Podstawy etyczne i prawne pracy psychoseksuologa.

Nabywane i doskonalone kompetencje

1. Znajomość historycznych podstaw seksuologii oraz postaci zasłużonych dla jej rozwoju.

2. Umiejętność określenia współczesnego statusu seksuologii jako nauki.

3. Znajomość podstawowych zasad warsztatu badawczego, diagnostycznego i terapeutycznego psychoseksuologa i umiejętność ich aplikowania.

4. Znajomość podstawowych kodeksów etycznych i uregulowań prawnych określających ramy pracy psychoseksuologa.

B. Wskazówki metodyczne dotyczące realizacji programu modułu

Czas realizacji: 6 godzin teoretycznych.

Forma zajęć: wykłady teoretyczne w ramach kursu „Status seksuologii jako nauki w Polsce i na świecie”.

Moduł II. Pojęcie normy i patologii seksualnej

Tematyka modułu jest realizowana na kursie teoretycznym.

A. Kurs teoretyczny „Pojęcie normy i patologii seksualnej”

Treści nauczania

1. Pojęcie normy i patologii w seksuologii.

2. Etiologia norm seksuologicznych.

3. Rodzaje norm w seksuologii i ich związek z innymi normami społecznymi.

4. Wpływ definicji normy w seksuologii na ujęcie i klasyfikacje patologii (ICD i DSM).

Nabywane i doskonalone kompetencje

1. Znajomość definicji różnego typu norm seksuologicznych.

2. Znajomość zależności między normami seksuologicznymi i innymi normami społecznymi oraz znajomość ich wpływu na pracę psychoseksuologa.

3. Znajomość sposobów definiowania patologii seksualnej i wynikających stąd konsekwencji.

B. Wskazówki metodyczne dotyczące realizacji programu modułu

Czas realizacji: 5 godzin teoretycznych.

Forma zajęć: wykłady teoretyczne w ramach kursu „Pojęcie normy i patologii seksualnej”.

Moduł III. Zdrowie seksualne

Tematyka modułu jest realizowana na kursie teoretycznym.

A. Kurs teoretyczny „Zdrowie seksualne”

Treści nauczania

1. Modele seksualności człowieka.

2. Pojęcie i koncepcje zdrowia seksualnego:

a. Uwarunkowania zdrowia seksualnego.

b. Procesy osiągania zdrowia seksualnego i zapobiegania patologii.

3. Psychofizjologia seksualna:

a. Psychofizjologiczne podstawy seksualności.

b. Anatomia i fizjologia narządów płciowych żeńskich i męskich.

c. Psychofizjologia reakcji seksualnych.

Nabywane i doskonalone kompetencje

1. Znajomość współczesnych modeli seksualności człowieka.

2. Znajomość współczesnych definicji zdrowia seksualnego i koncepcji, z których się wywodzą.

3. Znajomość uwarunkowań zdrowia seksualnego i zachowań prozdrowotnych.

4. Znajomość podstaw psychofizjologii seksualnej.

B. Wskazówki metodyczne dotyczące realizacji programu modułu

Czas realizacji: 11 godzin teoretycznych.

Forma zajęć: wykłady teoretyczne w ramach kursu „Zdrowie seksualne”.

SEKSUOLOGIA ROZWOJOWA

I. Założenia organizacyjno-programowe

A. Wiedza teoretyczna

1. Ogólna charakterystyka rozwoju seksualnego:

a. Znajomość wybranych teorii rozwoju seksualnego człowieka.

b. Znajomość biomedycznych podstaw rozwoju seksualnego człowieka.

c. Znajomość psychologicznych podstaw rozwoju seksualnego człowieka.

d. Znajomość społeczno-kulturowych uwarunkowań rozwoju seksualnego człowieka.

e. Normatywne i pozanormatywne wątki rozwoju seksualnego w cyklu życia człowieka.

2. Specyfika poszczególnych okresów rozwoju seksualnego:

a. Dzieciństwo.

b. Dorastanie.

c. Dorosłość.

3. Znajomość zasad i metod prowadzenia oddziaływań z zakresu edukacji seksualnej dla wszystkich grup wiekowych.

B. Wykaz umiejętności będących przedmiotem specjalizacji

1. Umiejętność odróżniania normatywnej i nienormatywnej linii rozwoju seksualnego.

2. Umiejętność określania zachowań repertuarowych właściwych dla poszczególnych okresów rozwojowych.

3. Zdolność rozumienia i identyfikowania mechanizmów rozwoju seksualnego.

4. Umiejętność rozpoznawania biopsychospołecznych uwarunkowań rozwoju seksualnego i kierunku ich wpływu.

5. Umiejętność prowadzenia oddziaływań z zakresu edukacji seksualnej dla wszystkich grup wiekowych.

II. Program nauczania poszczególnych modułów bloku

Moduł I. Rozwój seksualny w okresie dzieciństwa

Tematyka modułu jest realizowana na kursie teoretycznym i na warsztatach praktycznych.

A. Kurs teoretyczny „Rozwój seksualny w okresie dzieciństwa”

Treści nauczania

1. Biomedyczne i psychospołeczne aspekty rozwoju seksualnego w okresie życia płodowego – prawidłowości i zaburzenia rozwoju, wady rozwojowe i ich konsekwencje.

2. Biomedyczne aspekty rozwoju seksualnego w okresie wczesnego, średniego i późnego dzieciństwa – prawidłowości i zaburzenia rozwoju, wady rozwojowe i ich konsekwencje.

3. Psychospołeczne aspekty rozwoju seksualnego w okresie dzieciństwa:

a. Żeńska i męska linia rozwoju seksualnego.

b. Wpływ osób znaczących na kształt i przebieg rozwoju seksualnego.

c. Wpływ rówieśników na kształt i przebieg rozwoju seksualnego.

4. Urazy wczesnodziecięce i ich znaczenie dla rozwoju seksualnego człowieka.

5. Pojęcie normy seksuologicznej dla dzieci i pojęcie zaburzeń rozwoju seksualnego.

6. Typowa i nietypowa ekspresja seksualna w okresie dzieciństwa.

7. Specyfika interwencji w sytuacjach normatywnych i odbiegających od normy rozwojowej w okresie dzieciństwa.

Nabywane i doskonalone kompetencje

1. Różnicowanie prawidłowego i nieprawidłowego kształtu i przebiegu rozwoju seksualnego w życiu płodowym oraz określanie czynników na ten stan wpływających.

2. Różnicowanie prawidłowego i nieprawidłowego kształtu i przebiegu rozwoju seksualnego w dzieciństwie na każdym z jego trzech etapów oraz określanie czynników na ten stan wpływających.

3. Określanie przebiegu żeńskiej i męskiej linii rozwoju seksualnego.

4. Różnicowanie typowej dziecięcej ekspresji seksualnej i ekspresji zaburzonej.

5. Wykorzystywanie wiedzy o rozwoju seksualnym w dzieciństwie i urazach wczesnodziecięcych do planowania i przeprowadzania interwencji.

B. Warsztaty praktyczne „Rozwój seksualny w okresie dzieciństwa – urazy wczesnodziecięce, diagnoza i interwencja”

Treści nauczania

1. Uwarunkowania urazów wczesnodziecięcych.

2. Treść i rodzaje urazów wczesnodziecięcych na wszystkich etapach rozwoju seksualnego w dzieciństwie.

3. Leczenie urazów wczesnodziecięcych.

Nabywane i doskonalone kompetencje

1. Rozpoznawanie objawów różnego typu urazów wczesnodziecięcych.

2. Określanie wpływu różnego typu urazów wczesnodziecięcych na linię rozwoju seksualnego w przyszłości.

3. Wykorzystywanie wiedzy o urazach wczesnodziecięcych do planowania i przeprowadzania interwencji.

C. Wskazówki metodyczne dotyczące realizacji programu modułu

Czas realizacji:

• 22 godziny teoretyczne,

• 22 godziny warsztatowe.

Forma zajęć:

• wykłady teoretyczne w ramach kursu „Rozwój seksualny w okresie dzieciństwa”,

• warsztaty praktyczne w ramach kursu „Rozwój seksualny w okresie dzieciństwa – urazy wczesnodziecięce, diagnoza i interwencja”.

Sposób zaliczenia:

• kurs teoretyczny: zaliczenie na zakończenie kursu prowadzone przez jego kierownika – sprawdzian pisemny,

• warsztaty praktyczne: zaliczenie na zakończenie warsztatów prowadzone przez ich kierownika – zadanie praktyczne.

Moduł II. Rozwój seksualny w okresie dorastania

Tematyka modułu jest realizowana na kursie teoretycznym i na warsztatach praktycznych.

A. Kurs teoretyczny „Rozwój seksualny w okresie dorastania”

Treści nauczania

1. Biomedyczne aspekty rozwoju seksualnego w okresie dorastania – prawidłowości i zaburzenia rozwoju oraz ich konsekwencje.

2. Psychospołeczne aspekty rozwoju seksualnego w okresie dorastania:

a. Żeńska i męska linia rozwoju seksualnego.

b. Wpływ osób znaczących na kształt i przebieg rozwoju seksualnego.

c. Wpływ grupy rówieśniczej na kształt i przebieg rozwoju seksualnego.

d. Wpływ mediów i internetu na kształt i przebieg rozwoju seksualnego.

e. Specyfika zagrożenia ryzykiem chorób przenoszonych drogą płciową w okresie dorastania.

3. Pojęcie normy seksuologicznej dla młodzieży i pojęcie zaburzeń rozwoju seksualnego w okresie dorastania.

4. Typowa i nietypowa ekspresja seksualna w okresie dorastania.

5. Specyfika interwencji w sytuacjach normatywnych i odbiegających od normy rozwojowej w okresie dorastania.

Nabywane i doskonalone kompetencje

1. Różnicowanie prawidłowego i nieprawidłowego kształtu i przebiegu rozwoju seksualnego w okresie dorastania oraz określanie czynników na ten stan wpływających.

2. Określanie przebiegu żeńskiej i męskiej linii rozwoju seksualnego.

3. Różnicowanie typowej ekspresji seksualnej i ekspresji zaburzonej w okresie dorastania.

4. Wykorzystywanie wiedzy o rozwoju seksualnym w dorastaniu do planowania i przeprowadzania interwencji.

B. Warsztaty praktyczne „Rozwój seksualny w okresie dorastania”

Treści nauczania

1. Nawiązanie kontaktu (emocjonalnego i intelektualnego) z nastolatkiem zgłaszającym problem seksualny oraz umiejętność posługiwania się specyficznymi narzędziami w procesie diagnozowania.

2. Rozpoznawanie objawów różnego typu zaburzeń okresu dorastania.

3. Wykorzystywanie wiedzy o seksualności okresu dorastania do diagnozowania i planowania interwencji.

4. Wykorzystywanie wiedzy o seksualności dorastających do współpracy na linii rodzice, opiekunowie – dorastający w rozwiązywaniu problemów seksualnych tego okresu.

Nabywane i doskonalone kompetencje

1. Umiejętność rozpoznawania objawów różnego typu zaburzeń w okresie dorastania.

2. Umiejętność wykorzystywania wiedzy o specyfice rozwoju seksualnego w okresie dorastania do planowania i przeprowadzania interwencji.

3. Umiejętność współpracy na linii rodzice, opiekunowie – dorastający w trakcie rozwiązywania problemów seksualnych tego okresu.

C. Wskazówki metodyczne dotyczące realizacji programu modułu

Czas realizacji:

• 22 godziny teoretyczne,

• 22 godziny warsztatowe.

Forma zajęć:

• wykłady teoretyczne w ramach kursu „Rozwój seksualny w okresie dorastania”,

• warsztaty praktyczne w ramach kursu o takiej samej nazwie.

Sposób zaliczenia:

• kurs teoretyczny: zaliczenie na zakończenie kursu prowadzone przez jego kierownika – sprawdzian pisemny,

• warsztaty praktyczne: zaliczenie na zakończenie warsztatów prowadzone przez ich kierownika – zadanie praktyczne.

Moduł III. Rozwój seksualny w okresie dorosłości

Tematyka modułu jest realizowana na kursie teoretycznym i na warsztatach praktycznych.

A. Kurs teoretyczny „Rozwój seksualny w okresie dorosłości”

Treści nauczania

1. Biomedyczne i psychospołeczne aspekty rozwoju seksualnego w okresie wczesnej, średniej i późnej dorosłości – prawidłowości i zaburzenia rozwoju.

2. Charakterystyka zjawisk typowych dla seksualności okresu wczesnej dorosłości, czyli poszukiwania stałego partnera seksualnego i budowania związku:

a. Sposób kształtowania swojego wizerunku jako osoby seksualnej (zróżnicowane dla młodych kobiet i mężczyzn modele cyklu seksualnego, fenomeny orgazmu, satysfakcja seksualna).

b. Podejmowanie decyzji prokreacyjnych: seksualność okresu ciąży, porodu i połogu, wybór właściwej antykoncepcji.

c. Aseksualność.

3. Charakterystyka zjawisk typowych dla seksualności okresu średniej dorosłości, czyli czasu stabilizacji seksualnej:

a. Rytualizacja zachowań seksualnych.

b. Zmiany wzorców seksualnych (eksperymentowanie z seksualnością: swinging, pornografia, promiskuityzm, uzależnienie od seksu, seksualność związków rekonstruowanych o dużej różnicy wieku, podejmowanie nowych i późnych decyzji prokreacyjnych).

c. Menoi andropauza wraz z towarzyszącymi im zmianami fizjologicznymi.

4. Charakterystyka zjawisk typowych dla seksualności okresu późnej dorosłości, czyli czasu przeformułowania lub wycofania się z aktywności seksualnej:

a. Przejście z genitalności do zachowań pozagenitalnych.

b. Korzystanie z nietypowych form aktywności seksualnej: bezpieczny i niebezpieczny udział osób starych w zachowaniach seksualnych wykorzystujących nowe zdobycze techniki (internet, telefonia komórkowa).

c. Pomoc i uzależnienie od innych przy podejmowaniu aktywności seksualnej.

5. Normatywna i pozanormatywna ekspresja seksualna okresu wczesnej, średniej i późnej dorosłości:

a. Wpływ wieku i kontekstu społecznego na ocenę ekspresji seksualnej osób dorosłych.

b. Ryzykowne zachowania seksualne.

Nabywane i doskonalone kompetencje

1. Różnicowanie prawidłowego i nieprawidłowego kształtu i przebiegu rozwoju seksualnego w okresie wczesnej, średniej i późnej dorosłości oraz określanie przyczyn na ten stan wpływających.

2. Definiowanie i rozpoznawanie typowej i zaburzonej ekspresji seksualnej.

3. Wykorzystywanie wiedzy o rozwoju seksualnym w okresie wczesnej, średniej i późnej dorosłości do postawienia diagnozy oraz planowania i przeprowadzania interwencji.

B. Warsztaty praktyczne „Rozwój seksualny w okresie dorosłości – diagnoza i interwencja”

Treści nauczania

1. Opis przebiegu rozwoju seksualnego w ciągu życia – praca z pacjentem dorosłym zgłaszającym problem seksualny.

2. Diagnoza różnicowa i funkcjonalna (lub inna) występujących u pacjenta zaburzeń seksualnych lub rozpoznanie braku zaburzeń.

3. Planowanie działań leczących na podstawie postawionego rozpoznania.

Nabywane i doskonalone kompetencje

1. Umiejętność nawiązania kontaktu (emocjonalnego i intelektualnego) z pacjentem zgłaszającym problem seksualny oraz umiejętność posługiwania się narzędziami badawczymi w procesie diagnozowania.

2. Umiejętność rozpoznawania objawów różnego typu zaburzeń na podstawie wyników badań.

3. Umiejętność konstruowania różnego typu diagnoz (różnicowa, strukturalno-funkcjonalna, genetyczna, protodiagnoza) adekwatnych do zgłaszanego problemu i potrzeb pacjenta.

4. Umiejętność wykorzystywania wiedzy o seksualności dorosłego pacjenta do diagnozowania i planowania działań leczących.

C. Wskazówki metodyczne dotyczące realizacji programu modułu

Czas realizacji:

• 22 godziny teoretyczne,

• 22 godziny warsztatowe.

Forma zajęć:

• wykłady teoretyczne w ramach kursu „Rozwój seksualny w okresie dorosłości”,

• warsztaty praktyczne w ramach kursu „Rozwój seksualny w okresie dorosłości – diagnoza i interwencja”.

Sposób zaliczenia:

• kurs teoretyczny: zaliczenie na zakończenie kursu prowadzone przez jego kierownika – sprawdzian pisemny,

• warsztaty praktyczne: zaliczenie na zakończenie warsztatów prowadzone przez ich kierownika – zadanie praktyczne, to jest postawienie diagnozy pacjentowi zgłaszającemu problem seksualny.

Moduł IV. Edukacja seksualna

Tematyka modułu jest realizowana na kursie teoretycznym, na warsztatach praktycznych i na stażu kierunkowym w szkole podstawowej lub ponadpodstawowej.

A. Kurs teoretyczny „Edukacja seksualna”

Treści nauczania

1. Zasady edukacji seksualnej.

2. Diagnoza potrzeb edukacyjnych.

3. Konteksty edukacji seksualnej.

4. Edukacja seksualna jako kształtowanie wiedzy, umiejętności i postaw.

5. Metodyka i metody stosowane w edukacji seksualnej.

6. Dostosowywanie treści i metod edukacji seksualnej do potrzeb odbiorców, ze szczególnym uwzględnieniem:

a. wieku odbiorców,

b. specjalnych potrzeb odbiorców, w tym związanych z niepełnosprawnościami,

c. poziomu wiedzy i umiejętności oraz postaw odbiorców.

Nabywane i doskonalone kompetencje

1. Umiejętność rozpoznania potrzeb edukacyjnych odbiorców w specyficznym kontekście.

2. Znajomość metodyki i metod stosowanych w edukacji seksualnej.

3. Nabycie wiedzy niezbędnej do samodzielnego przygotowywania oddziaływań w zakresie edukacji seksualnej.

B. Warsztaty praktyczne „Edukacja seksualna”

Treści nauczania

1. Nawiązanie i utrzymanie relacji z indywidualnym odbiorcą edukacji seksualnej.

2. Nawiązanie i utrzymanie relacji z grupą w ramach edukacji seksualnej.

3. Prowadzenie indywidualnej edukacji seksualnej.

4. Prowadzenie warsztatów i wykładów z zakresu edukacji seksualnej.

5. Znaczenie doświadczeń odbiorców edukacji seksualnej dla prowadzonych oddziaływań.

6. Znaczenie doświadczeń psychoseksuologa dla prowadzonych przez niego oddziaływań z zakresu edukacji seksualnej.

Nabywane i doskonalone kompetencje

1. Umiejętność samodzielnego zaplanowania oddziaływań edukacyjnych z zakresu edukacji seksualnej, zarówno wobec grup, jak i wobec pojedynczych odbiorców.

2. Umiejętność samodzielnego przeprowadzenia oddziaływań edukacyjnych z zakresu edukacji seksualnej, zarówno wobec grup, jak i wobec pojedynczych odbiorców.

C. Staż „Edukacja seksualna w szkole”

Treści nauczania

Psycholog specjalizujący się odbywa staż w szkole podstawowej lub ponadpodstawowej. W czasie stażu uczestniczy w diagnozie potrzeb edukacyjnych oraz w przygotowywaniu i realizacji oddziaływań z zakresu edukacji seksualnej. Psycholog poszerza wiedzę o edukacji seksualnej oraz nabywa umiejętności związane z nawiązaniem kontaktu edukacyjnego i prowadzeniem oddziaływań edukacyjnych. Przygotowuje program warsztatów, które następnie przeprowadza, co jest warunkiem zaliczenia.

Nabywane i doskonalone kompetencje

1. Planowanie i przygotowywanie oddziaływań edukacyjnych.

2. Diagnoza potrzeb edukacyjnych.

3. Budowanie kontaktu edukacyjnego z grupą młodzieżową.

4. Prowadzenie indywidualnych i grupowych oddziaływań edukacyjnych.

D. Wskazówki metodyczne dotyczące realizacji programu modułu

Czas realizacji:

• 22 godziny teoretyczne,

• 22 godziny warsztatowe,

• 1 miesiąc stażu (20 godzin tygodniowo).

Forma zajęć:

• wykłady teoretyczne w ramach kursu „Edukacja seksualna”,

• warsztaty praktyczne w ramach kursu o takiej samej nazwie,

• staż w szkole podstawowej lub ponadpodstawowej.

Sposób zaliczenia:

• kurs teoretyczny: zaliczenie na zakończenie kursu prowadzone przez jego kierownika – sprawdzian pisemny,

• warsztaty praktyczne: zaliczenie na zakończenie warsztatów prowadzone przez ich kierownika – zadanie praktyczne,

• staż praktyczny: zaliczenie u kierownika stażu – na zakończenie stażu psycholog przygotowuje i przeprowadza warsztaty z młodzieżą, kierownik stażu zaświadcza w karcie specjalizacyjnej odbycie stażu i nabycie umiejętności przewidzianych w jego programie.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki