Spis treści

- Dedykacja

- Archeologia

- Oliwki ciemnieją od spodu

- Czy ty też tak masz?

- Murale Wenecji

- Chodząc po posadzkach katedry w Sienie

- Twarz Schillera

- Poezja a medycyna

- Pies w tunelu

- Ręce, które mnie kochały

- O przyjaźniach

- Ket

- Tajemnice drewna

- Tłumacze

- Mózg poety

- Czytając Brodskiego

- Na dziedzińcu

- Schnienie

- Marmur

- Biurko nadmorskie

- Vézelay

- Vézelay, trzy lata później, trzysta metrów dalej

- Tulipany

- Otchłań

- Zaszeptany Caravaggio

- Rachunek milczenia

- Żydowski szewc

- Drezno

- Dzwonnik

- Uda, ramiona i zapach

- Nazajutrz

- Ulica uwięziona

- Premiera

- Przeznaczenie słów

- Drabiny

- O poniżeniu

- Noc na nabrzeżu Zettere

- Tu i tam

- Dobra krew

- Przeprowadzka

- Pinie Rzymu

- Merci

- Ojciec umiera każdemu

- Piosenka z rynku nieruchomości

- Po koncercie Gustavo Santaolalla i Bajofondo Tango Club na Festiwalu „Dwa Brzegi” w ruinach zamku w Kazimierzu nad Wisłą

- Sweter

- Rdza

- Piosenka z nutką goryczy

- Ulica Marché Saint Honoré w Paryżu

- List do redakcji

- Podsłuchane o japońskich dziewczynach

- Prośba

- Szklana Góra

- Bruzda

- Oglądając Almodóvara

- Bajka

- Dwutlenek tytanu

- Narcyz

- Krótka rozmowa między mężem a żoną, zasłyszana nad Bałtykiem, w końcu lipca, kiedy temperatura nie przekraczała 12 stopni Celsjusza, za to wiatr przekraczał wszystko

- Później ci powiem

- Wierszyk o własnej próżności

- Piórko kolibra

- Strzegomski świątek

- Modlitwa ortograficzna

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Opracowanie graficzne: Andrzej Barecki

Korekta: zespół

Na okiadce wykorzystano rysunek Jerzego Panka

Zdjęcie autora w książce: © Hanna Prus

Copyright © by Jacek Cygan

Copyright © by Wydawnictwo ISKRY, Warszawa 2011

ISBN 978-83-244-0260-1

Wydawnictwo ISKRY

ul. Smolna 11,00-375 Warszawa

tel./faks (22) 827-94-15

iskry@iskry.com.pl

www.iskry.com.pl

Skład wersji elektronicznej:

Virtualo Sp. z o.o.

Przyjaciołom, bez których…

Archeologia

Żeby został po mnie chociaż odcisk rzęsy

na powierzchni muszli.

Spojrzenie zastygłe w bursztynie.

Jedno zdanie odbite w węglu.

Spieszę się, chcę zdążyć przed lodowcem.

Z czymś ważnym, swoim.

Pęka obroża koła podbiegunowego.

Zrywa się łańcuch najbliższego równoleżnika.

Lodowiec pędzi prosto na mnie. Wybieram

morenę czołową i mimo bólu, odciskam się, odciskam…

Nic z tego. Słaby odcisk w lodzie mojego lewego ucha

rozpuszcza globalne ocieplenie.

Oliwki ciemnieją od spodu

Na via Flaminia 82, w Rzymie, piję kawę.

Jest koniec października, słoneczne południe.

Stoi tu drzewo oliwne.

Jego gałęzie prawie wchodzą na mój stolik „all’aperto”.

Nagle spostrzegam ze zdumieniem, że wiszące oliwki są dwukolorowe:

Z góry zielone, od dołu granatowe.

Jakby ziemia odbijała teraz, jesienią, mniej światła.

– Oliwki ciemnieją od spodu – myślę z miną odkrywcy.

Oczy mojej Mamy, która niedawno ociemniała,

Pozostały jasne.

RZYM, 2007

Czy ty też tak masz?

Czy ty też tak masz, że przyjeżdżasz do obcego miasta

i biegniesz w znane sobie miejsce, by zobaczyć

umierające napisy na murach?

Czy tak masz, że ciągnie cię do ledwo widocznych starych szyldów,

niedoświetlonych przeźroczy, którym czas zostawił już tylko

niepowtarzalny kontur?

I byś wdrapywał się na ścianę i ratował każdą literę?

Albo krążysz po ulicach i podświadomie szukasz

słów odpadających od ściany, z których czas wypił wszystkie siły.

Czy masz odkryte przez siebie w różnych miejscach świata kawałki tynku,

jak ten z gasnącym szyldem „Vitrerie ETS. J.” w starym Antibes, przy

Place du Safranier, gdzie Kazantzakis napisał „Greka Zorbę”?

I za każdym razem odwiedzasz je, żeby sprawdzić,

ile kroków mają jeszcze do grobu?

Albo jedziesz do Wilna i na frontonie kościoła bazylianów,

który jest jednym wielkim płaczem, patrzysz w oczy świętym

na konających freskach? I dziwisz się, że czas nie tknął oczu,

całe postacie zaś starł chropowatą ręką. Może oczy malowano inną farbą?

Czy ty też tak masz, że te stare napisy stają się twoimi ołtarzami,

miejscami świętymi, ale nikomu o tym nie mówisz, żeby nie powiedzieli,

że w tych miejscach świętych jesteś taki staroświecki?

Murale Wenecji

Wiesz, jak się morze obchodzi z murami?

Morze wypija krew nawet z kamieni.

Tu prawie każdy dom jest jak rozbitek,

Co w oceanie umiera z pragnienia.

Wenecja pisze na swych starych murach

Imiona ulic. To są jej murale.

Jak fresk oglądam napis: „Campo Santo Stefano”.

Nie jakieś tam tabliczki zardzewiałe.

I cóż, że farba odchodzi od ciała,

Że skóra marszczy się, flaczeje, kruszy?

Sól trawi ranę? Kogo to obchodzi?

Wenecja z morzem gra o swoją duszę.

Morze chce niszczyć, lecz jak znaleźć obiekt,

Kiedy na murach, w dwie przeciwne strony,

Dwie duże strzałki do: „Piazza San Marco”.

Sam zabłądziłem nie raz. Niewykluczone,

Że morze też zabłądzi. Straci zapał.

Zmęczy się, stanie, da spokój niszczeniu.

Popatrzy tylko wzrokiem kurtyzany,

Która nie zdąży spełnić zamówienia.

Zgrzyt, hałas, szum, trwa aria vaporetto,

Solo gondoli na Canale Grande.

A wszystko po to, by zagłuszyć dramat,

Który tu obok dzieje się naprawdę.

Trauma palazzi, co w słońcu, z uśmiechem,

Oczami okien odbijają niebo,

A stopy wiecznie zanurzone w wodzie

Gniją, wydając z siebie trupi odór.

Głaszczę litery na murach Wenecji,

Bo jest to dla mnie triumf ludzkiej woli.

Chodząc po posadzkach katedry w Sienie

Chodzę po śmierci, ostrożnie stawiam stopy tak,

aby nie nadepnąć na rany tych, którzy kłębią się

na marmurowych posadzkach sieneńskiego Duomo.

Oni ciągle ze sobą walczą, w każdej sekundzie

zabijają się w tym świętym Domu, jakby to było

najlepsze miejsce do prowadzenia wojen.

Od stuleci trwa tu nieprzerwanie Rzeź Niewiniątek,

a walki są tak żarliwe, że zady koni buchają parą,

a śmiertelny pot zrasza marmurowe torsy.

Boję się, że narodzę się znowu i będę jednym z nich

– miażdżony przez konie, przebijany włócznią,

przygnieciony ciałami tych, którzy padli przede mną,

zabici dokładniej.

I będę leżał na podłodze mojej ukochanej katedry

smagany cieniami pręgowanych kolumn,

krwawiący niemym krzykiem.

WRZESIEŃ 2005–LIPIEC 2007

Twarz Schillera

Dlaczego Bóg tak chciał, żeby nikt nie

umierał z własną twarzą?

GIUSEPPE TOMASI DI LAMPEDUSA „LAMPART”

W domu Schillera w Weimarze skrzypią podłogi.

– Wszystko tu mniejsze niż w Goethes Wohnhaus – mówi Agata.

Z prywatności człowieka zostaje kilka prostych zdań:

Tu spał, tu jadł, tu pisał, tu umierał.

Ile widzimy w życiu twarzy umarłych?

Śmierć bierze watkę nasączoną tonikiem