Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Niedziela

Poniedziałek

Wtorek

Środa

Czwartek

Piątek

Sobota

Niedziela

Poniedziałek

Wtorek

Środa

Czwartek

Bardzo serdecznie dziękuję

Wydawca i redaktor prowadzący ADAM PLUSZKA

Redakcja MICHAŁ OLECH

Korekta ANNA SIDOREK, ANNA HEGMAN

Projekt okładki i stron tytułowych ANNA POL

Zdjęcie na okładce © Patrick Urbani / Arcangel

Opracowanie typograficzne, łamanie | manufaktu-ar.com

Copyright © by Zośka Papużanka
Copyright © by Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2020

Warszawa 2020
Wydanie pierwsze

ISBN 978-83-66500-12-9

Wydawnictwo Marginesy Sp. z o.o.
ul. Mierosławskiego 11A
01-527 Warszawa
tel. 48 22 663 02 75
e-mail: redakcja@marginesy.com.pl

www.marginesy.com.pl

Konwersja: eLitera s.c.

dla Ł., przez którego

NIEDZIELA

Można się wiercić. Można zwinąć pół kołdry w kształt ciała, wejść pod ciało i udawać. Można ułożyć się po przekątnej, wyciągnąć nogi i zmyślić stopami koniec łóżka, koniec świata, wytyczyć równoleżniki nierówne i jeden biegun. Można nie rozkładać tapczanu czy sofy, napotkać w środku nocy naturalny opór pionowej części mebla, przytulonej do ściany, i powiedzieć sobie, że tak ma być, że jeśli połowa nie ma drugiej połowy, jeśli nie funkcjonują w jednej płaszczyźnie, połowa musi stać się całością. Musi rozumieć się jako całość. Będzie w tym sens, być może i prawda gdzieś tam będzie. Snu – mniej.

Sen przyjdzie z czasem. Trzeba się zmusić do leżenia w wybranej pozycji, nie przewracać się na drugi bok, ponieważ nie ma drugiego boku, nie ma niczego drugiego; nie drapać się po starych ranach, nie odwracać kołdry słów kota ogonem na drugą stronę. Nie ma drugiej strony. Trzeba zmusić oczy do zmęczenia patrzeniem w nic, uszy do wsłuchania się w jeden tylko rytm, jeden i fałszywy. Można przypomnieć sobie coś miłego, przywołać obraz, nie, nie można przywołać obrazu, obraz nie ma imienia. Można ułożyć się na wznak, ręce na piersiach, jak do trumny, nie ma się czego wstydzić, Morfeusz jest bratem Tanatosa, niech chociaż jeden z nich przyjdzie. I wreszcie zachłysnąć się błogosławieństwem ciemności, charczącego zwierzęcia, ubranego w sztuczne pióra i futro, oszukującego nas lepiej, niż my sami siebie oszukujemy, miękkim kocem i ciepłem, które jest znikąd, bo z nas tylko. Skończyć z liczbą mnogą. Skończyć ze mną pojedynczym. Wreszcie przychodzi sen, ten sam od lat sen o mieście, które śni się odkrywanymi mozolnie ulicami, prowadzącymi do następnych ulic, prowadzącymi przez następne ulice na plac, z którego odchodzą kolejne ulice. Śnić będziesz o mapie tak regularnej, że niemożliwej do narysowania.

Za miesiąc z góry, słyszy, i mówi: dobrze, za miesiąc z góry, zrobię przelew jeszcze dziś. Miesiąc chyba wystarczy, tak, założyłem, że miesiąc, nie powinno mi to zająć więcej czasu, zresztą czas jest względny, można z nim robić, co się tylko chce, można go zatrzymać, pośpieszyć, przynaglić. Podobno tylko cofnąć nie można, mówi mężczyzna z kluczami, ale natychmiast przekazuje je drugiemu mężczyźnie i teraz tamten drugi mężczyzna jest mężczyzną z kluczami, i czas się cofa. No, nie jestem pewien, że nie można, odpowiada mężczyzna z kluczami, trzeba spróbować.

Niech pan próbuje, śmieje się nieudolnie mężczyzna, który klucze oddał, gdyby trzeba było więcej czasu, może pan zostać do końca września, bo od października znowu studentki, tylko proszę dać mi znać najpóźniej w przyszłym tygodniu. Tu jest łazienka, w szafie w przedpokoju deska do prasowania, gdyby pan potrzebował, i żelazko, lodówkę włączyłem, hasło do wi-fi przesłałem panu na mejla, to już chyba wszystko. Pilot od bramy na dole na parapecie, bo jest brama, to znaczy szlaban, względy bezpieczeństwa, takie nowoczesne osiedle, nie wiem, czy pan kiedyś; nie, ja nigdy. Tym się otwiera, gdyby ktoś przyszedł, można nawet przez okno zobaczyć i upewnić się, czy się szlaban podniósł. Nie będę się upewniał. Nie będę przyjmował gości, raczej też nie będę wyglądał przez okno. No jak pan chce, przecież to nie jest obowiązkowe, ja w każdym razie zostawiam pilot, tym czerwonym się otwiera, jakby co. Jakby pan czegoś potrzebował, to oczywiście. Wyjeżdżam z rodziną na wakacje, nie będzie nas tylko dwa tygodnie, ale jakby pan zadzwonił, to. Oczywiście. Adres do korespondencji może pan podać, bez problemu, gdyby jakieś paczki czy coś. A ten kwiatek nie wiem skąd, chyba studentki zostawiły, mogę zabrać, jeśli. Nie, niech pan zostawi, będę podlewał. Zapomniałem, mówi mężczyzna bez kluczy, wskazując klucze w ręce tego drugiego, który zaraz zostanie sam; ten klucz jest od górnego zamka, ten od dolnego, ale dolnego lepiej nie używać, bo się zacina czasem, ten od śmietnika i od skrzynki pocztowej ten najmniejszy, złoty.

Kwiatek. Jedyna ludzka rzecz. Każdy liść składa się z siedmiu zielono-żółtych palców, wychodzących ze wspólnego środka, a może we wspólnym środku się spotykających. Na początku wspólny środek, a potem każdy w swoją stronę. Mężczyzna, który już poszedł, powiedział, że kwiatek, a przecież to nawet nie kwitnie. Roślina po prostu. Mieszczańskie, siedmiopalczaste wypełnienie luki między palmą a koniczyną. Trzeba sprawdzić, jak to hodować, podlewać, jak to nazywać w ogóle. Podobno jak się do kwiatków mówi, lepiej rosną. Do roślin. Bzdury. Jeśli się podleje za dużo – gniją. Jeśli się nie podlewa wcale – usychają. Jak wszystko.

Jedyna ludzka rzecz. Jedyna rzecz, która mogłaby zaświadczyć, że był tu wcześniej jakiś człowiek, ten jakiś konkretny, że wybrał roślinę i miejsce dla niej w mieszkaniu, które poza rośliną nic ludzkiego w sobie nie ma. Zamiast stołu – blat jak w knajpie, wysokie krzesła. Ponad blatem podwieszona półka wielkości i kształtu deski surfingowej, w sam raz, żeby się walnąć w łeb i zapomnieć, takie nibycoś oklejone udawaczem drewna, z wbudowanymi punktami udającymi źródła światła. Światło. Sprawdzić. W przedpokoju dziwna lampa na suficie, wybrzuszenie, wielki guz napęczniały ropą. Światło rozproszone jak myśl przerwana nie w porę głupią dygresją, choć miała iść w swoim jasnym kierunku. W pokoju, w pokojokuchni, w czymś, co ma sprawiać wrażenie salonu, knajpy i kuchni równocześnie, w pokojokuchni na suficie ordynarny plastikowy kosz, pod nim silna zdrowa gruszka żarówki. Przy kanapie, obitej udawaczem beżowej skóry, oblazłej na oparciach jak po oparzeniu słonecznym, stoi dobra lampa, brzydka, ale poczciwa, na długiej metalowej nodze w kształcie napiętego łuku. Klosz z kolorowego szkła. Można siedzieć pod nim i czytać, a na ścianach w tym czasie pozwolić rosnąć kalejdoskopowi; nie, nie można, to plastik, kolorowy tylko z zewnątrz, a od środka świecący białym, chorym brzuchem, bez szans na barwy.

Siada przy oknie. Krzesło jest niewygodne. Niewygodne od razu, od pierwszego użycia, nie stanie się wygodniejsze. Włącza laptopa, bez zastanowienia wpisuje długie, skomplikowane hasło, które pamiętają już tylko ślepe palce, wbijające bez zastanowienia, jakiego można by od nich oczekiwać, kilka pierwszych liter imienia, tamtego imienia, i dwie daty, niepowiązane już z niczym ani dla nikogo. Tamten czas jest już tylko stukotem klawiszy, w którym chodzi wyłącznie o właściwą kolejność. Nie, nie martwi się. Tak jest właściwie. Może ktoś, komu potrzebny jest stół i wygodny fotel, może ten ktoś by się martwił, ale on nie szuka wygody, nie buduje namiastek. Z przyjemnością patrzy na plastik udający drewno, na blat udający stół; nie można kłamać, jeśli się tak ostentacyjnie udaje. Nie ma stałości w tym, co na chwilę; miesiąc musi wystarczyć, może krócej.

Spogląda na mlecznobiałą doniczkę i zielono-żółte, zbyt dumne i zbyt liczne palce, wskazujące wszystkie kierunki świata, dające tyle możliwości, że łatwo się zgubić. Co należy wpisać, żeby dowiedzieć się czegoś ludzkiego o roślinie. Jak się nazywa na przykład. Jak się do niej zwracać, kiedy ona będzie się zwracać tylko do słońca, czy ona w ogóle lubi się zwracać do słońca, czy w czasie upałów trzeba dać jej wytchnienie za spuszczoną żaluzją, beżową i żadną, jak wszystko w tym mieszkaniu, wynajmowanym żadnym ludziom na niezatrzymany czas. Wpisał: roślina, ale zorientował się, że to za mało, że to słowo bez ciała, jakby napisać o każdym: człowiek, bez specyfikacji, wtedy każdy jest żadnym i może wynajmować żadne mieszkanie. Brak specyfikacji jemu samemu odpowiadał, pasował do jego myślenia o sobie samym w niczyim mieszkaniu, ale roślina powinna być bardziej jakaś w tej nijakości. Dopisał: doniczkowa, wcisnął opcję: wszystko. Kto jest wszystkim, jest żadnym, na jedno i to samo, czyli na nic, wychodzi. Everyman. Everyplant. Doniczkowe – rośliny doniczkowe do wnętrz, kwiaty doniczkowe, storczyki, rośliny ozdobne, bogaty wybór roślin pokojowych, ogrodnik amator, rośliny do biur, roślina doniczkowa, taniej już nie znajdziesz, projektowanie, pielęgnacja, rośliny o ozdobnych liściach. Za dużo. Znaki szczególne są konieczne. Wystukał ślepymi palcami: roślina doniczkowa o palczastych liściach. Fotografie ułatwiły sprawę; zobaczył swoją roślinę doniczkową palczastolistną na drugim zdjęciu. Swoją. Nie mógł powiedzieć: swoją, przecież nie była jego, nawet jej nie chciał, chciał się tylko dowiedzieć. Poradnik ogrodnika. Szeflera drzewkowata, schefflera arboricola. Bez przesady. Szeflera. Pielęgnacja, rozmnażanie, jeszcze czego. Choroby. Bardzo tolerancyjna i łatwa w uprawie. Niekoniecznie. Tolerancja do pewnych granic, dopóki ktoś nie wchodzi na twoją ziemię. Pokrój krzaczasty, liście parasolowate, więc tak się fachowo nazywa siedem palców w każdą stronę. Pełne słońce powoduje żółknięcie liści. Wstał i przesunął doniczkę do cienia. Zbyt głęboki cień powoduje opadanie liści. Wstał ponownie i przesunął doniczkę ku słońcu. Pochodzi z Nowej Zelandii i Australii, nawozić płynnym nawozem wieloskładnikowym. Czyli podlewanie trzy razy w tygodniu zupełnie wystarczy. Wyciągnął rękę, by zamknąć uchylone okno, spojrzał w dół na ustawione na parkingu samochody, na pusty chodnik, przystrzyżone równo trawniki i nagle drgnął. Schował się pod parapetem i boleśnie uderzył w czoło. Kara za nadmierną ciekawość.

Wyszła. Ma inne buty, inną torebkę, ale chód ten sam. Spokojnie. Niedziela, późne popołudnie. Czasu jest dużo.

Szeflera, powiedział głośno, szeflera z Australii i Nowej Zelandii, raz dziennie trzeba do siebie mówić głośno, żeby nie zapomnieć o języku, żeby samego siebie usłyszeć wśród ścian wynajętego mieszkania. Ale lepiej częściej. Częściej niż raz do siebie mówić. Informować się o czynnościach zlecanych ciału, napiłbym się herbaty, nastawię wodę, powiedział. Mówić sobie o swoich chęciach, planach, zamieszaniach. Można też się pochwalić, pogłaskać po wykonaniu zadania, utrzymać związek między słowem a spełnieniem, żeby nalać wody do srebrnego czajnika i rozejrzeć się za kubkiem. Kubki mogłyby być ludzkie, z napisem Najlepszy Mąż na Świecie, z widokiem Greetings from Prague albo New York is a State of Mind, albo ze zdjęciem grupy na wycieczce, picie i wspominanie. Można mieć swój kubek ulubiony, coś czyjegoś. Ale nie tu. Tu sześć razy brązowy duraleks, niemożliwy do stłuczenia, praktyczny, bardzo tolerancyjny i łatwy w uprawie. Świetnie, powiedział, zalewając wrzątkiem żadną torebkę herbaty z żółtą metką, nic czyjegoś.

Łazienka wypucowana, ani śladu obecności. Żadnego włosa umywalkowego. Anonimowe mydło w płynie bez dotykania. Oderwał pierwszy, przyklejony, listek papieru toaletowego, wstawił szczoteczkę do zębów do mlecznobiałego szklanego kubka, położył na półce maszynkę do golenia i antyperspirant. Powietrze bez zapachu.

W drugim, pomalowanym na jasny popiel wąskim pokoju stały dwa łóżka i pusty regał. Czerwona lampa u sufitu. Ciemnoszare rolety. Na balkonie kilka przyschniętych gołębich kup, niebieska suszarka na pranie. Pod jednym z łóżek znalazł ołówek ze złamanym grafitem i duży zielony guzik. Człowieczeństwo. Wrócił do kuchni połączonej z pokojem. Wyrzucił guzik i ołówek do śmieci. Odpady wszyscy trzymają pod zlewem, wszyscy na świecie. Jeśli ktoś ma je w innym miejscu, to przypuszczalnie już umarł. Przejrzał się w lustrze w przedpokoju. Powinienem iść do fryzjera. Powinien. Niedziela. Później, czasu jest dużo.

Wyszła. Być może na zakupy. Nie, na zakupy wolałaby chyba pojechać samochodem. Zresztą niedziela, późne popołudnie, kino raczej, koleżanka, babskie plotki. Wyszła. Zatem ma dokąd wyjść.

Poza zielonym guzikiem i zdekapitowanym ołówkiem w mieszkaniu nie było śladów człowieka. Szeflera, to prawda, ale tolerancyjna. A przecież właściciel powiedział, że studentki. Studentki zawsze ustawiają na regałach sceny z życia rodzinnego, czytają babskie gazety, z których przynajmniej jedna wpadnie za pralkę albo prześpi się przez trzy miesiące na dnie szuflady. Studentki zawsze mają bibeloty, duperele i pamiątki, które potem się studentkom tłuką, nad czym studentki boleją przez chwilę, a następnie dostają nowe pamiątki drobiazgi śmieci od swoich sympatii z trzeciego czy czwartego roku, ale zwykle studentkom nie chce się dokładnie sprzątać i po sympatii z trzeciego czy czwartego roku oraz po stłuczonym bibelocie zostaje porcelanowe uszko, muszelka z resztką kleju na wypukłych plecach, oderwany kawałek fotografii, coś, czym studentki były, zanim przestały być studentkami. Może skończyły studia, pozbierały swoje życia do walizek i wróciły do Radomia i Katowic, może dostały pracę marzeń w wielkiej firmie w godzinach dziewiąta osiemnasta i nie mają czasu na bibeloty, a może w październiku przyjedzie całkiem nowy zestaw studentek i właściciel do cna posprzątał resztki cudzej bylejakości, żeby nie było byle jako. Żeby było pięknie czystoniczyjo. Bardzo dobrze.

Najpierw wielki, spokojnie czuwający pająk statywu, pomimo długiego użytkowania nadal otwierający się niechętnie, jakby chciał swoją stabilność zachować tylko dla siebie. Spokój. Stoisz i stać będziesz. Znajdzie się dla ciebie miejsce. Mamy czas, dobierzemy miejsce do czasu. Trzeba wszystko mądrze schować, ukryć, okna są duże, zbyt duże. Wieczór miękki, chłodny, chociaż czerwiec bije po oczach od świtu. Trzeba się przygotować na przyjście porannego, nieznośnego światła, nieogarniętego koronami zbyt niskich, przystrzyżonych jak pudle drzew, światła bezczelnego, aroganckiego, przenikliwego. Wszystkowiedzącego światła. Czwarte piętro jest idealne. Trzeba długo czekać, ale jest idealnie. Zresztą czasu aż nazbyt.

Umie czekać. Zawsze dziwił się ludzkiej niecierpliwości, pośpiechowi i zegarkom, na które się patrzy, by za minutę patrzeć ponownie. Zdumiewało go sprawdzanie godziny na telefonach komórkowych; nie wierzył, że przez patrzenie można rzeczywiście zapamiętać, która jest godzina, i po co zapamiętywać, skoro za chwilę będzie inna. Życie trzeba żyć powoli. Kasjerka, która między kupione przez niego produkty wpycha zakupy innej osoby, zanim on zdążył pomyśleć, jak i gdzie to wszystko zapakować, niech się pan pośpieszy, akurat, nie zamierzam się śpieszyć, mówi do siebie. Rodzice w pogoni za pracą, szybko, ubierajcie się, bo się spóźnimy, gderliwa matka strofująca dziecko za chęć śledzenia dalszych losów motyla, który przysiadł tylko na chwilę, jakby też uczestniczył w porannej sztafecie cztery razy czterysta milionów, no i poleciał motylek, widocznie też się śpieszył, zawiąż sznurówki. Dziecko zapatrzone na krople deszczu dostojnie wsiąkające w buty, matka, która i tak zawsze o czymś zapominała i to na nią trzeba było czekać w samochodzie. Tylne szyby były przyciemniane i każde światło traktowały z taką samą, luksusową obojętnością. Ludzie stojący na peronie i przestępujący z nogi na nogę pół godziny przed czasem odjazdu pociągu, a potem szukający swego miejsca z pasją morderców, jakby to miał być ostatni pociąg w ich życiu. Kolejka do właściwego gejtu na lotnisku, zbudowana z ludzkiej niecierpliwości i niewymiarowych walizek, może się nie zorientują, jak pan myśli, zorientują się czy nie. Niech się pan pośpieszy.

Wyjmuje z torby aparat, podziwiając jego ciężar, choć dobrze go zna, ale wciąż podziwia, jak wszystkie rzeczy, które podziwiać należy, gdyż są od człowieka lepsze, a mimo to mu służą. Aparat widzi więcej niż człowiek. Więcej, szerzej i głębiej. Potrzebuje tylko czasu i stabilizacji, jak człowiek, ale dokładniej. Bez pośpiechu.

Teraz teleobiektyw. Ciężki jesteś, ciężki, ale wrażliwy w środku, z taką maszyną trzeba się obchodzić troskliwie, żeby się nie obraziła na czas i światło i żeby pozwoliła przez siebie spojrzeć i zobaczyć to, czego ludzkie oko zobaczyć nie umie.

Podtrzymując teleobiektyw jak wkładane do kąpieli dziecko, umieszcza go razem z aparatem na statywie i czeka na kliknięcie głowicy. Odsłania blade, najczulsze oko świata. Teraz należy się ukryć, ukryć i zobaczyć jednocześnie, oto zadanie, myśli, zaciągając roletę w oknie do poziomu najczulszego oka. Jak żołnierz w okopie, jeszcze tylko herbata w termosie, kanapki i można zaczynać; jak tam, wszystko gotowe, jesteśmy ukryci i widzimy? Patrzy zwyczajnym, ludzkim okiem, okiem niebieskim, stworzonym do najbanalniejszych wpisów w paszporcie, patrzy na propozycję, którą jego aparat składa mu w postaci prostokątnego obrazu. To widzę ja. Jeśli chcesz, też możesz zobaczyć, wiesz, gdzie przykręcić i co nacisnąć. Światło nieszczególne, za to widać doskonale wyjście z klatki schodowej i okna, o które chodzi. Rolety zaciągnięte do połowy, ale bez celu, coś stoi na parapecie w sypialni. Później, mamy czas. Wszystko później.

Lodówka rozegrała się nocą jak weselna orkiestra po bigosie. Abonent czasowo niedostępny, proszę zadzwonić później. Odgadywał w ciemnościach cyfry, które zapomniał, ale znalazł tylko pięćset jeden, bez dalszego ciągu. Pustka po pięćset jeden. Szukał w powietrzu śladu cyfr, tak jak się wybiera na klawiaturze dobrze znany numer, nie myśląc o nim, pozwalając palcom przenosić się z jednego miejsca w drugie, kreślić przekątne i kąty proste pamięcią, ale palce zawiodły go. Noc wypełniła się ostrymi, urywanymi dźwiękami. Szczekał pies, samochody goniły się po ulicy jak dzieci wypuszczone na przerwę po klasówce z matematyki, pustka po pięćset jeden. Sto lat, sto lat, zaśpiewał na balkonie piętro niżej ktoś pamiętający liczbę, którą życzy się wszystkim, choć się nikomu nie życzy, bo nikt tego nie chce.

Abonent czasowo niedostępny, proszę zadzwonić później. Później, nic nie szkodzi, mam dużo czasu, wróciłem. Wróciłem po czasie, który zaplanowałem, będę tu czas, który wybiorę. Uśmiechnął się do ciemności i do własnego sprytu.

PONIEDZIAŁEK

Obudził się przed ósmą, podrapał się po plecach. Zadziwiające, że jeśli podrapać w jednym miejscu, plecy natychmiast zaczynają swędzieć w innym. Właściwie można się w nieskończoność drapać po plecach. Chciał od rana rozpocząć pracę i zainstalować się przy okiennym pająku, ale zaburczało mu w brzuchu. Odruchowo włożył spodnie, koszulkę i sięgnął po buty, kiedy przypomniał sobie, że nie może iść do sklepu. Nie może w ogóle nigdzie iść. Praca to praca. Napił się wody z kranu, włączył laptopa i wyszukał adres najbliższego marketu oferującego dostawę do domu. Zamówił chleb, jajka, masło, wędlinę w paczce, pierogi do podgrzania na parze, lazanię i pizzę do podgrzania w piekarniku, prawdziwe dania prawdziwego samca na łowach, krokiety do podsmażenia na patelni i płyn do prania. Przetrząsnął szafki w kuchni. Znalazł sól, cukier, worki na śmieci, właśnie, jak wyrzucić śmieci bez wychodzenia z domu, jeszcze kilka torebek herbaty z żółtą metką, jakieś ścierki, w połowie pełną butelkę płynu do mycia naczyń z korkiem lepkim od cudzych palców. Usiadł przy aparacie. Za późno. Na pewno już wyszła.

Zobaczył nieogolonego faceta, którego nie lubił, faceta z wypiekami podobnymi do starej mortadeli, niewyspanego, wczorajszego. Zobaczył go w lustrze. Nic by nie dało, nawet gdyby ten facet się ogolił, natarł kosmetykami, elegancko ubrał. To nie był facet do lubienia. Trudno, pomyślał, dystans i takie tam. Umiejętność kpienia z siebie, autodowcip, egoironia. Liczy się wnętrze, wnętrze, Sokratesie. Zresztą obiektyw wcale nie szuka piękna, tylko tego, co interesujące. Polujmy zatem.

Chodnik przed blokiem był pusty. Przy budce stał pan strażnik szlabanu, pilnował szlabanu i palił papierosa. Zamknięte osiedle. Wszystko uporządkowane i zabezpieczone przed ludzkim wzrokiem rzędem szybko rosnących tuj. Wyznaczone białymi liniami miejsca do parkowania. Trawa na trawniku, śmieci w śmietniku, psia kupa do worka na psią kupę, worek do kosza z workami na psie kupy. Jak teraz wyjść, jak wrócić. Przypomniał sobie nocne pijane spacery, czasem na nogach, gdy nie stać ich było na taksówkę. Buty skrzypiały śniegiem, alkohol wietrzał pod czapką, parował w przyciśniętym do ust szaliku, szli i szli bez czasu zupełnie, niepilnowani przez nikogo. Nieprawda, czas był zawsze, musiał być. Wczoraj pod podniesionym szlabanem przeprowadził go właściciel mieszkania, ale co teraz, jakieś kody, sekretne hasła, gdyby jednak zechciał wyjść, czy będzie musiał się wylegitymować, tłumaczyć. Czy kiedy przyjedzie dostawca ze sklepu, trzeba otworzyć mu szlaban białym pilotem leżącym na parapecie, czy poczekać na reakcję pana strażnika szlabanu. A pan do kogo. Jeśli pan nie wie, do kogo, to nie można, nie można po prostu powłóczyć się i po pijaku wracać byle którędy.

Zerwał się na dźwięk domofonu. Dzień dobry, zakupy, które piętro. Które piętro, czwarte. Czatował przy judaszu, grzebiąc niespokojnie w kieszeniach. Może da się zapłacić kartą.

Czy można zapłacić kartą, spytał wysokiego, uśmiechniętego chłopaka, który podał mu dwie duże, papierowe torby, pełne potrzebnych rzeczy, mój Boże, ile rzeczy człowiek uważa za potrzebne, nie sądzi pan. Z tego żyję, odparł chłopak, że ludzie wiele rzeczy uważają za potrzebne, można kartą, proszę wpisać pin i zielony. Pin i zielony, a pan samochodem dostarcza, prawda, jak pan wjechał, to znaczy ja tu mieszkam dopiero od wczoraj, mieszkamniemieszkam, właśnie się zorientowałem, przecież na dole jest szlaban i strażnik pilnujący szlabanu. Koleś mnie zna, odpowiedział chłopak, odrywając biały język rachunku, do wielu ludzi tu przyjeżdżam z zakupami. Do wielu, aha, a do kogoś z bloku naprzeciwko też pan przyjeżdża, bo widzi pan, ja tam kiedyś, ale to było dawno. Potwierdzenie, dziękuję, miłego dnia, powiedział chłopak i odwrócił się na pięcie. Jakże miło być takim miłym chłopakiem z miłym uśmiechem i z życzeniami miłego dnia. Strażnik go wpuszcza, chodzi sobie miły chłopak, wystukuje trampkami wszystkie piętra i wie wszystko o wszystkich.

Jak to się robi. Chleb, masło, plaster wędliny. Trzeba mówić, co się robi, uważać. Słuchać głosu. Słuchać siebie. Chłopak od zakupów, który chodzi po piętrach. Strażnik szlabanu, który zna wszystkich. Zapisać. Plaster wędliny. Dlaczego się mówi plaster wędliny, przecież plaster jest na ranę. Ona zwykle robiła mu rano śniadanie. Nawet gdy wychodziła wcześniej, zostawiała na stole kanapki i ciepłą kawę w dzbanku, wystarczyło przelać do filiżanki i cieszyć się zapachem ciepłego, świeżego dnia, wgniecioną od ich ciał pościelą. Może już wyszła. Na pewno już wyszła. Za późno. Nie, to dopiero początek. Opowieść się rozpoczyna.

Strażnik pochyla się nad zapalanym papierosem, opiera plecy o budkę, wypuszcza dym. Pstryk. Człowiek ze szlabanem. Ma na sobie kamizelkę koloru khaki z mnóstwem kieszeni. Kamizelka wędkarza. Kieszenie na wszystko. Szlaban pręży się przed małym samochodem jak zdrowa gałąź silnego drzewa. Strażnik podchodzi powoli, czeka, aż kierowca opuści szybę do końca. A dokąd to. A do kogo. A po co. A który numer mieszkania. Kierowca wystawia rękę przez okno, pokazuje coś, tłumaczy się przedstawicielowi władzy i porządku. Strażnik powoli, z łaski, wchodzi do budki. Mija dobre pół minuty, zanim szlaban podnosi się i samochód może przejechać. I cała niezależność, całe mogę sobie robić, co mi się podoba, całe odpowiadam za siebie, całe nikt mi nie będzie mówił, jak mam żyć, bo to moja sprawa, całe te wolnościowe slogany kładą głowę na pniu przed szlabanem i jego władcą. Zamknięte osiedle Stąd-Dotąd, opowieść się rozpoczyna, myśli człowiek w oknie, jakże się pięknie, bezpiecznie rozpoczyna.

Chciał zrobić zdjęcie Znanemu Pisarzowi podczas spotkania z czytelnikami. Znał dwie książki Znanego Pisarza, dotarł do Znanego Miejsca odpowiednio wcześnie, by wybrać w Znanym Miejscu dobre miejsce do zrobienia dobrej fotografii, ale dziadek nikon 801 zawstydził się na widok eosów z półmetrowymi kominami obiektywów, nie chciał w takim Znanym Towarzystwie pokazywać swojego brzucha, nakarmionego najtańszym filmem Fuji, zielonkawym dzieckiem hurtowni, i w ogóle nie wyszedł, nawet nie wystawił głowy na zewnątrz. W ogóle. Usiadł ze swoim właścicielem w przedostatnim rzędzie i postanowił czekać na czasy, w których termin bieda zostanie zastąpiony terminem oldskulowość.

Właściciel nieśmiałego aparatu fotograficznego wsłuchiwał się w szeleszczące spółgłoski języka Znanego Pisarza i udawał, że rozumie i że robi notatki, zanim jeszcze piskliwy głos tłumaczki wyjaśnił, o czym mówił Znany Pisarz, inkrustując jego słowa świszczącym przydechem zastanowienia. I chociaż właściciel aparatu nie czekał na nikogo, uświadomił sobie, że czekał całe życie właśnie na tę chwilę, w której ona weszła do sali. Spóźniła się. Bardzo się spóźniła. Znany Pisarz odpowiadał na czwarte pytanie i już mu się nie chciało kolejnych, dlatego omiótł spóźnialską rozdrażnionym wzrokiem. Usiadła w trzecim rzędzie od końca. Powinna usiąść w ostatnim, był prawie cały wolny, ale wolała przepchnąć się przez dwie osoby i usiąść w trzecim od końca, tuż przed nieśmiałym nikonem. Przerwała jego właścicielowi udawane zrozumienie całkiem obcego języka i udawaną miłość do literatury. Chrząknął znacząco, ale dla niej to chrząknięcie nie miało znaczenia. Posiedziała minutę i rozpięła zamek w kurtce. Posiedziała kolejną minutę i zdjęła kurtkę. Powiesiła kurtkę na oparciu krzesła, kołysząc się przy tym, jakby koniecznie chciała się wywrócić i złamać kręgosłup. Kurtka powisiała minutę i zsunęła się z oparcia, a wraz z jej upadkiem na podłodze znalazła się cała udawana miłość do literatury i podziw dla Znanego Pisarza, na jakie mężczyzna w przedostatnim rzędzie, obecnie z cudzą kurtką na kolanach, mógł sobie pozwolić. Ponieważ ani kurtka, ani kobieta nie zauważyły chwilowej separacji, położył rękę na ramieniu kobiety, która zwróciła się do niego niezadowolonym profilem z nieco zbyt dużym, choć ładnym nosem, nie przeszkadzaj, przecież słucham, takie interesujące spotkanie; zabrała podaną kurtkę i odłożyła na wolne krzesło. Posiedziała minutę i odgarnęła włosy. Wyjęła z torebki butelkę wody mineralnej. Upiła łyk. Schowała butelkę do torebki. Posiedziała minutę, podczas której Znany Autor postanowił w duchu, że jeśli jeszcze raz ktoś go spyta, a dlaczego właściwie Pan pisze albo ile w Pana prozie jest Pańskiego prawdziwego życia, a ile Pańskiego nieprawdziwego życia, wyjdzie, po prostu wyjdzie, trzaśnie drzwiami w ich literackie profanum, albo najpierw powie brzydkie słowo, a potem trzaśnie, zapomniawszy, że jest Znanym Pisarzem, albo też przypomniawszy sobie w porę.

Posiedziała minutę, wpatrzona w Autora i rozważająca, kiedy zadać pytanie, ile w Pańskiej prozie jest z prawdziwego nieprawdziwego, ale stwierdziła, że wcześniej się przygotuje, by zapisać ewentualną odpowiedź. Wyjęła notatnik, z którego natychmiast wypadło kilka zdjęć, papierek po gumie do żucia i pocztówka, schyliła się i człowiek z niewykorzystanym aparatem fotograficznym mógł zobaczyć Znanego Autora takim, jakim widział go wcześniej, bez filtra jej włosów, bez jej kurtki, bez jej zapachu. Znalazła w torebce długopis, pstryknęła nim kilka razy, dla pewności, ale długopis postawił pół ślimaczka i odmówił posłuszeństwa. Próbowała go obrazić, zakląć, rozpisać, ogrzać, poszukać innego, pożyczyć od sąsiadek, a Znany Autor postanowił się uratować i powiedział, że skoro nie ma więcej pytań, bardzo dziękuje i było mu uroczo. Wyszła ostatnia, pozbierawszy wszystkie długopisy i okruszki chleba na ścieżce w lesie słów, oddzieliwszy mak od piasku i własne rozczarowanie od gaszonego światła.

Człowiek, który stał w sąsiedniej bramie, ruszył za nią w kierunku przystanku tramwajowego, zafascynowany jej nieustannie rozwiązującą się sznurówką, włosami wpadającymi do ust i zapięciem kolczyka, walczącym zaciekle o teren z frędzlami szala. Człowiek z dziadkiem nikonem. Facet od zdjęć. Żadnych zdjęć już nie będzie, za późno na ostatnie, za wcześnie na pierwsze, ale w facecie od zdjęć podjęła się właśnie decyzja i szedł za dziewczyną, bo już wiedział, nie wiedział jeszcze tylko co. Chciał tej dziewczyny. Nie, nie tak. Ona chciała jego. On był jej najniezbędniejszy w świecie. Prosiła się nerwowym krokiem, niezdecydowaniem, czy czekać na tym przystanku, czy przejść na następny, niespójnymi wątkami samorozwiązujących się sznurówek prosiła o pewność. Błagała o harmonogram. Jak można w ogóle podlegać grawitacji przy takim stopniu zaniedbania praw fizyki, logiki, praw jakichkolwiek.

Zatrzymała się niedaleko przystanku. Wsadziła do ust papierosa i przeszukiwała kolejno kieszenie kurtki i przepaście torebki. Idealna. I w dodatku pali. Będzie mogła mu zawdzięczać zarwanie z nałogiem. Oraz wiele innych spraw, wiele wdzięczności tylko dla niego. Tylko co teraz. Co – to wiadomo. Nie wiadomo tylko jak. Gdyby tak w przebiegłości niepojętej zapalić również, znalazłszy zapalniczkę w jednej chwili, ona musiałaby podejść, zapytałaby, czy nie może mi pan pożyczyć zapalniczki albo czy nie mogłabym pana poprosić o ogień, poprosić – lepiej, oczywiście tak od razu nie poszliby do łóżka, do tego trzeba zapewne myśleć, że się kogoś kocha albo że już naprawdę nie może być inaczej. Albo nie móc się opanować, ale to raczej głupie, nie móc się opanować. W świetle zapalniczki zobaczył jej twarz. Ty chytry lisie, pomyślał, żadna ci się nie oprze, jeśli będziesz wiedział, jak zagrać, teraz zagadaj i będziecie żyli długo i szczęśliwie, może nawet tramwaj nieprędko przyjedzie; czy ja pana przypadkiem nie widziałam na spotkaniu ze Znanym Autorem, spytała, chyba nie szedł pan za mną specjalnie.

Tak, to znaczy nie, jak najbardziej, ale wcale, powiedział, byłem, ale nie szedłem, może i szedłem zresztą, ale nie specjalnie, nie, pomyślał, nie tak przecież, nie można się pogubić w pierwszej linijce, jest w tych sprawach pewien schemat i schemat działa. Ogień, ogień podać teraz i spytać, jak się pani spotkanie podobało, albo może lepiej od razu czy nie uważa pani, że proza Znanego Autora jest zbyt brutalna, że zniekształcenie rzeczywistości oscylujące ku wizjom apokaliptycznym, że ten zapis bez pauz dialogowych, nie da się tego czytać. Chce pani zapalić, spytał, potrząsając zapalniczką. Dziękuję, za dwie minuty mam tramwaj, zapalę, jak wysiądę, jeśli znajdę zapalniczkę, zaśmiała się. A więc nie mieszka daleko, wytrzyma, pomyślał, teraz jak się pani podobało i natychmiast zgrabny przeskok do chyba czekamy na ten sam tramwaj. Zresztą po co pan i pani, przejście na ty zaproponować, schemat jest konieczny, ale bez archaizacji, naturalnie. I jak się panu podobało spotkanie, spytała, okropna ta tłumaczka, prawda, cedziła jak durszlak z zapchanymi dziurami, a Znany Autor wyraźnie zmęczony, to chyba musi być męczące, ciągle te pytania ile w pana prozie życia w życiu i tak dalej, a wszędzie ci dziennikarze i fotoreporterzy, a pan też robił dzisiaj zdjęcia, bo ja się trochę spóźniłam, nie jedzie pan tym tramwajem? Nie, nie jadę, odparł, ale z przyjemnością zrobiłbym pani zdjęcie. Kiedyś. Może mówmy sobie na ty, zresztą ja fatalnie wychodzę na zdjęciach, to wszystko przez nos, nigdy nie wiem, co zrobić z nosem, naprawdę już muszę jechać. Niech pani do mnie zadzwoni, zadzwoń do mnie, powiedział, podając jej wizytówkę, przygotowaną wcześniej, ogrzaną już w dłoni. Ja zawsze gubię wizytówki, westchnęła, stawiając nogę na stopniu tramwaju, zadzwonię może.

Nawet się wczoraj nie przedstawiłam, powiedziała przez telefon, sama nie wiem, kawa może być, może być i wino, jak wolisz, bo mnie się trudno zdecydować. Boże, jakie to proste, pomyślał, jakie to proste, że ona taka prosta jest, prosta jak od linijki, zdania pojedyncze niezmetaforyzowane, żadnej woli czy preferencji, plastelinowy mały świat. Dobrze, wino o osiemnastej, będę czekał na przystanku, odpowiedział, skreślając w głowie punkt: wino 18.00, z listy, na której zapisał już, że trzeba będzie jej wszystko zapisywać, że dzieci nie wcześniej niż trzy lata po ślubie, że normalne obiady dwudaniowe, domowa kuchnia, zero dań odgrzewanych, w co drugą niedzielę u teściowej, a jeśli papierosy, to tylko na balkonie; żadnych zwierząt domowych, bo sierść, do znajomych tak, ale od rewizyty wykręcać się anginą, bo trudno ich wyprosić i za dużo zmywania. No i ona musi coś zrobić z włosami, spiąć, związać; na urodziny kupić jej małą torebkę, małą, żeby nie mogła tego wszystkiego przy sobie nosić jednocześnie, żeby musiała dokonać wyboru. Wybór trudna rzecz, oścista. Często jej mówić, że się ją kocha, się ją, bo kobiety w to wierzą. Jak się mówi, to można działać właściwie dowolnie; ofiarować poczucie bezpieczeństwa, które daje precyzyjny rozkład jazdy, odpowiednio rozplanowany harmonogram. Możesz przyjść o osiemnastej piętnaście, powiedziała, ja się zawsze spóźniam. No dobrze, postaram się, nie obiecuję, ale się postaram, obiecała, odkładając słuchawkę, i kiedy zobaczył ją wysiadającą z tramwaju pięć po szóstej, pomyślał, że to będzie łatwe, prościusieńko będzie ją kochać. Niecały rok później, kiedy się jej oświadczał z pierścionkiem w aksamitnym pudełku, wśród aforyzmów z pamiętników z podstawówki, myślał, że ją kocha, i nie miał powodów, żeby się podejrzewać o kłamstwo.

Nie zapytał. Tak jest lepiej, jeśli bowiem zapytać, człowiek zaczyna się zastanawiać, czy ja go kocham, czy chcę go nie opuszczać aż do śmierci, czy właśnie z nim chcę się kłócić i przepraszać i mieć wspólny czajnik. Nie zapytał, więc się nie zastanawiała. Przyjęła jego plan, nie wiedząc o jego istnieniu, jak ptak nie wie o powietrzu. Podobała się jej ta zwyczajność, którą jej dawał, bo chciała pewnych rzeczy po prostu, jak każdy. No tak, jak każdy. Szczęścia na przykład.

Nikt nie rozpakowuje walizki, jeśli wie, że zostanie w hotelu na dzień lub dwa. Pozwala się ubraniom gnieść w znanym sobie towarzystwie. Natomiast kiedy zostaje się na długo. Długo, dłużej, to nic nie znaczy, zostaje się na tyle, na ile się powinno, i wtedy się odchodzi, gdy to konieczne. Trzeba po prostu wiedzieć, na tym polega dojrzałość, trzeba wiedzieć, kiedy spakować walizkę, a kiedy rozpakować. I na jak długo.

Stał przed otwartą szafą i milczał. Nie miałby zresztą do kogo się odezwać, to oczywiste, a milczy się zawsze do siebie. On milczy już tak długo, że nie warto tego pisać, ale nie zawsze się pisze to, co warto pisać, co jest czegoś warte. W ogóle ani ja, ani on nie założylibyśmy się, że słowa cokolwiek są warte.

Milczy do siebie. Szafa stoi przed nim ze swym pustym brzuchem jak wypatroszony trup z prosektorium. Tylko wieszaki żeber i białe przegródki półek, prostokątne trumienki na jego niewielki dobytek. To nie, to do prania. Półki wyglądają na czyste, przetarte, ale jeśli trafić palcem w róg, zawsze znajdzie się popielaty zarodek kurzu. Kurzu obcego człowieka. Krótki, jasny włos. Maleńkie ziarenka, resztki czyjegoś świata, pamiątki po zabranych, spakowanych ubraniach, które mieszkają gdzie indziej.

Przydałby mu się garnitur. Mógłby kupić garnitur, tylko że to jest trudne, trzeba wyjść, przymierzyć, obracać się przed lustrem i mieć przygotowane argumenty dla zachwyconych sprzedawczyń, że wcale nie ma powodu do aż takiego zachwytu, z jakim one wyrażają pragnienie sprzedania garnituru. Lepiej nie. Garnitur kupuje się na pogrzeb. Albo do ślubu.

Przez uchylone okno wpadły dźwięki gruchających zalotów. Podszedł do balkonu, żaluzje, jak można było zapomnieć o żaluzjach. Po poręczy kroczył najpopularniejszy zalotnik świata, kręcąc szmaragdową szyją. Tupał i nawoływał, kręcił się i niecierpliwił, oto bowiem znalazł najpiękniejszy, całkiem pusty, najbardziej niczyj balkon świata i uznał go za swój, co ogłosił gruchaniem, a teraz przydałby mu się ślubny garnitur. Przyjdź do mnie, przyjdź do mnie, władam balkonem, wołam cię i stroszę się, władam balkonem i niezaciągniętą żaluzją i zaraz cię znajdę. Zaraz sama przyjdziesz, zawezwana, nie oprzesz się urokom niczyjego mieszkania, a potem stukniemy się dzióbkami i złożymy piękne, półprzezroczyste jajko, i zasramy sobie nawzajem cały świat naszego niczyjego balkonu. A potem ktoś nas przeklnie, ścierając nasze wyschnięte w upale gówna, i zrzuci bezlitośnie z czwartego piętra nasze niczyje dziecko, zamknięte w białym, miękkim domku, zupełnie swoim własnym, i nie będziemy mieli dziecka, będziemy mieli tylko zasrany balkon, bez reszty nie nasz.

Jeden ruch żaluzji w dół wystraszył gołębia. Koniec historii. Idź się zalecać gdzie indziej.

Zawsze coś zostaje. Choćby posprzątać, zetrzeć, schować, wyrzucić, zawsze zostaje. W cienkich szparach między panelami na podłodze resztki czyjegoś naskórka, schodzone ciało, może gdyby podlać, wyrósłby człowiek, ten obcy człowiek, który tu mieszkał. Po kurzu, jaki człowiek zostawia po sobie, podobno można poznać, czy na coś choruje, co je, ile razy w tygodniu się kocha, ile razy się myje, kurz wie to o swoim człowieku. Oczywiście trzeba kurz obejrzeć pod mikroskopem, gdzie już nie jest szarym kłębem, ale plątaniną pięknych, kolorowych dróg. To, co krąży w powietrzu i zatrzymuje się w mieszkaniach, pyłki roślin. Roztocza, które zjadłyby swojego człowieka, gdyby były większe.

Łazienka z nazbyt licznymi miejscami spotkań ściany ze ścianą, płytki z płytką, przy wannie ścieżka fugi nabierającej koloru człowieka. Można pochylić się nad resztkami czyjegoś świata i wydłubać paznokciem, co kiedyś było ciałem, ciałem w płynie do kąpieli, włosem w szamponie do włosów. Choćbyśmy się myli i zacierali ślady, i tak zostajemy w szparach przypodłogowych, i tak krążymy w powietrzu.

I zawsze, zawsze w szufladzie ze sztućcami. Nigdzie na świecie nie ma idealnie czystej szuflady ze sztućcami. Sztućce się myje i wkłada do szuflad czyste, a szuflady są brudne. Ukrywają w czarnych rogach jakieś resztki, nie wiadomo skąd wzięte, jakby odkładały zapasy na zimę.

Stoi w białej kuchni, czystej, ale brudnej. Wyciąga szufladę ze sztućcami, sześć łyżek, sześć widelców, sześć noży i sześć, nie, pięć małych łyżeczek. Łyżeczek do herbaty albo do ciasta, tych łyżeczek, które robią coś wyjątkowego, domowego. Jedna się zgubiła. A może odeszła z własnej woli. Nie wie. Nie może wiedzieć, bo tego nie wiadomo. Wydłubuje z rogu szuflady ciemny okruszek, czyjś brud, zostawiając nieświadomie fragment swojego brudu w tym samym miejscu.

Nie chciała. Musiał długo tłumaczyć, argumentować, że musi ćwiczyć, że ruch uchwycić najtrudniej, ruch i światło, sama zobaczysz, co się dzieje z twoją twarzą, gdy światło gryzie ją z różnych stron, będziesz młodsza, starsza, poważniejsza, radośniejsza, chociaż nic się nie zmieni, w tobie nic się nie zmieni. Nie, odpowiadała, nie i nie, to ja mam zmieniać, nie światło. Jeśli tego nie widzisz, ależ właśnie widzę, przerywał i brał ją za rękę, właśnie widzę i dlatego chcę zatrzymać, nie rozumiesz, to tak, jak zapisać ważne zdanie, sentencję z książki, której nie chce się zapomnieć. Chcę, żebyśmy się zatrzymali, chcę ciebie zatrzymywać. Nie musisz mnie zatrzymywać, ja jestem, będę, zdjęciem mnie okradasz. Okradam, śmiał się, ale zaciskał zęby, nie spodziewał się sprzeciwu, kobiety przecież powinny chcieć, żeby im robić zdjęcia, mówi się cokolwiek, ładnie wyjdziesz, kochanie, pokażesz koleżankom, pochwalisz się, a chodzi o próbę ziarna albo ćwiczenia w kadrowaniu; okradam, ale dla siebie cię okradam. Nie musisz kraść, masz mnie. Skarby się kradnie, a teraz oprzyj się o poręcz, poczekaj, wejdę piętro wyżej, z góry jesteś piękna, pokażesz koleżankom. Tylko się nie garb. Odchyl się, ale się nie garb. Na szarym tle wszystko wychodzi, wszystko.

Czy ty się spotykasz ze mną czy z tłem, spytała kiedyś, siedząc w fotelu w jego mieszkaniu, ze mną czy ze ścianą, z murem, z cegłą, betonem, liściem w parku, strukturą fakturą, z kim się spotykasz. Popatrz, powiedział, jesteś wszędzie, mam cię na każdej ścianie, w dziesięciu albumach, w stu plikach, znam każdą twoją linię prostą i każdy zakręt, każdy twój gest, struktury faktury twoje o każdej porze dnia, jesteś zapisana w każdym ubraniu, w każdej chwili, zapisana, zdjęta, zamknięta. Widziałem cię w pionie, w poziomie, pod każdym kątem. Mam się rozebrać. Nie, nie chcę, tak jest dobrze, tylko włosy rozpuść. Chyba powinnam je trochę podciąć, nie uważasz. Mogę się rozebrać. Mogę zdejmować wszystko po kolei, a ty będziesz sobie fotografował. Wszystko po kolei. Nie, lepiej nie, zbyt mało jeszcze wiem o fotografowaniu aktów, nie będę zadowolony, skóry struktury, nie trzymaj tak palców, nie razem, niech każdy robi, co chce. Ale one robią, co chcą, chcą być razem właśnie. A gdybym się rozebrała, mogę się rozebrać, możemy poćwiczyć akty, a potem. Nie, do tego potrzebny jest nastrój, nie można się przygotować, bo. Ale ja właśnie jestem przygotowana i mam nastrój, rzuciła w niego kłębkiem zwiniętych rajstop; rozłożyły się na podłodze jak dym, ciemny dym z czegoś, co ucieka, choćby to coś zatrzymywać. To nie będą dobre zdjęcia, naprawdę. Głuptasie, nie o zdjęcia mi chodzi, zaśmiała się, wystawiając nogi na oparcie kanapy, będziesz mi musiał pomóc z tym zamkiem, sama nie dam rady. Chłodno. No dobrze, westchnął, ale naprawdę nie będziesz zadowolona; ciało jest trudne, ma tyle miejsc, zakamarków, załamań, wnęk. Znam cię, ale im bardziej znam, im głębiej, to jest też głębsze, trudniejsze. Podnieś ręce. Załóż nogę na nogę. Jeśli chcesz się położyć, to lepsze będzie zdjęcie z góry. Marszczysz czoło. Mrugnęłaś. Znowu mrugnęłaś. Nie mrugam, przymykam oczy. To przymknij, bo wygląda, jakbyś mrugała. A troszkę w lewo, całe ciało w lewo, wtedy nie widać, że jedną pierś masz większą. Każdy ma jedną pierś większą, człowiek nie jest symetryczny. Nie mów przez chwilę; kiedy mówisz, pokazujesz zęby. Złącz nogi, to jest akt, nie pornografia. A gdyby to była pornografia, co wtedy, spytała, odłóż na chwilę ten aparat, dobrze. Poczekaj, ruszyłaś stopą, dziwnie to wygląda. Jeszcze raz. O tak, wyprężyła plecy, jeszcze raz i jeszcze raz, ile razy tylko będziesz chciał. Masz znacznie jaśniejszą skórę na pośladkach, pewnie lato jeszcze schodzi, opalałaś się, to można skorygować, kupiłem nowy program do obróbki zdjęć, można prawie wszystko skorygować. Nie koryguj mnie już, powiedziała, bo mi zimno, chodź tu. Teraz prawie wszystkie zdjęcia się koryguje, rzadko który fotograf. Czyli fotograf już niczego nie musi umieć, nawet nie musi wiedzieć, pod jakim kątem trzymać aparat, potem się i tak przytnie, pozmienia, prawda. Wcale nie, musi wiedzieć, przecież jest odpowiedzialny za całą kompozycję i nawet jeśli później poprawia jakieś elementy, to w imię kompozycji. Kompozycji, rozumiem, czyli jestem tylko kompozycją. Nie, jesteś aż kompozycją, nie ma nic ponad kompozycję, zrozum, nie rozumiesz. Nie, nie rozumiem, przecież na mnie patrzysz. Patrzę na ciebie, a ty jesteś kompozycją, patrzę na kompozycję. Trzeba nad tym panować, nad światłem, o, zobacz, trochę cienia na ramieniu i już wszystko do niczego. Tak na mnie patrzysz, tylko tak. Kiedy myślę o twojej skórze, szukam miejsca, z którego zobaczę ją w najlepszym kolorze. Kiedy patrzę na twoją szyję, myślę o tym, jak powinnaś ją odgiąć, żeby linie były swobodniejsze. Patrzę na twoje kolana i zastanawiam się, jak je ułożyć, kolana zawsze wychodzą idiotycznie, nie uważasz. Zimno mi, mruknęła, muszę się ubrać.

Nie gniewaj się, naoglądałaś się filmów, rozbierana sesja, a potem modelka i fotograf obowiązkowo idą do łóżka, tak? Nikt normalny się nie podnieca w trakcie robienia zdjęć, przecież to jest praca, przestań. Ja nie umiem patrzeć na ciebie tak, nie umiem teraz, patrzę przez, żeby było tak, jak chcesz, trzeba patrzeć bezpośrednio. Właśnie, powiedziała, właśnie.

WTOREK

Wtorek, trzeba zapisać w notesie. Wtorek, hunting games. Pierwsze z klatki wyszły siostry Filifionki. Zapomniał, że tu mieszkają, zapomniał o nich, gdyż łatwe były, superłatwe do zapomnienia; nie trzeba było ich się specjalnie uczyć na pamięć, gdyż nie obciążały jej; od okresu dojrzewania, który przeszły w plejstocenie, nie przeprowadziły w sobie ani na sobie żadnej zmiany. Mogłyby własne pamiętniki powielać na ksero, każdego roku to samo. Tak o nich mówiliśmy, powiedział do siebie, siebie w liczbie pojedynczej, a mówiliśmy liczbą mnogą, one też były mnogie, dwie siostry Filifionki, ciuchy te same, beżyk z popielem, kamuflaż na każdą pogodę, niewidzialne ascetki, których długie spódnice stanowiły jedyny element określający ich tożsamość płciową. Biedne siostry Filifionki, mówiła, o tożsamości płciowej mogą przeczytać tylko w gazecie, żadna Filifionka z obawy przed grzechem ciężkim nie wypowiedziałaby tych słów na głos. Tożsamość określona przez brak. Brak makijażu, brak fryzury, włosy w kolorze ubrań, beżyk z popielem, braku biustu, totalny brak mimiki, tylko proste, długie spódnice, zginąłby, kto by ujrzał Filifionkę w spodniach. Albo w piżamie.

Ucieszył go widok sióstr Filifionek. On zapomniał, ale one tkwiły tu, nie zmieniając spódnic bez względu na porę roku; wspaniałe, wiecznotrwałe siostry Filifionki, zawsze można liczyć na ich żadność. Zapisać. Notes powinien być w walizce, trzeba zapisywać kto kiedy, Filifionki wychodzą siódma dwadzieścia. Idą do pracy. Do szkoły. Najbliższej. Niczego nie zmieniły od okresu dojrzewania, nawet do tej samej szkoły chodzą całe życie. Jedna Filifionka chyba uczy polskiego, a druga zapewne polskiego. Śmierć wam zatem, siostry Filifionki.

Pociągnął za cyngiel. Jedna z sióstr pochyliła się, by poprawić rajstopy, druga nawet się nie obejrzała, zapewne to bardzo nieładnie gapić się, gdy ktoś poprawia rajstopy. Zawsze mają na nogach rajstopy, choć trudno powiedzieć, że na nogach, nikt tych nóg nigdy nie widział; na pewno piorą rajstopy w szarym mydle, tak mówiliśmy; każda pierze swoje, materiał już nie przylega do chudej łydki, otacza ją tylko jak tulejka z papieru. Zawsze mają rajstopy. Od września do kwietnia – czapki i rękawiczki. Nigdy ramiączka żadnego wystającego, nigdy sandałów, puder za nic w świecie. Z tej odległości nie widać, czy ktoś ma na twarzy puder, ale jeśli ktoś raz widział z bliska siostry Filifionki, oczywiste jest, że puder kojarzy im się wyłącznie z cukrem pudrem, mówiliśmy i śmialiśmy się, biedactwa, smętnie hołubione, bezkosmetykowe dziewictwo, niepowołane zakonnice.

Filifionki zastygły na chodniku. Koniec świata, ruch się zbliża. Maleńki chłopczyk, tak maleńki, że można by go nosić w kieszeni płaszcza, jedzie na rowerku w stronę Filifionek. Za chłopczykiem pędzi kolorowa mama, na pewno z otwartą torebką, na pewno z myślą, co dziś na obiad; zapewne odprowadza właśnie maleńkiego chłopczyka do maleńkiego przedszkola, nieświadoma filifionkowej klauzury. Jednak chyba wie, poznaje wiecznotrwałe mumie, gdyż przyśpiesza, próbuje złapać dziecko za rowerek i rowerek za dziecko, ale ruch wyrywa się jej rękom i muska szarą spódnicę. Filifionka fuka, nic nie mówi, ale gdzieżby, mama nie pozwoliła jej rozmawiać z nieznajomymi, fuka tylko straszliwie i strząsa ręką fantomowego wroga, który gwałt uczynił na jej niepokalaniu. Druga Filifionka w pozie żony Lota. Jaki piękny kadr. Filifionkowe nieszczęście schwytane. Filifionki pokonane ruchem. Teraz.

Pociąga za cyngiel. Dla pewności jeszcze raz, jeszcze raz. Szare rajstopowe dziewice w ciepłym słońcu. Już bardzo ciepłym, choć wcześnie. Może to zrobić w sepii, a może sepia okaże się niepotrzebna, Filifionki są sepią same w sobie. Teraz.

Siostry dzielą się ćwiczonym od lat spojrzeniem ach wychowanie bezstresowe ach ta dzisiejsza młodzież czy nie należy w końcu wyznaczyć trasy dla cyklistów i ach do czego to wszystko doprowadzi. Oglądają się jeszcze, by się upewnić, że zabójca na rowerku nie zawrócił, i ruszają majestatycznym krokiem, obrażone na rowerek i na resztę dnia. Nie wiedzą, że są podglądane. Nie wiedzą, że podglądacz zza okna wciąż je widzi, jak zastygają w pozach nieudanych madonn pod krzyżem, a słońce nic sobie z nich nie robi. Zapisać, Filifionki w sepii.

Uchylone okno przyniosło ze sobą lekkie dmuchnięcie wiatru i stanowcze, szybkie kroki na chodniku. Kroki w butach, których nie znał. Mógł nie znać butów, ale zna przecież rytm; niedopatrzenie na początek, błąd, po prostu błąd, przyznajmy szczerze. Sprawa Filifionek przysłoniła mu to, co ważne. Filifionki, harpie jego rozproszenia, trwaj, chwilo, i takie bzdury, jeden zero dla szarych pończoch.

Wyszła. Nie mógł krzyknąć, poczekaj, nie zdążyłem cię złapać, nie idź tak szybko, bo mi się wszystko rozmyje, rozejdzie jak szew w starym ubraniu, poczekaj, popraw włosy, wróć po coś. Wtorek, siódma trzydzieści dwa. Zbyt szybko. Nie powinienem był cię przeoczyć, nie da się ciebie przeoczyć, nie mogłem.

Kumpel, którego poprosił o robienie zdjęć podczas ślubu i wesela, pętał się po kościele jak porzucony pies pod sklepem, przystawał przy każdej znanej i mniej znanej ciotce, obwąchiwał ją aparatem szybko i bez zastanowienia, jakby robił dokumentację dla policji. Pan młody w garniturze, o którym już wiedział, że włoży go raz i nigdy więcej, nie zapamiętał z ceremonii własnego ślubu nic. Pilnie się starał, ale nie zapamiętał i zorientował się dopiero, gdy znalazł się w świetle dnia, z nową, przeszkadzającą palcom obrączką, z ziarenkami ryżu we włosach i zobaczył swoją całkiem nową żonę, wygrzebującą spomiędzy kocich łbów rzucone na szczęście monety, podczas gdy on sam stoi jak kołek w płocie, w stanie, do którego obiecywał sam siebie nigdy nie dopuścić, czyli w stanie i co teraz. Kumpel fotograf przebiegł maraton między babciami, wujkami i całkiem nowymi teściowymi, pstrykając w każdy wątpliwej szczerości pocałunek, każde nieprzemyślane życzenia, każdy brzydki bukiet i każde tradycyjne wręczenie koperty. To są zdjęcia batalistyczne, wołał pan niemłody tydzień później, jak z pola bitwy, rozkojarzone, niecierpliwe, te z wesela też, popatrz, tu ktoś je bigos, a tu ktoś je bigos, a tutaj my jemy bigos, tysiąc zdjęć o jedzeniu bigosu. Na każdej fotografii twoja matka, ona chyba śledziła obiektyw całą noc. A tu oczywiście wujek Zbyszek, wujek Zbyszek na pół kadru, plamy na koszuli jak kraina wielkich jezior, ale on jeszcze działa, jeszcze się o wszystkie twoje koleżanki ze studiów nie wytarł. O, tu znowu, z następną, popatrz, ręce w górze trzyma, jakby żarówki wykręcał, po co mu robić zdjęcia w ogóle. A kto to jest, twój ojciec? Tańczysz z ojcem? Wyglądacie, jakbyście mieli za pół godziny umrzeć, przecież ten gość nie ma pojęcia o robieniu zdjęć w sztucznym świetle. I poobcinane ręce, brawo, człowiek wspaniale wygląda z poucinanymi rękami, impreza w szpitalu dla ofiar bombardowania. Czy przyszło mu do głowy, że aparat można czasem trzymać pionowo, zastanawiam się. A tu razem jesteśmy. Ładnie wyszłaś, ale za skazańca. Popatrz, kawałka nie zostawił, wszyscy uciekają, a każdy w inną stronę. Po prostu nie umiesz tańczyć, powiedziała. Ja nie umiem tańczyć, a on nie umie fotografować. I nie mów mi znowu, że to nie ma znaczenia, proszę cię, znaczenie ma to, czemu znaczenie nadajemy, gdzie ty idziesz? Nie mówiłaś mi, że będziesz wychodzić. Nie wiem, powiedziała, biorąc torebkę, może do sklepu, może na spacer, jak pójdę, to się dowiem. Co mam z tymi zdjęciami zrobić, chcesz powklejać do albumu, wybrać najlepsze, dziesięć może się trafi. Nie wiem, odparła, mogę ci powiedzieć, czego chcę, ale zrobisz to, co już postanowiłeś, zrobisz to, co już jest zrobione.

Całował ją w czoło, obiecywał pamiętać o zakupach, wsiadał w samochód i jechał do pracy. Wcześniej jeździli razem autobusem, potem on kupił małego, starego opla, ale nie chciała nim jeździć, chociaż miała prawo jazdy. Tłumaczyła, że nie trzeba jej podwozić, bo korki i bo trudno zaparkować, a to tylko cztery przystanki i autobus jest zwykle punktualnie. Śmiała się, że jest redaktorką literatury sklepowej, gazetek z produktami oferowanymi klientom dwóch sieci. Od fasolki w puszce do roweru, od lakieru do włosów po rośliny doniczkowe przez buty, szynkę w plastrach, pieczywo i leki na zgagę. Wyszukiwała drobne błędy i nanosiła poprawki, dziwiąc się, że tak dobrze jej to idzie na papierze, że błąd rzeczywiście można poprawić albo nawet mu zapobiec, podczas gdy nie można być do końca pewnym, czy się zamknęło drzwi na klucz, zabrało dokumenty i czy masło, które właśnie będzie w promocji, ma się w swojej własnej lodówce na kolację.

Spotykali się w domu późnym popołudniem. Pierwsze dwa lata były zabawne, bo wciąż odkrywali, że czegoś im brak. Ona proponowała, żeby ugotowali coś wspólnie, i wtedy okazywało się, że przydałby się durszlak i duża łyżka, najlepiej drewniana. Wracała w nowym hełmie z durszlaka i z drewnianym berłem, którym dzielnie wymachiwała, udając, że zatrzymuje samochody na ulicy. Jestem królową życia, królowa życia i król, ludzie na nas patrzą, powiedział. Oczywiście, że patrzą, przecież się wygłupiam, śmiała się. Odwiedziła ich jego matka, ulitowała się nad faktem, że śpią na materacu, i dała im pieniądze na kupno łóżka. Odwiedził ich jej dziadek, bardzo ciekaw nowego mieszkania, w którym wszystko mu się podobało, poza materacem, więc dał im pieniądze, żeby kupili porządne łóżko. Przyszli też jej rodzice z szarlotką, a ponieważ dziadek doniósł im, że młode małżeństwo śpi na materacu na podłodze, rodzice wyjęli kasę z portfela i powiedzieli, że pomogą w transporcie łóżka, gdyby młode małżeństwo chciało.

Młode małżeństwo trzykrotnie przepiło i przejadło pieniądze na łóżko, które kupili w końcu, ale później, dużo później, właściwie tylko na chwilę, na tę najbardziej niepotrzebną. Ciekaw był, czy łóżko nadal stoi tam, gdzie stało, drewniane i jasne, wielkie łóżko, zupełnie nieskrzypiące, na szczęście i na nieszczęście, w sam raz dla dwojga i dla jednego.

Rano nawijała włosy na szczotkę, suszyła, lakierowała, wychodziła z bezbłędną fryzurą, by po powrocie spojrzeć na niego spomiędzy zwisających smutno strąków, zniszczonych deszczem lub upałem. Cierpliwie stał w drzwiach i czekał, aż ona przyszyje guzik, który dyndał niestrudzenie przez kilka miesięcy, by akurat urwać się akurat przed spotkaniem akurat takim ważnym. Zanim usiadł do obiadu, stawiał przy swoim talerzu solniczkę, bo wiedział, że praca nad wyczuciem smaku jest procesem, to musi potrwać i to po prostu potrwa, ależ ja się wcale nie denerwuję, przecież nic nie powiedziałem, tylko wziąłem solniczkę, bo zakładam, że nie posoliłaś, ale się nie zdenerwowałem, wcale się nie zdenerwowałem. Przenosił jej rękę ze swoich pleców na podbrzusze, stopował zachłanność ust, czuł się, jakby mu powierzono pod opiekę ucznia pierwszej klasy, zaaferowanego własnym zaangażowaniem, ale niezorganizowanego, który się chętnie nauczy, ale zapomina zabrać podręcznik. Nie strofował jej, nie dawał dobrych rad. Z satysfakcją podpatrywał jej bezradność, kiedy wyjmowała z piekarnika ciasto z zakalcem, kiedy po raz trzydziesty próbowała narysować czarną kredką prostą kreskę na powiece, kiedy stłukła słoik i stała, maleńka i bosa, wśród okruchów szkła, przejęta jak Andersenowska Gerda, urocza w zagubieniu. Gdzieś jest takie zdjęcie, musi być, ona oparta łokciem o parapet, przy uchu trzyma telefon i przymyka oczy, gdyż właśnie dzwoni do swojej matki, pyta o przepis na barszcz czerwony i usiłuje go w przerażonym mózgu zachować. Przymyka oczy tak mądrze, można by pomyśleć, że analizuje passus z Kierkegaarda, ale to barszcz czerwony, barszcz czerwony bez soli.

Z troskliwym uśmiechem przyjmował jej usprawiedliwienia nad przypaloną żelazkiem koszulą, surowym w środku kotletem, uchem ulubionej filiżanki. Wysłuchiwał litanii o spóźnionych tramwajach, zamkniętych sklepach, nieodebranych połączeniach, niezapisanych w kalendarzu imieninach. Z tego się składała, z niedokręconego kremu, biletów do teatru, schowanych w którąś z książek, dziwacznych prezentów pod choinkę (no jak to, co to jest, to jest fular, będzie ci pięknie w fularze), urwanych sznurówek, dowiązywanych w pół drogi. Nie robił awantur, tylko zdjęcia.

Musi je przecież gdzieś mieć. Nie mogła wszystkiego wyrzucić, zapomnieć, choćby dlatego, że nie wiedziałaby, gdzie schowała wszystko, co trzeba zapomnieć i wyrzucić.

Lubił się przydać, zdjąć jej dłonie z wyrwanej z zawiasów szuflady, westchnąć i wziąć śrubokręt, przejechać jeszcze raz żelazkiem po wymagającym karczku lnianej koszuli, wysłać wiadomość: dzisiaj imieniny mojego taty, może zadzwoń, bo się obrazi, wiesz, jaki jest czuły na tym punkcie. Lubił powiedzieć, kiedy przychodzili do nich goście, to ja zrobię kawę, a ty sobie porozmawiaj. Wiedział, gdzie jest kawa. A ludzie woleli rozmawiać z nią, ale tego wiedzieć nie musiał.

Istnieje nieodparta pokusa podglądania go z góry, jakby mieszkał w pozbawionym dachu domku dla lalek. Kiedy nie ma dachu, nie można się schronić przed deszczem i wścibskimi paluszkami, ustawiającymi nasze figurki bez pytania o to, czy chcemy akurat być w kuchni, czy wolelibyśmy w salonie, na twardej kanapie z klocków, gapiąc się w telewizor z klocków. Istnieje pokusa manipulowania tym człowieczkiem, ale on jest już dużą figurką, wie, czego chce, i nie dałby się bezwolnie przenieść na kanapę ani do kuchni, ponieważ teraz śpi na nie swoim klockowym łóżku, przykryty klockową kołdrą, obok której można by położyć drugą klockową kołdrę, gdyby była. To tylko mały ludzik, ale gdy śpi, śni mu się, że jest wielkim klockowym konstruktorem i buduje klockowy świat wyłącznie według swoich planów i na własnych warunkach.

ŚRODA

Siódma trzydzieści. Wyszła. Telefon przy uchu, druga ręka w torebce, wieczny brak gotowości, czynności nakładające się na siebie w pośpiechu, bo się jeszcze nie pomalowałam, bo zapomniałam, co miałam zabrać, a coś miałam zabrać, ale zapomniałam, bo światło żelazko klucze, bo po prostu potrzebuję więcej czasu, jak migawka, rozumiesz, migawka też czasem potrzebuje więcej czasu i dajesz migawce tyle czasu, ile potrzebuje. Jeśli się wraca w to samo miejsce i znowu widzi, jak wychodzisz o siódmej trzydzieści, i znowu patrzy na twój niezgrabny pośpiech i grzebanie w torebce jak podczas kontroli na lotnisku, to się właściwie nie odchodziło, wszystko, nawet prawda, może wrócić, a czas oddajmy migawce, czas to tylko zmrużenie powieki na fotografii. Kiedy wrócisz. O której godzinie.

Dawniej, gdy nie wychodzili równocześnie albo on zostawał rano dłużej w domu, otwierał balkon i odprowadzał ją wzrokiem, dopóki nie znikała w ulicy domków jednorodzinnych jak wesoła, kolorowa piłka, odbita od jego ręki w jakąś inną cudzą przestrzeń. Czasem odwracała się i machała do niego, a wiatr oklejał jej łydki spódnicą. Wiedziała, kiedy patrzy na nią z balkonu. Dziś się nie odwróciła i trudno stwierdzić, czy wie, że ktoś się jej przypatruje. Rzuciła tylko wzrokiem na kartkę z wypisanym wielkimi literami wyznaniem pana strażnika szlabanowego; litery były tak ogromne, że widać je było gołym okiem nawet z jego okna. Gdyby mnie ktoś szukał poszedłem do sklepu po coś do picia bo straszny upał. Uciekła przed upałem między drzewa na ulicy z domkami jednorodzinnymi, uciekła przed jego spojrzeniem, o którym nie mogła wiedzieć. Nadal chodzi na wysokich obcasach nieodpowiedzialnie, kołysze się na boki, brzuch za bardzo wypina do przodu, co jest niepodważalnym dowodem spiralnej konstrukcji czasu, to, co było, jest tak, jak było, a nie ma, czego nie było. I jej już nie ma. Można by się w sumie umówić z panem stróżem szlabanu, można wcisnąć mu stówkę. Niech pan akurat nie idzie do sklepu po coś do picia, kiedy ona będzie wracała, wystarczy, że pan zanotuje godzinę, a potem jeszcze przez trzy, cztery dni może, w celu ustalenia pewnej regularności, porządku, rytmu, widzi pan, ja ogromnie lubię rytm. Cokolwiek powiedzieć, czymkolwiek uzasadnić, mąż mnie wynajął, jej były mąż, w grę wchodzą kolosalne pieniądze i niewybaczalna, zatajona zbrodnia oraz tajemnica przekazywana z pokolenia na pokolenie, więc jakby co, to żadne zimne napoje dla ochłody, tylko oczy dookoła głowy trzeba mieć; można by, ale po co kogoś w to wciągać, obcemu człowiekowi się tłumaczyć, poza tym jego sprawy niczyje cudze nie są. Być czyjeś cudze nie mogą.

Należy jednak założyć, że do czternastej flauta. Pewnie do piętnastej nawet.

Otwarł czarny, elegancki notes, kupiony w eleganckim sklepie papierniczym Dla Tych, Którym Nie Jest Obojętne. W notesie trzeba zapisywać, inaczej nici z rytmu, inaczej z moderato zrobi się jakieś allegro niedopuszczalne. Napisał zupełnie ordynarnym, pomarańczowym długopisem Bic: 7.30. Wyszła. Może byłoby lepiej: wyjście. Byłoby lepiej. Exodus i dwuznaczności. Ale bezosobowość. Wyszła. Jednak wyszła osobowo. Nadmiernie nawet osobowo w szpilkach i z brzuchem do przodu.

Zanurzył się w chłodnej kąpieli. Ściągnął i obejrzał film o facecie, który przez cały czas jedzie samochodem, nawet na chwilę nie wychodzi, i cały czas gada przez telefon. Można robić cały film w jednym miejscu akcji, dlaczego nie, był taki film o facecie, który nie wychodzi z budki telefonicznej. 12.00, zapisał, biją dzwony w kościele, nie mogę się obwiniać. Robię dobrze i dla jej dobra. Sama nie daje rady.

Starszy pan, właściciel antykwariatu pozwalający studentom na dorabianie u siebie, potrafił z niezwykłą dokładnością ocenić wiek książki czy litografii, nie wiedział natomiast, o której godzinie jego pracownik powinien zaczynać ani o której kończyć pracę. Na drzwiach wisiała tabliczka, że otwarte od dziesiątej do osiemnastej, co w praktyce oznaczało: od kiedy tu przyjdę, do kiedy stąd wyjdę. Praca w antykwariacie miała wiele zalet, przede wszystkim można było nie robić nic; przecież robieniem niczego jest układanie książek, przekładanie książek oraz czasem odkładanie książek, niczym nie jest, na pewno nie pracą. Praca w antykwariacie miała też jedną poważną wadę, mianowicie tak bardzo nic, jak się robiło, tak bardzo nic się zarabiało. Trudno było prowadzić antykwariat przy bocznej ulicy z trzema antykwariatami, ulicy wiodącej ku ulicy zdecydowanie głównej, gdzie antykwariatów było sześć czy siedem. Trudno było prowadzić antykwariat w mieście, które jest jednym wielkim antykwariatem. Staruszek nie chciał rezygnować z dobrze wychowanego, choć nieco sztywnego studenta, ale był zmuszony płacić mu coraz mniej ze swojej coraz skromniejszej emerytury. Student skończył studia i ze sztywnej uprzejmości nie rozstał się z antykwarycznym staruszkiem, ale pieniędzy musiał poszukać gdzie indziej. W nowych miejscach się nie udawało, ludzie byli na kilka miesięcy, pieniądze na dwa tygodnie, umów o pracę nie było wcale. Nie martw się, mówiła żona studenta, który już studentem nie był, a jeszcze nie umiał zostać mężem, nie martw się, damy radę. Ale on nie dawał rady i tym się martwił bardziej niż brakiem stałego zatrudnienia. Bo nie tak zostało wyliczone, nauczone, zaplanowane, nie tak ręka na uczcie Baltazara napisała, jak żyć należy.

Zdejmował, układał, podawał i sprzedawał książki, nie przeszkadzali mu półgodzinni zastanawiacze, wszystkomacze, tojużczytałki ani stronoprzerzucacze, ale nie umiał ukryć niechęci wobec wścibskich paluchów grzebiących w wielkim pudle ze starymi fotografiami. Rzadko kto o nie pytał, ale jeśli już pytał, nie czekał grzecznie jak na przyniesioną z zaplecza książkę, na okrągło i dookoła odpowiadając na pytanie, w czym można pomóc, tylko wsadzał od razu rękę do pudełka i grzebał tam z satysfakcją doktora ginekologii po długim urlopie, pragnąc ze swoim grzebaniem zostać sam na sam, nie będąc w żadnym wypadku obserwowanym przez niezadowolonego, młodego sprzedawcę. Młody sprzedawca bronił dostępu do pudełka zaciekle jak gniazda pełnego ciepłych jaj. Wzruszały go napisy na zdjęciach wujek Bolek w wojsku 1940, kochanej Beatce Twój na zawsze Krzysiek Jezioro Solińskie 1956, my na pogrzebie babci Władzi 1948 wrzesień. Niektóre fotografie naklejone były na tekturki ziemistego koloru; bywało, że antykwariusz odklejał je i przepisywał na odwrotnej stronie tekturki datę, miejsce wykonania i dedykację dla bliskiej osoby. Najczęściej jednak nie zakłócał świętego spokoju uwiecznionych na wieczność zmarłych sprzed pięćdziesięciu lat i kazał się domyślać ich wieku, imion i zajęć wyłącznie na podstawie ubrań i rekwizytów. Nie można było wkładać bezkarnie ręki między tych ludzi, którzy zwykle fotografowali się raz lub dwa razy w życiu, przy ważnych okazjach, uroczystościach, z poziomą kreską ust, wytworni i przejęci, ale mimo to wychodzący bardzo źle na jednym jedynym zdjęciu w życiu. Źle i nienormalnie, choć tak się starali. Pewnie dlatego w dotykaniu i kupowaniu ich było coś niemoralnego, głęboka profanacja. Kiedy się pisze książkę, można udawać, że się nie ma nic wspólnego z bohaterami ani nie przeżyło się tego, co oni; nikt się na to nie nabiera, co prawda, ale można. Nie da się natomiast wmówić nikomu, że człowiek na zdjęciu nie jest człowiekiem na zdjęciu. Nie powinno się kupować ludzi na zdjęciach.

Dlaczego się gryziesz i szukasz czegokolwiek, zamiast zacząć zarabiać na tym, co lubisz i umiesz, zaproponowała, nieświadoma, co sugeruje. I że dla siebie samej rusztowanie stawia. Dobrze, warknął, trzeba zrezygnować ze sztuki dla lodówki, najpierw chleba, potem igrzysk, dobrze. Założył pasek aparatu na szyję i poszedł się sprzedać.

Strzelał obiektywem w młode pary nie do pary, najczęściej tydzień po ślubie, już trochę obrażone odkryciem seksu po pijaku i pierwszych skarpetek na podłodze łazienki, objawienia równie cudownego jak płyn do demakijażu. Nieśmiertelne zdjęcie z podwiązką na tłustym udzie, sesja na łące wśród kwiatów lub przy kominku, strzelającym czerwoną złością. Fotografował, poddając się modzie, tygodniowe dzieci w żołędziowych czapkach, skulone w kłębku różowej wełny z przepaską na łysych głowach lub udające kwiat słonecznika. Fotografował wieczory kawalerskie dzielnych Anglików, zjeżdżających na podbój knajp z walizką pieniędzy, które częściowo wydawali na alkohol i panienki, choć bardziej na odszkodowania dla właścicieli zdemolowanych lokali. Wykłócał się z klerykami i zakonnicami, pouczającymi, gdzie należy stać w kościele, żeby księdzu proboszczowi lampą błyskową nie przeszkadzać, a żeby było wiadomo jednak, że człowiek był u komunii, człowiek, którego rodzice płacą, płacili i zapłacą znowu za zdjęcia z wieczoru kawalerskiego, ze ślubu i za poślubne ustawki na tle fototapety z Tatrami. Płacą i dają zarobić, proszę, mówił, przynosząc jej do domu pieniądze, nie będziemy głodni, my, artyści, musimy umieć dawać dupy z pokorą.

Możliwe przyczyny rozpadu małżeństwa, napisał sobie na kartce. Szybko skreślił i zmienił na Możliwe przyczyny odejścia kobiety ze związku. Oczywiście, że niemożliwe, przecież ona nie odejdzie, przyczyny możliwe do napisania. Jeden. Zdrada. Nie chciałoby mi się, zawracanie głowy, jakieś podchody, ukrywanie się, a kto do ciebie dzwonił, a dlaczego później wróciłeś, strata czasu. Jej zdrada, na pewno nie. Hasło do skrzynki mejlowej miała najbanalniejsze w świecie. Telefon sam dla niej wybrał, nie zmieniała PIN-u. Informacja od koleżanki z pracy, że nie przyjdzie na kawę, bo dzieciak ma gorączkę. Standardowa wymiana grzeczności z matką. Kumple ze studiów, którzy umawiają się dwa razy w roku na piwo i kontemplację pogłębiających się zakoli. Nudy. Zresztą od razu wszystko byłoby wiadome, podane jak na tacy, litowała się rozpaczliwie nad śmiercią cudzego psa, ryczała jak bóbr na czwarty raz oglądanym Bravehearcie, emocjonalność struny, najmniejsze poruszenie nie do ukrycia, gdyby miała kochanka, świeciłaby jak żarówka.

Dwa. Ukrywane zaburzenia psychiczne. Ha ha ha. Trzy. Brak zainteresowania i troski. Przecież się troszczę. I interesuję. Oraz staram się, jak również zabiegam i dbam. Cztery, rozbieżność poglądów. Zawsze jest rozbieżność poglądów, ludzie o tych samych poglądach gotowi się pozabijać. Zresztą dopóki nikt nie pyta, nie trzeba wszystkich poglądów ujawniać. Pięć. Teściowie. Nie wtrącają się. Sześć. Nie wiem. Nie wiem, co by jeszcze mogło być. Alkohol odpada. Przemoc. Odpada. Pożycie jest. Tyle, ile trzeba. Jest świetnie.

W celach naukowych odsuwał się o kilka centymetrów. Jej oczy przypominały ciemne, równo wyhaftowane kreseczki. Spała, ale szukała go. Poczuła wokół siebie zbyt wiele wolnej przestrzeni, okłamane powietrze, przeszukała stopą zwoje kołdry, przesunęła ciało, znalazła, uspokoiła oddech. Poczekał. Jakież to piękne, pomyślał, mógłbym prowadzić notatki, ale obudziłaby się, a poza tym tutaj chodzi o miłość. Mógłbym zapisać, czwartek, odsuwam się trzy centymetry i sprawdzam, testuję tę śpiącą miłość, która marszczy brwi i drży kreseczkami oczu, instynktownie odczuwając w mózgu, a może w skórze, odczuwając brak, brak mnie albo nadmiar miejsca. Odsuwam się kilka razy, co pięć minut, gdy już jej sen wraca na trasę, gdy już mu się wydaje, że zapanował nad ciemnościami. Zasiewam wtedy niepokój i brak. I obiekt szuka. Szuka mnie, przesuwa się, niepokoi się tak ładnie, że aż szkoda, że jest ciemno. Podaję swoje ramię, kładę dłoń na jej twarzy; uspokaja się, oddycha regularnie, śni się jej znowu coś, czego rano nie będzie pamiętać; chyba nie ma nic łatwiejszego, niż uzyskać miłość, miłość w szklanej retorcie snu, pięć gramów.

Kto to może wiedzieć, o co chodzi takiemu czteroletniemu człowiekowi w krótkich spodenkach, który stoi pod blokiem i wyje. Mama człowieka, bo to pewnie mama, tylko mamy muszą poczekać na koniec wycia, reszta świata może funkcjonować normalnie, mama przykuca, wyjmuje z pasiastej torby chusteczki higieniczne lizak telefon, nic nie działa, mama podnosi z chodnika przewróconą hulajnogę. Stoją sobie, mama i hulajnoga, bezradne jak zwierzę na łańcuchu, ładny obrazek. Mama w jasnej sukience, pasiasta torba z różnokolorowymi wnętrznościami i dziecko w krótkich spodenkach, czerwone z wysiłku, wyjące wyciem, które zapomniało już swojej praprzyczyny, a teraz wyje tylko po to, aby umocnić bezradność matki i hulajnogi, wyje dla samego wycia. Wycelujemy prosto w brzuszek, pstryk, zamknij się, gówniarzu, budzisz ludzi. A teraz wycelujemy w jasnego anioła nieprzemyślanych rozmnożeń, powoli tracącego cierpliwość, pstryk, zabierz potomka do domu albo na plac zabaw, idźcie gdzieś.

Światło ranem jest miękkie jak dżem morelowy na grzance. Przypomniał sobie wielki plakat wiszący na ścianie pokoju dyrektora firmy budowlanej, tak, proszę państwa, tylko cztery budynki, cztery bloki po cztery piętra, kameralnie i uroczo, a tu wszędzie wokół drzewa krzewy skwerki trawka ławka klombik. I plac zabaw dla dzieci. Ależ oczywiście, proszę państwa, plac zabaw, same młode małżeństwa, a młode małżeństwa to wiadomo, dlatego huśtawki karuzela piaskownica zjeżdżalnia, żeby się huśtać kręcić grzebać zjeżdżać, ale w żadnym wypadku nie wyć pod blokiem i budzić ludzi, wykluczone.

Młode małżeństwo, ha ha, człowiek produkuje kolejnych ludzi, ale żeby oni nie wyli rano pod oknami, trzeba ich huśtać kręcić podrzucać i tak dalej. O, tutaj będzie piękny plac zabaw wśród pięknej zieleni, gdyż jak wiadomo, mózg ludzki lubi zieleń, kolor ten działa uspokajająco na kogoś zdenerwowanego przez wyjące dziecko, na przykład. Plac zabaw z plakatu, wśród imponującej zieleni, wędrujący cień lip i kasztanowców, można leżeć pod drzewem i fotografować zielony haft liści na niebiesko-złotym tle, można usiąść na ławce z książką, o tutaj będą ławki, wiele ławek koło klombu, mniej więcej w tym miejscu, gdzie obecnie jest parking. A lipa i kasztanowce mniej więcej tam były narysowane na plakacie, gdzie teraz jest parking. A karuzela, huśtawki i piaskownica mniej więcej za parkingiem, tam gdzie jest drugi parking. A wolna myśl zamknięta szlabanem. I pan strażnik szlabanowy, wychodzi właśnie i nakleja coś na oknie swojej budki. Drzewa są z prawej strony szlabanu, dwa. Klon strzyżony w kształt grzyba, żeby się nie rozrósł do góry, śliwa z liśćmi w kolorze denaturatu, ona nie zna pór roku, nie marudzi, wiecznie ma jesień. Oszukano nas, powiedział głośno. Dziecko na chodniku przestało się drzeć, chyba się zapowietrzyło. Właściwie wiedzieliśmy od początku, raju na ziemi nie ma i żadna firma budowlana nie jest zainteresowana jego stworzeniem, dzieci chowają się bez jedzenia piasku i spadania z huśtawek, oszukano nas, daliśmy się oszukać. I chyba właśnie wtedy, w tym biurze, ona powiedziała, to cudownie, prawda, będziemy mieli blisko plac zabaw dla dzieci, prawda, kochanie. Może gdyby nie powiedziała, gdyby nie wyobrażała sobie, że wolno jej samodzielnie decydować, może gdyby, ale daliśmy się oszukać, bo wydawało nam się, że jesteśmy panami sytuacji. Ale musiała to powiedzieć, nie potrafiła sobie darować i dlatego nie ma ani huśtawek, ani dzieci, właśnie. Zrobić dziecko to każdy potrafi, ale gdzie je huśtać potem, skoro nie ma huśtawek. I tak sobie powiedzieć, że coś będziemy robić z dziećmi, wyobrażać sobie, że się będzie huśtać jakieś dziecko jak własne głupie słowa, na huśtawce, której nie ma przecież.

Wszystko się uda i wszystko znowu będzie tak, jak powinno. Ten świat się pogubił, to oczywiste, w jednej chwili można się pogubić bez kierownika, bez demiurga, ale demiurg powrócił w odpowiednim momencie i w ustalonej chwili, świat przejdzie kwarantannę, dostanie karę, poprosi o wybaczenie i można będzie pozwolić słońcu wstawać na wschodzie, wskazówkom zegara mijać się, a zmarszczkom pogłębiać. Błędy i wypaczenia się naprawi, dziury załata, rośliny podleje. Albo nie. Albo się tylko pokaże światu, jak bardzo sobie nie radzi, jak się uparcie i beznadziejnie kręci jednak, choć wypadałoby się zatrzymać. A potem się odejdzie ponownie, gdyż świat wiedzieć musi, co traci. Lub się zostanie z łaski, pod pewnymi warunkami. Szlaban i pana szlabanowego stróża się zostawi, ładnie i w sposób przemyślany domykają przestrzeń, stare zdjęcia się wyrzuci, nowe zdjęcia i nowe pasje i nowe awantury się wywoła. Jeszcze chwila. Wszystko się musi udać, plan jest znakomity. Trzeba mianowicie zrobić kawę, przez to wrzeszczące dziecko przepadła najlepsza pora na śniadanie; trzeba zatem przy kawie skasować większość fotografii wrzeszczącego dziecka, usuń, usuń, tu matka, jaka brzydka, zostaw, usuń, usuń. I przy kawie można napisać w czarnym, eleganckim notesie, co się teraz będzie i jak. Nie żeby się nie wiedziało, skoro się wie, ale reguły można sobie zapisać, pisanie reguł jest wartościowe samo w sobie, jest planem godnym prawdziwego stoika, zajęciem mistrzowskim, rytuałem powinności.

Zapisać trzeba plan w notesie do zapisywania planów, najlepiej mieć notes z dziurkowanymi kartkami, połączonymi drucikiem wyobrażającym spiralną koncepcję czasu i pozwalającym bez większego wysiłku wyrwać plan nieudany, uciec przeznaczeniu. Jeden, trzeba zapisywać godziny. Należy obok planu, czego nie wolno robić, zrobić plan, co zrobić trzeba, i trzeba wpisać, że trzeba zapisywać godzinę, kiedy wchodzi, wychodzi, przychodzi, odchodzi, przechodzi, i sprawdzać trzeba, i notować, czy ona postępuje zgodnie z tym, jak trzeba, czy nauczyła się prawidłowości, harmonii i rytuału. Czy konstruuje zachwycająco powtarzalne sekwencje. Trzeba zapisywać i pilnować. I trzeba stworzyć plan rzeczy, których robić nie wolno. Nie wolno zapalać światła wieczorem, oglądać telewizji, gdyż telewizor daje fioletowy refleks i miga zza najgłębszych nawet kotar i od razu wiadomo, że ktoś jest, bo skoro ktoś ogląda, ktoś jest. A nie może być wiadomo nikomu, że ktoś jest ani że ktoś ogląda. Należałoby wyjść nocą przed blok, zostawiwszy włączony telewizor i zaciągnięte rolety i sprawdzić, czy widać migoczące fiolety. Można by tak było zrobić, ale wychodzić nie wolno. Poza tym w mieszkaniu nie ma telewizora. Zawsze za to można zapisać, że nie wolno oglądać, gdyż to jest drugi punkt i bardzo brzydko by wyglądało takie pokreślone na początku listy. Trzy, nie wolno wieszać prania na balkonie. Majtki i skarpetki zdradzają obecność oraz płeć. Lista druga punkt drugi, sprawdzić, czy w łazience jest suszarka na pranie.

Wszedł do łazienki i z ulgą stwierdził, że pod sufitem przywieszone są cztery linki, które można ściągnąć na wysokość wzroku i które z łatwością pomieszczą wszystkie majtki i skarpetki człowiecze. Urządzenie współpracuje. Trzy. Nie, cztery. Cztery, trzeba wychodzić wyrzucić śmieci, bo się zaśmierdną w tej temperaturze, ale można wyrzucać nocą. Kontakty towarzyskie ograniczyć do zera, albo nawet do minus jeden. Z nikim nie rozmawiać. Nie odpisywać na mejle, nie korzystać ze skajpa. Nie odbierać telefonów. Nawet gdyby ktoś zadzwonił, nie odbierać. Sprawdzić na stronie zakupów internetowych, ilu kierowców jeździ w tej okolicy, może tylko jeden miły chłopiec jest panem od zakupów. Chociaż czy to nie przezorniej, nie przenikliwiej, gdy pan od zakupów zawsze inny, oni się wtedy nie przywiązują, nie zapamiętują, ale tamten przecież powiedział, że bywa tu często, że stróż szlabanu go zna, to złe, złe, można zrobić wielkie zakupy raz na zawsze w przyszłym tygodniu i potem już nie widywać miło uśmiechniętego chłopca od zakupów, takie jednorazowe zakupy to dowód niezwykłej zapobiegawczości, z drugiej strony jakaż potężna jednorazowa porcja śmieci, nie do ogarnięcia. Przemyśleć. Stworzyć trzecią listę rzeczy do przemyślenia. Pięć. Nie wpaść przypadkiem na sąsiada, z lewej cisza, zapewne wakacje, z prawej czasem mecz i muzyka, wczoraj wieczorem podniesiony głos przez komin w łazience, może awantura, tym lepiej, ktoś, kto robi awantury, z pewnością będzie dyskretny wobec cudzego życia. Nie podchodzić do okien. Aparatu nie przestawiać bez konieczności, jak w tym filmie, gdzie gość robi codziennie zdjęcie temu samemu miejscu, Dym, tak, Dym, byliśmy na tym w kinie. Mało dialogów, nudziła się i powiedziała później, nudziłam się, a mnie się chyba podobało, ale po co robić film o tym, że facet robi zdjęcia, wystarczą same zdjęcia przecież, a Okno na podwórze, a Żaluzja, co żaluzja, taka powieść, Żaluzja, szukam nawiązań rozwiązań. Siedem, też był taki film, Siedem, zerwać z liczbą mnogą. Osiem, jeśli to nie kurier z zamówionymi zakupami, w ogóle nie odbierać domofonu, słucham, powiedział do słuchawki domofonu i zdał sobie sprawę, że właśnie złamał punkt ósmy i jeszcze kilka punktów uprzednich, bo właśnie odebrał, nie, właśnie odbiera domofon, właśnie powiedział słucham i słyszy, że ktoś z dołu mówi dzień dobry, mam paczkę dla sąsiada spod numeru dziewiętnaście, czy może pan odebrać, i usłyszał swój niezbyt przyjemny głos, mówiący proszę bardzo, zobaczył swój palec na przycisku wpuszczającym do klatki schodowej, zasada ósma, zasada piąta, jak przekazać paczkę sąsiadowi, z którym absolutnie nie wolno się kontaktować. Może nie otworzę, udam, że mnie nie ma, niech facet pomyśli, że zadzwonił przez pomyłkę do kogoś innego, pomyślał, otwierając drzwi, dzień dobry, przekaże pan paczkę sąsiadowi, bardzo panu dziękuję, bo już wczoraj byłem i też nie zastałem nikogo, a pan na stałe, wcześniej tu takie dziewczyny mieszkały, to sobie nawzajem odbierali paczki, taka samopomoc sąsiedzka, jak w Alternatywach, oglądał pan, na pewno pan oglądał. Nie, ale Dym oglądałem.

Tuż po osiemnastej ustawił się przy oknie z odgrzaną pizzą, jak paparazzi z amerykańskiego filmu. W filmach zawsze tak jest, że postać, która ma wyjść, wychodzi wtedy, kiedy wyjść nie ma prawa, czyli kiedy policjant trzyma w ustach całego pączka, kiedy tani paparazzi na moment spuszcza wzrok, by podnieść zapalniczkę, odebrać telefon od mamusi albo zapłacić za pizzę, gdy superdetektyw mruży oczy, by kichnąć, co i superdetektywom się zdarza, chociaż nie powinno. W filmach, czyli nigdy, pomyślał i zdjął oko z chodnika, by ugryźć kawałek pizzy. I wtedy weszła w kadr.

Torba na ramieniu, worek na śmieci w ręce, chyba brązowy, może ciemnoszary, granatowa sukienka, której nie było wcześniej. Rozmawia z jakimś mężczyzną, którego też nie było wcześniej. Nie, raczej nie, za daleko stoją, coś sobie tylko tłumaczą, a może jednak. Nie, jednak nie, zza bloku wyjeżdża dziewczynka na różowym rowerze, tak wściekle różowym, że to nieprzyjemne dla oczu nawet z tej odległości. Skąd te wszystkie dzieci się biorą, wrzeszczące i jeżdżące, codziennie jakieś dziecko. Dziewczynka zatrzymuje się obok mężczyzny i patrzy na kobietę, z którą on rozmawia, patrzy z bliska na coś, na co inni muszą patrzeć z daleka. Śmieci zaraz się rozsypią, na pewno nie zawiązała dokładnie. Pstryk. A nie mówiłem.

I co teraz. Jak podnieść, naprawić, skoro się rozsypało, rozpadło i leży. Gadu-gadu z sąsiadem, chwila nieuwagi i wszystko na ziemi. Plastikowe, zgniecione butelki, otwarta puszka, która poturlała się pod samochód, papier, bardzo dużo papieru. Szkoda, że za daleko, nie widać, co chciała napisać, a musiała podrzeć. Uczynny sąsiad podnosi kilka kartek. Ona bierze brązowy worek w ramiona, trzymając go niespodziewanym otworem do góry, odchodzi w stronę śmietnika, grzebie w torebce, pewnie szuka kluczy. Rozmowa zakończona. Co za miny. Pstryk. Sąsiad – jeśli to sąsiad – pomaga dziewczynce wsiąść na rower. I już ich nie ma. Takie ludzkie relacje sracje, nie ma ich, nie zostają nigdzie poza zdjęciem. Nie pogadałaś sobie. I miałaś zamknąć śmieciowy domek. Dokąd idziesz. Kiedy wrócisz. Granat ci nie pasuje, zbyt ciemny, tyle razy mówiłem.

Nieudolność numer jeden: niezawiązane śmieci. Pełen sukces. Zbliżenie na twarz, która nie jest przerażona, a powinna być. Śmieci się wysypały wszędzie wszędzie, straszny bałagan. Sąsiad – jeśli to sąsiad – dowiedział się, co jesz i pijesz, co pisałaś i podarłaś. Wstyd. Worka nigdy nie należy wypełniać po sam czubek. Musi zostać miejsce do zawiązania. Zawiązać dwa razy, po przekątnej. Albo kupować worki z taśmą ściągającą, droższe, ale pewniejsze, a pewność musi kosztować. Wsadzić jeden worek w drugi, jeśli może pęknąć. Posprzątać po sobie. Nie pozwolić, żeby ktoś twoje śmieci podnosił, w twoich śmieciach grzebał, poznał je.

CZWARTEK

Czwartek, jw., zapisał, 7.30. Upewnić się, o której wróci, ale jeśli jw., 15.30–15.45, to jutro. Piątek. Dziś się nie śpieszyła. Wczoraj po 18.00 wyrzuciła śmieci. Będą tam. Za chwilę. Za chwilę najbezpieczniej, nawet spóźnione dzieci są już w drodze do szkoły, pan stróż szlabanowy zamknął śluzę, zostawi teraz kartkę, że wraca za dziesięć minut, i wróci za pół godziny.

Nie, nie można tak śmiało, tak pewnie wychodzić na klatkę schodową, a gdyby ktoś, co wtedy. Nie powinno się też cofać do wnętrza, po co teraz, gdy już, teraz to jak jakiś zbrodniarz, przecież nie mam nic do ukrycia, to dopiero musi wyglądać podejrzanie, gdy ktoś wychodzi zbyt pewnie i się cofa. A jeśli sąsiad wygląda akurat judaszem, bo ma takie hobby, nie odbiera przesyłek, ale wygląda cały dzień przez judasza, mało prawdopodobne, ale istnieją przecież tacy psychole, którzy mają potrzebę podglądania judaszowego, no więc jeśli, załóżmy, i jeśli ten sąsiad psychol zobaczy cofnięcie się do wnętrza, podejrzane cofnięcie się, co wtedy. A jeśli sąsiad wyjdzie, żeby sprawdzić, kto się cofa i po co.

Jak najciszej przekręcił klucz w zamku i poczuł samego siebie na zewnątrz, całkiem na zewnątrz, poza swoim bezpieczeństwem, przekroczonym i niezabezpieczonym, zostawionym jak niemowlę na brzegu łóżka. Trzeba zejść po schodach. Na klatce schodowej cisza, szybko, zanim ktoś przyjdzie, albo też powoli, bo nikt nie przyjdzie i tak, a jeśli nawet, to co z tego, każdy może schodzić po schodach przecież, zwłaszcza ktoś, kto uczciwie płaci za wynajem mieszkania na miesiąc i mieszka po prostu. I nic więcej. Dlatego stanowczo i zwyczajnie, z podniesionym czołem, nie wzbudzając podejrzeń, najzwyczajniej, jak do sklepu po chleb albo na pocztę po kopertę, najprościej, dżinsy i koszulka, i gdyby ktoś zapytał, a jak ten człowiek był ubrany, zwyczajnie, w dżinsy i koszulkę, jak wszyscy ludzie, którzy ze swoich albo wynajmowanych mieszkań wychodzą stanowczym, niewzbudzającym podejrzeń krokiem do śmietnika, żeby wyrzucić śmieci. Śmieci, właśnie.

Nierozsądnie jest nie zabrać śmieci, gdy się idzie śmieci wyrzucić. Nie wychodzi się wyrzucić śmieci bez śmieci. Ponowne przekręcenie klucza w zamku, ponowne naciśnięcie klamki, niepotrzebnie staję się mistrzem szeptu klatkowego, mój błąd, zły błąd, klucze do śmietnika są, ale bez śmieci wyjść, ogromne niedopatrzenie. Otwarł szafkę pod zlewem kuchennym, wyjął z kosza niebieski worek, trudno być dumnym z takich śmieci, raczej skromnie jak na pięć dni życia, niska zawartość śmieci w śmieciach, żadnej starej gazety do podarcia, wszystkie śmieci wirtualne do wirtualnego kosza, z wirtualnymi śmieciami nie trzeba wychodzić, podobnie jak z tamagotchi. Trudno. Trzeba napuścić ponownie powietrze do zgniecionej butelki, rozprostować kubeczek po jogurcie, będzie więcej śmieci, trzeba śmieci uczynić śmieciopodobnymi, a zbrodnię – doskonałą, chodźmy. Chodźmy, powiedział, przecież jestem sam, nie rozmawiam z niebieskim niepełnym workiem ani z własnym sprytem, tak źle nie jest.

Przed klatką schodową nie było nikogo, tylko słońce uderzyło go w twarz jak niespodziewana, źle podana piłka. Nie wiadomo, dokąd poszedł pan szlabanowy, ale jego szlaban znajdował się po drugiej stronie budynku, zresztą nie powinno nikogo dziwić, że lokator wychodzi, by wyrzucić śmieci, cóż może być bardziej zwyczajnego od wyrzucania śmieci i spędzenia w wiacie śmietnikowej kilku minut, żeby się rozejrzeć. Ludzkie śmieci ludzka rzecz. Można chcieć się rozejrzeć. Zresztą niczego nie zabieram, wymieniam tylko, niebieski worek za worek brązowy, jej był brązowy, jest brązowy na samej górze, to musi być ten.

Brązowy worek z dziurą, pełen jej brudnego życia, leży na wierzchu, ciepłe resztki, upaprane tajemnice, białe plamy kropli mleka na zakrętce, sekrety w obierkach ziemniaków, tajne informacje zamknięte w pudełku po żółtym serze, śmierdzącym nieznośnie butwiejącym latem, łamigłówki zapisane na zatłuszczonym rachunku ze sklepu, sok pomar, bułka żyt, cukier wanil 6, łopatka b/k 340g, pomidor kokt 400g, mleko UHT, tunczyk w ol. Metafizyka pojedynczej, żółtej skarpetki. Enigmatyczny srebrny korek, chyba po perfumach, nutka zapachu w oszałamiającym smrodzie lipcowych ludzkich wyrzutów. Musi się pan pośpieszyć, usłyszał za plecami.

Odwrócił się. Trzeba będzie sobie to wybaczyć, każdy by się odwrócił na jego miejscu, nikt nie jest tak opanowany, by się nie przestraszyć głosu za plecami, gdy się stoi w chłodnej, ceglanej wiacie śmietnikowej jak w parującej, spokojnej oborze, mając z obu stron tylko potulne, niebieskie i żółte krowy i przeglądając właśnie rachunek ze sklepu, opiewający na zatłuszczone siedemdziesiąt trzy złote pięćdziesiąt groszy. Odwrócił się i stanął oko w oko z Mietkiem Śmietkiem.

Musi się pan pośpieszyć, powiedział Mietek Śmietek, śmieciarze będą do dziesięciu minut, coś konkretnego potrzeba czy hobbystycznie? Mietek Śmietek, wyszeptał, patrząc na Mietka Śmietka z czułością wręcz, zapomniawszy o wszelkich aspektach zbrodni doskonałej, rozklejając się jak przed spotkaną na ulicy gwiazdą filmową. Co takiego, spytał Mietek Śmietek.

O wszystkich można zapomnieć, ale nie o Mietku Śmietku z czerwonym szkolnym plecaczkiem na skarby, w czapce bejsbolówce ze Strusiem Pędziwiatrem, o Mietku wbrew Strusiowi nieśpieszącemu się nigdzie, czekającemu na wiosenne porządki i sprzątanie w garażach, wypatrującemu dostawy towaru w postaci wystawki śmieci wielkogabarytowych. Mietek Śmietek, ten sam, symbol rozkładu i stałości jednocześnie, puer senex z siwą brodą i plecaczkiem pierwszoklasisty, dekorujący niebieskie i żółte pojemniki girlandami splecionymi ze znalezionych damskich ubrań, artysta fetyszysta. Czy pan nadal to robi, miał ochotę spytać Mietka Śmietka, czy pan wciąż układa patchworki ze starych sukienek, związuje fantazyjne warkocze z dziurawych rajstop, po co to panu, panie Mietku Śmietku. Kiedyś podejrzewaliśmy, że spodziewa się pan nadejścia drugiej połowy swojego gatunku, że pan wabi królową śmieci do swojego śmierdzącego królestwa, ale posiwiał pan jeszcze bardziej, plecaczek wypłowiał, nie widzę śmieciowej samicy ani nie mogę już nawet powiedzieć my o nas, bo nie ma nas, panie Mietku Śmietku, nie ma. To bardzo nieostrożne, myśleć przy panu, można się zdradzić, można, a nie wolno, trzeba się pilnować.

Wychodzi pan czy czegoś potrzeba, odezwał się Mietek Śmietek. Tu są w okolicy same dobre śmietniki, luksusowe, proszę pana, i ten jest jakby zarezerwowany. Ależ skądże, ja tylko. Jak czegoś potrzeba, to niech się pan pośpieszy, za chwilę będzie śmieciara, hurtownicy wpadną i nici ze zbiorów detalicznych. Ale to wyjątkowo panu pozwalam, a jak nie, to niech już pan idzie, ja nie lubię przy kimś grzebać, grzebanie jest czynnością intymną. Nie, ja tylko ten worek, ten jeden wystarczy, rzekł, zabierając śmieci wyrzucone jej rękami, zużyte jej ciałem, jej dniem, ale już przejrzałem, nie będę panu przeszkadzał. A pan tu nie mieszkał kiedyś, spytał Mietek Śmietek, wpatrując się w zachęcającą głębię żółtego kontenera, jakbym kojarzył pana. A te śmieci to czyje. Moje, odparł, moje, tylko przez pomyłkę wyrzuciłem coś bardzo potrzebnego i chciałem odnaleźć, nie mogę się tego tak łatwo, tak lekko pozbyć. Znalazł pan. Nie, nie znalazłem, wyrzuciłem, a nie znalazłem, widocznie dawno wyrzuciłem, dużo dawniej, do widzenia. Bywa, mruknął znacząco Mietek, do widzenia. Jakby pan czajnik potrzebował, to tu leży czajnik, ja mam już trzy.

Sprawdził dokładnie wszystkie półki w szafie w przedpokoju, wszystkie miejsca w kuchni. Znalazł podręcznik do ekonomii, plastikowy kubek i śrubę. Śruba nie chciała pasować do niczego, za to była pięknie, spiralnie zbudowana, jakby wiedziała wszystko o czasie i o powracaniu.

Położył się na łóżku w małym pokoju. Na jednym z dwóch łóżek, nawet nie wie, na którym z nich, na dowolnym. Gdyby go podglądać z góry, gdyby go trzymać w papierowym pudełku z otwieranym daszkiem, gdyby zamontować lustro weneckie na jednej z kremowych ścian, zobaczylibyśmy tylko, że leży i patrzy w sufit. Nie robi nic, tak doskonale nic, że można nawet mieć złudzenie, że jest w tym jakaś ukryta czynność, sens jakiś, że on myśli, analizuje, rozważa. Ale nie. Leży i leży. Ciekawe, w jakim stopniu można robić nic, na jaką skalę, choć w sumie nic nie ma żadnej wartości w czasie i przestrzeni.

Lubi i umie kontemplować to, że nic się nie dzieje. Niepotrzebna mu na razie akcja. Wyobraża sobie siebie jako obiekt na starym zdjęciu, na fotografii sprzed stu lat, wykonanej aparatem mieszkowym, wyglądającym jak pędząca lokomotywa, proszę się nie ruszać, raz dwa trzy ile nam się chce, autor schowany pod czarną płachtą. Albo jak na zdjęciu rentgenowskim płuc, proszę nabrać powietrza i zatrzymać czas, nie ma żadnej akcji. Na fotografiach tak naprawdę nie ma żadnej akcji, przecież fotografie to stop. Można sobie wejść do tej samej rzeki, ile razy się chce. Za to w książce powinna być akcja, bo jeśli nie ma, najwięksi nudziarze, krytykujący książki za to, czego w nich nie ma, i pasący się cudzym winem podczas literackich bankietów, krzyczą, że dlaczego nie ma akcji. No dlaczego. A potem Bookera dostaje książka, w której nic się nie dzieje. No dlaczego miałoby się dziać. Bardzo łatwo napisać, że coś się dzieje. A jeśli on leży już drugą godzinę, patrzy w sufit i wyobraża sobie, że jest wielką śrubą, panem czasu i właśnie go zlikwidował i nadal jest siódma rano pięć lat temu, to jak o nim pisać. Zatrzymuje czas, który chciał płynąć bez jego zgody, zmieniać coś bez przyzwolenia na zmiany. Zamyka czas, jak zamyka się śluzą rzekę, żeby była ta sama i żeby można do niej wchodzić, ile razy się chce.

Sypiali ze sobą dość regularnie, ale bez fantazji. Kiedy przedłużała sobotnie poranki, grzebiąc się w łóżku do dziesiątej i udając sen, robił zdjęcia. Przyglądał się kosmykom włosów na poduszce, fragmentowi stopy, która szybko chowała się w cieple. Rano nie, mówił, ranek nie jest od tego, szkoda stracić światło. Wychodzę, pójdę do parku. Dobrze, mówiła, dobrze, jeśli chcesz. Słyszał szelest jej ubrań w łazience, szmer wody.

Nie zamknęłaś lodówki. Rzuciła okiem, o co ci chodzi, przecież jest zamknięta. Jest zamknięta, bo ja ją zamknąłem. Przedwczoraj też nie zamknęłaś. Trzeba zamykać lodówkę, a ty nie zamykasz. Muszę zamykać po tobie.

Odłożyła kanapkę, podparła brodę rękami. Czy to jest jakiś problem? Tak. Nie zamykasz lodówki. Muszę zamykać po tobie. To nie zamykaj, niech sobie będzie otwarta, albo po prostu mi powiedz, zamknij lodówkę, nie rób tego za mnie. Ale przecież lodówka powinna być zamknięta. To mi powiedz, zamknij lodówkę, albo sam sobie zamknij, skoro chcesz mieć zamkniętą. Dziwi mnie, że wszystko trzeba ci mówić. Wszystko? Czy my naprawdę nie mamy o czym rozmawiać przy kolacji, tylko o niezamkniętej lodówce? Tak, wszystko. Nie mielibyśmy też kolacji, bo nie kupiłaś chleba. Ale ty kupiłeś. Kupiłem, bo wiedziałem, że ty nie kupisz. Mogłeś zadzwonić i mi przypomnieć, ale wolałeś kupić i wypominać mi teraz, tak? Przecież nie mielibyśmy chleba na kolację, gdybym nie kupił. No to nie mielibyśmy, ja mogę nie jeść kolacji. A możesz chodzić w mokrych ubraniach? Nie wyjęłaś prania z pralki, musiałem powiesić. Powiesiłeś? Powiesiłem. Coś ci się stało? Nie, ale stałoby się, gdybym nie powiesił, grzyb pleśń syf brud, musiałem powiesić. Dlaczego musiałeś? Nie musiałeś wcale, mogłeś na mnie poczekać i przypomnieć. Ale wolisz powiesić, kupić, zamknąć, żeby mi zwrócić uwagę. Czego jeszcze nie robię?

Ułożył sztućce na talerzu, wstał od stołu. Skończyłaś jeść? Nie wiem. No właśnie o to chodzi, powiedział, zbierając naczynia, właśnie o to chodzi, że nie kończysz. Czynności niedokończone. Wczoraj sprzątałaś mieszkanie i zostawiłaś odkurzacz na środku pokoju. Kubek z niedopitą kawą. Ale ja lubię zimną kawę. Kubek z niedopitą kawą codziennie na stole, codziennie, ten kubek mówi mi hello, gdy wracam z pracy. Ty naprawdę nie masz co robić, westchnęła, tylko rozmawiać z moim kubkiem? Zostaw go tam, gdzie stoi, umyję, jak przyjdę. Ale nie chodzi o kubek, chodzi o czynności niedokończone, popatrz, korzystałaś z masła, zostawiłaś w nim nóż, wbiłaś nóż w masło i uważasz, że to koniec. Biedne masło i biedna ja sierota, której wszystko trzeba przypominać i za którą trzeba kończyć czynności niedokończone. Nie kończ. Zostaw tak, jak jest. Przecież robisz to tylko po to, żeby mi zwrócić uwagę, żeby mi wytknąć, że znowu nie jest po twojemu, prawda? Żeby zauważyć błąd? Nie chodzi o to, krzyknął. Niedokręcony słoik z dżemem malinowym wyślizgnął mu się z rąk. Nie chodzi o to, krzyczał, stojąc wśród odłamków szkła, połyskujących w ciemnoczerwonej plamie, nie dokręciłaś pokrywki! Czynności mają być skończone, skończone, skończone! Zostaw, ja posprzątam, powiedział.

Kiedyś nieudane zdjęcie trzeba było przedrzeć. To niełatwe. Papier fotograficzny się rozwarstwiał, jego powierzchnia ciągnęła się jak nieprzespana noc, nie chciała się poddać. Wiedział, że musi zatrzeć ślady po własnej nieudolności i cudzym ruchu; powinien pozbywać się ich odruchowo, ale nie umiał, było ich wiele, zbyt wiele. Wstydził się, że są, i wstydził się, że musi je niszczyć. To zdjęcie zostaw, prosiła, już wyrzuciłam tę sukienkę, będzie mi kiedyś miło spojrzeć, a może nie miło, może dziwnie, będzie mi kiedyś dziwnie spojrzeć, nie, nie niszcz go, mówiła, gdy jej twarz i sukienkę rozdzieliła na połowę nierówna koronka ostatniej warstwy papieru, bolesna jak nadgryzione jabłko. Zawsze się spóźniam. Czasem miął zdjęcia i wrzucał do kosza na śmieci twarde, zwarte kule sytuacji i spojrzeń, które ona starała się rozprostować, co było równie trudne, jak zmiąć je. Pęknięcia na papierze fotograficznym są nie do sklejenia, można dokleić uszko porcelanowej filiżance, zostaje tylko delikatna, ciemna blizna, ale zmięte zdjęcie żłobią dwumilimetrowe przepaście. Czemu jesteś niezadowolony, przecież te zdjęcia były całkiem udane, zresztą ja chciałam je mieć. Nie były udane i nie możesz ich mieć, nie można mieć czegoś, co jest nieudane, po co ci coś nieudanego. Ale ja chciałam pamiętać o dniu, dzień był całkiem udany, skoro sam mówisz, że zdjęcia są pamięcią. Nie, nie są, nie są pamięcią. Są prawdą. Jeśli nie ma na nich prawdy, trzeba je wyrzucić. Dlaczego w takim razie każesz mi usiąść na ławce i robisz zdjęcie dopiero, gdy siedzę, chociaż wcześniej nie siedziałam. Dlaczego każesz mi rozpuścić włosy, chociaż wcześniej były spięte, upiąć, chociaż były rozpuszczone, i dopiero wtedy robisz zdjęcie, czy to jest prawda? Tak, to jest prawda, prawdą jest, że mnie posłuchałaś i spięłaś włosy. Nie, nie wyrzucaj, znowu powiedziała za późno, w połowie szeleszczącej egzekucji. Zostawiłeś tylko dwa zdjęcia z Bieszczad, a przecież byliśmy tam tydzień. To jest czas, czas nie ma znaczenia na pojedynczej fotografii, ona lekceważy czas, ona robi czas dla siebie, na chwilę i na zawsze, aż do momentu wyrzucenia zdjęcia do śmieci. Czemu się nie zapiszesz na jakiś kurs, czemu nie chcesz poradzić się żadnego fotografa, nie będziesz musiał wyrzucać tylu zdjęć, nie będziesz z siebie wiecznie niezadowolony; zadowolony jestem z tego, że jestem z siebie niezadowolony, tylko tak mogę coś osiągnąć. Zapisz się na kurs, przecież można się tego nauczyć. Nie można się tego nauczyć, można się uczyć, jeśli się to robi. Ale są inni, lepsi, jakieś techniki, mistrzowie. Ja będę mistrzem, mówił, może cię to śmieszyć, jeśli tak wybrałaś, może, będę mistrzem i dlatego muszę podrzeć to gówno na kawałki. Potem było już łatwiej, jeden przycisk na komputerze, czy na pewno chcesz, tak, na pewno chcę, usuń i nie ma, nikt nie widział twoich grzechów, szybko opróżnij kosz, żeby nie kusił.

Nie patrz na mnie przez to. Nie chcę. Dlaczego, jesteś ładna przez to. Piana w wannie, pianna w wannie, panna w wannie w piannie, zawsze najpierw burza lekkich kłębów, wiem, nie powinnam wlewać połowy płynu do kąpieli, już mi to mówiłeś, pole bawełny zmienia się w twardą powłokę i gryzie skórę, jeśliby w niej zanurzyć na przykład nogę, możesz trochę zanurzyć nogę, kolano będzie lepiej wyglądało, chcesz zobaczyć na podglądzie? Czarno-białe, prawda? Nie chcę. Nie chcę zobaczyć. Nic nie jest czarno-białe. Człowiek nie jest czarno-biały, przestań mnie fotografować, chciałam się tylko wykąpać. Jesteś zła, przyznaj. Nie, nie jestem, nie będę, jeśli dasz mi się w spokoju wykąpać. Jesteś zła, bo stłukłem słoik z dżemem. Wcale nie jestem zła o dżem, tylko o to, że mnie strofujesz i poprawiasz, czekasz na mój błąd i dopuszczasz do niego z satysfakcją, że będziesz mógł mnie poprawić. A więc jednak jesteś zła, od razu wiedziałem, robi ci się taka zmarszczka na czole, dodaje ci charakteru. Przestań mnie fotografować. Chciałem porozmawiać. A ja nie chcę rozmawiać, chcę moją złość i zmarszczkę przeczekać w wannie. Musimy porozmawiać. Po co, to nic takiego, jutro kupisz nowy dżem, przez tydzień będzie spokój, a potem sobie znowu przypomnisz, czego nie dokręciłam, do kogo zapomniałam oddzwonić, coś sobie znajdziesz, nie chcę rozmawiać. Po co ci to, po co ci wieczne roztrząsanie tych samych spraw, jakbyś dziesięć razy zaglądał do tej samej szuflady, w której nie ma kluczy, nie ma, a ja po prostu chcę się umyć. Ale musimy porozmawiać, nie można tego zostawić bez porozmawiania, potem kłopoty w małżeństwie narastają, przestaniemy się do siebie odzywać, a później wygarniemy wszystko naraz, śmieci z całego tygodnia rozsypią się po podłodze i będą śmierdzieć. A tak nie można. Odłóż aparat, poprosiła, i podaj mi ręcznik. Nie chcę rozmawiać.

Twoja skóra zjadana przez pianę, zagarniana przez nią. Cień ręcznika na plecach. Szczoteczka do zębów, która może wejść, gdzie tylko chce, zna ciebie tam, gdzie ja nie znam, aż po ostatni ząb. Przedwczesny krem przeciwzmarszczkowy, kiedyś myślałam, powiedziała, że człowiek przed trzydziestką czuje się bardzo staro, a tymczasem, może byśmy. Puder, podkład, co to jest, spytał kiedyś, baza pod podkład, pod fluid, najpierw to, potem to. Werniks. Baza. Początek. Jakby podkład był mało stabilny, jakby potrzebował oparcia, filarów, słoni stojących na żółwiach, jakby to wszystko jednak się nie rozpadało, tylko dawało się utrzymać za pomocą żółtej pasty, którą nabiera się z maleńkiego pudełka, by posmarować świat, zanim się go zbuduje. Potem fluidem czy podkładem udajemy, że nie jesteśmy różnokolorowi, że nie mamy pod oczami niewyspanych półokręgów, że naczynka ani nic innego nie pęka, zostawiając po sobie maleńkie, czerwone gałązki, łatwe do usunięcia w fotoszopie. A na koniec odrobina sypkiego pudru, bambusowego najlepiej, na ryżowy jestem uczulona, puder i wszystko, co złe, zostaje ostatecznie ukryte.

Twarz w zaparowanym lustrze, idę spać. Nie gniewaj się, przecież chciałem dobrze. Wiem, że chciałeś, zawsze chcesz dobrze i dlatego zawsze łapiesz mnie na pomyłkach. To są błędy, nie pomyłki, łapię cię na błędach. Złudne poczucie władzy. Niepotrzebne mi poczucie władzy. Ależ wręcz przeciwnie, chciałbyś kontrolować wszystko, tylko wtedy, kiedy dokończysz moje niedokończone czynności, uważasz, że zostały zrobione. Nikt inny nie umie porządnie zamknąć lodówki. Tak naprawdę zamknąć. Nikt inny nie pamięta o zakupach. A kiedy mówię, że może byśmy, kiedy mówię o dziecku, nad tym nie miałbyś pełnej kontroli, prawda? Nie umiałbyś tego przewidzieć. Idę spać, dodała, i nie rób mi zdjęć, gdy mi tyłek wystaje spod kołdry, gdy o tym nie wiem, najlepiej w ogóle nie rób mi zdjęć. Korek, powiedział. Co takiego? Korek, nie wypuściłaś wody z wanny.

Przesunęła się obok niego, naga i parująca złością, wsadziła rękę w wodę, przecinając białą idealną warstwę jednym gestem. Został w łazience aż do chwili, gdy w odpływie zabulgotało, a na brzegu wanny zatrzymał się ślad, narysowany popielatym, zwykłym, codziennym brudem z ludzkiego ciała, brzeg, granica, dotąd.

Ile dni. Ile dni już się tu jest, ile dni się patrzy, robi zdjęcia, usuwa zdjęcia, robi zdjęcia, ile dni się pisze, ile dni czyta. Na której jesteś stronie. Wyjął z walizki notes w czarnej oprawie, notes bez płci i miejsca, notes zewsząd znikąd, jestem na czwartej stronie notesu, gdyż na pierwszej stronie należy umieścić tylko swój podpis, gdyby ktoś znalazł notes i chciał go zwrócić, nie, jednak lepiej nie podpisywać i nie gubić, żeby nikt nie musiał sprawdzać ani oddawać, lepiej z przyzwyczajenia tylko, nie ze strachu, podpisywać notes na pierwszej stronie, a zaczynać pisać od drugiej. Strona druga notesu, lista rzeczy, które można, strona trzecia, lista rzeczy, których nie. Czas płynie szybciej, ale można go sobie ustalić, można go zarezerwować na jakąś rzecz, na przykład pięć lat można założyć, zarezerwować na czekanie. To dobry czas dla wszystkich. Rok to za mało, dwa lata nic jeszcze nie wiadomo, trzy banalnie i symbolicznie. Dziesięć za dużo. Pięć to piękna liczba, wyjaśnia wszystko jak podana dłoń, jest połową człowieka, po pięciu latach wiadomo już, czy się czekało, czy nie. Po pięciu latach klucz musi zostać wymieniony. A jeśli nie, to znaczy, że nigdy się go nie wymieni.

Strona czwarta, punkt pierwszy. Dzień pierwszy. Pierwsza nieprawda, on jest tu już piąty dzień, widział się tu już wczoraj i przedwczoraj, tylko zapomniał o zapisywaniu, mimo że obiecał sobie, że każdego dnia będzie zapisywał, no i proszę, już na początku taka plama, trzeba teraz udawać dzień pierwszy w dniu piątym. Przed sobą wszystko można udawać. Dzień pierwszy. Załatwić formalności, zapłacić za wynajem, sklep internetowy. Przekreślić. Gdyż zrobione. Można było nie pisać, ale lepiej napisać, wtedy widać, że zrobione. Jak lista zakupów napisana długopisem przez mamę, zawsze jeden punkt nieczytelny, zawsze tajemnica i łzy w sklepie, mąka czy mleko, pół kilo czy półtora, jak karteczka na lodówce dzwonił MXrosmarkwek, pilne oddzwoń koniecznie. Dzień drugi. Zapisać, kiedy wychodzi. Kiedy wchodzi. Przekreślić. Siódma trzydzieści. Piętnasta trzydzieści. A może nie. Nie przekreślać. Znak zapytania. Dzień przedwczoraj. Widziałem się tu przedwczoraj. Co robiłem wczoraj. Pizza na obiad. Dzień piąty, nie rozmawiać nigdy więcej z Mietkiem Śmietkiem, gdyż to niebezpieczny, wszystkowiedzący dzięki grzebaniu w poludzkich resztkach element. Przepisać punkt dot. Mietka Śmietka do rzeczy, których nie można. Dzień piąty, klucz, czy klucz pasuje. Najpóźniej szósty dzień, siódma trzydzieści, wejść, gdy wyjdzie.

To prawie niemożliwe, czyli zupełnie prawdopodobne. Nie może być taka głupia. Taka głupia jest. Nie może nie zrobić tego, co najoczywistsze, najprostsze i pierwsze do zrobienia przecież, nie mogłaby nie wymienić zamków. Ba, z całą pewnością nie wymieniła. Na pewno myśli, że myślę, że wymieniła, więc wiem na pewno, że nie wymieniła, a skoro wiem, to zaskoczy mnie, wymieniając nie wymieniając. Kogo zresztą miałaby zaskoczyć, mnie nie ma przecież. Dla kogo miałaby cokolwiek wymieniać lub nie wymieniać, skoro mnie nie ma, myśli, będąc. Obraca w dłoni metalowe kółko z trzema kluczami. Kod do klatki schodowej był zmieniany raz na trzy miesiące, ale klucz do drzwi wejściowych – nigdy. Zawsze ktoś będzie wchodził i wychodził, zawsze ktoś będzie kogoś opuszczał, by kogoś wpuścić. Klucz od górnego zamka w drzwiach do mieszkania jest okrągły, gruby jak mały palec, z wesołymi wypukłościami i zagłębieniami w kształcie rybiej łuski. Zapychał się często od środka jak stary komin i noszono go tylko dla ozdoby, jak obrączkę, a zamykano nim zamek od wewnątrz, nigdy od zewnątrz. Drugi klucz jest płaski jak życie, wyślizgany w różnych kieszeniach, ma podłużne zmarszczki przeplatane kółeczkami, które służą mu do udawania, że nie jest jeszcze starym kluczem, że się nadaje i że można od niego wymagać jakiegoś otwarcia co najmniej. Wymieniła go. Ma nowy klucz, klasyczny i poręczny, tamten wyrzuciła do morza, zamknąwszy nim ostatni raz każde z otwartych drzwi; nie wymieniła go, pozwoliła mu być na miejscu, gdyż nie wierzy w powtórne przyjście. Klucz zrobił się w jego dłoniach gorący, otworzy, nie otworzy, otworzy, nie otworzy. Dzień szósty najpóźniej, wejść, gdy wyjdzie, siódma trzydzieści.

Przypomniał sobie siebie wieszającego zegar na ścianie w kuchni. Przypomniał sobie siebie stojącego na krześle z młotkiem w dłoni, przypomniał sobie siebie z dołu, a może sobie nie przypomniał, może to ona go sobie przypomniała z dołu, przecież to ona stała obok krzesła, może to było jej wspomnienie, opowiedziane wiele razy podczas imprez z przyjaciółmi, żebyście go widzieli z dołu, jak wieszał zegar w kuchni. Zegar był prezentem ślubnym podarowanym przez jakąś rozwiedzioną ciotkę, by można było precyzyjnie odmierzać czas małżeństwa. Drewniane listewki oddzielały od siebie trójkątne pola, wypełnione kolorowymi fasolkami i przyprawami, umieszczonymi za szybką, na której tradycyjnie trzy wskazówki i trzy ćwierci do śmierci, aby czas, który spędzicie razem i tak dalej, i nie bierzcie ze mnie przykładu, z najlepszymi życzeniami rozwiedziona ciocia. Może ja to zrobię, powiedziała, gdy o mało nie połknął gwoździa i dwa razy z rzędu uderzył się młotkiem w palec. Bez przesady, cóż to jest, wbić gwóźdź w ścianę i powiesić zegar, fraszka-igraszka, od dziecka każdy mężczyzna to potrafi, mógłbym zostać zawodowym wieszaczem zegarów. Właściwie mógłbyś go powiesić nieco wyżej, powiedziała ze stoickim spokojem, gdy na podłogę spadło dwadzieścia deko tynku, a w ścianie powstała dziura wielkości pięści, to jest jakaś głupia ściana, dlaczego ona jest pusta w środku, nie powinno być się pustym w środku, gdy się jest ścianą, nawet zawodowego wieszacza zegarów to dziwi. Może tam są jakieś rury, wentylacja, nie wiem, odparła, skoro nie wiesz, dlaczego kazałaś mi wieszać zegar na tej ścianie, niczego ci nie kazałam, sam wybrałeś, i to jest zegar od twojej ciotki, ja tylko powiedziałam, że będzie pasował do kuchni. Podać ci gwóźdź? Nie trzeba. Mogę ci podać, przecież tamten wpadł do dziury w ścianie. Nie trzeba, sam zejdę. Uśmiechnęła się za jego plecami, uśmiechnęła się do bezmózgiego, ale złośliwego gwoździa i do czasu, który trzeba powiesić, żeby na niego patrzeć i porównywać z własną wersją czasu, tą chcianą, lepszą i absolutnie nieprawdziwą. Dlaczego to wisi krzywo? Nie wisi krzywo. Wisi, ja widzę, że wisi krzywo, przecież nie powiesiłem krzywo, a krzywo wisi. Bo ma pod spodem baterię, ona wystaje ponad obudowę i jest krzywo, zejdź już i zostaw ten zegar. Niech sobie idzie bez nas. Nic nie rozumiesz, dlaczego ja mam odpowiadać za coś, co jest źle wykonane, dlaczego mi to kazałaś teraz wieszać i w ogóle dlaczego moja rozwiedziona ciotka dała nam zegar, jestem przeciwnikiem linearnej koncepcji czasu, wolę spiralną. Wracamy w to samo miejsce, wracamy ciągle w to samo miejsce, ale czas nie jest ten sam, wydaje nam się, że się zmieniło, ale jesteśmy tylko jedno piętro wyżej, niby wyżej, ale w tym samym punkcie. Muszę coś tu podłożyć, mówił zdenerwowany, może gąbkę, gąbka jest duża, ale elastyczna, zniweluje przestrzeń zakłóconą przez wystającą baterię, zniweluje moją rozwiedzioną ciotkę. Oglądałeś taki czeski film animowany o dwóch gościach, którzy chcą coś naprawić. Sąsiedzi, oglądałem, żachnął się, krojąc kuchenną gąbkę do naczyń tasakiem do mięsa, najłatwiej jest się śmiać, najtrudniej coś zrobić, czy ktokolwiek na świecie w ogóle umie znaleźć początek taśmy klejącej albo wycisnąć tyle kleju, żeby nie skleić sobie siedmiu palców, nikt nie umie, na pewno, to się fachowo w matematyce nazywa zdarzenie niemożliwe, zresztą po co ci ten zegar, przecież na piekarniku jest zegar, pięknie się świeci i na zielono pokazuje trzy ćwierci do śmierci, ale ty nie, ty się uparłaś, że musisz mieć zegar ścienny w kuchni, następnym razem zadzwoń do ciotki, niech przyjdzie i niech ci sama powiesi, to zawsze miła odmiana w życiu zasłużonej rozwódki po pięćdziesiątce. Ciekawe, ile zegarów przy niej przejadło całą baterię. Czemu się śmiejesz, nie śmiej się, spełniam tylko twoje życzenia. Nie śmiej się, przecież już wisi. Dlaczego się śmiejesz, no wytłumacz mi, dlaczego się śmiejesz, czy ten zegar cię śmieszy, czy ściana, ściana jest krzywa i on nigdy nie będzie zupełnie prosto wisiał, ale to nie moja wina, porozmawiaj z kierownikiem budowy, czy może ja cię rozbawiłem, może to ja cię śmieszę, śmieszy cię, że nie umiałem powiesić zegara, co? Spojrzała na niego, obsypanego konfetti z tynku, siedzącego wśród gąbkowych burzanów z posklejanymi palcami, pistoletem do kleju montażowego i tasakiem do mięsa. Nie, powiedziała, śmiejąc się, śmieszy mnie, że myślałeś, że umiesz. Zostaw, warknął i odsunął jej rękę, kiedy chciała pogłaskać go po zadrapanym policzku. Ja posprzątam.

PIĄTEK

Obudził go niespodziewany chłód, szósty dzień zaciągnął się deszczem. Wstał i podszedł do okna, żeby je przymknąć. Nie mam światła, powiedział i zdziwił się własnym głosem, który w pustce mówi do niego jak ktoś obcy. Piąta rano. Zawsze można zdrzemnąć się po południu, a teraz wszystko przygotować, żeby być już pewnym. Pan stróż szlabanowy spał w budce, chociaż jego zadaniem było stróżować i nie spać. Siostry Filifionki spały. Spała dziewczynka z różowym rowerem i spał gdzieś zapewne Mietek Śmietek, choć nie wiadomo gdzie, wszyscy bowiem śpią o piątej rano, nie śpi tylko piekarz i dziennikarz, który ma poranną audycję w radiu, poza tym śpi cały świat, zamknięty za szlabanem pana stróża szlabanowego. Po co wracać do śpiącego, zamkniętego świata. Po co wróciłem, zapytał. Pomyślał, że wrócił jak kowboj w westernie, po latach pojawiający się w małym drewnianym miasteczku, gdzie jeszcze nie dotarła kolej, koronkowa bielizna i McDonald’s, gdzie już nikt go nie rozpoznaje, tego kowboja, ale on wraca i nawet woli pozostać nierozpoznany, bo ma coś ważnego do załatwienia. Przy czym na tym podobieństwa między nim a kowbojem się kończyły.

Wynająłem mieszkanie, żeby podglądać moją byłą żonę po pięciu latach, kiedy minie pięć lat, była taka sztuka, kiedy minie pięć lat, to jest czas, który wszystko rozstrzygnie, dlatego go wybrałem, dlatego on wybrał mnie, tak musiało być, ale to ja wybieram. Jestem nienormalny, pomyślał, zanim to zdanie mogłoby zostać zapisane albo pomyślane przez kogoś, kto zapisuje, jestem nienormalny i kłamię, wcale nie byłą żonę, ona nadal jest moją żoną po pięciu latach, tak naprawdę po pięciu latach i dwóch miesiącach, ale ludzie lubią, gdy wszystko jest wyjaśnione, zwłaszcza ci, co czytają drugą książkę w życiu. Wynająłem mieszkanie, panie doktorze, bo jestem nienormalny, chcę podglądać moją żonę niebyłą, proszę księdza, od jak dawna ma pan te objawy i ile razy, mój synu. I właściwie po co, wtrąca się redaktor książki, po co pan to robi, no bo już sto dwadzieścia stron i nic się nie dzieje, kiedy się coś będzie działo, teraz są modne kryminały, tam się dzieje i dzieje, proszę, żeby się pan nie nastawiał, że książka, w której się nic nie dzieje, może się dobrze sprzedać. Od początku, od kiedy wyjechałem, chciałem wrócić, ale nie do niej. Patrzeć na nią, ale z nią nie być. Widzieć ją, nie będąc widzianym, jakby to ona była bohaterką książki, która się pisze, nie umiem pisać książek, umiem tylko robić zdjęcia, a to znacznie trudniejsze, bo nie ma czasu, trzeba być przygotowanym na chwilę, to jak cios, przed którym trzeba zrobić unik; chciałem wrócić, ale nie mogłem, trzeba było wszystko przygotować, zacząć można zawsze, ale na zakończenie należy się przygotować, nie można sobie pozwolić na partactwo, a zresztą nie mogłem wrócić wcześniej, dopiero kiedy minie pięć lat, bo była taka sztuka, to ładnie brzmi i tak postanowiłem, ona nie mogła mieć mnie znowu, nie była przygotowana, musiała się nauczyć tego, czego się nie nauczy tak czy inaczej, musiała się nauczyć żyć ze swoją samotną nieporadnością. Muszę zdobyć dowody jej nieporadności, panie doktorze i wysoki sądzie, i powiem sobie, że a nie mówiłem. Wracać? Nie. Udowodnić. Tyle wyjaśnień dla tych, którzy wyjaśnień potrzebują. Nic z tego nie wynika dalej, wysoki sądzie panie redaktorze, nic się nie wyjaśniło? Ależ oczywiście, przecież nie może być wiadomo, dlaczego ludzie robią takie rzeczy. A że robią, każdy wie.

Weź sobie chociaż to, skoro niczego nie chcesz, to właściwie tyle, co nic, mówił stary antykwariusz, wciskając mu książkę, tom pierwszy, Biblioteka Klasyki Polskiej i Obcej, Warszawa 1974; wczoraj, wyobraź sobie, przyszedł facet i powiedział, że chce kupić, ale od drugiego do siódmego tomu, że właśnie ma tylko pierwszy i chce resztę, bo z pierwszego nic nie wynika. Upierałem się, że albo całość, albo wcale, ale zaproponował świetną cenę, nikt teraz nie kupuje sześciu książek naraz, więc się musiałem zgodzić. Na co mi ten pierwszy tom, nie sądzę, żeby istnieli ludzie, którzy mają pozostałych sześć, a brak im właśnie pierwszego, z którego nic nie wynika, więc go sobie zabierz na pamiątkę. Niech pan zostawi, odparł, przecież nie będę tego czytał, w czyją stronę? Swanna, nikt tego nie czyta, weź na pamiątkę. W tłumaczeniu Boya, no weź. Nie sugeruj się tytułem, jak się coś straci, to znaleźć nie można. A pan to czytał? Z tych pozostałych tomów coś wynika? Czytałem, dawno czytałem, nie pamiętam, ale chyba nie wynika, raczej nie.

Duża firma, w której znalazł pracę na stanowisku lśniącym angielską nazwą, płaciła mu prawie dwa razy tyle co antykwariusz, więc z dnia na dzień zmienił myślenie o książkach i zdjęciach na myślenie tabelą w Excelu; przeniósł się z bocznej uliczki Miasta Antykwariatów i Antykwariuszy na obrotowe krzesło przy czarnym biurku w ogromnej stajni czarnych biurek na jedenastym piętrze. Cztery znajome panie, regularnie grzebiące na półce z harlequinami i kilku przypadkowych turystów, niezamierzających niczego kupić, ale zainteresowanych rozmową, zamienił na pięciuset nowych przyjaciół, z którymi był na ty przez telefon i którzy sprawdzali transakcje jego firmy tak, jak on sprawdzał transakcje ich firm, od których przyjmował albo którym zlecał konsulting, cokolwiek to było, ładnie brzmiącą pomoc w abstrakcyjnej sprawie, składającej się jedynie z liter na papierze i cyfr w kosmosie, nigdy z innej materii. Zbyt dużą przestrzeń i przypadkową, sztuczną wspólnotowość z czterdziestoma ludźmi, których nie znał i którzy jego znać nie chcieli, oddzieleni od siebie cienkimi przepierzeniami o wysokości metr dwadzieścia, przekładał sobie na adekwatne wynagrodzenie, z którego udawało mu się co miesiąc odłożyć niewielką sumę na subkoncie w banku. Co miesiąc, bez niepowodzeń. Konsultował konsulting, sprawdzał dokumenty, wysyłał w kosmos cyfry, siedział w krawacie, czuł się potrzebny. Jesienią dopadła go grypa; zadzwonił do szefa, że przeprasza, ale naprawdę nie może, gorączka i lekarz, bo jeszcze kichnie i smarknie ponad przepierzeniem i zarazi wszystkie komputery; zwolnienie do końca tygodnia, ale to na pewno tak długo nie potrwa i gdyby był potrzebny wcześniej. Jasne, odparł szef, prześlij skan L4 i się wykuruj porządnie, nie lubimy wirusów, i o nic się nie martw, mamy tu czterdziestu tych, którzy w każdej chwili mogą zrobić to, co ty miałeś zrobić, nikt nie jest niezastąpiony przecież. No tak, odpowiedział, ponieważ są takie rzeczy, jakie się mówi dla pieniędzy i dla świętego spokoju. No tak, właściwie to racja.

Łóżko sztuk 2, regał sztuk 1, karnisz sztuk 1, narzuta na łóżko sztuk 2, człowiek sztuk 1, łatwo byłoby przeprowadzić inwentaryzację i wywiesić obok drzwi kartkę informującą o liczbie przedmiotów w pokoju, jak w peerelowskich hotelach.

Przedmiotów i ludzi. Człowiek sztuk 1 przechodzi właśnie z pomieszczenia nr 1, gdzie już policzył meble, do pomieszczenia nr 2. Jest głodny, może jeszcze nie jest, ale przewiduje, że wkrótce będzie, a może chciałby jeszcze spotkać się i porozmawiać z miłym chłopcem, siada więc przy stole barowym w kuchni sztuk 1 na wysokim krześle sztuk 1 z 4, otwiera laptopa i wpisuje hasło, które go wciąż zdumiewa. Zdumiewa go, że palce pamiętają kształt tego hasła na klawiaturze i w pościeli; dziwi się sam sobie, że przez tyle lat go nie zmienił, mimo że za każdym razem, gdy otwiera laptopa i wpisuje swoje hasło, myśli, że powinien je zmienić, ale jest już wpisane, następnym razem zmieni na pewno. Człowiek sztuk 1 wybiera stronę sklepu internetowego o twarzy miłego chłopca i rozpoczyna zakupy, nie wstając z krzesła sztuk 1 z 4. Bardzo to praktyczne, makaron z sosem, sztuk 3. Chleb tostowy i masło, tuńczyk w puszce sztuk 2, ser żółty plastry, piwo sztuk 4. Lepiej może wino, butelka czerwonego wina w średniej cenie, za dużo na człowieka sztuk 1, za mało na ludzi. Pomidory kilogram 1, truskawki kilogram 1. Truskawki, serce w miniaturze, na samą myśl o truskawkach kręci się w głowie. Papier toaletowy paczka 8 rolek, mała butelka płynu do prania, osiadamy, rozbijamy namioty, mamy coraz więcej swoich rzeczy, zakreślamy płotem i szlabanem terytorium, w końcu jesteśmy płodni i rozmnażamy się, czyniąc sobie ziemię poddaną. Szampon do włosów, płyn do kąpieli o zapachu owoców cytrusowych. Żaden luksus, człowiek sztuk 1 nie jest hedonistą, nie myśli o płynie do kąpieli o zapachu owoców cytrusowych w kategoriach przyjemności; trzeba być czystym, to wszystko.

Charakterystyka postaci: mój bohater ma trzydzieści sześć lat, ciemne włosy, średni wzrost i za duży nos. Czyli wygląda jak każdy. Ubiera się w spodnie i w tiszerty. Jak każdy. Nie nosi piżamy, śpi w bokserkach. Everyman hetero nuda.

Interesuje się fotografią. Byłoby pięknie napisać, że pierwszy aparat dostał od ojca po dziadku, ale to bzdura. Zdjęcia robi, od kiedy pamięta, choć wiele zapomniał. Nieprawda, wszystko pamięta, a to, co zapomniał, przechowuje w plikach na pulpicie. Pliki podpisuje nazwą miejsca, w którym zdjęcia zostały wykonane, i datą, jest człowiekiem poważnym. Pracował dla różnych gazet, których tytuły wymienił w cv, organizowano wystawy jego zdjęć w miastach, których nazwy są teraz nazwami plików w jego komputerze. Jedna fotografia bardzo dobrze się sprzedała, ale to wszystko każdy everyman ma w cv, nie pora wyliczać. Ma pieniądze, ale nie umie ich wydawać, nie odczuwa potrzeby. Raczej mało potrzeb odczuwa, te, co każdy. Lubi mieć dobry sprzęt, ale kupuje tylko wtedy, gdy musi, bo nie lubi zmieniać. W ogóle nie lubi zmieniać niczego. Przeprowadzał się sto razy, ale nie lubi zmian, więc nigdzie tak naprawdę nie mieszkał. Nie ma stałej pracy, nie potrzebuje. Teraz ma wakacje i plan. Zrealizuje plan, a potem jeszcze nie wie, co dalej. Oboje nie wiemy.

Chciał, żeby minęło pięć lat. Postanowił, że pięć lat minie, i miał rację.

Bardzo lubi truskawki i już się nie może doczekać.

Podsumowując: mój bohater jest bardzo wytrwały i cierpliwy. Cierpliwy jak szeflera. Umie godzinami stać przy oknie i wpatrywać się w jeden punkt. Mógłby kręcić filmy przyrodnicze, siedziałby w krzakach z kamerą i godzinami czekał, aż motyl wywinie się z kokonu i nadmucha skrzydła, albo aż na skorupce wysiadywanego jajka pojawi się pęknięcie, i czytałaby Krystyna Czubówna. Ale on woli tak, jak jest. Nie wiem o nim nic więcej.

Pan szlabanowy siedzi z budce, gdzie mu trochę chłodniej, bo ma wiatrak, i rozwiązuje krzyżówkę. Snajper stoi przy oknie na czwartym piętrze i widzi wszystko tak blisko i precyzyjnie, że mógłby strzelić panu szlabanowemu w siedem poziomo na cztery litery. Szlaban podnosi się niemrawo, z białego samochodu dostawczego wysiada miły chłopiec, tak samo miły, jak poprzednim razem. Wyjmuje dwie papierowe torby. Snajper zdejmuje go z celownika i podchodzi do domofonu, żeby być gotowym, gdy tylko miły chłopiec wybierze numer mieszkania. Proszę bardzo, czwarte piętro, mówi snajper i otwiera drzwi, żeby poczekać miło na miłego chłopca. Tak się zachowują ludzie, on to wie i robi. A gdyby ktoś jeszcze wchodził albo schodził po schodach, gdyby ktoś go usłyszał, zobaczył, zakupy przez internet nie upoważniają do tak karygodnego aktu nieostrożności jak przedwczesne otwarcie drzwi, myśli, stojąc w nie swoim progu. Miły chłopiec jest już na półpiętrze. Dzień dobry.

Miły chłopiec podaje torby z zakupami. Kartą, tak? Wpisuje kwotę na terminalu bezprzewodowym, ale się nie uśmiecha. Pozbył się toreb, lecz wydaje się cięższy. Zapytać, co się stało, czy można w czymś pomóc, small talki odbijają się jak piłka do squasha od ściany i wracają, nie zmieniając niczego. Nie, chociaż właściwie tak, mówi miły chłopiec, staram się być miły, ale mam dzisiaj cholernie zły dzień, nie chcę panu zawracać głowy moimi prywatnymi problemami. Potwierdzenie? Tak, poproszę, do widzenia. Do widzenia, szef mnie opieprzył, z narzeczoną się pokłóciłem i jeszcze na dodatek boli mnie ząb, powinienem iść do dentysty, a nie bardzo mam kasę.

Miły chłopiec stoi i czeka. Snajper myśli. Przez mniejszy otwór myśli mu się lepiej niż przez cudze drzwi otwarte na oścież, z cudzym niczym i jego zakupami w środku i z miłym chłopakiem, który się rozgadał nie wiadomo dlaczego.

Nie jestem w tym dobry, mówi snajper.

Mhm, mówi miły chłopiec.

Wszystko będzie w porządku, mówi snajper, ale tylko tak mówi.

Miły chłopiec odwraca się na pięcie i zbiega schodami w dół. Szybko wsiada do samochodu, tak szybko, że daje się zestrzelić tylko dwa razy, i już odjeżdża, i już za chwilę biały samochód dostawczy jest tylko punktem na drodze, na której przeważają samochody w kolorze białym. I tak ma właśnie być, tak jest bardzo dobrze.

Pianino mieli tylko Bułgarzy z pierwszego piętra. Wcale nie Bułgarzy zresztą, tylko on był Bułgarem, zawsze miał trudności z zaparkowaniem samochodu i krzyczał na nią, gdy nie grała na pianinie. Albo gdy grała, nie było słychać, że on krzyczy. W lecie otwartymi na oścież oknami furgały tylko wystraszone gołębie jej krzyków oraz zawijasy i spazmy Rachmaninowa, grała więc coraz smutniej, urodziła Bułgarowi dwie śliczne córeczki, smutne jak bukiet preludiów, i chciała jak najwcześniej nauczyć je muzyki. Ktoś grał Marsz turecki, prawa ręka swobodnie skakała oktawami, lewa nie nadążała jeszcze za sztafetą przednutek i denerwowała się, chciała zaczynać znowu i znowu, ileż razy można zaczynać; nie, to nie mogła być smutna żona Bułgara, ona nie schodziła poniżej Schuberta, wesołym Mozartem mogło się bawić dziecko, grzeczne dziecko, na które jeszcze tak często nie trzeba krzyczeć, ile te dziewczynki już muszą mieć lat, że trzymają swobodnie oktawę prawą ręką.

Podniósł roletę tylko tyle, by móc wyjrzeć przez okno. Żona Bułgara wieszała pranie na balkonie, strzepywała rytmicznie bluzki i sukienki i przypinała je kolorowymi taktami klamerek, a więc rzeczywiście jedna z córek biega z Mozartem. Smutne oczy zawisły nad niebieskim materiałem. Radość tylko w nutach, tylko.

Dobrze nam jest, prawda, powiedziała, kiedy siedzieli letnim wieczorem na balkonie; nie wiedział, czy zapytała, czy stwierdziła, w sumie co jest złego w banałach, jeśli one odnoszą się do rzeczywistości; tylko sobie wyobrażacie, że jesteście niezwykli i nieoczywiści. Oczywiście, że tak, odezwał się po chwili, gdyż plątała się już w wyczekiwaniu jakiejś rewelacji po własnym balkonowym frazesie, przecież masz wszystko, czego chciałaś, pracę, samochód, kredyt na mieszkanie co prawda też, ale lada dzień. Nie o to mi chodzi, wiesz przecież, przerwała mu, nie umiem mówić o takich rzeczach, zresztą nikt nie umie, zawsze wychodzi dziecinada, jeszcze gorzej, gdyby napisać. Niektórzy piszą to w książkach i biorą za to kasę, bezwstydnicy. Powiedzieć można, dobrze nam jest, powiedziałam znowu, zaraz zapomnisz, że powiedziałam, ale jeśli się taki banał napisze, wszyscy będą się śmiali, wyobrażasz sobie w ogóle taką sytuację, że otwierasz jakąś książkę i tam ktoś do kogoś mówi na balkonie, dobrze nam jest? Okropnie głupie. Ale nie o tym chciałam mówić na balkonie. Przecież nie chcesz mówić, chcesz usłyszeć, chcesz, żebym ci powiedział, że cię kocham, tak, jasne, że cię kocham. Ale dlaczego, spytała. Dlaczego mnie kochasz. Kocham cię dlatego, że tak miało być. Chodzi mi o to, że wierzyłeś, że mnie spotkasz, dwie połówki pomarańczy, zapis w gwiazdach, ciasteczko z wróżbą czy inny dalszy ciąg tej samej okropnej książki o ludziach szczęśliwych. Nie. Miało tak być. Tak postanowiłem. I wiem, o co teraz chcesz zapytać. Wcale nie chcę. Chcesz, możesz zapytać, usłyszysz to, co zawsze, gdy o tym rozmawiamy, wiesz, o czym. Nie chcę zapytać, powiedziała, ależ tak, chcesz, czujesz się jak uczennica z trzeciej ławki, którą nagle zainteresował temat lekcji, ale nie podnosi ręki, bo wie, że nauczycielka jej nie lubi. Teraz sobie pomyślałaś, że zawsze ci mówię, jak się czujesz, zamiast posłuchać, zawsze ci mówię, a przecież mogę się mylić. Tylko zaprzecz mi, jeśli się mylę, zaprzecz.

Sąsiad z drugiego piętra wyszedł na spacer z psem. Sąsiad był wielki i jeździł wielkim samochodem, wszystko miał wielkie, łącznie z żoną, a psa prawie wcale nie było. Dlatego pies miał świecącą obrożę, żeby się nie zgubił pod liściem. Rudy Dżill i jego pies, pomyślała.

Muszę jeszcze przygotować na jutro do pracy, zaczęła z innej szpulki, tak, potem sobie przygotujesz, jak skończę mówić. Skończę mówić, dlaczego milczę. Milczę, bo nie ma tematu, nie ma i nie będzie tematu. Tak, to prawda, ja nie chcę, mówiłem ci wielokrotnie, że nie chcę, ale uparcie do tego wracasz jak Penelopa do krosien, uszyj to raz do końca i nie udawaj, że się spruło w nocy. Nie chcę, ale nie chodzi o to, czy ja chcę, czy nie. Nie możemy. To jest związek idealny, rozumiesz, niektórzy marzą o takiej relacji. A skoro jest idealny, a jest, to musi działać bez przyczyny. Zawsze. Perpetuum mobile musi być miłość. Bez przyczyny. A to by była najpoważniejsza przyczyna. Ludzie się schodzą i rozstają albo zostają ze sobą, ze względu na dziecko, mimo że powinni się rozstać dla dobra dziecka czasem, rozumiesz. Ludzie się kłócą o dziecko i godzą z powodu dziecka. Dziecka można do wszystkiego użyć. Może być powodem wszystkiego. Nie możemy mieć powodu. Jaskinia platońska, coś samo przez się, rozumiesz. Dlatego nie.

Sąsiad skończył papierosa, pies się wysikał i oboje sobie poszli. Ciekawe, jakie to uczucie, kiedy jest się małym, po prostu bardzo małym, a wszyscy i tak cię widzą dzięki rzędowi świateł, które nosisz na szyi. I tak wiedzą, gdzie jesteś, znajdą cię wszędzie.

Ktoś podniósł bramę w drugim garażu od lewej strony, zapalił światło, złe światło, wytrącające z równowagi, odgradzające się od ciemności, jak namalowane pisakiem na dziecięcym rysunku, światło rozbijające, ja tu, ty tam, światło-granicę, światło-nie możemy mieć wspólnego obszaru. Przesunął aparat bardzo cicho, jakby mógł być usłyszany, jakby światło mogło go zdradzić, ale przecież ktoś w świetle stąd dotąd nie patrzy w ciemność poza, nie po to ty ja się ukrywamy, byśmy się przyznali, że cokolwiek o sobie wiemy.

Na środku garażu stała żona Bułgara. Stała i się rozglądała. Wnętrze garażu wyglądało jak magazyn sklepu, wszędzie regały i półki pełne rzeczy dla niego niewidocznych, ale wypełzających z każdego kąta. Wielkie niebieskie worki na podłodze, wypchane nie wiadomo czym, rowery, chyba narty. Zamiast samochodu – drugi dom, rzeczy kogoś, kto nie umie wyrzucać albo gromadzi zapasy, albo czeka na stosowny moment do ucieczki. Żona Bułgara stała na środku oświetlonego garażu jak złota renkloda w słoju z kompotem. Podeszła do półki i zdjęła z niej coś, co mogło być czymkolwiek, ale też niczym być nie musiało, bo ten gest mówił, że to nie jest jej potrzebne, że nie zdejmuje, żeby mieć, przynieść, sprawdzić, a po to tylko, by spędzić czas w domu, w którym być woli. Powinnam tu przenieść fortepian, pomyślała, ale człowiek ukryty za roletą, który kadrował jej zbyt szczupłą sylwetkę w brzydkim, żółtym kwadracie wyciętym z ciemności, nie mógł tego wiedzieć. Powinnam tu przenieść fortepian, ale jest za ciężki, nie dam rady, to po pierwsze, a po drugie. Stanęła w progu garażu, podniosła brodę w górę, jakby pozowała do zdjęcia, o którym wiedzieć nie mogła, albo mogła i wiedziała, bo fotograf miał wrażenie, że zrobiła to specjalnie, że spojrzała na niego, gdy celował jej prosto w serce.

Nie, nie mogła go widzieć. Mogła, zobaczyła ruch, jest pilna i drobiazgowa, wszystko ma spakowane. Nie zobaczyła, niemożliwe, zbyt jest skupiona na sobie, przychodzi tu niepotrzebnie, z pełną świadomością traci czas. Mogła, widziała go, odbite światło latarni uderzyło w szkło jej złotego słoja, widziała go, co za nieostrożność. Nikomu nie powie. Komu miałaby powiedzieć, nigdy z nikim nie rozmawiała, nie odpowiadała na pozdrowienia sąsiadów, przechodziła, jakby cała przestrzeń należała do niej, trzeba się było odsunąć, żeby w człowieka nie wlazła, nie widziała nikogo. Nie widziała nikogo, nikomu nie powie. Spokojnie. Taka nieostrożność nie może się powtórzyć. Nie można dopuścić do błędu, kadr ma wyjść idealny.

Jestem szczęśliwym człowiekiem, jestem szczęśliwym człowiekiem, powtarzał swoim myślom, leżąc na wznak i przyglądając się ciemnemu sufitowi, mając u boku jej ciało, zwinięte jak kłębek włóczki na całkiem nowy sweter. Jestem szczęśliwym człowiekiem, myślał, i wtedy zaczynała chrapać. Delikatnie, ale jednak chrapać. Czuł się zawstydzony jej chrapaniem bardziej, niż byłaby ona, gdyby się dowiedziała, że chrapie, mruczy właściwie, jakkolwiek nazwać ten proces, powietrze słychać; słychać jego przepływ przez nos i wydychanie półotwartymi ustami, z dźwiękiem zmęczonej przyjemności. Nie powinna chrapać. W chrapaniu kobiety jest ordynarność, pospolitość jakaś, tym groźniejsza, że nieświadoma. Wystarczyło jej powiedzieć, obróć się na bok, wykonywała tę czynność, posłuszna nawet we śnie, i chrapanie na kilka minut ustawało, ale echo jego wspomnienia dudniło mu w głowie, tworząc dysonans rytmiczny z mantrą jestem szczęśliwym człowiekiem. Gwałtownie poruszył jej ramieniem. Otwarła nieprzytomne oczy. Chrapiesz, powiedział, mogę cię prosić, żebyś nie chrapała? Ale ja śpię, odparła głośno, głośniej, niż się mówi w nocy, dlaczego mnie budzisz? Nie mogę zasnąć, bo chrapiesz. Może trzeba z tym pójść do lekarza. Jestem zmęczona, prawie krzyknęła, po co mnie budzisz? Nie mogę spać, bo chrapiesz. A ja nie mogę spać, bo mnie budzisz, odparła, wygrzebując się z kołdry. Poszła do łazienki, nie zamknęła za sobą drzwi i zalała rytm chrapania żółtym, bezwzględnym strumieniem. Stanęła na środku pokoju, poczytam sobie, powiedziała, włączając lampę nad stołem, wrócę do tego łóżka, gdy zaśniesz, nigdy bym nie wpadła na to, żeby kogoś obudzić w środku nocy z powodu takiego drobiazgu. Inne rzeczy nazywamy drobiazgami, kochanie, ale nie o to mi chodziło. Inne rzeczy nazywamy kochaniem, kochanie, warknęła, ale ja po prostu nie jestem w stanie tego pojąć, oczywiście, no to sobie poczytam, poczytam sobie o nieinwazyjnych sposobach leczenia chrapania, dobrze, a ty śpij.

Wtulił się, wgłębił w swoje obrażenie, które nie było wygodną poduszką, ale dawało poczucie przewagi. Złoty medal. Regularny szelest przewracanych stron ukołysał go szybko.

W kuchennym oknie na pierwszym piętrze siedziała stara Środowa i pilnowała rzeczywistości. Nazywała się Janina Środa, a pilnowała rzeczywistości przez cały tydzień, nawet w niedzielę, kiedy Pan Bóg nie kazał. Wiedziała lepiej i pilnowała w każdej wolnej chwili, to znaczy gdy nie gotowała obiadu albo nie drzemała przed serialem o trudnych przypadkach medycznych. Przypomniał sobie o niej, gdy tylko zobaczył jej głowę na gęsiej szyi, wychylającą się jak peryskop zza rzędu doniczek. Za późno, żeby się cofnąć. Można było liczyć tylko na jej demencję i zbawienny w takich sytuacjach ekran komórki, który pozwala pochylić się nad sobą w zadumie i refleksji i tak przejść dziesięć metrów w pozycji udawanego pokutnika. Kątem oka zerknął na okno Środowej i spotkał się z jej spojrzeniem, zaskoczonym jak nigdy. Nie poznała, jeden zero.

Chciał poczekać na klatce schodowej na jakąś wychodzącą lub wchodzącą poczciwą duszę, która użyje klucza lub kodu i bezmyślnie wpuści kołaczącego, ale domofon radośnie przywitał go ordynarnym pikaniem, hej, hej, jestem zepsuty, przecież na to czekałeś. Wchodź i korzystaj, Środowa jeszcze nie doniosła swojego ogromnego ciała do judasza, a pan do kogo, a czy my się przypadkiem już gdzieś nie, skoro pan dostarcza listy przesyłki pizzę, to gdzie pan ma listy przesyłki pizzę, nic z tych rzeczy, przechodź spokojnie przez hałas i pośpiech, bądź wierny, idź, nikt nie stanie na drodze twojej przeszłości.

Nie, nie pomylił się. Zbyt wiele razy. Niemożliwe. Przecież klucz pasował.

Nie było kuchni. I nie było pokoju. Nie było podziału. W miejscu ściany między kuchnią a pokojem stoi okrągły stół. Cztery krzesła. Nie ma wejścia do sypialni. Tylko ścianka działowa, wyklejana biało-niebieską tapetą, do której przytulało się łóżko. A więc wzór jednak. Wzór i przestrzeń. Trójpodział i porozumienie, rozsądnie dzielące ludzką przestrzeń na spożywczą, telewizyjną i refleksyjno-kopulacyjną, został zlikwidowany. Ktoś tu sobie z trójcą nie poradził. Ktoś zmienił trójcę w jedność. Oczywiście, taki ktoś nie potrzebuje zaułków, zakamarków, drzwi do zamykania, nie ma się przed kim ukrywać. Taki ktoś prosty i nie do zniszczenia, jak metalowa linijka.

Mała dziewczynka chce jasnych reguł. Gdy ich zabraknie, dziewczynka gubi się między kuchnią a pokojem, to już dla niej za dużo, zmienia więc mieszkanie w jedną przestrzeń, gdzie wszystko może mieć równocześnie na oku, wszystko pod kontrolą, żadnych zaskoczeń, niespodzianek, znienacków, nie ma ścian, nie ma kątów, rogów, nie ma reguł ani wzorów; zostawiła tylko drzwi do łazienki, ale pewnie ich nie zamyka. W przedpokoju nie ma przedpokoju, tylko powietrze, zmieszane z powietrzem kuchni i pokoju; jedno wielkie miejsce i jedna mała dziewczynka, która zostawia otwarte drzwi do łazienki. Koło drzwi wejściowych stoją jej buty. Czerwone trampki i eleganckie czarne czółenka, ładne, trzeba przyznać, że ładne, aż dziw bierze, że umiała takie ładne kupić. Może ktoś jej pomógł albo kupił dla niej, ktoś, kto się zna na butach i na niej. Pochyla się, podnosi but. Nie warto się szczególnie troszczyć dokładnym zapamiętaniem, gdzie stał, dziewczynki nigdy nie zwracają uwagi na to, gdzie dokładnie postawiły swoje buty; myślą, że są bezkarne na otwartej przestrzeni.

Dotyka skóry. Środek czółenka ma kształt jej stopy, stopy z trochę zakrzywionym czwartym palcem, stopy stąpającej nieco do środka, prawie niezauważalnie dla kogoś, kto nie wie. Patrzy na zatartą lekko nazwę firmy i numer buta, zapisany w kółeczku. Trzydzieści osiem.

Odstawia czarne czółenko, sięga po spracowane trampki, które noszą zwykle chiński paszport i numer na wewnętrznej stronie języka. Ciekawe, co by powiedziały, gdyby im było wolno. Trzydzieści osiem.

Muszę kupić nowe buty, mówiła, nie chcę nowych butów. Trzydzieści siedem, trochę ciasne, ale to nie szkodzi, rozejdą się, wszystko się po jakimś czasie rozchodzi, mówiła moja mama, nie wypada mieć stopy większej niż trzydzieści siedem. Zawsze się oszukuję, że tym razem się uda, że się nade mną ulitują; niosę pod pachą pudełko z nowymi butami i wchodzę do apteki. Kupuję miliony plastrów różnego rodzaju i kształtu, kilo talku i wkładki żelowe. Wchodzę w nowe buty z tą samą, naiwną nadzieją, że może jeśli wcześniej poznają mieszkanie, że może jeśli rozmiękczę ich środek stopą w grubej, miłej skarpetce, jeśli napoję je denaturatem. Ale nic z tego. Przestałam się łudzić, nigdy nie doszłam w nowych butach dalej niż do tramwaju, siadam na ławce, naciskam płyn w pęcherzach jak gumową zabawkę, zaklejam czerwone kółka i wyjmuję z torebki parę starych butów. Żeby mieć nowe, muszę jeszcze przez kilka dni mieć stare. Trzy podejścia, potem zwykle jest lepiej, ale trzy podejścia z pęcherzami konieczne. Nawet sandały mnie obetrą. Nie rozumiem, o co chodzi, może nie mam takiej stopy, jaką wypada mieć.

Zdejmuje swoje buty i kładzie koło jej butów. Nie pasują. Nie pasują do siebie. Parkiet jest ten sam, zniszczony, ale czysty. Cyklinowała chyba. Ciemnopopielate płytki na podłodze w kuchni, która kiedyś była kuchnią, a teraz jest fragmentem całości; urosła i zniknęła zarazem. Stół byłby już w pokoju. Na jednym ze stojących przy stole krzeseł leżą poskładane ubrania. Nie zna ich. Nie zna też pokusy dotykania cudzych rzeczy, nieznanych faktur; wącha bluzkę leżącą na wierzchu i odkrywa delikatny, świeży zapach, pewnie płyn do płukania tkanin. Jest mu głupio jak dziecku złapanemu na rozbiciu cukierniczki, gdy odkrywa, że meble kuchenne są te same, tylko pomalowane białą bejcą. Ten sam zegar z fasolkami i przyprawami, prezent od jego rozwiedzionej ciotki. W zlewie stoi niebieski kubek, przedstawia się, dzień dobry, jestem niebieskim kubkiem, my się jeszcze nie znamy, zgadnij, kto ze mnie pije, zgadnij co, a jak nie chcesz, to się wynoś. Obok zlewu półka z przyprawami, odwracają oczy od intruza, pokazując mu tylko część napisu na brzuszkach, mon cynamon czy kardamon, mine kminek, uszka pietruszka. Szklany słoik wypełniony fioletowymi, drobnymi kwiatkami. Lawenda chyba. Zatrzymuje się na widok ekspresu do kawy; jest piękny, masywny, ciemnobrązowy, wygląda jak radio dziadka, zdradza go tylko rurka do spieniania mleka. Dotyka jej, rurka klei się do jego dłoni wspomnieniem porannej kawy. Musi być ostrożniejszy. Otwiera szafki, ogląda białe i niebieskie talerze, granatowe filiżanki, grzeczne kubki, pyskate kieliszki, ciężarne misy, senne łyżki do sałatek, chochelki i sitka w wyłożonej papierem szufladzie. W lodówce dwa opakowania jajek po sześć sztuk, tuńczyk w sosie własnym, maselniczka, otwarte mleko 3,2, przekrojona na pół cytryna. Twarożek ze szczypiorkiem. Na dolnej półce ziemniaki i trzy cebule w skromnym, vangoghowskim brązie. Zamyka lodówkę i siada przy okrągłym stole. Niebieski obrus, ceramiczna miska, trzy jabłka i duża metalowa figurka nosorożca, chłodna i ciężka, może prezent z dalekiej podróży od kogoś, kto nie wiedział, co kupić.

Delikatnie naciska klamkę do drzwi łazienki. Zakrada się jak złodziej do cudzego mieszkania, o którym myśli jak o swoim. W takim razie nie złodziej przecież, właściciel. Beżowy dywanik przed prysznicem jest wgnieciony w dwóch miejscach przez stopy numer trzydzieści osiem, cierpiące niegdyś w butach trzydzieści siedem. Stawia na śladach swoje stopy, dłuższe i szersze. Na szybie widać ścieżkę kropel wody i plamy opartej o szkło skóry. Metalowa rączka prysznica śpi jak odwrócone plecami ciało.

Podnosi klapę wiklinowego kosza na brudne ubrania. Wszystko w środku jest niegrzeczne i pomięte. Czarne, bawełniane majtki, bluzka w jakiś wzorek, spodnie bezwstydnie wywrócone szwami na wierzch. Burdel wczorajszej pamięci. Dotyka ubrań wierzchem dłoni, opuszkami palców. Podnosi dłoń do twarzy. Nie pachnie niczym.

Płatki do demakijażu, dwie rolki papieru toaletowego, kilka poskładanych ręczników. Na dwóch drewnianych półkach sklep z pięknem dla nikogo, krem do stóp, krem pod oczy, trzy różne tusze do rzęs, tak trudno się zdecydować. Otwiera pudełko z cieniami do powiek i zostawia ślad swoich linii papilarnych w miękkich, zielonych i brązowych dołeczkach, wgniecionych jak piasek na plaży. Zamyka oczy, ale nie czuje nic, zupełnie nic, jego palce nie pamiętają, a to, co nowe, nie podnieca go. Wychodzi i zamyka drzwi łazienki; szuka w sobie wspomnienia sprzed dwóch minut, by się upewnić, czy drzwi były otwarte, czy zamknięte. Skoncentruj się, mówi do siebie, nie popełniaj błędów. Błędów już zbyt wiele. Wychodzi, udając, że wie.

Po lewej stronie, na ścianie nad komodą wisi telewizor, ozdobiony lampkami choinkowymi. Książki, piórka, muszla, kalendarz. Pierwszy drugi trzeci maja Lwów, jedenasty dwunasty wolne, dwudziesty szósty czerwca urodziny Magdy, przelicznik miar i wag stolice europejskie odległości między miastami, które nie mogą się zbliżyć, choćby chciały. Dwa znane albumy. Zdjęcia przyklejone na papierze koloru lodów waniliowych, byliśmy młodzi i niepoważni, nie zmieściłbym się w tę marynarkę, tu w kościele, tu przed kościołem, bagażnik starego opla załadowany kwiatami, bądźcie szczęśliwi, ciocia z Gdańska, która już nie żyje, tu ktoś z jej rodziny, chyba kuzyn, bądźcie szczęśliwi.

A jeśliby teraz weszła, a jeśliby weszła, mówi głośno, przecież mogę mówić, to moje mieszkanie. Mogłaby wrócić po cokolwiek, po parasol na przykład, gdyby zaczęło padać. Nie zacznie, nie wróci, ale mogłaby. Co by powiedziała, gdyby wróciła i zobaczyła, że ja wróciłem.

Za ścianką działową podwójne łóżko, drewniane, jasne, wielkie łóżko, które kupowali trzykrotnie; eksploatacja łóżka pięćdziesiąt procent. Dwie poduszki hipokryzji, ogromna kołdra, w jakim celu, celownik komu czemu, komu ta kołdra. Pod łóżkiem pudełko na wszystko, mapa Warszawy, Tallina i Las Palmas, nieudana próba wyhaftowania serwetki z różą, stary brązowy portfel, pomarańczowe zatyczki do uszu, pachnące ciepłym wnętrzem. Przy komputerze na biurku myszka z wytartymi śladami palców. Jego dłoń jest za duża. Jego palce nie pasują do wyznaczonych miejsc.

Szafa go pamięta i skrzypi lewymi drzwiami. Co chciałby pan wybrać dla żony, sukienkę, spódnicę, może sweter, wszystko mamy, wszystko w jej rozmiarze, ale zupełnie nowe tkaniny i wzory, może pan pamięta ten płaszcz, tylko ten płaszcz, popielaty i ciężki. Siada na łóżku przed otwartą szafą, wyjmuje komórkę i wyszukuje dyktafon. Raz, dwa, trzy, sprawdza, odsłuchuje. Jestem posłuszny, odpowiada dyktafon, raz, dwa, trzy. Wkładam rękę między jej ubrania, mówi, wkładam rękę między jej nogi, ona powinna się dowiedzieć, że byłem, powinna się zaniepokoić, przyjdzie i poczuje, że ktoś wkładał w nią rękę. Wkładam rękę do szuflad w komodzie, zanurzam dłonie w jej majtkach, w jej stanikach, w kolorowych kłębkach jej rajstop. Wchodzę drugi raz do tej samej rzeki. Wkładam rękę do ciepłej wody jej apaszek i szalów. Nie zmieniam ich położenia, nie zostawiam śladów, zostawiam zapach tylko. Ona się nie zorientuje, zorientuje się na pewno. Nie może się zorientować. Chciałbym, żeby się zorientowała. W pudełku z biżuterią znajduję pierścionek zaręczynowy; przechodziliśmy kiedyś przed wystawą sklepu jubilerskiego, obok dumnych złotych tłuściochów z kamieniami leżała ta srebrna taniocha z cyrkonią, jaki piękny, powiedziała, najbardziej rzuca się w oczy, bo tu nie pasuje, kupiłem go dzień później, a kiedy znowu tamtędy szliśmy, ona powiedziała, popatrz, nie ma tego z cyrkonią, pewnie ktoś go kupił, jaka szkoda. To wszystko jest łatwe. Dostać miłość, kupić tani pierścionek, łatwo.

Przestraszył się mężczyzny, którego nie powinno tu być, tu, w obcym mieszkaniu, zgarbionego mężczyzny w lustrze przed sobą. Na krześle obok szafy otwarta torebka kogoś, kto przepakował się do innej torebki i wyszedł, zostawiając w środku skasowany bilet, pusty blister po lekach przeciwbólowych, granatową puderniczkę wypełnioną miękką, puszystą kobiecością, której można dotknąć. Kiedy schylił się, by zasznurować buty, zauważył coś srebrnego w szparze podłogi. Zapięcie łańcuszka czy korali, małe kółeczko z wypustką, początek bez końca. Zacisnął je we wnętrzu dłoni tak mocno, że chwilę potem, gdy wrócił do wynajętego mieszkania w sąsiednim bloku, przemykając jak szczur pod ścianą budynku, idąc schodami na wystraszonych palcach, metalowe zapięcie odbiło na jego skórze czerwony ślad, nigdy niewidziany wyrzut sumienia, ty to zrobiłeś, ty.

W nocy podnosi się czułość. Dosłownie, oczywiście, żeby zrobić zdjęcie w nocy, trzeba podnieść czułość. Czułość to wartość, liczba, trzeba się nauczyć manipulować nią, żeby osiągnąć to, czego się chce. Czułość można dobrać i ustawić. Są ludzie, którzy uważają, że na czułość się czeka, czułością obdarza i takie tam ajlawju forewer bzdury, a czułość się po prostu ustawia jednym ruchem. W ciągu dnia człowiekowi nie potrzeba tak wiele czułości, wystarczy pięćdziesiąt, osiemdziesiąt; kiedy ktoś podgląda mnie zza firanki, wybierając dla mnie odpowiednią czułość, może czterysta, wieczorem więcej. Ona siedzi na ławce, odwrócona tyłem, kark pochylony nad telefonem pretekstem, na pewno na kogoś czeka, ludzie już nie umieją czekać dla samego czekania, muszą zawsze grzebać w telefonie, jakby się wstydzili, że czekają bezczynnie, że ich czekanie jest właśnie czekaniem, nie kasowaniem starych wiadomości i niepotrzebnych zdjęć, odklejają się od telefonu ruchem udającym przypadkowość, ach, już jesteś, nawet nie zauważyłam, kiedy przyszedłeś, długo czekasz, nie, dopiero przyszłam, ale potrzeba czasu, więcej czasu, czas na czekanie i na naświetlenie. A jeśli czeka na kogoś. Jeśli już czeka tak bardzo, że chce czekać, że nie nudzi się jej telefon, może ten ktoś pisze przepraszam, że musisz czekać, ale tramwaj samochód korek niespodziewana zmiana planów zbyt mała czułość; może ona odpisuje dobrze, poczekam, nic się nie stało, oczywiście rozumiem, zbieram w sobie całą moją czułość na twoje przyjście. A jeśli ona naprawdę chce czekać, jeśli poddaje się bezwiednie manipulacjom cudzego czasu. Czterysta wystarczy. Odwraca głowę, widać jej nos, za duży, a nie mówiłem, ostrożnie z profilem, zwłaszcza lewym. Siedzi sama na ławce, nie zajmuje wiele miejsca. Każdy siada na ławce z brzegu, jakby spodziewając się towarzystwa, zostawiając miejsce dla bliskiego obcego w hipokryzji swojej, bo nikt nie chce siedzieć obok kogoś, nawet jeśli jest dużo miejsca; każdy szuka wolnej ławki, zupełnie pustej, lepiej nie usiąść wcale, niż usiąść obok siedzącego. Produkcja i montaż ławek przeznaczonych dla trzech osób są zupełnie niezrozumiałe, wystarczyłyby ławki jednoosobowe.

Siedzi na ławce i czeka na kogoś. Zapomniała, ma prawo. Nie zapomniała ani żadnego prawa nie ma. Poziome deski, między którymi widać fragmenty materiału jej bluzki. Albo sukienki. W bluzce i spódnicy wygląda się niepoważnie, tylko sukienka. Jasna, kremowa. W każdym razie nieźle ją wystawił ten, na kogo czeka, jeśli, bo aparat już na jej widok stoi na statywie z ustawioną czułością, zatrzymał już w sobie ze dwadzieścia razy jej ławkę i jej czekanie, nieudany profil, a ten, na kogo czeka, nie pokazał się. Stróż wpuścił za szlaban dwa samochody, czerwonego peugeota i czarne audi szóstkę; na widok żadnego z nich nawet się nie podniosła. Zresztą gdyby ten ktoś przyjechał, czekałby za szlabanem, żeby nie musieć tłumaczyć się stróżowi, kto i do kogo; wszyscy podjeżdżający zdani są na łaskę i niełaskę stróża, wolnym krokiem podchodzącego do samochodu, czekającego z godnością majordomusa na opuszczenie szyby i na wyjaśnienia, ja paczkę dostarczyć, ja tu tylko do kolegi na imprezę, ale nie będziemy głośno, no skąd, zwyczajna impreza alkoholik muzyczka hej sokoły, a ja tu mieszkam od niedawna, nie zdążyłem się przedstawić, ja do mamy na obiad, ja do tej Beatki z parteru, zna pan Beatkę z parteru, no właśnie, stuknę sobie tę Beatkę i zaraz mnie nie ma; ten ktoś nie musiałby się zapewne tłumaczyć, ona wstałaby z ławki, przeszłaby stróżowi przed nosem, wsiadłaby za szlabanem do samochodu i gdzieś by pojechali. Wszystko funkcjonuje dzięki najprostszym scenariuszom. Chyba że ten, na kogo czeka, nie jest tym, na kogo czeka, chyba że wjechał pod szlabanem jak zasiedziały mieszkaniec zamkniętego rewiru, chyba że wszedł do jej mieszkania. Nocne zdjęcia z wielką czułością w tle. Nie, nie mogłaby. W sumie dlaczego nie, wolno jej, jest wolna. Nie, nie jest wolna, dopóki on patrzy. Znowu czyta coś w telefonie. Wstaje z ławki. Machając kluczami, wchodzi do klatki schodowej. Metaliczny dźwięk jej samotności odbija się echem między niskim blokiem, w którym mieszka na drugim piętrze, a sąsiednim niskim blokiem, w którym na piętrze czwartym mieszka ktoś, kto ma wycelowany obiektyw w jej kark, a całą czułość skierowaną w zstępujące barwy wieczoru. Wróciła do domu, nikt nie przyszedł. Jakie to piękne.

Jej sylwetka ukazuje się w ciemnym kuchennym oknie na krótki moment, krótki, lecz długi wystarczająco, by dostała strzał z idealnie nastawionej czułości w lewy bark. Upada na podłogę, wijąc się z bólu w kałuży czułości tysiąc sześćset, pojawia się ponownie w oknie, lecz nadal nie zapala światła. Opiera ręce na parapecie, jakby czekała, aż bezbłędne oko canona zdejmie ją ponownie. Malutka głupiutka dziewczynka, wysiedziała się na ławce, wyczekała na niewiadomokogo, a niewiadomokto nie przyjechał, zawiódł, zawalił, dał plamę. Oj jak smutno, trzeba otworzyć butelkę wina, którą się kupiło specjalnie na tę okazję, tylko okazję można zmienić; trzeba wysłać ze dwa esemesy, jeden obojętny i jeden rozpaczliwy. A jutro się nie odzywać ani pojutrze. Jaka przykrość. Na szczęście wszystko mamy utrwalone, smutne fotografie na pustej ławce, tęskne spojrzenia poza szlaban, na szczęście czułość jest idealna, bo umiejętnie ustawiona, na cudzą czułość nie ma co liczyć, mówiłem ci.

Facet za drzwiami był wysoki i wyglądał na zadowolonego. Tomek jestem. Tomek Polak. Sąsiad. Kurier zadzwonił, że paczka jest u pana. Na paczce jest napisane Tomek Polak, to ja.

Paczka leżała od wczoraj na wolnym łóżku, które stało się łóżkiem dla paczki. Przyzwyczaił się do niej, była niewielka, z brązowej tektury, pasowała do tego wnętrza żadnością swoją i brakiem pretensji. Paczka nazywała się Polak Tomasz, ulica Ta Sama, Zamknięta Szlabanem, ten sam numer budynku, numer mieszkania plus jeden do twojego, choć przecież nie twoje. Przymknął drzwi, poszedł obudzić paczkę i wrócił z nią w ostatniej chwili, gdyż Tomek Polak już pakował swoje wysokie ciało do przedpokoju. Dziękuję za przechowanie, uśmiechnął się, ukazując szparę między górnymi jedynkami, przedszkolną szparę, niepasującą do jego wzrostu. Ani się pan pewnie nie domyśla, co jest w środku, prawda. Nikt by się nie domyślił. Niby zwyczajna paczka, ciężka, ale niewielka, no co tam może w środku być, no co.

Zgadywać czy się przyznawać od razu, że się nie wie. Przeznaczyć i tak stracony czas na konkurencję Co Jest w Paczce czy czekać na wyjaśnienia Tomka Polaka. Że Tomek Polak nie odpuści, to jasne, Tomek Polak wygląda na mistrza rozmowy o czymkolwiek. W paczce na pewno jest kilogram Niewłaściwie Ulokowanej Potrzeby Nawiązania Kontaktu, podpisanej Tomasz Polak fecit. Nie wiem, odrzekł, przenosząc wzrok z Tomka Polaka rozglądającego się już po przedpokoju, choć nie było się po czym rozglądać, szaro i tekturowo jak w jego paczce, na uchylone drzwi wejściowe; nie wiem, co jest w paczce, ale, daruje mi pan, jaki pan, Tomek jestem, Tomek Polak sąsiad, no ale spróbuj. Spróbuj zgadnąć albo spróbuj nie zgadnąć, a ja sobie poradzę tak czy siak, już do ciebie merdam ogonkiem i zostaniemy przyjaciółmi i sąsiadami na wieki.

I co powiedzieć Tomkowi Polakowi. Podręczniki pomagające żyć z ludźmi nie pomogą na Tomka Polaka, gdyż omawiają przypadki niezwykłe, dorastający pryszczaty furiat, wiolonczelistka z nerwicą, zakonnica w roli dyrektorki technikum mechanicznego, a nie Tomek Polak najzwyklejszy ze zwykłych Polaków. Jak Tomkowi Polakowi wyjaśnić, że się bardzo dawno na ty z nikim nie przechodziło, że w ogóle dawno z nikim nic i tak jest właściwie. Jak Tomka Polaka za drzwi wypchnąć, tętnicy szyjnej mu nie przegryzłszy, z jego paczką tajemniczą, niewielką a ciężką. Jak mu wytłumaczyć, że się nie potrzebuje jego magicznych zagadek i żeby się Tomek Polak odpieprzył i zamawiał kuriera tylko wtedy, gdy jest w domu, w swoim mieszkaniu zupełnie przypadkiem obok, numer ten sam plus jeden, żeby szanował granice i się nie spoufalał, żeby pozostał napisem na naklejce niezakłócającej spokoju paczki. Ciężkie, a niewielkie, no... Panie Tomku, naprawdę to nie jest i być nie może moja sprawa. Kije, rozpromienił się Tomek Polak, kije do nordic walkingu. No ale jak takie kije długie w takiej małej paczce, no jak, każdy przecież jest ciekaw. Składane? Tomek był niepocieszony. Składane. Jak na to wpadłeś? Nikomu by do głowy nie przyszło, że w takiej małej paczce są składane kije do nordic walkingu. Niektórzy mówią do nordic walking, ale chyba się mówi do nordic walkingu, jak uważasz. Wszystko jedno, jak mówią, ale jak chodzą z kijami, to ja też będę chodził. Ty chodzisz może? Zgadłeś od razu, że kije składane, nikt by nie zgadł. Nie, nie chodzę, za to ty, Tomku Polaku, już wychodzisz. Zdrowe jest takie chodzenie, człowiek się porusza, krew lepiej krąży, oddycha się lepiej, tylko to nie jest takie zwykłe chodzenie, trzeba te kije odpowiednio.

Rozumiem, odparł, ale teraz już naprawdę, ha, też mi się wydawało, że rozumiem, ale jak obejrzałem te wszystkie filmy i wirale i poczytałem trochę, to zrozumiałem, że nic nie rozumiem, bo to jest cała filozofia, ten nordic walking. Rozumiem, powtórzył, ale ja wcale nie wychodzę z domu, wcale. Taka jest moja filozofia, nie wychodzę. Taki zawód mam, że gówno mnie obchodzi wychodzenie i nordic walking. O stary w mordę, mówi Tomek Polak, zerkając do pokoju, ale masz aparat, robisz zdjęcia, co, ja też się kiedyś chciałem nauczyć, zawodowo robisz. Zawodowo, idź już.

Tomek Polak spojrzał wielkimi oczami postaci z japońskiego komiksu. Okej, nie to nie, nie musimy wcale razem chodzić, okej, człowiek ma prawo, ale po co od razu agresja, ja tylko chciałem. No nic, dzięki za przechowanie paczki, jakbyś kiedyś. Nie, kiedyś nie. Jasne, nie zabieram czasu. Tomek Polak posmutniał, ale spróbował wypalić jeszcze z ostatniego działa, zginęły mi rękawiczki rowerowe, czy nie widziałeś może. Nie. Takie żółte, bez palców, bardzo je lubiłem. Nie widziałem. Chyba na dole musiały mi wypaść, na klatce. Nie widziałem. No nic. Jakbyś kiedyś. Dość drogie były, ale nie chodzi o kasę, tylko się do nich przyzwyczaiłem, wiesz, jak to jest, jak się człowiek przyzwyczai.

Tomek Polak ze swoją paczką, w czarodziejski sposób mieszczącą kije do nordic walking(u), wyszedł na klatkę schodową. Obrócił się jeszcze z bolesną miną, ale patrzyło już na niego tylko oko judasza, wbudowane w przestrzeń zamkniętą. Zamknięte osiedle, pozamykane drzwi i bardzo dobrze, bardzo dobrze, jeszcze czego, Tomku Polaku, najpierw rozmowa o rozkładanych kijach, potem musisz też koniecznie spróbować nordic walking(u), to fantastycznie odpręża po całym dniu spędzonym przy obiektywie, a do czego jest ten przycisk a kogo ty właściwie fotografujesz a pokażesz mi jak to się ustawia. Tomek Polak, odprowadzony wściekłym spojrzeniem judasza, podszedł do swoich drzwi ten sam numer mieszkania plus jeden, wyjął z kieszeni klucze, wsadził je do zamka, przekręcił, ale zanim wszedł do środka, do swojej zamkniętej przestrzeni, oparł się wielkimi ramionami o framugę i śmiał się, śmiał się na cały głos, chichotał jak Zwierzak z Muppetów.

Zima na zdjęciach jest trudna. Czarno-biała nawet na kolorowym filmie, brudne miasto z burym śniegiem. Pasmo włosów, wystające spod granatowej czapki. W powietrzu unoszący się jej oddech, którego można dotknąć. Powiedz do mnie coś. Powiedz do mnie coś, daj mi rękę, chcę iść z tobą za rękę. Dlaczego nie zabrałeś rękawiczek. Dlaczego nie idziesz obok mnie, tylko ciągle za mną, idziesz i pstrykasz, pstryk, pstryk, a mieliśmy iść na spacer. Ten śnieg stopnieje szybciej, niż myślisz, nie zdołasz go utrwalić swoim pstrykaniem. Stopnieje i wyjdą spod niego przedwiosenne śmieci, kiepy, psie kupy. Wróćmy do domu. Mieliśmy iść na spacer, a wcale nie idziemy, ja idę, ale ty pstrykasz. Nie chodzi ci o spacer, tylko o światło, no przyznaj, kompozycja świetlna, chłodne biele, wróćmy do domu. W domu też jest chłodno. Chodźmy. Im dłuższy czas, tym bardziej rozmazana się czuję, jestem rozmazanym obiektem. Może rzeczywiście tego czasu jest za dużo, nie wiem, za dużo i za zimno tego czasu.

Kiedy był już w połowie butelki, przypomniał sobie, że po czerwonym winie ma zgagę. Zawsze. Może tym razem nie, ten jeden raz nie. Wypił do końca, czytając na głos podręcznik ekonomii. Tym razem nie będę miał zgagi, powiedział, wchodząc pod cienkie prześcieradło. Przykrył sobie twarz i pomyślał, że umrze, bo ludzie z przykrytą twarzą zawsze przypominają sobie, że umrą. Przełyk piekł go do rana.

SOBOTA

Przepraszam, powiedziała z główką sałaty w dłoni, ckliwa i folklorystyczna wśród pomidorowych wysp i ogórkowych mostów, ckliwa, choć wcale nie przepraszająca, wściekła raczej, wściekła w środku, przepraszam, ale tego już naprawdę nie rozumiem, przecież robię zakupy. Możesz nie udawać, możesz wziąć rzodkiewkę i szczypiorek, schować te palce udające kadr. Czy jutro na obiad może być ryba, dawno nie jedliśmy ryby. Życie nie jest sztuką żadną, mój ty zaklinaczu światła, coś ci się przesłoniło, mój szamanie przesłony, życie polega na tym, żeby ugotować obiad na jutro. My, zwykli gotowacze jutrzejszych obiadów, nie rozumiemy waszych skomplikowanych, dekadenckich zrywów, a jeśli już koniecznie, to nazbierajcie do koszyka składniki obrazu Arcimbolda, dobrze, bo to jedyny malarz, którego naprawdę cenię. Zakupy robimy, czas profanum, żreć i strawić, nie umiem o wzniosłych ideach rozprawiać w sklepie. Ale to ci chyba nie przeszkadza, prawda, pozostaniesz sobie niezrozumiany i niedoceniony, ktoś musi gotować wielkim artystom, chyba nam się kończy płyn do mycia naczyń. I ktoś musi po wielkich artystach pozmywać. Kpij sobie, powiedział, kpij. Nie rozumiem, nie kpię, tylko nie rozumiem, dlaczego do wszystkiego przywiązujesz taką wagę, dziesięć minut wybierałeś trzy marchewki, mają ten sam odcień i są identycznej długości, ale chyba nie o to chodzi w byciu marchewką. Zresztą nie wiem. Dlaczego nie zostałeś malarzem? Nie dostałem się na studia. Mogłeś zdawać drugi raz. Nie dostałem się trzy razy, wszyscy jesteśmy nieudanymi malarzami, wszyscy fotografowie, wszyscy, mówiłem ci. Nie umiemy wymyślić własnej rzeczywistości, więc czepiamy się tej, która jest. A reszta to tylko wybór. Proszek do prania. Mamy jeszcze proszek do prania. Proszek do prania się kończy, jutro powiesz, że nie ma proszku do prania, trzeba kupić dzisiaj, żeby jutro nie mówić. Do białego czy do koloru? Wybieraj, mistrzu koloru, kolor czy czarno-białe, wielkie aksjologiczne zagadnienia w sklepie. Czy mamy proszek do prania i czymże jest sztuka.

Inaczej rozumiemy słowa, powiedział, pchając wózek z zakupami. Dlaczego ci to przeszkadza, mnie to nie przeszkadza w ogóle, ludzie się różnią i po to są ze sobą, żeby. Nie. Stanowczo nie są po to, żeby. Nie można być po coś kiedyś, w celu jakimś. Jak można być razem, skoro się inaczej rozumie słowa. Ale ja ciebie kocham, mistrzu krótkiej riposty i długiej ogniskowej, kocham cię w sklepie, zapomniałam o drożdżach, ale cię kocham. Może wrócę po te drożdże, jak uważasz, wrócić czy nie. No widzisz, inaczej rozumiemy słowa, nie może tak być.

Kurczak, pomidory i rzodkiewka odjechały czarną taśmą w kierunku kasy. Wyjmowała kolejne rzeczy i układała obok nich swoje ręce, swoją głowę na ścięcie. Czułość. Czułość, powiedziała. Chyba inaczej rozumiemy słowo czułość. Bo czułość to jest przecież taka wartość, którą można uzyskać odpowiednim pokrętłem, prawda? Czułość można ustawić. Czułość taka, jakiej się chce. Nie, nie zbieram naklejek, proszę pani, w ogóle niczego nie zbieram, od razu gubię, zostawiam gdzieś. Zapłacę kartą.

Szósty z siedmiu tiszertów do prania. Szósta para bokserek do prania. Dwanaście z czternastu skarpetek. Trzy bluzy. Dwie pary spodni. Siódmy dzień z dni. Wszystko do prania. Zwinąć w kulę i do pralki. Bez zwracania uwagi na kolorystykę, bez balansu bieli. Barwy podstawowe i dopełniające, wszystkie się dopełniają w jednej kuli siedmiu dni i ciepłego czerwca, który przeszedł w lipiec. Kiedy tylko zaczynały się wakacje, mama pomagała mu spakować pomarańczowy plecak i odprowadzała na dworzec, życząc powodzenia na obozie harcerskim żeglarskim jakimś tam jeszcze. Udawała, że bardzo jej smutno z powodu dwóch czy trzech tygodni, które będzie miała wyłącznie dla siebie. Wracał, otwierał przed nią pomarańczowy plecak i wyciągał na podłogę łazienki jego zmiętą zawartość, śmierdzącą czerwcem, który przeszedł w lipiec, dorastającym ciałem i ogniskiem albo ziemią. Mama wzdychała, wrzucała ubrania do gardła jugosłowiańskiej pralki; pralka była niezniszczalna, zupełnie różniła się tym od Jugosławii. Potem ustawiała się za jego plecami przed lustrem w przedpokoju, by sprawdzić, czy wystaje jej jeszcze choćby czubek głowy. Nie było trudno ją przerosnąć, miała tylko metr pięćdziesiąt osiem, taka mała mama, kiedy dzwonił do niej ostatni raz. Chyba półtora roku temu. Kiedy dzwonił do niej ostatni raz, chyba półtora roku temu, nie spytała już o nic. Wcześniej domagała się wyjaśnień, gdzie jesteś, z kim, w ogóle nie wiem, w jakim to jest państwie, chciałam do niej zadzwonić i czemu mi nie pozwalasz do niej zadzwonić, kiedy przyjedziesz, jak długo tak zamierzasz, czemu nie przyjechałeś na święta i czemu nie przyjedziesz. Potem przestała. Każdy może się nauczyć przestać.

Zamknął bęben pralki, wlał niebieski płyn do prania, ustawił strzałkę pokrętła na czterdzieści stopni. Po kilku sekundach usłyszał szum nabieranej wody. Obraz, okrągłe rybie oko, zakręcił się i stracił ostrość jak pytania matki, jak jego odpowiedzi, jak pamięć, która przestała mieć znaczenie. Jakie znaczenie ma, co wcześniej, co później i kiedy po raz ostatni, skoro wszystko wraca w spirali, a ten, kto decyduje o czasie, wie przecież, że każdy raz może być pierwszym razem i właśnie teraz jest pierwszy raz.

Zdjęcie jak pół zdjęcia, zły kadr kadrem najlepszym, brak symetrii dowodem na harmonię. Biały prostokąt po lewej stronie, zajmujący połowę planu, zakończony ostrym zgrzytem krawędzi stworzonej przez drzwi szafy. W drugiej połowie, jak wyjmowany z koperty list, odwrócona tyłem kobieta z upiętymi wysoko, choć w pośpiechu, niestarannie, włosami, od pach do połowy uda owinięta ręcznikiem, ciemniejszy prostokąt na tle białych drzwi szafy, jak klawisze otwartego fortepianu, jak z nią rozmowa, gdy nic nieznacząca, bo ona wspina się na palce, unosząc nad drewnianą podłogą kastaniety pięt, i szuka czegoś w otwartej części szafy, chaotycznie wypełnionej ubraniami; znowu schowała za szybko, znowu wcisnęła na chybił trafił, nie chciało jej się prasować ani poukładać, niech teraz szuka w gardłach półek, niech szuka swojej sukienki, majtek, niech się męczy i dźwiga na palce, skoro potrafiła stworzyć nieporządek pod białym kamuflażem drzwi szafy, skoro potrafi oszukać kanony malarstwa, logikę i nie mam się w co ubrać. Pierwsza nagroda. Temat konkursu: doskonałe-niedoskonałe.

Siedziała przy kuchennym stole. Światło z okna padało na jej nos, na stronę otwartej gazety. Dlaczego nie powiedziałeś, spytała, zanim zdążył ją złapać, gdy mruży oczy, zanim zdążył rozebrać obiektyw z osłony. A dlaczego miałem ci mówić, wysłałem zdjęcie i tyle, wygrałem, bo było dobre, dostanę nowego canona i chyba jeszcze jakąś kasę, sprzedam stary aparat, powinnaś się cieszyć. Umówiłem się dzisiaj z chłopakami na piwo, jak chcesz, możesz iść z nami. A powinnam? Zawsze mi mówisz, co powinnam. Nie, nie powinnaś, zrobisz, jak będziesz chciała. Dobrze, że czasem mogę zrobić, co chcę, świetnie po prostu. Przestań, nie obrażaj się. A nie powinnam? Nie chcę nigdzie z tobą iść, chcę się obrażać i nie chcę wiedzieć, co powinnam. Wysłałeś moje zdjęcie. Nie, nie twoje. Pochylił się nad stołem, spojrzał w jej zmrużone, gniewne oczy, teraz mi na pewno nie pozwoli, takie momenty przepadają najszybciej, nieinscenizowane momenty pięknego gniewu, gniewu w świetle. Nie twoje. Ty tylko na nim jesteś. Zdjęcie należy do tego, kto je zrobił. Nie musisz się cieszyć, i tak wygrałem.

Nie czuł się winny, ale nie chciał, żeby była obrażona. Obrażania się nie było w programie. Ani frazesów. Co się robi, żeby kobiecie przeszło, co się robi. Coś się musi robić, kobietom łatwo przychodzi i przechodzi, trzeba pokazać tylko, że ci zależy, bez zależenia szczególnego, pokazać, gesty się liczą czy jakoś tak. A jutro znowu na którą do pracy, obiad, rachunki do zapłacenia, film w telewizji, skończył mi się tusz do rzęs i inne straszliwe problemy tego świata przesłonią jakieś obrażactwo parawanem codziennej betonowej trywialności. Coś się robi wtedy, na obrażactwo się działa.

Dzień dobry, niech mi pani pomoże wybrać jakieś kwiaty. Ale na jaką okazję, proszę pana, ślub chrzciny pogrzeb imieniny rocznica jubileusz. Nie, żona się obraziła. A, jak żona się obraziła, to róże, proszę pana, piękne i ponadczasowe, symboliczne i trwałe, czerwone najlepiej, te ciemniejsze panu dam, pięć, siedem, lepiej siedem. No tak, róże. Ależ oczywiście, proszę pana, że róże, wszyscy lubią róże, może takie liście dodam ozdobne, dobrze, będzie ładnie wyglądało, tylko trzeba przyciąć końcówki i na chwilkę zanurzyć we wrzątku, będą się trzymały dłużej, ale żona na pewno wie, jak ją pan przeprosi, sama sobie róże przytnie. Dzisiaj przyjechały, świeżutkie, nie ma co kupować innych kwiatów, jeśli są róże, róże symbol miłości, chyba że żółte, żółte to zazdrość, no ale pan nie jest zazdrosny, tylko chce pan przeprosić, już wydaję resztę, a przeprosić najlepiej czerwonymi.

Bardzo ładne, naprawdę, to co teraz, ja dam te róże i żona nie będzie się obrażać, zapomni, róże symbol miłości, to działa, tak? Nie, odpowiedziała kwiaciarka.

Sąsiadka akurat wychodziła, że też musiała wychodzić akurat, gdy się skradał do własnego mieszkania z bukietem czerwonych róż, które nie działają, a powinny. I gdy oszczędzał czas na każdym stopniu, starając się przeczekać jej sąsiadkowe akurat wyjście, musiała nie móc znaleźć kluczy w torebce, musiał jej zadzwonić telefon, musiała zauważyć i powiedzieć dobry wieczór, sąsiedzie, kiedy on czuł się jak ostatni kretyn, kładąc na własnej wycieraczce bukiet siedmiu niefunkcjonalnych frazesów, naciskając dzwonek do drzwi i uciekając jak uczniak, zakochany w koleżance ze starszej klasy, zalecający się bordowymi bukietowymi banałami do własnej żony, obrażonej, ale własnej przecież. Sąsiadka westchnęła ze wzruszenia, kobiety są łatwe w uprawie, ale nie wszystkie, ona tego nie przełknie, trzeba było żonkile albo frezje, nie te komunały, nie te czerwone sztance, nie nabierze się, myślał, uciekając spod własnych drzwi, i myślał dużo później, kiedy wracał nocą do domu, lekko dmuchnięty piwnym sukcesem, i potknął się na progu o związany czerwoną wstążką bukiet własnej trywialności, o którym pamiętał, ale zapomniał.

Noc wymaga jeszcze większej czułości. Tysiąc sześćset na przykład. Obowiązkowo statyw i czas, czas, którego noc ma pod dostatkiem. Czy masz dziś w nocy czas, kochanie, na moją niezwykle czułą czułość tysiąc sześćset. Po co stoisz w oknie, kiedy światło przycicha, ludzie pomachali panu szlabanowemu stróżowi, który podniósł przed nimi biało-czerwony konar władzy w najczystszej postaci, podniósł, chociaż na pewno chciałby czasem pobawić się w imbecyla, spojrzeć w oczy Bułgarowi z pierwszego piętra albo tej lafiryndzie, żonie wielkoluda z dużym lexusem i małym pieskiem, i ze spokojem oświadczyć pierwszy raz panią pana widzę na oczy, jak Boga kocham, pan pani szanowna do kogo; ale się pobawić nie może, gdyż zajmuje poważne stanowisko, kto wie, czy nie najpoważniejsze na świecie. Pobawić mu się nie wolno, jedyną jego rozrywką i pośrednią realizacją bezpośrednich ambicji literackich jest pisanie ogłoszeń, czarnym, grubym jak lafirynda żona wielkoluda pisakiem na tekturowych kartkach, przyczepionych na zewnątrz budki szlabanowego poety, informacji tak grubych i poważnych, że doskonale widocznych nawet dla faceta ukrytego za firanką w mieszkaniu na czwartym piętrze. Wyszedłem za drugi blok. Wrócę gdy skończę robić to co robię. Jeśli mnie nie ma to znaczy że wyszedłem. Jestem u pani Basi w sklepiku bo gorąco. Umiejętność czekania jest właściwością wielkich umysłów. Szlabanu nie da się podnieść rękami.

Ludzie przejechali pod ramieniem szlabanu, zaparkowali swoje samochody, wyjęli z nich wspólne torby, torebki, dzieci, psy, zakupy. Potłukli wspólnymi drzwiami, pograli na alarmach samochodowych melodyjki zamknięcia, postukali obcasami, postrzelali bramami garażowymi, podzwonili jak na sumie kluczami od mieszkań, zaszumieli, zadudnili na schodach, weszli do swoich wnętrz, zapalili światła i teraz coś robią. Coś tam robią sobie, dłubią sobie w swoich środkach. A ty dlaczego stoisz przy otwartym oknie, kochanie, dlaczego nie zapaliłaś światła we wnętrzu, przecież wiesz, że i tak da się zrobić zdjęcie, na jaką czułość czekasz.

Oczywiście, obraz będzie zaszumiony, ale chyba oboje się tego spodziewaliśmy. Miliony przypadkowo powstałych punkcików, nieudolność nocy, dlatego właśnie zbyt wysoka czułość jest niebezpieczna, wszystko zmienia w płótno Paula Signaca. Dlatego należy się wystrzegać nadmiernej czułości; trzeba robić zdjęcia i czekać na kogoś przed blokiem na ławce wtedy i tylko wtedy, gdy wiadomo, że coś z tego będzie, a nie że się wyłącznie wystawimy na śmieszność jak pointyliści po impresjonistach, jak ktoś po kimś, ktoś po mnie, na kogo czekałaś, przez kogo stoisz w ciemnym oknie, przez kogo jesteś rozbita na milion kropeczek, niemogących złożyć się w kształt.

NIEDZIELA

Czasem umawiali się gdzieś na mieście po pracy, kiedy nie chciało im się gotować, kiedy byli zbyt zmęczeni, by mówić, kiedy zapychali usta zwrotami z trzech pierwszych rozdziałów podręcznika do nauki języka obcego, co u ciebie, u mnie też dobrze, a jak w pracy, jak zwykle, jutro też będzie jak zwykle i wczoraj było, bo zwykle jest jak zwykle. Słuchali innych ludzi przy innych stolikach; ona myślała, że to mogłyby być całkiem miłe popołudnia i wieczory, gdyby chociaż jedno z nich tego zechciało. On po prostu jadł, niezainteresowany ani rozmową, ani jedzeniem, miał już bowiem to, czego chciał.

Jeśli tylko nie padało albo jeśli temperatura zimą nie przeszkadzała, umawiał się z nią na świeżym powietrzu, mimo że mieli kilka ulubionych, niedrogich restauracji i nie było zagadką, gdzie i kiedy będą jeść. Prosił ją o spotkanie pod teatrem, do którego on dojeżdżał tramwajem, a ona dochodziła z pracy w pięć minut, na ławce, pod sklepem. Cześć, mówił, gdy przychodził, a ona już czekała, cześć, no to chodźmy. Nie wiedziała, że zawsze ją fotografuje, kiedy stoi na ulicy i czeka na niego. Torebka przygnieciona do boku, włosy niestosujące się do żadnych zasad, ręce w kieszeniach albo zwisające jak złamane gałęzie, ręce bez pomysłu na to, jak wyglądać i co ze sobą zrobić. Ćwiczę, mówił do siebie, to są tylko ćwiczenia z kompozycji, pada deszcz, ona stoi na przystanku, chowa dłonie pod ciepłe pachy i przygląda się jakiemuś plakatowi, jej spokój, pewność, że zaraz przyjdę; facet z parasolem śpieszy się tak bardzo, że cały się rozmył, albo to ja go celowo rozmyłem. Facet rozmyty, rozmyta ulica, a ona ostra jak ból zęba. Po co ma wiedzieć, że ćwiczę kompozycję; cześć, długo czekasz, no to chodźmy.

Jaki banał. Przydałyby się fajerwerkowe kłótnie, zatajone i odkryte zdrady, nieprzerobiona przeszłość albo zaplątane relacje na kozetce psychoanalityka. Albo oraz. Przydałby się wystrzałowy pretekst. Udawane orgazmy, niezgoda w kwestiach priorytetowych, pobicie tudzież potwarz w wyniku awantury o to, czy mecz na dwójce, czy komedia romantyczna na Polsacie. A tu nic. Kilka razy zaplanował, że zdenerwuje ją z premedytacją, wyprowadzi z równowagi, żeby móc trzasnąć drzwiami i wrócić następnego dnia. Sprawdzić sobie, co się dzieje naprawdę w czasie, gdy wyjść się powinno, a się nie wychodzi, bo szkoda, bo zimno i bo się portfel i telefon zostawiło w mieszkaniu i głupio wracać. Starannie wymijała momenty, w których ją podpuszczał, dokładając kolejne argumenty. Denerwowała się tylko wtedy, kiedy sama chciała, nagle i krótko, o jakiś drobiazg, którego siły nie był w stanie przewidzieć. Dlaczego mam na tym zdjęciu zielone oczy, pytała. Zmieniłem, teraz jest naprawdę lepiej, ładnie ci z zielonymi oczami. Ale mam niebieskie. Ale na tych zdjęciach masz zielone. Ale to nie jest prawda, sam mówiłeś, że zdjęcie jest prawdą, mam niebieskie oczy, może mi ładnie z zielonymi, ale mam niebieskie. Prawda jest tylko taka, że zmieniłem kolor oczu w fotoszopie, czy coś wielkiego się stało, przecież to nie jest zdjęcie paszportowe. Tak, mówiła, stało się. Co się stało, wytłumacz mi, co się stało, nakręcał się rosnącym gniewem, co takiego się stało, powiedz, skończmy to. Muszę teraz trochę popracować, daj mi spokój. Mówisz tak tylko, ani nie musisz, ani nie teraz, powiedz, co się stało, dlaczego ci to przeszkadza, powiedz powiedz. Nie umiesz nawet porządnie dokończyć dyskusji, dyskusja niedokończona, jak wszystko. Nie masz argumentów. Nie miała. Zamykała się w drugim pokoju, udając, że czyta, albo czytając naprawdę. Puszczała głośno muzykę, której on nie lubił. Przychodziła potem, nastawiała wodę na herbatę, rozpaczliwie gwizdała Griega, szukała choćby jednego naczynia do umycia, czekała na jedno choćby pytanie, siadała blisko, jak dziecko, które zawiniło, ale ciąży mu gęstość ciszy. Pies, który zerwał się ze smyczy podczas spaceru, a teraz przychodzi, brudny, skruszony, nieśmiało merdający podkulonym ogonem. Możemy przestać. Ja niczego nie zaczynałem. Możemy przestać, proszę. Chciałbym zrozumieć, nie, przerywała mu szybko, nie chciej rozumieć, nie rozumiejmy.

Zużywali się, coraz bardziej przezroczyści, jak kostka mydła, która z czasem staje się giętka i cienka. Można ją zastąpić nową, można ratować, doklejając do następnej nowej i twardej kostki nasze zabrudzone fragmenty, ale i tak się odkleją. Nie potrafią udawać, że są częścią czegoś obcego. Czyści, bez zarzutu, coraz bardziej wymydleni, zużywali się bez szczególnego nabożeństwa, naturalnie. Nie wiadomo dokładnie, kiedy przestać udawać i spuścić w kiblu te kawałki, które noszą nasze brudy, ale których się brzydzimy, chociaż nasze.

Tylko przez chwilę przyszło mu do głowy, tylko przez chwilę, że miał zostawić kartkę z wyjaśnieniami, przeprosinami, z jakimś finalnym ujęciem z filmu psychologicznego, ona pochylona nad kartką, reżyseruje Vermeer van Delft, emocje za momencik, na razie światło, światło z okna, z zewnątrz. Idealne obrazy się skończyły, autobus podjechał.

Nie mógł wiedzieć, nie mógł i nie wiedział, że światło przez okno padało na pusty talerz. Jeśli sądził, że będzie próbowała się do niego dodzwonić, miał rację. Nie panikowała, wiele razy wracał trochę później, później, dużo później. Po jedenastej wieczór zadzwoniła, przepraszając, że dzwoni, do kilku jego znajomych, których numery telefonów miała zapisane na wszelki wypadek i na ten wypadek jeden. Każdy ze znajomych był dla niej bardzo uprzejmy i każdy kurtuazyjnie zbagatelizował sprawę, korki na mieście piwo rozładowana bateria może nie mógł a daj spokój i nie przejmuj się zaraz wróci. Jego telefon nie odpowiadał. Dzwoniła siedemdziesiąt razy; dowiedziała się tego, sprawdzając listę połączeń, gdy następnego dnia znalazła aparat telefoniczny w szufladzie, wśród skarpetek, jeszcze nierozładowany do końca, wyciszony, czekający na zdekonspirowanie.

Nie mógł wiedzieć, że jej matka stanowczo odradziła zgłaszanie sprawy na policję. Nie mógł wiedzieć, że jego rodzice przesiedzieli u niej pół nocy, najpierw płacząc, potem pocieszając ją, a w końcu przyznając, że dostali od niego informację, że jest bezpieczny i bardzo prosi, by się nie próbować z nim kontaktować.

Uprosiła szefa o kilka dni urlopu. Myślała, że może jest w ciąży, okres spóźnił się jej ponad tydzień, jak dawny kochanek po sylwestrze, trudny i niechciany, ale zawsze z tobą. Chociaż nie nastawiała budzika, zrywała się z łóżka przed szóstą i nie umiała ponownie zasnąć. Myła włosy, robiła makijaż, ubierała się, wkładała kilka rzeczy do torebki i siadała na brzegu łóżka. Dzwoniła do prawników i znajomych, którzy znali prawników. Dzwoniła do szpitali. Dzwoniła nawet do kuzyna, który od lat mieszkał we Francji i kilkakrotnie zapraszał ich do siebie na wakacje. Dzwoniła i pytała o niego. Nikt nie pytał o nią. Zapewne ucieszyłaby go wiadomość, że go szuka i martwi się, ale taka jest bezradna w tym martwieniu, umie tylko dzwonić i wysłuchiwać pocieszających frazesów. Mógłby być z niej dumny – przez ponad dwa miesiące gotowała dla dwojga, ustawiała na stole dwa kieliszki do wina, dwa noże, dwa widelce, dwa talerze, odbijające światło zza okna. Może chciałby pomyśleć, że płakała, ale nie płakała.

Niestety, nie możemy udzielić pani takiej informacji, rozumiem, ale nie możemy. Nawet jeśli znalazła pani na koncie męża potwierdzenie dokonania przelewu na rachunek naszych linii lotniczych, nie mogę pani powiedzieć, jaki to bilet ani kto go kupił. Tylko gdyby był wypadek. Przykro mi, ale nie mogę. Nikt nie może. Kilka dni temu facet do mnie zadzwonił z pytaniem, czy jego matka wsiadła do samolotu. Tłumaczę mu, że nie mogę powiedzieć, nawet jeśli to on kupował bilet. A on mnie skrzyczał, że matka ma alzheimera i mogła zapomnieć o locie. No to ja go skrzyczałam, to pan wysyła matkę z alzheimerem samolotem, poważny pan jest? Jakby było zgłoszone zaginięcie, to wtedy policja, jasne, ale mnie obowiązuje ustawa o ochronie danych. Nie mogę. Naprawdę nie mogę.

Po tygodniu wróciła do pracy. Na pierwsze zadane jej pytanie warknęła, że to prywatna rzecz i nie chce rozmawiać, i nie będzie chciała również za dwa dni. A potem pomyślała, że właściwie dlaczego nie rozmawiać, nie zrobiła nic złego. Być może nawet nic złego się nie stało, trudno tak szybko ocenić. Być może, pomyślała, tak miało to właśnie wyglądać, uśmiechnęła się nawet na myśl, że on pozwolił sobie zrobić coś nie do pozwolenia, coś nieoczekiwanego, niepodlegającego żadnej z reguł, niewpisanego w harmonogram. Być może właśnie pozwolił jej na jedyną rzecz, na którą sobie nie pozwoliłby nigdy. Na toczenie się kolejnych dni bez ludzkiej ingerencji. Na przepływ, przejście, jakkolwiek to nazwać, ważne, żeby się nie wtrącać, żeby przepływowi pozwalać przepływać. Może tak pomyślała, ale nie mógł tego wiedzieć.

Miał lekki katar, prawe ucho bolało go przez kilka dni po lądowaniu.

Nie znał numeru, który wyświetlił się na jego telefonie. Pracował właśnie nad głębią na zdjęciach śmieci rozsypanych na chodniku, gładził głębię, żeby była jak jedzenie dla niemowląt ze słoiczków, żeby otulała obierki ziemniaków ciepłym swetrem, a tekturowemu pudełku i starej gazecie nadawała szlachetność i niezależność, gdy telefon odezwał się niespodziewanie w ciszy, zgłębianej przez głębię. Wielokrotnie zmieniał adresy i numery telefonów, nie byłby w stanie powiedzieć ile razy, jednak często, gdy wyświetlał się niezapisany, nieznany numer, przychodziło mu do głowy, że może go znalazła. Zatrzymywał się nagle na ulicy w jednym z miast, które przechodził jak jesienne przeziębienia, i myślał, że przyjemnie byłoby być obserwowanym. Miło wiedzieć, że ktoś wydał wszystkie pieniądze na prywatnego detektywa, zbierającego do koszulek w opisanych porządnie segregatorach ślady na śniegu, bilety na metro, brzegi kieliszków i szklanek dotknięte wargami, metki odcięte z nowych ubrań, źle skadrowane zdjęcia kogoś gdzieś z kimś, nie, to niemożliwe, to nie on, ależ tak, droga pani, to on, on w Budapeszcie, w Ontario, Pszczynie, Caracas i na Helu. Nie chcąc, żeby go szukała, chciał zostać odnaleziony. Nie wyobrażał sobie, żeby tyle starania, ile włożył w nieuzasadnione zniknięcie bez śladu, mogło pójść na marne. Powinna mądrze wykorzystać dane jej pięć lat, tyle czasu powinno wystarczyć. Powinna go docenić i nie spać po nocach, a w dzień rozpaczać, powinna zostawić wszystko i tropić jego ślady jak pies gończy, powinna sobie zadać na resztę życia zadanie dotarcia do sedna, do prawdy, której nie było. Nie jest łatwo przecież porzucić kogoś, kogo się kocha, to zadanie dla prawdziwych bohaterów, nie godzi się ich zostawiać bez nagrody. Ktoś powinien pogłaskać go po rozpoczynających wędrówkę zakolach i powiedzieć, hej, wiem, że tu jesteś, widzę cię teraz, gdy siedzisz przy komputerze, poprawiasz zdjęcia i zastanawiasz się, czy odebrać telefon, bo dzwoni numer, którego nie znasz. Ale się sprytnie schowałeś, no no. Przednia zabawa. I wykiwałeś wszystkich, albo dopiero wykiwasz, bo nikt nie wie skąd i na ile, a przede wszystkim po co wróciłeś, nieprzeniknione są twoje lisie zamiary, tyle już napisaliśmy i przeczytaliśmy i dalej nikt nie wie, jesteś lepszy od wszystkich, jesteś żywą karą dla niegrzecznych dziewczynek, które nie umieją cierpieć ani przyznać się do bezradności. Słucham, powiedział wreszcie. Mhm, Marek? spytał skonfundowany męski głos. Nie. A to przepraszam bardzo, pomyłka.

No tak to jest, stary, leczenie kanałowe, kurwa mówię ci, ból nie do opisania. No to nie powinieneś pić, jak jesteś na znieczuleniu. Kto ci powiedział, że jestem na znieczuleniu, leczenie kanałowe bez znieczulenia, ból nie do opisania, mówię ci, ale bez znieczulenia, bo się założyłem. No to po co się kurwa zakładałeś? Jak to kurwa po co? Człowiek jest głupi, to się zakłada. A o co? Co o co? O co się założyłeś? O honor się założyłem, bracie, o honor, honor jest najważniejszy. Chłopaki! Co? Chłopaki! Co? Myślicie, że ta Monika? Co że Monika? Że Monika w ogóle do mnie, no że ja zainteresuję Monikę, sobą że ją ja. Że sobą zainteresujesz? Że sobą? To się musisz pośpieszyć, stary, bo Monika leży właśnie pod tym kurwa Pawłem. Pod którym kurwa Pawłem? No pod tym Pawłem, co z nim Filip przyszedł. Pod tym Pawłem z anglistyki niby kurwa? Ja nie wiem, czy on jest z anglistyki, bo mu tylko dupę widać. Musisz się, stary, pośpieszyć z zainteresowaniem sobą Moniki. Podnieście mnie, kurwa. Powolutku, bo przez balkon wypadniesz. Ten Paweł wypadnie zaraz, kurwa, z anglistyki, jak się tylko podniosę. Wypadniesz, nie przechylaj się tak. Jak wypadnę, to mi się nic nie stanie, kurwa, słyszysz, nic mi się nie stanie, bo jestem pijany, zresztą mogę nawet wypaść, chuj z takim życiem.

Noc była ciepła, zbyt ciepła. Zaufał ciemności i wyszedł na balkon. Spojrzał w dół; z balkonu piętro niżej wychylały się, oglądając chodnik, trzy męskie karki, wystawiając za poręcz świetliki papierosów, jakby chcieli przywołać samice, jakieś niedobitki samic, zdolne zafascynować się ich honorem z gabinetu stomatologicznego i szyjkami brązowych butelek po tanim piwie.

Obudził się chwilę wcześniej, potrząśnięty znienacka ich rozpaczliwym rykiem balkonowym, sygnałem trzech wyposzczonych tygrysów we wspólnej klatce. W alkoholowej nieświadomości decybeli zdążyli już opowiedzieć śpiącemu miastu o swoim najdłuższym piciu i najkrótszym stosunku. Powinien ich upomnieć, zwrócić im uwagę z wyższego piętra, że cisza nocna oraz co wy sobie myślicie, ale schował się do mieszkania, nie chcąc ujawniać swojej obecności. Żal mu się zrobiło chudych palców z za dużymi papierosami, żal mu się zrobiło smutnego Magellana, który za minutę odkryje swoją boginię pod Pawłem z anglistyki, poza tym nie on jeden jest w bloku, na pewno ktoś ze stałych mieszkańców albo stróż szlabanowy zadzwonią po policję.

E-mi-growałem, śpiewał balkon piętro niżej, na weselach oraz w sytuacjach kryzysowych przestaje się liczyć wszelka muzyczna moda, zostają tylko Hej, sokoły oraz Jolka Jolka. Echo niosło nienagannie, słychać było nawet strzelanie zapalniczek, gdy panowie przyszli na drugi balkonowy epejzodion, tym razem wbrew kanonom tragedii greckiej, bo we czwórkę. Paweł, no ale powiedz, jak to było, no ale powiedz naprawdę. Człowieku, ja nie wiem, o co ci chodzi. No Paweł, powiedz, jak powiesz po dobroci, to cię kurwa nie zabijemy. Człowieku, ja nawet nie jestem Paweł, wyszedłem tylko zajarać, a ty się mnie kurwa czepiasz. Paweł dawno na nocny poszedł. Nie jesteś Paweł? Nie kurwa, nie jestem Paweł. A to sory, sory, Paweł, głupio wyszło, sory.

Panowie, niósł się głos gdzieś z dołu, może byście już panowie poszli spać, co? Bo ja bym chętnie poszedł. Gdzie tam, człowieku, jeszcze wcześnie, odparł rezolutnie Paweł. Zadzwonię zaraz po policję, zaproponował uprzejmie głos z dołu. Nic ci policja nie da, przyjacielu, bo my nie jesteśmy w mieszkaniu, tylko na balkonie. Ot co, dobrze mu powiedziałeś, Paweł. Nie jestem, kurwa, Paweł. Na straż miejską musisz zadzwonić. Ale wtedy my wejdziemy do mieszkania i się nie przyznamy. Chuja się przyznamy, ja się nie przyznam na przykład. No i widzisz, przyjacielu, tak to z tym balkonem, ani to w mieszkaniu, ani na zewnątrz, a my jesteśmy sprytni jak te, kurwa, jak koty Schopenhauera. Raz tu, raz tam, nigdzie naprawdę. Jak koty Schrödingera chyba. Czyje koty? Schrödingera. A dlaczego niby Schrödingera? Co ty, Paweł, przyjacielu, co ty? Schopenhauer miał psa przecież. Kto tak twierdzi? Sąsiad z dołu, Schopenhauer miał psa. Ej ty, sąsiad, chodźże się napić tu do nas na górę, jak masz wolę na przedstawienie się, za tego Schopenhauera się napijemy. Ja bym poszedł spać. Za Schopenhauera się nie napijesz? Przecież to wypada nawet, za Schopenhauera, to jest podstawa.

Zadzwonię na policję, ale nie przedstawię się, zresztą nie mam obowiązku. Powiem, że przeszkadzają, podam numer mieszkania i tyle. E-mi-growałem. Napluję im z góry na głowy. Albo coś wyleję. Będą wiedzieli, że to ja, nad sobą mają tylko jedno piętro. Nasikają mi jutro na wycieraczkę. Zejdę do pana stróża szlabanowego i zażądam interwencji. Stróż szlabanowy już dawno powinien zareagować, chyba że się zaczytał w Panu Tadeuszu. Literatura zna takie przypadki zaangażowania, że się zapomina o odpowiedzialności. Zejdę na dół, zadzwonię domofonem i poproszę o ciszę. Poproszę albo ich opieprzę, to zależy.

Nie mógł się ułożyć na studenckim łóżku, robiło mu się to zimno, to gorąco, przykrywał się i odkrywał, wstawał, nalewał sobie szklankę wody, po kilkunastu minutach wstawał ponownie, czując nacisk na pęcherz. Wymuszał na sobie kilka kropel, wynikających bardziej ze zdenerwowania niż z pracy nerek. Kiedy kładł się na boku, zaczynały go swędzieć plecy; kiedy kładł się na wznak, dudniło mu w głowie e-mi-growałem. Nakrył sobie ucho poduszką, ale słyszał tylko postukiwanie własnego serca, którego straszliwej, najgłębiej wyuczonej regularności nic nie było w stanie zmącić, któremu nie przeszkadzała ani e-mi-gracja, ani słońce, co wciąż spadało, nie mogąc spaść. Przeraziła go myśl, że takie serce jest mu właśnie potrzebne, rytmiczne jak kocioł na galerze, niezmienne, rozumne serce.

Zaciskał swój gniew pod zmęczonymi powiekami, aż nagle ogarnęło go zrozumienie, zupełnie nieuzasadnione i niechciane zrozumienie dla tych smutnych Schopenhauerów, wyrwanych spod skrzydeł matek i wysłanych na studia do za dużego miasta, pełnego antykwariatów i balkonów, sklepów i dziewcząt, dymu i piwa. I jeszcze ten biedny Paweł, który Pawłem nie jest, ale prędzej czy później dostanie wpierdol. Wyobraził sobie powabną Monikę, budzącą się rano z hukiem wirników helikoptera w głowie, z obcym ciałem na swoim ciele, z wpatrzoną w nią udręczoną twarzą nieudanego zazdrośnika, który ma o coś pretensje, choć sam już nie wie o co. Może lepiej będzie zamknąć okno, pomyślał. Duszno, ale przynajmniej to cholerne zrozumienie, ta infantylna wyrozumiałość nie będzie się wdzierać do studenckiego, wynajętego mieszkania, mieszać, zaburzać rytmu rozumnego serca. Może jednak zejdę po stróża, powinienem, pomyślał, zasypiając w ciszy, która panowała już od dobrych dwudziestu minut.

Nie spytał jej nigdy, czy chciałaby wyjść za niego za mąż. Podał datę, powiedział, żeby się zajęła sukienką, fryzjerem i paznokciami, i że nie musi się martwić resztą, co przyjęła z ulgą. Uznała, że te rzeczy zdecydowały się za nią, same. I że przecież ona i tak tego chce.

Nigdy nie narzucał jej własnego zdania, ale nie zostawiał miejsca na jakiekolwiek inne. Powiedział, że wynajmuje kawalerkę, ale że można wziąć kredyt, już był w banku i spytał. Powiedział, że ona może czasami coś ugotować, ale on nie ma specjalnych wymagań kulinarnych. Powiedział, że może na nim polegać, że ma niewielu znajomych i że nie lubi sztucznych ogni, chociaż pięknie wychodzą na zdjęciach, ale sylwester raczej w mieszkaniu. Gładził jej włosy, aż się elektryzowały i wędrowały końcówkami ku jego palcom, szukały wnętrza jego dłoni. Po trzech miesiącach znajomości zaprosił ją do swojego nieswojego mieszkania, ładnie tu urządziłeś, to nie ja, zostało po właścicielu, ja nie mam do tego głowy, ale dobrze, że ci się podoba, dobrze, i zrozumiała, że zaplanował wszystko jak w filmie reklamowym, kolację przy wpatrzonej w nich białej świeczce, wino i seks; zrozumiała, że taki jest śmiesznie poważny w swoich sztampowych staraniach, tak bardzo ma ją wpisaną w przedpotopowy scenariusz, że ona nie może go zawieść. Przyjęła ze skupieniem jego bladą, szybką miłość i poranną kawę, która chciała być romantyczna jak w amerykańskiej komedii, a rozlała się na pościel. Pomyślała, że może wreszcie będzie zmuszona posprzątać w torebce, zakładać książki zakładkami i prać czerwoną sukienkę osobno. Pojechała sama, nie mówiąc mu o niczym, do mieszkającej w innym mieście matki i powiedziała jej, że chyba wyjdzie za mąż. Ojciec się ucieszy, moja mała córeczka, mała córeczka i wielka decyzja, no ale kochasz go, prawda.

Znał odpowiedzi na jej pytania, mówił, jak będzie. Czuła się z tym bezpiecznie, bardzo potrzebowała bibliotecznych półek w swoim chaotycznym życiu. To też jej powiedział. Dostrzegła jakiś porządek w tym, że została wybrana, kierowała się instrukcjami nauczyciela wskazującego linie trzymanej w dłoni dziecka kredce; linie, po których litery i słowa będą się kiedyś ślizgać swobodnie, bez zastanowienia. Wiedziała, że to on zadecydował, i była mu wdzięczna. Tak sobie powiedziała i tak było. Naprawdę, to nic szczególnego, wystarczy sobie coś powiedzieć i to jest. Wszyscy to robią.

Nie dał jej żadnego sygnału, że chce się z nią ożenić, tak jak nie dał żadnego sygnału, że chce ją opuścić, nie zasugerował, nie kazał się domyślić. Po tygodniu bez niego pojechała do mieszkającej w innym mieście matki i powiedziała jej, że chyba została porzucona. Zostawiona. Sama. Gdyby ojciec żył, toby go zabił, moja mała córeczka, kochasz go, prawda, spytała matka. Kochała i powiedziała, że kocha. Co mu zrobiłaś. Nie wiem, mamo, nie wiem, nie ma go. Na pewno coś mu zrobiłaś, tylko jeszcze nie rozumiesz. Czemu nie płaczesz. Trochę trzeba płakać, wypada. On wróci, kiedyś wróci, zawsze wracają, chyba że nie żyją. Może wyznaczył sobie jakiś czas; sobie, zadrwiła, jak to sobie, może mnie wyznaczył jakiś czas, tylko dlaczego kazał mi się wszystkiego domyślić. Pojechała do domu, otwarła drzwi i usłyszała wokół siebie swoją własną ciszę, która tu była przez kilka dni, kiedy jej nie było; cisza była, czekała, niezakłócona i jej własna. Myślała, że może kupi za dużo tabletek nasennych albo chociaż będzie rozpaczać, wyjmując jego rzeczy z szafy, ale cisza pozwoliła jej odpocząć. Jego brak dawał jej większe poczucie bezpieczeństwa niż kiedyś jego obecność. Nie zapytał jej, czy może przyjść do jej życia, nie zapytał, czy może odejść. Dostrzegła jakiś porządek w tym, że została znaleziona przypadkowo, a potem przypadkowo zgubiona, jak kolczyk, który w zimie zaczepia się o szal i spada w zaspę śnieżną. Wiedziała, że to on zadecydował, i była mu wdzięczna. Tak sobie powiedziała i tak było. Wszyscy to robią.

I jeszcze jedno zdjęcie, o którym pamięta i które gdzieś powinno być, gdzieś w jej w naszym mieszkaniu, w pamięci albo w szufladzie, a może nawet na ścianie, na ścianie wisiała duża odbitka w passe-partout. Była tam jeszcze wtedy ściana. W tle graffiti na jakimś murze, rozmazane smugi liter czerwonych jak jej bluzka, jeden z rękawów otula nadgarstek, druga dłoń jest rozebrana. Dłonie przy twarzy, jakby ją podtrzymywały przed upadkiem. Zamknęła oczy. Czerwień bluzki i liter na murze, żadnych tajemnic.

Ja siebie właśnie lubię na tym zdjęciu, bo mam zamknięte oczy, zawsze chcesz, żebym gdzieś patrzyła, popatrz tu, popatrz tam, a teraz nigdzie nie patrzę, patrzę do siebie i w ogóle nie wyglądam jak ja, dlatego lubię. I to wcale nie muszę być ja, to może być ktokolwiek inny, kto się modli, płacze, zasypia. Lubię na tym zdjęciu siebie niemnie. Wiem, włosy mi się rozsypały i pół twarzy jest niedoświetlone, ale to nie jest wina zdjęcia, chyba po prostu mam pół twarzy niedoświetlone. A ty mnie kochasz, raz przynajmniej w życiu trzeba zapytać, raz na całą książkę. Pokaż, powiedział, wyjmując jej fotografię z rąk, nie, to po prostu niedobre zdjęcie, nie. Ale chcę je wywołać, nie odpowiedziałeś na moje pytanie. Oczywiście, bardzo proszę, wywołaj, opraw i powieś, jeśli chcesz.

Nikt by jej nie rozpoznał. Gdybym poszedł z taką fotografią na policję i powiedział, zaginęła mi żona, tutaj mam zdjęcie, nikt by jej nie rozpoznał; przyciska palce do policzków, nie widać kształtu twarzy, zarysu szczęki, nie widać koloru oczu, bo oczy ma zamknięte. Nieprzydatne zdjęcie. Nie ma pan lepszej fotografii, ta jest niedobra i połowa twarzy jakaś niedoświetlona, znaki szczególne, czy żona miała znaki szczególne. Nie, nie miała, nikt nie ma znaków szczególnych. Jesteśmy nieszczególni. A jak żona zaginęła? W jakich okolicznościach? Bez okoliczności szczególnych, zginęła porzucona; to zdjęcie wykonano kilka dni przed porzuceniem, ale już na nim widać wyraźnie, jak będzie wyglądać, kiedy zostanie porzucona, takiej osoby trzeba szukać. Podtrzymuje twarz dłońmi, jakby ją chroniła przed upadkiem, bo nie wie jeszcze, że zaraz zostanie porzucona, nie może wiedzieć, prawda, jak pan myśli.

PONIEDZIAŁEK

Dzień dziewiąty, poniedziałek. Wyjście siódma trzydzieści trzy, trzy minuty później niż zwykle, już od klatki schodowej pośpiech, który jak wiadomo, nic nie daje, trzy minuty łatwo nadrobić w drodze do tramwaju czy autobusu, jeśli się nie śpieszy, tylko po prostu zwiększy tempo kroków, jeśli się nie śpieszy, tylko po prostu pobiegnie, zamiast iść. Przeszła pięć metrów, pogrzebała w torebce, wycelowała trzymane w dłoni urządzenie w mały srebrny samochód (co to za samochód? peugeot chyba) (przecież mieliśmy volkswagena) (nie lubiła nim jeździć) (sprzedała volkswagena i kupiła peugeota, nic w tym nie ma dziwnego, ludzie codziennie sprzedają volkswageny i kupują peugeoty albo na odwrót) (raczej na odwrót, kto by wolał peugeota od volkswagena) (nie lubiła nim jeździć, sprzedała) (sama nie sprzedała, przecież się na tym nie zna, ktoś jej pomógł sprzedać i ktoś jej pomógł kupić peugeota), wsiadła i trzasnęła drzwiami (zawsze jej mówiłem, nie trzaskaj drzwiami; nie lubię tego twojego volkswagena, odpowiadała; naszego, mówiłem; nie, twojego, wszystko mamy wspólne, ale auto niech będzie twoje, nie lubię go).

Ruszyła sprawnie, może ma automatyczną skrzynię biegów (zawsze wolała automat, nie wiadomo, czy robią takie małe peugeoty z automatem), ale już po kilku sekundach musiała zwolnić, jakieś dzieci z tornistrami, jakaś starsza pani. Objechała blok wokoło. Srebrny peugeot zatrzymał się przed szlabanem, który na jego widok już się podnosił, wszyscy ją tu znają, ją i peugeota, to znaczy, że nie jest nowy. Ciekawe, czemu wczoraj i przedwczoraj biegła na przystanek, a dziś wsiadła w samochód. Może zmieniła pracę, może pracuje w różnych miejscach, obok jednego z nich jest komfortowy parking, drugie natomiast znajduje się w centrum miasta i nie można tam wcisnąć nawet łyżwy. Siódma czterdzieści jeden, jak się człowiek śpieszy, to wiadomo, nie sądzę, żeby samochodem była szybciej, nie o tej porze. Planuje pewnie większe zakupy, tak, zakupy po pracy.

Chciałabym cię o coś zapytać, powiedziała kiedyś, nakładając na talerz kawałek pieczeni. Tak się zaczynają rozmowy o pieniądzach albo o dzieciach, a rozmowy o pieniądzach albo o dzieciach należy zakończyć, zanim się zaczną. Słucham, powiedział, pytaj. Pieczeń w tym wydaniu nie powinna się nazywać pieczenią, raczej spieczenią od góry lub niedopieczenią w środku. Mogłaby już nauczyć się obsługiwać piekarnik, po co się zabiera za skomplikowane potrawy, skoro. Czy dystorsja powstaje w wyniku skrócenia ogniskowej? Co takiego? Czy dystorsja powstaje w wyniku? Słyszałem, tylko się dziwię, że pytasz, dystorsja to jest wada, wada optyczna szkła szerokokątnego. Skąd to wzięłaś? Po co ci to? Dystorsja. Nikt tak nie mówi. Dystorsja i aberracja, język amatorów. Co to jest aberracja? Dystorsja, dobre sobie, nie używa się tego słowa, skąd to wzięłaś? Z książki. Z jakiej książki? No z takiej jednej książki, o fotografii. Chciałam ci zrobić przyjemność. Co to jest aberracja? Jaką przyjemność? Nikt tak nie mówi, dystorsja. Mówi się, że szkło gnie. I nawet wtedy się nie mówi, mówi się, jeśli nie gnie, bo wiadomo, że gnie. Jak coś wiadomo, to się tego nie mówi. To szkło w ogóle nie gnie. Tak można powiedzieć. Albo że nie beczkuje. Rozumiem, a czy to powstaje w wyniku skracania ogniskowej? Po co się bierzesz za rzeczy, na których się nie znasz? Po co ci to? Książki o fotografii. Przepis na niedopieczoną pieczeń. Dystorsja i aberracja. Chciałam ci sprawić przyjemność. Nie rozumiem, mam imieniny dzisiaj? Przecież nie mam imienin, po co mi przyjemność. Myślałam, że będzie ci przyjemnie, jeśli będziesz mógł ze mną porozmawiać o czymś, co jest dla ciebie ważne, a na czym ja mogłabym się. Nie, nie mogłabyś się poznać, to są lata praktyki, nie jakaś książka. Dystorsja, żaden fotograf tak nie mówi.

Nie smakuje ci. Już się najadłem, dziękuję. Ale ci nie smakowało. Dziękuję, powiedziałem. Co to jest aberracja? Wada. Wada soczewki. Wada, znowu wada. Czy fotografia składa się z samych wad? Fotografia jest idealna, ona wady pokazuje. Człowiek składa się. Będziesz pił herbatę, zrobić? Poproszę.

Dzień dobry my jesteśmy z bloku sąsiadami i skoro pan już odebrał domofon (niepotrzebnie, nie powinien pan) i skoro pan już tu mieszka (wynajmuje, no ale od kiedy, bo jeśli pan już wczoraj wieczorem wynajmował i jeśli pan był wczoraj wieczorem w domu, sprawa pana dotyczy), to myśmy chcieli o podpis prosić. W sprawie imprezy na trzecim piętrze to jest poniżej pana mieszkanko i na pewno pan musiał słyszeć bo wszyscy słyszeli to i pan musiał słyszeć a to nie jest pierwszy raz że impreza rozróba muzyka rozpusta i kiepy z balkonu i kto potem ma te kiepy sprzątać a pani sprzątaczka powiedziała że ona już sprzątać nie będzie. Już się dość kiepów nasprzątała i czyby pan się nie podpisał (nazwisko, nie ma nazwiska, jak się podpisać bez nazwiska) na liście do administracji. Prawie wszyscy się podpisali że nam przeszkadza i że to nie jest pierwszy raz i że kilkakrotnie była policja wzywana ale sobie panowie z trzeciego piętra nic z policji nie robią. Nic a nic. No i czyby się pan nie podpisał (nie otwierać drzwi, nie używać nazwiska) ja sobie pozwolę przeczytać fragment (czas, czas), to nie będzie długo trwało. My mieszkańcy bloku tu adres bloku zwracamy się do administracji bloku z prośbą o skontaktowanie się z właścicielem mieszkania tu adres (nie jest pan właścicielem, ale był pan obecny wczoraj wieczorem, niech pan nie mówi, że panu nie przeszkadzało, prawie wszystkim przeszkadzało, prawie wszyscy się podpisali) w celu poinformowania o zachowaniu lokatorów mieszkania w dniu tu data. Wczorajsza data ale to nie jest pierwszy raz. Zorganizowana impreza do późnych godzin nocnych taniec oraz muzyka chociaż ludzie idą do pracy i wstają wcześnie rano (czy to jest praca, czy można nazwać pracą szukanie jej od świtu do wieczora, praca czy przyjemność, przyjemność czy obowiązek, tropienie jej niedokładności, fotografowanie jej bezradności, dotykanie jej samotności, gdy miota się, jak ciuciubabka, z zawiązanymi oczami) no i całość mniej więcej w ten deseń, prosimy o szybką reakcję, podpisy no i już się prawie wszyscy podpisali bo to do administracji. Rozumiemy że jest pan zajęty i że pan wynajmuje (zajęty, wynajmuje) ale my tylko na momencik i nie będziemy zabierać cennego czasu. Każdy chce mieć spokój ale nie każdy umie wynajmować mieszkanie a przecież żyjemy wśród ludzi a teraz tacy ludzie. No nic. Szkoda. Nie będziemy nalegać oczywiście. Do widzenia.

Dwa razy kawa, w tym jeden raz z mlekiem, żołądek zaczyna szwankować. Woda z kranu, dużo wody. Podobno w tym mieście można pić wodę z kranu, badania dowodzą, że jest znakomitej jakości, czysta woda w brudnym mieście, jak własny człowiek w cudzym mieszkaniu; co skłoniło pana do powrotu po takim właśnie czasie, czego panu najbardziej brakowało w obcych miastach, choć żadne nie było obce, obcymi dopiero się stawały. Czas nie ma nic do rzeczy, postanowiłem go, postanowiłem ten czas, uznałem go za potrzebny w takim właśnie wymiarze, czas się skończył, musiałem wrócić. A do powrotu skłonił mnie brak dobrej jakości wody z kranu w kranach tych obcych miast, trzeba kupować wodę mineralną w butelkach, a ja lubię odkręcić kran i patrzeć, jak woda się leje, zatem brak wody z kranu i mojej byłej żony dobrej jakości, która nie jest wcale moją byłą żoną i której mi tak naprawdę nie brakowało.

Tosty z masłem. Cudze okruszki w tosterze, tej cudzości nie da się do końca wyczyścić. Półtorej godziny programu telewizyjnego, rozmowa z gwiazdami kina, które w dziwnych okolicznościach dowiedziały się, że są na coś chore. I jak pogodzić chorobę z pracą zawodową. Między rozmową a rozmową przerywnik kulinarny, czyli jak przyrządzić polędwicę sous vide i czekoladowy fondant, jeśli akurat nie masz pod ręką tostów z masłem. Z przyjemnością obejrzał kilka bloków reklamowych, by zauważyć tę samą aktorkę wiele razy w różnych rolach; najpierw bolą ją zęby i czeka w kolejce do dentysty, potem jest doradczynią ubezpieczeniową i doradza młodemu małżeństwu, by chwilę potem kupić od aktora grającego młodego małżonka kosiarkę do trawy. Życie ludzkie jest wieloaspektowe. Orzeszki ziemne do telewizora, około czterdziestu sztuk. Pomysł, taka idea znienacka, że może by coś poczytać albo się onanizować; jednak nie, straszne nudy jedno i drugie, i znane z góry zakończenie. Wiadomości. Internet, godzina dziesięć minut. Nic się nie stało. Toaleta. Środowa w oknie przez moment tylko, pewnie sprząta albo piecze. Kartka od stróża, podgląd: W tej chwili mnie nie ma. Nie ma tej chwili. Każda chwila jest jak pięć lat.

Co robiliśmy kiedyś. Co robiliśmy, żeby się nie nudzić. Wakacje nad Soliną, dwa tygodnie deszczu, nowy namiot, który trzeba było zaimpregnować, a do impregnowania namiotu konieczny jest preparat do impregnacji namiotu oraz jeden słoneczny dzień; namiot musi wyschnąć, i doprawdy musieliśmy mieć jakieś niezwykłe metody na nudę, żeby przetrwać dwa tygodnie deszczu w mokrym namiocie. Raz się uparliśmy albo to ona się uparła, żeby pożyczyć kajak i wypłynąć na jezioro, bo przedpołudnie piękne i teraz już wszystko będzie dobrze, nie można zresztą spędzić dwóch tygodni w mokrym namiocie, no chodź. I deszcz, gdy byli sami na środku jeziora, gruby i ciężki, który wpadał do ust i do oczu i nie pozwalał mu wiosłować, podczas gdy ona się śmiała, taka brzydka z posklejanymi włosami, brzydka i mokra jak wszystko. Dwa tygodnie oglądania wojskowej namiotowej zieleni z przodu i z tyłu, z prawej i z lewej, aparat fotograficzny w pokrowcu, owinięty dodatkowo reklamówką. Raz na dwa, trzy dni wyprawa do sklepu po bułki, konserwy, pasztetową, fajki i piwo, i co teraz. Teraz zjemy bułkę z pasztetową, popijemy piwem, zapalimy i będziemy się nudzić, możemy się kochać, jeśli chcesz. No to co z tego, że na polu namiotowym, co z tego, że w dzień, co drugi namiot podskakuje. Wszyscy już dzisiaj kupili konserwy i fajki i wszyscy się nudzą w ten sam sposób. Zresztą przecież już się kochaliśmy na polu namiotowym. Wczoraj się nie kochaliśmy. Przedwczoraj się kochaliśmy. Tak, ale wczoraj nie. I dzisiaj też nie, lepiej nie, bo wiesz. A może ja bym chciała, może zapytaj mnie o to, czybym chciała. Nie, to już lepiej poodpowiadajmy sobie na pytania, o czym teraz myślisz. Chcesz wiedzieć, o czym ja teraz myślę, o czym myślę często, prawie codziennie? Chodźmy się przejść. Już byliśmy w sklepie przecież. No dobrze, to chodźmy spać, znowu zaczyna padać. Najlepiej się przespać, spać można zawsze, w każdej chwili, siedzisz przecież na śpiworze, bo nic więcej nam się tu nie mieści, dwa śpiwory i dwa plecaki, z których lepiej nie wyciągać rzeczy, bo wilgoć podchodzi od krawędzi namiotu, przy ziemi, wystarczy, że rozchylisz śpiwór, wślizgniesz się do niego i już nie musisz się nudzić, bo czas płynie bez twojej obecności. Zamknij oczy, nie ma nudy, nie ma odpowiedzialności za złą pogodę i za złe wybory, a czas gdzieś przeszedł, niepopychany, i już jest piętnasta trzydzieści, pięć lat później. Strzel konwerterem w ulicę i czekaj cierpliwie, ona zaraz wróci, zaraz wróci. Szesnasta czterdzieści. Później niż zwykle, miasta zapchane. Otwiera bagażnik, wynosi reklamówki. Czyli zakupy jednak. Prawie dziewięć godzin, pięćset trzydzieści dziewięć minut. Trzydzieści dwa tysiące trzysta czterdzieści sekund, ile to będzie spirali czasu. Ponad pięć lat, mgnienie oka.

Nie myślał o niej tak często, jak często wyobrażała sobie, że myśli. Kiedy zauważał na jednej z ulic jednego z miast dziewczynę podobną do niej, podchodził i elegancką angielszczyzną z wyczuwalnym akcentem pytał, czy może zrobić jej zdjęcie. Jestem fotografem, pracuję dla gazety Tu Wstaw Aktualną Nazwę, na pewno pani słyszała, jeśli pani nie ma nic przeciwko temu, przygotowuję wystawę reportaż portfolio niepotrzebne skreślić. Zawsze mówił prawdę. I dziewczyny zawsze się zgadzały. Kilka z nich podawało swój adres mejlowy, jedna na dziesięć chciała się spotkać kolejny raz. W każdym kolejnym miejscu kupował magnes na lodówkę z najbardziej popularnym widokiem i z nazwą miasta, żeby nie zapomnieć. Zapominał. Wyjmował kolekcję, gdy tylko znalazł na dłużej lodówkę; układał z widoczków jedną wielką, niemożliwą aglomerację, ze średniowiecznym murem obronnym, białymi wieżami minaretów, biało-zielonymi ratuszami, poskręcanymi, niedokończonymi kościołami i plażą. Zapominał. Na pulpicie laptopa wyświetlał mu się plik z jej imieniem, zapakowany po brzegi jak podręczny bagaż zdjęciami podobnych dziewczyn. Jeśli podobna dziewczyna poprosiła o przesłanie fotografii, pracował nad zdjęciami szybko, nie odkładając tego na później, wysyłał i nie wracał do nich, mimo że dwie na dziesięć podobnych wysyłały mejla, że są zachwycone, jedna na dziesięć chciała się spotkać, z jedną na czterdzieści się spotykał, szedł na kawę na piwo do łóżka, ale nie wracał. Ani do zdjęć, ani do podobnych dziewczyn. Zapominał. Nie wyjaśniał sobie, dlaczego uciekł, nie umiał też wyjaśnić, czemu nie wraca. Pewnie nie umiałby wskazać powodu, dla którego wreszcie wrócił. Ale wtedy jeszcze zapominał.

Miał pieniądze, ale nie miał rzeczy. W wynajętych mieszkaniach zwykle były jakieś kubki, sztućce, książki, suszarka do włosów. Nie chciał swojego. W zimnych miastach kupował płaszcz. W ciepłych miastach wyrzucał płaszcz. Był przekonany, że ona wyrzuciła albo spaliła spektakularnie wszystkie jego ubrania. Zawsze się tak robi. Tak nawet trzeba, się powinno, gdy człowiek odczuwa pustkę rozpaczliwy brak, ból po stracie i inne takie rzeczy, z których to rzeczy odczuwaniem kobiety radzą sobie dobrze dzięki kolorowym, szesnastostronicowym pismom o gotowaniu, depilacji i odczuwaniu oraz dzięki przyjaciółkom wyposażonym w głęboką depresję natury alkoholowej tudzież bezbrzeżne zrozumienie. Przecież ona ma emocjonalność struny, najgłupszy wstrząs, muśnięcie ledwie i dziesięć minut echa. Na pewno spaliła ubrania i to tak bardzo spaliła, że ktoś zadzwonił po straż pożarną, przyszedł uczynny strażak, proszę pani, nie wolno palić ubrań na balkonie, ach panie strażaku, tak trudno i boleśnie rozstać się z przeszłością, doskonale panią rozumiem, droga pani, wobec tego tylko upomnienie, ale niech pani drugi raz, panie strażaku drogi, w żadnym wypadku, zresztą wszystko już spaliłam, ubrania i mosty przysłowiowe spaliłam dosłownie, nie mam już nic do spalenia, gdyż pozostały ruiny i zgliszcza.

Jeszcze tylko muszę poradzić sobie ze zdjęciami, zdjęć jest najwięcej, na niewielu jesteśmy razem, ale trzeba je koniecznie naprawić, wyciąć nożyczkami do paznokci jego głowę, urządzić masową dekapitację, przygotować otwory na nowe twarze, jak w jarmarcznym tekturowym stojaku, pamiątka z wakacji, stroje z epoki, twarze ludzików dowolne. A wycięte, smutne główki bez korpusów trzeba wyrzucić, spłukać w toalecie, wetrzeć jeszcze dla pewności piankę do golenia, na pewno tak zrobiła, wtarła piankę do golenia i wodę po goleniu, przed i po, a kibel zatkany główkami, główek nadmiar unosi się na powierzchni, główki zatykają odpływ, ona przetyka i płacze, oparta o deskę klozetową, płacze jak po trudnym rzyganiu na zbyt długiej, zbyt intensywnej imprezie.

Nie mogła już patrzeć na mieszkanie, na przedmioty, które nazywała wspólnymi; zamieszkała przez tydzień dwa miesiąc w hotelu lub u koleżanki. Sprzedała mieszkanie, dała się haniebnie oszukać pośrednikom, wyprowadziła się do kawalerki w jakimś zupełniegdzieindziej. Adoptowała kundla ze schroniska, oddała go po tygodniu, bo nie mogła znieść nieukrywanej radości z każdego spaceru, majtania ogonem do każdej pełnej miski, wyciągniętej ręki, gwizdnięcia. Nie dała rady wytrzymać szczęścia psiego ciała, skontrastowanego z dojrzałym smutkiem psiego spojrzenia. Wzięła za dużo tabletek. Przytyła. Schudła. Zafarbowała włosy na fioletowo. Ogoliła głowę na zero. Powiedziała Panu Bogu, że go nie ma. Stała się religijna, odmawia różaniec, jeździ ze starymi babami na pielgrzymki i śpiewa pieśni w autokarze. Wyjechała do Indii przeżywać na nowo swoje człowieczeństwo, odkrywać trzecie oko i jogę. Coś zrobiła, coś głupiego, nierozsądnego, nieodpowiedzialnego, ale za kogo niby miałaby czuć się odpowiedzialna; coś dziecinnego, śmiesznego, bez sensu; inaczej nie umie, myślał. Nie mógł wiedzieć, że zrobiła tylko to, co nie przyszło mu do głowy. Pozwoliła płynąć. Pozwoliła pięciu latom płynąć.

Szukała go. Szukała tyle, ile uważała, że trzeba szukać. Potem przestała. Nie mogła wiedzieć, że jedyną rzeczą, z którą on nie potrafiłby się pogodzić, jest myśl, że ona szukać przestanie.

Dzień dobry, przepraszamy, że przeszkadzamy, rozległ się zakłopotany głos z domofonu, o cholera, pomyślał, odebrałem domofon, znowu, nie mogę tak po prostu odbierać domofonu, to wykluczone, nawet tu nie mieszkam. Czy możemy chwilkę zająć. To wykluczone, to pomyłka, krzyknął na siebie, muszę napisać kartkę i powiesić na lodówce, skleić palce klejem Kropelka, nosić rękawiczki, nie wiem, po prostu odłożyć ten domofon i nie odbierać. To nie pomyłka, powiedział domofon, proszę, niech pan tylko wysłucha, jeśli pan nie chce otworzyć. Nie chcę, nie chcę otworzyć ani nie chcę wysłuchać, krzyknął na siebie, głupcze, skończony głupcze, sam siebie nie umiesz powstrzymać, nie panujesz nad rękami, jakby odebranie domofonu było odruchem bezwarunkowym, instynktem, głupcze. Niech pan da nam minutę, proszę. Nie mam czasu, nie mam minuty, to nawet nie jest moje mieszkanie, do widzenia, nie chcę niczego kupować, podpisywać ani nie interesuje mnie życie po śmierci. Nic mnie w ogóle nie interesuje, bo ja tu nie mieszkam, nie ma mnie tu do widzenia. Ej, proszę pana, powiedział drugi głos, niższy, bardziej zdecydowany, no dobra, pana nie ma, ale my musimy przeprosić no bo nam administracja kazała no to przepraszamy do widzenia. Nie rozumiem, przeprosić za co. No my jesteśmy ci z piętra niżej, co to w nocy była impreza i ktoś na nas doniósł że muzyka rozpusta i kiepy i administracja nam kazała z sąsiadami porozmawiać przeprosić. Kartkę napisaliśmy na dole powiesiliśmy, no bo wynajmujemy i jak administracja doniesie do właściciela to nas wywali, a wie pan, jak to trudno biednemu studentowi, co wynajmuje, pan też jest biednym studentem Raskolnikowem? Też pan wynajmuje? Nie, odparł, nie jestem studentem i nie ma mnie tu. No to jak pan sobie życzy, to na dole wisi kartka, może pan przeczytać i że już nie będziemy imprezowali, bo jeszcze tylko do jutra w mieście jesteśmy bo chcieliśmy egzaminy uczcić, wie pan, ja mam co prawda kampanię wrześniową no ale nic, nie zawracamy głowy, pana tu nie ma, nas tu nie było, wszystko jasne. Dobrze, powiedział, a Paweł jak się miewa? Jaki Paweł? Znasz jakiegoś... Nie, ja nie znam żadnego Pawła. No to do widzenia. Nie, do widzenia lepiej nie. Ani do usłyszenia też nie.

Przeszedł do małego pokoju, stanął przy ścianie i delikatnie odsunął roletę palcem wskazującym. Przed blokiem stało dwóch młodych, wysokich chłopaków, niezmiernie, spektakularnie wprost rozczochranych. Palili papierosy. Patrzyli w jego okna. Jego nie jego, patrzyli w okna mieszkania, w którym go nie było. Jeden z nich powiedział coś drugiemu na ucho. Ten drugi wyglądał jak Paweł z anglistyki, tak, to musiał być Paweł.

WTOREK

O siódmej dwadzieścia stał już, kompletnie ubrany, w trampkach na nogach i z kubkiem kawy w dłoni, przy kuchennym oknie. Kawa była niesmaczna, kwaśna. Patrzył w jej okna nieco z góry, z lepszej pozycji. Zmieniła ich mieszkanie, przerobiła ich mieszkanie na swoje. Nie było dwóch pomieszczeń. Z dwóch zrobiła jedno. Moda na ściany, których nie ma, w wynajętym mieszkaniu też pokojokuchnia czy kuchniopokój spełnia wszystkie funkcje i nie spełnia żadnej, zamienianie małych mieszkań na większe, pozory szerokości, przestrzeni, amatorskie zabawy obiektywem szerokokątnym. Likwidacja granic. Po co kuchnia, sypialnia i pokój komuś, kto nie gotuje, nie sypia ani nie odpoczywa. Zostawiła tylko fragment ścianki działowej, zakleiła niebiesko-białą tapetą, powiesiła telewizor, schowała z tyłu dużo za duże łóżko, którego można się już tylko wstydzić. Usiłował sobie przypomnieć, jakiego koloru była narzuta, ale nie potrafił. Nic nie szkodzi, pomyślał. Zaraz. Siódma trzydzieści. Wyszła. Jeszcze łyk kawy i wychodzę. Jeszcze łyk mojej kawy i ona wychodzi. Jest w dżinsach, dziś chłodniej.

Zatęsknił za jej swoim ich mieszkaniem zaraz po tym, gdy wrócił do swojego cudzego niczyjego. Nie przyznał się, ale zatęsknił. Nie mógł sobie darować tej słabości, nie mógł przypomnieć sobie koloru narzuty na łóżko, wzoru tapety na ściance działowej, liczby krzeseł przy okrągłym stole. Chyba okrągłym.

Pan stróż szlabanowy miał dzisiaj wiele pracy, w okolicach ósmej autoalarmy wydzwaniały tutaj, tutaj, tutaj, mrówki pędziły w celu zdobycia pożywienia, gubiąc po drodze okulary słoneczne, dopinając bluzki i marynarki, upychając małe mrówczęta w fotelikach samochodowych. Stróż szlabanowy stał przy wzwiedzionym szlabanie, przepuszczał samochody, machając przyjaźnie niektórym, ale tylko niektórym. Poczucie władzy i niezbędności jego roli we wszechświecie nie pozwalało mu bratać się z wszystkimi przekraczającymi jego granicę. Dystans jest konieczny, co by to było, gdyby każdy jeden chciał machać czy trąbić na widok szlabanu. Około ósmej czterdzieści wszystkie mrówki, nawet te spóźnione, w końcu opuściły mrowisko, szlaban miał kilka minut wytchnienia, pan i władca szlabanowy przykleił na oknie swojej budki kartkę Jestem w sklepie u pani Basi jakby co, zapalił papierosa i odszedł. Zaraz wracam. Zaraz albo za pięć lat, to tyle samo.

Poczuł, że zatęsknił, chociaż uznał to za nieprzyzwoite.

O dziewiątej piętnaście wystawił nos z klatki schodowej. Na parkingu, zapełnionym wieczorami jak pudełko kredek, stały o tej porze zaledwie cztery samochody. Obszedł blok dookoła. Pana szlabanowego nie było, szlaban drzemał. Na parterze starsza kobieta stała na balkonie i obserwowała w skupieniu strumyczek wody, łączący zieloną konewkę z ziemią pod pelargoniami. Chodnikiem szedł chudy, wesoły pies, targając za sobą na smyczy smutnego, chudego właściciela, próbującego wolną ręką pisać esemesa.

Przy krawężniku przed jej blokiem klęczał facet, wielki jak wieloryb. Jego ogromne plecy wyglądały jak kamień, na który ktoś nałożył dla żartu koszulkę z reklamą piwa. Kark układał się w trzy fałdy. Bladymi palcami, grubymi jak niemieckie wursty, ursus wyrywał chwasty, wrastające dzielnie między płyty chodnikowe a krawężnik. Robił to z wielką pieczołowitością i delikatnością, jakby stwarzał, a nie niszczył, przepraszał palcami wiechlinę i białe kwiatki rogownicy, tak pochłonięty swoim zajęciem, skupiony na każdym źdźble, które pozwoliło sobie na zbyt wiele, ale nie należy go karać surowo, że wcale nie zauważył mężczyzny otwierającego drzwi klatki schodowej.

Tęsknię, pomyślał mężczyzna, wchodząc. Tęsknię, ale nie pomyślę tak. Stawiał kroki pewniej niż za pierwszym razem, choć szedł szybciej, niecierpliwił się na myśl o spotkaniu z granatowymi filiżankami i z nosorożcem strażnikiem. Schylony w ukłonie do pasa przemknął pod drzwiami Środowej. Na drugim piętrze minęło go pięć ostatnich lat, spędzonych na niczym. Nacisnął klamkę gestem sprawdzenia, czy aby na pewno naszą przestrzeń chronią wciąż dwa zamki, choć korzystamy tylko z jednego, bo do tego drugiego klucza ciągle włazi nam liczba mnoga czasowników i tłucze się jak ryba w okrągłym akwarium pięciu lat. Przekręcił klucz w zamku i wszedł.

Tenisówki powitały go wywalonymi językami. Nosorożec na stole pilnował pustego talerza z okruszkami.

Kto jadł z mojego talerzyka, spytał. Jego własny głos w ciszy zabrzmiał obco, ale pewnie. Uświadomił sobie, że to jej słowa, że mówi to, co ona powinna powiedzieć. Kto jadł z mojego talerzyka, powtórzył, śliniąc palec wskazujący i zbierając nim okruszki. Kto pił z mojego kubeczka. Resztka kawy na dnie stojącej w zlewie filiżanki była zbyt słodka. Kto spał w moim łóżeczku.

Narzuta ma kolor beżowy. Kołdra złożona na pół. Noce są ciepłe. Wystarczy prześcieradło i połowa łóżka. Często budził się w nocy, wychodził do łazienki albo do kuchni, żeby napić się wody, i kiedy wracał po dwóch minutach dosłownie, ona leżała w poprzek łóżka, z rękami wyciągniętymi przed siebie, z rozrzuconymi nogami, jakby go szukała z każdej strony, choć zniknął tylko na dwie minuty, jakby się bała, że wyszedł do łazienki i wróci za pięć lat, jakby jej ciało nawet przez sen protestowało przeciw samotności i potrzebowało dopełnienia, wystraszone minutą ciemnej pojedynczości. Nie, na pewno śpi pod kołdrą, przecież przez cały rok jest jej zimno; przecież ja nie wiem, co jest, wiem, co było, co wróci spiralnym obiegiem. Takie rzeczy nie mają prawa się zmieniać, przecież ona od października do kwietnia śpi w skarpetkach, zimno jej samej sobie winnej.

Schylił się i przytulił głowę do jej poduszki, jak pies, który sprawdza, czy się go wpuści na kanapę. Znalazł czarną koszulkę na ramiączkach. Pachniała nocą, potem i balsamem z zieloną herbatą. Kto spał w moim łóżeczku, kto spał na mojej żonie, czyja jest moja żona, jeśli nie moja.

Ja się schowam, a ty mnie szukaj. Tylko najpierw policz. Policz pięć razy do trzystu sześćdziesięciu pięciu, uwzględnij jeden rok przestępny. Ale nie podglądaj. Skończ liczyć, a potem powiedz głośno szukam i szukaj mnie, aż znajdziesz. Wejdę pod twoją kołdrę, położę się płasko, przykryję po sam czubek głowy i będę powoli oddychać, żebyś mnie nieprędko znalazła. Ale i tak znaleźć musisz. Przecież wiesz, gdzie jestem. Nie wygłupiaj się, przecież doskonale widać, że pod kołdrą leży człowiek, nikt by nie dał się na to nabrać. Musisz mnie znaleźć, bo się uduszę. Nie rozumiem, czemu przestałaś mnie szukać, nie było ci wolno przestać, nie spytałaś o pozwolenie, a poza tym przecież to takie łatwe, jestem pod twoją kołdrą, nigdzie daleko nie odszedłem.

Otworzył oczy. Leżał w tunelu z jej zapachów, jej snów i przebudzeń. Leżał nielegalnie. Ktoś powinien go skarcić jak dzieciaka wyjadającego czekoladę na kwadrans przed obiadem. Ona powinna zapomnieć czegoś ważnego, powinna musieć wrócić do domu, chociaż wyszła już dawno i dawno dotarła do pracy, ale powinna wrócić dla swojego własnego dobra oraz żeby się zdumieć, usłyszawszy akuku, tu jestem, byłem tu cały czas, za słabo szukałaś, bo jesteś słaba i nikt ci nie pomagał, a bez pomocy nie umie dziewczynka, wiadomo. Albo powinna się źle poczuć, iść do szefa, dyrektora czy kierownika i wziąć dzień urlopu, a on powinien chętnie się zgodzić. Idź, oczywiście, zrób sobie dzień wolny i ciepłą herbatę z miodem, odpocznij w wannie, posiedź w łóżku z bohaterem swojej ulubionej książki, może on tam już na ciebie czeka. Ktoś śpi w twoim łóżeczku. Ktoś kładzie się pod twoją kołdrą, naciąga ją na głowę, choć jest gorąco, ktoś wącha twój zapach i udaje, że się tylko schował. Ktoś zachowuje się zupełnie nieostrożnie, jeśli liczy na to, że się nie domyślisz, nie zauważysz, nie rozpoznasz obcego zapachu na swojej poduszce; pomyślisz sobie, że tak intensywnie pachnie tylko twoja pamięć.

Nosorożec wskazywał jedenastą trzydzieści. Zasiedzieliśmy się, zależeliśmy się we własnym łóżku, trzeba iść.

Z dużej drewnianej szuflady na kółkach, ukrytej pod łóżkiem, niespodziewanie wyjął miękki sweter. Sweter w kolorze gorzkiej czekolady. Męski, duży sweter. Wyprany, poskładany sweter. Kupił go sobie kiedyś i miał wyrzuty sumienia z powodu ceny, choć nigdy go o nią nie spytała. Pod swetrem znalazł kostkę mydła. Tak robiła jego babcia, gdy chciała odstraszyć mole, wkładała kostkę mydła między swetry. W ogóle wszyscy, nie tylko babcie, powinni tak robić. To bardzo mądrze, chronić wełniane, rzadko używane swetry przed molami. Dzięki zwykłej kostce mydła mole nie napadną ulubionego swetra, który trzymamy w domu, nie wiem po co, i będziemy mogli się zawsze nigdy cieszyć jego lawendowym zapachem i kolorem czekolady, fakt, że gorzkiej. Oprócz swetra w szufladzie były jeszcze jej szale, jej czapki, jej rękawiczki z kolorowymi palcami i dwie pary bez palców, jej, wszystko jej, jego tylko czekoladowy sweter. W szufladzie po drugiej stronie łóżka znalazł kilka obrusów, nieotwartą paczkę lnianych ścierek kuchennych w niebieskie gąski, słomkowy kapelusz i dwuczęściowy kostium kąpielowy, który chyba pamiętał, ale nie był pewien. Czarny, najzwyklejszy. Wszystkie kostiumy kąpielowe mogą być czarne i wszystko jest najzwyklejsze, nie trzeba czytać książek, żeby to skonstatować, doprawdy. Co za nudziarz z niego. Przegrzebał dwie szuflady, zrobił niezłe zamieszanie w spokojnym przedpołudniu rodziny rybików, a znalazł tylko jeden sweter.

Czuł się rozczarowany, prawdę mówiąc. Rozczarowany jak ktoś, kto nastawił się na imprezę, ale pomylił drzwi i wychodzi z głupią miną. Jeden sweter to za mało bólu i smutku. Jeden sweter nie grzeje. Trzeba tęsknić mocniej niż na jeden sweter. Wypadałoby. Nagłe zniknięcie, cisza w eterze, kilka lat milczenia, potem powrót-niepowrót, być może wcale nie powrót. Tylko wpadłem zobaczyć, jak sobie beze mnie radzisz, i stwierdzam ze smutkiem, że wcale nie radzisz sobie. Słabo, jeden sweter. Nie doceniłaś mojej nieobecności. Nie wyciągnęłaś z niej wniosków.

Książki na półkach, moje książki na moich półkach, wszystko można wyrzucić, ale nie słowa. Tę brązową pamiętam, niepotrzebny pierwszy tom zbyt długiej całości. W tłumaczeniu Boya.

Drzwi do łazienki uchylone, drzwi uchylone, powiedział na głos, żeby tym razem ofiarować pamięci pewność; z kosza z brudną bielizną wystają ciekawskie majtki w kropki, majtki, które wiedzą, co robiła wczoraj, a teraz podglądają podglądacza, rozglądającego się po łazience, węszącego w powietrzu trop jej perfum, dokręcającego srebrne wieczko na pośpiesznie użytym kremie. Krem na dzień, krem na noc, dzień na dzień, noc na noc, trzeba iść. Chciał podejść do uchylonego okna, zobaczyć to, co widzi ona, podejrzeć, co ona podgląda, ale uderzył się kolanem o otwarte drzwi komody, z której wypadł na niego album ze zdjęciami ślubnymi. Nie, raz wystarczyło i koniec. W tyle duże, tekturowe pudło. Pożałował, że zapomniał aparatu, mógłby zrobić zdjęcia zdjęciom, najbardziej nieudane fotografie to zdjęcia fotografów i zdjęcia zdjęć. Pleonazmy i palimpsesty. Tak jakby na przeszłość nakładać plaster teraźniejszości, jakby polować na upolowane, czytać przeczytane; dość żałosne powroty, zdjęcie zdjęcia nigdy się nie uda.

Otwarł pudełko; na samym wierzchu, jakby miało zostać znalezione, leżało zdjęcie jak pół zdjęcia, zły kadr, który okazał się kadrem najlepszym, brak symetrii, który stał się dowodem na harmonię. Temat konkursu: doskonałe – niedoskonałe. Pierwsza nagroda. Ona w ręczniku przy szafie, biała plama otwartych drzwi, poszukiwania jakiejś bluzki czy spódnicy, pierwsze miejsce w konkursie fotograficznym, pierwsze miejsce w szukaniu. Który to był rok. Siedem, osiem lat temu. Osiem chyba. Na odwrocie zdjęcia, zamiast daty i w ogóle zamiast wszystkiego, co tu być powinno, cytat jakiś; gdy się miało szczęście, które się nie trafia; czyjeś ciało i ziemię całą.

Trzeba iść.

Odłożył zdjęcie na komodę. To jedno jedyne, leżące pewnie przypadkowo, chociaż nie ma przypadku, na samej górze dziesiątek, setek fotografii z parku, znad morza, z urodzin teściowej, połączonych z imieninami teścia, ze chrztu dziecka kuzynki, z pokoju, z kuchni, z wanny, z pościeli, z odsłonięcia pomnika z zasłonięcia oczu, z pierwszej pracy z ostatniego zajęcia, z nart w zimie z plaży latem, ty i ty, dziesiątki razy ty, po co ci tyle ciebie, po co to trzymasz.

To znowu ty, dwa razy, a jednak jeden, pół głowy tyłem, pół twarzy w okrągłym lustrze, twój skupiony wzrok, szczoteczka z tuszem do rzęs wycelowana precyzyjnie, napięcie i spokój. Chropowata ściana, gładkie lustro. A tutaj siedzisz w fotelu, obok ciebie na stoliku filiżanka, jakieś książki, przypadkowe intelektualne popołudnie, jesień, masz jasny golf. Siedzisz rozparta wygodnie, szeroko, wiesz, że robię zdjęcie, starasz się opuścić brodę i nie zaciskać palców, ponieważ proszę, opuść brodę i nie zaciskaj palców; starasz się wyjść pięknie i wychodzisz pięknie, bo masz opuszczoną brodę, golf dodaje ci tajemniczości, a twoje palce są swobodne na oparciu fotela; starasz się wyjść pięknie i wychodzisz źle, bo się starasz. Kilka razy, na szczęście tylko kilka razy, dałem się namówić i zrobiłem ci zdjęcie, kiedy wiedziałaś o tym i chciałaś. Zawsze kiedy się starałaś, było najgorzej, zawsze sztuczna rytmiczność kompozycji, zawsze twoje ciało jakby wklejone, wycięte nożyczkami i wklejone z innego obrazka. Tylko wtedy, kiedy nie wiedziałaś, tylko wtedy, kiedy nie wiesz, wyjdziesz dobrze na wszystkim, na życiu i na zdjęciach. I tu nie chodzi o piękno, każdy chce być piękny na fotografii, tylko dziwne, że fotografom w ogóle nie o piękno chodzi, oni nie są pięknem zainteresowani. Oni chcą sięgnąć dalej, głębiej. Otworzyć przesłonę w całkowitych ciemnościach, wpuścić tam światło.

Po co ci ty sama tyle razy, ciebie tamtej nie ma już ani razu. Uśmiech, smutek, zmrużenie oczu, zgięcie w łokciu, zdrapany lakier na paznokciach, siniak na udzie, piegi na nosie, kropelka potu pod pachą, to wszystko przecieka mi między palcami, wysypuje się z pudełka na podłogę i trzeba zbierać, upychać, bez żadnego porządku ty sto razy. Na wierzchu zdjęcie konkursowe, o którym nie wiedziałaś nawet, którego nie podejrzewałaś, skupiona na buszowaniu w szafie, przecież musimy wyjść zaraz, nie widziałeś mojej sukienki, tej czarnej z krótkimi rękawami, nie tej czarnej, tej drugiej czarnej, możesz mi pomóc, ja się naprawdę nie lubię spóźniać, spóźniam się, ale to nie znaczy, że lubię.

Zatrzasnął wieczko pudełka ponad zdjęciem wiecznie otwartych drzwi białej szafy, to ta sama szafa, która nadal stoi przy łóżku, zamknięta, otwarta już tylko na zdjęciu. Od zbyt długiego siedzenia na podłodze w jednej pozycji mrowiła go prawa stopa. Podniósł się, chcąc zamknąć komodę, ale drzwiczki nie pozwoliły mu nad sobą zapanować i mimo kilku prób wciąż zostawiały półcentymetrową szparę, drwiący uśmiech.

Jak dziecko zadowolone z myśli o psocie podszedł do stołu, złapał metalowego nosorożca i położył figurkę na boku.

Na początku bawiło ją, że odbijała się w porozrzucanych na podłodze odbitkach. Z ulgą jednak przywitała lustrzankę i jej prawie niekończące się możliwości chowania, ukrywania nieznanej nikomu liczby zdjęć, bez kupowania filmów, bez wywoływania ani wyczekiwania efektu niemożliwego do przewidzenia.

Obiecywał sobie systematycznie i rzetelnie opisane albumy, skończyło się na plikach z adnotacją: do wywołania i na pudełkach po butach z adnotacją: wywołane. Nie bawił się nigdy w wanienki, odczynniki i spinacze, jestem artystą, nie chemikiem, mówił. Zawoził płyty cd albo przesyłał mejlem pliki do punktu fotograficznego. Odbierał zawsze osobiście sto, sto pięćdziesiąt zdjęć, wracał do domu z trzydziestoma najwyżej. Reszta zapełniała kubły na śmieci przy trasie jego powrotu. Zostawiał tylko te fotografie, które uznał za naprawdę udane albo do czegoś potrzebne, zdjęcia z wigilii na przykład, bo mama mówiła, żeby dla niej wywołać, no to jakbyś mógł. Ale najchętniej wyrzuciłby wszystkie, wiecznie był niezadowolony; zdjęcia były dobre, coraz lepsze, a on coraz bardziej niezadowolony, gdyż uważał, że na tym to polega. Bycie artystą. Artysta się nie rozwija, jeśli jest z siebie zadowolony. Czasem ona prosiła, to zdjęcie mi zostaw, kupię sobie ramkę i postawię je na komodzie, dobrze? Dlaczego chcesz je zostawić; nie chciałaś, żeby cię fotografować wtedy, a teraz nalegasz, żeby je oprawić, bądź konsekwentna, zresztą to złe zdjęcie. Prawie cię nie widać. Musi być coś widać, żeby zdjęcie było dobre, przecież sam mi tłumaczyłeś, nie musi być widać. Tak, ale to jest kompletnie nieudane zdjęcie, nieudane i już, skakałaś w kółko, nie chciałaś być fotografowana i jedno niechcący zrobiłem pod światło, masz słońce za plecami. Podoba mi się, powiedziała. Ależ nie może ci się podobać, to jest nieudane po prostu, prawie nie masz rysów twarzy, za ciemno, za to z włosów zrobiły ci się takie pióra, widzisz, złote pióra, słońce jest z tyłu, za tobą, nie wiem, dlaczego nie skasowałem tego zdjęcia. Podoba mi się, złote pióra, powiedziała, ładnie to nazwałeś. To się nie nazywa złote pióra, to jest nieudane zdjęcie, prześwietlone, wyżarte światło, nieodwracalnie wyżarte. Źródło światła jest za blisko przedmiotu. Źródło światła to słońce, ja to przedmiot, odparła. Tak, promienie świetlne ulegają ugięciu na krawędziach przedmiotu. Twarz jest ciemna, włosy prześwietlone, stracony na zawsze kolor, szczegóły nie do odzyskania. Wyżarte światło też mi się podoba, zostaw mi to zdjęcie, schowam sobie, nie będę oprawiać, ale nie niszcz. Zasłaniasz słońce, powiedział, stajesz przede mną i zasłaniasz słońce, przestrzeliłem z ostrością, nieudane, wszystko nieudane.

Raz, jeden jedyny raz tylko, chociaż chciała więcej, chciała i myślała, wyobrażała sobie i rozwiązywała w głowie zagadkę, co będzie, jeśli tak się zdarzy. Chciała, oczywiście, że chciała, zawsze pragniemy potwierdzenia naszego scenariusza, chcemy sprawdzić się w zaplanowanej, rozłożonej na czynniki pierwsze i odczynniki drugie sytuacji, wiedząc doskonale, że ona się nie wydarzy, nie będzie jej po prostu, nie będzie jej tym bardziej, im bardziej chcemy. Chcemy nawet nie chcieć, ale to błędne koło. Jakby nasze chcenie było wydarzeniom wbrew. Ale choćbyśmy mieli w głowie scenariusz, jeśli go sami ze sobą przećwiczyliśmy jak tabliczkę mnożenia, kiedy trzeba policzyć coś prawdziwego, kiedy trzeba na przykład zaplanować liczbę wiader farby potrzebną do pomalowania całego mieszkania na taki kolor, na jaki wcześniej nie było wolno, ale wolno już teraz, bo teraz wolno wszystko; kiedy trzeba przewidzieć liczbę butelek wina dla gości na imprezę pod tytułem Musisz Zacząć Nowe Życie, nawet kiedy znamy scenariusz, bo go sami napisaliśmy, nawet jeśli jest najlepszy albo mądry przynajmniej, nawet wtedy, a może przede wszystkim wtedy, działamy nierozważnie, głupio, odruchowo, wstydząc się własnej infantylności jak niezamkniętej toalety, do której wchodzi nam ktoś z przepraszam, gdy właśnie podciągamy spodnie. Chciała takich sytuacji i uczyła się ich jak wiersza na pamięć, chciała i ćwiczyła, ale wiedziała, że nie zdarzy się jej to nigdy, albo raz, tylko jeden raz i nie wtedy, kiedy będzie chciała, i nie zachowa się tak, jak powinna. Raz, tylko jeden raz, po nieco ponad dwu ze stu lat samotności zdarzyło się jej, kiedy tramwaj, którym wracała do domu, zaczął zwalniać przed zatrzymaniem się na przystanku i kiedy podnosząc głowę znad książki, zobaczyła go w tramwaju jadącym w przeciwnym kierunku, też zwalniającym przed przystankiem po przeciwnej stronie ulicy. Poderwała się, przepchnęła na koniec wagonu i nacisnęła guzik przy drzwiach chyba ze trzydzieści razy, choć wiedziała, że wystarczy raz, choć wiedziała, że tramwaj nie otworzy się na środku ulicy, przed zatrzymaniem, choćby nie wiem ile razy naciskać przycisk. Wypadła przez otwarte wreszcie drzwi, nieprzytomnie biegła na drugą stronę za tramwajem, powtarzając sobie, że tak nie można tak nie można muszę, mknąc po skosie między samochodami, które ze zdziwienia nie umiały nawet zatrąbić. Machała otwartą książką, pozwalając wypaść bohaterom i dialogom na ulicę. Nie zdążyła. Tramwaj z nim odjechał.

To nie był tramwaj z nim zresztą. Może ktoś podobny, może wyłącznie złudzenie. Gdziekolwiek on jest, nie ma go tutaj. Niby czemu miałby wracać. To był tramwaj z nim w środku. To był on w tramwaju, on, nie mogła się przecież pomylić. Wrócił i jej nie zastał, wrócił, ale ona nie zdążyła i teraz on wróci znowu do swojego powrotu, on wróci do stanu sprzed niego, tylko dlatego, że ona nie biega tak szybko, jak by chciała, tylko dlatego, że tramwaj nie otwiera się na środku ulicy, jeśli nawet powinien, tylko dlatego.

Stała na przystanku, wytrzymując obserwujące ją spojrzenia. Podjechał następny tramwaj. Chciała wsiąść do niego i jechać, gapiąc się w okno, szukać śladów, bo to był on przecież, może nie odszedł daleko, może wystarczy go odnaleźć i poprosić, może dałby się uprosić, ale o co go prosić, o co. Nie, jeśli to on, to nic z tego, oboje świetnie o tym wiedzą. Niczego nie da się uprosić. Zresztą o co go prosić. Żeby taka sytuacja, takie bicie serca się powtórzyło, chociaż wiadomo, że to, co ma być tylko raz, jeśli w ogóle, nigdy się nie powtórzy. Kogo można o to poprosić.

Poczekała na zmianę świateł na przejściu dla pieszych, wsiadła w tramwaj i dojechała do domu. Kilka dni później musiała się tłumaczyć w bibliotece i odkupić książkę, która została nie wiadomo gdzie, drugi tom spośród siedmiu, tak, pierwszy już czytałam, mam w domu.

Nie, to nie był on. Nie miał jej po prostu kto tego powiedzieć, chociaż sama wiedziała aż nazbyt dobrze.

Obcięła włosy. Poznał ją po szyi, na której tylekroć kładł rękę, a która teraz pokazywała się pod brązową linią, jakby należała do całej ulicy, a nie wyłącznie do jego ręki. Źle to wygląda. Już raz kiedyś tak ścięła włosy, wróciła do domu, pogwizdując z zadowoleniem i udając, że nic się nie stało, ja rozpakuję zakupy tralalala, a ty zwróć uwagę, a ja będę udawać, że to już takie zwyczajne, że już przywykłam, choć dopiero godzinę temu wyszłam od fryzjera, bo czuję się w tej nowej fryzurze tak naturalnie, że zdążyłam zapomnieć, że ją mam, ale dla ciebie poudaję. Ścięłaś włosy. Co, ach, rzeczywiście, chciałam coś zmienić, wiesz, lato i tak dalej, koleżanki mi doradziły, cieszę się, że ci się. Wcale mi się nie. Wcale. Wyglądasz, jakbyś miała perukę, takie są dziwnie napuszone i podniesione, patetyczne jakoś, zawsze się wychodzi od fryzjera o dziesięć lat starszym? Nie masz się o co gniewać, patrzę na ciebie, przecież mi wierzysz, bo się na tym znam i patrzę na ciebie, gdybyś mnie zapytała, nie popełniłabyś takiego błędu, ale teraz już będziesz wiedzieć. Niepotrzebnie zmieniasz coś, co jest. Kupiłaś wino, to miło, szkoda, że ci wypadło na podłogę, ale rozumiem, że to nie było specjalnie. Nic nie szkodzi. Ja posprzątam, zostaw.

Tak nie można. Nie można zapominać, że się źle wygląda z krótkimi włosami, że nie zmienia się tego, co jest, że idiotyczne płatki uszu wyłaniają się jak dwaj tłuści, nieudolni podglądacze. Trudno. Idzie sobie wesoło, idzie sobie chłodniej w lecie z odsłoniętym karkiem, idzie sobie praktyczniej, bo nie ma do rozczesywania tylu splątanych wątków, idzie sobie wygodniej, idzie, ale w końcu dojdzie, stanie przed lustrem i nie będzie zadowolona, sporo zapłaciła za mniej siebie, od fryzjera łatwo się wychodzi, łatwo i bezmyślnie, a potem godziny nieudanych prób i zabaw w kompozycję, w układanie, pianka lakier żel, niech zapłaci za niekompetencję, zmiany kosztują, nie zmienia się za darmo tego, co jest. Na pewno wsadza włosy pod kran, zakapie smętnymi źródełkami całą podłogę w łazience, rzuci szczotkę w kąt, spadnie jej słoik z ulubionym kremem pod oczy, na pewno używa kremu pod oczy, jeśli człowiek płacze, nie wysypia się i starzeje, musi używać kremu pod oczy. Prawie zrobiło mu się jej żal. Prawie. Prawie wcale.

Kiedy będę bardzo stara, zamienię się w Filifionkę. Nie możesz. Czego nie mogę, być bardzo stara czy zamienić się w Filifionkę? Wszystko mogę. Zamienię się w Filifionkę, będzie mi wiecznie zimno, kupię sobie brązowe grube rajtki i będę je nosić na chudych nogach, żeby wyglądały jak konary drzewa dla wisielca. Będę miała spódnice w kratkę i taki stary telefon, na którym nie ma internetu i nawet nie można nim robić zdjęć, można tylko zadzwonić na pogotowie. A jak będziesz przelewać pieniądze na konto świętego radia? Jakiego radia? Ach tak, świętego radia dla pobożnych Filifionek, oczywiście przelewem pocztowym będę przelewać. Będę miała bardzo dużo czasu, żeby pójść na pocztę, postać sobie w długiej kolejce i ponarzekać na jej długość. I będę nienawidzić lodów, wiewiórek i całujących się par. A ja gdzie będę wtedy? No nie wiem, Filifionka nie powinna mieszkać z mężem, mogłaby mieszkać z drugą Filifionką, ewentualnie z kotem. Nie, z kotem odpada, kot to strasznie pogańskie zwierzę, Filifionki mają rybki. One niczego nie chcą, takie rybki.

No to gdzie ja będę wtedy? Nie będziesz, gdzieś cię schowam i zamknę. Nie może cię być, nikt nie wytrzyma z Filifionką.

Piekłaś kiedyś ciasta, westchnęła jej matka, która odważyła się przyjechać z wizytą pocieszycielską dwa miesiące po tym, gdy. Sernik z rodzynkami, pyszny sernik robiłaś, i bezę z owocami. Masz rację, powinnam upiec sernik, mam taką wielką blachę do pieczenia ciasta, zaraz ją znajdę, o, popatrz, chyba dostałam ją od ciebie, tak, od ciebie czy nie od ciebie, no powiedz, nie odwracaj wzroku, skoro sama zaczęłaś, taka wielka blacha do pieczenia ciasta, mogłabym mieć troje dzieci, troje albo czworo, i piec dla nich wielki sernik z rodzynkami, tak powinno być, to chciałaś powiedzieć, prawda. Daj spokój, obruszyła się jej matka, ty wydłubywałaś rodzynki z sernika, kiedy byłaś dzieckiem, dzieci zawsze wydłubują rodzynki z sernika, pewnych rzeczy po prostu nie da się zmienić.

Po obiedzie, składającym się z czegoś odgrzanego na czymś zimnym, otworzył piwo, usiadł na beżowej kanapie i raptownie, niewytłumaczalnie zupełnie, zapragnął, żeby przyszedł miły chłopiec. Ot tak, żeby przyszedł. Cukierek czy wyzwanie, wyzwanie oczywiście, żadnych cukierków. Sprawdzić się w sytuacji bycia miłym dla miłego chłopca. Poczuł się, jakby miejsce po miłym chłopcu go rozbolało, otwarł laptopa, wszedł na stronę sprzedaży online, ciastko z nadzieniem wiśniowym jedna sztuka, jogurt naturalny. Cokolwiek, żeby przyszedł miły chłopiec, oliwki zielone drylowane. Ostatnio z miłym chłopcem nie wszystko było w porządku. Trzeba to wyjaśnić, bułka z ziarnami dyni, dwie sztuki. Zaprosić miłego chłopca na wino, właśnie, wino, jest powód, purcari 1827 wino białe wytrawne Mołdawia, pięćdziesiąt złotych, sukces ma swoje prawa, słuchaj, miły chłopcze, dlaczego jesteś taki miły. Może to nie jest od ciebie zależne. Właśnie, koperty bąbelkowe, nie sprzedają na sztuki, koperty bąbelkowe białe sztuk dwadzieścia, ileż to daje możliwości zemsty, ileż razy można by ją pogrążyć, zniszczyć i włóczyć ciało wokół bloku. Chipsy paprykowe, duża paczka. Trzeba dużo kupić, sprawić miłemu chłopcu niespodziankę, zagadać tak śmiesznie, zainteresować się, a co tam z dziewczyną. Ludzie to robią czasami. Z zaskoczenia go wziąć, kupić coś głupiego. Co głupiego można kupić.

Szeflera wystawiła na wszystkie strony swoje dziurawe parasole, szukając popołudniowego słońca, zamkniętego za roletą. Konewka. Właśnie, konewka, a po co panu ta konewka, spyta miły chłopiec i już gotowa konwersacja o dbałości i czułości wobec roślin.

Dziwne to jest. Dziwne, bo ten miły chłopiec mu do niczego niepotrzebny, przyniesie zakupy i pójdzie, zupełnie na darmo wniesie na czwarte piętro papierową torbę z niczym i głupią konewkę dziesięć dziewięćdziesiąt dziewięć wybierz kolor, kolor zielony, dodaj do koszyka. Nie da się zapanować nad wszystkim, już potwierdził zakupy. Odkłada laptopa, włącza telewizor, ogląda cokolwiek i słucha czegokolwiek, żeby zdusić w sobie napięcie, tłukące się w nim jak tysiące piłeczek do tenisa stołowego, podskakujące na mistrzostwach świata, dostawa za godzinę.

Osiemdziesiąt dziewięć dziewięćdziesiąt, karta czy gotówka, powiedział gruby facet, podając mu torbę z zakupami, takie wino wypasione se pan zamówił, to chyba jakaś okazja specjalna. Karta. Potwierdzenie? Tu zwykle jest inny dostawca, taki miły chłopiec. Wspólny rejon mamy, potwierdzenie? Nie trzeba potwierdzać, powiedział. Jakby pan się z nim widział, a zresztą nic, to głupie. Do widzenia. Byłbym zapomniał, konewka, kolor zielony.

3.00. Bierzesz pióro jak nóż chociaż w ciemnościach to nie ma nie może mieć znaczenia, i piszesz, skąd się wziął ten zeszyt, może go kupiłem, a może tu był, czyj to zeszyt w czarnej oprawie, zeszyt, który chce mieć w sobie te słowa. Trudno wiedzieć widzieć bez zapalania światła, jutro się okaże, okaże się dzisiaj, co na sobie nosi, co w sobie pisać ten zeszyt każe. Widziałem ciebie wczoraj. Błąd. Korekta to poprawi, a potem odeśle z notatką, że lepiej cię niż ciebie, ale nic mi nie zrobią, nic nie mogą ci zrobić, pisz, jak chcesz, skoro ty piszesz. Widziałem ciebie wczoraj. Nie wiem, czy piszę, w ciemnościach nie widzę liter, w ciemnościach cię dotykam, ale nie mam pewności, czy ten dotyk zostawia ślad. Postanowiłem sobie, że raz się upiję i napiszę i pewnie stąd ten zeszyt. Widziałem ciebie wczoraj. Mógłbym zaświecić lampę i nabrać pewności, że ten dotyk na kartce białej jak twoja skóra, że ten dotyk coś zostawia, ślad, ale po co komu ślad, skoro ciebie nie można dotknąć. Kartko. Powietrze. Kroplo. Staję w oknie i klepię zdjęcie za zdjęciem, klepię zdjęcia twojego okna jak oszalałą mantrę chciej mnie chciej mnie chciej, mantrę, do której nie mam prawa. Gdyby można iść tam i dotknąć cię, kartko, kroplo, tak dotknąć, żebyś nie wiedziała, położyć ci rękę na karku, kartko, zaznaczyć, że się ciebie ma znowu, znowu posiada, że się nie wymkniesz, chociaż to ja uciekam, chociaż oboje wiemy o tym. Wejść w ciebie jak w butelkę wina, co za bzdury, jesteś przecież moją własnością. To ostatnie zdanie należy przekreślić, zapisuje w ciemności, przekreślić to, nie może przekreślić, bo pisze przecież, a nie przekreśla, bo przekreślenia w ciemnościach nie widać, można tylko napisać, że się go chce. Chciej mnie chciej. Herbata zostawiona w kubku, zostawiona samej sobie na długą nieporadność tęsknotę wychłodzenie smakuje, nie wiedzieć czemu, jakby ktoś się w niej kąpał, jakby ktoś pływał w herbacie nieudolnym kraulem, podnosił wysoko głowę, łapiąc zbyt mało powietrza; ktoś, z kogo można się pośmiać, obserwując go z góry, znad brzegu kubka.

ŚRODA

Gdy się miało szczęście, które się nie trafia: czyjeś ciało i ziemię całą, sentymenty cholerne, zróbmy sobie zdjęcie w sepii, sepia jako kolor wspomnień, w kapeluszach i w sepii. Zapiszmy sobie sepiowe wspomnienia na karcie pamięci i oznaczmy fiołkowym, pachnącym pisakiem. Zatytułujmy Momenty Decydujące. I napawajmy się naszą przenikliwością, z której nic nie wynikło. Zawołałem cię, powiedziałem twoje imię i się odwróciłaś, nie wiedząc, że poluję, że wabię cię i kłamię; dlaczego robisz mi zdjęcia, gdy o tym nie wiem, przecież tyle razy cię prosiłam, tyle razy, w małżeństwie słowa tyle razy brzmią pięknie, prawda? Odwracasz się, masz na twarzy zaskoczenie, a przecież pochylasz się tylko nad krojeniem ogórka do sałatki, nad przyszywanym guzikiem, nad esemesem, który właśnie przyszedł i cierpliwie czeka na wymijającą odpowiedź, nie robisz niczego ważnego, a patrzysz z taką troską, skupieniem, jakbyś wiedziała, że to jeszcze tylko dwa dni, że bilet jest już w szufladzie, wcale nawet nieschowany głęboko, mogłabyś go wyjąć i obejrzeć, ale masz w sobie za dużo ufności, dziewczynko, i dlatego będziesz ukarana. Nie możesz wiedzieć, że jeszcze tylko dwa dni, że on postanowił i wyreżyserował najbanalniejsze, najbardziej oczywiste zakończenie dla tej taniej książki. Żadnych pożegnań, żadnych słów ostatnich, żadnych sentymentów, zdjęcia w kolorze, trochę jakby poruszone, niezdarność zdejmuje wszelkie podejrzenie. Patrzysz z troską, skupieniem, ale może masz za mało smutku w oczach, trochę jeszcze za mało, brakuje ci smutku, ale to się zmieni. Żadne kino czy kolacja w restauracji, żaden niezapowiedziany prezent bez okazji, żadne frazesy zrozumiane w połowie, tylko kilka zdjęć na koniec, koniec wśród banalnych, niczego nieprzewidujących czynności krojenia ogórka do sałatki, odpowiadania na esemesa, pochylenia się nad przyszywanym guzikiem.

Patrząc obiektywnie, czyli przez obiektyw, stwierdzić trzeba, że każda fotografia jest świadomym, niezwykle precyzyjnym wyborem. Zabiera się światu tylko prostokąt, jeden niewielki prostokąt, będąc skazanym na to, że im więcej miejsca chce się w tym prostokącie zawrzeć, tym więcej szczegółów się traci. Pracuje się tylko w prostokącie. Nie, to nieprawda. Żeby wybrać prostokąt, trzeba mieć świadomość całej reszty, świadomość tak dużą, że czasem nawet nie do zniesienia. Jakbyś przez cały czas czuł, że coś ci siedzi na plecach, mimo że patrzysz do przodu. Mówisz sobie, że nie chcesz wszystkiego, że ci wystarczy to, co możesz zmieścić w prostokącie, ale sięgasz po obiektyw, który widzi szerzej niż twoje oko. Wybór i nienasycenie.

Niebo jest niebieskie jak obrazy cyjanotypowe. Oddycha się krótko i trudno, chyba będzie burza. Jest 15.40, zapisał na kartce. Czas płynie dalej, ale ten zapisany już nie. Trzy minuty temu weszła mi w obiektyw, jakby wiedziała, w które miejsce będę trafiać, i stoi. Na nosie ma ciemne okulary. Rozmawia przez telefon, postawiła torbę na ziemi, przechyliła głowę. Nie zna dnia ani godziny. Nie weszła do domu, stoi przed blokiem, jakby wygodnie jej było w upale, jakby nie chciała zdjąć sandałów, zmienić ciasnej sukienki zapinanej z tyłu na zamek, srebrny wąż na jej kręgosłupie; jakby nie chciała wejść pod prysznic, zamoczyć przemęczonych ciepłem włosów, rozmasować śladu po okularach na nosie pokrytym kropelkami potu. Rozmawia przez telefon, ale to nie może być nic ważnego, to nikt ważny, zresztą kogo ważnego mogłaby mieć, skoro rozgląda się, wolną ręką przeczesuje włosy, jakby pozowała, jakby wiedziała, czego nie wie. Nic się jej nie może stać, jest zupełnie bezpieczna, czuwa nad nią oko opatrzności, pilnuje jej bezpieczeństwa, wie o jej ekspresie do kawy i kremie pod oczy, wie, że brawurowo nie zmieniła kluczy, więc należy jej przypilnować, należy mieć na oku tę nieodpowiedzialną dziewczynkę; broda niżej, broda niżej i nie rozstawiaj nóg tak szeroko. Teraz lepiej. Wyjmij palec z ust.

Mała dziewczynka stoi przed klatką schodową. Wróciła z pracy, ale coś ją dręczy, ponieważ nie wchodzi do mieszkania, które dzieli z ekspresem do kawy, czyimś swetrem i figurką nosorożca. Stoi przed klatką i obgryza paznokcie. Denerwuje się. Małe dziewczynki obgryzają paznokcie, kiedy się denerwują. Kiedy są postawione przed zadaniem zbyt trudnym na ich dziewczynkowatość, kiedy mama i tata zostawiają je wieczorem same, mówiąc: jesteś już dużą dziewczynką, mała dziewczynko, musisz sobie poradzić. Czasem człowiek zostaje sam, chociaż mu się wydawało, że kogoś gdzieś tam kiedyś i z jakiegoś powodu miał. Trzeba dorosnąć, żeby się dowiedzieć, że to nieprawda; nikogo nie mamy, wszyscy tylko mają nas, wiedzą, co robimy, obserwują i oceniają. Do ciebie należy decyzja, co teraz zrobisz, mała dziewczynko, czy zostawisz sobie jego sweter i książki i czy będziesz czekała, czy może raczej zostawisz sobie jego sweter i książki i będziesz czekała. Możesz czekać, jak długo zechcesz, jesteś bezpieczna, oko opatrzności czuwa nad tobą zza żaluzji. Wyjmij palec z buzi, to bardzo nieładnie. Oko opatrzności zrobi ci pamiątkowe zdjęcie. Żebyś pamiętała.

Kiedy do szkoły miał przyjść pan fotograf, żeby wszystkim zrobić pamiątkowe zdjęcia, trzeba było się ubrać galowo, białe bluzki, kokardy we włosach, a nie taka krótka fryzura, zlepiona parnym lipcem. Wszyscy na biało-granatowo. Poprzedniego dnia wieczorem mamy sprawdzały, czy umyliśmy włosy, a rano, czy uszy są czyste i czy nie ma żałoby za paznokciami. Czarny półksiężyc brudu, demonstracyjna żałoba jak po utracie, z którą się obnosimy. Masz czyste ręce? Czyste, mamo. Pokaż. Dziecko, dlaczego obgryzasz paznokcie, to nie wypada dziewczynce, zobacz, obgryzione do krwi, przecież to cię boli. Jak nie przestaniesz, będą krzywo odrastać, mówi mama, trzymając w dłoni małą rękę o króciuteńkich paznokciach z nierównymi brzegami, opartymi o wałeczek jasnoróżowej, bolesnej, świeżej skóry. To jest twoje zadanie, wyjmij palec z buzi, musisz przestać obgryzać paznokcie. Zostałaś sama, on nie wróci, mówi mama, wyjmij palec z buzi. Musisz się z tym zmierzyć. Tylko posłuchaj mnie już z tymi paznokciami, patrz, obgryzione do krwi. Musisz mnie posłuchać. Jeśli nie posłuchasz, tak się to skończy, że będziesz stała przed własnym blokiem, nie mogąc wejść do własnego mieszkania, i obgryzała paznokcie jak mała dziewczynka, kiedy tylko pojawi się problem.

Pif, paf. Schyla się, wyciąga coś z torby, chyba klucze. Ogląda, chowa je z powrotem, wkłada palec do ust. Trafiony, zatopiony. Czemu nie wracasz do domu, Czerwony Kapturku, tu może być niebezpiecznie. Największe niebezpieczeństwo jest twoim okiem opatrzności, nie pozwoli cię skrzywdzić. Nie pozwoli cię skrzywdzić nikomu innemu.

Trafiony, zatopiony, kolejny portret pozowany z paznokciem, z którego zostaje tylko wyszczerbiony kwadracik. Czym się tak denerwujesz, dlaczego gryziesz i zjadasz swoje zdenerwowanie, przecież to cię boli. Nie rozwiązujesz problemów. Wspaniale, zdjęcia będą znakomite, palec w buzi, bezradność w kadrze, o to chodzi. Polowanie uważam za udane, ofiara poddaje się na każdym zdjęciu.

A przecież to by było takie proste, takie proste i niewykonalne zarazem. Tylko cztery piętra i już jesteś. Dlaczego trzymasz palec w ustach, to nie wypada. Zbiec po schodach na dół, stanąć naprzeciwko, wyjąć ci palec z ust i tak cię dotknąć, tylko raz, w odsłonięte ciało, w czerwoną linię między kikutem paznokcia a opuszką palca, tam, gdzie najbliżej do ciebie. Dotknąć niby niechcący, ale jednak boleśnie, widzisz, boli, po co sobie to zrobiłaś. I żebyś mogła odpowiedzieć, że nie boli, że powinno, ale nie boli, bo od dłuższego już czasu nie czujesz prawie nic, ani głodu, ani wysokich temperatur, ani bólu.

Dzisiaj już raczej nie, odpowiedziała dziewczyna, dużo pracy, a jesteśmy czynni do osiemnastej, ale jeśli pan wyśle teraz mejlem, jutro rano mogą być, gdyby pan przyszedł około dziesiątej. Kłopot w tym, powiedział, że nie mogę przyjść około dziesiątej, w ogóle nie mogę przyjść. Mogę przesłać, ale nie mogę przyjść. Rozumiem, odpowiedziała dziewczyna, nie rozumiejąc, wobec tego prześlemy zdjęcia pocztą, ale to trochę potrwa, nie, przerwał jej, muszę je mieć jutro, pojutrze najpóźniej. Kurier, poradziła dziewczyna, może pan zamówić kuriera. Czy może to pani za mnie zrobić, poprosił, bardzo mi zależy, na czasie mi zależy i na jakości odbitek, zapłacę za wszystko, natychmiast zapłacę przelewem. My raczej nie, próbowała dziewczyna, odbitki nadruki na podkoszulkach kubkach usługi kserograficzne bindowanie owszem. Bardzo panią proszę, to ważne. No dobrze, powiedziała dziewczyna, adres proszę przesłać w mejlu, w którym wyśle pan zdjęcia, ale nie później niż za godzinę, jeśli panu zależy, żeby były jutro rano. Papier matowy, jaki format? Dwadzieścia na trzydzieści. Ile tych zdjęć jest? Kilkanaście, maksymalnie dwadzieścia. Cztery złote za sztukę to będzie. Dobrze, proszę doliczyć kuriera i napisać cenę w mejlu. Dziękuję, że się pani tym zajmie, to ważne.

Dwadzieścia dziewięć dziewięćdziesiąt. Osiemdziesiąt złotych za odbitki, razem trochę ponad stówka. Niewiele. Niewiele, a będziesz wiedziała, że ktoś wie i widzi. Że widzę i wiem. Może poznasz, może zobaczysz mnie w tych zdjęciach, gdy obgryzasz paznokcie ze złości, gdy twój wstyd wysypuje się z ciebie bezładnie jak śmieci z przerwanego worka, gdy czekasz na ławce na kogoś, kto już pół godziny wcześniej wiedział, że nie przyjdzie, nie przyjedzie, mówił, wyszukując zdjęcia w umieszczonych na pulpicie laptopa katalogach, nazwanych dniami tygodnia. Jeszcze to, koniecznie; patrzysz na matkę idącą z dzieckiem za rękę, twoje niezrealizowane marzonko mrzonko, może nic ważnego, a może ważniejsze niż wszystko, ale nie mówiliśmy o tym, bo tak chciałem. I sukienka, w której wyglądasz źle. I fryzura, i dzień, w którym ci źle, mała, próżna dziewczynko, która się przekonałaś, że człowiekowi samemu jest po prostu źle, że sama nie będziesz umiała, czternaście, piętnaście, szesnaście. Wystarczy, mówi, kopiując zdjęcia z folderów poniedziałek wtorek środa do folderu, który bezwiednie nazwał Weronika.

Kurier był punktualny. Czwarte piętro, aż się zasapałem, nie te lata, powiedział, mam dla pana przesyłkę. Niech pan chwilę poczeka. Jutro ja będę miał coś do przesłania, przekazania właściwie. Niedaleko, do mieszkania w bloku obok. Najchętniej późnym popołudniem, może być nawet wieczorem, nie wiem, do której pan pracuje. Różnie, się rozwozi, aż się rozwiezie, ale skoro to blisko, przecież pan sam mógłby.

Wykluczone, powiedział. Prowadzę śledztwo, żona przyłapana na zdradzie, jestem prywatnym detektywem, tajna tożsamość, rozumie pan? Mnie tu nie ma. Dlatego nie mogę sam, mnie nie ma. Facet potarł dłonią czoło, interesujące, jakbym miał akurat jakąś paczkę w okolicy, to czemu nie, mogę panu zanieść tę przesyłkę, ale nie żal panu kobiety. Żal, proszę pana, żal mi jej jak cholera, ale jestem profesjonalistą, emocje mnie nie mogą obchodzić; męża mi bardziej żal, ale dobrze płaci, ja panu też zapłacę, ile pan powie. Blok naprzeciwko. Też tak wysoko, spytał kurier, człowiek już taki młody nie jest. Troszkę niżej. Pięć minut roboty, płacę, ile pan będzie chciał. Gorąco jest jak cholera, kurier odwrócił się w kierunku schodów, dobrze, mam pana numer, to wyślę esemesa, tak koło siedemnastej, niech pan zadzwoni. I pan tak fotografuje, co ona z kochankiem robi, czy jak, niezłą pan ma robotę. Zadzwonię koło siedemnastej.

Stał nad garnkiem i patrzył na wodę, która w końcu zaczęła mętnieć, zaniosła się bulgotem. Wrzucił makaron, zmniejszył gaz, postawił na stołowym blacie głęboki talerz w kolorze betonu. Odkręcił słoik z sosem. Wyjął z lodówki puszkę chłodnego piwa. Stoi z piwem w ręce i nie wie. Nie wiem, czy dosunąłem krzesło do stołu, mówi swoim myślom. Ja też nie wiem, prawdę mówiąc, czy on dosunął krzesło do stołu. O kurwa, powiedział do myśli o krześle i do makaronu, który wyrzucał gorące krople na płytę kuchenki. Krzesła były cztery. Albo trzy. Powinny być cztery, ale chyba były trzy. Usiadł na jednym z nich. Ale czy było wysunięte, czy też wszystkie stały grzecznie pod stołem, wystawiając poza blat tylko przestraszone główki pierwszoklasistów. Trzy. Albo cztery. Szczęśliwi ci, którzy mogą sprawdzić kilka minut czy stron wcześniej, on nie ma tej możliwości. Za to ona może zauważyć. Nie zauważy, na takie rzeczy zwracają uwagę wyłącznie ci, którzy pedantycznie zasuwają za sobą krzesła. A jeśli ma jedno krzesło, na którym siada najchętniej i zostawia je nieco wysunięte poza linię posłuszeństwa, krzesło anarchistę, i jeśli on to krzesło przypadkiem zasunął?

Wyłowił widelcem makaronową rurkę i oparzył się w język. Jeszcze dwie minuty. Może nawet trzy. Może zasunął krzesło. Może ona się nie zorientuje. Próbował ułożyć z trzech krzeseł przy wysokim blacie rysunek odpowiadający jego pamięci, ale nie umiał jej zrekonstruować i przenieść obrazu na okrągły stół w jej mieszkaniu.

W nocy śnił mu się wielki nosorożec patrzący na niego chłodnym wzrokiem.

I dlaczego o czwartej dziesięć rano okazuje się, że mieszkamy w studni. Nikogo nie ma na górze, na górze jest tylko dach, można go zdjąć, wsadzić do środka ręce i bawić się lalkami, ale jest ktoś z lewej strony, z prawej strony i na dole, pod spodem. Ktoś z prawej strony chodzi. Nie może zapewne spać i chodzi, albo musi już wstać i chodzi. Chodzi, tupie. Lodówka włącza się niepotrzebnie i głośno, jestem jestem i mrożę twoje pół kostki masła, twój jogurt, wędlinę w plastrach i chude mleko do kawy, którą zaraz będziesz musiał sobie zrobić, skoro nie możesz spać. Piąta. Piąta jeden. Jak można się przez tyle lat nie nauczyć, że skoro raz już się człowiek obudził w studni, nie zaśnie. Można ewentualnie i alternatywnie przenieść się do drugiego łóżka, jak poprzedniej poprzedniej i poprzedniej nocy, przecież łóżka są dwa, każda ze studentek zostawiła po sobie nieco inne wgniecenie, jedna na wznak, rozrzucona i gorąca, druga drobna, niepewnie zwinięty płód. Przecież można udawać, że się chodzi od łóżka do łóżka, przebiera się w śladach po cudzych ciałach, które nie pasują, ale były tutaj, dają wybór, zakreślają przestrzeń. Skoro raz człowiek obudził się w studni, nie zaśnie w cudzym śladzie. Skoro nawet za małe łóżko jest za duże, skoro nie ma innego świata, tylko ten niedobry, który sami ulepiliśmy, kopiujemy i wklejamy. I skoro w tym niedobrym świecie już ktoś się obudził za ścianą i chodzi, i tupie, a ktoś pod podłogą dopiero wraca i wlewa wodę do wanny, skoro nie ma drugiego ciała, które by zamruczało zmiętym ciepłem, chodź jeszcze spać, spać nie można. Wysikać się. Piąta dwadzieścia dwa. Podlać kwiatek. Roślinę właściwie, podlać palczastą szeflerę, zadbać o coś. Nalać wody sobie i roślinie.

Czasem jeszcze budził się z lewym ramieniem wyciągniętym daleko w bok, budził się, nieświadomie tworząc miejsce sprzed lat, czując fantomowy ból po tamtym ciele, tamtej głowie wtulonej w jego pachę. A może ja cierpię, myślał wtedy, bzdura. Chodź jeszcze spać, jest bardzo wcześnie. To tylko twoje ciało, tylko twoje głupie ciało pamięta, nie musisz się za nie wstydzić, to nie twoja wina.

I okazuje się, że mieszkamy w studni. Siostry Filifionki grzebią w szarych spódnicach, rozważając, która szarość na dziś, Środowa piecze ciasto z truskawkami i pilnuje judasza, Bułgar krzyczy na dziecko, dziecko wrzeszczy w środku, ale ćwiczy pasaże aż do bólu nadgarstka, sąsiad robi kawę, podlewa rośliny, kocha się z żoną, a ja wiem o tym, wszyscy mieszkańcy studni o tym wiedzą. Podliczają się codziennie, sprawdzają obecność, od razu wiadomo, czy ktoś znika, czy ktoś nowy się pojawia. Trzyma nas tylko szlaban pana szlabanowego, broni przed spadnięciem na dno, gdzie i tak już jesteśmy policzeni, chociaż myślimy, że nie.

Podszedł do stojącego na statywie aparatu. Zdjął osłonę z obiektywu, szybkim ruchem podciągnął roletę w oknie i zrobił zdjęcie piątej czterdzieści siedem bez żadnych ustawień, nawet nie patrząc na podgląd. Spuścił roletę. Usuń. Tak, usuń, jestem pewien.

CZWARTEK

Na chodniku między blokami dzieci w kolorowych sandałach grały w klasy. Ktoś musiał je nauczyć tej średniowiecznej zabawy, do której trzeba tylko kawałka kredy i nóg. Klap klap, sandałki wybijały rytm na płytach chodnikowych, pokrytych rysunkami. Klap klap, obrót, powrót do miejsca, z którego się zaczęło, bo przecież można wrócić, zawsze można wrócić do miejsca, z którego się zaczęło, dopóki deszcz nie pozbiera kwadratów i okręgów, foremek na nasze stopy, klap klap. Pole do gry wyglądało z góry jak człowiek ze zbyt dużą głową, leżący na chodniku i pozwalający po sobie deptać. Wokół niego wiły się powykręcane flaki dróg dla samochodzików, które trzeba puścić odważnie, ale delikatnie, żeby nie wyjechały poza skomplikowaną trasę. Ktoś, kto kocha Maję, pisał czerwoną kredą Kocham Maję. Ktoś, kto uważał, że Maja jest głupia, pisał na żółto Maja jest Głupia. Maja skakała na jednej nodze bez oglądania się na miłość i zawiść, klap klap, patrząc tylko na wyznaczony cel, na miejsce, z którego rozpoczęła skakanie. Jakiś facet malował gąbką mydlane kwiaty na granatowej masce samochodu. Siostry Filifionki wdarły się w obraz.

Wracały zapewne z zakupów, ponieważ każda niosła po dwie reklamówki. Ubrane były, jak na dwadzieścia pięć stopni Celsjusza przystało, w pełne buty, golfy z długimi rękawami i ciemne wełniane spódnice. Zatrzymały się przed samochodowymi jelitami, zatrwożone, jakby miały ominąć rozdeptaną dżdżownicę. Drażniła je obecność i zapach dzieci; dwie skrzywione twarze weszły w obraz, korygując barwną dominantę szarobrązowymi półtonami swoich golfów i twarzy. Fuj, pomyślały siostry Filifionki, komponując się grzecznie i według zasad symetrii, jakby chciały być na zdjęciu z dziećmi. Czekały. Dzieci powinny były uciec, ale nie uciekły. Filifionki przekroczyły kredowe rysunki i napisy, słaniając się z obrzydzenia. Pilne oko, czuwające z czwartego piętra, zdążyło je złapać, gdy człapały jak bociany na łące, wysoko podnosząc nogi w rajstopach. Pif, paf. Filifionkowy trup na środku człowieka do gry w klasy. Pif, paf, leży druga. Gdyby poczekały chwilkę, pilne i nieomylne oko zestrzeliłoby dla nich wszystkie dzieci, kolorowe piłeczki uciekające we wszystkie strony. Filifionki nie poczekały, bo bardzo się śpieszyły do swojego niewietrzonego mieszkania na drugie śniadanie, złożone z białych bułek z szynką i słodkiej ciepłej herbaty. Poszły sobie szybko, obijając reklamówkami chude kolana i myśląc, że trzeba będzie pilnie prześledzić podeszwy butów, czy nie ma na nich kolorowych śladów chodnikowego palimpsestu.

Przystrzyżone, niewysokie klony wyglądały z góry jak gałki ciemnozielonych lodów. Klap klap, klapały sandałki; dzieci, niezrażone dezaprobatą Filifionek, skakały i kręciły się jak szkiełka w kalejdoskopie, jak ruchome akwarele. Przesunął obiektyw o centymetr w lewo, świadomie niszcząc kompozycję tuż przed naciśnięciem spustu migawki. Władza polega na tym, że można sobie samemu zniszczyć to, co swoje.

Prosiła o dotyk jak kot podnoszący się na łapach, by znaleźć kręgosłupem ludzką dłoń. Gdy czytał gazetę, oglądał telewizję, brała jego rękę i kładła ją sobie na głowie, na twarzy, na piersiach. Jej skóra była gładka i zimna, dopiero głębiej, w drugiej warstwie, pulsowało ciepło. W nocy wkładała stopy między jego stopy, kolanami rozpychała jego kolana, zaplątywała się w jego ciało, szukając przykrycia. W niektóre dni wychodził wcześniej i nastawiał budzik na godzinę przed jej przebudzeniem; żeby wyjść z łóżka, musiał najpierw zdjąć z siebie skrzyżowane nitki jej ramion i nóg. Patrzył na nią i widział w jej ciele wgłębienia, które zostawiło jego ciało, ślady po sobie na jej piżamie, swoje włosy odbite na skórze jej twarzy. Jej ciało zapamiętywało go, rejestrowała jego ciężar i kształt jak materiał światłoczuły, poddawała mu się z wdzięcznością.

Czasem czuł się jak figurka lego, wzięty za głowę i przestawiony w inne miejsce, do którego szybko wrastają mu buty. Łatwo można go przenieść, zobaczcie, wystarczy zdjąć dach czteropiętrowego budynku i już jest, kąpie się, przestawimy go szybko i każemy mu coś zjeść, chociaż nie jest głodny. Albo położymy go do łóżka i zgasimy słońce, niech śpi, chociaż nie chce mu się spać. Ludziom można kazać robić rzeczy, których nie chcą, naprawdę. I on tak robi.

Tu kurier, napisał kurier. Jestem w pobliżu, do pół godziny, dobrze? Dobrze, czekam, odpisał. Wszystko w białej kopercie, cała żałosność, małość i dziewczynkowatość w białej bąbelkowej kopercie, całe a nie mówiłem i widzisz, i kto miał rację. Nie poradziłaś sobie, za to trzeba zapłacić.

Był gotów. Kiedy po dwudziestu minutach zadzwonił domofon, nacisnął przycisk, zawiązał sznurówki, wyprostował się przed drzwiami, nabrał powietrza jak pływak przed długim dystansem. Nacisnął klamkę.

Stała przed drzwiami.

Otworzył drzwi szeroko, jak przed długo oczekiwanym gościem, który się zapowiedział, chociaż liczy się na to, że nie przyjdzie. Zamknął je natychmiast szybkim ruchem postaci z kreskówki, zdziwionej nadmierną pewnością siebie. Nie uwierzył w to, co zobaczył, ponieważ tego nie było. Dlaczego nie przychodzą nam częściej do głowy najprostsze rozwiązania, chłodne uspokojenie, maść w tubce na szybkie decyzje. Nie mógł jej widzieć, bo jej nie ma. Nie trzeba się zatem denerwować, co zrobić, jeśli przyszła, skoro nie przyszła. No i tyle.

Przypomniał sobie starszego brata, który zjadał jego kawałek czekolady i tłumaczył jej zniknięcie wyrafinowanymi zjawiskami fizycznymi. No i tyle.

Zapukała. Cztery razy. Nie bardzo stanowczo, ale na pewno bez nieśmiałości czy niezdecydowania. Tak normalnie zapukała, z taką straszliwą, przerażającą normalnością, zwyczajnie tak, jakby to nie kosztowało pięciu lat i czterech pięter. Otworzy i uda zaskoczonego sobą, co za niespodzianka, ja tylko na dwa dni w zawodowych sprawach, skąd wiedziałaś. Otworzy i uda zaskoczonego nią, musiała się pani pomylić, ja, ależ skąd. Otworzy i poda jej od razu na łopacie całe menu, tak, podglądam cię i fotografuję i masz beznadziejną fryzurę a ten facet na którego czekałaś to kto no i co mi zrobisz. Nie otworzy. Nie pozwoli jej uwierzyć w to, co zobaczyła, ponieważ tego nie było. No i tyle.

Zapukała po raz drugi. Trzeba podjąć działanie albo też umówić się ze sobą na zaniechanie działania, które też jakimś wyborem jest. Wszakże. Kreon na przykład. Noż kurwa mać.

Przez judasza, usłyszał. Przyłożył ucho do drzwi. Spójrz przez judasza, powtórzyła. To ja. Stoję tu i jestem naprawdę. No już, spójrz.

Posłuszne dziecko odpowiedziało w nim prawie natychmiast, podniósł małą metalową klapkę i przyłożył oko. Miała na sobie ciemnoczerwoną sukienkę, długość trochę powyżej kolana, dobra kolorystycznie na tle klatki schodowej, sukienka w kolorze czerwonego wina, winna sukienka. Zdemaskowałem się, pomyślał, przecież to widać, ktoś, kto stoi na klatce, widzi, że podnoszę klapę judasza, wszystko przez to cholerne światło. Ale przecież każdy może być w środku, każdy może sobie wynająć to mieszkanie i właśnie patrzeć przez judasza, to trwało zbyt krótko, ułamek sekundy, kiedy niepotrzebnie otworzyłem, nie zdążyła mnie zauważyć, jej mózg mnie nie zakodował ani nie rozpoznał, nie wierzy w to, co zobaczyła, z jej percepcją żółwicy, tylko spokojnie i zawsze krok przed wrogiem. Otwórz, powiedziała.

Czasem zamykała się w łazience, gdy była obrażona. Wcale nie wiedział, że się obraziła, bo zwykle nie miała powodu; wymykała się po cichu i dopiero gdy zaczynał jej szukać, bo nie odpowiadała na swoje imię, albo gdy potrzebował wejść do łazienki i zastawał drzwi zamknięte, zdawał sobie sprawę, że się obraziła, a może nawet nie zdawał sobie sprawy, tylko pytał, obraziłaś się, a brak odpowiedzi uznawał za odpowiedź. Bębnił palcami w drzwi łazienki we wszystkich znanych rytmach, od Beethovena do Michaela Jacksona, zadawał jej pytania i wymyślał odpowiedzi, które mogłaby podać, gdyby otwarła drzwi. Ton jego głosu był nienaturalnie spokojny, co zupełnie wyprowadzało ją z równowagi; nie mogła wiedzieć, że w środku gotuje się w nim gęsty, złoty karmel wściekłości. Zamykała się skutecznie, umiała zablokować od środka zamek tak, że nie dało się go przekręcić nożem; kładła się w pustej wannie i była cicho, zupełnie cicho, a on się miotał, bo nie wiedział, co się z nią dzieje. Co ona robi tam, po drugiej stronie drzwi. Czy połyka w ciszy jakieś lekarstwa, czy płacze i udaje, że nie płacze, czy się utopiła, chociaż nie było słychać szumu wody, w ciszy i pustce utopiła się na śmierć. Najgorsze było nie wiedzieć, stracić z oczu, przestać kontrolować, nie móc domyślić się nawet, co ona robi za zamkniętymi drzwiami.

Otwórz, powiedziała, musisz otworzyć.

Musisz, prychnął, jak to muszę, nic nie muszę, nikt mi nigdy nie mówił, że coś muszę. Otworzył.

– O co chodzi?

Zaśmiała się. Oparła ręce na biodrach i zaśmiała się szczerze, jak dziecko. Stała i śmiała się długo, mógłby zrobić ze dwadzieścia zdjęć jej zębów, odchylonej w tył głowy, przymkniętych oczu, które na niego nie patrzyły. Z bliska czy z daleka, nie ma to aż takiego znaczenia. Przypomniał sobie zbyt późno, że kiedy się jest postacią w filmie szpiegowskim, nigdy nie należy otwierać drzwi, jeśli nie trzyma się broni w ręce. Śmiała się z taką bezczelną naturalnością, jakby rzeczywiście coś mogło ją śmieszyć. Zmarszczki się od tego robią, setki zmarszczek, starość i troski. Jest jej głupio i niezręcznie. Dlatego tak się śmieje. Gra na zwłokę, śmieje się, a tak naprawdę rozważa kolejne posunięcie, bo nie wie, przyszła tu po coś, ale oczywiście nie wie po co, przyszła nieprzygotowana i teraz łapie się swojego śmiechu jak poręczy przy krętych schodach, kombinuje, śmiejąc się, mogłaby się popłakać, ale się śmieje, to w sumie to samo co u małych dziewczynek. A kuku, mam cię, ja się teraz chowam, a ty szukasz. Jeden dwa trzy cztery pięć lat, ale dziewczynki nie rosną tak szybko, śmieją się, gdy są zakłopotane, gdy czegoś nie rozumieją i gdy chce im się ryczeć.

Raz dwa trzy nie koniec gry. Twój ruch i od ciebie zależy. Pion w polu. Zejdź z koloru i melduj. Powiedz coś i zmieć ją jednym słowem, wypłosz, zanim zacznie grać w łzawą rozgrywkę, pokaż, że masz wszystkie karty, zanim się rozklei.

– Zupełnie nie rozumiem, po co to robisz, ale nawet mi nie przeszkadza – powiedziała, poważniejąc. – Musisz bardzo tęsknić.

– To ja cię nie rozumiem – spróbował, ale podcięła mu kolana.

– Wpuścisz mnie do środka czy będziemy robić cyrk dla sąsiadów?

Nie posądzał jej o taki tupet; minęła go zręcznie i już była w beżowym pokoju, usiadła na kanapie, założyła nogę na nogę. Ciemnoczerwona sukienka, zapinana z góry na dół. Może nawet z tą długością włosów nie było jej tak źle, gdyby nie kolczyki, okrągłe i złote, wielkie kolczyki przy małej twarzy. Niespodziewana dawka arogancji, ordynarne wyzwanie. Wyznanie. Wyzwanie. Inaczej to wygląda w druku, ale trudno znaleźć różnicę między tymi wyrazami, gdy są napisane odręcznie.

Niech siada, oczywiście. Niech się rozgości w niczyim mieszkaniu. Nikt się jej nie spodziewał, chociaż można było od początku przewidzieć, że przyjdzie. Jest dość samowolna, wparowała tak nagle, szybko, w środku kartki, siadła i czeka. Tylko on widział ją wcześniej. Z bliska wydaje się inna niż na zdjęciach, trochę niższa. Chyba zaczyna się garbić, a może takie wrażenie daje nowa fryzura, odsłaniająca szyję i ramiona. Niewielka szpara pomiędzy górnymi jedynkami, na lewym przedramieniu mała blizna po upadku z roweru, widoczna lepiej na opalonej skórze. Sukienka w kolorze wina w jakiś ledwie widoczny wzorek, nic szczególnego. W ogóle nic szczególnego. Znaki szczególne – nic szczególnego.

Punkt któryś tam, przemyślany i przepracowany, co zrobić, jeśli ją spotkam. Nie spotkam, bo zrobię wszystko, żeby nie spotkać, skoro nie będę wychodzić z mieszkania, nie spotkam w ogóle nikogo, skoro nie palę ani nie wieszam prania na balkonie, którym interesują się tylko gołębie, nikt mnie nie zobaczy. Niemożliwe.

Ćwiczył niemożliwe wiele razy. Rozstawiał w kątach wynajętego mieszkania swoją postać i jej postać w najrozmaitszych układach i konfiguracjach, samozwańczy i samowystarczalny Hellinger. Można oczywiście kłamać, że się przyjechało przypadkiem, że delegacja z pracy, że sentymentalny powrót na stare śmieci. Można nawet powiedzieć, że zbrodniarz zawsze wraca na miejsce zbrodni, na pewno by się uśmiechnęła. Może się rozpłacze. Wtedy załagodzić wersją: nie potrafię tak już dłużej / zdałem sobie sprawę, jak wiele dla mnie znaczysz / potrzebujemy siebie nawzajem albo wreszcie najgorsze ze wszystkiego, ale też narzucające czas do zastanowienia, a więc wygodne jak rozchodzone trampki: czy możemy zacząć wszystko od nowa / daj mi ostatnią szansę. Można tak. Ona się popłacze i zmięknie jak często prany bawełniany podkoszulek, padnie mu w ramiona, na co trzeba być przygotowanym, tak długo na to czekałam / ja już też nie potrafię / teraz wszystko będzie inaczej / nie umiem bez ciebie żyć. Straceńczy seks, wiadomo, że bez fajerwerków i z zegarkiem w ręku, bo po wielkim poście nie ma co przesadzać; później leżenie w łóżku, przykrywanie się prześcieradłem, kiedy wreszcie można popatrzeć, i tyle na ciebie czekałam / co ty beze mnie robiłeś / było mi beznadziejnie samej, po prostu beznadziejnie, zupełnie sobie nie radziłam / teraz już wszystko będzie dobrze, śpij, odpocznijmy, bo jutro muszę wstać wcześnie i po cichu, żeby pierwszym pociągiem na lotnisko znowu od ciebie uciec.

Wersja druga: co ty tutaj robisz / jak śmiałeś / już sobie urządziłam życie bez ciebie / ma na imię Maciek Karol Michał i nic ci do tego, możliwe, że pięści albo z otwartej dłoni, bicie niebicie, chcę cię uderzyć albo przytulić się, wszystko jedno. Nie miałeś prawa / czy nie możesz mnie zostawić w spokoju / zadzwonię na policję. Wycofać się, zaatakować z drugiej strony, wprowadzić w niewyprowadzalny błąd, żeby zgłupiała z nieudolności. Chyba się wygłupiasz / jestem tu przypadkiem / to jest mieszkanie mojej nowej dziewczyny i to ja zadzwonię na policję.

– Ile razy mnie sfotografowałeś? – spytała spokojnie.

– Nie wiem. Dwieście, dwieście pięćdziesiąt, około.

– W jakim celu? Co miałeś zamiar zrobić z tymi zdjęciami?

Przesunął w jej stronę białą, grubą bąbelkową kopertę. Wyjęła zdjęcia, przejrzała kilka, pięć czy sześć z samej góry, niechętnie i niestarannie, nie zna się na tym, wciąż się nie zna; nie zatrzymywała na nich wzroku, nie analizowała kompozycji, nie doceniała światła, tylko machinalnie stwierdziła obecność swojej twarzy albo sylwetki. Różnica w traktowaniu zdjęcia jako dzieła sztuki i jako dowodu sądowego jest dla niej wciąż niewytłumaczalna.

– Co miałeś zamiar z nimi zrobić?

– Obejrzyj wszystkie – odparł, nieco dotknięty lekceważącym stosunkiem do jego umiejętności. – Może zauważysz pewien porządek, spójność.

– Nie mam czasu. Może nawet i mam, ale po prostu mi się nie chce.

– W ten sposób niczego nie osiągniemy...

– A co chcesz osiągnąć?

– To jest pewien cykl...

– To nic nie da.

– Ale co to ma dać albo nie dać? Ja zrobiłem te zdjęcia i moim zdaniem...

– Nie. To nic nie da po prostu. Bez względu na twoje zdanie i na cel, który sobie obrałeś, a który nadal przede mną ukrywasz. Może słusznie. Może chcesz do mnie wrócić albo mnie upokorzyć, chociaż nie wiem, z jakiego powodu. Ale to nic nie da. Ja ci nie dam. Nie pozwolę.

Mocne słowa wypowiadała w sposób niesłychanie opanowany, na biało. Przez sekundę przyszło mu nawet do głowy, że być może ona się nie boi, ale wykluczył tę myśl. Boi się, czuje się zagrożona i dlatego przyszła, już lepiej mieć zagrożenie przed sobą, na wysokości oczu, niż czekać na dźwięk migawki za plecami.

– Dawno cię nie widziałem.

– Nieprawda. Widziałeś mnie wczoraj wieczorem, może nawet dziś rano. Podglądasz mnie od ponad tygodnia. Nie rób takiej miny, przyjechałeś wcześnie rano taksówką, w niedzielę, jakbyś nie wracał, jakbyś znowu uciekał. Wyjmowałeś walizkę z bagażnika samochodu, postawiłeś chyba na krawężniku. Upadła, pamiętasz? Nie spałam, dźwięk mnie poderwał, wyjrzałam przez okno.

– Poznałaś mnie?

– Miałam nadzieję, że to nie ty. Ale odruchowo spojrzałeś w nasze okna. W moje okna. Stałam w głębi, nie widziałeś mnie, ale ja widziałam ciebie. Choćbyś się nie wiem jak starał, odruch cię zdradzi. Po co przyjechałeś?

– Może chciałem cię zobaczyć.

– Z daleka czy z bliska? Od tego jest to pokrętło. Wiem, nie pokrętło, profesjonaliści tak nie mówią, pierścień zoomu.

– Wymieniłaś zamki w drzwiach?

– Przecież wiesz, że nie wymieniłam. Nie powstrzymałeś się. Nie wiem po co. To już nie jest twoje. Sam mnie nie chciałeś.

Mówiła spokojnie, bez emocji, jakby trenowała to spotkanie wcześniej przed lustrem, sprawdzając sobie puls. Albo mu się wydawało, albo lekko drgnęła jej lewa powieka. Lekko. Traktowała go z góry, jak dziecko, właśnie, jak dziecko, które po prostu nie wie i któremu trzeba wytłumaczyć.

– Chcesz wiedzieć, dlaczego wróciłem?

Zaśmiała się. Zaśmiała się szeroko i szczerze, zaskoczona nieznanym żartem. Nie drwiła, nie była cyniczna, zwyczajnie ją rozbawił.

– Jesteś melodramatyczny. Nigdy bym cię o to nie posądziła. Zachowujesz się jak bohater kiepskiej książki. Nie, nie chcę wiedzieć, dlaczego wróciłeś. Wiem, dlaczego wróciłeś. Spiralna koncepcja czasu, jak drucik w długopisie, pamiętam. Takie bzdury. Zobacz, jak wyglądam na twoich zdjęciach. Jestem stara i zmęczona. Obgryzam paznokcie. Wysypały mi się śmieci. Siedzę na ławce i rozpaczam. Na pewno źle mi bez ciebie. Na pewno każdej nocy spoglądam tęsknie w księżyc, piszę listy na perfumowanym papierze i na pewno nikomu się nie pozwoliłam dotknąć w ciągu ostatnich pięciu lat. Nie bądź głupi. I na pewno zapalam co wieczór świeczkę, stawiam na parapecie i modlę się, żebyś zechciał wrócić, zanim skończę siedemdziesiąt lat. Nie bądź głupi.

Pochyliła się nad stołem, rozstawiła szerzej nogi, jak ktoś pewny swoich racji, ale to wszystko było tylko udawaniem przecież, wypracowaną hardością na dziesięć minut, być może kwadrans. Lewa powieka drżała jej już bardzo intensywnie. Musiała o tym wiedzieć, gdyż dwa czy trzy razy zamknęła oko i potarła jego kącik palcem wskazującym. Stres. Niedobór magnezu. Można jeść czekoladę. Pestki z dyni. Kup sobie czekoladę albo jakiś preparat z magnezem, jesteś zmęczona, pamiętasz, jak się wywróciłaś i wpadł na ciebie rowerzysta, potłukłaś sobie żebra i nie mogłaś spać w nocy, budziłaś się i jęczałaś w kuchni, szukając tabletki przeciwbólowej, nie przejmuj się, zaświeć światło, już i tak nie zasnę, rozumiem, że cię boli, ale muszę iść jutro do pracy, dzisiaj właściwie, rany boskie, czwarta dwadzieścia.

Nie bądź głupi, mówiła, powiedziała już tak dużo słów, chociaż zawsze twierdziła, nie zawsze, wtedy, wtedy twierdziła, że nie lubi mówić o sobie, nie oburzała się, gdy ktoś jej przerywał, traktując wręcz z wdzięcznością wybawienie od konieczności opowiadania, jak tam było na wakacjach czy jak jej poszło na egzaminie na prawo jazdy, czy wreszcie co teraz. Co teraz, zapytała, patrząc na niego. Lewa powieka mierzyła czas, samowyzwalacz w oku. Czy to jest szantaż, czy jakieś nieme błaganie, czy mi grozisz, naprawdę nie rozumiem. Może by jej zrobić zdjęcie, kiedy sobie tak mówi i mówi z tymi nowymi włosami, w czerwonej sukience; zresztą lepiej nie, mogłaby tego nie chcieć, nie wiadomo przecież dokładnie, czego chce, a czego nie chce, poza tym nie wyszłaby najlepiej, plamy cienia na twarzy, zmęczony cień, zmęczony i zestresowany, nie będzie chciała się przesiąść, natychmiast wyczuje, jeśli tylko spojrzę na nią pod innym kątem. Nie bądź głupi, mówi i mówi, starzeje się, można by jej zrobić zdjęcie na papierze solnym. Brązowa jak woda w kałuży. Jestem stara na tych twoich zdjęciach, stara i bura, chcesz mnie tak widzieć, dlatego tak wychodzę, a w rzeczywistości. A w rzeczywistości tak łatwo można kogoś przestać słuchać, wystarczy wyłączyć w głowie dźwięk, przełączyć się tylko na obraz, i już zamiast brązowej kałuży jej słów jest inna prawda, prawda samego obrazu, rzeczywistość czerwonej winnej sukienki, a w tej rzeczywistości cóż zrobić, jeśli rzeczywistości nie ma, a w rzeczywistości skupić się na drżeniach jej lewej powieki, fascynujące jest ludzkie ciało, ono nie da się oszukać. Jego ciało próbuje jeszcze słuchać jej ciała, które przyszło kłamać i bronić się, to wiadomo, a w rzeczywistości radzę sobie znakomicie, siedziałam godzinę przed blokiem, bo chciałam, człowiek może chcieć i może siedzieć, i może mówić, jak długo chce, zwłaszcza gdy nikt go nie słucha. Ciemnoczerwony guziczek przy jej sukience, drugi w kolejności, drugi od góry, nie wiadomo, który od dołu, ciemniejszy nieco od koloru sukienki, materiał w praniu traci kolor; nieprawda z tym powrotem, nic nie wraca, wszystko się po prostu kiedyś kończy, mówi ona, lewa powieka nieco się uspokaja, a on odnosi wrażenie, że ona powtarza trzeci raz to samo, że gubi słowa, wraca do punktu wyjścia, i ślubuję ci coś tam i coś tam. To był twój wybór, mówi ona, ale jest teraz moim wyborem, moją wolą, nie bądź głupi, otóż ten ciemnoczerwony guziczek do połowy schował się pod materiałem, pod tą jego częścią, której miał pilnować, schował się i zaraz, musisz mi pozwolić żyć tak, jak, mówi ona, nieunikniony sentymentalizm i patos, przecież zbliżamy się do zakończenia, troszkę patosu nie zaszkodzi. Tymczasem guziczek w kolorze wina w nosie ma i patos, i zakończenie, wymyka się materiałowi sukienki i zaraz się odepnie, sam z siebie się odepnie, rozłączy się, co za siła, co za niezależność, co za charakter wśród tylu innych guziczków. Mógłby być guziczkiem-symbolem, symbol na zakończenie też jest nie najgorszy, ale to takie głupie, nie bądź głupi, mówi ona, mam wrażenie, że mnie nie słuchasz, nie słuchasz mnie od dłuższego czasu, od jakichś pięciu lat, prawda? Czy możesz odpowiedzieć na moje pytanie? Co takiego? Ależ tak, odpowiada z rozbrajającą szczerością guziczek czerwony jak wino, tak naprawdę ja tu rządzę. Chcesz sobie zostawić te zdjęcia, pyta czerwonego guziczka, który oddycha już swobodnie, uwolniony z przeciwnej mu dziurki. Kiedy wyjeżdżasz, pyta ona.

Jutro. Jutro wyjadę, odpowiada on.

Może chcesz ze mną pójść na kawę albo na wino, pyta ona w nadziei, że on odpowie, że raczej nie.

Nie, odpowiada on, chociaż nie jest przekonany co do swojej odpowiedzi, ale odpowiada. Nie.

A może wobec tego chcesz, pyta ona.

Nie, odpowiada on, chociaż nie dosłyszał pytania, ale na wszelki wypadek nie.

Okej, mówi ona. Myśli. Czeka na swoje pytanie na koniec. A w ogóle to jak ci leci, dobrze u ciebie.

Tak, odpowiada on, zupełnie przekonany co do poprawności swojej odpowiedzi. Tak, odpowiada, całkiem dobrze, tak.

BARDZO SERDECZNIE DZIĘKUJĘ

Dorocie Juliannie Mościbrodzkiej, Andrzejowi Banasiowi, Wojciechowi Matusikowi, Mateuszowi Skwarczkowi, moim ulubionym fotografom – za czas, wyjaśnienia i nieocenioną, życzliwą pomoc,

Januszowi Milanowskiemu – za zdjęcia, które starałam się opisać,

pani Wandzie Szaszkiewicz i Magdzie Zielińskiej – za fachowe spojrzenie psychologiczne,

Magdzie Szczudło i Oldze Belon – za klucze,

Lukowi – za cierpliwość i ciszę.

Zośka Papużanka