Spis treści

KARTA TYTUŁOWA

PROZA
Kotasy | DOROTA KOTAS

Rozbita skorupka | PATRYCJA DOŁOWY

RZECZ GUSTU
Redakcja poleca wystawy sztuki w marcu

APTECZKA
Co w niej trzyma... TOMASZ ARMADA

POEZJA
witalisy | URSZULA HONEK

[...] | SŁAWOMIR HORNIK

OBRAZ
CYKL PRAWA CZŁOWIEKA | Przesąd | RATS AGENCY

FOTOREPORTAŻ | Wolność tak, przemoc nie | MACIEJ MOSKWA

KOMIKS | Bunt | MARTA ZABŁOCKA

OKŁADKA | Po linii oporu | JAN ROSIEK

FELIETON
TYMCZASEM Pociąg | MARCIN WICHA

NIE WSZYSTKO STRACONE Ziemię zwróć | ANIA MORAWIEC o uczeniu się od rdzennych ludności

PRZYPISY À propos buntu | ZUZANNA KOWALCZYK

ESEJ
Śmieszni na serio | ZUZANNA KOWALCZYK zastanawia się, czy śmiech ma moc obalania reżimów

2021: rok buntu | KAROLINA WIGURA o tym, co pomoże nam bardziej: gniew czy empatia?

ROZMOWA
Święto kobiet | z BARBARĄ WOJNAROWSKĄ rozmawia MAGDALENA KICIŃSKA

REPORTAŻ
Wytchnienie | URSZULA JABŁOŃSKA pyta o koszt odpoczynku opiekunów osób z niepełnosprawnością

Pogoda dla obserwatorów | ALEKSANDRA KOZŁOWSKA pisze z Obserwatorium na Kasprowym Wierchu

STUDIUM
W stronę słońca | JUSTYNA PISZCZATOWSKA analizuje modę na instalacje słoneczne

Mrówka taka, jak ty | JAKUB WĄTOR sprawdza, ile kosztuje karmienie sztucznej inteligencji

PORTRET
Jordan Peterson | JAREMA PIEKUTOWSKI o kontrowersyjnym psychologu, który wraca z nową książką

HISTORIA OSOBISTA
Uważaj mój dom za swoją gospodę | YIYUN LI o żałobie i bólu opowiadania o niej

Karta redakcyjna

TYMCZASEM // FELIETON

Pociąg

I wtedy robi się ładna pogoda. Zawsze na koniec robi się ładna pogoda. Nie za gorąco, nie za zimno. Przypominają się wszystkie miejsca, w które nie poszliśmy tego lata. Było jeszcze tyle czasu. Myślisz o wszystkich psach, które w przyszłym roku będą już miały siwe pyski. Trzeba spakować rzeczy.

Siedzisz przy stole, przeglądasz rocznik pisma „Miś” w introligatorskiej oprawie. Rok 1977, okładka z marmurkowego papieru. Kiedy na coś jest za późno, dzieciństwo kończy się po raz pierwszy. Czytasz, że pani z Ghany dostała tulipany. Czytasz Piosenkę małego fiata. Pokoloruj bukiet warzyw. Czy znasz inne przedmioty, których nazwy zaczynają się na literę „s”? Jesteś za duża na takie rzeczy. Obojętnie przewracasz strony, na których przybywa ludzików z kasztanów, jarzębin i choinek. Może jeszcze tu wpadniemy jesienią. (Wiesz, że nie).

W naszej dyni
Wyzłoconej słońcem
Brzęczą pestki
Jak skarby w skarbonce.

Trafi się jeszcze kilka pogodnych weekendów. Festyn, na którym będzie gorąco i tłok, nic nie zobaczysz, bo tłum zasłoni scenę. Jeszcze pojedziesz do szkoły na rowerze. W któryś piątek weźmiemy hulajnogę i wrócimy przez park. Jeszcze pozwolą wam się bawić na dworze. Wypuszczą na boisko. I tyle. Odrobina koloru, który wyszedł za linię.

Potem zrobi się zimno. Przyjdą ciemne poranki. Parujący tłum w tramwaju. Syrop na kaszel. Odgrzewany obiad. Kinderbale z tortami w kształcie żółwia lub wyścigówki. Wiesz, że nie ma innego sposobu. Mówimy ci, że to nie będzie długo. Jakieś dwadzieścia numerów pisma „Miś”.

Kiedy wiosną
Słonko błyśnie

Introligator obciął dół strony i nie potrafisz odgadnąć rymu.

JEST JUŻ JESIEŃ.

– Wiedeński pociąg – mówię i na chwilę odstawiam walizkę.

– Zaczekajcie, jeszcze zdjęcie. Nie zdejmujcie masek, tak będzie śmieszniej.

– Wiesz, że wszyscy wyjeżdżali wiedeńskim pociągiem? Tylko z innego dworca – chcę dokończyć, ale nie słuchasz. Nie obchodzi cię, kim byli wszyscy i dlaczego wyjeżdżali. Sam widzę, że to nie jest moment na pogadankę historyczną.

– Na pewno ten peron?

– Wzięłaś paszport?

– Masz kartę EKUZ? Adres? Ładowarkę na wierzchu?

– Kanapki są w małym plecaczku.

– Pamiętaj, żeby jeść, dobrze? Będziesz pamiętać?

– Widzimy się na święta.

Wagon jest prawie pusty. Stoisz w drzwiach. Sprawdzamy godzinę, bo nie ma już nic do powiedzenia. Czuję twoje spojrzenie. Wyglądasz jak dziecko, które zgodziło się na jazdę na diabelskim młynie i właśnie dochodzi do wniosku, że to był kiepski pomysł.

– What the fuck? – mówisz.

Po co ci to było? Po co było udawać dorosłą? Płaszcz w jodełkę. Zakupy w lumpeksie. Nowa fryzura. Film o Žižku. Wrócę późno. A teraz to wszystko, cała ta dorosłość, zaprowadziła cię do bezprzedziałowego wagonu drugiej klasy.

Masz plastikową walizkę, ale już nie chcesz się w to bawić. My też już nie chcemy. Po prostu wysiądź. Pomyślimy, jak to odkręcić. Ale najpierw wrócimy do domu, zjemy śniadanie. Mama zrobi omlet, polejemy go syropem malinowym. Potem pójdziemy do parku i nazbieramy kasztanów, ile lat już tego nie robimy. I dzisiaj nic się nie wydarzy. Ani jutro. Ani nigdy. W każdym razie jeszcze długo.

Milczymy, sprawdzamy godzinę. Wychodzi słońce. Niebo robi się pomarańczowe i pociąg rusza.

– Uciekaj – mówię, kiedy już nie słychać. – Uciekaj stąd, uciekaj.

rysunek ARKADIUSZ HAPKA

MARCIN WICHA (ur. 1972), grafik, projektuje okładki, plakaty, znaki graficzne. Pisarz. Nagrodzony Paszportem „Polityki” 2017 w kategorii literatura. Laureat Nagrody Literackiej Nike 2018 za Rzeczy, których nie wyrzuciłem.

Rzecz gustu,

CZYLI REDAKCJA „PISMA”
poleca w marcu wystawy sztuki

Marzec 2021

WARSZAWA

Henryk Streng/Marek Włodarski i modernizm żydowsko-polski

Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie zaprasza na wystawę poświęconą twórczości modernisty Henryka Strenga/Marka Włodarskiego, malarza tworzącego w międzywojennym Lwowie i powojennej Warszawie. Wystawa koncentruje się wokół tematów relacji polsko-żydowskich, Zagłady, socrealizmu oraz lokalnych adaptacji modernizmu. Oglądać ją można w Muzeum nad Wisłą do 9 maja.

WIĘCEJ: artmuseum.pl

ŁÓDŹ

Prototypy 04.
Agata Siniarska i Osuwisko

Muzeum Sztuki w Łodzi organizuje czwartą odsłonę cyklu Prototypy, tworzonego w duchu ekologii – zamiast wytwarzać nowe obiekty, wystawy składają się z przekształconych i użytych w innym kontekście zasobów muzeum. Tym razem Agata Siniarska zaprasza na Osuwisko poświęcone materialnym aspektom tworzenia i istnienia dzieł sztuki.

Możną ją oglądać do 11 kwietnia.

WIĘCEJ: msl.org.pl

TORUŃ

Sylwester Ambroziak. Niewinność

W Centrum Sztuki Współczesnej w Toruniu można oglądać wystawę jednego z najbardziej uznanych współczesnych rzeźbiarzy, Sylwestra Ambroziaka. Składają się na nią zarówno rzeźby, jak i eksperymentalne filmy animowane, wyświetlane na wielkoformatowych ekranach.

Można ją oglądać do 21 marca.

WIĘCEJ: csw.torun.pl

KRAKÓW

Artyści z Krakowa.
Generacja 1950–1969

W krakowskim MOCAK-u (Muzeum Sztuki Współczesnej) można oglądać wystawę poświęconą krakowskiej scenie artystycznej. Wystawa gromadzi prace ponad trzydziestu twórców z pokolenia urodzonego w latach 50. i 60., związanych z Krakowem i wyrosłych w PRL-u. Oglądać ją można do końca maja.

WIĘCEJ: mocak.pl

BIELSKO-BIAŁA

Pole bitwy

Wystawa konfrontuje nas z pytaniem o rolę znaków i symboli w sztuce, przedstawiając prace polskich artystów, którzy w swojej twórczości odnoszą się do rzeczywistości społecznej i kwestii interpretowania historii. Wystawa pod kuratelą Ady Piekarskiej w Galerii Bielskiej BWA w Bielsku-Białej jest do oglądania do 14 marca.

WIĘCEJ: galeriabielska.pl

PRAWA CZŁOWIEKA

Przesąd

zdjęcie i tekst FILIP SKROŃC

Na początku lutego 2021 roku w Malawi, w dystrykcie Machinga, próbowano porwać dwunastolatkę. Odnaleziono też ciało zamordowanego mężczyzny o imieniu Saidi Dyton. To ostatnie ofiary prześladowań ludzi z albinizmem. Od pięciu lat Ikponwosa Ero, niezależna ekspertka ONZ, powtarza, że grupie tej grozi w Malawi całkowita zagłada.

Pierwsze morderstwo zaliczane do tej fali miało miejsce blisko piętnaście lat temu w Tanzanii. Kobieta została wtedy zamordowana i poćwiartowana. W wiosce Nyahunge zaczęto mówić wtedy, że zrobiono to na polecenie czarownic, bo nikt nie łączył jeszcze wtedy tej sprawy z opowieściami „o magicznej mocy ciał albinosów”. Tego typu przesądy zaczęły nabierać na sile w tamtym okresie, a opowieści o nogach, rękach, włosach i genitaliach, które mogą zmienić nędzarza w bogacza, szybko przekraczały granice narysowane na mapach. Nie trzeba było czekać długo na kupców z Demokratycznej Republiki Konga, Kenii, Ugandy, Burundi, Mozambiku czy Malawi.

Na zdjęciu:
Salum Abdallah na tyłach rodzinnego domu na przedmieściach Dar es Salaam.

618

• liczba wszystkich zgłoszonych przypadków ataków na osoby z albinizmem obejmująca cały kontynent afrykański

PROZA

Kotasy

tekst DOROTA KOTAS
rysunki JOANNA STRUTYŃSKA

Artykuł dostępny w pełnej wersji

POEZJA

witalisy

URSZULA HONEK

Artykuł dostępny w pełnej wersji

ESEJ IDEE

Śmieszni na serio

tekst ZUZANNA KOWALCZYK

Artykuł dostępny w pełnej wersji

ESEJ IDEE

2021: rok buntu

tekst KAROLINA WIGURA

Artykuł dostępny w pełnej wersji

KOMIKS

Bunt

tekst i rysunki MARTA ZABŁOCKA

Artykuł dostępny w pełnej wersji

REPORTAŻ

Wytchnienie

tekst URSZULA JABŁOŃSKA

Artykuł dostępny w pełnej wersji

ROZMOWA

Święto kobiet

z BARBARĄ WOJNAROWSKĄ
rozmawia MAGDALENA KICIŃSKA

Artykuł dostępny w pełnej wersji

PORTRET

Drugie przyjście upadłego mesjasza

tekst JAREMA PIEKUTOWSKI

Artykuł dostępny w pełnej wersji

POEZJA

[…]

SŁAWOMIR HORNIK

Artykuł dostępny w pełnej wersji

FOTOREPORTAŻ

Wolność tak, przemoc nie

zdjęcia MACIEJ MOSKWA

Artykuł dostępny w pełnej wersji

REPORTAŻ

Pogoda dla obserwatorów

tekst ALEKSANDRA KOZŁOWSKA

Artykuł dostępny w pełnej wersji

STUDIUM

W stronę słońca

tekst JUSTYNA PISZCZATOWSKA

Artykuł dostępny w pełnej wersji

STUDIUM

Mrówka taka jak ty

tekst JAKUB WĄTOR

Artykuł dostępny w pełnej wersji

NIE WSZYSTKO STRACONE // FELIETON

Ziemię zwróć

tekst ANIA MORAWIEC

Artykuł dostępny w pełnej wersji

HISTORIA OSOBISTA

Uważaj mój dom za swoją gospodę

tekst YIYUN LI
przełożył KRZYSZTOF CIEŚLIK

Artykuł dostępny w pełnej wersji

APTECZKA

Artystyczny potencjał uwagi

Artykuł dostępny w pełnej wersji

PROZA

Rozbita skorupka

tekst PATRYCJA DOŁOWY

Artykuł dostępny w pełnej wersji

PRZYPISY // FELIETON

À propos
BUNTU

tekst ZUZANNA KOWALCZYK

Artykuł dostępny w pełnej wersji

Redakcja: Pismo. Magazyn opinii, ul. Wojciecha Górskiego 1/66, 00-033 Warszawa,
Redaktorka Naczelna: Magdalena Kicińska,
Sekretarzyca Redakcji: Katarzyna Kazimierowska,
Felieton: Marcin Wicha, Idee: Karolina Lewestam,
Technologie: Martyna Trykozko,
Redakcja: Marcin Czajkowski, Zofia Sawicka,
Korekta: Monika Marczyk, Dorota Śrutowska
Szefowa Projektów Cyfrowych: Barbara Sowa, Wydanie Cyfrowe: Mateusz Roesler
Projekt makiety: Jacek Utko, Redaktorka Artystyczna: Karolina Mazurkiewicz,
Szefowa Marketingu i Sprzedaży: Kalina Wyszyńska, Promocja: Ewa Salamon
Fundraising: Natalia Czarkowska
Reklama: reklama@magazynpismo.pl, +48 506 892 119,

Prenumerata: www.magazynpismo.pl/prenumerata

Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych oraz zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania. Redakcja nie odpowiada za treść ogłoszeń i ma prawo do odmowy publikacji.

ISSN 2544-5022

Pismo. Magazyn opinii

www.magazynpismo.pl

Wydawca: Fundacja Pismo

ul. Wojciecha Górskiego 1/66, 00-033 Warszawa

KRS: 0000689263, NIP: 1182150957

Prezes Zarządu: Piotr Nesterowicz

Członkinie Zarządu: Magdalena Kicińska, Kalina Wyszyńska

Na zlecenie Woblink

woblink.com

Plik przygotowała Angelika Duchnik