Spis treści

Karta tytułowa

PROZA
Po ciemku | MARCIN WICHA

Studnia | JAREK WESTERMARK

Shuggie Bain | DOUGLAS STUART

RZECZ GUSTU
Redakcja podpowiada
gdzie przekazać 1 procent podatku

APTECZKA
Co w niej trzyma... JOANNA OKUNIEWSKA

POEZJA
Cynk | MAŁGORZATA LEBDA

ucieczka | ANNA FIAŁKOWSKA

Okno na tamtą stronę | WŁADYSŁAW SZLENGEL

OBRAZ
CYKL PRAWA CZŁOWIEKA | Woda | RATS AGENCY

FOTOREPORTAŻ | Sprawiedliwość | PIOTR WÓJCIK

KOMIKS | Bez słów

ŻARTY RYSUNKOWE | EDYTA BYSTROŃ

OKŁADKA | Nie przelewa się | JAKUB KAMIŃSKI

FELIETON
NIE WSZYSTKO STRACONE | Coś dla nie-siebie | ANIA MORAWIEC o niesieniu bezinteresownej pomocy

PRZYPISY À propos dobroczynności | ZUZANNA KOWALCZYK

ROZMOWA
Psychoterapia konstytucyjna | z PROF. MIROSŁAWEM WYRZYKOWSKIM rozmawia KAROLINA LEWESTAM

Nawet w najprostszych słowach kryją się tajemnice | z JENNIFER CROFT, tłumaczką polskiej noblistki, rozmawia RHIAN SASSEN

REPORTAŻ
Najdroższa pomoc świata | MIROSŁAW WLEKŁY pyta, co to znaczy pomagać dobrze

Wspaniałe odłogi | FILIP SPRINGER sprawdza, czy miejskie chaszcze są potrzebne

Łabędzi śpiew koguta | ALEKSANDRA WARECKA opowiada, dlaczego zniknęły Cepelie

STUDIUM
Wyczyścić szafę, wyczyścić sumienie | MARTA MITEK o tym, jak mądrze przekazać ubrania innym

ESEJ
Jak superbogacze korzystają na filantropii | PAUL VALLELY o darczyńcach, którym wydaje się, że zmieniają świat

E-państwo kontra nacjonaliści | DOMINIK WILCZEWSKI tłumaczy paradoksy współczesnej polityki Estonii

WOKÓŁ KSIĄŻEK
Magia liczb | ŁUKASZ LAMŻA radzi, jak nie dać się zmanipulować statystykom

Karta redakcyjna

PROZA

Po ciemku

tekst MARCIN WICHA

Ściany w tamtym domu. Cienkie rysy, które biegły od podłogi po sufit. Ukryte pod warstwą tapety, zamalowane – znów się pojawiały. „Czy dom runie?” – pytał. „Nie, nie bój się. To tylko rysa. Nie powiększa się. Nie trzeba się obawiać”.

WIĘC TERAZ PAŃSTWA ZAPRASZAM DO CIEMNEGO POKOJU

Mija wiele lat. Nadal będzie się tam budzić. W którymś z tych domów czy mieszkań. Noce nigdzie nie są tak czarne jak na Ukrainie. Niebo nigdzie nie jest tak czarne. Wiele lat później podzieli się tym spostrzeżeniem. Napisze to w autobiografii. Podrzuci tę uwagę jako klucz do zagadki. Czarna noc. Czarna ziemia. Czarny kwadrat.

Budzi się w ciemności. Budzi go lęk, że stracił wzrok. Noce nigdzie nie są tak czarne jak na Ukrainie. Jest pod ziemią. Przysypany. Zagrzebany. W ceglanym dwupiętrowym budynku. W mieszkaniu kierownika cukrowni. W pokoju dziecięcym.

Budzi się. Boi się, że to odeszło. Zostawiło go, znalazło sobie inne mieszkanie.

Czuje strach. W ciemności zamienia się w ślepca. Szuka po omacku. Dotyka ściany. Jest ciepła, tłusta i pokryta drobnymi grudkami farby.

Bez oczu, bez ust, utopiony w ziemi. Jest rybą głębinowa. Wijem. Skręconą linią. Wodzi ręką po ścianie tak długo, aż odnajdzie podłużny rowek. Ślad, który zostawiła jakaś szafa czy komoda. Wsuwa palec w szczelinę. Czuje pył na opuszce palca. Chce narysować jakiś kształt, żeby sprawdzić, że tamto jest.

Budzi się w nocy. Jest ciemno. Czuje, że coś zgubił. Coś stracił. Przesuwa palcem po ścianie. Rysuje na próbę. Rysuje niewidocznego koziołka. Daje mu cztery triumfalne nogi. Zginają się, każda we właściwą stronę.

Próbuje narysować konia. Później jeźdźca. Rysuje nagą kobietę – i natychmiast ściera ten rysunek ze ściany – boi się kary, która spadnie na niego, na rodziców, rodzeństwo. Rysuje świętą postać. Może to bluźnierstwo – aureola w miejscu, gdzie jeszcze przed chwilą dotykał ogromnych niewidzialnych piersi. Ale może to właśnie jest najlepsze. I najstraszniejsze.

Wreszcie zasypia, jednak nadal rysuje włochate zwierzęta, patykowatych myśliwych z łukami i włóczniami. Rysuje Minotaura. Czarnego wojownika ze stopami wąskimi jak wrzeciona. Rysuje profil mężczyzny – nigdy go nie widział, ale zna jego rysy. Tamten utył z opilstwa lub choroby. Przedstawia w półprofilu jego nalaną twarz – a obok wszystkie przyszłe i minione kształty.

Wszystko to wydobywa się spod jego palców, a on czuje każdą linię. Pobudzają jego układ nerwowy, dłonie i przedramiona. Drżą tuż pod skórą, w przegubach. Pulsują pod paznokciami. Czuje, że wokół coś żyje, szarpie się, drży w drewnie, w kamieniu, w cegle, w papierze, w ziemi i w nim.

Linie układają się we właściwych miejscach. Pokój zamienia się w niewidzialne Lascaux. Przezroczystą Kaplicę Sykstyńską. Ściana pokrywa się pajęczyną, a on porusza się po napiętych liniach. Jakby szedł pod kopułą cyrku.

Zasypia spokojny. Rano budzi się z poczuciem, że wydarzyło się coś radosnego, czego nie potrafi sobie przypomnieć. Coś dostał, tylko nie pamięta, gdzie to odłożył. Coś mu się udało.

Czuje pod stopami nić pajęczyny. Wiele lat później ktoś zapisze, że w chwilach ekscytacji, gdy wygłasza perory i objaśnia swoje poplątane teorie, jego ręce wciąż jeszcze leciutko drżą.

Fragment pochodzi z książki Kierunek zwiedzania, która ukaże się 16 kwietnia 2021 roku nakładem wydawnictwa Karakter.

MARCIN WICHA (ur. 1972), grafik i pisarz. Nagrodzony Paszportem „Polityki” 2017 w kategorii literatura. Laureat Nagrody Literackiej Nike 2018 za Rzeczy, których nie wyrzuciłem.

Partnerem prozy w „Piśmie” jest Wrocław Miasto Literatury UNESCO i Wrocławski Dom Literatury.

Rzecz gustu,

czyli redakcja „Pisma”
podpowiada, komu podarować
w kwietniu swój jeden procent

Podobnie jak w zeszłym roku, również tym razem w kwietniu, w miejsce rekomendacji kulturalnych przygotowaliśmy subiektywny przegląd organizacji pożytku publicznego, na które możecie przekazać swój jeden procent podatku. O problemach, których rozwiązywanie wspierają przytoczone organizacje, pisaliśmy niejednokrotnie na swoich łamach. Jeśli zatem…

…istotny jest dla ciebie temat coraz powszechniejszej depresji wśród dzieci i młodzieży wobec jednoczesnej zapaści polskiej psychiatrii dziecięcej, o czym można przeczytać w wywiadzie Janusza Schwertnera Depresja? Nie wiadomo, od czego zacząć z Rafałem Szymańskim, podaruj jeden procent podatku Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę (KRS: 0000204426), która zapewnia młodym pacjentom po traumatycznych przejściach bezpłatną pomoc psychologiczną, prawną i medyczną, lub Fundacji ITAKA (KRS: 0000126459), która między innymi prowadzi Antydepresyjny Telefon Zaufania.

…utkwił ci w pamięci wstrząsający reportaż Mój kraj utrudnia mi życie Aleksandry Wareckiej, opisujący historie pacjentów onkologicznych w Polsce, przekaż swój jeden procent na Fundację Alivia (KRS: 0000358654), która pomaga chorym na raka w finansowaniu nierefundowanych terapii, prywatnych konsultacji i innych wydatków niezbędnych w procesie leczenia. Możesz też wesprzeć Fundację Rak’n’Roll (KRS: 0000338803), która zajmuje się wspieraniem pacjentów onkologicznych i edukacją w zakresie badań profilaktycznych.

…bliski jest ci temat przeciwdziałania brutalnej eksploatacji i eksterminacji zwierząt po lekturze cyklu Nasze zwierzobójstwo autorstwa Bartka Sabeli, wesprzyj swoim jednym procentem organizację Otwarte Klatki (KRS: 0000444120) lub Fundację Viva! Akcja Dla Zwierząt (KRS: 0000135274). Obie organizacje działają na rzecz ochrony praw zwierząt poprzez edukację, walkę o zmiany systemowe oraz dokumentowanie przypadków niehumanitarnego traktowania zwierząt.

…szczególnie ważny jest dla ciebie temat wspierania kobiet, które doświadczają przemocy, na przykład po lekturze tekstu Boicie się? Ja też Małgorzaty Sadowskiej, wesprzyj jednym procentem Centrum Praw Kobiet (KRS: 0000188668), które od dwudziestu pięciu lat niesie pomoc kobietom doświadczającym przemocy i ich dzieciom, lub Feminotekę (KRS: 0000242885), która obok misji edukacyjnej, mającej na celu przeciwdziałanie przemocy i promowanie równości, prowadzi telefon dla kobiet doświadczających przemocy.

…poruszył cię reportaż Karoliny Sulej Miłość i sztuka dragu. Orędzia matki Kasi, przekaż jeden procent na Kampanię przeciw Homofobii (KRS: 0000111209), która działa na rzecz przeciwdziałania nagonce na osoby LGBTQ+ oraz wspiera osoby doświadczające przemocy i wykluczenia na tle homofobii oraz transfobii. Możesz też wesprzeć organizację Lambda (KRS: 0000140531), która prowadzi telefon zaufania dla osób LGBT+ i ich bliskich oraz udziela wsparcia psychologicznego i prawnego osobom doświadczającym homofobii.

…ważny jest dla ciebie temat wsparcia samotnych osób starszych, na przykład po obejrzeniu fotoreportażu Seniorzy autorstwa Katarzyny Piechowicz, przekaż jeden procent Stowarzyszeniu mali bracia Ubogich (KRS:0000160750), które prowadzi telefon zaufania dla osób starszych i zapewnia samotnym seniorom wsparcie psychologiczne, lub Fundacji Sedeka „Zdążyć z pomocą” (KRS: 0000338389), której misją jest pomoc potrzebującym, zwłaszcza osobom starszym, z niepełnosprawnością i zagrożonym wykluczeniem społecznym.

…cykl Filipa Springera Wyprawa po nadzieję zainspirował cię do walki o przeciwdziałanie zmianom klimatu, podaruj swój jeden procent podatku organizacji Greenpeace Polska (KRS: 0000180402), która działa na rzecz zmian systemowych w dziedzinie ochrony przyrody (od działań mających na celu możliwie szybkie odejście od spalania paliw kopalnych po ochronę zagrożonych ekosystemów i pomników przyrody). Możesz też wesprzeć Fundację WWF (KRS: 0000160673), która zajmuje się ochroną klimatu, przyrody i ginących gatunków.

…po lekturze reportażu Łukasza Pilipa Jagoda szuka rodziny zależy ci na wsparciu rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka, przekaż swój jeden procent na rzecz Fundacji Przystanek Rodzina (KRS: 0000495960), która udziela pomocy dzieciom w trudnej sytuacji życiowej i materialnej, rodzinom zastępczym oraz organizatorom pieczy zastępczej. Swoim wsparciem możesz też obdarować Fundację Rodzinnej Opieki Zastępczej „Ja i mój dom” (KRS: 0000199423), która zajmuje się pomocą finansową, materialną oraz edukacyjną dla rodzinnych form zastępczego rodzicielstwa.

PRAWA CZŁOWIEKA

Woda

zdjęcie i tekst MARTA SOSZYŃSKA

W 2017 roku epidemia cholery wstrząsnęła prowincjami Kiwu Południowe i Kiwu Północne, na wschodzie Demokratycznej Republiki Konga (DRK).

To choroba błyskawicznie atakująca przewód pokarmowy. Można się nią zarazić, pijąc skażoną bakteriami wodę lub przez pożywienie. Dawno wyeliminowana z krajów wysoko rozwiniętych, dziś występuje głównie tam, gdzie na co dzień wciąż brakuje dostępu do pitnej wody. A takich miejsc jest na świecie wciąż wiele.

Przeciętny mieszkaniec USA zużywa dziennie około 340 litrów wody. Natomiast w regionie Kiwu przeciętna rodzina czerpie wodę z okolicznych źródeł (w większości wybudowanych ze środków pomocy rozwojowej) lub po prostu z jeziora czy rzeki. Trzy- lub pięciolitrowe baniaki muszą wystarczyć na pranie, gotowanie i toaletę dla całej rodziny. Za transport wody do domu odpowiedzialne są przede wszystkim dzieci i kobiety.

Przed 2017 rokiem w regionie działało wiele punktów uzdatniania wody. Duża część finansowana była z pieniędzy amerykańskiej pomocy rozwojowej (USAID). Po dojściu Donalda Trumpa do władzy z dnia na dzień drastycznie zmniejszono budżety pomocowe i wiele osób w regionie straciło dostęp do bezpiecznych studni. Zaledwie parę miesięcy po wyborach w USA w regionie wybuchła epidemia cholery.

Na zdjęciu:
Mieszkańcy przedmieść Bukavu, stolicy Kiwu Południowego, czerpią wodę z jedynej bezpiecznej studni w okolicy (kwiecień 2017, Bukavu, DRK)

90 l

• dzienne zużycie wody na mieszkańca Polski

PROZA

Studnia

tekst JAREK WESTERMARK

Artykuł dostępny w pełnej wersji

REPORTAŻ

Najdroższa pomoc świata

tekst MIROSŁAW WLEKŁY

Artykuł dostępny w pełnej wersji

POEZJA

Cynk

MAŁGORZATA LEBDA

Artykuł dostępny w pełnej wersji

ROZMOWA

Psychoterapia konstytucyjna

z prof. MIROSŁAWEM WYRZYKOWSKIM
rozmawia KAROLINA LEWESTAM

Artykuł dostępny w pełnej wersji

POEZJA

ucieczka

ANNA FIAŁKOWSKA

Artykuł dostępny w pełnej wersji

STUDIUM

Wyczyścić szafę, wyczyścić sumienie

tekst MARTA MITEK

Artykuł dostępny w pełnej wersji

REPORTAŻ

Wspaniałe odłogi

tekst FILIP SPRINGER

Artykuł dostępny w pełnej wersji

FOTOREPORTAŻ

Sprawiedliwość

zdjęcia i tekst PIOTR WÓJCIK

Artykuł dostępny w pełnej wersji

ESEJ IDEE

Jak superbogacze korzystają na filantropii

tekst PAUL VALLELY
przełożył JAN DZIERZGOWSKI

Artykuł dostępny w pełnej wersji

ESEJ ŚWIAT

E-państwo kontra nacjonaliści

tekst DOMINIK WILCZEWSKI

Artykuł dostępny w pełnej wersji

POEZJA

Okno na tamtą stronę

WŁADYSŁAW SZLENGEL

Artykuł dostępny w pełnej wersji

KOMIKS

Bez słów

rysunki EDYTA BYSTROŃ

Artykuł dostępny w pełnej wersji

REPORTAŻ

Łabędzi śpiew koguta

tekst ALEKSANDRA WARECKA

Artykuł dostępny w pełnej wersji

WOKÓŁ KSIĄŻEK

Magia liczb

tekst ŁUKASZ LAMŻA

Artykuł dostępny w pełnej wersji

NIE WSZYSTKO STRACONE // FELIETON

Coś dla nie-siebie

tekst ANNA MORAWIEC

Artykuł dostępny w pełnej wersji

ROZMOWA

Nawet w najprostszych słowach kryją się tajemnice

z JENNIFER CROFT rozmawia RHIAN SASSEN
przełożył JAN DZIERZGOWSKI

Artykuł dostępny w pełnej wersji

APTECZKA

Otwarty dostęp do dobra

Artykuł dostępny w pełnej wersji

PROZA

Shuggie Bain

tekst DOUGLAS STUART
przełożył KRZYSZTOF CIEŚLIK

Artykuł dostępny w pełnej wersji

PRZYPISY // FELIETON

À propos dobroczynności

tekst ZUZANNA KOWALCZYK

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Redakcja: Pismo. Magazyn opinii, ul. Wojciecha Górskiego 1/66, 00-033 Warszawa,
Redaktorka Naczelna: Magdalena Kicińska,
Sekretarzyca Redakcji: Katarzyna Kazimierowska,
Felieton: Marcin Wicha, Idee: Karolina Lewestam, Zuzanna Kowalczyk
Technologie: Martyna Trykozko,
Redakcja: Marcin Czajkowski, Zofia Sawicka,
Korekta: Monika Marczyk, Dorota Śrutowska
Szefowa Projektów Cyfrowych: Barbara Sowa, Wydanie Cyfrowe: Mateusz Roesler
Projekt makiety: Jacek Utko, Redaktorka Artystyczna: Karolina Mazurkiewicz,
Szefowa Marketingu i Sprzedaży: Kalina Wyszyńska, Promocja: Ewa Salamon
Fundraising: Natalia Czarkowska
Reklama: reklama@magazynpismo.pl, +48 506 892 119,

Prenumerata: www.magazynpismo.pl/prenumerata

Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych oraz zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania. Redakcja nie odpowiada za treść ogłoszeń i ma prawo do odmowy publikacji.

ISSN 2544-5022

Pismo. Magazyn opinii

www.magazynpismo.pl

Wydawca: Fundacja Pismo

ul. Wojciecha Górskiego 1/66, 00-033 Warszawa

KRS: 0000689263, NIP: 1182150957

Prezes Zarządu: Piotr Nesterowicz

Członkinie Zarządu: Magdalena Kicińska, Kalina Wyszyńska

Na zlecenie Woblink

woblink.com

Plik przygotowała Angelika Duchnik