AUTORZY:

Tomasz Grabia

Rozdziały 1, 15, 19, 20, 21

Leszek Kucharski

Rozdziały 2, 12, 13, 14, 18

Radosław Piwowarski

Rozdziały 5, 8, 9

Anna Stępniak-Kucharska

Rozdziały 3, 6, 7, 17

Agata Szymańska

Rozdziały 4, 10, 11, 16

Projekt okładki i stron tytułowych

Małgorzata Smogorzewska

Wydawca

Dorota Siudowska-Mieszkowska

Koordynator ds. redakcji

Renata Ziółkowska

Redaktor

Jadwiga Witecka

Koordynator produkcji

Mariola Iwona Keppel

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN

Katarzyna Rek / Woblink

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA,

Warszawa 2018

ISBN 978-83-01-20229-3

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2018 r., (wyd. IV)

Warszawa 2018

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 288

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; reklama@pwn.pl

www.pwn.pl

Spis treści:

Wstęp

Część I. Wprowadzenie do ekonomii

1. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii

2. Główne nurty ekonomii

3. Systemy gospodarcze. Transformacja polskiej gospodarki

Część II. Podstawy mikroekonomii

4. Podstawowe kategorie rynku

5. Teoria wyboru konsumenta

6. Produkcja i koszty w przedsiębiorstwie

7. Równowaga przedsiębiorstwa

8. Teoria podziału

9. Niedoskonałości rynku i rola państwa w gospodarce

Część III. Podstawy makroekonomii

10. Główne kategorie i pojęcia makroekonomii. Produkt i dochód narodowy

11. Podstawy makroekonomii gospodarki otwartej

12. Determinanty dochodu narodowego. Analiza krótkookresowa

13. Wzrost gospodarczy w okresie długim

14. Bezrobocie

15. Pieniądz i inflacja

16. Banki. Polityka pieniężna

17. Finanse publiczne. Polityka fiskalna

18. Model IS – LM. Podsumowanie polityki ekonomicznej

19. Wahania aktywności gospodarczej

20. Integracja europejska. Strefa euro

21. Globalizacja procesów gospodarczych

Przypisy

Rozdział 4

Podstawowe kategorie rynku

Test prawda – nieprawda

Oznacz literą P zdania prawdziwe, a literą N zdania nieprawdziwe.

1. Konkurencja monopolistyczna jest przykładem rynku doskonale konkurencyjnego.

2. Rynek producenta występuje wówczas, gdy ilość dobra oferowana do sprzedaży przewyższa zapotrzebowanie na to dobro.

3. Rynek obuwia sportowego jest przykładem rynku homogenicznego.

4. Popyt efektywny jest zazwyczaj większy od popytu potencjalnego.

5. Krzywa popytu przedstawia ilość dobra oferowaną do sprzedaży w danym czasie i przy różnych poziomach ceny.

6. Spadek ceny powoduje, ceteris paribus, wzrost dochodu realnego.

7. Jeżeli wzrost dochodów o 10% spowodował, ceteris paribus, wzrost popytu na dobro X o 5%, to dobro X jest dobrem luksusowym.

8. Spadek ceny dobra A będącego dobrem komplementarnym względem dobra B spowoduje wzrost popytu na dobro B.

9. Wśród podstawowych pozacenowych determinant popytu wymienia się m.in. ilość dóbr substytucyjnych dostępnych na rynku.

10. Wzrost dochodu nominalnego nabywcy zawsze powoduje wzrost popytu.

11. Zmiana czynników pozacenowych powoduje ruch po krzywej popytu.

12. Jeśli krzywa popytu jest poziomą linią prostą, to popyt na to dobro jest doskonale elastyczny.

13. Spadek ceny dobra X powoduje, ceteris paribus, przesunięcie krzywej popytu na to dobro równolegle w lewo.

14. Pionowa krzywa popytu oznacza, że popyt w niewielkim stopniu reaguje na zmianę ceny.

15. Ustanowienie ceny maksymalnej na rynku pewnego dobra prowadzi najczęściej do trwałej nadwyżki podaży nad popytem.

16. Jeśli procentowa zmiana popytu na dobro X jest wyższa (co do wartości bezwzględnej) od procentowej zmiany ceny tego dobra, wówczas popyt na to dobro jest cenowo wysoce elastyczny.

17. Współczynnik elastyczności cenowej popytu równy – ∞ oznacza, że mamy do czynienia z popytem doskonale nieelastycznym.

18. Im więcej bliskich substytutów posiada dane dobro, tym bardziej cenowo elastyczny jest popyt na to dobro.

19. Jeśli cena dobra X kształtuje się powyżej ceny równowagi, wówczas na rynku tego dobra wstępuje nadwyżka popytu nad podażą.

20. Jeśli popyt na produkty przedsiębiorstwa jest cenowo mało elastyczny, obniżenie cen tych produktów spowoduje, ceteris paribus, spadek przychodów przedsiębiorstwa z ich sprzedaży.

21. Współczynnik mieszanej cenowej elastyczności popytu równy 0,75 wskazuje na występowanie między analizowanymi dobrami zależności typowej dla dóbr substytucyjnych.

22. Współczynnik elastyczności dochodowej popytu równy 0,75 oznacza, że analizowane dobro jest dobrem normalnym.

23. Ujemna wartość współczynnika elastyczności dochodowej popytu na dobro X oznacza, że wraz ze wzrostem dochodu, ceteris paribus, następuje spadek popytu na to dobro.

24. Krzywa Engla dla dóbr podrzędnych jest poziomą linią prostą.

25. Podaż mało elastyczną charakteryzuje krzywa podaży wyprowadzona z punktu leżącego na dodatnim odcinku osi odciętych.

26. Jeśli wzrost ceny dobra X o 20% spowoduje wzrost podaży tego dobra o mniej niż 20% to podaż tego dobra jest cenowo mało elastyczna.

27. Jeżeli współczynnik elastyczności cenowej popytu wynosi – 3, wówczas wzrost ceny tego dobra o 3% spowoduje, ceteris paribus, spadek popytu o 1%.

28. Współczynnik elastyczności cenowej popytu dla dóbr Giffena przyjmuje wartości dodatnie.

29. Każde dobro podstawowe jest dobrem normalnym.

30. Nadwyżka podaży nad popytem występuje, gdy cena jest wyższa od ceny równowagi rynkowej.

31. Efekt dochodowy odzwierciedla zmianę utargu producentów powstałą na skutek zmiany cen dóbr oferowanych przez tych producentów na rynku.

32. Jeśli konsumenci oczekują spadku cen w przyszłości, to obecnie ograniczają popyt i odkładają go na okres przyszły.

33. Paradoks Giffena dotyczy dóbr normalnych, których udział w wydatkach konsumenta jest wysoki.

34. Gdy na rynku dobra X cena kształtuje się na poziomie niższym od ceny równowagi rynkowej, wówczas w takich warunkach wystąpi nadwyżka podaży nad popytem.

35. Jeżeli na danym rynku aktualna cena przewyższa cenę równowagi, wówczas, w wyniku działania mechanizmu rynkowego, pojawi się tendencja do podwyższenia ceny równowagi.

36. Dobra Giffena zaliczamy do dóbr podrzędnych.

37. Współczynnik elastyczności cenowej popytu dla dóbr Veblena przyjmuje wartości dodatnie.

38. Jeśli współczynnik elastyczności cenowej popytu na dobro X wynosi (– 1,5), wówczas dla przedsiębiorcy korzystne jest zwiększanie ceny tego dobra.

39. Wprowadzenie nowoczesnych technologii powoduje, że do wytworzenia tej samej ilości dobra należy zaangażować mniej surowców, zatem krzywa podaży przesunie się równolegle w lewo.

40. Podstawą wyodrębnienia rynku doskonałego i niedoskonałego jest kryterium stopnia kontroli tego rynku przez państwo.

41. Typowa krzywa popytu ma ujemne nachylenie.

42. Wzrost kosztów produkcji powoduje przesunięcie krzywej podaży równolegle w lewo.

43. Wśród głównych czynników determinujących elastyczność cenową podaży należy wymienić m.in. strukturę wiekową ludności.

44. Formuła współczynnika mieszanej cenowej elastyczności popytu zapisana jest jako iloraz względnej zmiany popytu na dane dobro i względnej zmiany ceny tego dobra.

45. Współczynnik elastyczności cenowej podaży może przyjmować wartości ujemne.

46. Graficzną zależność między popytem a dochodem konsumenta ilustruje krzywa Engla.

47. Mieszana cenowa elastyczność popytu na bułki względem ceny chleba przyjmuje wartość większą od 0.

48. Jeśli popyt rośnie trzykrotnie silniej niż dochód, wówczas mamy do czynienia z dobrem podrzędnym.

49. Podaż jest bardziej cenowo elastyczna w okresie długim niż w okresie krótkim.

50. Wprowadzenie ceny maksymalnej jest przykładem państwowej kontroli cen.

Zadanie 6

Funkcja popytu na pracę wynosi Ppp = 40 – 2Pł, a podaży pracy Pdp = – 2 + Pł. Decyzją rządu wprowadzono wynagrodzenie minimalne w wysokości 16 zł.

1. Ile wyniesie nadwyżka na rynku pracy?

2. Jaką wielkość straty społecznej spowoduje wprowadzone wynagrodzenie minimalne?

Zadanie 7

Przedsiębiorca rozważa możliwość zakupu maszyny dzięki, której jego roczne przychody wzrosną o 100 000 zł. Koszt maszyny wynosi 400 000 zł. Stopa rocznej amortyzacji maszyny wynosi 10%, a koszty ubezpieczenia produkcji 20 000 zł. Alternatywną inwestycją jest zakup obligacji skarbu państwa o rocznej stopie wynoszącej 8%. Którą inwestycję powinien wybrać przedsiębiorca?

Zadanie 8

Ile wynosi wartość bieżąca 500 000 zł otrzymanych za 3 lata, jeżeli roczna stopa procentowa wynosi 4%?

Zadanie 9

Wygrałeś w sylwestrowej loterii 5 000 000 zł i masz do wyboru trzy warianty wypłaty wygranej. Wariant pierwszy: jednorazowa wypłata „od ręki” w wysokości 4 200 000 zł. Wariant drugi: wypłata na koniec roku 1 000 000 zł przez okres 5 lat. Wariant trzeci: wypłata 1 000 000 zł na koniec pierwszego roku, 2 000 000 zł na koniec trzeciego roku oraz 2 000 000 zł na koniec piątego roku. Który wariant wypłaty jest najbardziej opłacalny, jeżeli roczna stopa procentowa wynosi 5%?

Zadanie 10

Przedsiębiorca rozważa możliwość zakupu maszyny dzięki, której będzie mógł produkować taniej. Roczne wielkości redukcji kosztów produkcji wyniosą: na koniec pierwszego roku 40 000 zł; na koniec drugiego roku 50 000 zł; na koniec trzeciego roku 60 000 zł i na koniec czwartego roku 75 000 zł. Koszt maszyny wynosi 200 000 zł. Czy przedsiębiorca powinien zdecydować się na inwestycję, jeżeli stopa procentowa wynosi 5%? Jaka będzie jego decyzja, jeżeli stopa procentowa obniży się do 4% po pierwszym roku?

Problemy do dyskusji

1. Jaki wpływ na wzrost gospodarczy ma podział majątku w społeczeństwie?

2. Podaj argumenty za i przeciwko wprowadzaniu płacy minimalnej.

3. Jakie są konsekwencje ujemnej realnej stopy procentowej?

Odpowiedzi

Test prawda – nieprawda

1. N, 2. N, 3. P, 4. P, 5. N, 6. N, 7. P, 8. N, 9. P, 10. P, 11. N, 12. P, 13. N, 14. P, 15. P, 16. P, 17. N, 18. N, 19. P, 20. N, 21. P, 22. N, 23. P, 24. P, 25. P, 26. N, 27. N, 28. P, 29. N, 30. P.

Test wyboru

1. c, 2. c, 3. d, 4. a, 5. b, 6. b, 7. a, 8. d, 9.a, 10. b, 11. c, 12. c, 13. d, 14. a, 15. d, 16. a, 17. b, 18. b, 19. b, 20. c, 21. d, 22. b, 23. c, 24. a, 25. b.

Zadania

Zadanie 1

Rysunek 8.1. Krzywa Lorenza

Współczynnik Giniego obliczany jest jako stosunek pola A do sumy pól A i B współczynnik Giniego = Wielkość 100% na osi OX i OY może być wyrażona jako 1, zatem pole całego kwadratu równa się 1. Suma pól A i B będzie zatem równa ½

Podstawiając ostatnie równanie do współczynnika Giniego, otrzymujemy, że jego wartość równa jest 2 A.

Zadanie 4

Przyjęto założenie, że polska gospodarka w latach 2005–2015 funkcjonowała zgodnie z założeniami równania wymiany towarowej:

gdzie:

M – ilość pieniądza w obiegu w ujęciu nominalnym;

Vm – szybkość obiegu pieniądza;

P – ogólny poziom cen;

Y – realny dochód narodowy, określający rozmiar dokonywanych transakcji towarowych.

Przekształcając powyższe równanie, otrzymujemy:

Ponieważ realny dochód narodowy (Y ) jest to relacja nominalnego dochodu narodowego do ogólnego poziomu cen (P), iloczyn (P · Y ) wyznacza wartość nominalnego dochodu narodowego, którego wielkości znamy z tabeli.

Szybkość obiegu pieniądza w kolejnych latach analizowanego okresu wyniosła zatem:

Szybkość obiegu pieniądza w latach 2005–2015 charakteryzowała się tendencją malejącą. Jednostka pieniężna w Polsce w 2005 r. obsługiwała przeciętnie ponad 2,3 transakcje towarowe, podczas gdy w 2015 r. już tylko ok. 1,5. Przyjmowane często przez monetarystów założenie dotyczące względnie stałej szybkości obiegu pieniądza nie znalazło zatem pełnego potwierdzenia w polskiej gospodarce.

Zadanie 5

1. Globalny (agregatowy) popyt jest równy rzeczywistemu dochodowi narodowemu. Obie te wielkości są zatem wyrażone wzorem:
APp = Y = C + I + G + NX,

gdzie C to funkcja konsumpcji C = Ca + ksk(Y – tY ), a wielkości pozostałych składników agregatowego popytu są dane w treści zadania.

Po podstawieniach otrzymujemy:

APp = Y = 850 + 0,8 · (Y – 0,2Y ) + 1300 + 1100 + (700 – 350).

Stąd:

APp = Y = 10 000.

Luka inflacyjna = APp – Yp, gdzie Yp to dochód potencjalny, czyli taki, jaki można wytworzyć przy pełnym wykorzystaniu mocy wytwórczych. Z treści zadania wynika, że wynosi on 10 000. Zatem :

Luka inflacyjna = APp – Yp = 10 000 – 10 000 = 0.

2. Po wzroście wydatków rządowych o 100:
APp = Y = 850 + 0,8 · (Y – 0,2Y ) + 1300 + 1200 + (700 – 350).

Stąd:

APp = Y = 10 277,(77)

Luka inflacyjna = APp – Yp = 10 277,(77) – 10 000 = 277,(77).

3. Aby wzrost wydatków rządowych nie spowodował inflacji, możliwości wytwórcze gospodarki musiałyby się zwiększyć (poprzez postęp technologiczny albo wzrost zasobów ludzkich, kapitałowych lub naturalnych), tak żeby potencjalny dochód narodowy wzrósł również o 277, (77). Nie będzie to jednak możliwe w okresie krótkim.