Spis treści

OKŁADKA | Opad autorytetów | MARIA REGUCKA

Karta tytułowa

FELIETON | TYMCZASEM Rysunki z natury | MARCIN WICHA

RZECZ GUSTU | Redakcja poleca wydarzenia kulturalne w listopadzie

CYKL DOBRO WSPÓLNE | Doktor Paweł | MARTA RYBICKA

OPOWIADANIE | Gorzko, gorzko | JOANNA BATOR

REPORTAŻ | Wędrówka tusz | BARTEK SABELA sprawdza, jak żyją i umierają polskie świnie

REPORTAŻ | Don Kichot w białym kitlu | ALEKSANDRA WARECKA o pediatrze, który ruszył na wojnę z medycznymi denialistami

ROZMOWA | Jestem od nieporządku | ze SŁAWOMIREM SIERAKOWSKIM rozmawia KAROLINA LEWESTAM

FOTOREPORTAŻ | Widoki wielokrotne | PAWEŁ PIERŚCIŃSKI

ESEJ | Jezdnie pandemii | MARTA ŻAKOWSKA rozlicza miejskie władze z bezczynności w czasie lockdownu

ESEJ | Skarłowaciałe olbrzymy i olbrzymie karły | ZUZANNA KOWALCZYK pyta, kto zastąpi obalone autorytety

POEZJA | Tego dnia | ANNE SEXTON

HISTORIA OSOBISTA | Epsilon, czyli formowanie elit | WOJCIECH ENGELKING o tym, kogo przyciąga i jak działa nowy establishment

ESEJ IDEE | To samo, tylko lepiej | KAROLINA LEWESTAM i MAGDALENA RADWAN - RÖHRENSCHEF o szkole

REPORTAŻ | Egzamin z e-lekcji | ANTONI ANTOSZEK, licealista, który opowiada o nauce w zdalnej szkole

APTECZKA | Co w niej trzyma... | ALEX FREIHEIT

ESEJ | Wolne miasto wiersz | KRYSTYNA DĄBROWSKA szuka wolności w poezji

POEZJA | każdy film katastroficzny rozpoczyna scena, w której rząd ignoruje naukowca | SALENA GODDEN

OPOWIADANIE | List pierwszy | MACIEJ HEN

FELIETON | PRZYPISY O przyszłości edukacji | ZUZANNA KOWALCZYK

OBRAZY | JACEK WRÓBLEWSKI

ŻARTY RYSUNKOWE | JAREK KOZŁOWSKI

Karta redakcyjna

TYMCZASEM // FELIETON

Rysunki z natury

Teraz wszyscy są ekoświadomi. Wszyscy są ekokrytyczni. O naturze wypada mówić przyciszonym głosem, tonem pełnym uczucia. (Tak się mówi o ofiarach). A mnie jest głupio.

– Przecież zawsze byłem dobry dla roślin – mamroczę. – Wielu moich najlepszych przyjaciół to nie-ludzie – zapewniam. – Ograniczyłem mięso – dodaję. – Chodziłem na demonstracje w obronie puszczy – przypominam.

Faktycznie, machałem konarami z szarego papieru. Kolega wymalował transparent z dzięciołem trójpalczastym. Marta zrobiła dzioby na gumce. Jeden dziób pożyczyliśmy znajomemu redaktorowi symetryście. Wyglądał wspaniale.

Ale i tak nie lubię wyjeżdżać z Grochowa. Nie przepadam za nie-ludzką naturą. Nie lubię niemiasta. Zamiast wyrastać po cichu i skromnie z jakiejś szczeliny, zamiast ukorzeniać się między płytami chodnika, rozzuchwalona nie-ludzka natura okupuje całą dostępną przestrzeń. Narzuca swoje zasady. Człowiek z trudem toruje sobie przejście. (Za tydzień nasze ścieżki zarosną).

W nie-mieście wszystkiego jest za dużo. Brakuje kątów prostych. Brakuje równych powierzchni i geometrycznych figur.

CZASEM MI SIĘ PRZYPOMINA, że kiedyś umiałem rysować. Przypominają mi się lata, gdy nie rozstawałem się ze szkicownikiem, zeszytem i plikiem kartek A4 przypiętym do metalowej podkładki. Wlokłem ze sobą cieknące kałamarze z tuszem, obsadki, cienkopisy, ołówki. A niekiedy nawet flaszkę z terpentyną, pudełko farb i turystyczną sztalugę.

Podziwiałem profesora S., wykładowcę rysunku na Wydziale Architektury. W dzieciństwie uważałem go za największego artystę świata. I może nadal uważam. Ponieważ – w odróżnieniu od Picassa – widziałem go kiedyś na własne oczy.

Powiedział, że rysownik jest sztukmistrzem. Że sztuka to pokazywanie sztuczek. Rzeczywiście, popisywał się bezwstydnie. Szast-prast. Puszczał w ruch flamaster. Błyskawicznie rozprawiał się z łukami, sklepieniami, attykami. Ujawniał ich konstrukcję, demaskował ukryte kule, walce i prostopadłościany. Na deser pożerał drzewa.

(W architektonicznym rysunku drzewa są pasażerami drugiej klasy. Tłumem statystów, bez twarzy i cech indywidualnych. One jedne nie potrzebują konstrukcji, mogą pozostać kłębkiem linii, ekspresyjną eksplozją listowia).

Z czasem ja też nauczyłem się kilku skromnych sztuczek. Umiałem rozlewać czarne plamy tuszu. Tłuste cienie wdrapywały się na ściany, czepiały gzymsów i nurkowały w oknach. Południowe słońce zawsze mi sprzyjało.

Potrafiłem wyciągać piórkiem jakiś szczegół pierwszego planu, co dawało przyjemny kontrast ze szkicowo potraktowanym tłem.

Nauczyłem się czerpać korzyści z drewnianych stojaków na stogi. Sprytnie dyskontować druty telefoniczne. Wykorzystywać sieci średniego napięcia. (Linie napowietrzne są błogosławieństwem dla pejzażystów. Prowadzą wzrok w stronę horyzontu. Jak po sznurku).

Umiałem rysować liście kasztanowca (wyglądały jak poskładane parasole). Wiedziałem, że zachowują się inaczej niż liście lipy lub grabu. Poznałem ich obyczaje w kwestiach powiewania i falowania na wietrze.

Niezły był ze mnie cwaniak. Tylko nie potrafiłem narysować łąki. Na łące brakowało perspektywy zbieżnej i prostopadłościanów. Próbowałem dopaść każde źdźbło i każdy listek – chociaż wiedziałem, że to niemożliwe. Wierzyłem, że istnieje jakaś droga na skróty, chytry sposób, chwyt. Zaraz rozpoznam powtarzalny deseń, znajdę strukturę, odkryję porządek w zachwaszczonym kosmosie.

Wierzyłem w to – zupełnie jak ludzie, którzy kupują w internecie magiczne gogle, a potem zakładają je na noc, żeby rano mówić w pięciu obcych językach. Nigdy się nie udało. Teraz już chyba za późno.

rysunek ARKADIUSZ HAPKA

MARCIN WICHA (ur. 1972), grafik, projektuje okładki, plakaty, znaki graficzne. Pisarz. Nagrodzony Paszportem „Polityki” 2017 w kategorii literatura. Laureat Nagrody Literackiej Nike 2018 za Rzeczy, których nie wyrzuciłem.

Rzecz gustu,

CZYLI REDAKCJA “PISMA”
poleca w listopadzie

Wystawa kolaży Pawła Althamera i Artura Żmijewskiego Pieśń ostateczna

Od 29 października w Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie MOCAK można oglądać wystawę Pieśń ostateczna. Na ekspozycję składa się wybór 20 kolaży powstałych w latach 2017–2019 autorstwa Pawła Althamera i Artura Żmijewskiego. Artyści, oddani idei Formy Otwartej Oskara Hansena, łączą w swoich pracach wycięte fragmenty książek i albumów z wielowarstwowym malarstwem o wyraźnej fakturze i barwie. Wystawie towarzyszy publikacja z dokonanym przez artystów wyborem wierszy. Prace można oglądać do 14 marca 2021 roku.

WIĘCEJ: mocak.pl

Wystawa Andrzej Wróblewski. Waiting Room

Od 15 października w Lublanie można oglądać pierwszą zagraniczną wystawę prac Andrzeja Wróblewskiego, która skupia się na ostatnich latach twórczości artysty. Wystawa odbywa się w Moderna galerija, jednym z najbardziej prestiżowych muzeów sztuki nowoczesnej w Europie. Na ekspozycję składa się ponad 120 dzieł i jest to największe przedsięwzięcie w ośmioletniej historii działalności Fundacji Andrzeja Wróblewskiego we współpracy z Instytutem Adama Mickiewicza.

WIĘCEJ: andrzejwroblewski.pl

5 listopada 2020

MFF Nowe Horyzonty + American FF

W związku z pandemią w tym roku organizatorzy postanowili połączyć 20. edycję Międzynarodowego Festiwalu Filmowego Nowe Horyzonty z 11. American Film Festivalem. Między 5 a 15 listopada we Wrocławiu oraz online będzie można zobaczyć najważniejsze filmy ze światowych festiwali: Sundance, Berlinale, Rotterdam czy Wenecja. Do tego liczne retrospektywy, filmowe eksperymenty, odkrycia oraz filmy biorące udział w konkursie głównym.

WIĘCEJ: nowehoryzonty.pl

20 listopada 2020

Międzynarodowy Festiwal Muzyki Europy Środkowo-Wschodniej Eufonie

Tegoroczna edycja festiwalu odbędzie się w warszawskich salach koncertowych oraz online między 20 a 28 listopada. Tematem przewodnim tym razem będzie okres romantyzmu, z jego nowymi gatunkami oraz zainteresowaniem rodzimym folklorem. W programie m.in. grane na żywo kompozycje Jeana Sibeliusa, Edwarda Griega, Antonína Dvořáka i Leoša Janáčka.

WIĘCEJ: nck.pl

25 listopada 2020

Azjatycki Festiwal Filmowy Pięć Smaków

Między 25 listopada a 6 grudnia odbędzie się 14. edycja festiwalu azjatyckiego kina Pięć Smaków. Tym razem przegląd najciekawszych filmowych nowości i najważniejszych retrospektyw oraz filmów archiwalnych z Azji Wschodniej, Południowo-Wschodniej i Południowej będzie można oglądać na specjalnej platformie internetowej. W programie m.in. tropienie kina gatunkowego, azjatycki VR oraz hołd dla historii kina Hongkongu.

WIĘCEJ: piecsmakow.pl

zdjęcia materiały prasowe

DOBRO WSPÓLNE

Doktor Paweł

zdjęcie i tekst MARTA RYBICKA

Paweł Grabowski to specjalista medycyny paliatywnej. Na wiejskich obszarach wschodniego Podlasia założył domowe Hospicjum Proroka Eliasza, to tutaj jedyna taka placówka. Jeżdżąc od wioski do wioski, pomaga nieuleczalnie chorym, osobom w podeszłym wieku, aby godnie przeżyły ostatnie miesiące swojego życia.

Często są to starsze małżeństwa, które się sobą nawzajem opiekują, czasem osoby samotne. – Oni wszyscy chcieliby umrzeć w domu, pośród swoich dźwięków, kształtów, zapachów, ale nie w samotności. A przecież czas umierania jest tak samo wartościowy, jak każdy inny okres w życiu człowieka – mówi Grabowski.

Niestety taka pomoc domowa nie zawsze wystarcza. Dlatego doktor Grabowski buduje pierwsze wiejskie hospicjum stacjonarne na Podlasiu. Nikt wcześniej nie podjął się takiej próby. Prosi o każde wsparcie. On sam swoim ciepłem, humorem i energią daje ludziom nadzieję na poprawę swojego zdrowia lub na godne umieranie.

Inicjatywę Grabowskiego można wesprzeć:
www.hospicjumeliasz.pl/pomagam

Cykl we współpracy z kampanią „Organizacje społeczne. To działa”
w w w . t o d z i a l a . o r g

OPOWIADANIE

Gorzko, gorzko

Rozdział dostępny w pełnej wersji

GALERIA

Rozdział dostępny w pełnej wersji

REPORTAŻ

Wędrówka tusz

Rozdział dostępny w pełnej wersji

REPORTAŻ

Don Kichot
w białym kitlu

Rozdział dostępny w pełnej wersji

ROZMOWA

Jestem od nieporządku

Rozdział dostępny w pełnej wersji

FOTOREPORTAŻ

Widoki wielokrotne

Rozdział dostępny w pełnej wersji

ESEJ IDEE

Jezdnie pandemii

Rozdział dostępny w pełnej wersji

GALERIA

Dalsza część rozdziału dostępna w pełnej wersji

ESEJ IDEE

Skarłowaciałe olbrzymy i olbrzymie karły

Rozdział dostępny w pełnej wersji

POEZJA

Tego dnia (fragment)

Rozdział dostępny w pełnej wersji

HISTORIA OSOBISTA

Epsilon, czyli formowanie elit

Rozdział dostępny w pełnej wersji

ESEJ IDEE

To samo, tylko lepiej

Rozdział dostępny w pełnej wersji

GALERIA

Rozdział dostępny w pełnej wersji

REPORTAŻ

Egzamin z e-lekcji

Rozdział dostępny w pełnej wersji

APTECZKA

Jak na grzeczną dziewczynkę przystało

Rozdział dostępny w pełnej wersji

ESEJ KULTURA

Wolne miasto
wiersz

Rozdział dostępny w pełnej wersji

POEZJA

każdy film katastroficzny rozpoczyna scena, w której rząd ignoruje naukowca

Rozdział dostępny w pełnej wersji

OPOWIADANIE

List pierwszy

Rozdział dostępny w pełnej wersji

FELIETON

Przypisy
O przyszłości edukacji

Rozdział dostępny w pełnej wersji

Redakcja: Pismo. Magazyn opinii, ul. Wojciecha Górskiego 1/66, 00-033 Warszawa,
Redaktorka Naczelna: Magdalena Kicińska, Szefowa Działu Idee: Karolina Lewestam, Sekretarz Redakcji: Katarzyna Kazimierowska,
Redakcja: Marcin Czajkowski, Zuzanna Kowalczyk, Zofia Sawicka,
Dyrektor Artystyczny: Karol Tyczyński, Felieton: Marcin Wicha, Korekta: Monika Marczyk, Dorota Śrutowska
Szef Projektów Cyfrowych: Barbara Sowa, Mateusz Roesler (wyd. cyfrowe)
Projekt makiety: Jacek Utko, Redaktorka Artystyczna: Karolina Mazurkiewicz, Promocja: Ewa Salamon, Fundraising: Anna Linowska,
Reklama: reklama@magazynpismo.pl, +48 506 892 119,

Prenumerata: www.magazynpismo.pl/prenumerata

Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych oraz zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania. Redakcja nie odpowiada za treść ogłoszeń i ma prawo do odmowy publikacji.

ISSN 2544-5022

Pismo. Magazyn opinii

www.magazynpismo.pl

Wydawca: Fundacja Pismo

ul. Wojciecha Górskiego 1/66, 00-033 Warszawa

KRS: 0000689263, NIP: 1182150957

Prezes Zarządu: Piotr Nesterowicz

Członkowie Zarządu:

Magdalena Kicińska, Piotr Stasiak

Na zlecenie Woblink

woblink.com

Plik przygotowała Angelika Duchnik