Redaktor prowadzący:

dr Paulina M. Wiśniewska

Recenzja:

dr hab. Ksenia Kakareko, Uniwersytet Warszawski

Korekta:

dr Sebastian Surendra

Skład i łamanie:

Munda Maciej Torz

Projekt okładki:

Studio Graficzne SILVA RERUM

ISBN 978-83-67222-00-6

e-ISBN 978-83-67222-01-3

Copyright: Wydawnictwo Naukowe SILVA RERUM

Wydanie I

Poznań 2022

Druk:

Perfekt – Gaul i wspólnicy sp.j., ul. Skórzewska 63, 60-185 Skórzewo

Spis treści

Wstęp

Rozdział I

Własność intelektualna jako szczególny rodzaj własności „w sieci”

1. Pojęcie własności intelektualnej

2. Podstawy prawne ochrony własności

3. Problematyka ochrony praw autorskich i praw pokrewnych w sieci

Rozdział II

Prawnoautorskie warunki udostępniania treści cyfrowych i ich ograniczenia

1. Środki technologiczne

2. Treści cyfrowe

3. Dzieło multimedialne

4. Treści prawa autorskiego w kontekście multimedialnych działań sieciowych.

Rozdział III

Cyberprzestrzeń jako miejsce cyberprzestępczości

1. Definiowanie cyberprzestrzeni

2. Rodzaje cyberzagrożeń

3. Cyberprzestępczość

Rozdział IV

Piractwo w sieci

1. Zjawisko „piractwa w sieci”

2. Piractwo jako forma cyberprzestępczości

Rozdział V

Prawnoautorska ochrona programów komputerowych

1. Program komputerowy – definicja

2. Dekompilacja – reverse engineering

3. Zasady autorskoprawnej ochrony programów komputerowych

Rozdział VI

Przestępstwo bezprawnego uzyskania programu komputerowego – art. 278 § 2 k.k.

1. Kradzież programu komputerowego

2. Program komputerowy

3. Przestępstwo bezprawnego uzyskania programu komputerowego

Rozdział VII

Prawnokarne aspekty zwalczania piractwa w sieci – na przykładzie art. 116 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych

1. Nieuprawnione rozpowszechnianie utworów

1.1. Kodowanie

1.2. Usługi hostingowe

2. Podmiot przestępstwa z art. 116 pr.aut.

3. Strona podmiotowa przestępstwa z art. 116 pr.aut.

Rozdział VIII

Prawnokarne aspekty zwalczania piractwa w sieci – na przykładzie art. 117 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych

1. Nieuprawnione utrwalanie lub zwielokrotnianie utworów

2. Przestępstwo wieloodmianowe

Rozdział IX

Art. 118 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych jako instrument walki z piractwem w sieci

1. Paserstwo

2. Przestępstwo wieloodmianowe

3. Podmiot przestępstwa z art. 118 pr.aut. i strona podmiotowa

4. Zagrożenie ustawowe i tryb ścigania

Rozdział X

Dozwolony użytek osobisty a piractwo internetowe

1. Pojęcie i treść dozwolonego użytku osobistego utworów

2. Legalność ściągania plików multimedialnych, tzw. uploading i downloading

3. Pozyskiwanie utworów w sieci peer-to-peer w ramach dozwolonego użytku prywatnego

Rozdział XI

Prawo autorskie a sztuczna inteligencja

1. Sztuczna inteligencja (Artificial Intelligence – AI)

2. Metody funkcjonowania AI

2.1. Pierwsza myśl – o prawie autorskim i kulturze

2.2. Myśl druga – AI jako przedmiot prawa autorskiego

2.3. Następny krok – Ochrona utworów wygenerowanych komputerowo

3. Podmiot prawa autorskiego

4. Prawa moralne autorów

5. Kooperacja – człowiek i maszyna

6. Przyszłość regulacji

7. Fair use

8. Domena publiczna

9. Piractwo i AI

Rozdział XII

Problematyka jurysdykcji w świecie cyfrowym

1. Jurysdykcja – zagadnienia ogólne

2. Zasady jurysdykcji

3. Zasada prawa pochodzenia

Zamiast podsumowania

Bibliografia

Wykaz orzecznictwa

Wstęp

Rozwój technologiczny i wszechstronne wykorzystanie technologii cyfrowej praktycznie w każdej dziedzinie życia powodują, że przeobrażeniom podlegają potrzeby zarówno społeczne, jak i jednostkowe. Efektem szerokiego dostępu do nowych technologii jest progresywny rozwój gospodarki. Dzisiaj mówimy o gospodarce opartej na wiedzy, o gospodarce cyfrowej, o społeczeństwie informacyjnym, ponieważ to właśnie informacja odgrywa dominującą rolę w naszym życiu. Wartość informacji ciągle wzrasta, problemem podstawowym staje się kwestia jej wiarygodności, a także jej nadmiar, zwłaszcza w sieci. W warunkach współczesnego rozwoju działalności gospodarczej, w zmodernizowanych organizacjach przedsiębiorców informacja zaczyna być traktowana jako jeden z najważniejszych elementów procesu produkcji. Staje się istotnym składnikiem majątkowym. Dlatego atrybutem przedsiębiorców nowej generacji, działających w oparciu o nowe technologie, jest szczególny stosunek do własności informacji. W obszarze działań gospodarczych powszechnie wymagane stają się takie działania, jak skupienie na zasobach niematerialnych, używanie nowoczesnych technologii informacyjnych, rozwój rynków globalnych przez przekaz informacji, a także nowoczesne komunikowanie z wykorzystaniem najnowszych rozwiązań technologicznych, dzięki którym odległość czy różnice czasowe już nie stanowią problemu.

Rozwojowi informacji towarzyszy wzmocnienie znaczenia wartości intelektualnych. Można rzec, że kiedy dostępność informacji w sieci powoduje wzrost naruszeń w zakresie korzystania z praw autorskich, nigdy do tej pory prawa te nie były tak popularyzowane i obecne w świadomości społecznej. Podobnie coraz częściej mówimy o konieczności szczególnej ochrony własności intelektualnej, jaką jest własność przemysłowa. Inwestycje w rozwiązania nowatorskie i innowacje, nie tylko w tradycyjnym przemyśle, konieczność identyfikacji i podkreślenie własnej odrębności, wzmożona identyfikacja (co w pewnym sensie ma związek z potrzebą indywidualizacji działań w sieci), walka o odbiorcę/konsumenta poprzez nowoczesne rozwiązania promocji i reklamy w sieci, rozwój infrastruktury – to tylko kilka przykładów aktywności, które przyczyniają się w znacznym stopniu do wzmożonej ochrony własności przemysłowej. Proces ten odnosi się także do tych obszarów działania człowieka, które do tej pory nie były utożsamiane z działalnością gospodarczą, np. mówimy o przemyśle kultury, gdzie nowe technologie zastępują dotychczasowe sposoby kreacji oraz wpływają na myślenie o procesie twórczym, gdzie podstawową zasadą jest założenie, że kreatywność, także w szerokim rozumieniu, ma coraz większe znaczenie we współczesnej gospodarce opartej na wiedzy[1].

O rewolucji tej pisze R. Florida, przyjmując, iż „według wielu opinii żyjemy teraz w gospodarce «informacyjnej» lub też gospodarce «opartej na wiedzy»”[2]. Bardziej prawdziwe byłoby jednak stwierdzenie, że żyjemy w gospodarce rozwijającej się dzięki ludzkiej kreatywności. Kreatywność – według słownika Webstera „zdolność tworzenia sensownych nowych form” – stanowi teraz decydujące źródło przewagi konkurencyjnej. Praktycznie we wszystkich gałęziach przemysłu – od samochodów po modę, produkty spożywcze i samą informatykę – na dłuższą metę zwyciężają ci, którzy potrafią i nie przestają tworzyć.

Powyższe zmiany są istotnym elementem współczesnej rzeczywistości. Wobec tych zjawisk konieczne wydaje się nowe usystematyzowanie obszarów regulacyjnych związanych z ochroną prawa własności intelektualnej w sieci. Również prawo autorskie wymaga nieustannej nowelizacji dostosowujących tę dziedzinę nauk prawnych do realiów związanych z rozwojem nowych technologii.

Rozdział I

Własność intelektualna jako szczególny rodzaj własności „w sieci”

1. Pojęcie własności intelektualnej

W warunkach rozwoju nowych technologii szczególne znaczenie ma specjalny rodzaj własności, czyli własność intelektualna. Jej ochrona kryje w sobie niezwykle ważny aspekt rozwojowy związany nie tylko z cechami samej twórczości w bardzo wielu dziedzinach ludzkiej aktywności, ale także ze ściśle określoną korzyścią materialną oraz moralną przynależną uprawnionym podmiotom. Początki kształtowania się systemu prawa własności intelektualnej sięgają średniowiecza, a nawet czasów starożytności[3]. Rozwój prawa własności intelektualnej podyktowany był znacznym postępem gospodarczym i upowszechnieniem dostępu do wszelkich dóbr będących wytworem ludzkiego umysłu, a także potrzebą zapewnienia im odpowiedniej ochrony. Jednakże w okresie powstawania takiej ochrony wiązała się ona z dziełem autora i ograniczała się do kwestii własności rękopisu, obrazu lub rzeźby. Jak wskazuje M. Załucki, ta dziedzina prawa dopiero w ostatnich dwóch wiekach uzyskała status odrębnej dyscypliny naukowej[4].

Podejmując próbę wyjaśnienia terminu „własność intelektualna”, należy stwierdzić, iż w ustawodawstwie polskim nie ma legalnej definicji tego pojęcia. Termin ten nie występuje w żadnym akcie prawa krajowego[5], jednak jest powszechnie stosowany. Problematyka własności intelektualnej, w zakresie samej własności przemysłowej, została po raz pierwszy poruszona podczas paryskiej Konwencji własności przemysłowej [Paris Convention for the Protection of Industrial Property] z dnia 20 marca 1883 r., wprowadzającej ochronę wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, znaków usługowych, nazw handlowych i oznaczeń pochodzenia oraz powołującej do życia Związek Ochrony Własności Przemysłowej. Polska ratyfikowała akt sztokholmski konwencji 14 lipca 1967 r.[6]

[1] Por. raport Creative Industries Mapping Document, wydany przez Creative Industries Task Force.

[2] R. Florida, Narodziny klasy kreatywnej, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2010, s. 27.

[3] B. Kurzępa, E. Kurzępa, Ochrona własności intelektualnej: zarys problematyki, Toruń 2010, s. 13.

[4] M. Załucki, Prawo własności intelektualnej: repetytorium, wyd. 2, Warszawa 2010, s. 30.

[5] B. Kurzępa, E. Kurzępa, Ochrona…, s. 14.

[6] Akt sztokholmski zmieniający Konwencję paryską o ochronie własności przemysłowej z dnia 20 marca 1883 r., zmienioną w Brukseli 14 grudnia 1900 r., w Waszyngtonie 2 czerwca 1911 r., w Hadze 6 listopada 1925 r., w Londynie 2 czerwca 1934 r., w Lizbonie 31 października 1958 r., sporządzony w Sztokholmie 14 lipca 1967 r. (Dz. U. z 1975 r. Nr 9, poz. 51).