Maria Konopnicka

POEZJE TOM VI

Wydawnictwo Avia Artis

2023

ISBN: 978-83-8226-955-0

Ta książka elektroniczna została przygotowana dzięki StreetLib Write (https://writeapp.io).

spis treści

Ludziom i chwilom

Ludziom i chwilom

Za co, za co tyle cześci?

Za co, za co tyle cześci?
Za co to witanie?
— Za siew tylko dobrej wieści:
Wy — kłosy na łanie.
Ja ptak tylko, co wam śpiewa,
Wy — owocne drzewa;
Ja — głos dzwonka na rozświcie,
A wy — czyn i życie!

Wasza wola — moja dola,
Mojej pieśni tony...
Jak skowronek lecę w pola,
Lecę nad zagony.
Pieśń się moja skarży, płacze,
Kiedy śpią oracze,
A gdy brzęczą pługi, kosy,
Śpiewa wniebogłosy!

Gdyby piosnce brakło echa
W żywej piersi brata,
Dawno zgłuchłaby nam strzecha,
Oniemiała chata...
Pieśń jaskółcze gniazdo winie
W serdecznej drużynie;
Pieśń tam rada pióra składa,
Gdzie bratnia gromada.

Zawitajcież wy mi wzajem,
Wy — i wasze progi!
Idę światem, idę krajem,
Jak pątnik ubogi.
Za tą jasną idę zorzą,
Gdzie na przyszłość orzą,
Za tą gwiazdą, za nadzieją,
Gdzie dla jutra sieją.

Daliście mi w swej gościnie
Chleb i wino ducha...
W waszym chlebie, w waszem winie
Jest moc i otucha:
Nie zmarnieje wasza praca,
Gdy ją pieśń ozłaca;
Pieśń — nie zmilknie w poniewierce,
Gdzie jest wasze serce!

Błogosławieństwo »Nizin«

Elizie Orzeszkowej.

Głos z nizin bije...
— O, błogosławiony
Duch, co zdjąć umie słoneczne swe szaty
I złotych marzeń odrzucić korony,
A zaś się zniżyć i w progi wejść chaty,
Co jest poszyta snopami żytniemi,
A być ubogim z ubóstwem swej ziemi!
Albowiem jego królestwo jest boże,
Braćmi dlań będą ptaszęta podniebne,
A gdy zawoła, przybiegną doń zorze
I poczną świecić, jakoby służebne;
I wzejdzie pierwsza jutrzenka mu złota
Nad pustkę nędznych siół i czarne wrota.

Głos z nizin bije...
— O, błogosławiony
Duch cichy, który w tęskliwej zadumie
Obchodzi pola smętne i zagony,
A zasłuchany jest w zbożowym szumie
I w szmerach łężnych traw i w lasów ciszy,
Aż ich westchnienie i jęk ich posłyszy!
Albowiem z tych on, co ziemię posiędą,
A na wschód słońca powiodą swe pługi,
I zaorywać lemieszem swym będą
Czarne ugory, niepłodne czas długi,
I po wyciętych zadrzewią się borach
W świętości wiosny i w życia kolorach.

Głos z nizin bije...
— O, błogosławieni
Ci, co są smutni, i ci, którzy płaczą,
A w sercu mają grot krwawych ościeni,
A na grzbiet szatę wdziewają tułaczą
I wielki, ciężki krzyż na barkach niosą,
Póki ich ziemia pod łez stoi rosą!
Albowiem oni przybliżą dzień boży,
W którym radością odetchną narody,
A zaś się źródło nadziei otworzy
I puści się zeń ożywczy zdrój wody
I ludy ziemi pokrzepi swą mocą,
Iż pójdą w wielki bój ze złem — i z nocą.

Głos z nizin bije...
— O, błogosławiony
Duch, który łaknie, i duch, który pragnie
Sprawiedliwości za nędznych miljony,
Aż szale życia przychyli i nagnie,
Aby się równo ważyły pod niebem —
Dla ciemnych z światłem i dla głodnych z chlebem!
Bowiem nasycon w łaknieniu swem będzie
I ujrzy gniazda skowrończe w spokoju
I powołanie jastrzębie przed sędzie
I czoło w słońce wzniesione z pod znoju,
I krzyk przepaści i ciemnic ustanie.

Głos z nizin bije...
— O, błogosławiona
Dłoń, miłosierdzie nad nami czyniąca,
Dłoń blizka temu, co więdnie i kona,
Dłoń jaśniejąca promykiem miesiąca,
By nie urazić słonecznym rozświtem
Oczu, schylonych przed dziennym błękitem!
Ona albowiem oderwie pieczęcie
Wieku, co przyjdzie bez ognia i miecza,
I potępienie odmieni w zaklęcie,
Pod którem dusza zakwitnie człowiecza,
I świat obejmie uściskiem i boży
Sąd wszechprzebaczeń nad ziemią otworzy.

Głos z nizin bije...
— O, błogosławione
Serce, co swojem kochaniem objęło
Wszystko, co nędzne jest i co wzgardzone,
I Chrystusowe wypełnia tu dzieło,
Wiodący rzesze zarannych zórz drogą,
A w nienawiści nie mając nikogo!
Albowiem jemu oglądać jest danem
Boskość ukrytą w łachmanach nędzarzy
I być ludzkości najwyższym kapłanem
I ofiarować u złotych ołtarzy
Ducha, gdy tchnieniem najświętszem owione
Czoło skazańca — wdeptane w proch skronie.

Głos z nizin bije...
— O, błogosławieni
Pokój czyniący nad ludem i światem
Siewacze ciszy, co idą schyleni,
By zasypywać miłości swej kwiatem
Przepaście czasów, a nic się nie nużą,
Trzymając serce wzniesione nad burzą!
Albowiem oni synami bożemi
Nazwani będą przez ludzkie plemiona,
A z ich posiewu urośnie mir ziemi,
I będzie kawka w swem gnieździe uśpiona
I wyjdzie tęcza na lądy i wody
I kainowe odmienią się rody.

Głos z nizin bije...
— O, błogosławiony
Duch, co dla prawdy zostaje w ucisku,
A od upału nie miewa uchrony,
Ani zażyje snu przy swem ognisku,
Ni wykołysze swej młodej nadziei,
Ale tak szczwany jest, jak jeleń w kniei!
Albowiem z krzywdy narodzi się prawo,
A z jego męki narodzi się siła,
A na tych drogach, gdzie stopą szedł krwawą,
Kwiat z siebie wyda wyklęta mogiła,
A wiatr zniszczenia, co szatą mu miota,
Rozniesie za nim nasiona żywota.

Głos z nizin bije...
Ja słucham go w ciszy
I zadumana dziś jestem o tobie...
A jeśli przyszłość jest, która go słyszy,
Jeżeli wszystko nie kończy się w grobie,
Jeśli istnieje to, co zwiemy cudem,
— Błogosławionaś ty między swym ludem!

Żniwo

FRASZKA DLA PRUSA

Jeszcze na twoje żniwo czas,
Kwiat jeszcze na twej grzędzie;
A dziś już kłopot jest wpośród nas:
— Co kiedyś będzie!?

Kosiarzy trzaby z wiosek trzech —
Kto wie, czy jeszcze stanie —
Żeby skosili i płacz i śmiech
Na twoim łanie.

Ten jeden wyrósł w jasny kwiat,
Ten drugi w bujne kłosy;
Więc to tam pola tęgi szmat
Zajmą pokosy.

Lecą już pieśni w ranny czas,
Skowronek im pomaga:
Wyciąga Maciek w przecudny bas,
A w dyszkant — Jaga.

Wnet zagra pole brzękiem kos,
Ostrzonych w takt u brusa;
Pytają ludzie: — Co to? — My w głos:
— Żniwo u Prusa! —

Co tam dwojaków będą nieść
Dziecięta w modre ranki!
Co Magda klusek musi gnieść,
Co lać maślanki!

Zaśby pogody jasnej trza
Choć z tydzień, z dwa tygodnie,
Żeby na garściach kośba nam ta
Przeschnęła godnie.

Cudneż to będą one dnie
Dla ptactwa i dla zwierza!
Aż głucho, jak to zwabi się
Skróś odwieczerza!

Tuż świt upuszcza tęcze z rzęs
Na uroszone łany,
Tuż zarży źrebak i udrze kęs,
Chociaż spętany.
............
Więc trzeba dziewek znowu rój
Z grabiami słać z chałupy,
By ten użątek kłosisty twój
Zgrabić na kupy.

Trza do powróseł bab choć sto,
Średniaków choć z półkopy!
Bo czemże będą związywać to
Żniwo we snopy? —

Zaś ekonomski trza mieć łeb,
By zliczyć do gromady
Mendle i kopy; bo lada kiep
Nie da z tem rady!

I sam ekonom się za dwóch
Zapoci tam, chudzina!
Co zliczy kopę, a weźmie niuch,
Zmyli — i znów zaczyna.

Teraz-że trzeba złotych dni,
Żeby to oschło z rosy;
Bo kiedy burza błyska i grzmi,
Czernieją kłosy.

A toćby szkoda była nam
Każdego bochna chleba;
Więc dajem na mszę: proboszcz tam
Jest bliżej nieba.

Już odsygnował pięknie dziad,
Już organ nam przygrywa...
Wzdychają baby, w nadobny ład
Idzie wotywa.
............
Setnyby musiał wóz być on,
We cztery tęgie konie,
Coby miał zabrać wszystek ten plon
Na twym zagonie!

Trza podawaczy choćby dwóch
U każdej stawiać kopy,
I to wybierać, który jest zuch
Pomiędzy chłopy!

Na wozie takoż tęgi drab,
A i ten skipi pracą...
Tu nie poradzi nijaki cap,
Ani ladaco!

Trzaby, jak perłę, wybrać dzień,
Nie zbytni żar gorąca,
Żeby lekuchnych obłoków cień
Ugaszał słońca.

Tu się rozlegnie śmiech i ruch,
Trzaskanie chłopiąt z biczy;
Przepiórka leci i roni puch,
A derkacz krzyczy.

Bab na pograbki wyszła moc,
Grabiska aże dzwonią...
A dzikich gęsi sznur się pod noc
Skrzykuje błonią...

Ubywa kopic, kipi pot,
Przez złotą kłosów chmurę
Błyskają widły; już snopy w lot
Zapchały furę.

Trzeszczą półdrabki, rośnie stóg,
Piętrzy się góra złota...
Chłop z wozu krzyczy: — Dość! Dalibóg
Wywalę wrota! —

Tak lecą radzić, kto tam żyw,
Ten to, a drugi owo...
A my, gromada, na taki dziw
Aż kręcim głową.

— A to ci z Prusa tego tuz:
Co snopów ma w swym plonie!
Toć nie zabierze tego i wóz
We cztery konie! —

Do Deotymy

CHWILA Z POGRZEBU ODYŃCA.

Taką cię widzę, jakom cię widziała:
W rozjęku dzwonów, w chorągwianym szumie,
W czerni, lic bielą podniesionych biała,
Idziesz dostojna i w górnej zadumie,
Jaka przystoi pieśniarce tej ziemi,
Gdzie kamień płacze, a ludzie są — niemi.

Za tobą zbity tłum, jak wojsko płynie...
Krzyż mu sztandarem, a proporcem trumna;
A ty hetmanisz tej całej drużynie,
Spokojna, prosta, milcząca i dumna.
Majestat bólu i królewskość męki
Masz w czole, laur wykwita ci z ręki.

Nie wiem, gdzie pójdzie i gdzie tłum powiedzie
Twoja natchniona i żałobna postać;
Lecz lud, któremu ty idziesz na przedzie,
Między grobami nie może się zostać.
On musi wrócić z cmentarzy na boje
Ducha, przez pieśń twą i hetmaństwo twoje!

Na cześć Elizy Orzeszkowej

W czyją to cześć te serca biją dzwonem?
Komu chcą nieść snop kwiecia wraz z pokłonem?
Pod czyj to znak, na czyje hasło śpieszy
Rwący się ptak, duch tej niewieściej rzeszy?

Czy wraca z dróg, czy idzie w bój wódz mężny,
Tryumfów bóg, bohater walk orężny?
Czy mędrca skroń, co zbadał wiedzę całą,
Niewieścia dłoń ma dziś uwieńczyć chwałą?

Tak! Idzie wódz, co zwiódł ogromne boje,
By cienie zmódz, by zdobyć dnia podwoje,
Co starą noc w jej twierdzach dziś zwycięża;
Tak! Idzie moc: Niewiasta z sercem męża!

Tak! Idzie duch, co zawsze leciał w słońce,
Co porwał w ruch bezwładnych dusz tysiące,
Co słabym dał tarcz światła ku obronie
I prawdy dział w skrzywdzonych złożył dłonie!

Dawno już świat te słowa słyszał wieszcze,
Że lilji kwiat, zamknięty słońcu jeszcze,
Przez znój i trud, przez życia krwawe burze
Przyszłości cud w myślącą zmieni różę.

Dawno już dreszcz przez serce szedł stulecia,
A wichr i deszcz otrząsał puchy kwiecia;
I lilji pąk na wieku skalnym złomie
Wśród łez i mąk przemieniał się widomie.

Lecz długo tkwił w tej opoczystej roli,
A nie miał sił, świadomej nie miał woli,
By słońcu swój otworzyć kielich cały. —
I tak trwał bój i łzy i męka — trwały.

Aż przyszedł duch, niewieści duch świetlany,
I krwawy puch opatrzył jako rany
I światło róż w płomiennej tchnął iskierce
I myślą róż naznaczył lilji serce.

I podniósł kwiat koronę swą przejasną
Na ducha świat, na blaski, co nie gasną,
I uczuł sam zakwitu siłę nową!
I tak się nam spełniło wieszcze słowo.

Ten wiek, co się przybliża już dla świata
W przedświtu mgle, w podwoje co kołata,
Ten wiek, co nas powiedzie w nowe mety,
On będzie zwan stuleciem praw kobiety!

A prawem tem: odważnie spojrzeć w życie,
Złud wzgardzić snem, do pracy wstać o świcie,
Na trudu dział dla braci wyjść i z braćmi
I mężnie trwać, choć słońce chmura zaćmi!

A prawem jest — do służby czuć się ziemi
I światła chrzest zatwierdzić czyny swemi;
A prawem to, by podjąć do połowy
Ciężar, co gnie kochane, drogie głowy!

Na takich praw, na praw człowieczych księgę
Złożył twój duch niewieścich serc przysięgę,
I poszedł w znój, niosący nam sztandary,
I wygrał bój i zdobył laur ofiary.

O, sława ci, coś męstwem naszem była
W te zmierzchu dni, gdy w nas marniała siła,
Do której lud, do której kraj ma prawa...
Hetmanko dusz niewieścich, tobie sława!

O, sława ci, co nie w rozkoszy puchy
Tuliłaś nas, lecz hartowałaś duchy!
A budząc nas, jak dziecię, co w dzień drzemie,
O bicie serc miljona — wzmogłaś ziemię!

Jeszcze nasz siew nie wydał swego żniwa,
Na kłosach jeszcze nam zasługi zbywa.
Więc tylko nieść możemy pól tych kwiecie
Najpierwszej dziś i Polce i kobiecie!

24 grudnia 1898 r.

I.

Cisza... Serca tysięcy biciem mocnem, głuchem
Przemawiają bez głosu do siebie, do świata,
Nad głowami tysięcy myśl jedna oblata
I pierś tysięcy dyszy jednym wrzącym duchem.

Cisza... Czucie skupione, jako djament pała,
Żarzy się, jako płomień zduszony ogniska,
W tysiącach źrenic tli się, goreje, rozbłyska,
Tysiącem skier przenika i dusze i ciała.

Cisza... Jak mocne, żywe, jak potężne głosy
Z milczących tłumów biją nawskróś niemej ciszy!
Objęły ziemię... lecą... objęły niebiosy...
Cisza... Ziemia i niebo słucha ich... Już słyszy!

II.

Uderzył dzwon, uderzył dzwon,
Rozpękły się zasłony;
Wśród ludu swego stanął on,
Co dał miljonom czucia ton,
Co kochał za miljony.

Zapłonął duch, rozegrzmiał spiż,
I serca drżą i dzwony...
Buchnęło płomię wzwyż a wzwyż,
Wśród ludu stanął, co niósł krzyż,
Co cierpiał za miljony.

Przeleciał błysk, przeleciał grom
Nad morzem głów wzburzonem;
Wyprorokowan naszym łzom,
Wśród ludu stanął, wrócił w dom,
Co jeden — jest miljonem.

III.

Wśród swojego stanął ludu
Nie zimnym kamieniem,
Ale żarem i płomieniem,
Ale czynem i natchnieniem,
Ale mocą cudu!

Wśród swojego stanął ludu
Nie milczącym głazem,
Ale głośnym dusz wyrazem,
Ale hasłem: Razem! Razem!
Do wspólnego trudu!

Wśród swojego stanął ludu
Nie bezduszną bryłą,
Ale żywą życia siłą,
Arką tego, co już było,
I nadzieją cudu!

IV.

Za twojem hasłem, za twem zawołaniem
Pójdziemy wszyscy zaprzysięgłą rotą,
A gdy na drodze padniem i ustaniem,
Ty nam twej pieśni podasz czarę złotą,
Pieśni miłości nieśmiertelną czarę!
I wskrzesisz siłę życia — życia wiarę!

Za twojem hasłem, za twem zawołaniem
Pójdziemy wszyscy braterską drużyną,
A gdy na drodze padniem i ustaniem,
Twoje się skrzydła nad nami rozwiną,
Twych orlich lotów chwyci nas potęga
I tam »sięgniemy«, kędy wzrok nie sięga.

V.

Uczyniona dziś jest wiosna,
Uczyniony maj...
Leci, leci wieść radosna,
Leci w cały kraj!

Z ust na usta, z łona w łono
Biją życia tchy...
Ziemio, bądź mi pocieszoną!
Ziemio, otrzyj łzy!

Z czarnych zmierzchów długiej nocy
Oświtł życia szlak...
Duch powraca do swej mocy,
A do gniazda ptak!

Duch powraca z życia siłą
W pierś stygnącą już...
Znowu serce będzie biło,
Żar znów buchnie z dusz!

Nie sieroty my już w domie,
Co go wichr chce zmódz...
Stanął pośród nas widomie —
Ojciec nasz i wódz!

Drgnęły serca, drgnęły dłonie
W rzewny, bratni ruch...
Jasno dźwięczy w życia dzwonie
Rozjaśniony duch!

Jasno widzą smutne oczy
Ten najdalszy kres...
Gdzie pieśń wieszcza nam proroczy
Koniec burz i łez!

Do Al. Świętochowskiego

Zawszem widziała łódkę twoją drobną,
Po wielkiem morzu płynącą osobno,
A tak spokojną, jakbyś wśród ogromu
Wód oceanu — czuł w własnym się domu.

Sam byłeś. Żadne nie pchały cię wiosła,
Ni wzdęta żaglów pierś tchnieniem cię niosła;
U steru łodzi sam stałeś, odbity
W nieskończoności głębie i błękity.

A gdy się wicher zrywał i dokoła
Okręty masztów uniżały czoła,
Spiesząc, gdzie w porcie far jasny się pali,
Łódź twoja cicha leżała na fali.

Za tobą były bezpieczne zatoki;
Tyś w burze płynął przez wiry i mroki
I w nawałnicę, gromami co dyszy,
Niosłeś coś z własnej pogody i ciszy.

Ktoś jest? Dlaczego nieznana ci trwoga,
Którą drży nawy ogromnej załoga?
Jaka cię gwiazda prowadzi i trzyma
Nad przepaściami złotemi oczyma?

— Wiem! Tyś jest żeglarz, co w kruchej łupinie
Zysków nie spławia, po zyski nie płynie,
Co łódź odbiwszy wskróś srebrnych pian śniegu,
Nawet swe serce zostawia na brzegu.

Wiem! Tyś jest żeglarz, co w drodze nie liczy
Ani strat swoich, ni swoich zdobyczy,
Bo nie dla siebie płynie i z daleka,
Na drugim brzegu, zapłaty nie czeka.

Wiem! Tyś jest żeglarz, wskróś burzy co słyszy
Pieśń wiekuistej harmonji a ciszy,
Co nawet wpośród własnego rozbicia
Czuje się kręgiem objęty wszechżycia!

Hołd królowej Jadwidze

Na grób twój pójdziem i na miejsce Boże,
Z którego dzwon dziś chwałę twą ogłasza.
O, zapal w sercach naszych nowe zorze,
O, daj nam światło, co moc starą zmoże,
— Królowo nasza!

Zapłomień zimne piersi iskrą ducha!
Oczyść nam usta węglem Izajasza!
Gdzie nędza cierpi, gdzie siedzi noc głucha,
Miłość z serc naszych niech ogniem wybucha,
— Królowo nasza!

Pokaż nam drogę do bratnich dusz ludu,
Gdzie chaty ciemne, gdzie mroczne poddasza!
Daj czołom naszym najświętszy chrzest trudu,
I tęczą twego opromień je cudu,
— Królowo nasza!

Daj zgodę myśli, i jedność daj czynu,
Daj karność — niech się chów twój nie rozprasza!
O, rozpal wpośród niewiast polskich gminu
Żar pożądania zasługi wawrzynu,
— Królowo nasza!

Daj ziemi służyć! Daj bronić nam ziemi,
Gdy ją dłoń wrogom przedawa Judasza,
Razem z prochami ojców — razem z temi
Piastowych kmieci strzechami siwemi,
— Królowo nasza!

Daj stać niewieścim duchom w tej świątyni,
Co dziś cześć twoją skróś wieków roznasza,
I niech się światło nad nami uczyni,
O, pierwsza chramu tego hospodyni,
— Królowo nasza!

Zwiąż nas imieniem twojem w zwarte roty!
Daj męstwo! niech nas walka nie przestrasza!
Daj zburzyć twierdze krzywd, nędzy, ciemnoty!
Rozwiń nad nami proporzec Twój złoty,
— Hetmanko nasza!

Nasza harfa

Niemo stoi harfa nasza,
A na harfie czarna chusta.
Czasem tylko cichem tchnieniem
Niewidzialne tchną w nią usta.

Czasem tylko przez jej struny
Błysk przeleci gwiazdą bladą,
Niewidzialne na nią ręce
Niewidzialne palce kładą.

I drżą wówczas harfy struny:
Światło rośnie, rozebrzmiewa,
Rozedźwięcza wskróś powietrze...
Harfa płonie, harfa śpiewa.
............
Dziwną śpiewa pieśń! Echowe,
Rozechwiane drżą jej tony,
Jakby iskier z pozaświecia
Wzleciały miljony.

Dziwną śpiewa pieśń! Głębokie,
Pierworodne płyną tony,
Jakby z ziemi się dźwigały
Ciężkich tchów miljony.

Wieją iskry, tchnienia dyszą,
Glina drży za swym aniołem,
Aż się zerwą, zakołyszą
I przenikną społem.

Aż się porwie w lot bez końca,
W żywych ogniach cała złota,
Pełna ziemi, gwiazd i słońca —
— Wieczna pieśń żywota!
............
Przepotężną oto siłą
Dwuświat spoił się daleki...
— Przed wiekami to już było,
A będzie — na wieki.

Duch i ziemia, duch i ciało
To nie rozłam już kaleki...
— Przed wiekami to się stało,
A stało — na wieki.

Duch zaślubion z gliny bryłą,
Proch pochwycon w gwiezdne cieki...
Przed wiekami to już było,
A będzie — na wieki.
............
To była Arjów pieśń!... Oddech radosny
W słońce, rozkwitłej świeżo duszy świata,
Rozkoszy dreszcz to był i wybuch wiosny,
Dzwon życia, co w pierś kołata.

To była Arjów pieśń!... Ta pieśń daleka
Co rajskie jeszcze ogrójce pamięta,
Pierwszych jutrzennych ołtarzy człowieka
Jasna kapłanka i święta.

Przejrzyste były jej szaty. Wskróś słowa
Duch blasków swoich nie taił zazdrośnie,
Widny nią, przez nią, w niej. Tak szła echowa,
Zaświatem w świata przedwiośnie.

Od świętych zdrojów szła, od świętych szczytów
Gór, co tak blizkie Boga były jeszcze,
Że wprost Mu u stóp, na harfie błękitów,
Wiązała struny swe wieszcze.

Za porankową szła tak Ducha gwiazdą,
Brzaskiem oświtła i zorzą otchniona,
Pełne skowronków, na piersi swej gniazdo
Niosąc ukryte w ramiona.
............
I tak przyszła nam z jutrzenką,
Powstającą z mórz,
I otrzęsła jasną ręką
Świty swoich zórz.

I puściła skrzydłek końce
Skowronkowych piór,
I rozdzwonił nam pod słońce
Naszej wiosny chór.

I rozwiała się po łanie
Sennych, cichych pól,
I ozwało się w nich łkanie,
Ozwał tęsknot ból.

I rozwiała się po borach,
W sosen, w dębów szum,
I zagrały w dźwięcznych korach
Surmy naszych dum.

I otrzęsła na wód cieki
Modrość swoich szat,
I poniosły nasze rzeki
Srebrne liry w świat.

A gdzie tchnienie jej powiało,
Jak za kwieciem puch,
Leciał za nią, ziemią całą,
Rozśpiewany duch.
............
I ta była naszej liry
Jedna struna.
A ta druga — orle skwiry...
A ta trzecia — trzask pioruna
Na ogromnem bojowisku...
A ta czwarta — duch w zabłysku,
Wichrowymi gnany loty,
Widun świtów złoty!

A gdy pieśniarz zbliżył dłonie,
Targnął niemi,
W miljonowym grzmiały tonie
Moce nieba, moce ziemi;
I nie było w nich rozdziału
Dusz i ciał od ideału,
Tylko jedna, pełna, złota,
Jasna pieśń żywota!
............

...A wy czemu ją zaparli
W waszym tonie, w waszej pieśni,
Czemu od niej odumarli
Wy — cieleśni?

Czemu struny jej zrywacie
U gwiaździstych gdzieś powałów,
Wy — grający na rozbracie
Dusz — od ideałów?

Wiem! Wam na nic nasza lira,
Ta podparta sercem ludu...
Wiem, pieśń wasza, pieśń wampira,
Chce ją wyssać — z cudu.
............
Nie aryjska jest pieśń wasza!
Żywiącego nie ma tonu.
Ona trupi dech roznasza
Niniw, Babylonu...

Skróś bisiorów, skróś purpury,
Gdzie się wasza pieśń przewala,
Błyska zieleń wężej skóry
Fegora-Baala.

Nie aryjscy wy pieśniarze,
Obcy nam jest szał wasz dziki
I dymiące żądz ołtarze:
Wy — Assyryjczyki!

Skróś wiosennych waszych kwiatów,
Skróś kadzideł trybularzy,
Blask się próchna po was żarzy
Starością Azjatów!

Nie, nie pójdziem bić pokłonów
W assyryjskie wasze chramy!
Pieśń, co tchnieniem jest miljonów,
Tę pieśń — my ją mamy!
............
Gasną, cichną harfy struny,
Światło w echach się rozwiewa,
Kir je kryje w czarne runy...
Harfa już nie śpiewa!

Światby już dawno przestał trwać

Światby już dawno przestał trwać
W łez, krwi i zła powodzi,
Tylko że w każdą cichą noc
Chrystus po ziemi chodzi.

Chodzi po ziemi wszerz i wzdłuż
Drogą świetlaną, jasną,
I zbiera łzy w miesięczny kruż,
Kiedy płaczący zasną.

I zbiera krzywdy i zbiera krew
Tych, co ponieśli rany,
I ściera z ziemi ból i gniew
Okrajem swej sukmany.

I ściera z ziemi trud i znój,
Śmiertelne ściera poty,
A przed nim snuje pas srebrny swój
Ten księżyc blado-złoty...

Nie wiedzą ludzie, co i jak
We śnie im dusze leczy,
A to w przejasny, miesięczny szlak
Zstępuje Syn Człowieczy.

Nie wiedzą ludzie, co i jak
W pierś im balsamem spływa,
A to stóp świętych bliży się znak,
Miesięczna jasność żywa...

Niemałoć w świecie krzywd i win,
Niemało jest żałości...
Uznojon idzie Człowieczy Syn
Przez czarne bólu włości...

Jest-ci dzban Jego po morza głąb,
Po bezdno oceanu,
Lecz nędz i krzywdy w nim już po wrąb,
I coraz ciężej Panu....

Jest-ci dzban Jego po morza kres,
Po gwiezdnych niw okraje,
Lecz coraz pełniej ludzkich w nim łez,
I w znoju Pan ustaje...

I coraz cięższy dźwiga kruż
Nocami miesięcznemi...
Maluczko, a nie będzie już
W co zbierać łez tej ziemi...

Maluczko, a przez kruża brzeg
Przechluśnie się krew świata,
I księżycowy zczerwieni śnieg
Chrystusa długa szata...

I ociężeje szaty rąb,
W krwi uroszonej wełny...
...Po nieba szczyt, po morza głąb
Świat będzie bólu pełny.

O Wrześni

Tam od Gniezna i od Warty
Biją głosy w świat otwarty,
Biją głosy, ziemia jęczy:
— Prusak dzieci polskie męczy!

Za ten pacierz w własnej mowie,
Co ją zdali nam ojcowie,
Co go nas uczyły matki,
— Prusak męczy polskie dziatki!

Wstał na gnieździe Orzeł biały,
Pióra mu się w blask rozwiały...
Gdzieś do Boga z skargą leci...
— Prusak męczy polskie dzieci!

Zbudziły się prochy Piasta,
Wstał król, berło mu urasta,
Skroń w koronie jasnej świeci,
Bronić idzie polskie dzieci...

— Zwołajcie mi moje rady,
Niechaj śpieszą do gromady!
Zwołajcie mi moich kmieci...
— Prusak męczy polskie dzieci!

Wstańcie, sioła! Wstańcie, grody!
Ruszcie z brzegów Gopła wody!
Bijcie dzwony od Kruszwicy,
Skróś Piastowej mej ziemicy!

Bijcie, dzwony, bijcie, serca,
Niech drży Prusak przeniewierca,
Niech po świecie krzyk wasz leci:
— Prusak męczy polskie dzieci!

Niechaj wiara moja stanie,
Niech się skrzyknie zawołanie,
Wici niechaj lud zanieci...
— Prusak męczy polskie dzieci...

Na śmierć A. Pługa

Odszedł od nas święty Pański!
Jeszcze blaski za nim wieją,
Jeszcze dźwięczy pieśń anielska...
Odszedł z wiarą i z nadzieją!

Miłość — tę zostawił z nami,
Wierny ludziom, wierny ziemi...
— Odszedł od nas święty Pański
Ścieżynami gwiaździstemi,

Gdzie odchodzą prości, czyści,
Urzeczeni przez tęsknotę,
Seraficzni gdzie lutniści
Nawiązują struny złote...

Gdzie się w zorzach wysrebrzają
Czarne puchy ziemskiej nocy,
Gdzie odchodzą męczennicy
I wyznawcy i prorocy...

Z narodowych krynic ducha,
Z łanów naszych, z chaty proga,
Poszła jemu prosto w niebo
Jasna ścieżka, polna droga...

Poszła jemu życia miedza,
Okwitniona cierniem, głogiem...
Odszedł od nas święty Pański,
Owionięty odszedł Bogiem!

Nowe lato

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Hejnał

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na grobowy kamień L. Borowskiego

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Bogarodzica

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nowe pieśni

Ku chacie

Co mi nada

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Rankiem w polu

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W miasteczku

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na Kujawach

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na Kurpikach

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z Trzykrólową gwiazdą

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na lechickiem polu

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Grajek

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

U proga

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Skróś wieków

Skróś wieków

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Apokryf

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Tarpeja

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Noc królewska

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W Kartuzyi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Petko Sławejków

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

List imci pana Rudominy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z listów św. Katarzyny

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Braciom pieśniarzom

Toast z oddali

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Braciom pieśniarzom

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Modlitwa pieśniarza

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Posłanie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Listy z nad morza

O, jest mi dobrze...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Więc stoję tutaj...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

O, niema prawdy...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nie, nie jest mi dziś...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nad wielkiem morzem...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Strumieniom polnym...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Podwiośnie

Hejnał

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Podwiośnie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wezwanie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pieśni tęsknoty

Przygrywka

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Daleko, daleko...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Piosenka moja...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Powrócą do was...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ulatują nasze ptaki...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Oj, zawyły...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Jeśli z piersi...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Mnie sądzono...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W małej piosnce...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Po drodze tej...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Jest w piersi mojej...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pusta, martwa...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Śpiewaj, słowiczku...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Czekaj na kwiat...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W głuchym lesie

W głuchym lesie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Idziesz do mnie...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W szerokiem, pustem polu...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Tu się droga załamała...

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Głosy ciszy

Głosy ciszy

Jako huk oceanowy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Powiem ci

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Kto na wieczne

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nie pożądaj wyniosłości

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Radości, gdzie są

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

A kiedy idziesz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na nieśmiertelnem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Mistrz prawdy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ślepa wiara

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nie pożądaj dla siebie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Słabością nienawiści

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Żyj — nie w chwili

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nie daj, by słońce

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Co myślisz?

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Tego się strzeż

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nic tu skończonem nie jest

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Duchu, nie przeklinaj

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ty, coś walczył

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Duszę miej ukojoną

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Harfę ty nosisz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W kształt się niewinny

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Gdy płacząc

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Tej chwili szukaj

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Śmierci się lękasz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Widzącą wiarę zdobądź

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Gdyś raz zapłakał

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Jak kwiat

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

To, coś prześniła

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Idź, żołnierzu

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Jest wielkie łono

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ten, co się o prawdę kusi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ileś łez wylał

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Myśl wielka to obelisk

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Iskrę słońca masz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Gdy w walce

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Życie nie jest

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Jeżeli nie masz szczytów

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Gdy cudze węgły

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

A kiedy wyjdziesz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Przez czasy, przez stulecia

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Błogosławione te orły

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Życiem jest przyroda

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Gdy runą trzy ściany

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Przyjdzie, o, przyjdzie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Gdy wszystkie nici

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Słodka to mądrość

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z ksiąg ducha

Z ksiąg ducha

Uderzam w ciebie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

O nowym ranku

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ja — promień

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z głębiny cichych zamyśleń

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Mniejszy, niż mały

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

I byłem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Co dnia, co chwila

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W złotej kolebce

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Kto z nas pomni

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Sam sobie brama

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Iskrą wieczności

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Duch-ptak buduje

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Własny aromat

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z naturą pracuj

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wieczność pielgrzyma

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W przestrzeniach nieskończonych

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Jeśli z wspólności życia

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nic darmo

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wszystek we wszystkiem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nie twardnij mi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ilem ja świtów

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Im więcej śmiem pożądać

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

A moje prawo

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Młody żołnierzu

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na złocistej łodydze

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Przez ostre, ciemne drogi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ludzkie oko

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z sobą ja niosę

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Próżno mi iść

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ta ziemia

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Proch ziemi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Jeślim ja w sobie życiem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Zadumane moje oczy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Choćbym o mil tysiące

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na dnie puharu

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Posłanie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Podziękowania

Wydawnictwo Avia Artis dziękuje serdecznie wszystkim ludziom zaangażowanym w powstanie tej książki.

*****

Maria Konopnicka

POEZJE TOM VI

Projekt okładki: Avia Artis

W projekcie okładki wykorzystano portret Marii Konopnickiej .

Autor: Leopold Bude

Wszystkie prawa do tego wydania zastrzeżone.

© Wydawnictwo Avia Artis

2023