Spis treści

1. Karta redakcyjna

2. Seria podróżnicza

3. Wstęp

4. W poszukiwaniu typowego Portugalczyka

1. Czas płynie tu inaczej

2. Nietypowy tydzień

3. Wyjątkowo spokojni południowcy

4. Tradycja to ważna rzecz

5. Bez języka ani rusz!

6. Świat okiem Portugalczyków

7. Gdy sacrum styka się z profanum, czyli czy Portugaliato katolicki kraj?

8. Czy saudade to mit?

5. W rytmie oceanu

1. Złota portugalska jesień

2. Najbardziej zielona pora roku, czyli zima

3. Wiosna to czy lato?

4. Pogoda to nie tylko temperatura

5. Nie wszystko złoto, co się świeci

6. Jak ugryźć Portugalię?

1. Grill czy nie grill

2. Jak zacząć dzień po portugalsku

3. Co na stole?

4. Na portugalskim talerzu

5. Kulinarne zaskoczenia

6. A co na mały głód?

7. Sport to religia

1. Futbol – więcej niż sport

2. A co poza piłką?

8. Jak się wykształcić i (wy)leczyć w Portugalii

1. Szkoła od strony formalnej

2. W szkolnej ławce

3. Przychodzi Portugalka do lekarza...

9. Portugalska fauna, czyli jak pokochaliśmy portugalskie psy dowodne

1. Jak pies z kotem

2. Inne zwierzęta (poniekąd) domowe

3. Na polach i w lasach...

4. Ptasi raj

5. Zwierzęce kontrowersje

6. Życie w oceanie

10. A gdyby tak przeprowadzić się do Portugalii?

1. Sytuacja emigracyjna

2. A co z Polonią?

3. Ciernista droga do obywatelstwa

4. Alternatywny raj

5. Portugalska emigracja

11. Jak odnaleźć raj?

1. Lizbona na start

2. Perła północy, czyli Porto

3. A co po Lizbonie i Porto?

4. Algarve – Bałtyk Portugalii

5. Wielka historia na końcu świata

6. Wyjątkowy przylądek

7. Ziemia Henryka Żeglarza

12. Vai correr tudo bem!

13. Lista portugalskich lektur

14. Podziękowania

15. Przypisy

Punkty orientacyjne

1. Spis treści

2. Okładka

3. Strona tytułowa

4. Początek tekstu

Lista stron

1. 9

2. 10

3. 11

4. 12

5. 13

Copyright © Anna Bittner, 2026
Copyright © Wydawnictwo Poznańskie sp. z o.o., 2026

Redaktorzy inicjujący: Andrzej Szewczyk, Paulina Surniak

Redaktorka prowadząca: Agata Ługowska

Marketing i promocja: Agata Gać

Redakcja: Rafał Sarna

Konsultacja merytoryczna: prof. Wojciech Charchalis

Korekta: Justyna Techmańska, Katarzyna Sarna

Projekt typograficzny i łamanie: Grzegorz Kalisiak | Pracownia Liternictwa i Grafiki

Projekt okładki i strony tytułowe: Ula Pągowska

Fotografia na okładce: Martyna Mazurek | @martynamazurekfotografia

Fotografie we wnętrzu:
s. 61, s. 92, s. 182–183, s. 212–213, s. 299 | Alamy Stock Photo
s. 72–73, s. 128 | Honorata Demczuk
s. 56, s. 99, s. 130, s. 146, s. 148, s. 171, s. 228, s. 246, s. 250, s. 264, s. 268, s. 270, s. 275, s. 306 | Roxana Lewandowska @roxlewandowska
s. 8, s. 29, s. 36–37, s. 44, s. 60, s. 80, s. 106–107, s. 141, s. 162, s. 163, s. 179, s. 204, s. 208–209, s. 216, s. 231, s. 232, s. 300, s. 305, s. 310 | Martyna Mazurek Fotografia
s. 142–143, s. 166–167, s. 278–279, s. 286–287, s. 296–297 | Ricardo Soares

Pozostałe fotografie we wnętrzu pochodzą z archiwum prywatnego autorki.

Zezwalamy na udostępnianie okładki książki w internecie.

ISBN 978-83-68692-69-3

Wydawnictwo Poznańskie Sp. z o.o.
ul. Fredry 8, 61-701 Poznań
tel. 61 853-99-10
redakcja@wydawnictwopoznanskie.pl
www.wydawnictwopoznanskie.pl

Konwersja do formatu ePub 3: eLitera s.c.

Wiemy, że wiele podróży zaczyna się w domu, w zaciszu wygodnego fotela z książką w dłoni. Dlatego stworzyliśmy serię podróżniczą, w której dzielimy się osobistymi opowieściami o miejscach bliskich i dalekich. Wydajemy książki pełne lokalnych smaków i niezapomnianych zapachów. Przybliżamy kulturę, język i historię danego kraju. Poruszamy tematy zaangażowane społecznie i politycznie, a jednocześnie pokazujemy codzienne życie mieszkańców oraz niezwykłe miejsca, których nie znajdziecie w przewodnikach.

Dzięki naszym książkom każdy dzień jest podróżą.

W SERII PODRÓŻNICZEJ WYDAWNICTWA POZNAŃSKIEGO DOTYCHCZAS UKAZAŁY SIĘ:

Natalia Kołaczek I cóż, że o Szwecji

Anna Kurek Szczęśliwy jak łosoś. O Norwegii i Norwegach

Maciej Brencz Farerskie kadry. Wyspy, gdzie owce mówią dobranoc

Magdalena Genow Bułgaria. Złoto i rakija

Aleksandra Michta-Juntunen Finlandia. Sisu, sauna i salmiakki

Mikołaj Buczak Sobremesa. Spotkajmy się w Hiszpanii

Agnieszka Kamińska Szwajcaria. Podróż przez raj wymyślony

Agnieszka Krawczyk Rumunia. Albastru, ciorba i wino

Damian Hadaś Alaska. Przystanek na krańcu świata

Katarzyna Łoza, Ukraina. Soroczka i kiszone arbuzy

Izabela Nowek, Albania. W szponach czarnego orła

Sylwia Izabela Schab, Dania. Tu mieszka spokój

Zuzanna Cichocka, Słowenia. Mały kraj wielkich odległości

Łukasz Grzesiczak, Słowacja. Apacze, kosmos i haluszki

Cathy Yandell, Francja. Radość życia, przełożyła Dorota Malina

Justyna Mleczak, Macedonia Północna. W rytmie oro

Kinga Piotrowiak-Junkiert, Węgry. W objęciach Dunaju

Marta Dziok-Kaczyńska, Anglia. Czas na herbatę

Patrycja Chajęcka, Chorwacja. Ciemniejsza strona Słońca

Patrycja Kupiec, Szkocja. Wędrówka przez krainę mitów i mgły

WSTĘP

„Portugalia? Serio, Portugalia?! Coś ty wymyśliła? Dalej się już nie dało?” – takie komentarze i pytania, mimo że mieszkam tu od wielu lat, słyszę do dziś. Portugalia wzbudza tak wielką konsternację, bo ten kraj wydaje się nie zajmować wiele miejsca w polskiej świadomości, a pod kątem emigracji praktycznie nigdy nie jest brany pod uwagę. Nie jest to także pierwszy wybór na wakacje. Dopiero po zaliczeniu Hiszpanii, Włoch, Grecji, Francji i szeregu innych krajów przychodzi czas na Portugalię, jeśli w ogóle! Co za tym idzie nawet stereotypy dotyczące Portugalii nie są powszechnie znane, nie mówiąc już o dokładniejszej wiedzy czy wyobrażeniach na temat mieszkanek i mieszkańców kraju lub jego kultury i historii. Ale co się dziwić, mimo że na wszystkich imprezach rangi światowej – ze względu na alfabet – Polska i Portugalia stoją obok siebie, to geograficznie leżą na przeciwległych krańcach Europy. Bardzo chciałabym tę odległość zmniejszyć i pokazać wam moją Portugalię, tę widzianą z perspektywy południa, czyli Algarve. Portugalię subiektywną, odkrywaną z mozołem, ale także z wielką ciekawością i determinacją.

Portugalia w moim życiu to przypadek, zrodziła się z potrzeby zmiany, z poczucia stagnacji, z owej pogoni za nieznanym, pięknie nazywanej wanderlust. Porzucenie życia uregulowanego i powszechnie określanego jako szczęśliwe nie wzbudziło entuzjazmu wśród znajomych i rodziny. Rozmowom towarzyszyły raczej niedowierzanie, zdziwienie i zapewne oczekiwanie na moment, gdy wrócimy z podkulonym ogonem. No bo jak to tak? Rzucić pracę, zostawić dom, wyrwać dzieci ze znanego im środowiska? Przeprowadzić się do kraju, którego języka prawie się nie zna, a kulturę zaledwie pobieżnie, w którym wszystko działa inaczej i po którym nie ma się przewodnika w postaci rodziny, partnera czy przyjaciół?

Gdy w 1997 roku pierwszy raz wyjechałam do Niemiec na rok, a potem, w 1999 roku, wyemigrowałam na stałe, miałam o wiele łatwiejszy start. Jako absolwentka filologii germańskiej biegle znałam język, a jako partnerka Niemca miałam osobistego przewodnika po dotąd nieznanych mi zwyczajach i meandrach niemieckiej kultury i biurokracji, a nawet po najbardziej prozaicznych kwestiach. Kto nigdy nie emigrował, ten nie wie, jak takie małe sprawy, jak zakup nowych rajstop czy tabletek od bólu głowy, mogą skomplikować codzienną bieganinę – przecież mnóstwo kwestii działa w zupełnie inny sposób niż w dobrze znanych realiach życia w ojczyźnie.

Do Portugalii wyjechaliśmy po raz pierwszy w lutym 2007 roku, spontanicznie. Ja: bez żadnych oczekiwań, mój mąż: z ogromnymi. W latach osiemdziesiątych wielokrotnie bywał na południu tego kraju, przez co nasz pobyt polegał na ciągłym porównywaniu: „To się zmieniło, tu jest teraz całkowicie inaczej”, „O! A tu prawie tak samo!”. Gdy podczas eksplorowania wybrzeża dotarliśmy do Aljezur w zachodnim Algarve, mój mąż po raz pierwszy stwierdził: „Nic się nie zmieniło!”. I chyba to właśnie go ujęło. Mnie także zauroczyła dzikość tej okolicy, a szczególnie brak zwartej zabudowy na wybrzeżu, wielkich hoteli czy turystycznych osiedli. Wróciliśmy jesienią tego samego roku. A potem w 2008 roku, w maju. To podczas tego pobytu staliśmy się właścicielami domu. Z każdym kolejnym przyjazdem mój mąż był coraz bliższy decyzji o przeprowadzce, a ja coraz słabiej stawiałam opór. Opór, bo jako emigrantka wiedziałam przecież, z czym taka decyzja się łączy. Wtedy nie byłam już sama, a wyjazd z dziećmi wydawał się karkołomny! Długo oswajaliśmy się z tą myślą, szukaliśmy informacji, przygotowywaliśmy się mentalnie, ale i merytorycznie do wyjazdu, ucząc się języka i próbując poznać portugalskie zawiłości kulturowo-społeczne. Ja wciąż byłam niepewna i pełna obaw, ale zaryzykowałam. Oboje chcieliśmy zmienić to, co w Berlinie poznaliśmy aż za dobrze: życie w pędzie, w deszczu, chłodzie, bez słońca, a latem w koszmarnym upale i zaduchu. Tak, wiem, wszyscy tak żyjemy, ale my chcieliśmy spróbować czegoś innego, całkowicie przeorganizować nasze życie, szukaliśmy zastrzyku adrenaliny i nowych wyzwań. Kusiły nas słońce, przestrzeń i serdeczność Portugalek i Portugalczyków. Tak więc z końcem sierpnia 2014 roku załadowaliśmy auto i opuściliśmy we czwórkę Berlin. Na próbę. Po przyjeździe na miejsce zmieniłam zawód, podejmując pracę w branży turystycznej. Zaczęliśmy rewidować nasze wyobrażenia o Portugalii, poznawać ten kraj bliżej i dokładniej.

Po jedenastu latach od przeprowadzki piszę książkę o Portugalii, w której chciałabym pokazać wam to, co nas zaskoczyło i nadal zaskakuje. Co pokochaliśmy i co ubogaca nasze życie, ale i to, co może czynić je uciążliwym. Spróbuję obalić kilka mitów, opisać to, co mnie zachwyca, a przede wszystkim to, co wzbudza najcieplejsze uczucia – to, za co pokochałam Portugalię na zabój.

Mój proces poznawania tego kraju przypomina obieranie cebuli i wciąż trwa. Udało mi się zdjąć już wiele warstw, niektóre wycisnęły łzy radości czy zwątpienia, ale wciąż je ściągam, mając świadomość, że droga do środka jest długa. Pamiętam przy tym, że Portugalia to kraj różnorodny, bo obejmuje też przepiękny archipelag Azorów oraz Maderę i Porto Santo. Jestem świadoma, że bardzo trudno porównać północ tego kraju z południem, choć łącznikiem jest jedna ważna kwestia – potęga oceanu, który otula cały kraj swoim równie groźnym, co opiekuńczym ramieniem. Uczulam jednak zawsze, że moje doświadczenia wyrosły na bazie Algarve – tego zarówno uwielbianego, jak i krytykowanego regionu, który jest bardzo specyficzny, ale też niezwykle piękny i nie bez przyczyny tak często wybierany przez imigrantów. Zapraszam was więc w podróż po mojej codzienności z oceanem w tle.

Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki

W POSZUKIWANIU TYPOWEGO PORTUGALCZYKA

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

W RYTMIE OCEANU

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

JAK UGRYŹĆ PORTUGALIĘ?

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

SPORT TO RELIGIA

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

JAK SIĘ WYKSZTAŁCIĆ I (WY)LECZYĆ W PORTUGALII

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

PORTUGALSKA FAUNA, CZYLI JAK POKOCHALIŚMY PORTUGALSKIE PSY DOWODNE

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

A GDYBY TAK PRZEPROWADZIĆ SIĘ DO PORTUGALII?

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

JAK ODNALEŹĆ RAJ?

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

VAI CORRER TUDO BEM!

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

LISTA PORTUGALSKICH LEKTUR

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

PODZIĘKOWANIA

Ten rozdział jest dostępny
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu

PRZYPISY

Przypisy są dostępne
tylko w pełnej wersji książki.

Zapraszamy do zakupu