Dane oryginału

Will Dunne

The Dramatic Writer’s Companion: Tools to Develop Characters, Cause Scenes, and Build Stories

Copyright © 2009 by Will Dunne. All rights reserved.

Licensed by The University of Chicago Press, Chicago, Illinois, U.S.A.

Projekt okładki i stron tytułowych

Maryna Wiśniewska

Wydawca

Michał Zgutka

Redakcja

Alicja Bojko

Konsultacja ze strony Teatru Dramatycznego m.st. Warszawy

Grażyna Miciałkiewicz

Korekta

Halina Bukowiecka

Produkcja

Anna Bączkowska

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN

Mobisfera

Recenzent

prof. dr hab. Anna Burzyńska

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl

Polska Izba Książki

Copyright © for the Polish edition by Teatr Dramatyczny m.st. Warszawy, Warszawa 2014

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2014

ISBN 978-83-01-19069-9

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2014 r., (wyd. I)
Warszawa 2014

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

tel. 2269 54 321; faks 22 69 54 228

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; www.pwn.pl

Spis treści

1. Okładka

2. Strona tytułowa

3. Strona redakcyjna

4. Spis treści

5. O podręczniku (tłum. Anna Wakulik)

6. Rzut oka na ćwiczenia (tłum. Anna Wakulik)

7. Rozwijanie bohatera

8. ETAP 1: Budowanie podstaw (tłum. Anna Wakulik)

1. Główny budulec postaci

2. W co wierzy bohater

3. Gdzie mieszka bohater

4. Gdzie pracuje bohater

5. Wchodzenie w emocje

6. W przeszłości

7. Dominująca cecha bohatera

9. ETAP 2: Poznając bohatera lepiej (tłum. Anna Wakulik)

1. Sojusznicy: wczoraj i dziś

2. Wrogowie: wczoraj i dziś

3. Kontrast między bohaterami

4. Znalezienie unikalnego języka bohatera

5. Trzy postaci w jednej

6. Sekretne życie bohaterów

10. ETAP 3: Kim naprawdę jest bohater (tłum. Aldona Figura)

1. Szlachetna postać

2. Siedem grzechów głównych

3. Trójkąt dramatyczny

4. Sięganie do rdzenia

5. Postać jako paradoks

6. Postać, którą lubisz najmniej

7. W tak wielu słowach

11. Stwarzanie sceny

12. ETAP 1: Wprawianie wydarzeń w ruch (tłum. Aldona Figura)

1. Podstawowy zaczyn sceny

2. Gdzie my jesteśmy?

3. Źródło akcji

4. Czego chce postać?

5. W czym problem?

6. Dobre intencje

7. Jak to się dzieje

8. Dostosowanie postaci

9. Scena w zdaniu

13. ETAP 2: Oczyszczanie akcji (tłum. Anna Grzywacz)

1. Zobaczyć scenę

2. Tam i wtedy

3. Momenty olśnienia w historii

4. Podgrzewanie atmosfery

5. Emocjonalny scenopis

6. W sferze zmysłów

7. Głos scenerii

8. Myślenie beatami

14. ETAP 3: Oczyszczanie dialogu (tłum. Anna Grzywacz)

1. Mówienie i słuchanie

2. Niewypowiedziane prawdy

3. Uniwersalne prawdy i kłamstwa

4. Konstrukcja wypowiedzi

15. Budowanie historii

16. ETAP 1: Wprawianie w ruch łańcucha wydarzeń (tłum. Ada Konieczny)

1. Czyja to historia?

2. Jak historia będzie opowiedziana?

3. Świat się kręci

4. Zdarzenie inicjujące

5. Sztuka chwytania widza za gardło

17. ETAP 2: Rozwijanie rdzenia historii (tłum. Ada Konieczny)

1. Krok po kroku

2. Punkty zwrotne

3. No i co dalej?

4. Wskazywanie i wszczepianie

5. Decyzja kryzysowa

6. Obrazowanie łuku akcji

7. Przed i po

8. Opowiedz wszystko w 12 słowach

18. ETAP 3: Spojrzenie na pełny obraz (tłum. Aleksandra Więcka)

1. Główne wydarzenie

2. Twoja historia jako gazetowy news

3. Niewiarygodnie kurcząca się historia

4. Jaka jest główna idea?

5. Co kryje tytuł?

6. Las twojej historii

7. Gotowy, cel, wyostrz!

8. Poprawki w sześciu krokach

19. Pogotowie scenariuszowe – czyli jak rozwiązać najczęstsze problemy (tłum. Aleksandra Więcka)

20. Słowniczek (tłum. Aleksandra Więcka)

21. Podziękowania (tłum. Aleksandra Więcka)

ROZWIJANIE BOHATERA

Bohater jest sercem i duszą historii. Ten rozdział może pomóc ci zbudować swoje postaci, gdy przygotowujesz się do pisania, dokonać kolejnych odkryć na ich temat w miarę rozwoju historii i skupić się na tym, co najważniejsze. Używaj tego ćwiczenia, kiedy tylko chcesz. Zawsze zyskujesz, jeśli dowiadujesz się czegoś więcej o bohaterach, zwłaszcza gdy zauważasz, że tracisz nimi zainteresowanie, utknąłeś na jakiejś scenie albo nie jesteś pewien, w którym kierunku powinna postępować twoja historia.

ROZWIJANIE BOHATERA

GŁÓWNY BUDULEC POSTACI

W SKRÓCIE

Rozpocznij budowanie bohatera

NAJLEPSZA PORA NA TO ĆWICZENIE

Na wczesnych etapach budowania historii oraz zawsze wtedy, kiedy dodajesz nowego bohatera

BOHATER: MIESZANKA CECH FIZYCZNYCH, PSYCHICZNYCH I SPOŁECZNYCH

Nie zrozumiesz, o czym opowiada twoja historia, dopóki nie będziesz wiedział, kim są twoje postaci. Henryk Ibsen twierdził, że nie może zacząć pisać sztuki, nie znając bohaterów na wylot – jak gdyby żył z nimi przez miesiąc. Znać daną postać to znać cały złożony zespół cech fizycznych, psychicznych i społecznych, które czynią ją unikalną. Najważniejsze z nich będą się ujawniać przez działania bohatera znajdującego się pod coraz większą presją wynikającą z wydarzeń w historii.

Doskonałe historie wytwarzają ekstremalne warunki, w których bohaterowie są poddawani próbie – i zazwyczaj się zmieniają – oraz robią rzeczy, dobre lub złe, o jakie sami siebie nie podejrzewali. Aby napisać taką historię, musisz znać swoje postaci na tyle dobrze, aby zrozumieć, skąd pochodzą, jak się zachowują w codziennym życiu, jakie mogą być ich niespodziewane reakcje pod wpływem stresu oraz czego nie zrobiliby nigdy, w żadnej sytuacji.

O ĆWICZENIU

Poniższe ćwiczenie wykonaj pierwszy raz, biorąc na warsztat głównego bohatera. Potem możesz je powtórzyć w odniesieniu do pozostałych znaczących postaci w mniej szczegółowy sposób. Nie rozwijaj nadmiernie drugorzędnych bohaterów. Mogą bowiem zdominować historię, jeśli po ich pojawieniu się i wyjściu czekamy na ich powrót.

Nie musisz pisać całych tomów, odpowiadając na poniższe pytania. Chodzi o uświadomienie sobie, jak dokonywać wyborów i czym one są. Aby osiągnąć jak najlepsze rezultaty:

Stwórz bazę osobowości. W trakcie budowania poszczególnych bohaterów miej w zanadrzu jedną albo dwie osoby, które – w połączeniu z twoją osobą – będą źródłem informacji o danej postaci. Wybierz ludzi wywołujących silnie pozytywne lub negatywne emocje. Nadaj bohaterowi imię, które ucieleśni twoje wybory i ma dla ciebie szczególne znaczenie.

Szukaj tego, co najważniejsze. Waga każdego pytania zależy od tego, kim jest bohater, którego rozwijasz. Postaraj się znaleźć fakty z jego życia, które mogą wpłynąć na wydarzenia w historii. Nie trać czasu na niepotrzebne detale.

Skup się na początku historii. Bohater zaczyna się zmieniać w miarę rozwoju podróży dramatycznej. To ćwiczenie ma ci pomóc zorientować się, kim jest dana postać, zanim ta zmiana nastąpi.

FIZYCZNE ŻYCIE TWOJEGO BOHATERA

Pamiętaj, że „teraz” i „dzisiaj” odnoszą się do momentu, kiedy historia się zaczyna.

1. Kiedy bohater się urodził i w jakim jest obecnie wieku?

2. Pomyśl o innych kategoriach, które go określają: jakiej jest płci, jakie ma pochodzenie etniczne, wagę, wzrost? Które z tych informacji mogą się okazać znaczące dla historii?

3. Jak większość ludzi określiłaby wygląd fizyczny bohatera?

4. Jaka jest najbardziej uderzająca (w dobrym lub złym znaczeniu) fizyczna cecha bohatera?

5. Jak opisałbyś siłę, wytrzymałość i koordynację ruchów bohatera, kiedy podejmuje się aktywności fizycznej lub uprawia sport?

6. Jaki sport lub inną formę aktywności fizycznej najbardziej lubi uprawiać twój bohater?

7. Jaki jest obecnie stan zdrowia bohatera i czym to jest spowodowane?

8. Czy bohater bierze jakieś leki? Jeśli tak, co to jest, dlaczego je zażywa i jak oddziałują one na jego zachowanie?

9. Czy w przeszłości bohater cierpiał na jakieś poważne choroby i czy ma to wpływ na jego teraźniejsze życie?

10. Czy bohater kiedykolwiek został poważnie ranny? Jeżeli tak, co się stało i czy zaważyło to na jego losie?

11. Czy bohater ma jakiekolwiek defekty fizyczne o charakterze trwałym, takie jak krótkowzroczność, albo czasowym, np. złamaną nogę?

12. Która z fizycznych cech bohatera jest typowa dla członków jego rodziny?

13. Czy bohater pali papierosy, pije alkohol lub bierze narkotyki? Jeżeli tak, jakie to są używki, w jakich ilościach je przyjmuje i jak istotne znaczenie mają w jego codziennym życiu?

14. Co jest największą fizyczną zaletą bohatera?

15. Co jest największą fizyczną słabością bohatera?

WEWNĘTRZNE ŻYCIE TWOJEGO BOHATERA

1. Jaki jest iloraz inteligencji bohatera i jaki ma ono wpływ na jego życie?

2. Jak opisałbyś wyobraźnię bohatera?

3. Czy bohater kieruje się zdrowym rozsądkiem i wydaje obiektywne sądy?

4. Jak opisałbyś jego poglądy na życie?

5. Czy bohater stara się dominować nad innymi, czy jest uległy? Dlaczego?

6. Jak bohater podchodzi do ważnych problemów?

7. Jaki jest jego największy talent?

8. Jakiego talentu najbardziej mu brakuje?

9. Co było dotąd największym życiowym sukcesem bohatera?

10. Co było jego największą życiową porażką?

11. Co było jego najważniejszą życiową ambicją?

12. Co było jego największym złudzeniem?

13. Wskaż trzy największe lęki bohatera w kolejności od najważniejszego do najmniej istotnego.

14. Wskaż trzy rzeczy, które są w stanie naprawdę rozzłościć bohatera.

15. Co sprawia, że bohater czuje się zażenowany, zawstydzony lub winny?

16. Jak opisałbyś kodeks moralny bohatera?

17. Jakie trzy wartości bohater ceni najbardziej?

18. Jakie trzy wartości są dla niego najmniej istotne?

19. Jaka jest największa cnota bohatera?

20. Jaka jest jego największa słabość?

21. Co możesz powiedzieć o religijności i życiu duchowym bohatera?

22. Znajdź coś niezwykłego, co bohater mógłby zrobić, ale tylko pod warunkiem, że większość ludzi nie dowiedziałaby się o tym.

23. Wskaż trzy rzeczy, których bohater nigdy by nie zrobił.

24. Co jest największym sekretem bohatera i dlaczego to ukrywa?

25. Co podnieca bohatera seksualnie?

26. Co jest największą siłą psychiczną bohatera?

27. Co jest jego największą psychiczną słabością?

RELACJE BOHATERA Z INNYMI LUDŹMI

1. Gdzie i w jakim domu dorastał bohater?

2. Z jakiej klasy społecznej pochodzi bohater i jak to na niego wpłynęło?

3. Z jakich osób składała się rodzina bohatera w pierwszych latach jego życia i jak wyglądały ich wzajemne stosunki?

4. Kim byli z zawodu rodzice bohatera i jak wiele zarabiali?

5. Co było największą siłą i słabością ojca bohatera?

6. Co było największą siłą i słabością jego matki?

7. Jak w skrócie opisałbyś dzieciństwo bohatera?

8. Kto wewnątrz rodziny lub poza nią miał największy – pozytywny bądź negatywny – wpływ na bohatera w dzieciństwie? Jak opisałbyś to oddziaływanie?

9. Do jakich szkół uczęszczał bohater i jakie miał wyniki w nauce?

10. Jakie były jego ulubione i znienawidzone przedmioty?

11. Czy bohater był lubiany przez rówieśników, kiedy był dzieckiem i nastolatkiem?

12. Na ile aktywnie uczestniczył w życiu społecznym szkoły?

13. Kto wewnątrz rodziny lub poza nią miał największy – pozytywny lub negatywny – wpływ na bohatera w okresie dojrzewania? Jak opisałbyś to oddziaływanie?

14. Kim była pierwsza miłość bohatera, jak zaczęła się ich relacja i – jeżeli nie trwa do tej pory – jak się skończyła?

15. Jaka była pierwsza prawdziwa praca bohatera, w jaki sposób został zatrudniony i – ewentualnie – dlaczego już tam nie pracuje?

16. Jaki zawód wykonuje bohater obecnie, ile zarabia, i czy posiada kwalifikacje do tego typu pracy?

17. Jaki jest jego stan cywilny i do jakiej klasy społecznej należy?

18. Gdzie teraz mieszka, z kim żyje (jeżeli jest z kimś związany)?

19. Jak opisałbyś jego życie domowe?

20. Jak ostatnio wyglądało jego życie seksualne?

21. Kogo – otwarcie lub w sekrecie – uważa za najbardziej pociągającego seksualnie?

22. Kim jest najlepszy przyjaciel bohatera? Dlaczego to akurat ta osoba?

23. Kim jest jego największy wróg i dlaczego?

24. Czy bohater ma obecnie jakieś hobby? Jeśli tak, to jakie?

25. Co poza hobby dostarcza mu rozrywki?

26. Jaką książkę przeczytał ostatnio?

27. Jaki film ostatnio obejrzał?

28. Kiedy ostatnio bohater był na przyjęciu, co to była za impreza, jak się tam bawił?

29. Kto jest w tej chwili najważniejszą osobą w życiu bohatera – mąż/żona, kochanek/kochanka, przyjaciel/przyjaciółka, członek rodziny, mentor, a może współpracownik? Dlaczego?

30. Jaki był najszczęśliwszy moment, który bohater dzielił z tą osobą?

31. Jaki był najsmutniejszy moment, który wspólnie przeżyli?

32. Jak określiłbyś poglądy polityczne bohatera?

33. Jak określiłbyś jego pozycję społeczną lub rolę odgrywaną w społeczeństwie?

34. Gdyby bohater mógł zmienić jedną rzecz w funkcjonowaniu świata, co by to było?

35. Jakie były trzy najważniejsze punkty zwrotne w życiu bohatera i jak – pozytywnie lub negatywnie – wpłynęły na jego życie?

PODSUMOWANIE

Właśnie zacząłeś tworzyć wyjątkową tożsamość bohatera przez konkretne wybory dotyczące jego cech fizycznych, życia wewnętrznego oraz relacji z innymi ludźmi. Podczas rozwijania historii nadal zadawaj sobie pytania podobne do powyższych. Dzięki temu twoja postać będzie mogła wciąż „rosnąć”. Szukaj odpowiedzi, które są istotne ze względu na podróż dramatyczną i pomogą ci lepiej zrozumieć, jak twój bohater będzie się czuł i zachowywał w miarę jej rozwoju.

Pozostałe ćwiczenia w tym rozdziale służą pogłębieniu wiedzy o poszczególnych aspektach życia bohatera, takich jak jego system przekonań, życie domowe i praca. W niektórych przypadkach możesz zadawać sobie podobne pytania dotyczące tej samej postaci i zauważyć, że odpowiadasz w różny sposób. Wiedz, że twój bohater jest dynamiczny i będzie ewoluował w nowych, często niespodziewanych kierunkach w trakcie pisania i przepisywania historii.

Aby kontynuować analizę bohatera, napisz biografię koncentrującą się na najważniejszych momentach zwrotnych jego życia. Poszukaj wydarzeń, które wpłyną na akcję opowiadanej historii, a nie będą tylko interesującymi doświadczeniami samymi w sobie. Innym przydatnym ćwiczeniem jest rozpisanie przebiegu dnia danej postaci – dnia bezpośrednio poprzedzającego początek historii. Jeśli odkryjesz, co bohater zazwyczaj robi od rana do wieczora, dowiesz się o nim bardzo wiele.

ROZWIJANIE BOHATERA

W CO WIERZY BOHATER

W SKRÓCIE

Dowiedz się więcej o bohaterze przez sformułowanie jego życiowego credo

NAJLEPSZA PORA NA TO ĆWICZENIE

Zawsze, kiedy chcesz lepiej poznać bohatera

CREDO BOHATERA: GŁĘBOKIE ŹRÓDŁO AKCJI

Żeby zdecydować o wydarzeniach, jakie nastąpią w twojej historii, musisz zrozumieć, jaki jest system przekonań bohatera, czyli to, jak postrzega świat, co ceni, a co nie stanowi dla niego wartości, co każe mu działać i dlaczego zachowuje się w taki, a nie inny sposób w określonych warunkach.

O ĆWICZENIU

Wybierz bohatera, którego konstrukcję chciałbyś ulepszyć, i wyobraź go sobie w okolicach momentu, kiedy historia się zaczyna. Użyj swobodnych skojarzeń, by odpowiedzieć na pytania zawarte w poniższym ćwiczeniu z perspektywy danej postaci i jej unikalnym językiem, jak gdybyś pisał dialog. Postaraj się wyrazić prawdę. „Prawda” w tym wypadku jest tym, co ty, a więc bohater, uznajesz za prawdę na początku historii.

SYSTEM PRZEKONAŃ TWOJEGO BOHATERA

Kiedy historia się zaczyna, jak ty, czyli bohater, odnosisz się do poniższych 20 tematów? Poświęć minutę na każdy z nich po kolei i postaraj się zanotować w tym czasie tyle skojarzeń, ile się da.

Pieniądze

Grzech

Przemoc

Piękno

Dzieci

Sukces

Małżeństwo

Śmierć

Kościół

Rodzina

Narkotyki

Przyjaźń

Technologia

Polityka

Sprawiedliwość

Porażka

Wolność

Miłość

Seks

Bóg

GŁĘBSZE SPOJRZENIE NA TRZY GŁÓWNE PRZEKONANIA

Jako bohater na początku historii:

1. Przejrzyj swoje szybkie odpowiedzi na 20 tematów z ćwiczenia powyżej. Wybierz trzy z nich do dokładniejszej analizy.

2. Przy każdym z wybranych tematów przez pięć minut kontynuuj wyrażanie swojego punktu widzenia. Pamiętaj, że nie ma dobrego albo złego sposobu na wykonanie tego zadania. Po prostu precyzyjnie formułuj myśli i bądź wierny temu w co ty, jako bohater, wierzysz. Postaraj się włączyć w proces pisania konkretne przykłady z własnego życia, aby poprzeć nimi owe przekonania.

PODSUMOWANIE

System przekonań twojego bohatera to jeden z najważniejszych komponentów mających wpływ na to, kim jest i co nim kieruje. Bazuje na tym, czego dana postać doświadczyła w życiu, czego została nauczona przez innych oraz co myśli i czuje, a także co z tego wszystkiego wynika.

Tak jak w przypadku realnych ludzi, nie ma dwojga bohaterów, którzy mieliby identyczny system przekonań. Każdy zatem będzie działał w charakterystyczny dla siebie sposób, zwłaszcza pod presją, kiedy prawdziwe wartości mają zwyczaj ukazywać się w całej wyrazistości – niezależnie od tego, czy danej postaci się to podoba, czy nie.

Najłatwiej jest zrozumieć te wartości, które współdzielisz z bohaterem, ale co zrobić z tymi, które nie są ci bliskie? Znajdź chwilę, aby przeanalizować główne różnice i zastanowić się, co sprawiło, że dana postać zaczęła wyznawać właśnie te wartości.

ROZWIJANIE BOHATERA

GDZIE MIESZKA BOHATER

W SKRÓCIE

Znajdź ważne klucze do tożsamości swojego bohatera przez analizę jego domu

NAJLEPSZA PORA NA TO ĆWICZENIE

Zawsze, kiedy chcesz lepiej poznać bohatera

DOM TWOJEGO BOHATERA: KOPALNIA INFORMACJI O POSTACI

Im więcej wiesz o swoich bohaterach, tym większa szansa, że historia napisze się sama. To ćwiczenie pomoże ci pogłębić osobowość bohaterów za pomocą analizy ich najbardziej osobistego terytorium: domów. Niezależnie od tego, czy mieszkania pojawiają się bezpośrednio w akcji opowiadanej historii, te miejsca zawsze wiele mówią o tym, kim bohater jest naprawdę.

O ĆWICZENIU

Wybierz bohatera, którego konstrukcję chciałbyś ulepszyć, i wyobraź go sobie w okolicach momentu, kiedy historia się zaczyna. Użyj swobodnych skojarzeń, by odpowiedzieć na pytania zawarte w poniższym ćwiczeniu z perspektywy danej postaci i jej unikalnym językiem, jak gdybyś pisał dialog. Postaraj się wyrazić prawdę. „Prawda” w tym wypadku jest tym, co ty, a więc bohater, uznajesz za prawdę na początku historii.

DOMOWE ŻYCIE TWOJEGO BOHATERA

Kiedy historia się zaczyna:

1. Gdzie się znajduje twój dom? Gdybyś wysłał tu list, jakie informacje znalazłyby się na kopercie? Podaj imię i nazwisko oraz dokładny adres korespondencyjny.

2. Jaki to rodzaj mieszkania – dom, apartament, przyczepa, pokój hotelowy, pałac, jaskinia, namiot, las, stacja kosmiczna? Jak długo tam żyjesz?

3. Zwróć uwagę na różne przestrzenie w swoim domu, takie jak salon, kuchnia, łazienka, sypialnia.

4. Jak opisałbyś swoje sąsiedztwo, czyli bezpośrednie otoczenie?

5. Czy jesteś właścicielem swojego mieszkania, czy je wynajmujesz? A może mieszkasz tam za darmo?

- Jeśli płacisz, jaki miesięczny koszt ponosisz i jak sobie z tym radzisz?

- Jeśli jest to mieszkanie „za darmo”, co musisz dać zamiast pieniędzy?

6. Kto mieszka z tobą? Napisz imię każdego z domowników lub współlokatorów i określ waszą relację, np. kochanka, mąż, współtowarzysz celi. Jeśli masz zwierzęta, również je uwzględnij.

7. Krótko opisz, jak się czujesz w domu:

- Jeżeli mieszkasz sam, na ile lubisz swoją samotność?

- Jeżeli mieszkasz z kimś, w jakich jesteście stosunkach?

8. Krótko opisz, jak zazwyczaj wygląda twój dom – czy jest posprzątany, czy panuje w nim bałagan; jest czysty czy brudny; zagracony czy przestronny; zadbany czy zapuszczony?

9. Który pokój lub przestrzeń w domu lubisz najbardziej i dlaczego?

10. Który pokój lub przestrzeń w domu lubisz najmniej i dlaczego?

11. Wskaż swoje trzy ulubione przedmioty w domu. Sprecyzuj, co to jest, gdzie to trzymasz i dlaczego tak bardzo to lubisz.

12. Wskaż trzy przedmioty, których pewnego dnia chciałbyś się pozbyć. Powiedz, co to jest, gdzie to trzymasz i dlaczego tego nie lubisz.

13. Jakie intymne spotkanie w tym domu najmocniej zapisało się w twojej pamięci? Kiedy się odbyło i kto w nim uczestniczył?

14. Oprócz powyższego, jakie było najszczęśliwsze wydarzenie w twoim domu? Kiedy się odbyło i kto w nim uczestniczył?

15. Jakie najokrutniejsze lub najstraszniejsze zdarzenie bądź przestępstwo miało miejsce w tym domu? Kiedy to się stało i kto w tym uczestniczył?

16. Oprócz powyższego, jakie najbardziej przerażające doświadczenie jest związane z tym domem? Kiedy to się stało i kto w tym uczestniczył?

17. Jakie najsmutniejsze wydarzenie jest związane z tym domem? Kiedy to się stało i kto w tym uczestniczył?

18. Wskaż przedmiot, który trzymasz w sekrecie przed większością ludzi. Sprecyzuj, gdzie go teraz trzymasz i dlaczego go ukrywasz.

19. Co robisz albo zrobiłeś w swoim domu, o czym większość ludzi nie wie? Czy ktoś jeszcze był w to wydarzenie zaangażowany? Dlaczego stanowi ono tajemnicę?

20. Podsumowując, jak czujesz się w swoim domu?

- Jeżeli jesteś tu szczęśliwy, co cię najbardziej cieszy?

- Jeżeli jesteś nieszczęśliwy, co jest nie tak i gdzie wolałbyś mieszkać?

PODSUMOWANIE

Dom bohatera to często pomijane źródło ważnych informacji na jego temat. Dzięki odpowiedziom na powyższe pytania – nawet tym najprostszym, o adres, elementy przestrzeni, w której mieszka, oraz pokoje – dokonałeś wielu konkretnych i złożonych wyborów dotyczących życia tej postaci. Wcielanie się w nią pozwoliło ci również zmienić perspektywę z czysto akademickiej i przeniknąć do świata przedstawionego historii. Dało ci to szansę nie tylko na znalezienie wskazówek pomocnych w opowiedzeniu historii, lecz także na rozwinięcie unikalnego światopoglądu, osobowości i języka swojego bohatera.

ROZWIJANIE BOHATERA

GDZIE PRACUJE BOHATER

W SKRÓCIE

Dowiedz się więcej o bohaterze dzięki analizie jego życia zawodowego

NAJLEPSZA PORA NA TO ĆWICZENIE

Zawsze, kiedy chcesz lepiej poznać bohatera

WPŁYW WYKONYWANEGO ZAWODU NA BOHATERA

Nawet jeśli nie pokazujesz w swojej sztuce bohatera w okolicznościach związanych z pracą, możesz dzięki niej odkryć wiele informacji przydatnych podczas budowania historii. Nieważne, czy jest to smażenie frytek w barze szybkiej obsługi, czy siedzenie na tronie i rządzenie krajem – zawód wykonywany przez daną postać odzwierciedla, do jakiej klasy społecznej należy, jaki styl życia prowadzi, jak wygląda jej status materialny, jak dużą władzę posiada i jakie ma możliwości rozwoju. Praca określa również sposób spędzania przez nią znaczącej ilości czasu oraz to, jakich ludzi z reguły spotyka, a z jakimi nie ma kontaktu. To wszystko może w pewnym stopniu wpływać na stosunek bohatera do społeczeństwa oraz jego system wartości, a także kształtować słownictwo, jakim się posługuje, i sposób ubierania się.

W teorii twoja postać jest wyjątkowa i nie powinno się dokonywać generalizacji, ale poszczególne zawody sugerują różne cechy charakteru wykonujących je osób. Na przykład sekretarka zatrudniona tymczasowo i zarabiająca minimalną pensję widzi świat inaczej niż prezes korporacji zgarniający miliony dolarów. Księgowa może cenić organizację bardziej niż artysta, dla którego wartością jest łamanie reguł. Programista komputerowy mówi i ubiera się inaczej niż duchowny, prawnik czy dżokej. Poznaj zawód swojego bohatera i wpływ, jaki ma on na jego życie. Dzięki temu będziesz sobie lepiej radził z tą postacią przez cały proces tworzenia historii, nawet jeśli praca jest ostatnią rzeczą, o której myśli.

O ĆWICZENIU

Wybierz bohatera, którego konstrukcję chciałbyś ulepszyć, i wyobraź go sobie w okolicach momentu, kiedy historia się zaczyna. Użyj swobodnych skojarzeń, by odpowiedzieć na pytania zawarte w poniższym ćwiczeniu z perspektywy tej postaci i jej unikalnym językiem, jak gdybyś pisał dialog. Postaraj się wyrazić prawdę. „Prawda” w tym wypadku jest tym, co ty, a więc bohater, uznajesz za prawdę na początku historii.

ŻYCIE ZAWODOWE TWOJEGO BOHATERA

Jako bohater na początku historii:

1. Pomyśl o różnych rodzajach pracy. Jaki masz zawód? Jeśli jesteś aktualnie bezrobotny albo na emeryturze, jaką pracę najczęściej wykonywałeś?

2. W jakim rodzaju instytucji pracujesz, jak się nazywa i jak daleko od twojego domu się znajduje?

3. W jaki sposób dostajesz się do pracy i ile czasu zajmuje ci droga w każdą stronę?

4. W jakich godzinach zazwyczaj pracujesz?

5. Jaką pełnisz funkcję i od jak dawna masz tę konkretną pracę?

6. Wymień dwie albo trzy umiejętności, które były ci potrzebne do zdobycia tej pracy.

7. Jak wiele zarabiasz miesięcznie i czy ta suma wystarcza na pokrycie bieżących potrzeb? Jak to się ma do twojego stylu życia?

8. Jaka jest twoja największa zaleta w pracy?

9. Jaka jest twoja największa wada w pracy?

10. Czy odpowiada ci wykonywany przez ciebie zawód?

11. Podaj przykład jednego ze swoich największych sukcesów w pracy.

12. Podaj przykład jednej ze swoich największych porażek w pracy.

13. Opowiedz, jak spędzasz czas ze współpracownikami – w pracy lub poza nią.

14. Pomyśl o ludziach, z którymi wchodzisz w interakcję w czasie pracy, np. o szefie, współpracownikach, klientach lub dostawcach. Kogo lubisz najbardziej i dlaczego?

15. Pomyśl jeszcze raz o ludziach, z którymi pracujesz. Kogo lubisz najmniej? Dlaczego?

16. Jaki jest największy sekret, którego nie wyjawiłbyś współpracownikom? Dlaczego trzymasz to w tajemnicy?

17. Jaka jest twoja największa obawa lub zmartwienie związane z pracą?

18. Przemyśl powyższe odpowiedzi. Co lubisz najbardziej w pracy, którą wykonujesz?

19. Co lubisz najmniej w związku z nią?

20. Gdybyś mógł wykonywać jakikolwiek inny zawód, co by to było i dlaczego?

Jeżeli twój bohater wykonuje pracę, z którą nigdy nie miałeś styczności, poświęć chwilę na zgłębienie, na czym ona polega. Porozmawiaj z ludźmi, którzy się tym zajmują. Co najbardziej lubią w swojej pracy, a czego nie cierpią? Co jest w niej wyjątkowego? Jak wpływa na całe ich życie?

PODSUMOWANIE

Jeżeli twój bohater pracuje na pełnym etacie, praca zajmuje mu prawie jedną trzecią życia. Dzięki powyższemu ćwiczeniu uzyskałeś większą wiedzę na temat tego, jak spędza ten czas, jakie ma on znaczenie dla tej postaci i jak wpływa na jej osobowość. Pamiętaj, że bohaterowie kierują się własną logiką i motywacjami, które odzwierciedlają całe ich życie – nie tylko ten jego wycinek, który widzimy w opowiadanej historii.

Dzięki temu, że odpowiadałeś na pytania jako bohater, przeniosłeś swoje rozważania z dziedziny czysto akademickiej do świata dramaturgii. Zgłębiając zagadnienia związane z zawodem danej postaci, pogłębiłeś także wiedzę o jej widzeniu świata, osobowości i unikalnym języku.