Kazimierz Przerwa-Tetmajer

POEZJE TOM II

Wydawnictwo Avia Artis

2024

ISBN: 978-83-8349-073-1

Ta książka elektroniczna została przygotowana dzięki StreetLib Write (https://writeapp.io).

spis treści

1. Wstęp

2. Poeci idealiści

3. Credo

4. Duch

5. Dziś

6. Któż nam powróci

7. Nad polem pustem

8. Koniec wieku

9. Prometeusz

10. Widziadło

11. Chrystus i Magdalena

12. Wizya

13. Z "Exodus" (Rozdział XVII)

14. Z "Exodus" (Rozdział XIX)

15. Sen rzeczywisty

16. Przebudzenie Jehowy

17. Geniusze

18. Hymn do Nirwany

19. Podczas burzy

20. Evviva l'arte!

21. Słuchacze

22. Życie

23. Czemu dziś mój kochanek ze schylonem czołem

24. Salomon i Sulamitka

25. Kwiat symboliczny

26. Pamięć to cmentarz

27. Zwątpienie

28. Hymn do miłości

29. Marzenie

30. Duch melodyi

31. Narodziny Afrodyty

32. Narodziny wiosny

33. Leda

34. Ona

35. Do Nieznajomej

36. Zacisza

37. Wspomnienie

38. Byłbym cię oddał

39. Lubię, kiedy kobieta

40. Pod wrażeniem

41. Zawód

42. Morze

43. Nieskończoność

44. Albatros

45. Na morzu polarnem

46. Filozofia miłości

47. Z Tatr. Widok ze Świnicy do doliny Wierchcichej

48. W Białem

49. W lesie

50. O zmroku

51. Przy Morskiem Oku

52. Melodya mgieł nocnych

53. Na "Żelaznej drodze" pod Reglami

54. Morskie oko

55. Limba

56. Burza

57. Mgły nocne

58. Pozdrowienie

59. List Hanusi

60. Pieśń o Jacku zbójniku

61. Na pogrzeb Teofila Lenartowicza

62. Z dawnej przeszłości

63. Zamyślenia

64. Preludya

65. Podziękowania

Wstęp

Straciłaś moc — od swoich progów
Ludzkość odtrąca cię niechętnych,
I niemasz dziś już nawet wrogów,
Lecz tylko zimno obojętnych;
Z mórz urodzona, z szumu lasów
Przestałaś już być mową bogów,
A jesteś mową dziś paryasów.

Straciłaś moc — pustym są dźwiękiem
Twe hasła, klątwa twoja głucha,
Nie wzruszasz skargą, ani jękiem,
Westchnienia twego nikt nie słucha;
Nikt się nie poi twoim śpiewem,
W nikim już nie czarujesz ducha,
Nie wznosisz, ni zapalasz gniewem.

Straciłaś moc — jesteś upiorem
Minionej twojej królewskości;
Z bezwładną ręką, z sercem chorem,
Niczem dziś jesteś dla ludzkości.
Nikt dziś już jako za przewodnią
Gwiazdą, nie pójdzie twoim torem;
Przestałaś wodzów być pochodnią.

Dziś co najwyżej bawisz ludzi
Lekceważona i przeżyta.
Młodość się tobą już nie budzi,
Nie potężnieje, ni rozkwita;
Aniś potrzebna tym, co cierpią,
Ani tym, których życie trudzi —
Dziś cię nie wielbią, ale — cierpią.

A jednak, taka odepchnięta
Ręką brutalną i zuchwałą,
Poezyo, niegdyś matko święta
Myśli: jesteś mą duszą całą;
Mą dumą, bo z minionych czasów
Coś królewskiego pozostało
W tobie, ty mowo paryasów.

I tem, żeś tak osamotniona
I tak skazana na zagładę,
Jak limba, co gdzieś w skałach kona

W huczącą patrząc się kaskadę,
Która ją strąci do otchłani:
Tem droższą jesteś mi — i kładę
Całe ci moje życie w dani.

Poeci idealiści

Drogą, gdzie skalne spiętrzyły się ściany,
Gdzie wzrok przeraża ciemna bezdeń fal,
Kędy się groźne włóczą huragany,
A nieraz runie grom z chmur wykrzesany,
Idziem odważnie w nieskończoną dal...

Tłum ludzi pyta: »Dokąd wy dążycie?
Co iść wam każe morzu, skałom wbrew?
Komu niesiecie na ofiarę życie,
Jak niegdyś Bogu skrytemu w błękicie
Ofiarowano z rozkoszą swą krew?«...

Kto Bogiem naszym? Gdzie on?... Waszym oczom
Wpatrzonym w ziemię niewidny ów Bóg —
Nie ku błękitnym wznoście wzrok przeźroczom,
Ale ku myśli niezmiernym roztoczom
I w duszach waszych szukajcie doń dróg...

Ideą zwie się ów Bóg; nasze czoła
I piersi nasze, to dla niego tron;
Kapłanem jego ten być tylko zdoła,
Kto, jako Chrystus w Ogrójcu, zawoła:
»Dla ciebiem gotów na mękę i skon!«...

Jest świat, gdzie Bóg ów z licem wiecznie młodem
W pełen tryumfu w bój wyzywa czas:
Tam to my dążym pielgrzymów pochodem;
Ach! Gdyby dotrzeć przed słońca zachodem,
Swobodną piersią odetchnąć choć raz...

Porwany szałem niejeden wśród drogi,
Stargawszy siły, czołem runie w kurz,
I przeznaczenia klnąc gwieździe złowrogiej,
Chce powstać, wrócić w ciche domu progi — —
Nie wraca kamień z fal bezdennych mórz...

Niebacznie depcąc poprzedników ciała
Stosami ległe wpoprzek naszych dróg,
Idziem; źrenicom przewodniczy chwała,
Jak wielkie słońce, co nad czernią pała
Obłoków dartych przez błyskawic smug.

Dumni, jak greckie półbogi zuchwali,
Wbrew Olimpowi podnoszące dłoń,
Póki się płomień życia w nas nie spali,

Z płonącą skronią dążym dalej, dalej!...
W zimnej mogile chłodzim spiekłą skroń...

Oto już dzień się do zachodu chyli —
Nigdyż u celu nie staniemy bram?
Spoczynku jednej nie mieliśmy chwili,
Czyżbyśmy próżno wciąż naprzód dążyli?...
Zaprawdę próżno — kresu niema nam.

Lot orła znajdzie granice w przestworze,
Delfin napotka w oceanie brzeg,
Grot piorunowy w ziemię się zaorze,
Wolę i dumę zegnie los w pokorze,
Lecz twórczej myśli nieskończony bieg...

Podobni słońcu, co uwiędłe zielę
Kolebką czyni młodych, świeżych ziół:
Jedne osiągłszy, nowe tworzym cele...
W jutra tajemną twarz patrzący śmiele,
Po laur sięgamy dla wyniosłych czół!...

Credo

Jutro?... Nie wierzę, aby lepiej było
I nie zazdroszczę już tej wiary — dzieciom...
Po co się łudzić? Wydarte stuleciom
Posępne, smutne, zimne doświadczenie
Złudzeniom wszelkim na czole wyryło:
»Śmierć i nicestwo«!... zabiło złudzenie...
I tylko dziwna, mistyczna, szalona
Chęć, tą ohydną wstrząsnąć ziemi bryłą,
Świat cały, jak jest, pochwycić w ramiona,
Z posad go dźwignąć i na nowe koła
Jakiebądź rzucić, gdy te, co go toczą
We łzach się pławią i we krwi się broczą;
I tylko głos ten, co nas w noce woła
Z złem walczyć nie przez ufność odrodzenia,
Lecz przez nienawiść ku złemu dla złego,
I żądzę, ssaną z powietrzem, niszczenia:
Jest naszą wiarą. A choć czasem ona
Omdlewa w piersiach, to wnet zmartwychwstawa,

Jako z popiołów Feniks, odrodzona,
I jak kometa błyska ludziom krwawa,
Której płomienie może świat zażegą.
My nienawidzim zła dzisiejszej doby — —
Jutro?... To jutro?... Jutro, marzyciele,
Przeklinać własne swe będziecie próby,
Nowe zło w nowem odkrywając dziele;
Jutro, trawieni nowemi choroby,
Szukać będziecie nowego systemu
Leków i zbawień, a nie mogąc męce
Ulżyć, bezsilni załamiecie ręce,
Bo póki ludziom trwać, póty trwać złemu.
Lecz naprzód, naprzód! Niechaj zbrodnie stare
Ustąpią nowym — nim się te przeżyją —
Ścigajcie marzeń cudną, a czczą marę,
Jak ci ścigali, co dziś w grobach gniją.
Lecz naprzód, naprzód! Łudźcie się, Ikary,
Że potraficie dolecieć do słońca,
W zdobyte niebo wstąpić z człowieczeństwem,
A potem — widźcie, że próżne ofiary,
Że przemoc złego jest wiecznotrwająca,
Zwątpcie, zrozpaczcie i gińcie z przekleństwem!
Bo niczem innem nie jest chód ludzkości,
Tylko przemianą zła wieczyście trwałą;
O Chrystusowej marząc wszechmiłości,
Deptajcie wroga, co was przedtem deptał,
Drżąc, że już rośnie mściciel z jego kości,

Co was obali, jak kłodę zbutwiałą,
I znów was zdepce, gdy już krew wychłeptał.
Brutalna siła, która rządzi światem,
Wybawicielem nie jest, ani katem:
Ślepa i głucha, zimna, obojętna,
Idzie bez celu i niewładnąc, włada,
Niedba, gdzie jakie pozostawi piętna,
Kto pod jej nogą powstaje, kto pada?
Nienawiść dźwignią jest świata — — niech działa
Ta najsilniejsza potęga ludzkości:
Jeśli potrafi i dusze i ciała
Na wskroś przekształcić, zabić w ludziach zwierzę:
Wówczas dopiero w królestwo miłości
Ewangelicznej na ziemi — uwierzę.

Duch

Zda mi się czasem w noc,
Że duch mój idzie przez miasta i sioła
Z płomiennym mieczem nicestwień anioła,
Każdy krok jego jest jako chód burz,
Obala gmachy i pałace w kurz,
Wszystko, co spotka na swej drodze, niszczy,
I nie zostawia nic, prócz martwych zgliszczy.

Ludzkość mu cała klnie,
Przekleństwa ciska mu na głowę hardą,
A on jej zimną odpowiada wzgardą,
I dumny, wyższy nad ten cały tłum,
Idzie, jak wichrów i pożarów szum,
Wszystko, co spotka na swej drodze, niszczy,
I nie zostawia nic, prócz martwych zgliszczy.

Ze snu otrząsam się
I ducha tego o oczach szatańskich,
Chcę spętać, przykuć do turni tatrzańskich,
Lecz on, drwiąc, ręce me odpycha precz,
I swój płomienny w górę wznosząc miecz,
Wszystko, co spotka na swej drodze, niszczy,
I nie zostawia nic, prócz martwych zgliszczy.

I ulec muszę mu,
A on zapala gwiazdę na swej głowie
I pokazuje mi ziemskie pustkowie,
Gdzie zniszczył wszystko: i dobro, i zło —
I miecz odrzuca złoty ogniów rdzą,
I utrudzony po unicestwieniu,
Spoczywa w głuchem, wieczystem milczeniu.

Dziś

Dawniej się trzeba było zużyć, przeżyć,
By przestać kochać, podziwiać i wierzyć;
Dziś — pierwsze nasze myśli są zwątpieniem,
Nudą, szyderstwem, wstrętem i przeczeniem.
Dzieci krytyki, wiedzy i rozwagi,
Cudzych doświadczeń mając pełną głowę,
Choćby nam dano skrzydła Ikarowe,
Nie mielibyśmy do lotu odwagi.
My nie tracimy nic, bośmy od razu
Nic nie przynieśli — i tylko nam bywa
Tak źle, że na złe takie brak wyrazu,
A serce pęka w nas i we krwi pływa.

Któż nam powróci

Któż nam powróci te lata stracone
Bez wiosennego w wiośnie życia nieba?...
Wołają na nas, że w złą idziem stronę
Precz o świat troskę rzucając powinną,
A czy pytają się nas, co nam trzeba,
I czyśmy mogli obrać drogę inną?

Kto z was policzył te gorzkie godziny
Daremnych pragnień, żrących naszą duszę?
Kto zmierzył smutku naszego głębiny
Bez dna i brzegu? Kto wie, jakie ducha
Niepodległego straszne są katusze,
Gdy zerwać swego nie może łańcucha?

Spójrzcie nam w mózgi — — zgryzły je, strawiły
Wrodzone ludziom daremne pragnienia.

Wołacie na nas: »Jesteśmy bez siły,
Dajcie nam słowa wiary i otuchy« — —
A nam któż daje słowa pocieszenia?
A któż mdlejące nasze wzmacnia duchy?

Któż nam powróci te lata stracone
Bez wiosennego w wiośnie życia nieba?...
Chcecie w nas widzieć dźwignię i obronę,
Żądacie od nas zbawień i pomocy,
Lecz my, z waszego wykarmieni chleba,

Jak wy, nie mamy odwagi i mocy.

Nad polem pustem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Koniec wieku

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Prometeusz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Widziadło

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Chrystus i Magdalena

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wizya

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z "Exodus" (Rozdział XVII)

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z "Exodus" (Rozdział XIX)

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Sen rzeczywisty

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Przebudzenie Jehowy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Geniusze

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Hymn do Nirwany

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Podczas burzy

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Evviva l'arte!

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Słuchacze

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Życie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Czemu dziś mój kochanek ze schylonem czołem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Salomon i Sulamitka

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Kwiat symboliczny

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pamięć to cmentarz

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Zwątpienie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Hymn do miłości

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Marzenie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Duch melodyi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Narodziny Afrodyty

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Narodziny wiosny

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Leda

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Ona

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Do Nieznajomej

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Zacisza

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Wspomnienie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Byłbym cię oddał

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Lubię, kiedy kobieta

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pod wrażeniem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Zawód

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Morze

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Nieskończoność

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Albatros

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na morzu polarnem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Filozofia miłości

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z Tatr. Widok ze Świnicy do doliny Wierchcichej

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W Białem

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

W lesie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

O zmroku

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Przy Morskiem Oku

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Melodya mgieł nocnych

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na "Żelaznej drodze" pod Reglami

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Morskie oko

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Limba

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Burza

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Mgły nocne

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pozdrowienie

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

List Hanusi

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Pieśń o Jacku zbójniku

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Na pogrzeb Teofila Lenartowicza

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Z dawnej przeszłości

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Zamyślenia

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Preludya

TEKST DOSTĘPNY W PEŁNEJ WERSJI.

Podziękowania

Wydawnictwo Avia Artis dziękuje serdecznie wszystkim ludziom zaangażowanym w powstanie tej książki.

*****

Kazimierz Przerwa-Tetmajer

POEZJE TOM II

Projekt okładki: Avia Artis

W projekcie okładki wykorzystano portret Kazimierza Przerwy-Tetmajera .

Autor: Anonim

Wszystkie prawa do tego wydania zastrzeżone.

© Wydawnictwo Avia Artis

2024