Za to, że wolnym chciałem być,

ścigają mnie jak sfora psów

ci, co na smyczy wolą żyć

i nie podniosą nigdy głów.

Moja wolności, nie znał cię

żaden niewolnik, żaden pies.

Obroża dla nich zwykła rzecz,

obroża dla mnie pętlą jest.

Dla mej wolności…

Mojej wolności…

Lech Makowiecki, Ostatni nabój

Spis treści

- Prolog

- I

- II

- III

Prolog

Lidia Went skończyła śpiewać. Publiczność zgromadzona w sali restauracyjnej hotelu Polonia poderwała się z krzeseł i głośnymi brawami nagrodziła piosenkarkę za występ. Kobieta uśmiechnęła się. Przyłożyła długą cygarniczkę do uszminkowanych ust i zaciągnęła się papierosem umieszczonym na jej pozłacanym końcu. Odchyliła głowę. Wypuściła dym, a drugą ręką delikatnie przejechała po nodze, podciągając dżersej sukienki ponad kolano. Na widok odsłoniętego uda publiczność do oklasków dołożyła gwizdy i nieprzyzwoite okrzyki. Lidia doskonale zdawała sobie sprawę z tego, że większość mężczyzn pojawia się na jej występie właśnie po to, a nie by podziwiać jej talent wokalny. To dla nich malowała usta i paznokcie na czerwono, wkładała krótkie sukienki, a do programu wprowadziła drobne, zmysłowe gesty. Jej dusza artystki nie widziała w tym nic złego i nie obchodziło ją to, że zazdrosne partnerki wielbicieli uznawały je za lubieżne i niepotrzebne. Mężczyźni mieli zupełnie inne zdanie w tej kwestii. Tego była pewna, podobnie jak i tego, że samym śpiewem nie zapełniłaby sali najdroższego hotelu w Warszawie.

Adam Nowacki nie dołączył do podnieconego tłumu. Poprawił biały obrus na ustawionym w kącie stoliku, który potrącił spieszący pod scenę oficer NKWD. Sięgnął po papierośnicę, wyjął ostatniego papierosa i zapalił. Nie musiał tak jak inni zabiegać o względy piosenkarki. Wiedział, że podobnie jak po każdym takim występie, i tak spotkają się w garderobie, a po krótkiej chwili wylądują w łóżku w wynajmowanym przez niego pokoju trzy piętra wyżej. Nie przyzwyczaił się jednak jeszcze do zainteresowania, które wzbudzała jego partnerka, i dlatego z niepokojem obserwował rozochoconych mężczyzn wdzierających się na scenę. W większości byli to wojskowi, ale też i cywile. Oficerowie NKWD czy Ludowego Wojska Polskiego, ministrowie, a nawet dyplomaci z mieszczących się w Polonii ambasad – wszyscy oni zabiegali o względy Lidii Went.

Kobieca postać w czerwonej sukience i blond włosach ułożonych w miękkie fale, na których spoczywał zawadiacko przekrzywiony kapelusik, coraz szybciej niknęła Nowackiemu z oczu. Mężczyzna podniósł się i ruszył do wyjścia. Nie miał ochoty dłużej na to patrzeć. Mimo iż powstrzymywał się przed tym, by nie zerkać w stronę sceny, nim dotarł do korytarza, zdołał jeszcze dostrzec starszego jegomościa w granatowym garniturze. Stał naprzeciw piosenkarki, a w wielkich dłoniach ściskał bukiet róż. Kobieta przyjęła podarunek, zarumieniła się i podziękowała całusem w nieogolony policzek. Wściekły Adam wyszedł z sali.

Na korytarzu było pusto. Przynajmniej tak się zdawało Nowackiemu, bo nie dostrzegł mężczyzny w szarym płaszczu opierającego się o jeden z filarów. Nie brał przy tym pod uwagę recepcjonisty i młodego boja hotelowego z tacą papierosów, którego wyminął w wejściu do sali restauracyjnej. Szedł prosto do garderoby Lidii, gdzie jak zwykle chciał ją przywitać po występie. Oczywiście w towarzystwie niezliczonej ilości kwiatów, szampana i kawioru. Robił tak za każdym razem. Na wszelki wypadek, by pokazać jej, że jest ponad tymi wszystkimi, którzy przychodzą do niej z nędznym bukietem róż.

– Mamy problem.

Nowacki w pierwszej chwili nie zwrócił uwagi na te słowa. Dopiero po chwili zrozumiał, że zostały wypowiedziane do niego. Zatrzymał się i spojrzał na mężczyznę. Rozpoznał w nim Waldka Bednarka, człowieka pomagającego mu w sprzedaży kradzionych fantów przejętych od szabrowników na Ziemiach Odzyskanych.

– Mamy problem – powtórzył paser głośniej, lecz to nie było konieczne. Adam słyszał go doskonale, choć zdecydowanie bardziej by wolał, aby te słowa nigdy nie zostały wypowiedziane.

Z Bednarkiem skontaktował go kolega ze szkoły. Twierdził, że nie ma w stolicy lepszego sprzedawcy kradzionego towaru niż Waldek. A takiej właśnie osoby potrzebował Nowacki. Przecież on, oficer Sekcji Specjalnej Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego rozpracowującej partyzanckie bandy, nie mógł się tym zajmować. Poza tym zupełnie się nie znał na sprzedaży.

Bednarek ochoczo zabrał się do pracy, ustaliwszy wcześniej swój procent. Adam przystał na warunki i już po kilku dniach mógł pozwolić sobie na bywanie w Polonii na obiadach i wódce. To właśnie podczas jednej z takich wizyt zupełnie przypadkiem natknął się na występ Lidii Went. Ujrzał ją na scenie i postanowił zrobić wszystko, aby zdobyć piosenkarkę.

Wkrótce mu się udało. Zamieszkali razem w jednym z hotelowych pokoi i rozpoczęli hulaszcze życie, jakiego nie powstydziłaby się para artystów z przedwojennego Paryża. Zrujnowanej Warszawie daleko było do stolicy Francji, a on nie należał do bohemy, lecz był zwykłym wojskowym. Nowacki jednak zbyt się rozsmakował w bywaniu na salonach, aby wracać do wcześniejszego życia.

Na szczęście ciężarówka zapełniona kradzionymi fantami nie była jedynym sukcesem, który osiągnął podczas misji w Wałczu. Udało mu się tam rozbić kilkuosobowy oddział partyzancki, a także zlikwidować szajkę niebezpiecznych szabrowników pod dowództwem Basiora. To jednak nie było wszystko. Prawdziwe uznanie zdobył za rozpracowanie i zabicie Żelisława Rosy. Niepozorny leśniczy okazał się osławionym Demonem, który podczas okupacji wykonywał wyroki śmierci na niemieckich oficerach. Przez lata był nieuchwytny dla Niemców, a po wyzwoleniu i dla nowych władz Polski Ludowej.

Po tej misji Adam stał się niemalże bohaterem. Niestety po wykorzystaniu miesięcznej przepustki, która była dowodem uznania za działalność w służbie narodu, musiał się zgłosić z powrotem do sztabu głównego KBW. Nowacki nie miał na to najmniejszej ochoty, zwłaszcza że właśnie zaczęło mu się tak znakomicie układać z Lidią. Jego dowódca, pułkownik Kosiński, na szczęście dał się przekonać do tego, aby przedłużyć mu przepustkę. Oczywiście nieformalnie, bo formalnie kabewiak został przydzielony do kolejnej tajnej misji. Dowódcy w podjęciu tej decyzji pomogło zapewnienie Adama, że będzie miał oczy i uszy szeroko otwarte i zainteresuje się każdym podejrzanym typem, którego spotka w Polonii. Największe znaczenie miało jednak to, że na biurku przełożonego wylądował gruby zwitek banknotów. Dzięki temu Adam mógł z jeszcze większą intensywnością rzucić się w wir rozrywkowego życia zakrapianego najdroższymi alkoholami.

Słowa, które Nowacki usłyszał przed chwilą, uświadomiły mu, że zbliżało się najgorsze. Liczył się z tym, że Waldek w końcu wyprzeda całą zawartość ciężarówki, lecz za każdym razem, gdy pojawiała się taka myśl, zagłuszał ją dobrą zabawą i alkoholem. Tym razem usłyszał to bardzo wyraźnie.

Otworzył papierośnicę i mruknął coś z niezadowoleniem, widząc, że jest pusta. Niedbałym ruchem ręki przywołał boja. Chłopak zameldował się przed nimi zadziwiająco szybko. Jeśli chciał liczyć na obfite napiwki, nie mógł ignorować gości, a w szczególności Nowackiego.

Adam chwycił paczkę chesterfieldów, a na ich miejsce rzucił pomięty banknot.

– Lepiej zacznij się już przyzwyczajać do naszych – stwierdził Bednarek, zerkając na tacę, na której obok zachodnich papierosów leżały jeszcze rodzime bałtyki.

Boj podziękował ruchem głowy i oddalił się pospiesznie, wiedząc, że tacy goście jak Nowacki nie lubią, kiedy ktokolwiek przysłuchuje się temu, jak rozmawiają. W myślach nazywał ich „podejrzanymi typami”, bo cały dzień nic nie robili, tylko balowali. To nie byli ani dyplomaci, ani ruscy oficerowie, więc domyślał się, że to po prostu szmuglerzy zajmujący się szemranymi interesami. Skąd mieli pieniądze, to go nie obchodziło. Dopóki płacili, a on miał z tego niezłe profity, dopóty warto było koło nich skakać, aż z nadmierną dbałością. O pozostałych gościach nie zapominał, lecz wiedział, że za dużo na nich nie zarobi. Od wojskowych nic nie dostanie, dyplomaci płacili zazwyczaj zachodnią walutą, którą nie miał pojęcia, jak wykorzystać, a reszta gości, zaskoczona horrendalnymi cenami hotelu, liczyła się z każdą złotówką. Na szczęście dla niego „podejrzanych typów” w Polonii nie brakowało.

– Co się stało? – zapytał Nowacki i mocno zaciągnął się papierosem.

– Sprzedałem już cały towar – wyjaśnił paser. – Włącznie z ciężarówką.

Adam z niepokojem obserwował, jak Bednarek sięga do wewnętrznej kieszeni płaszcza i wyciąga z niej plik banknotów zawiniętych w gazetę.

– Za długo za to nie pożyję – jęknął, oceniając grubość pakunku jako zbyt małą w stosunku do jego obecnych potrzeb.

Mężczyzna uśmiechnął się i wzruszył ramionami.

– Równie dobrze można było zamieszkać w jakiejś willi na przedmieściach i tam przechlewać te pieniądze. Na pewno na dłużej by starczyło. Bo i gorzała, i prostytutki tańsze, a i niektórym kolegom ubekom nie chciałoby się taki kawał dojeżdżać.

Nowacki poczuł, jak w przypływie gniewu zaczyna go swędzieć blizna nad prawym okiem. Bezwiednie uniósł rękę i potarł to miejsce. Działo się tak zawsze, kiedy ktoś wyprowadzał go z równowagi, a on nie mógł zareagować.

„Nigdy nie byłem ubekiem i nie miałem wśród nich kolegów!” – chciał wrzasnąć Bednarkowi w twarz, lecz szkoda było zachodu. Z ubekami nie miał nic wspólnego, choć pewnie kilku z nich się załapało na darmową wódkę, kiedy po pijanemu stawiał każdemu i z każdym się obejmował. To pewnie wystarczyło, by ludzie go osądzili. Poza tym resort bezpieczeństwa po misji w Wałczu zrobił z niego jednego ze swoich najlepszych ludzi. A on był zwykłym żołnierzem. Ale tego Bednarkowi nie miał ochoty tłumaczyć, bo sam już się pogubił w tym, komu tak naprawdę służył.

„A więc to już rzeczywiście koniec” – pomyślał. Przez chwilę nie chciał przyjąć pakunku, próbując odwlec coś, co zwiastowało powrót do poprzedniego życia. Wreszcie chwycił pieniądze i szybkim krokiem ruszył w stronę garderoby Lidii. Zamierzał te ostatnie dni spędzić z wielką pompą, wierząc, że później jakoś się wszystko poukłada. Przecież nie musieli codziennie popijać szampana i zajadać się kawiorem, aby być szczęśliwymi.

– Polecam się na przyszłość! – krzyknął za nim Bednarek.

Adam nie odpowiedział, lecz nie puścił tego mimo uszu. Kontakt z paserem warto było zachować, bo nie wiadomo, co przyniesie przyszłość. Może znów nadarzy się okazja podczas wykonywania jakiejś misji, dzięki której wróci na warszawskie salony.

– Kochanie, zabawmy się dziś jak nigdy wcześniej! – zawołał, wbiegając do garderoby.

Lidia Went podniosła się od toaletki z lustrem, przed którym poprawiała fryzurę. Spojrzała na Adama i uśmiechnęła się szelmowsko. Takiego właśnie go kochała, szalonego i nieprzewidywalnego. I wiedziała, jak mu za to podziękować. Koniuszkami palców zsunęła ramiączka sukienki. Materiał z cichym szelestem ześlizgnął się z jej ciała. Nie miała nic pod spodem. Usłyszała głośne westchnięcie Adama, a po sekundzie utonęła w jego ramionach.

I

Tylko zabijanie komunistów sprawiało mu przyjemność. Od śmierci Jagody walka z czerwoną zarazą stała się dla Edwarda Berga sensem życia. Nie miało znaczenia to, czy byli to ubecy, pepeerowcy, czy milicjanci. Wszyscy oni byli winni i każdego miała dosięgnąć jego sprawiedliwość.

Zatrzymali się po drugiej stronie drogi. Naprzeciwko posterunku milicji w Miłkach. Czterech mężczyzn natychmiast zwróciło uwagę nielicznych przechodniów. Nikt nie zareagował. Ludzie wiedzieli, że to chłopaki z lasu. Najpewniej ludzie Kosy, więc zaraz miała zacząć się jatka. Nim partyzanci skończyli palić papierosy, droga opustoszała. Mieszkańcy pochowali się w domach, czekając na pierwsze strzały.

Po strojach mężczyzn można było poznać, dla których z nich taki wypad to nie pierwszyzna, a dla których to chrzest bojowy. Dwóch mimo październikowego chłodu ubranych było w skórzane kurtki, bryczesy i wypastowane oficerki. Wysoki blondyn ze spokojem obserwował okolicę, paląc papierosa. Krótko przystrzyżony, brodaty rudzielec z zamkniętymi oczami wystawiał twarz do słońca. Pozostali dwaj, w połatanych portkach, dziurawych kożuchach bez rękawów i znoszonych wojskowych trzewikach, prezentowali się przy nich dość marnie.

Wreszcie blondyn skończył palić i przydepnął niedopałek. Poprawił plecak i ruszył przed siebie. Po kilku krokach zatrzymał się i obrócił.

– Rudy, co z tobą?

Berg oprzytomniał. Popatrzył na niego i lekko się uśmiechnął. Od śmierci Jagody do każdej akcji dobierał sobie właśnie Donata. Przede wszystkim dlatego, że jego kolega pałał równie wielką nienawiścią do czerwonych. Obaj stracili kogoś bliskiego w tej samej akcji. Edward narzeczoną, a Donat najlepszego przyjaciela. Teraz razem brali krwawy odwet.

– Wiecie, co macie robić? – Rudzielec zmierzył surowym wzrokiem dwóch pozostałych partyzantów.

– Tak jest – wyrwali się prawie równocześnie i chwycili za schmeissery. Nim je wyciągnęli zza grubych kożuchów, minęło sporo czasu. Bardziej doświadczeni partyzanci pokiwali głowami z politowaniem.

– Panowie – uspokoił ich Berg. – To tylko w ostateczności, a dzisiaj w ogóle może się nie przydać.

Zmieszani kandydaci na partyzantów wsunęli automaty z powrotem pod kożuchy. Rudy nie dziwił się ich podnieceniu i chęci do walki. Trafili do oddziału Kosy, który jako jedyny otwarcie przeciwstawił się reżymowi. Po wysadzeniu budynku UB w Przemyślu i zabiciu najwyższych rangą oficerów zrobiło się o nich głośno. A Kosa wcale nie zamierzał się wycofać. Atakował posterunki milicji i komitety powiatowe, pokazując władzy, że się jej nie boi. Gdyby tylko więcej było takich oddziałów, Polska rzeczywiście mogłaby odzyskać wolność.

Dzisiejsza akcja nie należała raczej do niebezpiecznych. Posterunek MO w Miłkach obsadzony był przez czterech funkcjonariuszy. Byli to młodzi chłopcy, którzy nie mieli wielkiego pojęcia o walce. Broń przy paskach im ciążyła i potrzebowali dwóch rąk, żeby jej dobyć. Lecz Kosa nie zamierzał darować nawet takim.

Berg minął Donata bez słowa. Przeładował parabellum i kopniakiem otworzył drzwi posterunku.

– Pod ścianę! Wszyscy pod ścianę!

Milicjanci najpierw popatrzyli na siebie ze zdziwieniem, a później unieśli lekko ręce. Żaden nie ruszył się z miejsca. Zaskoczeni wpatrywali się w lufę pistoletu, która krążyła im przed oczami.

Donat podszedł do najwyższego stopniem. Czy tak było w rzeczywistości, tego nie był pewien, ponieważ żaden z nich nie miał munduru czy dystynkcji. Ubrani w połatane spodnie i poprute marynarki, bardziej przypominali zwykłych gospodarzy niż milicjantów. Do pasków mieli przymocowane kabury z pistoletami, a na rękawach – biało-czerwone przepaski. Blondyn wybrał tego, który siedział za biurkiem przy puszce z wizerunkiem konia na zielonym polu z napisem „Horse Meat”.

– A ruskie wam nie smakują? – zapytał, wyciągając milicjantowi z kieszeni marynarki paczkę cameli. – My tu głodujemy, a ci się objadają prezentami od cioci Unrry. Ładnie to tak, komendancie?

Milicjant przełknął głośno ślinę, rozpaczliwym wzrokiem szukając pomocy u pozostałych kolegów. Nikt nie zamierzał dyskutować z partyzantami. Po co tłumaczyć, że tak naprawdę posterunek działa od niedawna i jeszcze nie ma wśród nich dowódcy? Józek był zawsze taki wygadany, to teraz ma za swoje. Chciał zgrywać ważnego, bo niby za biurkiem siedzi. Każdy miał cichą nadzieję, że jak go sprzątną, to może chociaż im darują.

Donat podniósł go za kołnierz. Wyciągnął tetetkę z kabury i pchnął na ścianę. Milicjant zatoczył się i przywarł do niej najmocniej, jak potrafił. Z pozostałymi partyzant postąpił tak samo. Po krótkiej chwili cała rozbrojona czwórka z drżeniem podpierała ścianę.

– Macie jeszcze jakąś broń? – Blondyn schował do plecaka tetetki.

– W szafie dwa mosiny – bąknął niepewnie jeden z milicjantów.

Donat wyciągnął karabiny i podał je Bergowi.

– No to zabierzemy jeszcze trochę prowiantu i dziękujemy za gościnę. Kawę neskę macie? Kosa bardzo ją lubi.

– Powinna być pod biurkiem – odezwał się ten sam głos.

Donat wysunął ze wskazanego miejsca drewniane pudło z napisem „UNRRA” i uśmiechnął się, zaglądając do środka.

– Jak zwykle pomoc trafia do najbardziej potrzebujących – skwitował.

Puszki z tuszonką i koniną, mleko w proszku, a nawet masło, za którym akurat nie przepadali, bo było za słone, wrzucił do plecaka. Papierosów nie znalazł. Musieli więc zadowolić się tymi, które zabrał milicjantowi. Nie było też alkoholu, dlatego Donat z coraz większym przekonaniem skłaniał się ku opinii, że whisky dodawana do paczek żywnościowych to jedynie legenda. Chyba że to, co najlepsze, lądowało na biurkach Bieruta i jego kompanów.

Berg wyciągnął z szuflady wszystkie papiery. Nie miał zamiaru ich przeglądać, lecz wiedział, że wśród nich na pewno znajdą się donosy, sprawozdania z odbierania kontyngentów i wszystkie informacje na temat okolicznych wrogów ustroju. Mimo że posterunek działał od niedawna, akurat to zadanie wykonywał niezwykle prężnie.

Edward zapalił zapałkę i rzucił ją na stertę papierów. Buchnął ogień i po chwili pomieszczenie wypełniło się dymem.

– No to dziękujemy za gościnę i pozdrowienia dla towarzysza Tomasza. – Donat pomachał zdjęciu Bieruta zawieszonemu za biurkiem i ruszył do drzwi.

Rudy nie zamierzał jeszcze wychodzić. Przeładował parabellum i oddał cztery szybkie strzały. Jeden po drugim. Ruskim sposobem, w tył głowy.

– Co ty, kurwa, wyprawiasz?! – wrzasnął Donat.

– Zabijam wrogów – stwierdził spokojnie Edward. Schował pistolet i chwycił mosiny. – Myślałem, że jesteś ze mną.

– No jestem, ale jak likwidujemy ważnych ubeków czy pepeerowców, a nie zwykłych kmiotków. Przecież oni nic złego nie zrobili oprócz objadania się prowiantem z Unrry. Nawet ludzie się na nich nie skarżyli. To były zwyczajne chłopaczki, które nigdy nie strzelały do naszych.

– Czarna była sanitariuszką, która nigdy do nikogo nie strzelała – syknął Rudy. – Zwyczajną dziewczyną marzącą o wolnej Polsce. I za to zginęła.

Wściekły Donat splunął i pobiegł za Bergiem. Nikt nie musiał mu o tym przypominać. Pamiętał dobrze twarze wszystkich tych, którzy zginęli. Prawie co noc odwiedzali go w snach Mały, Czarna, Sarmacki, Skalski i każdy inny z oddziału, który poległ w tej walce.

Po drugiej stronie drogi stali młodzi partyzanci z bronią gotową do strzału. Odchodząc, Donat miał wrażenie, że pochowani po domach ludzie przypatrują im się z coraz mniejszą życzliwością.

*

Pułkownik Tadeusz Kosiński drżącymi rękami odpalił papierosa. Nie za pierwszym, lecz dopiero za trzecim razem, gdyż kciuk irytująco ześlizgiwał się z zębatki metalowej zapalniczki. Zaciągnął się amerykańskim pall mallem i opadł na fotel.

Spotkania z Bierutem nigdy nie należały do przyjemnych, ale to było wyjątkowe. Nie tylko przy Radkiewiczu i jego bezpośrednim przełożonym Ludwiku Sielickim, ale i przy wszystkich innych oficerach i urzędnikach Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego pułkownik otrzymał słowną naganę. Jemu i tylko jemu, szefowi Sekcji Specjalnej Wydziału do Walki z Bandytyzmem, towarzysz Tomasz zarzucił opieszałość w działaniach i zignorowanie poważnego wystąpienia bandytów przeciwko władzy ludowej.

Był wściekły na siebie, bo taki zarzut kwalifikował go niemalże do miana sabotażysty. Musiał się pokajać i obiecać, że natychmiast zajmie się tą sprawą. I zrobi coś więcej, niż tylko przerzuci problem na Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Rzeszowie.

Rozległo się krótkie pukanie do drzwi, po którym do biura wkroczył wysoki mężczyzna. Kiwnął głową i stanął na baczność. Kosiński zmierzył go złowrogim spojrzeniem. Przystojny, młody i inteligentny porucznik Zdzisław Frątczak był jego zastępcą. I pierwszym kandydatem na jego stanowisko, gdy tylko powinie mu się noga. Zupełne przeciwieństwo podstarzałego, łysego pułkownika, który mimo swego doświadczenia popełniał proste błędy. Gdyby Frątczak wskoczył na miejsce swojego szefa, na pewno działałby z energią godną pozazdroszczenia. Ale do czasu. Przekonałby się w końcu, że tutaj wspina się bardzo ciężko, ale spada ekspresowo. Jednego dnia można popijać koniak z ministrem Radkiewiczem, a drugiego podziwiać świat zza zakratowanego okna.

Dlatego tym bardziej złościło Kosińskiego to, że zbyt rutynowo podszedł do swoich obowiązków i nie przywiązał zbytniej wagi do wydarzeń w Przemyślu. Ze słów Bieruta wynikało, że to faktycznie była poważna sprawa, która przerastała kompetencje WUBP.

– Gdzie jest raport z Przemyśla? – syknął, starając się pokazać, że na razie to jeszcze on siedzi za tym biurkiem.

– Przed towarzyszem pułkownikiem – odpowiedział spokojnie Frątczak. – Na biurku.

Kosiński poczuł, jak się czerwieni. Nie dość, że przystojny i inteligentny, to jeszcze pewny siebie, z dozą bezczelności. Prawdziwy młody wilk, który tylko czyha, by zagryźć starego basiora.

Chwycił raport i pośpiesznie go przekartkował. Zaklął w myślach, bo jedynie na tyle mógł sobie pozwolić w obecności zastępcy. Teraz już rozumiał, dlaczego nie zajął się tą sprawą. Siedemnaście stron, kiedy on zazwyczaj nudził się już przy drugiej. Frątczak doskonale zdawał sobie z tego sprawę, więc właśnie na pierwszych dwóch stronach zawarł opis działalności partyzanckiej i Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Przemyślu. Była tam jakaś wzmianka o zagrożeniu, ale wszystko, co najważniejsze, opisane zostało dalej. Dokładnie tam, gdzie na czytanie Kosińskiemu zabrakło już chęci. Dlatego odesłał raport z adnotacją, by zajęli się tym wojewódzcy. Ci oczywiście stwierdzili, że są jak najbardziej chętni do działania, ale prosiliby o wsparcie Warszawy, i dokument wrócił. Tym razem w ręce samego Bieruta. Choć pewnie z dużą pomocą zastępcy Kosińskiego.

– No to teraz w skrócie powiedzcie mi, co tam się wydarzyło. – Starszy oficer mimo całej afery nie był jednak chętny do tego, żeby marnować czas na czytanie.

– W raporcie szczegółowo przedstawiłem…

– Nie obchodzi mnie, co tam szczegółowo naskrobaliście – przerwał mu Kosiński.

Zdzisław chrząknął zmieszany. Co jak co, ale raporty potrafił przygotowywać doskonale. Dlatego też denerwowało go, gdy cała jego praca szła na marne, bo komuś, kto nie wiedzieć czemu znalazł się na wyższym stanowisku, nie chciało się czytać.

– No, zaczynajcie – ponaglił go pułkownik.

– Okręg przemyski terroryzowany jest przez bandytę o pseudonimie „Kosa”.

– Takie informacje, Frątczak, to ja mogę dostać od pierwszej lepszej przekupki z Przemyśla. A ona nie zarabia tyle, co oficer w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego. Powiedzcie mi, dlaczego wojewódzcy nie mogą sobie z nim poradzić? Każdy okręg ma jakiegoś bandytę.

Młodszy oficer poczerwieniał ze złości. Nie wiedział, czy bardziej przez to, że w tak prostacki sposób wytknięto mu brak kompetencji, czy dlatego, że jego przełożony nie miał pojęcia, kim jest Kosa. Ktoś, kto zajmował tak wysokie stanowisko w Wydziale do Walki z Bandytyzmem, musiał wiedzieć, że to nie jest zwykły bandyta. Najwyraźniej Kosiński miał ważniejsze sprawy na głowie, jak choćby obmacywanie swojej sekretarki, niż zapoznawanie się z informacjami o tym, co działo się od kilku tygodni w Przemyślu.

Kiedy Zdzisław dowiedział się, że w Wydziale do Walki z Bandytyzmem ma powstać sekcja specjalna skupiająca pod sobą nie tylko funkcjonariuszy UB, ale i żołnierzy Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, natychmiast zrozumiał, że takiej okazji nie może przepuścić. Użył wszystkich swoich znajomości, jeszcze z kursów NKWD w Kujbyszewie, aby to właśnie jemu przyznano dowodzenie nad tą elitarną sekcją. To była praca jego marzeń. Za działaniami w terenie nie przepadał, a stopień porucznika w tak młodym wieku zawdzięczał przede wszystkim ślepemu posłuszeństwu swoim przełożonym. Teraz miał szansę zasiąść za biurkiem i zacząć wykonywać naprawdę odpowiedzialne zadania. W jego przekonaniu nie było nic ważniejszego niż oczyszczenie Polski z „leśnych bandytów”. Tyle że on raczej wolał się skupić na nadzorowaniu działań mających do tego doprowadzić, niż biegać za partyzantami z karabinem.

Jakże wielkie było jego zdziwienie i rozczarowanie, gdy okazało się, że Radkiewicz na stanowisko szefa nowo powstałej sekcji specjalnej mianował kogoś zupełnie innego. Frątczak również został uwzględniony w tym projekcie, otrzymując stanowisko zastępcy. Lecz on, w przeciwieństwie do swoich przełożonych, nie odbierał tego w kategoriach wyróżnienia.

Od samego początku znienawidził pułkownika Kosińskiego. Podstarzały, łysy żołnierz bardziej nadawał się na emeryturę niż do przyjęcia na siebie tak poważnego zadania. Do Frątczaka nie trafiały żadne argumenty przemawiające na korzyść starszego oficera. Wiedział, że za tą nominacją nie stoi doświadczenie, ale jednorazowy sukces, który Kosiński osiągnął, dowodząc podobną sekcją w KBW. To właśnie jego ludzie, a konkretnie jeden, Adam Nowacki, zlikwidowali podczas misji na Ziemiach Odzyskanych legendarnego Demona. Kapitana Nowackiego obwołano niemalże bohaterem, a ojcem sukcesu został Kosiński. Frątczak nie miał wątpliwości co do tego, że właśnie to przeważyło na korzyść pułkownika, a młodego oficera potraktowano jak młokosa, któremu dano szansę uczenia się od najlepszego. Zdzisław miał zupełnie inne plany. Chciał jak najszybciej udowodnić, że właśnie jemu należało się to stanowisko, dlatego podjął decyzję, że zrobi wszystko, aby wytknąć brak kompetencji swojemu szefowi. Czuł, że postępuje słusznie, choć zupełnie inne zachowanie doprowadziło go do miejsca, w którym się teraz znajdował.

– Kosa dopuścił się ataku na UB – wyjaśnił krótko.

– I co w tym dziwnego? – Kosiński wzruszył ramionami. – Nie on pierwszy i nie ostatni. Przecież w Przemyślu stacjonuje radzieckie wojsko. Chyba sobie poradzili z kilkoma łachudrami z lasu?

– Niezupełnie. Wojsko zostało czasowo przerzucone w inny rejon. W Przemyślu przebywał tylko Samodzielny Batalion Ochrony KBW. Kosa uderzył właśnie wtedy.

– A co, nasze chłopaki są gorsze od Ruskich, znaczy Rosjan? – Tadeusz szybko się poprawił. Nie przepadał za sojusznikami ze Wschodu, bo wszędzie się panoszyli. Żołnierze gwałcili i plądrowali, a oficerom nie można było się postawić, bo zaraz czekała wywózka w syberyjską tajgę. – Przejdziecie w końcu do rzeczy czy nie?

– Bandyci zaatakowali podstępem. – Frątczak zaczął wyrzucać z siebie słowa z prędkością pistoletu maszynowego. – Jednemu z oficerów tamtejszego UB, niejakiemu Wolskiemu, udało się namówić do współpracy byłego partyzanta z oddziału Stalowego. Sarmackiego czy jakoś tak.

Kosiński zagwizdał przez zęby. Stalowcy byli największym wrzodem na dupie Niemców i o tym wiedział każdy. Niczego się nie bali i nie mieli żadnych skrupułów. Atakowali wroga, nawet jeśli byli w zdecydowanej mniejszości. To byli ludzie od czarnej roboty, którzy nie uznawali żadnego zwierzchnictwa i prowadzili z Niemcami swoją własną wojnę. Później ten wrzód w spadku otrzymała wolna Polska. Stalowcy pierwszego okupanta nienawidzili równie mocno, co drugiego. Ale z czasem o nich ucichło. Zaszyli się pewnie gdzieś w lesie, a może i nawet zrozumieli bezsens swojej walki.

– Ten Sarmacki przeniknął do oddziału Kosy – ciągnął Zdzisław. – Później pod pretekstem dostarczenia dowódcy partyzantów wprowadził bandytów do UB. Zabił oficerów, a budynek wysadził. Partyzanci zaatakowali również koszary, przebrawszy się za żołnierzy KBW. Strażników zabili, a więźniów wypuścili. Tego Wolskiego przywiązali do drzewa przed Przemyślem i rozstrzelali. Teraz atakują każdy posterunek milicji. Zabijają nie tylko funkcjonariuszy, ale również konfidentów. Nie mają litości dla nikogo. Oni wypowiedzieli nam wojnę.

Starszy oficer milczał, z zakłopotaniem pocierając łysinę. Teraz już nie miał wątpliwości co do tego, dlaczego Bierut był tak wściekły. I zupełnie mu się nie dziwił. Wiedział też, kto był winny tego, że nie zajął się tą sprawą.

– I wy mi to wszystko opisaliście w tym raporcie? – Podniósł luźne kartki.

– Tak jest, obywatelu pułkowniku – potwierdził dumnie Frątczak. – Bardziej szczegółowo i…

Nie dokończył. Papiery z furkotem przeleciały nad biurkiem i zatrzymały się na jego twarzy. Porucznik nawet nie drgnął, zerkał tylko to na kartki rozsypane na podłodze, to na rozwścieczonego przełożonego. Obawiał się, że następne w kolejce może być coś zdecydowanie cięższego.

– Powinienem kazać was, kurwa, rozstrzelać! – wydarł się Kosiński. Na poczerwieniałej twarzy i łysinie uwidoczniły się krosty, wcześniej maskowane bladością skóry. – To jest jawny sabotaż! Można posądzić was o działanie na szkodę państwa!

W odróżnieniu od swojego przełożonego Frątczak pobladł. Zupełnie nie przewidział, że największe konsekwencje swojego działania może ponieść właśnie on sam. Co z tego, że napisał raport? Widać, że Kosiński zawsze się wybroni i znajdzie jakiegoś kozła ofiarnego. W tym przypadku swojego zastępcę.

– Od jak dawna to trwa?

– Od kilku tygodni – jęknął przerażony Zdzisław, czując, że się pogrąża.

Kosiński rozejrzał się po biurku. Na szczęście dla swojego zastępcy nie w poszukiwaniu jakiegoś przedmiotu do rzucenia, ale za papierosami. Zapalił i natychmiast wyciągnął z biurka butelkę wódki. Odkorkował ją i pociągnął solidny łyk prosto z flaszki. Frątczak poczuł, że i jemu przydałaby się taka dawka alkoholu. Nie miał jednak co na nią liczyć.

– Tyle że wcześniej dostawaliśmy jedynie pozytywne raporty – zaczął się usprawiedliwiać. – Nawet sekretarz PPR-u z Rzeszowa jechał tam, bo otrzymał informację od samego kierownika PUBP, że Kosa został zatrzymany. Wszystko przebiegało zgodnie z planem. Przynajmniej tak sądzili.

– Zaraz, zaraz – zamyślił się Tadeusz – ale tam wynikła wcześniej jakaś sprawa z zamordowaniem jednego z oficerów.

– Dokładnie chodziło o kapitana Bagińskiego, znanego bardziej jako „Rzeźnik z Przemyśla”. Specjalistę od przesłuchań. Był to efekt nieudanej prowokacji Wolskiego, przez co zgodnie z przesłanym nam raportem został on zatrzymany i wszczęto przeciwko niemu dochodzenie. Okazało się jednak, że Wolski działał dalej.

– To co tam za burdel panował? – zdziwił się pułkownik.

Frątczak wzruszył ramionami.

– Atak na UB i koszary miał miejsce ponad miesiąc temu. Jak najszybciej przygotowałem szczegółowy raport i przekazałem go towarzyszowi pułkownikowi.

„Dokładnie ten sam, który odesłałem do Rzeszowa” – pomyślał przerażony Tadeusz. Dopiero teraz dotarło do niego to, jak poważna jest ta sprawa i jakie ma szczęście, że Bierut dał mu jeszcze jedną szansę. Nie było innego wyjścia. Trzeba działać, i to natychmiast.

– Sprowadź mi na jutro rano trzech najlepszych ludzi – rozkazał. – Musimy zmontować specjalną grupę, opracować plan i ją tam wysłać.

Frątczak wiedział, że to jemu najbardziej powinno zależeć na tym, żeby sprawa Przemyśla została jak najszybciej zakończona, i to pełnym sukcesem. Zrozumiał, że warto na jakiś czas odpuścić sobie kopanie dołków pod swoim przełożonym. Na to przyjdzie jeszcze pora, ale na pewno od teraz będzie to robił zdecydowanie ostrożniej. Skinął energicznie głową, strzelił oficerkami i ruszył do drzwi.

– Aha, i jeszcze jedno – zatrzymał go w progu Kosiński. – Dowiedzcie się, w której knajpie pije Nowacki.

*

Grubas wyszedł zza baru. Zdjął przewiązaną w pasie brudną ścierkę i przetarł nią łysinę. Powolnym krokiem ruszył w stronę Adama Nowackiego, który bełkotliwie domagał się jeszcze jednej kolejki.

– Więcej nie dostaniesz – wymruczał właściciel knajpy, opierając się o stolik. – Chyba że masz pieniądze.

Całkiem niedawno Nowacki był najlepszym klientem w Warszawie, ale wtedy nie zachodził do takich melin jak „Fortuna”. Jej właściciel nie mógł jednak narzekać. Kiedy Nowacki się stoczył i przepił wszystko, co miał, zaczął odwiedzać jego lokal. Chyba dlatego, że już tylko tutaj mógł pić na krechę. Nie obchodziło go to, skąd Adam brał pieniądze, najważniejsze, że prędzej czy później zawsze regulował długi. Poza tym grubas dbał o to, żeby dług nigdy nie przekroczył określonej kwoty.

– Mam pieniądze – uspokoił go Nowacki. – Przynieś wódkę.

– Pokaż. – Grubas nie dawał za wygraną.

Adam spojrzał na niego z niezadowoleniem i westchnął. Zaledwie kilka tygodni temu takiej mendzie nie pozwoliłby nawet wyczyścić swoich butów. Skakali wokół niego najlepsi kelnerzy i właściciele najdroższych lokali w Warszawie. A teraz musiał udowadniać jakiemuś spoconemu grubasowi, że stać go na jeszcze jedną kolejkę tych szczyn, które tamten nazywał wódką.

Podrapał się po bliźnie przy prawym oku, która zawsze w takich sytuacjach dawała znać o sobie. Ktoś go upokarzał, a on nie mógł nic zrobić. Miał ochotę zdzielić właściciela knajpy w otłuszczony podbródek, ale wtedy zostałyby mu już tylko podejrzane bimbrownie w piwnicach. Choć oczywiście to miejsce niewiele się od nich różniło. Starał się jednak zachować jeszcze chociaż odrobinę godności i pokazać, że stać go na picie przy stoliku, a nie w wilgotnej ciemnicy.

Wyciągnął z bocznej kieszeni marynarki pomięty papier i położył go na blacie. Grubas chwycił banknot, lecz zaraz z odrazą odrzucił z powrotem.

– Co jest, do cholery? – warknął. – Przecież tu jest krew.

– Ciężko zarobione – zaśmiał się Nowacki. – Jak nie chcesz, to nie.

Grubas pospiesznie zgarnął pieniądze ze stolika.

– No to jesteśmy kwita. I jeszcze na jakieś dwie kolejki ci wystarczy.

– To przynieś obie, żebyś nie musiał latać.

Nowacki obserwował przez chwilę grubasa idącego do baru, ale tak naprawdę jego uwaga skupiła się na mężczyźnie siedzącym przy stoliku naprzeciwko. Ostatnio za każdym razem go tutaj spotykał i przestawało mu się to podobać. Podejrzewał, że to kolejny z młodych egzekutorów, który chce się wkupić w łaski podziemia, próbując zlikwidować osławionego kabewiaka.

– Proszę. – Tym razem grubas wysilił się na odrobinę uprzejmości, stawiając przed nim dwa kieliszki. Adam odpowiedział skinięciem głową i pospiesznie je opróżnił. Jeden za drugim.

– Następnym razem coś zjem.

– Polecam golonkę.

Nowacki uśmiechnął się. Zawsze żegnali się właśnie w ten sposób. Lecz on nigdy nie spróbował tak wychwalanego dania. Kiedy zaczynał pić, jego żołądek nie potrzebował innych dodatków. A ostatnio tylko to robił.

Wychodząc, zauważył, że obserwujący go mężczyzna również podniósł się z miejsca. Teraz nie miał już wątpliwości, z kim ma do czynienia. Zaciągnął mocniej poły skórzanej kurtki, poprawił cyklistówkę i wyszedł.

*

Heniek Małek przebiegł przez ulicę. Wolał trzymać się nieoświetlonej strony chodnika. Liczył na to, że w miejskim mroku będzie niewidoczny. Uważał, że szło mu bardzo dobrze. Śledził Nowackiego już kilkaset metrów i ani na chwilę nie stracił go z oczu. Podążał za nim, ciągle się zastanawiając, jak zwykły pijak może sprawiać tyle problemów.

Bohater z Wałcza nadal był numerem jeden na liście konfidentów do odstrzelenia, ale Komenda Główna nie nalegała już na jego egzekucję. Pewnie dlatego, że za każdym razem to egzekutor stawał się ofiarą, którą znajdowano z przestrzelonym sercem. Jak do tej pory Nowacki załatwił pięciu najlepszych ludzi podziemia i teraz każdy już tylko na własną odpowiedzialność brał to zadanie.

Przyspieszył, gdy Adam zniknął za rogiem kamienicy. Przebiegł na drugą stronę przed przejeżdżającym samochodem. Na szczęście kierowca nie zatrąbił. Pogroził tylko pięścią, lecz Małek się tym nie przejmował. Liczyło się tylko to, by dopaść szpicla. To była dla niego jedyna szansa dostania się do antykomunistycznego podziemia. Chciał udowodnić, że nie mają do czynienia z byle chłopaczkiem, któremu zamarzyła się przygoda z pistoletem. Liczył, że po takiej akcji sami wciągną go w swoje szeregi. I to nie do partyzantów schowanych w lasach, dla których zaszczytem jest odstrzelenie jakiegoś sekretarza z powiatowego komitetu PPR. On miał ambicję likwidować tych na najwyższych stanowiskach, a śmierć Nowackiego miała być do tego przepustką.

– Kurwa mać – zaklął po cichu, gdy za rogiem kamienicy nie dostrzegł znajomej kurtki.

Nowacki zniknął. Nie mógł jednak być daleko, bo stracił go z oczu zaledwie na kilka sekund. Zdenerwowany ruszył przed siebie, mając nadzieję, że znajdzie go za następnym skrzyżowaniem. Kiedy przebiegł obok jednej z bram, usłyszał za sobą kroki. Małek zatrzymał się i powoli obrócił. Za jego plecami Nowacki spokojnie palił papierosa.

– Chcesz zostać bohaterem, tak? – zapytał.

Heniek pospiesznie ocenił sytuację. Pistolet miał wciśnięty za pasek. Wielokrotnie trenował wyciąganie go połączone z jak najszybszym odbezpieczeniem. Robił to wystarczająco prędko, by jakiś pijak nie stanowił dla niego zagrożenia.

– Odradzam. – Nowacki odrzucił niedopałek i ruszył w jego stronę. – Jeśli chcesz przeżyć.

Jeden krok, drugi… Małek wiedział, że nie ma chwili do stracenia. Lewą ręką odchylił marynarkę, a prawą chwycił pistolet. Już miał go wyszarpnąć, kiedy zobaczył wycelowaną w siebie lufę visa.

– Ilu jeszcze mam zabić, żebyście zrozumieli, że to nie ma sensu?

Małek przełknął głośno ślinę. Zawalił na całej linii. Najpierw dał się podejść w najprostszy ze sposobów, a teraz okazało się, że jest wolniejszy od kogoś, kto się z trudem utrzymuje na nogach.

Nowacki zabrał mu walthera i wrzucił do kieszeni kurtki. Był niższy od niego, ale za to dobrze zbudowany. Celując w czoło, unosił nieco rękę, ale nadgarstek miał wyprostowany. Poza tym śmierdziało od niego wódką i potem. Nie sprawiał wrażenia osoby, która wraca na noc do jakiegoś miłego zakątka.

– A teraz wyskakuj z kasy – rozkazał Nowacki.

Egzekutor wyjął portfel i wyciągnął go przed siebie.

– A ty co? Masz mnie za idiotę? – skarcił go Adam. – Podaj mi pieniądze.

Małek wykonał polecenie.

– Przynajmniej nie będą we krwi. – Nowacki skrzywił się, patrząc na kilka banknotów, które wystarczą może na jedną wizytę w „Fortunie”. – Przed tobą przychodziły po mnie naprawdę nie lada kozaki. Każdy z nich kończył z kulką z tego oto pistoletu. Powiedz mi więc, co ci strzeliło do tego pustego łba, że wymyśliłeś sobie, że mnie załatwisz. Ktoś cię podpuścił czy dziewczynie chciałeś zaimponować?

– Nie wiem – zająknął się Małek. – Myślałem, że mi się uda, że zostanę egzekutorem, bo ja chcę walczyć…

– Dosyć – przerwał mu Nowacki. – Zamknij się i idź spać.

Heniek zdążył zauważyć szybki ruch ręki. Będący całkowitym zaprzeczeniem szybkości, jaką dysponuje ktoś, kto wcześniej wypił co najmniej pół litra wódki. Poczuł ból w skroni. Pociemniało mu w oczach i zwalił się na chodnik.

– Pierwszy lepszy szczyl myśli sobie, że może mnie zabić. – Nowacki splunął na leżące ciało i odszedł.

*

– To nie może tak wyglądać! – wrzeszczał Piorun. – Stajemy się tacy sami jak oni!

Major Bogdan Pawlik pseudonim Kosa spojrzał na swojego plutonowego, który czerwony z wściekłości krążył po oficerskiej ziemiance. Waldemar Biernacki był jego przyjacielem i tylko to powstrzymywało go od przypomnienia mu, kto jest tutaj dowódcą. Każdego innego, który w taki sposób odniósłby się do wyższego stopniem, czekałaby kara. W końcu nadal byli wojskiem, a nie bandytami, za których uważała ich sowiecka propaganda. Dyscyplina powinna obowiązywać i tak też było w jego oddziale. Stosowali się do niej wszyscy oprócz Pioruna. Pawlik ze względu na bliską znajomość zawsze go słuchał, ale coraz śmielsze podważanie jego decyzji i manifestowanie swojego niezadowolenia zaczynało działać mu na nerwy. Wiedział jednak, że Waldek zawsze miał problemy z podporządkowaniem się przełożonym, dlatego też nigdy nie doszedł wyżej niż tylko do stopnia plutonowego.

– To są nasi wrogowie, a dla wroga nie ma litości – stwierdził spokojnie.

Piorun zatrzymał się i z niepokojem przyjrzał dowódcy. Nie mógł zrozumieć, że nie widzi on różnicy pomiędzy walką z wrogiem a zabijaniem gówniarzy, którzy dostali od Partii biało-czerwoną opaskę i karabin. Nie podobało mu się to i nie zamierzał milczeć. Obawiał się, że Kosa po udanej akcji w Przemyślu powoli popada w obłęd. Uwierzył, że oni naprawdę są w stanie zbrojnie się postawić i wywalczyć wolność. To było niemożliwe, lecz Pawlik nie chciał o tym słyszeć. Organizował coraz śmielsze ataki i zazwyczaj pozostawiał po sobie tylko trupy.

– Nie rozumiesz, że oni tego właśnie chcą? Już nie muszą wymyślać o nas historyjek. Sami robimy z siebie bandytów. Powinniśmy przeczekać…

– Przeczekać? – przerwał mu major. – Najpierw czekaliśmy nie wiadomo na co, kiedy Niemcy panoszyli się w Polsce jak u siebie. Później czekaliśmy dalej, jak razem z Ruskimi wydzierali sobie nasze ziemie. Czekaliśmy na trzecią wojnę, na pomoc aliantów… Na co ty jeszcze chcesz czekać?

Piorun nie odpowiedział. Nie miał pojęcia. Wiedział jednak, że otwarta walka do niczego nie doprowadzi. Przecież w końcu ktoś musi im pomóc. Nie może być tak, że cały świat ignorował to, co się tutaj działo.

- Rudy i Donat szaleją. Niedługo komunistą będzie dla nich każdy, kto ma czerwone podniebienie.

– To moi najlepsi ludzie – uśmiechnął się Pawlik.

– A Bartek i Wolny? – zdziwił się Piorun. – Przecież to są twoi oficerowie?

– Mają za dużo wątpliwości.

Biernacki chciał chwycić za kołnierz swojego dowódcę, podnieść go i najnormalniej w świecie dać mu po pysku. Jak gówniarzowi, który gada głupoty. Bartek i Wolny słuchali Kosy, ale dowodzone przez nich akcje faktycznie kończyły się jedynie zdobyciem broni, jedzenia czy pieniędzy. Nie było niepotrzebnych trupów. Za to Rudy i Donat najpierw zaczynali od zabijania, a dopiero później skupiali się na wykonaniu zadania. Dlatego zyskiwali w oczach dowódcy i to właśnie im ostatnio powierzał większość akcji.

Do Pioruna nie trafiały argumenty, że są przepełnieni chęcią zemsty. Wszyscy w oddziale kogoś stracili, ale to jeszcze nie dawało nikomu prawa do zabijania każdego, kto nie siedział z nimi w lesie. A najgorsze było to, że nowi, którzy dołączali do oddziału, wpatrywali się w nich jak w obrazek. To nie wróżyło niczego dobrego. Owszem, było o nich głośno. Milicjanci w większości się ich bali i urzędowali tylko w dzień. Na noc opuszczali swoje posterunki i po prostu zapadali się pod ziemię. W większych miejscowościach zdarzali się bohaterowie, którzy nie zamierzali uciekać przed bandytami z lasu. Na takich Kosa wypuszczał Berga i Donata.

Przez ostatnie kilka tygodni doszło nawet do tego, że mogli spokojnie przechadzać się po ulicach Przemyśla. Nikt nie widział lub nie chciał widzieć broni i ładownic wystających spod kurtek, a milicyjne patrole schodziły im z drogi. To nie mogło trwać w nieskończoność. Do miasta na pewno wróci za jakiś czas radzieckie wojsko i wspomoże przestraszonych chłopców, którym udało się przeżyć ich atak. A wtedy znowu zacznie się życie prawem wilka.

– Bogdan – jęknął zrezygnowany Piorun. Usiadł obok dowódcy i spojrzał na niego błagalnie. – Nie odpuszczą nam i zacznie się obława. A niektórzy naprawdę nie mają już siły walczyć.

– Mówisz o sobie? – zdziwił się Kosa.

Biernacki chciał odpowiedzieć, ale nie zdążył. Do ziemianki wpadł zdyszany Donat.

– Ruscy wrócili do Przemyśla – wysapał, stając przed nimi z rękami wspartymi na udach.

– No to się zaczęło – uśmiechnął się Kosa, tym razem ignorując nieregulaminową postawę żołnierza.

Piorun podniósł się, poprawił mundur i naciągnął rogatywkę. Wychodząc, spojrzał z pogardą na Donata, zirytowany tym, na jak wiele sobie on pozwala przy dowódcy. Przecież oni cały czas byli wojskiem.

– Stoisz przed wyższym stopniem, żołnierzu! – wrzasnął, plując mu do ucha.

Zdezorientowany Donat wyprężył się, natychmiast przypominając sobie o żołnierskiej dyscyplinie. Piorun trzasnął go otwartą dłonią w tył głowy i wyszedł z ziemianki. Major zaśmiał się i pokiwał głową.

– Odmaszerować – wydał krótką komendę.

II

Mężczyzna stojący w progu przypatrywał jej się zdecydowanie zbyt długo. W innych okolicznościach nie miałaby nic przeciwko temu, ale teraz odczuwała niepokój. To nie było zwyczajne zainteresowanie jej kobiecością, a bardziej ostrożność czy nawet podejrzliwość. Starała się nie dać tego po sobie poznać, lecz w głowie szalała jej myśl, czy aby odpowiedziała prawidłowym odzewem na podane hasło.

– Zapraszam. – Mężczyzna zrobił dla niej przejście, rozwiewając wszelkie wątpliwości. Skłoniła się lekko i nie patrząc we wciąż świdrujące jej sylwetkę oczy, weszła do mieszkania.

Czekali tylko na nią. Zasłony w oknach były szczelnie zasunięte, a jedyny blask w zaciemnionym pokoju dawały lampka naftowa i cztery papierosowe żary. Zdziwiła się konspiracyjnymi zasadami zasłaniania okien w dzień podczas takich spotkań. Nie sądziła, aby wnosiło to coś do sprawy, oprócz oczywiście nastroju tajemniczości i poczucia robienia czegoś niezgodnego z prawem. A prawo mówiło wprost: dla Polski jesteście bandytami.

– Serwus – przywitała się, czując, że gryzący dym papierosowy nie pozwoli jej na więcej.

Mężczyźni przerwali cichą dyskusję. Podnieśli się i kolejno kiwnęli głowami. Bawiło ją to zakłopotanie wynikające z jej lekkiego podejścia do dyscypliny wojskowej, która dla nich cały czas była niezwykle ważna. Wystarczająco długo działała w konspiracji, by wiedzieć, przy kim i na ile mogła sobie pozwolić. A oni prawie zawsze jej wybaczali. Pewnie dlatego, że była kobietą. Sami jednak cały czas tkwili w swym honorowym podejściu do wykonywanych obowiązków.

Podeszła do stołu i usiadła na jedynym wolnym krześle. Mężczyźni odczekali jeszcze chwilę i także zajęli swoje miejsca. Mimo że nie widziała dokładnie ich twarzy, zdawała sobie sprawę, z kim ma do czynienia.

W ubeckiej hierarchii wrogów narodu nie zajmowali najwyższych pozycji, ale i tak byli smakowitymi kąskami. Razem tworzyli specjalną komórkę, której zadaniem był wszelki sabotaż na terenie okręgu warszawskiego. To oni odpowiadali za wkręcanie konfidentów w szeregi PPR-u czy Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, organizowali pomoc dla chłopaków z lasu, wyznaczali zdrajców do likwidacji i próbowali sabotować prace największych fabryk i zakładów. Jednym słowem: wykonywali całą brudną robotę mającą zaszkodzić funkcjonowaniu Polski Ludowej.

Była nowa w tej grupie, dlatego nie dopuszczano jej do kontaktów z bezpośrednimi przełożonymi, od których odbierali rozkazy. Wiedziała, że im sumiennej będzie wykonywać swoje obowiązki, tym szybciej to nastąpi. A to właśnie nazwiska tych, którzy tym kierowali, interesowały ją najbardziej.

W ciszę przed rozpoczęciem zebrania wdarł się trzask wyważanych drzwi. Mężczyźni odruchowo sięgnęli po broń, lecz zamarli, widząc wrzeszczących żołnierzy wbiegających do pokoju. Wycelowane w nich lufy kilku pistoletów maszynowych skutecznie zdusiły jakiekolwiek bohaterskie odruchy. Żołnierze doskoczyli do nich, rozbroili ich i rzucili na stół. Ktoś przewrócił lampkę. Na krótką chwilę zapanowała ciemność, lecz zaraz pokój rozjaśnił się światłem spod rozsuniętych zasłon.

– Lena Morawska – bardziej stwierdził, niż zapytał wysoki oficer w stopniu kapitana.

Zaklęła w myślach, słysząc swoje prawdziwe imię i nazwisko. To nie mogła być prawda, przecież UB nie mogło tak lekkomyślnie roztrwonić jej ciężkiej pracy. Chyba że ktoś prowadził własne śledztwo, a ona stała się ofiarą bałaganu w Wydziale do Walki z Bandytyzmem.

– Lena Morawska? – powtórzył kapitan.

– Teresa Barnicka – odpowiedziała swym konspiracyjnym nazwiskiem. Ciągle miała nadzieję, że to jakaś pomyłka, że nawet jak ich wszystkich aresztują, to nie zostanie zdemaskowana. Przecież pobyt w celi mógłby jej dodać wiarygodności. Pod warunkiem że oficer nie będzie aż tak głupi i nie będzie próbował jej teraz na siłę zdemaskować.

– Nie musicie udawać, towarzyszko Morawska. – Kapitan uśmiechnął się i pomógł jej podnieść się ze stołu. – Wasza misja dobiegła końca. Aresztujemy wszystkich, a dla was mamy nowe zadanie.

Przekleństw, które poleciały w jej kierunku od niedawnych konspiracyjnych kolegów, nie słyszała. Wyrwała się kapitanowi i zamachnęła się, chcąc zdzielić go w twarz. W ostatniej chwili opanowała swoją wściekłość, wiedząc, że teraz i tak na niewiele się to zda. Mogłoby to przynieść jej ulgę, ale konsekwencje byłyby dla niej tragiczne.

– Ale jak to? – zapytała bezradnie. – Przecież miałam szansę doprowadzić nas do dowództwa. A tak zgarnęliśmy same płotki.

Jeden z mężczyzn uniósł głowę i splunął w jej stronę. Nie zwróciła na to uwagi, tak jak i na jęk aresztowanego, który oberwał kolbą w kark od pilnującego go żołnierza. W tej chwili liczyły się dla niej tylko powody wstrzymania akcji.

– Teraz my się nimi zajmiemy – wyjaśnił kapitan. – A towarzyszka ma się jutro o ósmej rano zgłosić do pułkownika Kosińskiego.

Lena Morawska nie była pewna, czy ma się cieszyć, czy bać. Przerwanie jej misji oznaczało, że to musi być poważna sprawa. No i w końcu sam szef ją wzywał.

*

Kosiński wszedł do swojego biura, nie odrywając wzroku od papierów trzymanych przed sobą. Mimo okularów z każdym krokiem i przeczytanym zdaniem jeszcze bardziej przybliżał je do nosa. Pod pachą ściskał szarą teczkę, więc drzwi zamknął nogą. Był tak pochłonięty lekturą, że nie zwrócił uwagi na trzy postacie prężące się na baczność przed jego biurkiem. Nie zauważył również przestraszonego Frątczaka, który zerwał się z nienależnego mu miejsca zajmowanego pod nieobecność szefa i dołączył do pozostałych.

Pułkownik rzucił na blat teczkę i rozsiadł się w fotelu. Nie przerywał czytania, zupełnie nie przejmując się gośćmi.

– Melduję grupę operacyjną „Przemyśl” do działania – zasygnalizował swoją obecność Frątczak.

Pułkownik zmarszczył brwi zaskoczony i przesunął okulary na czubek nosa. Teraz cała jego uwaga skupiła się na stojących naprzeciw postaciach. A dokładnie na jednej: niespełna trzydziestoletniej kobiecie, która na żywo prezentowała się o niebo lepiej niż na zdjęciach w aktach. Nie mógł uwierzyć, że kobieta o twarzy dziecka z zadartym noskiem, dołeczkiem w brodzie i blond lokami od kilku miesięcy rozpracowywała bandytów, działając w ich szeregach. I robiła to znakomicie. Lista zatrzymanych dzięki niej była naprawdę imponująca. Pozostali dwaj mężczyźni przydzieleni do grupy mogli jej tylko pozazdrościć. Choć również wykonywali swoją robotę przyzwoicie.

Na pochwałę zasługiwał także jego zastępca, który tak szybko zmontował grupę, dostarczył mu wszelkie informacje na temat każdego z jej członków i opracował obszerny raport o Kosie i całej sytuacji w Przemyślu. Pułkownik nie zamierzał jednak zbytnio się afiszować ze swoim zadowoleniem, by Frątczak nie spoczął na laurach i nie przyszło mu znowu do głowy kopanie pod nim dołków. Tylko przy nazwie tej grupy nie wysilił się za bardzo.

– Mojego zastępcę, porucznika Frątczaka, już poznaliście – zaczął, akcentując pierwsze słowa. – Nazywam się pułkownik Kosiński i chociaż możecie mnie nie znać, jestem waszym szefem.

Tak naprawdę Kosiński też ich nie znał, choć to on odpowiadał za wszystkich agentów zatrudnionych w tym wydziale. Starał się nie zaprzątać sobie głowy każdym, kto podejmował się dla nich walki ze zbrojnym podziemiem. Do jego gabinetu wstęp mieli tylko ci, którym powierzał jakieś specjalne zadanie. Tak było z Nowackim, kiedy był jeszcze w KBW. Teraz już pod nowym szyldem przyszła kolej na grupę „Przemyśl”, która mogła przynieść mu sukces podobny do tego, którym było zlikwidowanie Demona.

Lena Morawska, Bronek Sobczak i Edmund Dudek nie dość, że zgodnie z tym, co wyczytał w aktach, byli wyróżniającymi się postaciami w wydziale, to jeszcze cechowała ich niespotykana chęć do działania. Byli młodzi, ambitni i przekonani o tym, że z czarną zarazą trzeba walczyć wszelkimi możliwymi sposobami. Takich właśnie ludzi potrzebował, takich dostał i z takimi zrobi porządek w Przemyślu. Wystarczy, że uda mu się przekonać Nowackiego, żeby poprowadził tę grupę, a wtedy nic nie stanie im na przeszkodzie.

– Zostaliście wybrani, bo jesteście najlepsi. – Postanowił już na początku pokazać im, że nie znaleźli się tutaj przypadkiem. – Lecz przed wami niezwykle trudne zadanie.

Przyglądał im się z zaciekawieniem, obserwując reakcje. Sobczak i Dudek przepełnieni byli aż nadto widocznym zadowoleniem. Morawskiej nie drgnął żaden mięsień, ale przez ułamek sekundy wydawało mu się, że kąciki jej ust uniosły się w delikatnym, zawadiackim uśmiechu. Ona nie była dumna z wyróżnienia, które ją spotkało. Ona doskonale zdawała sobie sprawę ze swojej wartości, a zadanie traktowała jedynie jako jej potwierdzenie.

– To jest wrzód na naszej dupie, którego musimy się jak najszybciej pozbyć. – Kosiński pospiesznie wygrzebał zdjęcie spomiędzy papierzysk w szarej teczce i wyciągnął je przed siebie.

Twarz młodego mężczyzny w przedwojennym mundurze nie wyróżniała się niczym szczególnym. Nie licząc dokładnie przystrzyżonego wąsika i dumy płynącej najprawdopodobniej z zaszczytu bycia żołnierzem.

– To jest Bogdan Pawlik pseudonim Kosa – ciągnął pułkownik. – Niestety dysponujemy jedynie tą fotografią, krótko po rozpoczęciu służby. W aktach, które będą wam później udostępnione, znajdziecie wszystkie informacje na jego temat. Sprawa jest o tyle trudna, że mamy do czynienia z prawdziwym żołnierzem, którego pojęcie patriotyzmu jest niestety zupełnie inne od naszego. Pawlik walczył z bolszewikami, później odpowiadał za szkolenie w garnizonie w Poznaniu. Po klęsce pod Bzurą walczył w obronie Warszawy. Uciekł z niewoli niemieckiej i z kilkudziesięcioma ludźmi przedostał się do Rumunii. Nie zamierzał tam jednak tkwić bezczynnie, dlatego wrócił do kraju i podjął się walki konspiracyjnej z okupantem.

– I prowadzi ją do dziś – dodała Morawska.

Kosiński uśmiechnął się na tę celną uwagę, która i jemu przyszła do głowy. Frątczak zmierzył surowym wzrokiem kobietę, dając do zrozumienia, że jej bezczelność mogłaby przysporzyć wszystkim tutaj zebranym nie lada kłopotów. Pułkownik nie zamierzał jej obsztorcować, choć wiedział, że takie podejście na pewno nie spodobałoby się kolegom z NKWD. On wypełniał swoje obowiązki sumiennie, ale w głębi duszy wyznawał pogląd, że Rosjanie za bardzo się w Polsce panoszą. Nie był zachłyśnięty, tak jak towarzysz Tomasz, ustrojem, w którym każde słowo Stalina było niczym świętość. Owszem, potrzebowali pomocy ze Wschodu, ale uważał, że teraz już mogą spokojnie sami sobie dać radę. Poza tym nigdy nie wybaczy sojusznikom tego, że nic nie zrobili, kiedy jego przyjaciele ginęli, próbując wyzwolić Warszawę. Tamto piekło na zawsze pozostało w jego pamięci, lecz aby coś osiągnąć w tym kraju, należało się podporządkować nowym panom. Nauczył się żyć ze smyczą na szyi i zwalczać tych, dla których ta smycz była pętlą.

– Kosa rozpanoszył się w Przemyślu. – Pułkownik zignorował spojrzenie Frątczaka domagające się wyciągnięcia konsekwencji lub choćby zwrócenia uwagi na niesubordynację Morawskiej. – Wysadził budynek UB i zamordował tamtejszych oficerów. Poza tym zaatakował koszary, ośmieszył KBW i uwolnił wszystkich jeńców. Teraz można powiedzieć, że w Przemyślu rządzi Kosa. A my musimy to zmienić.

– We troje? – zdziwiła się Morawska.

Frątczak ze złością wypuścił powietrze nosem. Miał coraz większe wątpliwości co do tego, czy jego wybór był słuszny. Co z tego, że ta kobieta miała wyniki w pracy operacyjnej, jeśli nic sobie nie robiła z dyscypliny wojskowej i na dodatek głośno wyrażała to, co powinna zachować tylko dla siebie?

– Kacapy wysłały już tam swój batalion – odparł Kosiński, jakby prowadził przyjacielską rozmowę. Dopiero po chwili dotarło do niego to, co powiedział. Dostrzegł kpiący uśmieszek Morawskiej. Pozostali wyglądali, jakby nic się nie stało, lub po prostu doskonale maskowali swoje uczucia. Tylko Frątczak niemalże kipiał ze złości. Mięśnie twarzy drgały mu nerwowo, a spojrzenie wyrażało pogardę dla zachowania przełożonego.

Kosiński zrozumiał, że się zagalopował, a ta blondyneczka jednym pytaniem sprawiła, że w innych okolicznościach resztę życia spędziłby w syberyjskiej tajdze.

– Tak więc, jak wspomniałem, radzieckie wojsko wspiera już tam naszych chłopaków z KBW – spróbował jakoś wybrnąć z tej niezręcznej sytuacji, lecz czuł, że robi to nieporadnie. A poza tym Frątczak na pewno o tym nie zapomni i może zechcieć to kiedyś wykorzystać. – Tylko że oni skupią się bardziej na bezmyślnym przeczesywaniu lasów. Waszym zadaniem będzie rozpracowanie oddziału Kosy poprzez przeniknięcie do jego struktur czy też zwerbowaniu konfidentów. Czyli jednym słowem to, co robicie najlepiej.

– Kto przejmie dowództwo nad naszą specgrupą? – dopytywała się Morawska.

Tym razem spojrzenie Frątczaka wyrażało zupełnie coś innego niż dezaprobatę dla zachowania kobiety. Teraz jego twarz przepełniła się dumą płynącą z przekonania, że to właśnie jemu przypadnie to stanowisko. Nie zamierzał dłużej wykonywać poleceń Kosińskiego, a to była doskonała okazja, by udowodnić, że zasługuje na coś więcej niż tylko funkcję zastępcy. Nie miało znaczenia to, że musiałby wyjechać do Przemyśla i pracować w terenie. Był pewien, że po zatrzymaniu Kosy będzie potrafił przekonać odpowiednich ludzi do tego, że to właśnie on, a nie pułkownik, miał największy wkład w ten sukces.

Kosiński nie miał problemów z odczytaniem myśli swojego zastępcy. Było aż nadto widoczne, co młodemu chodzi po głowie. Nie zamierzał dawać mu tej satysfakcji. Poza tym gdyby miał wybierać, to na pewno postawiłby na Morawską, a nie na niego. Po pierwsze dlatego, że znała się na swojej robocie; po drugie podobało mu się jej podejście, charakter, no i wizualnie sprawiała miłe wrażenie. I po trzecie – żeby po prostu zrobić mu na złość. Na dowódcę miał jednak zupełnie innego kandydata. Musiał go jeszcze tylko do tego przekonać.

– Poznacie go niedługo. – Zobaczył, że po tych słowach twarz Frątczaka wypełnia się zdziwieniem połączonym z niepokojem. – To nasz najlepszy człowiek, nazywa się Adam Nowacki.

Lena Morawska z trudem powstrzymała się przed gwizdnięciem przez zęby ze zdumienia. Współpraca z kimś takim jak Nowacki mogła przynieść tylko korzyści. Któż przecież nie słyszał o jego akcji pod Wałczem, podczas której zlikwidowano Demona?

Frątczak natomiast nie mógł się pogodzić z decyzją pułkownika. Chciał zaprotestować, nie widząc sensu powierzania tak ważnej funkcji jakiemuś pijakowi, ale nie zdążył. Drzwi otworzyły się gwałtownie i do biura wkroczył wysoki mężczyzna w mundurze NKWD.

– Widzę, że się trochę spóźniłem – oznajmił pewnym głosem, w którym nieznacznie dało się wyczuć obcy akcent. – Będziecie musieli mnie wprowadzić w szczegóły.

Kosiński natychmiast ocenił swoje szanse w tym starciu. Znał tego oficera z widzenia, ponieważ mijał się z nim na korytarzach ministerstwa. Nie kojarzył nazwiska, lecz domyślał się, że nie znalazł się on tutaj przypadkowo. To zapewne pomysł Sielickiego, albo nawet Radkiewicza, by dodać do grupy radzieckiego doradcę, bo zaufanie do pułkownika było nieco nadszarpnięte przez ambicje Frątczaka. Zerknął na pagony. Miał do czynienia zaledwie z majorem, ale przynależność do NKWD stawiała go ponad polskim oficerem. Kosiński podniósł się, przyjmując postawę zasadniczą.

– Prowadzimy tutaj odprawę przed ważną misją…

– Wiem, co tutaj prowadzicie. – Enkawudzista nie pozwolił mu dokończyć. Wziął z biurka teczkę i spojrzał pułkownikowi w oczy. – Wiem też, że gdyby nie wasze niedbalstwo, tej draki w Przemyślu mogłoby w ogóle nie być.

Tadeusz nie odpowiedział. Przełknął głośno ślinę. Poczuł, jak się czerwieni, a po łysinie zaczynają mu spływać kropelki potu. Był bez szans, chyba że pociągało go życie tam, gdzie nieustannie panuje zima.

Major uśmiechnął się złośliwie, najwyraźniej przyzwyczajony do takiej uległości. Odwrócił się i podszedł do Morawskiej. Przez chwilę przyglądał się jej, nie dbając o to, że robi to w ordynarny sposób. Kobieta nie dała się jednak sprowokować. Dobrze wiedziała, kiedy może sobie pozwolić na głośną uwagę, a kiedy milczeć. Jej twarz stała się maską, zupełnie niereagującą na obleśne spojrzenia radzieckiego oficera.

– Nazywam się Anton Bondarenko i jestem waszym dowódcą – przedstawił się major.

Morawska poczuła nieświeży oddech pomieszany z niedawno wypitym alkoholem, lecz zbytnio się tym nie przejęła. Bardziej martwiło ją to, że akcja w Przemyślu za sprawą tego napalonego Ruska może się dla niej źle skończyć. Już chyba lepiej byłoby zostać przy poprzednim zadaniu i nawet pójść do łóżka z jakimś bandytą. Tam też wielu miało na nią ochotę, ale przynajmniej nie okazywali tego w tak prostacki sposób.

Kosińskiemu również się to nie spodobało, ale nic nie mógł zrobić. Postawienie się NKWD oznaczało samobójstwo. Spojrzał na Frątczaka, który uśmiechał się złośliwie, wiedząc, że to skomplikowało wszystkie plany jego przełożonego. Pułkownik nie zamierzał się tak łatwo poddać. Teraz nie miał wyjścia. Musiał przekonać Nowackiego do współpracy i jakoś go wcisnąć do tej grupy. To był jedyny sposób na to, żeby w razie sukcesu i jemu coś z tego skapnęło. A poza tym tylko Nowacki był na tyle odważny, żeby ochronić Morawską, przeciwstawiając się oficerowi NKWD.

*

Adamowi wirowało w głowie. Mimo to wyraźnie widział zbliżającą się do niego sylwetkę właściciela knajpy „Fortuna”. Zmrużył oczy i zaraz otworzył je jak najszerzej. Nie mógł się mylić. Grubas szedł z tacą, na której stały dwie setki.

– Nie zamawiałem. – Nowacki odezwał się z przekorą, choć nie spuszczał wzroku ze stawianych przed nim kieliszków. – Ale widzę, że nareszcie zaczynacie tutaj doceniać stałych klientów.

Grubas zbył tę uwagę uśmiechem.

– To na koszt tamtego gościa. – Wskazał starszego mężczyznę w czarnym garniturze siedzącego przy barze.

Nowacki nie zainteresował się swoim dobroczyńcą. Drżącą ręką ujął kieliszek i przystawił go do ust. Już miał przechylić, gdy jego rozbiegany wzrok zetknął się ze spojrzeniem mężczyzny. Znał doskonale tę twarz, te okulary i łysą glacę. Odstawił pełny kieliszek i ostentacyjnie odwrócił się w drugą stronę.

Mężczyzna zsunął się z wysokiego stołka, wziął stojący na barze kieliszek oraz butelkę i podszedł do stolika Nowackiego.

– Z kolegą się nie napijesz? – zapytał, siadając.

– Zajęte – odburknął Nowacki. – Czekam na kogoś. A poza tym nie jesteśmy i nigdy nie byliśmy kolegami, pułkowniku Kosiński.

Starszy mężczyzna nic sobie z tego nie robił. Odkorkował butelkę i napełnił swój kieliszek. Przez chwilę przyglądał się Nowackiemu. Zupełnie nie przypominał kapitana jego departamentu, który całkiem niedawno szastał pieniędzmi na prawo i lewo. Elegancja i szyk, które prezentował nie tylko w Polonii, zastąpione zostały niechlujstwem pospolitego pijaka. Kosiński nie mógł pojąć, jak można się tak szybko stoczyć. Najwyraźniej było to możliwe, bo naprzeciwko siedział nieogolony i śmierdzący pijak w poplamionej kurtce i niedbale założonej cyklistówce.

– Potrzebujemy cię – zaczął oficer, lecz zaraz się poprawił. – To znaczy ja cię potrzebuję. Jest robota.

– Już mam robotę – skłamał Nowacki.

Był pijany, ale bez problemu zmieściłby jeszcze te dwie stojące przed nim setki. Szkopuł tkwił tylko w tym, że postawił je ktoś, z kim on nie miał zamiaru mieć do czynienia. Gardził nimi wszystkimi. Tymi, którzy uważali go za bohatera, i tymi, którzy wydali na niego wyrok, choć kiedyś, kiedy był ich szpiclem w szeregach KBW, klepali go przyjaźnie po plecach. Teraz ścigali go za śmierć Demona, lecz nie wiedzieli, że to nie on zabił leśniczego. Podrzucił mu tylko broń i było to wtedy najlepsze, co mógł dla niego zrobić. Gdyby Demon dostał się w łapska UB, czekałaby go powolna śmierć po długich i bolesnych przesłuchaniach. Nikt nie miał pojęcia, że Adam planował wyciągnąć Demona z obławy, ale wszystko się skomplikowało. A później to już tylko myślał o tym, by on sam wyszedł z tej sytuacji cało. Nie jego wina, że jedni zrobili z niego bohatera, a drudzy uznali za zdrajcę.

– Okradasz egzekutorów, którzy na ciebie polują? – zapytał z ironią Kosiński.

– Gdybyś nie był wojskowym, dałbym ci w ryj – wybełkotał Nowacki, nie spuszczając wzroku z kieliszków.

– Teraz nie jestem.

Mimo że był pijany i łatwo było go sprowokować, Adam nie zamierzał spełniać swojej groźby. Zdawał sobie sprawę z tego, czym mogło się to dla niego skończyć, a poza tym tak naprawdę nie miał nic do pułkownika. Zrobił z niego legendę i dzięki temu zyskał w oczach Bieruta. A o względy towarzysza Tomasza zabiegali w ministerstwie wszyscy, prześcigając się w sposobach zaimponowania najważniejszej osobie w państwie.

– Dlatego mogę się z tobą napić – uśmiechnął się Adam. Bardziej niż na bitce zależało mu w tej chwili na tym, aby wreszcie dorwać się do alkoholu.

Kosiński odpowiedział uśmiechem. Uniósł kieliszek i szybko go opróżnił. Nowacki nie czekał, aż pułkownik naleje sobie ponownie. Pospiesznie wychylił drugą kolejkę.

– Baczewskiego nie mieli? – zapytał z przekąsem. – Albo chociaż Wyborowej?

– Co, tęsknisz za wytwornymi lokalami?

Adam milczał przez chwilę. W końcu sięgnął po butelkę i rozlał następną kolejkę.

– Się miało, się żyło – westchnął, opróżniając kieliszek. – Ale jak widzisz, teraz też nie jest źle. Traktują mnie tu z szacunkiem, mam swój stolik i kolegów, którzy od czasu do czasu postawią. I kobiety tu fajne zaglądają, a nie jakieś kurwy, piosenkarki.

– Przestań pieprzyć – skarcił go pułkownik. – Wegetujesz, a nie żyjesz. I powiedziałbym, że czekasz tylko na śmierć, ale jak przychodzą po ciebie, to jakoś ci się nie spieszy, żeby stąd odejść. Co, wolisz zapić się na śmierć tu, przy tym stoliku, i zdechnąć w swoich rzygowinach?

Nowacki zaczął nerwowo pocierać bliznę przy prawym oku. Tym razem nie był w sytuacji bez wyjścia, bo miał kilka wyborów. Mógł spełnić swoją wcześniejszą groźbę, mógł po prostu stąd wyjść lub nie zważać na to, co mówi pułkownik, i dalej popijać tani bimber, który ten ostatni mu postawił. Każdy wybór byłby zły. A tak naprawdę jedyne, czego chciał, to odzyskać Lidię.

– A co, chcesz mnie łaskawie wyciągnąć z tego bagna?

– Już mówiłem, że mam dla ciebie robotę. Jak ją wykonasz, znowu trafisz na salony.

Nowacki chwycił za butelkę. Tym razem jednak nie nalał sobie do kieliszka. Wziął potężny łyk prosto z flaszki. Zachłysnął się i zaczął kaszleć. Po chwili uspokoił się i przekrwionymi oczami spojrzał na pułkownika.

– Co miałbym zrobić?

Kosiński uśmiechnął się nieznacznie. Nie sądził, że to będzie takie proste, że Nowacki tak łatwo da się namówić na chociażby wysłuchanie tego, co miał mu do powiedzenia. Najwyraźniej cały czas tkwiła w nim ta chęć do działania, która sprawiała, że brzydził się pracą za biurkiem, a co czyniło go najlepszym agentem operacyjnym w jego wydziale. Poza tym miał pewnie coś do udowodnienia, i to nie tylko sobie, ale i przede wszystkim tej piosenkarce, która go porzuciła. Tak to już jest, że za męskimi wyborami i decyzjami zawsze stoi jakaś kobieta. Tadeusz o tym wiedział i dlatego musiał to wykorzystać.

– Złapiesz Kosę i udowodnisz wszystkim, że za szybko cię skreślili.

– Kto to jest? – zapytał Nowacki, przymykając oczy. Wydawało mu się, że już kiedyś słyszał ten pseudonim, lecz teraz wolał skupić się na czymś innym niż zastanawianie się nad tym, w jakich to było okolicznościach.

Czuł, że to może być dla niego szansa, by odzyskać Lidię. Teraz był zerem, ale gdyby dogadał się z pułkownikiem i wykonał dla niego tę misję, może spojrzałaby na niego przychylniejszym okiem. Musiałby powrócić w szeregi bezpieczniaków, ale cel mógł być tego warty. Nie miał nic do stracenia, bo podziemie i tak traktowało go jak zdrajcę. Tam już kariery nie zrobi, a jeśli resort bezpieczeństwa da mu szansę odzyskać Lidię, to może warto spróbować. Myśli przetaczały się przez jego głowę z niebywałą prędkością, coraz bardziej skłaniając go do tego, by uścisnąć dłoń Kosińskiego na znak zgody.

– Partyzant spod Przemyśla, który Demonowi nie dorasta nawet do pięt. Załatwisz go, a ja zadbam o to, żeby Warszawa sobie o tobie przypomniała.

Adam milczał przez dłuższą chwilę. Właściwie był zdecydowany. Chciał tylko pokazać Kosińskiemu, że wcale mu na tym aż tak nie zależy.

– Muszę się jeszcze zastanowić – wypalił.

Pułkownik zaśmiał się w myślach, lecz jego twarz pozostała niewzruszona. Zabawnie wyglądał człowiek żyjący na dnie, który stwarza pozory, że jego sytuacja nie jest jeszcze taka zła i że zastanowi się nad przyjęciem pomocy. Zarośnięty i śmierdzący pijak, który musi jeszcze rozważyć, czy aby na pewno chce popijać drogie wódki, czy woli pozostać przy bimbrze niewiadomego pochodzenia.

– Oczywiście – przytaknął. – Zostawiam flaszkę, żeby pomogła ci podjąć właściwą decyzję. Tylko pamiętaj, że jak załatwisz Kosę to poniżej Baczewskiego już nie zejdziesz. Masz czas do jutra. Wiesz, gdzie mnie szukać.

Nowacki popatrzył za odchodzącym pułkownikiem. Nim ten doszedł do drzwi, chwycił butelkę i zaczął pić.

*

Obudziło go zimno wczesnego poranka. I drętwienie ręki, którą podłożył sobie pod głowę. Przetoczył się na drugi bok i mocniej zaciągnął poły kurtki. Zamknął oczy i spróbował jeszcze chwilę pospać.

Nie udało się. Usiadł i rozejrzał się, starając przypomnieć sobie, gdzie jest i jak się tu znalazł. Głowę rozsadzał mu ból spowodowany zbyt dużą ilością wypitego alkoholu, a w ustach czuł nieprzyjemny smak wczorajszego szaleństwa. Na efekty nie musiał długo czekać. Mimo że przed chwilą ciało reagowało z opóźnieniem na jego komendy, jakaś siła rzuciła go pospiesznie na kolana. Poczuł, jak żołądek podchodzi mu do góry, i zwymiotował. Czekał, bo czuł, że na jednym razie się nie skończy.

– Trzeba było zjeść tę golonkę, toby łatwiej wychodziło – mruknął do siebie, ocierając rękawem usta. Z odrazą odsunął się od plamy żółci pomieszanej ze śliną, którą oznaczył swoje legowisko.

Z trudem się podniósł i wyszedł spomiędzy krzaków bzu wprost na chodnik. Spojrzał na jednopiętrowe domki po przeciwnej stronie i już nie miał wątpliwości, co go tutaj przygnało. Ulica Cicha na Powiślu z willą pod numerem 15 otoczoną wysokim płotem porośniętym bluszczem była miejscem, którego nienawidził. To tutaj zamieszkała Lidia, gdy od niego odeszła. Potrafiła szybko się ustawić u boku dużo starszego od niej mężczyzny, nie rezygnując z kwiatów, szampana i kawioru po przedstawieniach.

Teraz sobie przypomniał, że gdy tutaj dotarł, był zaledwie wieczór. Chciał z nią porozmawiać, ale nie udało mu się sforsować zamkniętej furtki. W oknach nie paliło się światło, więc w końcu się domyślił, że nikogo nie ma w domu. Postanowił przysiąść w przydrożnych krzakach i poczekać. Miał ze sobą flaszkę od Kosińskiego i to było ostatnie, co pamiętał.

– No właśnie. – Poprawił cyklistówkę, zatoczył się i wszedł w krzaki. Przez chwilę się rozglądał, aż wreszcie z nieukrywaną radością pochylił się po butelkę. Spił resztki, które ledwo przykrywały dno. – Na ostatniego łyczka jeszcze wystarczyło.

Odrzucił butelkę i wrócił na chodnik. Alkoholu nie było wiele, ale poczuł się zdecydowanie lepiej. Ból głowy już tak nie dokuczał, a jego ruchy stały się pewne. Przynajmniej tak mu się zdawało.

Już chciał ruszyć w stronę furtki, z którą sobie wczoraj nie poradził, gdy usłyszał śmiech. Ten kobiecy chichot rozpoznałby wszędzie. Zamarł, spoglądając na koniec ulicy, skąd zmierzała w jego stronę rozbawiona para.

Wysoka blondynka w przekrzywionym kapelusiku z wpiętym weń piórkiem wisiała na ramieniu niższego od niej mężczyzny. Opowiadała mu coś, wybuchając co chwilę śmiechem. Nie miał wątpliwości co do tego, że dobry nastrój był wynikiem dużej ilości szampana i całonocnej zabawy po udanym przedstawieniu. Mężczyzna był od niej starszy, ale nie tylko to sprawiało, że po jednym spojrzeniu dało się zauważyć, jak bardzo ta para nie pasuje do siebie. Nawet doskonale skrojony garnitur, wyglansowane buty i złoty zegarek nie były w stanie ukryć tego, że bliżej mu było do robotnika niż dżentelmena. Jego chód był ciężki, garbił się, a zwisające bezwiednie ręce odznaczały się wielkimi dłońmi. Kobieta najwyraźniej doskonale się bawiła w jego towarzystwie, gdyż nie przeszkadzało jej nawet to, że mężczyzna co kilka kroków spluwał bez najmniejszego skrępowania.

Adam przeszedł przez ulicę i stanął im na drodze. Spokojnie czekał, aż podejdą bliżej, choć wściekłość rozsadzała go od środka. Nie zamierzał jednak dać tego po sobie poznać. Kobieta, mimo chłodu ubrana jedynie w niebieską sukienkę, którą podarował jej na urodziny, w pijackiej ekstazie śliniła się do ucha jakiegoś budowlańca próbującego uchodzić za kogoś z wyższych sfer. Nie mógł tego pojąć.

– Zejdź nam z drogi, chłopcze – odezwał się mężczyzna i ruchem ręki odesłał go jak niepotrzebną służbę. Kobieta nie zwróciła na Adama uwagi. Zachichotała jedynie po raz kolejny i jeszcze mocniej wbiła nosek w policzek swego partnera.

Nowacki nie posłuchał. Stał, zaciskając pięści i walcząc z chęcią zatłuczenia go na śmierć. Nie zareagował nawet wtedy, gdy niezadowolony mężczyzna wygrzebał z kieszeni kilka monet i cisnął nimi w jego twarz.

– Lidka – wychrypiał.

– Adam? – zainteresowała się kobieta. Zaraz jednak skrzywiła się z obrzydzeniem.

– Kto to jest, kochanie? – zapytał zdziwiony mężczyzna. – Nie powiesz mi chyba, że masz również fanów wśród bezdomnych?

– Jestem… – Nowacki zawahał się na chwilę. – Jestem jej narzeczonym.

Kobieta parsknęła śmiechem, a mężczyzna z jeszcze większym zakłopotaniem zaczął spoglądać to na niego, to na nią. Może i był pijany; może i wielu przestrzegało go przed znajomością z Lidią Went, sugerując, że choć piosenkarką jest dobrą, to nie odmawia też innych usług zwłaszcza tym, którzy mają sporo gotówki. To, co palnął przed chwilą ten menel, było jednak tak niewiarygodne, że aż zatkało go na kilka sekund. Musieli się znać, skoro odezwała się do niego po imieniu. Nie miał jednak zamiaru roztrząsać tego na środku ulicy, i to jeszcze o godzinie, kiedy ludzie zaczynają wychodzić do pracy. Objął Lidię w pasie, dając do zrozumienia, że teraz to on jest w jej życiu najważniejszy, i pchnął ją lekko w bok, omijając Nowackiego.

– Takie zero jak ty nigdy nie było i nigdy nie będzie moim narzeczonym – warknęła kobieta.

– Lidia – Nowacki złapał ją za rękę – niedługo wszystko się zmieni, wróć do mnie.

Kobieta krzyknęła i zwinnie się wyrwała. Jej towarzysz natychmiast zasłonił ją, wchodząc pomiędzy nich, i odepchnął Nowackiego. Był przekonany, że to na pijanego menela w zupełności wystarczy. I może by wystarczyło, lecz Adam przestał się kontrolować. Doskoczył do niego i wyprowadził szybki cios w szczękę. Mężczyzna zatoczył się, ale nie upadł. Nowacki poprawił. Dwa razy w brzuch i raz w podbródek.

– Lidia, zobaczysz, wszystko się ułoży – spróbował przekrzyczeć piszczącą z przerażenia kobietę. – Znowu będziemy szczęśliwi.

Szedł w jej stronę z szeroko rozłożonymi rękami, próbując ją uspokajać. Kobieta cofała się, nie przestając piszczeć, aż wreszcie natrafiła plecami na płot jednego z domów. Adam nie interesował się mężczyzną. Całą uwagę skupił na Lidii, nie mogąc zrozumieć, dlaczego kobieta tak panicznie się go boi. Nie zważał na to, że mężczyzna za jego plecami pospiesznie szarpał się z wewnętrzną kieszenią marynarki. Dość nieporadnie, ale w końcu udało mu się wyciągnąć z niej wysłużonego naganta. Trzęsącymi się rękami objął kolbę i wycelował.

Pośród pisku Lidii Nowacki wyłapał niepokojący dźwięk zza pleców. Metaliczne szczęknięcie. Dokładnie takie, jak wydaje odciągany kurek. Odwrócił się i ujrzał wycelowaną w siebie lufę rewolweru. Niepewność w oczach mężczyzny dawała mu szansę na wyjście z tej sytuacji zwycięsko. Do niego nieraz celowano, ale mężczyzna najwyraźniej robił to po raz pierwszy.

Bez namysłu wyrwał do przodu. Nie przejął się hukiem wystrzału. Zadymiło mu przed oczami, a kula świsnęła obok z niebywałą prędkością. Doskoczył do mężczyzny. Na wszelki wypadek podbił jego ręce, lecz drugi strzał nie padł. Gruchnął nadgarstek łamany na kolanie, a broń zadźwięczała, upadając na chodnik. Nowacki odkopnął ją jak najdalej i powalił mężczyznę, wykręcając mu rękę.

– Wojenki ci się zachciało, skurwysynie? – syknął mu do ucha i trzepnął głową o chodnik, odbierając jakiekolwiek chęci do stawiania oporu.

Mężczyzna wył z bólu, jęczał i rozpaczał nad złamanym nadgarstkiem. Nowacki odwrócił się z niepokojem i zrozumiał, dlaczego od dłuższej chwili nie słyszał Lidii. Kobieta leżała w kałuży krwi z przestrzeloną piersią. Zszedł z mężczyzny i na czworaka doczłapał do ukochanej. Spróbował ją podnieść, ale pośliznął się we krwi. Razem wylądowali z powrotem na chodniku. Objął ją najmocniej, jak tylko mógł, czując, że po policzkach zaczynają mu spływać łzy. Nie obchodzili go zbierający się wokół ludzie. Nie chciał jej puścić nawet wtedy, gdy gdzieś w oddali odezwały się gwizdki, a ktoś zaczął go szarpać. Nie puszczał, gdy na głowę i plecy posypał się grad uderzeń drewnianymi pałkami. Tak długo, aż stracił przytomność.

*

Kosiński był wściekły. Włączenie byłego kabewiaka do grupy operacyjnej „Przemyśl” nie było specjalnie trudnym zadaniem. Wystarczyło jedynie napisać odpowiednią notatkę do szefa Wydziału Walki z Bandytyzmem o tym, że Nowacki został w trybie pilnym przydzielony do tej misji. Większym problemem okazało się przekonanie Adama do powrotu w szeregi resortu bezpieczeństwa. Po spotkaniu w knajpie pułkownik wcale nie był pewien, czy udało mu się namówić byłego podwładnego do wzięcia udziału w misji złapania Kosy. Owszem, liczył na to, że sytuacja Nowackiego i chęć powrotu do poprzedniego standardu życia sprawią, że były kabewiak podejmie decyzję, która tak naprawdę będzie korzystna dla nich obu. Adam zawsze był nieprzewidywalny, dlatego ciężko było pułkownikowi już teraz wyrokować o swoim sukcesie. Musiał się liczyć z tym, że być może trzeba będzie użyć zupełnie innych argumentów niż tylko łagodna perswazja.

Kiedy Kosiński się dowiedział, że następnego dnia po ich rozmowie Nowacki został zatrzymany pod zarzutem zabójstwa Lidii Went, poczuł, że traci grunt pod nogami. Nie mógł uwierzyć, że jego były podwładny zamordował kobietę, którą kochał. Oskarżenie i aresztowanie Adama nie tylko stawiały pod znakiem zapytania jego udział w wyprawie do Przemyśla, ale też kładły się cieniem na jego bezpośrednim przełożonym. A co jak co, ale Kosiński doskonale zdawał sobie sprawę z tego, że ostatnio nie ma zbyt dobrej passy.

Oczyszczenie Nowackiego z zarzutów nie powinno być problemem, bo już wielokrotnie robiono to w przypadku funkcjonariuszy bezpieczeństwa, którzy dopuścili się jakichś przestępstw. Ponadto Adam był szanowanym oficerem Wydziału do Walki z Bandytyzmem, co zdecydowanie ułatwiało mu wychodzenie z podobnego typu opresji. I nie miało tu znaczenia to, że od kilku miesięcy nie prowadził żadnej misji, tylko kryty przez Kosińskiego przepijał nielegalnie zdobytą gotówkę, bo o tym wiedzieli tylko oni dwaj.

Wściekłość, która początkowo ogarnęła pułkownika, powoli zaczęła ustępować miejsca racjonalnemu myśleniu. To było w tej chwili najważniejsze. Kosiński musiał tę całą awanturę z Adamem obrócić na swoją korzyść i posłużyć się nią przede wszystkim tak, by nie pozostawić już byłemu kabewiakowi wątpliwości co do tego, że powrót do służby jest najlepszym i w tej chwili jedynym rozwiązaniem.

Pułkownik natychmiast wydał polecenie przetransportowania Adama do aresztu śledczego MBP i nie tracąc ani chwili, udał się do jego celi.

– Myślałem, że wiesz, gdzie mnie szukać? – zapytał, wchodząc do niewielkiego pomieszczenia rozświetlonego jedynie przez migoczącą żarówkę. – Tymczasem ja urzęduję parę pięter wyżej.

Nowacki nie zareagował. Siedział na poniszczonym stołku na środku celi i beznamiętnie wpatrywał się w skute ręce. Był blady, a na jego kurtce wyraźnie odznaczały się plamy po zwróconej wódce wymieszanej ze śliną. Kosiński chwycił stojące w kącie krzesło i usiadł obok aresztowanego.

– Zapalisz? – Podsunął mu pod nos otwartą papierośnicę.

Odczekał chwilę, lecz widząc, że były kabewiak nie jest nawet w najmniejszym stopniu zainteresowanym tym, co się dzieje wokół, sam zapalił. Przypomniał sobie, że już wielokrotnie był w podobnej sytuacji. Kiedyś niemalże codziennie wchodził do pomieszczenia bez okien, w którym siedział milczący bandyta. On też zazwyczaj gardził papierosami, a co odważniejszy pluł mu nawet w twarz. Kosiński znał jednak sposoby na to, żeby zmusić człowieka do rozmowy. Każdy przy nim pękał i w końcu zaczynał zdradzać przyjaciół, kontakty i pseudonimy. Teraz sprawa wyglądała zupełnie inaczej. Nie miał przed sobą bandyty, ale swojego byłego podwładnego, który wpakował się w kłopoty. Nowacki był w takim stanie, że nie zależało mu na współpracy, dlatego Kosiński musiał wykorzystać śmierć tej piosenkarki do tego, by skłonić Adama do współpracy.

– Po co tam polazłeś? – zapytał ze złością. – Myślałeś, że jak cię zobaczy, to rzuci się w twoje ramiona i przytuli do obrzyganej piersi?

Kosiński zamilkł na chwilę, widząc, że kości policzkowe Adama zaczęły nerwowo drgać. To był dobry znak. Coś do niego docierało, więc nie był aż tak oderwany od rzeczywistości.

– Tak sobie, kurwa, myślałeś? – ciągnął pułkownik. – I co, zabolało, jak roześmiała ci się w twarz? Tak mocno, że wyjąłeś rewolwer i do niej strzeliłeś?

– Nie ja ją zabiłem – syknął Nowacki, unosząc dłonie i lekko drapiąc się po bliźnie.

– To nie ma znaczenia. – Kosiński prawie krzyknął. – Są świadkowie, którzy twierdzą, że na nich napadłeś, że strzeliłeś. A wiesz, kim był ten mężczyzna?

Adam splunął i po raz pierwszy spojrzał na pułkownika. Już go to nie interesowało, bo zdawał sobie sprawę z tego, że ta wiedza do niczego mu się nie przyda. Nie miał szans wyjść z tej opresji cało i chyba nawet nie chciał. Teraz, kiedy Lidii już nie było, jego życie straciło sens i zemsta na tym robotniku nie dałaby mu satysfakcji. Chciał powiedzieć, żeby Kosiński darował sobie już ten wywód, lecz nie zdążył.

– To był Wincenty Musiał, zasłużony murarz, który jest wzorem do naśladowania dla innych podczas odbudowy Warszawy. Teraz swoją wiedzę i doświadczenie wykorzystywał w Biurze Planowania i Odbudowy jako zastępca dyrektora. Mamy słowo jego i świadków przeciwko twojemu. To chyba logiczne, komu sąd da wiarę. Czeka cię kara śmierci, bo sam wiesz, że wszelkie objawy bandytyzmu są w naszym kraju srogo karane. A pamiętaj, że mimo iż formalnie jesteś oficerem mojego wydziału, to wszyscy pamiętają o twojej akowskiej przeszłości.

Pułkownik czekał na reakcję Nowackiego, ale ten milczał. Opuścił głowę i znowu zaczął się przyglądać swoim dłoniom.

– Ostatnio złożyłem ci propozycję, teraz już nie masz wyboru. Wyciągnę cię z tego, a ty pojedziesz do Przemyśla i złapiesz Kosę. Inaczej cię zabijemy.

– No to mnie zabijcie – mruknął Adam.

Kosiński zaklął w myślach i tylko cichy zgrzyt zębów zdradził jego niezadowolenie. Nie mógł tego tak zostawić, choć w tej chwili nie miał pojęcia, co zrobić. Musiał się zastanowić i spróbować go podejść w jakiś inny sposób. A może Nowacki nieco zmięknie, jak posiedzi trochę ze swoimi myślami?

– No to nie mamy już o czym gadać. – Pułkownik wzruszył ramionami.

– Nie ja ją zabiłem – ostro stwierdził Nowacki.

Kosiński już miał się odwrócić i ruszyć do drzwi, gdy to stwierdzenie naprowadziło go na szalony pomysł. Bardzo niebezpieczny, ale zawsze skuteczny i jakże prosty.

– A kto powiedział, że ona nie żyje? – rzucił od niechcenia i podszedł do drzwi. Położył rękę na klamce i odczekał chwilę, modląc się w myślach, żeby sens jego słów dotarł do Nowackiego.

– Jak to? – Głos zza jego pleców był przepełniony nadzieją. – Przecież umarła na moich rękach.

Kosiński uśmiechnął się podstępnie. Nie sądził, że to będzie aż tak proste. Odwrócił się i spojrzał na Nowackiego. Czuł, że teraz ma go już w garści.

– Lidia Went otrzymała bardzo niebezpieczny postrzał – wyjaśnił. – Przeszła skomplikowaną operację. Jej stan był krytyczny, ale z każdą godziną jest coraz lepiej. Lekarze twierdzą, że powinna z tego wyjść.

Nowacki odetchnął. Jego usta rozchylały się w nerwowym uśmiechu połączonym ze wzruszeniem. Pułkownik musiał już tylko doprowadzić sprawę do końca, który będzie go satysfakcjonował.

– Nie miałeś być sądzony za zabójstwo, ale napaść na urzędnika państwowego i próbę zabójstwa jego narzeczonej. Kara w obu przypadkach jest taka sama, a ty się na nią zgodziłeś, odrzucając moją propozycję.

– Zrobię to. – Adam podniósł się z krzesła, a widząc, że oficer już otwiera drzwi, niemalże krzyknął: – Zrobię to, słyszysz? Złapię wam tego Kosę tylko pozwól mi się z nią zobaczyć.

– Jak tylko jej stan się polepszy, bo teraz nie ma najmniejszych szans na jakiekolwiek widzenia – odparł Kosiński.

– Oczywiście, oczywiście – przytaknął podekscytowany Nowacki.

– Zaraz ktoś cię stąd wyciągnie, a im szybciej uwiniesz się z Kosą, tym więcej czasu będziesz mógł z nią spędzić. Jak wykonasz zadanie, zrobimy z ciebie taką personę, że ten zwykły murarz będzie ci mógł co najwyżej domek na działce wybudować.

Pułkownik pożegnał się uśmiechem i wyszedł na korytarz. Oparł się o ścianę, wyciągnął papierosa i zapalił. Plan się udał. Pozostawał tylko jeden mały szkopuł. Musiał zrobić wszystko, żeby Nowacki nie dowiedział się o śmierci tej swojej piosenkarki.

III

Bondarenko spojrzał przez okno i westchnął. Po drugiej stronie ulicy Krasińskiego robotnicy uwijali się, odbudowując budynek UB. Ciągle nie mógł zrozumieć, jak można było do tego dopuścić. Jak bardzo trzeba było być słabym, by dać sobie wysadzić budynek, który miał wzbudzać respekt u wszystkich mieszkańców. Polacy nie nauczyli się jeszcze, że ludzie mają się władzy bać, bo w przeciwnym razie częściej będzie dochodziło do podobnych aktów bandytyzmu. A na to nie można pozwolić. I tak, jak dla niego, zbyt długo cackali się z tymi bandytami z lasu. Zamiast wziąć się za nich raz a porządnie, wymyślali jakieś amnestie, a z niektórymi – o zgrozo! – próbowali się nawet dogadywać. Dla niego rozwiązanie było proste. Zabić każdego, kto choćby w małym stopniu powiązany jest z bandytami, a ciało zostawić ku przestrodze. Jeśli tak się traktuje sojusznika, który wyciągnął do nich rękę, to w tę rękę należy włożyć pistolet i jak najszybciej pociągnąć za spust.

– To jest symbol waszej porażki. – Wskazał na ruiny budynku, odwracając się od okna. Oczywiście nikt z siedzących przed jego biurkiem nie mógł tego dojrzeć, ale też nawet nikt nie próbował. – Wystarczyło, że na chwilę wynieśliśmy się do Rzeszowa, a bandyci od razu weszli wam na głowę. Jesteście słabi.

Bondarenko włożył ręce w kieszenie i jeszcze raz spojrzał za okno. Kręcił z niedowierzaniem głową i mruczał coś niezrozumiale pod nosem. Lena Morawska wykorzystała tę chwilę, by spojrzeć na swoich współtowarzyszy. Żaden nie wykonał zbytecznego ruchu. Zamarli, wpatrując się w plecy radzieckiego majora. Nie miała nawet pewności, czy oddychają i mrugają powiekami. Dlatego też żaden nie zauważył jej grymasu niezadowolenia w reakcji na słowa Bondarenki.

Na początku, gdy dostała rozkaz wyjazdu do Przemyśla i dowiedziała się, kto będzie nimi dowodził, była zachwycona. Traktowała to jako nagrodę za jej zasługi i prawie roczną działalność szpiegowską w szeregach wrogów narodu. Teraz w myślach przeklinała ten dzień, w którym zgarnięto ją z akcji i nakazano jej wizytę u Kosińskiego. Nie miała pojęcia, co dokładnie się wydarzyło, ale ich dowódcą nie został Nowacki, lecz wysoki Rusek, który każdym spojrzeniem próbował ściągnąć z niej ubranie. To świadczyło o tym, że przełożeni nie mieli do nich zaufania i woleli wsadzić im kogoś z NKWD, żeby mieć wszystko pod kontrolą. Z jednej strony się nie dziwiła, bo to, co wydarzyło się w Przemyślu, naprawdę zakrawało na kpinę. Tutejsi ubecy oddali władzę w ręce bandytów. Z drugiej była pewna, że ich specgrupa dałaby radę bez nadzoru odbudować nadszarpnięty wizerunek.

Nic jednak nie wskazywało nawet na to, że będzie im dane popracować. Nie miała pojęcia, po co tu przyjechali, ale najprawdopodobniej po to, by wysłuchiwać przechwałek Bondarenki. Radziecki major traktował ich tak, jakby w ogóle nie znali się na swojej robocie, a on miał łaskawie odsłonić przed nimi tajniki działań operacyjnych. Takie gadanie doprowadzało ją do szału, jak również to, że ta akcja mogła być straconym czasem, a nie zajęciem mogącym przynieść jej chlubę. W swojej ocenie była odosobniona. O współtowarzyszach niewiele mogła powiedzieć. Gdyby chociaż potakiwali nieustannie Bondarence, a oni nie. Milczeli, a ich twarze nie wyrażały żadnych emocji. Próbowała z nimi pogadać, pociągnąć ich trochę za języki, bo w końcu mieli razem pracować, ale te starania spełzły na niczym. Najwidoczniej dobrze wiedzieli, do czego są zdolni oficerowie NKWD, więc woleli przez cały czas milczeć, niż powiedzieć o jedno słowo za dużo.

– Do tego, żeby w tym kraju panował porządek, potrzebni są tacy ludzie jak ja – stwierdził Bondarenko, wypinając pierś. – Ale ja nie będę z wami zawsze.

„No raczej” – chciała powiedzieć Lena, lecz natychmiast ugryzła się w język. Mumie obok niej tkwiły w bezruchu.

– Zabrałem was tutaj, bo widzę w was potencjał – kontynuował major. – Dostąpicie zaszczytu pracy z najlepszym i uczenia się od niego. Bądźcie pilnymi uczniami, bo kiedy mnie wezwie Moskwa, to właśnie wy przejmiecie po mnie schedę.

Lena nie była tego pewna, ale coś podobnego słyszała już podczas kilkugodzinnej jazdy samochodem do Przemyśla. Na szczęście major siedział obok kierowcy, więc zasłoniła twarz włosami i zapadła w czujną drzemkę. Co nieco jednak wyłapała z tamtego wywodu, który niewiele różnił się od dzisiejszego.

Bondarenko zamilkł, o czym zorientowała się dopiero po krótkiej chwili. Podniosła głowę i napotkała jego spojrzenie. Na moment się przestraszyła, że może odgadł jej myśli, ale to wydawało się niedorzeczne. Coś jednak musiało być na rzeczy, skoro tak intensywnie się jej przypatrywał. Dopiero gdy jego usta rozchyliły się w cwaniackim uśmiechu, a jedna brew powędrowała do góry, zrozumiała jego intencję. Chciał na niej zrobić wrażenie, a ona powinna być mu wdzięczna za to, że dostąpiła takiego zaszczytu. Podejrzewała, że nie ma to nic wspólnego z jego chęcią edukowania. Ten Rusek miał po prostu na nią ochotę i puszył się teraz jak paw, próbując pokazać swe najładniejsze piórka. Lecz ona nie zamierzała wykonać żadnego, nawet najmniejszego gestu czy choćby mrugnięcia okiem, by przypadkiem nie odebrał tego jako wdzięczności połączonej z zainteresowaniem.

Wytrzymała tę próbę, a jej kamienna twarz sprawiła, że Bondarenko zaczął kontynuować swój wywód.

– Na początku w zasadzie nie będziecie potrzebni. Co nie oznacza, że niczego się nie nauczycie.

Major tylko na chwilę stracił zainteresowanie Leną. Po tym, co oznajmił, liczył na coś więcej niż beznamiętne spojrzenie. Chociaż i to było całkiem przyjemne. Złapał się na tym, że podobało mu się to, gdy spoglądały na niego te wielkie, niebieskie oczy. Czuł się głupio, kiedy zerkał, jak dziewczyna odgarnia kosmyki włosów ze swojej dziecięcej twarzy. A teraz ta zimna suka nawet się nie uśmiechnęła. Nie wierzył, że to było jej prawdziwe oblicze. Pewnie grała, ale nie miał pojęcia w jakim celu. Może chciała zgrywać niedostępną? Był przekonany, że znajdzie sposób na to, żeby mu się odwdzięczyła za wszystko, co dla niej zrobi. A jeśli nie, to tę wdzięczność weźmie sobie siłą.

Major odpędził od siebie myśl o tym, w jaki sposób Lena będzie mu dziękować, i wrócił do przedstawiania swojego planu.

– Na początku największą rolę odegrają żołnierze. Ale jak myślicie, że będziemy bez sensu przeczesywać lasy, to jesteście w błędzie. Wypuścimy w teren dziesięcioosobowe grupy, które będą się kręcić niedaleko siebie po wszystkich drogach, szczególnie tych leśnych. Każdy, kto się na nie natknie, zostanie wylegitymowany i dokładnie sprawdzony. Ci, którzy będą uciekać, dostaną kulkę. Wzajemna bliskość tych grup ma strategiczne znaczenie. Jeśli ktoś jedną grupę będzie chciał ominąć, najprawdopodobniej natrafi na kolejną. Jeśli jedna zostanie zaatakowana, to druga szybko ją wspomoże.

Lena zgodziła się w myślach z tym, że było to na pewno lepsze rozwiązanie niż ustawienie całego batalionu w tyralierę i chodzenie obok siebie po lesie. Nie widziała jednak w tym żadnej roli dla nich.

– I już teraz możecie czerpać z mojego doświadczenia – wyjaśnił major, jakby faktycznie potrafił odgadnąć, o czym myśli. – Pierwsza zasada to: działaj tak, aby zaskoczyć przeciwnika. Bandyci się tego nie spodziewają, więc to tylko kwestia czasu, nim któryś wpadnie w nasze ręce. A jak to się już stanie, nauczę was, jak sprawić, by człowiek powiedział nam wszystko, co chcemy usłyszeć. A później to już prosta droga do zatrzymania tego bandyty Kosy.

Lenie nie spodobał się uśmiech, z jakim Bondarenko zakończył swój wykład. W ogóle nie była zadowolona z tego, że się tu znalazła i musiała wysłuchiwać podobnych bredni. Poza tym nie miała ochoty się uczyć, jak przesłuchiwać. Od tego byli inni, rzeźnicy, którzy zazwyczaj czerpali z tego radość. Nie interesowało jej, co przechodzili ludzie, którzy przez nią wpadli. Już dawno przestała o tym myśleć, bo świadomość łamanych palców, zdzieranych paznokci czy przypalanego krocza napawała ją obrzydzeniem. Ona wykonywała swoje obowiązki i nie chciała nawet wiedzieć, co dzieje się dalej z tymi ludźmi. A działo się z każdym to samo.

– Zapoznajcie się z miastem, może uda wam się podsłuchać coś wartościowego. Chyba że macie mi coś do powiedzenia, towarzyszko? – dopiero za drugim razem dotarły do niej słowa Bondarenki. Podniosła głowę i zobaczyła, że znowu wpatruje się w nią lubieżnie.

– Nie, nie, obywatelu majorze – bąknęła zakłopotana i poderwała się z krzesła. Byli już sami w pokoju. Mumie jak zwykle bez cienia sprzeciwu wykonały polecenie, więc i ona nie zamierzała spędzić tu ani sekundy dłużej. – Dziękuję za tę lekcję.

Bondarenko odprowadził ją wzrokiem do drzwi, a kiedy za nimi zniknęła, sięgnął po papierosy.

– Jeszcze mi podziękujesz – mruknął do siebie. – I to tak, jak ja sobie zażyczę.

Lena już tego nie usłyszała, mimo że od razu oparła się plecami o zatrzaśnięte za sobą drzwi.

– Co ci strzeliło do głowy, żeby mu dziękować, ty durna babo. – Pacnęła się ze złością otwartą dłonią w czoło. Nie zważając na pytające spojrzenia współtowarzyszy, pobiegła do wyjścia. Czuła, że spacer po Przemyślu faktycznie teraz jej się przyda. Miała tylko nadzieję, że to nie będzie jedno z jej najpoważniejszych tutaj zadań.

„Dlaczego, kurwa, nie ma z nami Nowackiego” – zaklęła w myślach i wybiegła na ulicę.

*

– To co, zjechać tutaj? – Kierowca zerknął w lusterko.

Nowacki w pierwszej chwili nie zwrócił na niego uwagi. Dopiero kiedy samochód się zatrzymał, a szofer chrząknął, oderwał wzrok od trzymanych papierów.

Byli już w Przemyślu, a kierowca zgodnie z jego zaleceniami miał wysadzić go gdzieś wcześniej. Nowacki nie chciał, aby widziano, jak wysiada z czarnego avanta pod budynkiem UB. Ludzie nie są głupi, ale są za to ciekawscy i bardzo szybko się zorientują, kim jest człowiek podróżujący autem będącym znakiem rozpoznawczym ubeków. Nawet jeśli, tak jak on teraz, swoim ubiorem bardziej będzie przypominał partyzanta niż ubeka.

– A daleko stąd do 22 Stycznia? – zapytał, chowając papiery do plecaka.

Kierowca zamyślił się przez chwilę, mrużąc oczy.

– Czy ja wiem, może ze trzy kilometry. Ale później to już mniej takich bocznych uliczek, w których można by wysiąść niezauważonym. A stąd to już cały czas prosto.

– No to tutaj będzie w sam raz. Moje rzeczy zawieź na Krasińskiego.

Szofer przytaknął, a Nowacki wysiadł z samochodu. Poprawił plecak i jak najszybciej się oddalił, by nie przyciągać ciekawskich spojrzeń. Auto przemknęło obok niego i nie zwalniając, włączyło się do niewielkiego ruchu na głównej ulicy. Gdy stracił je z oczu, poczuł już prawie zapomniany dreszcz emocji. Ten rodzaj podniecenia, kiedy uświadamiał sobie, że został rzucony w obce miejsce, w którym zaczyna grę na śmierć i życie. Ostatnio poczuł taki stan wtedy, gdy zaczynał swoją misję rozpracowywania leśników na Ziemiach Odzyskanych w Wałczu. Teraz wylądował na drugim końcu Polski, ale tym razem był już zdecydowanie lepiej przygotowany. Wtedy miał dołączyć do grupy leśników mających za zadanie zagospodarowanie lasów i cała jego praca zaczynała się w zasadzie od zera. W tym przypadku miał dostęp do wielu informacji, które sprawiały, że zadanie nie wydawało się zbyt trudne.

Podczas jazdy z uwagą przestudiował raporty otrzymane od Kosińskiego. Dowiedział się, z kim będzie miał do czynienia i kto mu będzie pomagał. Na razie skupił się przede wszystkim na liście nazwisk szpicli. Wybrał trzy osoby, które doskonale pasowały do powstałego w jego głowie planu. Wystarczyło tylko dołączyć do nich agentów z grupy, którą miał dowodzić, i jak czuł, na efekty nie trzeba będzie długo czekać. A to cieszyło go najbardziej.

Przed wyjazdem nie mógł się spotkać z Lidią, bo jak twierdził Kosiński, była jeszcze w nie najlepszym stanie. Oczywiście pułkownik zapewniał, że jej życiu już nic nie grozi, ale jest tak słaba, że każda wizyta z zewnątrz może narazić ją na niepotrzebne komplikacje. Nowacki to rozumiał, choć o niczym innym nie marzył, jak tylko na nią zerknąć. Ale Kosiński był nieubłagany.

– Daj jej chwilę spokoju. Zajmij się sprawą, a jak wrócisz, to wszystko sobie ułożycie od nowa – powtarzał.

Nowacki dał się przekonać i dlatego z jeszcze większą werwą zabrał się do pracy. Sam zaczął nalegać na natychmiastowe przerzucenie go do Przemyśla, a w drodze już obmyślał plan działania. Wszystko po to, by jak najszybciej złapać Kosę i wrócić do Warszawy. Nie interesowały go awanse i odznaczenia, które obiecywał mu Kosiński. Chciał po prostu zobaczyć Lidię, chwycić ją za rękę i odgarnąć jej włosy z czoła. Czuł, że teraz już go nie odrzuci. Nawet jeśli nie stanie się tak ważną personą w Warszawie, jak twierdził pułkownik. Przecież ona na pewno też go kochała.

Uśmiechnął się do siebie i zapiął skórzaną kurtkę. Nawet się nie zorientował, kiedy dotarł do Sanu. Od rzeki powiało chłodem, powietrze zaś stało się przyjemniejsze. Skręcił w lewo, tam, gdzie w oddali prezentował się stadion Czuwaju. Niedaleko miała być jego kwatera.

Zatrzymał się przed kamienicą pod numerem 3. Pospiesznie wypalił papierosa, spoglądając w niebieskawy nurt rzeki. Nie zwracał uwagi na przechodniów, ale i nikt specjalnie mu się nie przyglądał. Odrzucił niedopałek i ruszył schodami na górę.

Mieszkanie, które załatwił mu Kosiński, nie było apartamentem. On jednak nie potrzebował nie wiadomo jakich wygód. Bardziej chodziło o to, żeby ograniczyć do minimum jego wizyty w budynku UB. Trzy pokoje i kuchnia w zupełności wystarczyły. Pułkownik upierał się na początku, że tak duże mieszkanie nie jest potrzebne. Kiedy jednak Adam oznajmił mu, że ma zamiar zakwaterować tam całą jego grupę, zmienił zdanie. Rozumiał, że jeśli ktoś ma prowadzić działania pod przykrywką, to nie może nocować w kamienicy, która tymczasowo służy za budynek UB. Inaczej myślał obecny dowódca grupy, major Bondarenko, który trójkę agentów umieścił właśnie w ubeckiej kamienicy.

Adam cieszył się, że Kosińskiemu udało się uzyskać dla niego od ich wspólnego przełożonego potwierdzenie, że to on będzie dowodził trzyosobową grupą. Oczywiście odpowiedzialność za prawidłowe funkcjonowanie tej grupy miała spocząć na Bondarence jako najwyższym stopniem, ale jego rola miała ograniczyć się do doradzania, koordynowania ich poczynań i dowodzenia radzieckimi żołnierzami. Z nich Nowacki nie miał zamiaru korzystać. W Przemyślu stacjonowały resztki Samodzielnego Batalionu Ochrony KBW, który okrył się niechlubną sławą po porażce z partyzantami. Gdyby Adam potrzebował żołnierzy, to najlepszym rozwiązaniem będzie zwrócić się właśnie do nich. Do chłopaków, którzy na pewno pałają żądzą zemsty na Kosie za to, jak znieważył ich żołnierski honor.

Niepokoiło go jednak jeszcze jedno zadanie, które zlecił mu Kosiński. Było to nieoficjalne i wypowiedziane szeptem polecenie usunięcia Bondarenki. Oczywiście najlepiej w takich okolicznościach, żeby za jego śmierć można było obciążyć bandytów. Pułkownik twierdził, że to dla dobra sprawy, bo oficer NKWD może odczuć obecność Nowackiego jako odebranie należnych mu kompetencji i prędzej czy później wypłacze się w Moskwie. A wtedy nikt im już nie pomoże.

Nowacki spojrzał na zegarek. Było po piątej, a listopadowy dzień zamieniał się w chłodny wieczór. Nie było już dzisiaj sensu podejmować działań. Jutro uda się z samego rana do UB, przeniesie tutaj swoją grupę i wyda dyspozycje. A o sprawie z Bondarenką pomyśli później.

Zmęczony podróżą, ściągnął jedynie buty i rzucił się na łóżko. Nim zasnął, pod zamkniętymi powiekami pojawiły się obrazy z przeszłości. Z czasów, gdy był szczęśliwy z Lidią. Uśmiechnął się na myśl, że każdy dzień znowu go do tego przybliża, i zasnął.

*

– W dupie mam taką robotę – syknęła Lena, podchodząc do okna.

Zdenerwowana zapaliła papierosa i przysiadła na parapecie. Wymownie spojrzała na pozostałych członków grupy. Podobno, tak jak ona, byli oni najlepsi w swoim fachu, ale jakoś nie mogła sobie tego wyobrazić. Nie widziała ich pomiędzy bandytami, wśród których decyzje ważące o życiu podejmowało się czasami w jedną sekundę. Wśród których każde zdanie, słowo czy nawet gest mogły sprawić, że natychmiast podejrzewano cię o bycie szpiclem. Oceniając ich zachowanie po przyjeździe do Przemyśla, stwierdziła, że bez wątpienia są ostrożni. Nie odzywali się, zapewne nie chcąc dać Bondarence powodu do niezadowolenia. Owszem, może teraz była to dobra strategia, ale podejrzewała, że to nie chwilowe działanie, a po prostu cecha charakteru połączona ze strachem. A przecież w pracy operacyjnej trzeba ryzykować. Bez tego kręciło się przez cały czas pomiędzy płotkami, a grube, bandyckie ryby pozostawały poza zasięgiem.

– A niby co mamy zrobić? – odezwał się wreszcie Bronek. – Powiedzieć Bondarence, że nam się to nie podoba?

Lena pokiwała ochoczo głową.

– No to czeka nas wtedy bardzo długa zima – skwitował Dudek.

– Z takim podejściem, koledzy, to my naprawdę nic tu nie zdziałamy.

Lena, manifestując swoje niezadowolenie, wcisnęła niedopałek w popielniczkę. Czuła, że jeszcze mogłaby przekonać do swoich racji Sobczaka, ale Dudek za nic nie da się namówić do zrobienia nieroztropnego kroku. Domyślała się dlaczego. Był od nich trochę starszy, miał pewnie poukładane życie w postaci żony, dziecka i domu. Nie chciał tego wszystkiego stracić, a że wykonywał niebezpieczną pracę, niewątpliwie coraz częściej rozglądał się za ciepłą posadką za biurkiem. Swoje za bandytami już się nalatał, dlatego ten wyjazd do Przemyśla potraktował jako szansę na awans. Tylko że chciał to osiągnąć jak najmniejszym kosztem, a już na pewno nie zamierzał przeciwstawiać się Bondarence.

Sobczak był podobny do niej, ale za duży wpływ miał na niego właśnie Dudek. Łatwiej byłoby do niego dotrzeć, lecz problem polegał na tym, że była kobietą. Dlatego traktował ją bardziej jako obiekt zainteresowania niż równorzędną towarzyszkę. Ale ona nie zamierzała się poddawać.

– Nie musimy od razu się przeciwko niemu buntować. Możemy, wykorzystując nasze doświadczenie, podpowiedzieć mu, żeby rzucił nas tam, gdzie czujemy się najlepiej. Czyli pomiędzy wrogów.

Dudek skrzywił się z niezadowoleniem. Najwyraźniej nie dość, że nie w smak mu było pouczanie Bondarenki, to jeszcze nie wykazywał chęci do działania.

– I niby jak mielibyśmy to zrobić? – zapytał Sobczak.

Lena popatrzyła na niego zdziwiona. Dobrze, że wyraził zainteresowanie, ale nie sądziła, że nie będzie wiedział, jak zacząć pracę, w której podobno był jednym z najlepszych.

– Przestudiowałam listę osób, które współpracują z nami na tym terenie – wyjaśniła, mając nadzieję, że i oni postąpili podobnie. Widząc zakłopotanie na ich twarzach, zrozumiała, że nie zadali sobie nawet tyle trudu. – Znalazłam kilka nazwisk, które mogłyby nas zainteresować.

Zmierzyła surowym wzrokiem Sobczaka, który już miał się wyrwać z kolejnym pytaniem. Nie zrobił tego, uświadamiając sobie chyba w ostatniej chwili, że wyszedłby na totalnego prawiczka, który nie zasługiwał na miejsce w tej grupie. Zastanawiał się przez moment i wreszcie nie wytrzymał.

– Moglibyśmy wytypować tych, u których byśmy się zahaczyli.

Zaskoczona Lena uśmiechnęła się tą nagłą zmianą podejścia. Może i Sobczak nie przypadkiem się tutaj znalazł?

– Kilka newralgicznych punktów, do których bandyci na pewno mają dostęp – ciągnął wyraźnie podniecony.

– Szpital, kościół, gospodarze, rynek – zaczęła wyliczać Lena, nie chcąc, aby cały jej plan został wypowiedziany przez Bronka.

– To znakomity pomysł – mruknął Dudek. – Już widzę, jak Bondarenko gratuluje nam ochoty do działania. I węszy podstęp w niechęci do jego metod.

– Jego metody działania są do dupy – warknęła Lena, widząc, że starszy kolega jednym zdaniem potrafi zniszczyć entuzjazm, który udało jej się zaszczepić w Sobczaku. – I nie ma w nich miejsca dla nas. Wybaczcie, ale ja nie przyjechałam tu na wycieczkę zapoznawczą z twierdzą Przemyśl. Nie mam ochoty pobierać nauk od przekonanego o swej nieomylności ruskiego majora.

Po tych słowach Sobczak pobladł, a Dudek zakrył usta, tak jakby to on je wypowiedział.

– Nie będę w tym uczestniczył. A wy, towarzyszko, powinniście się cieszyć, że nie doniosę dowódcy o tym, co tu usłyszałem.

Edmund, poczerwieniały ze złości, odwrócił się i pospiesznie ruszył do drzwi. Sobczak stał jeszcze przez chwilę i przyglądał jej się z niezdecydowaniem. W końcu pokiwał przecząco głową i dołączył do kolegi.

– Ja z nim pogadam, wystarczy, że będziecie stali za moimi plecami – jęknęła Lena. Odpowiedziało jej jedynie trzaśnięcie drzwiami.

*

Major Anton Bondarenko odstawił niemalże pustą butelkę wódki do specjalnie sprowadzonego dla niego barku. Jeśli miał tu przebywać przez jakiś czas, to przecież musiał się urządzić tak, jak w Warszawie. Wypełniony alkoholami barek był ważny, bo nie wiadomo, kiedy najdzie ochota na strzelenie sobie lufy koniaczku czy zwykłej czystej. Lecz najważniejsze było biurko ze specjalnym uchwytem pod blatem, do którego przymocowany został pistolet. Barek zapewniał mu dobre samopoczucie, a nietypowy mebel – bezpieczeństwo.

Nigdy się nikomu do tego nie przyznał, ale w tym kraju nie czuł się bezpiecznie. Zwłaszcza teraz, kiedy Związek Radziecki pozwalał Polakom na coraz więcej samodzielności. Owszem, Stalin czuwał nad nimi, ale gdyby naprawdę się zajął tym krajem, to zapanowałby tutaj prawdziwy porządek. Taki jak w Rosji.

No bo niby jak miał się czuć bezpiecznie w miejscu, w którym wyciągano rękę do bandytów? Zdarzało się, że ci, którzy kiedyś strzelali do jego kamratów, zajmowali teraz całkiem wysokie stanowiska. Anton nie wierzył w ich lojalność, dlatego z nieufnością podchodził do wszystkich, którzy tak łatwo przeszli po wyzwoleniu w ich szeregi. Dla niego liczyli się tylko ci, którzy służyli w Armii Ludowej lub Batalionach Chłopskich, pozostali byli bandytami. I nie mógł zrozumieć, jak jakieś szumowiny z AK czy NSZ mogły sobie spokojnie żyć po akcie skruchy. Dobrze chociaż, że ten chytry plan z amnestią wypalił i dzięki niemu z łatwością można było odstrzelić naiwniaków, którzy skuszeni prawem łaski wyszli z lasu.

A Polakom wystarczyło dać odrobinę swobody i już dochodziło do takich ekscesów jak w Przemyślu. Na całe szczęście udało mu się wyrwać z Warszawy, żeby pokazać, tu na prowincji, kto w tym kraju naprawdę rządzi.

Poprawił mundur, wcisnął w kieszeń papierośnicę i wyszedł na korytarz. Uśmiechnął się na myśl o tym, jak musieli się czuć ludzie, których pospiesznie stąd wypędzono. I cóż z tego, że niektórzy mieszkali tu jeszcze przed wojną. Nie trzeba było pomagać temu przeklętemu Kosie, to mogliby mieszkać tutaj dalej. A tak trzeba było znaleźć miejsce na nową siedzibę UB, ta kamienica zaś wydawała się idealna. Wystarczyło wyburzyć kilka ścian, w innych miejscach postawić nowe i już powstał budynek niewiele gorszy od poprzedniego.

Bondarenko skierował się do pokoju zajmowanego przez Morawską. W głowie przyjemnie mu wirowało od wypitego alkoholu, więc uznał to za dobry pomysł. Ciągle nie mógł przestać o niej myśleć. A to nie była Warszawa, gdzie mógłby iść, jak zwykle, do jakiejś prostytutki. Poza tym zwykła kurewka nie dorastała tej małej blondyneczce do pięt i ciekawiło go, czy podobnie jest w łóżku. Odmowy nie dopuszczał. W końcu był jej dowódcą i chciał się przekonać, czy na pewno jest tak oddana sprawie, jak deklarowała.

Zatrzymał się kilka kroków przed jej drzwiami i zerknął na krocze, aby upewnić się, czy erekcja, której dostał na samą myśl o tym spotkaniu, nie była zbyt widoczna. Skrzywił się, patrząc na wypchane spodnie. Ale z drugiej strony pomyślał, że dobrze, jak dziewczyna zorientuje się od razu, po co do niej przychodzi. Przecież nie będzie jej podrywał jak jakiejś dzierlatki, w której się zakochał. Był oficerem NKWD i nie musiał imponować kobietom. Wystarczy, że dzisiaj rano zrobił z siebie idiotę, przechwalając się przed nią, jakby planował coś więcej niż tylko chwilę uniesienia.

Niespodziewanie drzwi się otworzyły i w progu pojawił się Dudek. Zatrzymał się, jakby zaskoczony widokiem oficera, ale zaraz ruszył do przodu. Ze wzrokiem wbitym w podłogę ominął Bondarenkę, wciskając się niemalże w ścianę. Zaraz za nim pojawił się Sobczak, którego zachowanie było prawie identyczne. Nim się zorientował, obaj zniknęli, zbiegając po schodach. Major nie zamierzał zbyt długo roztrząsać tej sytuacji. Liczyło się tylko to, że teraz Morawska była sama w pokoju.

*

Lena niczym bezradna dziewczynka zacisnęła pięści i tupnęła nogą. Była wściekła na swoich kolegów o to, że tak szybko się poddają. Przecież to nic złego, że chcieli działać. Po swojemu, tak jak ich najlepiej do tego wyszkolono. Nie można kogoś wysłać na Syberię jedynie dlatego, że chce zrobić coś więcej niż tylko się przyglądać, jak działają inni. I nie obchodziło jej to, że w tym przypadku sprawa dotyczyła oficera NKWD.

Kiedy skrzypnęły otwierane drzwi, uniosła głowę w nadziei, że może jednak źle ich oceniła. Może po pierwszym szoku wrócili z chęcią poparcia jej przed dowódcą. Gdy ujrzała w progu uśmiechniętego Bondarenkę, zamarła.

– Witam, towarzyszko. – Major zamknął za sobą delikatnie drzwi.

Lena zaczęła intensywnie się zastanawiać, czy było możliwe, aby stojący za drzwiami oficer mógł usłyszeć, jak nazwała go „ruskim majorem”. Uspokoiła się, wmawiając sobie, że przecież wcale nie powiedziała tego głośno, lecz nadal nie była pewna. Nie wiedziała, co mogły oznaczać to powitanie i uśmiech. Czy po prostu chciał być dla niej miły, czy cieszył się z tego, że sama w tak głupi sposób dostarczyła mu na siebie haka? Zerknęła na jego krocze i poczuła, jak żołądek podchodzi jej do gardła. Nie miała już wątpliwości, czemu zawdzięcza tę wizytę.

– Właśnie chciałam jeszcze raz wyjść do miasta, żeby zasięgnąć języka – skłamała, chwytając płaszcz.

Anton ruszył w jej stronę, nie przestając się uśmiechać. Tyle że ten uśmiech nie wróżył już nic dobrego.

– Nie trzeba – powiedział oficer, odbierając jej płaszcz. Nie odwracając od niej wzroku, przewiesił go przez oparcie krzesła.

Lena poczuła od niego alkohol i stwierdziła, że jej sytuacja jest beznadziejna. Pijany dowódca, który jest oficerem NKWD i ma na nią ochotę, to była ślepa uliczka, w której znalazła się wbrew własnej woli. Po raz kolejny przeklęła w myślach dzień, kiedy dowiedziała się o wyjeździe do Przemyśla. Zapragnęła jak najszybciej znaleźć się z powrotem wśród bandytów, których rozpracowywała. To byli wrogowie narodu, ale życie wśród nich było o wiele prostsze. Mieli zasady, żołnierski honor i przez kilka miesięcy działania pod przykrywką nigdy nie spotkała się z takimi sytuacjami jak ta teraz. Otaczali ją ubecy, którzy bez zgody przełożonych bali się nawet kiwnąć palcem, a pijani enkawudziści tylko czekali, żeby kogoś zgwałcić i obrabować. Nie traciła wiary w to, co robi, lecz poważnie zaczęła się zastanawiać, czy to na pewno dobrze, aby w Polsce rządziły tak obrzydliwe typy. Teraz jednak usilnie główkowała, jak wybrnąć z tej sytuacji, która z każdą sekundą prowadziła ją do katastrofy.

Bondarenko, widząc, że Lena się wycofuje, powoli ruszył za nią. Teraz nawet gdyby oznajmili mu, że złapano Kosę, nie zamierzał jej odpuścić. Działała na niego nie tylko ta dziewczęca buźka, ale również i strój. Ubrana była właśnie tak, jak lubił. Skromnie, w czarną spódniczkę sięgającą kolan i białą koszulę. Jak dla niego, dla podkreślenia jeszcze jej ochoty do współpracy z sojusznikiem można by dodać czerwony krawat.

– Właściwie dobrze się składa, że jesteście, towarzyszu majorze. – Lena niespodziewanie przeszła do ataku. Chciała przejąć inicjatywę, zaskoczyć go swym działaniem zgodnie z tym, co usłyszała na pierwszej jego lekcji. Poza tym miała nikłą nadzieję, że zaimponuje mu swym planem i odwróci uwagę od tego, co zrodziło się w głowie dowódcy. – Chciałam z wami porozmawiać.

Anton skrzywił się nieznacznie, gdy skończyła mówić. Po pierwszych słowach liczył na zupełnie inne zakończenie.

– Chciałabym zacząć działać – wyjaśniła Lena. Poczuła za plecami ścianę i zrozumiała, że nie ma już się dokąd dalej wycofać.

– Ależ możecie, i to choćby nawet teraz. – Oficer natychmiast wykorzystał jej zawahanie i oparł się rękami o ścianę, uniemożliwiając ucieczkę w bok.

– Mogłabym udać się w teren. – Lena zamknęła oczy, czując, że tak bliska obecność tego obleśnego majora może ją sprowokować do czegoś, z czego już na pewno się nie wykaraska. – Spróbować dostać się w ich szeregi i rozpracować ich od środka.

Anton jedną ręką zaczął bawić się jej włosami. Nie zwrócił nawet uwagi na to, że Morawska się wzdrygnęła, gdy tylko to zrobił.

– A po co ja mam was w teren wysyłać? Ja wolę mieć was przy sobie.

Lena poczuła, jak druga ręka łapie ją za udo i niezgrabnie próbuje zadrzeć spódniczkę. Nie wytrzymała. Kolanem zdzieliła go w krocze, a gdy major zgiął się, wyjąc z bólu, poprawiła łokciem w kark. Nie spodziewała się, że te dwa ciosy wymierzone przez kobietę mogły rzucić na podłogę dobrze zbudowanego mężczyznę. Poczuła satysfakcję, ale zaraz zrozumiała, że czeka ją za to pluton egzekucyjny.

Bondarenko szybko odzyskał siły. Chwycił ją za łydkę i spróbował przyciągnąć. Wyrwała się, czując, jak rozdziera jej rajstopy. Przeskoczyła nad nim i pobiegła do drzwi.

– Zatrzymać ją! – wrzeszczał Bondarenko, szamocząc się z kaburą. – Nie pozwolić jej uciec! To bandycki szpicel!

Lena wyskoczyła na korytarz. W jej stronę biegł już żołnierz pełniący wartę na piętrze, zaalarmowany wrzaskami oficera. Zatrzymała się, próbując ocenić, jakie ma szanse na ucieczkę. Zdawało jej się, że były to dwie, może trzy sekundy, ale to wystarczyło, by poczuła na ręku mocny uścisk. Zakręciło nią. Ujrzała twarz Bondarenki, a później kolbę pistoletu, która zatrzymała się na jej policzku. Świat zawirował. Upadła na kolana, ale natychmiast ktoś pociągnął ją do góry.

– Zamknąć tę bandycką kurwę w celi – warknął major. Miał ochotę zastrzelić ją natychmiast, ale w końcu się opanował i opuścił broń.

Lena poczuła, jak miękną jej nogi. Cios był zbyt silny. Zachwiała się i straciła przytomność.

*

Dowódca pierwszej drużyny trzeciego plutonu, kapral Rybakow, wykazał się doskonałym wzrokiem i niebywałym refleksem. Gdy tylko dojrzał lekko poruszające się młode świerki na skraju drogi, natychmiast zasygnalizował swoim żołnierzom, by mieli się na baczności. Żołdacy pospiesznie zsunęli z pleców pistolety maszynowe i przycisnęli kolby do ramion. Z lekkim niepokojem czekali na rozwój wydarzeń.

Byli tutaj zaledwie od kilku dni i jak na razie bez efektów włóczyli się na patrolach. Zatrzymywane do kontroli furmanki nie wzbudzały żadnych podejrzeń, a wieśniacy, gdy usłyszeli radzieckie komendy, z reguły byli tak przestraszeni, że nie mogli wydobyć z siebie głosu. Po bandytach, o których tyle tutaj mówiono, nie było śladu. Żołnierze mieli jednak dziwne uczucie, jak gdyby ktoś ich nieustannie obserwował. Czuli, że partyzanci nie uciekli, tylko w przydrożnych lasach czaili się na dogodny moment do ataku. To niepokojące uczucie towarzyszące im przy każdym patrolu sprawiało, że nie tracili czujności i doskonale zdawali sobie sprawę z tego, że nie można lekceważyć żadnej sytuacji. Dlatego wiedzieli, jak w takich chwilach postępować.

Dowódca odbezpieczył naganta i wycelował w przygarbioną postać mężczyzny przecinającą drogę zaledwie kilkanaście kroków przed nim. Zza pleców dobiegł go szmer rozbiegających się żołnierzy. Nie musiał sprawdzać, by wiedzieć, że jego ludzie właśnie zajmowali pozycje po przeciwległych stronach drogi. Byli świetnie przygotowani. On również powoli zszedł na pobocze, by nie stać się łatwym celem.

– Stojać! – krzyknął, nie spuszczając lufy naganta z podejrzanego mężczyzny.

Nieznajomy wykonał polecenie. Przez kilka sekund tkwił bez ruchu, aż w końcu obrócił się i stanął przodem do dowódcy drużyny. Najwyraźniej wycelowany rewolwer nie zrobił na nim żadnego wrażenia. Lekko się uśmiechnął i mocniej podciągnął kołnierz skórzanej kurtki.

Mimo grubego, wojskowego płaszcza kapral Rybakow poczuł zimy dreszcz. Nie miał pojęcia, czy był on spowodowany chłodem jesiennego wieczora, czy bardziej dziwnym zachowaniem nieznajomego. Nikt przecież nie uśmiecha się kpiąco, zaglądając w lufę naganta.

– Podejdź tutaj i pokaż jakieś dokumenty – rozkazał po rosyjsku.

Nieznajomy tylko wzruszył ramionami i pokręcił przecząco głową.

– Nie znam waszego cholernego języka – dodał, spoglądając hardo w stronę kaprala. – A poza tym tutaj mówi się po polsku, ty czerwony śmierdzielu.

Tym razem to Rybakow nie zrozumiał wypowiedzianych do niego słów. Choć w Polsce był już dość długo, nie przyszło mu do głowy, by próbować uczyć się języka. W miejscach, w których stacjonował jego batalion, nie było mu to do niczego potrzebne. Wystarczyło położyć palec na spuście pepeszy, stwierdzając: „Ty Germaniec”, i już ludzie oddawali wszystko, co mieli. Po służbie kapral raczej nie ruszał się z koszarów, grał w karty i popijał zarekwirowany bimber. Czasami wyskakiwał, żeby się zabawić, ale z prostytutkami jakoś dogadywał się bez problemów.

– Podejdź tu. – Rosyjski dowódca wyszedł na środek drogi. Tym razem, by zostać lepiej zrozumianym, przywołał nieznajomego palcem.

Mężczyzna bezbłędnie odczytał jego intencję. Przetarł ręką krótko ostrzyżone rude włosy i ruszył pewnym krokiem przed siebie. Zatrzymał się, dopiero gdy lufa naganta oparła się o jego pierś. Rybakow cofnął się zaskoczony. Chciał obsobaczyć zadziornego Polaka, ale nie zdążył. Nieznajomy błyskawicznym ruchem podbił mu rewolwer, zacisnął dłoń na nadgarstku i boleśnie wykręcił. Nim kapral zdołał zareagować, mężczyzna obrócił go, przycisnął do siebie plecami i przystawił jego naganta do głowy.

– Spakojna – wykrztusił Rybakow, widząc, że zdezorientowani żołnierze wycelowali w nich swoje pepesze.

Owszem, było w jego drużynie kilku doskonałych strzelców, ale miał nadzieję, że żaden nie wpadnie na pomysł, by w ten sposób ratować swojego dowódcę z opresji. Co do celności radzieckich snajperów nie miał wątpliwości, ale w tej sytuacji pepesze nie były najlepszą bronią do precyzyjnych strzałów. Jego ludzie najwyraźniej również zdawali sobie z tego sprawę. Przycisnęli kolby do policzków, nerwowo na siebie zerkając. Nikt nie był na tyle odważny, by oddać pierwszy strzał.

Radziecki kapral nie miał pojęcia, co nieznajomy ma zamiar zrobić dalej. Fakt, przykładał do jego głowy rewolwer i to mu zapewniało względną ochronę, przynajmniej przez jakiś czas. Gdyby jednak pozbył się osłony, żołnierze natychmiast zrobiliby z niego sito. Wycofać się i uciec raczej nie zamierzał, gdyż nadal tkwił w tym samym miejscu. Wszystko wskazywało na to, że na coś czekał, a to napawało Rybakowa nadzieją, że uda mu się z tego wyjść cało. Jeszcze chwila zwłoki i dogoni ich kolejna drużyna, podążająca niecały kilometr za nimi. Między innymi właśnie z uwagi na takie sytuacje został opracowany plan małych grup żołnierzy, działających w niewielkich odstępach od siebie. Gdyby jedna wpakowała się w jakieś kłopoty, zawsze mogła liczyć na pomoc tej, która znajdowała się najbliżej. Rybakow podziękował w myślach Bondarence za ten genialny pomysł. Poczuł się pewniej, licząc na to, że nieznajomy, gdy zobaczy kolejną drużynę żołnierzy, na pewno zdecyduje się poddać. Niestety nie trwało to zbyt długo.

Na początku nie mógł zrozumieć, dlaczego jego żołnierze niespodziewanie podnieśli pistolety i powoli zaczęli wychodzić na środek drogi. Dopiero później dostrzegł, że zaraz za nimi z leśnej gęstwiny wyłoniło się kilkanaście postaci z bronią gotową do strzału. Rybakow, mimo że widział ich po raz pierwszy, nie miał wątpliwości, że mają do czynienia z bandytami. Ubrani byli różnorodnie, zapewne wedle zasady „co uda mi się zdobyć, to moje”. Niektórzy mieli najprawdziwsze mundury z orzełkami błyskającymi spod wojskowych płaszczy, ale większość opatulona była w znoszone kożuchy i wytarte spodnie. Większość miała też gęby zarośnięte do tego stopnia, że ledwo można było dostrzec usta i oczy.

Gdy radzieccy żołnierze posłusznie złożyli broń na środku drogi, kapral poczuł, jak miękną mu nogi. Wyłapanie grasujących tutaj bandytów miało być, zgodnie z tym, co stwierdził Bondarenko, „nadzwyczaj prostym zadaniem”. Gdy to usłyszał, uśmiechnął się z drwiną, oceniając polskie wojsko jako nieudaczników niemogących poradzić sobie ze zgrają grasantów żyjących w lesie. Teraz, gdy jego drużyna z taką łatwością dała się podejść, spojrzał na to z zupełnie innej perspektywy.

Stojący za kapralem mężczyzna pchnął go mocno w plecy. Rybakow potknął się o nierówność drogi i upadł. Spróbował jak najszybciej wstać, wietrząc w tym szansę na ucieczkę, ale silny kopniak w żebra rzucił go z powrotem na ziemię. Przeturlał się na plecy i zasłonił rękami w obronnym geście.

– Rozbieraj się! – usłyszał nad sobą chrapliwy głos.

To akurat zrozumiał, bo sam wielokrotnie używał tego zwrotu. Zawsze wtedy, gdy stała przed nim dygocząca z przerażenia młoda dziewczyna, a obok leżały w kałuży krwi ciała jej rodziców lub narzeczonego.

*

Berg narzucił mordercze tempo marszu. Po pierwsze chciał jak najszybciej rozprawić się z żołnierzami, a po drugie nie miał ochoty paradować w ruskim mundurze ani chwili dłużej, niż to było konieczne. W przeciwieństwie do niego podążający za nim partyzanci z zadowoleniem przyjęli zamianę swoich podartych łachmanów na ciepłe, polowe mundury. Domyślał się, że niejeden po skończonej zasadzce zachowa zdobyczne ubrania. Oczywiście najpierw pozbywając się wszelkich radzieckich naszywek. To było normalne, bo i do tej pory zdarzali się w oddziale Kosy partyzanci noszący niemieckie płaszcze czy mundury. Czasy były dla nich trudne, nie ma co wybrzydzać, choć Berg wolałby paradować w gaciach, niż na co dzień chodzić w ruskich łachach.

– Towarisz Rudy, daleko jeszcze? – zapytał podążający obok niego Donat.

Edward spojrzał z wściekłością na przyjaciela. Gdyby chodziło o kogoś innego, na pewno skończyłoby się na bójce.

– Spójrz przed siebie – odparł Rudy tonem sugerującym, że żart zdecydowanie mu się nie spodobał.

Donat posłuchał rady i faktycznie po chwili dostrzegł w mroku majaczące przed nimi sylwetki radzieckich żołnierzy. Poprawił rogatywkę tak, aby czerwona gwiazda była jak najlepiej widoczna, i przyspieszył. On też nie mógł się już doczekać spotkania.

– Wot nasze towarisze – stwierdził przyjaźnie.

Berg uniósł lekko rękę, dając tym samym znak, aby wszyscy byli w gotowości. Za ich plecami wszelkie rozmowy ucichły. Partyzanci przygotowywali broń, by móc jej jak najszybciej użyć. Mimo że służyli u Kosy już od ponad miesiąca, nie byli jeszcze tak zaprawieni jak Rudy czy Donat, dlatego nie w głowie im były żarty i dowcipy. Odczuwali strach, bo wiedzieli, że zaraz staną oko w oko z wrogiem i poleje się krew.

Rudy wysunął się do przodu. Nie zwolnił nawet wtedy, gdy usłyszał przed sobą szczęk przeładowywanej broni. Ktoś poświecił mu latarką w twarz, ale zaraz światło zgasło. Najwyraźniej nie rozpoznano w nim wroga. To był dobry początek. Berg jeszcze mocniej chwycił rękojeść skrywanego w kieszeni płaszcza naganta. Drugą rękę powoli zacisnął na chwycie pistoletowym przewieszonej przez ramię pepeszy.

– A, to wy – odetchnął stojący przed nim żołnierz w randze młodszego sierżanta. – Opuśćcie broń, chłopaki – zawołał do swoich. Później z powrotem zwrócił się do nowo przybyłych: – Co tu robicie?

Berg nie zamierzał odpowiadać, zwłaszcza że nie miał pojęcia, o co został zapytany. Musiał wykorzystać moment, w którym żołnierze posłuchali rozkazu swojego dowódcy. Wyszarpnął z kieszeni naganta, przystawił go do głowy młodszego sierżanta i pociągnął za spust. Huk wystrzału przedarł ciszę. Ciało sołdata poleciało do tyłu i upadło na piach. Rudy nie czekał, aż zdezorientowani żołnierze zrozumieją, że wpadli w zasadzkę. Odrzucił rewolwer, sprawnie przełożył do przodu pepeszę i przyklęknął na jedno kolano. Nim puścił pierwszą serię, wokół rozpętała się kanonada. Nad jego głową zaświstały kule wystrzelone przez partyzantów. Z boku do sołdatów pruł jak oszalały Donat. Usta wysokiego blondyna nadal rozciągnięte były w radosnym uśmiechu.

*

Strzelec Staszek rozstawił dwójnóg diegtiariowa przed obaloną nieopodal drogi suszką. Obumarłe drzewo może nie stanowiło doskonałej ochrony, ale na pewno można było zza niego poprowadzić kilkuminutowy ostrzał.

– To cienkie próchno ma mnie osłonić? – zdziwił się partyzant.

Stojący obok plutonowy Waldemar Biernacki pseudonim Piorun pokiwał z niedowierzaniem głową. Mimo że usilnie się starał, nie mógł przypomnieć sobie akcji, podczas której Staszek nie narzekałby na zajmowaną przez siebie pozycję. Zawsze mu coś nie pasowało i za każdym razem musiał o tym poinformować tego, który znalazł się najbliżej. Tym razem trafiło na Pioruna.

Stary partyzant nie przejął się niezadowoleniem kolegi. W oddziale już niemalże wszyscy wiedzieli, że im Staszek więcej marudzi, tym bardziej odpowiada mu pozycja do prowadzenia ognia. Tak musiało być i tym razem, bo przecież obumarłe drzewo znajdowało się kilkadziesiąt kroków od zakręcającej drogi, a z linii strzału zostały usunięte wszystkie rosnące tam drzewka. Idealne miejsce na zasadzkę, gdyż nieprzyjaciel wychodzący zza zakrętu znajdował się dokładnie na wprost ukrytego za suszką strzelca.

– Poradzisz sobie, przecież jesteś najlepszy – stwierdził Biernacki i przyjaźnie klepnął strzelca w ramię.

Staszek ułożył się na liściastym podłożu w najdogodniejszej dla siebie pozycji, pogładził kolbę i czule zaczął szeptać do swojego erkaemu. Dla plutonowego był to znak, że najwyższa pora się wycofać. Pobiegł w stronę drogi. Gdy do niej dotarł, przeskoczył przydrożny rów i zniknął pomiędzy drzewami. Po kilkunastu metrach lekko zdyszany dołączył do ukrytych w lesie kolegów.

– Marudził? – zapytał Bartek, gdy starszy partyzant przykucnął, opierając się plecami o sosnę.

– Jak zwykle – skwitował krótko Piorun, na co obaj się uśmiechnęli.

Bartek wyciągnął paczkę papierosów i poczęstował nimi kolegę. Palili ostrożnie, chowając żar w zwiniętych dłoniach, aby nie zdradzić w zapadającym mroku swojej pozycji.

– Myślisz, że wyjdziemy z tego cało? – zapytał po chwili młodszy partyzant.

Biernacki popatrzył mu w oczy i wzruszył ramionami.

– Nie mam pojęcia.

Tylko na tyle było go stać, choć wiedział, że za tym pytaniem kryło się coś jeszcze. Bartek i Wolny do niedawna byli w oddziale jednymi z najbardziej zaufanych ludzi majora. Jednak teraz coś zaczęło w nich pękać. Nie żeby się bali czy nie chcieli walczyć. Oni po prostu zaczęli się zastanawiać, czy Kosa nie zrobił z nich bandy zabijaków. I podobnie jak Piorun, tyle że może nie w tak bezpośredni sposób, wypowiedzieli swoje wątpliwości w obecności dowódcy. Ten nie zamierzał się tłumaczyć ze swoich rozkazów przed podkomendnymi, a żeby pokazać im, że w oddziale są tacy, którzy w pełni go popierają, zaczął powierzać dowodzenie ważniejszymi akcjami Rudemu i Donatowi. A im akurat było wszystko jedno, czy ludzie nazywający ich bandytami mają do tego właściwe powody. Bartek i Wolny pokornie spuścili głowy i zaczęli w milczeniu wykonywać rozkazy. Ale wątpliwości pozostały.

Najpierw usłyszeli pojedynczy wystrzał. Kilka sekund później leśną ciszę wypełniła prawdziwa kanonada.

– Zaczęło się – stwierdził zupełnie niepotrzebnie Piorun.

Bartek przytaknął głową i gwizdnął przeciągle. Odpowiedział mu podobny, tylko nieco krótszy, gwizd z przeciwległej strony drogi. Znak, że drużyna Wolnego była już gotowa.

– No, chłopaki! Zaraz tu będą, więc się szykujcie.

Wokół rozległy się szmer przygotowywanej broni i szczęk przeładowywanych zamków. Bartek i Piorun chwycili leżące na ziemi mausery. Przywarli ramionami do drzewa z obu jego stron i wycelowali w drogę.

Staszek pierwszy dostrzegł nadbiegających sołdatów. Jak tylko wyłonili się zza zakrętu, palec bezwiednie dotknął cyngla. Powstrzymał się jednak i nie pociągnął. Z pierwszą serią nie można było się spieszyć. Podpuścił żołnierzy jeszcze trochę i kiedy był już przekonany, że znajdują się dokładnie na wysokości przyczajonych w przydrożnym lesie kolegów, jego erkaem zaterkotał. Kule ze świstem przecięły powietrze, rzucając na ziemię zdezorientowanych sołdatów. Ci, którym udało się uniknąć serii Staszka, rzucili się na pobocza. Wtedy rozstrzelały się karabiny partyzantów ukrytych za drzewami.

Kanonada umilkła tak niespodziewanie, jak się zaczęła.

– Świetna robota! – krzyknął zadowolony Bartek. – Teraz trzeba posprzątać.

Na te słowa partyzanci wyskoczyli ze swoich kryjówek i zaciągnęli ciała sołdatów do lasu. Po chwili byli już z powrotem na swoich pozycjach. Wszystko odbyło się nadzwyczaj sprawnie i gładko, co tylko świadczyło o doskonałym wyborze miejsca i świetnie przeprowadzonej zasadzce. Bartek przeczuwał, że najgorsze dopiero przed nimi. Jak na razie pozbyli się tylko jednej drużyny, a przecież zaraz miały się tutaj pojawić następne.

– Przygotować się do następnego ataku!

*

Przednie reflektory gaza-67 nazywanego „Czapajewem” rozświetliły pierwsze zabudowania.

– Ostatni dom po lewej stronie, zaraz za tamtą stodołą. – Porucznik Jakim Wołkow na potwierdzenie swoich słów wskazał cel palcem.

Kierowcy na niewiele to się zdało. W mroku nocy i tak nie dostrzegał nic poza najbliższymi chatami i opłotkami. Podążał zgodnie ze wskazówkami, zastanawiając się, co też musi być tam tak ważnego, aby wysłać nocą samochód z porucznikiem i dwuosobową obstawą. Domyślał się, że siedzący obok oficer na pewno nie zechce wprowadzić go w szczegóły ich misji.

Porucznik Wołkow był wściekły, kiedy Bondarenko wezwał go do siebie i rozkazał, nie owijając w bawełnę, przywieźć mu jakąś polską kurwę. Nie rozumiał, po co miał się szlajać nocą po Przemyślu, skoro jedną, i to nawet całkiem ładną, mieli zamkniętą w celi budynku UB. Lecz nie śmiał tego rozwiązania podsuwać dowódcy. Pewnie były jakieś powody, dla których major nie chciał skorzystać z okazji, którą miał pod samym nosem.

Wtedy jeszcze myślał, że to zadanie nie zajmie mu dużo czasu i jak najszybciej będzie mógł wrócić do koszarowych uciech. A było czego żałować, bo Bondarenko wezwał porucznika w momencie, kiedy naprawdę szła mu karta. Stwierdził, że przeleci się po najbliższych burdelach w mieście i szybko znajdzie odpowiednią kobietę, która zaspokoi majora. Ale kiedy dowiedział się, że określenia „kurwa” nie ma brać dosłownie, a dowódcy chodziło raczej o jakąś diewuszkę, która nie miała wcześniej kontaktów z mężczyznami, sprawa się skomplikowała. Ręce mu opadły, gdy major dodał, że aby nie podburzać nastrojów w mieście, najlepiej będzie, jak skombinuje kogoś z okolicznych wiosek. Wytyczne były więc proste: dziewica ze wsi. Przeklął w myślach Bondarenkę za to, że nie zażyczył on sobie, aby miała jeszcze niebieskie oczy i blond włosy upięte w grube warkocze.

Niezadowolony porucznik wezwał kierowcę, dwóch sołdatów do obstawy i zrezygnowany klapnął na siedzeniu gazika. Zadanie wydawało się ponad jego siły, ale gdy zapalił papierosa, przypomniał sobie o młodej dziewczynie, którą widział podczas jednego z patroli. Nie kojarzył nazwy wsi, przez którą wtedy przechodzili, ale dokładnie wiedział, jak tam dojechać.

Czapajew zatrzymał się przy płocie niewielkiego domu z drewnianym gankiem. Porucznik wraz z obstawą wyskoczył z gazika i wbiegł na podwórko. Zaszczekał pies, ale najwyraźniej czując kłopoty, schował się z powrotem w budzie. Żołnierze nie zwolnili, nawet będąc już na ganku. Wołkow nie zamierzał tracić czasu. Jak najszybciej chciał się znaleźć z powrotem w koszarach przy bimbrze i kartach. Silnym kopniakiem utorował sobie drogę, wbijając drewniane drzwi do środka chaty.

*

Zygmunt Głowacki, gdy tylko usłyszał warkot silnika, podbiegł do okna i zaczął bacznie obserwować drogę. W tych okolicach samochody pojawiały się niezwykle rzadko i zawsze oznaczały kłopoty. Gospodarz chciał się przekonać na własne oczy, na kogo tym razem wypadło.

Od chwili, kiedy do Przemyśla wrócili radzieccy żołnierze z rozkazem schwytania Kosy, nikt nie mógł czuć się bezpieczny. Sołdaci kręcili się wszędzie, ale osławionego partyzanta jakoś nie mogli dopaść. Swoje niepowodzenia odbijali sobie wizytami u gospodarzy. A te w najlepszym razie kończyły się konfiskatą mienia, a w najgorszym – pozbawieniem życia wszystkich opornych przed oddaniem wyzwolicielom dorobku swojego życia. Często zdarzały się też gwałty, zwłaszcza gdy żołnierze wypatrzyli gdzieś młodą i ładną buzię. Dlatego Głowacki robił wszystko, aby uchronić przed takim losem swoją kilkunastoletnią córkę Rózię. Dziewczyna miała całkowity zakaz opuszczania domu. Głowacki nie wiedział jednak, że gdy on z żoną zajmowali się gospodarstwem, nieusłuchana Rózia wymykała się na podwórze. I w takiej właśnie sytuacji, gdy dziewczyna kilka dni temu w kremowej sukience, na którą narzuciła kożuch, wyszła na podwórze, by choć krótką chwilę cieszyć się ostatnimi promieniami jesiennego słońca, dojrzał ją porucznik Wołkow. Mimo że Rózia na widok żołnierzy z patrolu natychmiast umknęła do domu, to jednak jej dziewczęcość i delikatność zapadły w pamięć radzieckiemu oficerowi.

Głowacki, widząc zbliżające się reflektory samochodu, odczuwał coraz większy niepokój. Jego dom był ostatni, więc możliwości pozostawały dwie. Albo oprawcy jechali do sąsiedniej wsi, albo wprost do niego. To drugie było mało prawdopodobne, ponieważ robił wszystko, aby uniknąć takich odwiedzin. Córki nie pokazywał, kontyngent zawsze składał na czas. Sam chodził w dziurawych kaloszach, a żonie nakazywał wkładać ciągle tę samą połataną sukienkę, by nikt przypadkiem nie pomyślał, że jest u nich coś do wyszabrowania.

Gdy samochód zajechał pod jego dom, zaskoczony gospodarz zamarł ze strachu. Kiedy oprzytomniał, było już za późno. Wojskowy gazik jeszcze dobrze się nie zatrzymał, gdy zeskoczyło z niego trzech żołnierzy i wbiegło na podwórko. Po chwili drzwi z trzaskiem wyleciały z futryny i wpadły do sieni. W chwiejnym blasku naftowej lampki rozświetlającej kuchnię zaczął się spełniać najgorszy z koszmarów Głowackiego.

– Gdzie dziewczyna?! – ryknął Wołkow po polsku, choć z wyraźnym wschodnim akcentem. Stojący za nim sołdaci zsunęli pepesze z ramion i zaczęli rozglądać się po pomieszczeniu.

Głowacki nie zareagował. Modlił się tylko w duchu o to, aby żona jak najszybciej zdołała ukryć gdzieś Rózię. Pal licho to, co zrabują, byleby tylko córki nie zgwałcili.

– Gdzie dziewczyna?! – powtórzył porucznik, odpinając pasek kabury.

– Moja żona? – zapytał drżącym głosem gospodarz. – Śpi w sypialni.

Wołkow kiwnął głową na żołnierzy z obstawy. Sołdaci rzucili się do przeszukiwania domu. Oficer odsunął od stołu jedno z krzeseł, usiadł na nim i spokojnie zapalił papierosa. Nie czuł żadnego zagrożenia ze strony trzęsącego się ze strachu podstarzałego gospodarza, a im dłużej mu się przyglądał, tym miał większą pewność, że dziewczyna, którą tutaj kiedyś zobaczył, raczej nie była jego żoną.

Po krótkiej chwili wypełnionej wrzaskami dobiegającymi zza ściany żołnierze z obstawy rzucili mu pod nogi pochlipującą kobietę. Porucznik podłożył czubek buta pod jej brodę i oszczędnym ruchem uniósł głowę. Zerknął na twarz i skrzywił się z niezadowoleniem.

– Nie ta – stwierdził, patrząc z wyrzutem na gospodarza. – Tamta to była diewuszka.

Zygmunt Głowacki przełknął głośno ślinę i rozłożył bezradnie ręce.

– Jeśli nie ona, to nie wiem, o kogo panu oficerowi może chodzić.

Wołkow nie zamierzał tracić więcej czasu. Podniósł się, wyciągnął z kabury tetetkę i wycelował w kobietę.

– Gdzie dziewczyna? – powtórzył przez zaciśnięte zęby.

Leżąca pod jego nogami kobieta skuliła się i zasłoniła rękami głowę. Przerażony Głowacki otworzył usta, ale z jego gardła nie wydobył się żaden dźwięk.

– No to pożegnaj się z żoną – stwierdził Wołkow i odbezpieczył pistolet.

– Jest w szafie! – krzyknęła kobieta. – Tylko błagam, niech mnie pan nie zabija!

Porucznik uśmiechnął się z satysfakcją i pociągnął za spust. Huk wystrzału wypełnił izbę. Nawet widok żony z przestrzeloną głową nie wywołał u Głowackiego żadnej reakcji. Gospodarz nadal tkwił w bezruchu z rozwartymi ustami.

Sołdaci nie musieli czekać na rozkaz. Rzucili się z powrotem do sypialni i po chwili wrócili, trzymając pod ręce młodą dziewczynę. Dokładnie tę, którą oficer widział tutaj niedawno. Tym razem przyjrzał się jej uważniej. Nie miał wątpliwości, że Bondarenko na pewno będzie zadowolony. Dziewczyna, mimo że zalana łzami i z potarganymi włosami, nie straciła nic ze swojej dziewczęcej urody. Wołkow nie mógł oderwać wzroku od jej niebieskich oczu, pulchnych policzków i małego zagłębienia w trzęsącej się brodzie. A gdy spojrzał na prężące się pod koszulą nocną piersi, pożałował, że nie pojawił się tutaj wcześniej. Czuł żal, że taka dziewczyna skończy pod Bondarenką, który pewnie po wszystkim ją zabije. Rozkaz był jednak rozkazem, a oficer mógł mieć tylko pretensje do siebie, że zamiast od razu się tutaj pojawić i zabawić z dziewczyną, wolał przesiadywać w koszarach i grać w karty z kolegami.

– Zabrać ją do samochodu – warknął wściekły, że taka okazja przeszła mu koło nosa.

Zygmunt Głowacki zerknął na ciało żony, a później na żołnierzy wyprowadzających jego córkę z domu. Bezwiednie ruszył za nimi. Nie miał pojęcia po co, bo i tak brakowało mu odwagi, żeby cokolwiek uczynić, by im przeszkodzić. Zatrzymał się na ganku i ze łzami w oczach patrzył, jak wsadzają Rózię do samochodu.

– A co z nim? – zapytał jeden z sołdatów, wskazując na gospodarza.

Jakim Wołkow wyskoczył z Czapajewa i szybkim krokiem wrócił na podwórko. Stara nie żyła, młodą pewnie zabije Bondarenko, więc i gospodarz nie miał po co żyć. Stanął kilka kroków przed nim, wycelował i strzelił.

*

– A słyszeliście, towarzyszu poruczniku, że jeden pluton jeszcze nie wrócił z patrolu?

Do tej pory jechali w milczeniu i to w pełni Wołkowowi odpowiadało. Był zły, bo cały czas nie mógł przestać myśleć o dziewczynie wciśniętej z tyłu pomiędzy dwóch żołnierzy. Miał ochotę kazać zatrzymać kierowcy samochód, zaciągnąć ją w krzaki i spełnić wszystkie swoje fantazje, które mu przyszły do głowy w trakcie tej kilkunastominutowej podróży. Tyle że tym samym podpadłby Bondarence i w najlepszym razie przez następne kilka lat wycinałby tajgę zamiast popijać bimber w koszarach. Znalezienie nowej dziewczyny też nie wchodziło w grę, bo zupełnie nie miał pojęcia, gdzie szukać. A takie szukanie w ciemno zajęłoby na pewno sporo czasu i Bondarenko i tak byłby niezadowolony. Jedynym więc wyjściem było doprowadzić dziewczynę do majora i jak najszybciej o niej zapomnieć. Było to niezwykle trudne, bo gdy tylko przymykał oczy, natychmiast widział jej jędrne piersi falujące pod koszulą nocną.

Już miał odpowiedzieć, że gówno go obchodzi pluton niemogący trafić do koszar, gdy w światłach dojrzał sylwetkę mężczyzny na środku drogi. Kierowca również go dostrzegł. Zjechał na pobocze i natychmiast zatrzymał samochód. Mężczyzna uniósł ręce i zaczął biec w ich stronę.

– To może być zasadzka – syknął Wołkow, wyciągając pistolet.

Sołdaci wyskoczyli z Czapajewa i oparli się z obu stron o boki samochodu. Szczęknęły pepesze przygotowywane do strzału. Kierowca otworzył drzwi, schował się za nimi i również sięgnął po broń. Tylko dziewczyna została na swoim miejscu, wpatrując się w dziwną postać majaczącą w światłach.

Kiedy mężczyzna był już kilkanaście kroków od nich, Wołkow dostrzegł, że jest w samych majtkach i podkoszulku. Bielizna kiedyś niewątpliwie była biała, lecz teraz pokrywała ją warstwa błota i ziemi.

– Stój, bo będziemy strzelać! – krzyknął porucznik.

Mężczyzna natychmiast wykonał polecenie.

– Towarzysze, nie strzelajcie – odpowiedział po rosyjsku. W jego głosie dało się wyczuć wyraźną ulgę. – Jestem kapral Rybakow. Dowódca pierwszej drużyny trzeciego plutonu.

– To ci, którzy się zgubili – podpowiedział jeden z sołdatów.

– Podejdźcie bliżej, Rybakow – rozkazał porucznik – Tylko tak, żebym widział wasze ręce.

Dowódca pierwszej drużyny ruszył wolnym krokiem przed siebie. Ręce uniósł jeszcze wyżej, by przypadkiem nie dać najmniejszego powodu do strzału. Kiedy dotarł do samochodu, oparł się zmęczony o maskę i zaraz upadł na kolana. Był siny i cały się trząsł. Wołkow nie miał pojęcia, czy za sprawą zimna, czy może strachu. Nachylił się nad nim i spojrzał w wylęknione oczy. Wtedy już miał pewność.

– Wciągnęli nas w zasadzkę – zaczął wyjaśniać Rybakow drżącym głosem. – Zabili wszystkich. Cały pluton. Tylko mnie oszczędzili. Tam, za zakrętem znajdziecie ciała.

Wołkow rozkazał żołnierzom z obstawy wsadzić kaprala do samochodu, a kierowcy powoli ruszyć do przodu. Ten niechętnie, ale wykonał rozkaz. Nie czuł się zbyt pewnie, zwłaszcza że porucznik razem z obstawą wykorzystywali jego samochód jako osłonę, podążając za nim.

Gdy wyjechali zza zakrętu, kierowca zatrzymał Czapajewa. Wyskoczył z niego i zwymiotował na pobocze. Porucznik wysunął się do przodu i stanął w światłach. Jego oczom ukazał się makabryczny widok. Przed nimi w przydrożnym rowie kłębiły się ludzkie zwłoki. Trupy splecione z sobą w nienaturalnych pozach tworzyły pokrwawioną masę ciągnącą się na przestrzeni kilkunastu metrów.

– Bandity – warknął Wołkow.

– Nie, to Kosa – poprawiła go dziewczyna.

Pętla

Copyright © Grzegorz Majewski

Copyright © Wydawnictwo Literate

Copyright © MORGANA Katarzyna Wolszczak

Copyright © for the cover art by Grzegorz Araszewski

Wszelkie prawa zastrzeżone. All rights reserved.

Wydanie pierwsze, Bydgoszcz, 2019

druk ISBN 978-83-7995-360-8

epub ISBN 978-83-7995-361-5

mobi ISBN 978-83-7995-362-2

Redaktor prowadzący: Marcin A. Dobkowski

Redakcja: Bożena Kurzydłowska

Korekta: Małgorzata Tarnowska

Projekt i adiustacja autorska wydania: Marcin A. Dobkowski

Grafika na okładce: Grzegorz Araszewski

Skład i typografia: www.proAutor.pl

Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w jakikolwiek inny sposób reprodukowana czy powielana mechanicznie, fotooptycznie, zapisywana elektronicznie lub magnetycznie, ani odczytywana w środkach publicznego przekazu bez pisemnej zgody wydawcy.

MORGANA Katarzyna Wolszczak

ul. Kormoranów 126/31

85-453 Bydgoszcz

sekretariat@literate.pl

www.literate.pl

Książka najtaniej dostępna w księgarniach

www.MadBooks.pl

www.eBook.MadBooks.pl

Table of Contents

Prolog

I

II

III