Rodzicom
Bratu

1. WSTĘP

1.1 Ruch i historia

Beat Generation było rozpatrywane jako pokolenie, ruch, formacja literacka, kulturowa, subkultura, bohema. Brano pod uwagę różnorodne kategorie – również historyczne czy socjologiczne, zwracano uwagę na odmienne kwestie, co wpływało chociażby na tak podstawową sprawę jak skład grupy. Gregory Corso zaś celnie stwierdzał, mając na myśli siebie, Ginsberga, Kerouaca i Burroughsa: „Four that’s not a generation make”[1].

Grzegorz Gazda w Słowniku europejskich kierunków i grup literackich XX wieku, pierwszym tego typu polskim kompendium, w sposób następujący opisuje pobite pokolenie[2]:

amerykańska generacja pisarzy i artystów ukształtowana po II wojnie światowej, której reprezentanci w latach pięćdziesiątych, zwłaszcza w środowiskach bohemy artystycznej Nowego Jorku i San Francisco, w poczuciu alienacji, nieprzystosowania, klęski ideałów i niejasnej przyszłości oraz buntu wobec mieszczańskich konwencji, próbowali wykreować własny świat wartości, prawdy, miłości i sztuki[3].

Z dużą dozą prawdopodobieństwa można stwierdzić, iż beat powstał w drugiej połowie lat 40. XX wieku, zaś swoje apogeum osiągnął dekadę później. Ważne, by chociaż pobieżnie zarysować tło historyczne, społeczne, polityczne i kulturowe tamtych czasów.

Po pierwsze był to okres po II wojnie światowej, traktowanej przez twórców jako wstrząsające, pokoleniowe przeżycie – Ginsberg i Kerouac zwracali na to szczególną uwagę. Po drugie – czas rozpoczynającej się zimnej wojny, sporu ze Związkiem Radzieckim trwającego przez kolejne lata, dziesięciolecia. Były to też zalążki amerykańskiego dobrobytu, rozkwit konsumpcjonizmu, który określał styl życia mieszczaństwa i budował zjawisko określone później jako mit „amerykańskiego snu” opartego na sukcesie, bogactwie. Jego symbolem stał się dom z dużym trawnikiem położony na przedmieściach wielkiego miasta, tak znienawidzony przez innego twórcę tego okresu, Charlesa Bukowskiego, który pisał, że w każdym z nich „znajduje się w jasno oświetlonym salonie mały prostokąt telewizora z niebieskim ekranem, w który wpatruje się cała rodzina”[4].

Tak o tych pisarzach i czasach, w którym przyszło im żyć, wyrażał się Allan Watts:

Młoda generacja bitników nie chce brać udziału w „amerykańskim stylu życia”. Ich bunt nie ma na celu zmiany porządku egzystencji, ale jest po prostu odwróceniem się od niego, po to, aby odnaleźć sens życia w subiektywnych doświadczeniach, zamiast w obiektywnych osiągnięciach[5].

Jednym z tych doświadczeń miało być podróżowanie. Bitnicy odznaczali się olbrzymią mobilnością, trudno więc zamknąć ich działania w jednym miejscu – należy wskazać co najmniej kilka punktów na mapie świata: Nowy Jork, San Francisco, Meksyk, Tanger, Paryż ze sławnym Beat Hotel, miejscem kojarzącym się m.in. z artystyczno–terapeutyczno–magicznymi eksperymentami Williama S. Burroughsa, Briona Gysina i Iana Sommerville’a. Światopoglądowo zaś beat rozciągnięty był między Zachodem, charakteryzowanym – w kontekście duchowym – przez starożytną tradycję śródziemnomorską i judeochrześcijańską, a Wschodem, stojącym pod znakiem buddyzmu, hinduizmu i taoizmu.

To oczywiście tylko jedna z możliwych narracji, pewien punkt widzenia. Inaczej czas powojenny – jako okres pełnego rozwoju państwa, nowych szans rozpościerających się przed społeczeństwem – widzi publicysta Roger Kimball[6]. Trudno jednak nie dostrzec, iż autor skupia się właśnie na kwestiach materialnych – Kerouac w swojej młodzieńczej, sentymentalnej powieści wprost określił lata 50. jako „plastikowe”, wyśmiewając przy tym swój własny amerykański sen[7]. W następujący sposób o tym okresie wyrażał się inny amerykański prozaik, Ronald Sukenick:

Moloch, opisany przez Allena w Skowycie, królował niepodzielnie. Eisenhower był prezydentem, wojna koreańska szła pełną parą, sprawa Rosenbergów zbliżała się do ponurego apogeum, zimna wojna osiągnęła najwyższą intensywność, a bomba atomowa zawładnęła myślami wszystkich[8].

Więcej informacji na temat historii Stanów Zjednoczonych, również lat 50. i 60. XX wieku, odnaleźć można m.in. w następujących publikacjach: Historii Stanów Zjednoczonych Ameryki Hugh Brogana, Dziejach kultury Stanów Zjednoczonych Marka Gołębiowskiego czy Historii Stanów Zjednoczonych Philipa Jenkinsa.

Powstanie beatu należy datować na połowę lat czterdziestych – to pierwsze spotkania Kerouaca, Ginsberga, Burroughsa i Neala Cassady’ego, do których jeszcze w Nowym Jorku dołączyli Herbert Huncke[9] i Gregory Corso. Ten podziemny nurt ówczesnego nowojorskiego życia społeczno–kulturalnego opisał w eseju The White Negro (Biały murzyn) Norman Mailer. To właśnie środowisko zostało ukazane na kartach tomiku poetyckiego Skowyt[10]. Sukenick zaś w Nowojorskiej bohemie zawarł ciekawe analizy tego specyficznego zjawiska nowoczesnej cyganerii, wypełniając tekst fragmentami rozmów ze wspomnianymi twórcami, rzucając światło na genezę i zaplecze kulturowe ruchu bitnikowskiego, a także ukazując, jak wyglądało ówczesne życie literackiego podziemia[11].

Następnie ta niewielka grupa przyjaciół przeniosła się do San Francisco – w tym czasie, tj. w połowie lat 50., miasto przeżywało prawdziwą eksplozję kulturową i literacką. Na Zachodnim Wybrzeżu bitnicy wraz z nowopoznanymi pisarzami, m.in. Ferlinghettim, McClurem, Welchem, Whalenem, Snyderem, Eversonem, pod przewodnictwem Kennetha Rexrotha, stworzyli nowoczesną społeczność literacką. Punktem przełomowym stał się odczyt w Six Gallery w październiku 1955 roku, gdzie Ginsberg w niezwykle ekspresyjny sposób po raz pierwszy odczytał utwór Skowyt. To także w San Francisco Lawrence Ferlinghetti, który odegrał olbrzymią rolę w propagowaniu i wydawaniu literatury bitników, założył w 1953 roku księgarnię i wydawnictwo City Lights Books, w którym wypuszczono pierwszy tomik Ginsberga Skowyt i inne wiersze (1956).

Kolejnymi ważnymi wydarzeniami było ukazanie się W drodze Kerouaca (1957), powieści która sześć lat przeleżała w szafie, czekając na publikację, a także Nagiego lunchu Burroughsa (1959) – tekstu wydanego w Paryżu za sprawą Maurice’a Girodiasa nakładem jego Olympia Press (co ciekawe, rozpowszechnieniem tekstu nie był zainteresowany Ferlinghetti). Burroughs, podobnie zresztą jak Ginsberg, został oskarżony o obsceniczność i propagowanie pornografii. Obie sprawy zakończyły się pomyślnie dla autorów, zaś spory te traktować należy jako przełomowe dla walki literatury z cenzurą o wolność słowa i niezależność pisarską w Ameryce.

Zmierzch beatu, jako pokolenia czy zwartej grupy, datuje się mniej więcej na 1962 rok, kiedy to w dużym stopniu rozluźniły się więzy artystyczne między pisarzami (warto chociażby pamiętać, że Kerouac i Burroughs napisali razem książkę And the Hippos Were Boiled in Their Tanks w 1945 roku, opublikowaną dopiero po ponad 60 latach). Burroughs zaczął w tym czasie pracować i publikować cykl Nova Trilogy, stosując po raz pierwszy technikę cut–up. Rozluźniały się także więzy koleżeńskie, chociaż należy podkreślić, że każdy z autorów od początku podążał własną, indywidualną drogą twórczą.

Ciekawe, iż w tekstach autora Ćpuna – w przeciwieństwie do prac Kerouaca i Ginsberga – nie znajdziemy generacyjnej perspektywy „my”, jest jedynie „ja” – tworzący pisarz, którym przecież Burroughs nie miał nawet ambicji zostać. Ten wnuk słynnego amerykańskiego wynalazcy był właściwie człowiekiem innego pokolenia, starszym od swoich przyjaciół (o ponad dekadę od autora Kadyszu), ukazywanym w niektórych wspomnieniach czy pracach krytycznych jako nauczyciel, guru młodszych znajomych, podsuwający im prace Reicha i Spenglera. Interesujący również wydaje się fakt, że Ginsberg był przez pewien czas kimś w rodzaju agenta literackiego dla pozostałej dwójki, walczył zaciekle o publikacje ich utworów, wspierając między innymi wydanie Ćpuna, motywując Burroughsa przy pisaniu Nagiego lunchu czy – wraz z Kerouakiem – pomagając przy przepisywaniu i składaniu rękopisu tej powieści.

1.2 Znaczenie nazw: hipster i bitnik

Nazwa Beat Generation[12], której autorem był Jack Kerouac (pomysł podsunięty przez Herberta Huncke’a), nawiązuje i stanowi analogię do określenia Lost Generation[13], a więc do pokolenia twórców (tak znanych i wybitnych pisarzy, jak Fitzgerald czy Hemingway) wzrastających w latach 20. XX wieku, tuż po pierwszej wojnie światowej.

Pierwszy człon, beat, posiada wiele różnorodnych znaczeń. Po pierwsze, w sensie socjologicznym, wskazuje na stan odrzucenia, pognębienia, wyczerpania, przybicia. Po drugie, w sensie religijnym, słowo beat, jako skrócona forma rzeczownika beatitude, oznaczającego błogosławieństwo, a wywodzącego się z łacińskiej formy beatus (szczęśliwy, błogi, błogosławiony), konotuje stan wyróżnienia, beatyfikacji – niejednokrotnie bitnicy określali się mianem świętych. Po trzecie wreszcie, w sensie muzycznym, beat to równomierny i jednostajny przebieg akcentów w jazzie, gatunku tak istotnym i inspirującym dla opisywanego tutaj ruchu, o czym jeszcze wypadnie wspomnieć. Drugi człon nazwy, generation, ma wskazywać na pokoleniową wspólnotę formacji, której większość twórców, w czasie gdy stawiali pierwsze kroki w życiu literackim, łączył podobny wiek, bagaż doświadczeń, a także światopogląd.

Bitnicy posługiwali się również własnym, oryginalnym nazewnictwem, którego najważniejszymi sformułowaniami, dzielącymi ludzi na dwie kategorie, były wyrażenia zaczerpnięte z nowojorskiego podziemia: hip (od to get hipped pochodzącego z murzyńskiego slangu) – oznaczające osobę wtajemniczoną, i przeciwstawne square – czyli niewtajemniczony[14]. Hipsterów, posługujących się specyficznymi formami językowymi, opisywał m.in. Kerouac w Podziemnych[15].

A co właściwie charakteryzowało bitnika? Pierwszą próbą przedstawienia tej postaci był wydrukowany w 1952 roku w czasopiśmie „New York Times” artykuł Johna Clellona Holmesa, This Is The Beat Generation, gdzie członek pobitego pokolenia to ten, który „ma poczucie, że jest sprowadzony do samych podstaw świadomości”[16]. Holmes to również autor utworu Go, nazywanego pierwszą bitnikowską powieścią, przedstawiającą – oczywiście pod zmienionymi nazwiskami – Kerouaca, Burroughsa, Ginsberga czy Cassady’ego.

Innym pisarzem, który zabrał głos w tej kwestii, wskazując na genetyczne zróżnicowanie hipstera, był Norman Mailer, określający tę postać jako:

ucywilizowanego prymitywa w gigantycznej dżungli wielkiego miasta (…), który wchłonął w siebie egzystencjalne zagrożenie Murzyna (…), a także żołnierza, przestępcy–psychopaty, narkomana i jazzmana, prostytutki i aktora[17].

Jeśli nawet te dwie nazwy: hipster i bitnik, miały różnorodne pochodzenie, nawet jeśli pierwsze z nich jest wyrażeniem starszym, o dłuższej historii, to po pewnym czasie wyrazy te zaczęły funkcjonować na zasadzie synonimów, określając ludzi związanych z wielkomiejskim undergroundem, toteż Kerouac, jak stwierdzał, opisywał „historię pokolenia hipsterów albo beatników, czyli pokolenia podziemnych”[18].

Bardzo szybko, za sprawą samych przedstawicieli generacji, a także prasy, ustalił się stereotyp bitnika, przeciwstawianego typowemu przedstawicielowi amerykańskiego społeczeństwa. Hip rzekomo nie korzystał z alkoholu, lecz narkotyków, które miały poszerzać pole jego świadomości, odchodził od heteroseksualizmu na rzecz homoseksualnych związków, a także zostawiając chrześcijaństwo, kierował się ku buddyzmowi. Żeby zdać sobie sprawę, jak wielkie było to uproszczenie, wystarczy przypomnieć, iż przedstawiciele beatu nierzadko łączyli w sobie bardzo wiele różnorodnych wpływów i tak np. religijność Jacka Kerouaca została określona przez jednego z krytyków ruchu, Ricka Fieldsa, jako katolicki buddyzm[19].

1.3 Miejsce w przestrzeni kulturowo-literackiej

Beat bywał wielokrotnie zestawiany z innymi grupami, pokoleniami, formacjami literackimi, a także kulturowymi. Oczywistym, wspomnianym już i wynikającym z samej nazwy, odniesieniem jest Lost Generation. Ruch na zasadzie mniejszego lub większego przeciwieństwa porównywany bywał przede wszystkim z poezją akademicką spod znaku Nowej Krytyki, stonowanej, pozbawionej wybuchów emocji, intelektualnej, a także z grupą Black Mountain College z jej najwybitniejszym przedstawicielem, Robertem Duncanem. Przykładowo Ginsberga można pod względem rozumienia istoty poezji traktować jako antagonistę T.S. Eliota i jego poetyki. Trudno z kolei ustalić ostrą granicę pomiędzy bitnikami a grupą poetów z San Francisco, ponieważ drogi tych twórców złączyły się na pewien czas.

Tak jak później beat, tak i transcendentalizm – „nurt odrodzenia społecznego, literackiego i filozoficznego w Nowej Anglii”[20] w latach 1830–1860, w którego skład wchodzili: Ralph Waldo Emerson, Henry David Thoreau, Theodore Parker, Margaret Fuller i inni – określany bywał jako ruch religijny (w ten sposób widział to ugrupowanie m.in. jeden z krytyków, O. B. Frothingham) lub mający podłoże religijne. Ważnym wyznacznikiem takiego przyporządkowania w przypadku XIX–wiecznych twórców była walka z dogmatami kalwinizmu.

Bitników z ruchem transcendentalistów łączyło na pewno przekonanie o szczególnej roli poety w społeczeństwie, którego jest z jednej strony przywódcą, z drugiej zaś nauczycielem. Tak pisze o tym Hanna Cieplińska, rekonstruując światopogląd Thoreau:

A poeta w jego pojęciu to najwyższy przedstawiciel współczesnej ludzkości, szlachetniejszy od uczonego i filozofa. Najszlachetniejszym zaś dziełem poety jest jego życie. Poezja wypływa z życia, ale nigdy nie będzie od życia ważniejsza. Musi być relacją o nim prawdziwą, absolutnie szczerą i uczciwą. Można ją pisać wierszem albo prozą, forma nie jest istotna. Liczy się tylko fakt, że utwór został napisany przez prawdziwego poetę[21].

Podejście takie wiąże się z nierozdzielaniem twórczości i rzeczywistej egzystencji. Wystarczy przypomnieć, iż Ginsberg czy Kerouac większość tekstów pisali na podstawie własnych doświadczeń:

A Thoreau–etyk i moralista w młodości marzył o tym, by zostać poetą rozumianym na sposób transcendentalny, to znaczy poetą w życiu codziennym, a dopiero potem w swojej twórczości. Transcendentaliści bowiem nie rozgraniczali sztuki od życia, romantyczna idea sztuki jako wyrazicielki osobowości twórcy nie była dla nich czczym hasłem[22].

Ponadto transcendentaliści, na czele z Emersonem i Thoreau, stawali, niczym Kierkegaard, w obronie autentyzmu życia jednostki, jej prawa do wolności i indywidualizmu. Bitnicy na pewno podpisaliby się pod tymi słowami samotnika z Walden:

Nie urodziłem się po to, aby ktoś mnie zniewalał. Będę oddychał tak, jak mnie się podoba. Zobaczymy, kto jest silniejszy. Jaką siłę ma tłum? Tylko ci mogą mnie zniewolić, którzy posłuszni są prawom wyższym aniżeli respektowane przeze mnie. Oni skłaniają mnie, abym się stał podobny do nich. Nie słyszę o ludziach zmuszanych do życia w taki a nie inny sposób przez masy innych ludzi. Cóż to byłoby za życie[23]?

W podobny sposób przedstawiciele obu ruchów wyrażają swój stosunek do przyrody, natury. Przykładowo z łatwością możemy naszkicować linię rozwoju i inspiracji łączącą Henry’ego Davida Thoreau z Garym Snyderem[24].

Paralelę w obu przypadkach stanowi również zaplecze społeczno–kulturowe czasów, w których przyszło żyć i bitnikom, i transcendentalistom. Współczesna Thoreau, „zdominowana przez materializm” Ameryka, w której „jedyną miarą wartości człowieka jest jego stan posiadania”[25], do złudzenia przypomina czasy po drugiej wojnie światowej. Zarówno XIX–wieczni pisarze, jak i członkowie pobitego pokolenia, zdawali sobie jednak sprawę, że „dobra materialne są nietrwałe, a nieprzemijalne mogą się okazać jedynie wartości duchowe”[26]:

Twórców tego ruchu głęboko przejmowała jakość amerykańskiego życia. Kraj zalewała wielka fala dobrobytu. Przemysł, handel, rolnictwo rozwijały się wielkimi skokami. Przeciętny człowiek zdawał się otrzymywać należną mu część. A jednak co wrażliwsi obserwatorzy mieli poważne wątpliwości, czy wszystko jest, jak być powinno[27].

Tym, co na pewno różniło transcendentalistów od bitników, było podejście do seksualności i cielesności. Thoreau przeciwstawiał mądrość i czystość niewiedzy i zmysłowości, jakby za buddyjskimi wskazaniami rozprawiając:

Energia twórcza, która się marnuje i zachęca nas do nieczystości, gdy oddajemy się rozpuście, daje nam nowe siły i natchnienie, skoro zachowujemy wstrzemięźliwość. Czystość jest kwiatem człowieczeństwa, to zaś, co nazywamy Geniuszem, Bohaterstwem, Świętością i tym podobne, stanowi jedynie różne wyrosłe z niego owoce. Gdy się otwiera kanał czystości, człowiek natychmiast płynie nim do Boga. Nasza czystość niesie natchnienie, nieczystość zaś działa deprymująco[28].

I dalej kontynuował w duchu, w którym na pewno nie wyraziłby się ani Ginsberg, ani nawet Snyder:

Kto wie, jakiego rodzaju życie byśmy prowadzili, osiągnąwszy czystość? Gdybym znał tak mądrego człowieka, że mógłby nauczyć mnie czystości, niezwłocznie udałbym się na jego poszukiwanie. Wedy głoszą, iż „tylko przez panowanie nad namiętnościami i zmysłami ciała oraz przez dobre uczynki dane jest nam się zbliżyć myślą do Boga”[29].

W jeszcze innej perspektywie bitnicy porównywani bywają pod względem światopoglądu, filozofii życia i pisania z europejskim ruchem egzystencjalistów. Wspominał o tym chociażby Jerzy Jarniewicz[30], a Kerouac określał nawet beat jako „amerykański, hipsterski egzystencjalizm ćpuńskiego chowu”[31]. Zestawienie takie jest jednak problematyczne ze względu na podstawową trudność określenia, kogo uznać należy za pisarza–egzystencjalistę, zwłaszcza, że wielu europejskich twórców odżegnywało się od takiej klasyfikacji. W każdym razie bitnicy na pewno walczyli o prawo człowieka do absolutnej wolności, o prawo jednostki do samej siebie:

Tłum składa się przecież z jednostek, a więc w mocy każdego musi leżeć, by stać się tym, kim się jest – jednostką. Nikt nie może być z tego wyłączony, oprócz tych, którzy pragnąc być „tłumem” sami się wyłączyli. A stać się tłumem, zbierać tłum wokół siebie, to znaczy uwikłać się w nierówne, różnicujące związki życia. I nawet człowiek z najlepszymi intencjami, gdy chce zdobyć dla siebie tłum, może zapoznać jednostkę. A wtedy tłum ma władzę, wpływ, szacunek i potęgę, a znaczy to: tłum tworzy w życiu ludzkim hierarchię, która pomija jednostkę jako słabą i bezsilną oraz na rzecz świata i doczesności neguje wieczną prawdę: jednostkę[32].

Bitników również uznaje się za grupę, która stworzyła podwaliny dla ruchu hipisowskiego przełomu lat 60. i 70., propagującego już samym stylem życia skrajne wyzwolenie spod władzy myślenia w kategoriach konsumpcjonizmu, wolną miłość, a także zażywanie niezliczonych ilości substancji psychodelicznych: „W rzeczywistości wiele konserwatywnych dyskusji na temat kontrkultury umieszcza jej korzenie we wrażliwości beatników z połowy lat 50”[33].

To już Japhy Ryder z powieści Włóczędzy Dharmy przepowiadał rewolucję końca lat 60., nadejście ludzi, którzy zbuntują się przeciwko systemowi „pracy–produkcji–konsumpcji”[34]. Co ciekawe, Ginsberg był czynnym uczestnikiem tych wydarzeń, poświęcając wiele swej twórczości m.in. wojnie w Wietnamie, protestując, z kolei podejście Kerouaca było zachowawcze, a jego poglądy pod koniec niedługiego życia bardziej konserwatywne. Diane di Prima pisała zaś, że ci bitnicy, którzy zostali hipisami, po prostu „wyprzedali swoje ideały”[35].

Czasy te docenił również buddyjski mistrz Lama Ole Nydahl, który tak wyrażał się o latach 60.:

Ówczesne Indie pełne były niezwykłej duchowej otwartości, podobnie jak miało to miejsce w starożytnej Grecji, epoce renesansu i naszych własnych latach sześćdziesiątych. Mimo że w tych ostatnich wielu najzdolniejszych ludzi zagubiło się wśród narkotyków, przypuszczony przez nich szturm na materializm miał naprawdę głębokie znaczenie. Ludzie byli otwarci i pragnęli dać coś innym. Mieli szlachetne cele, zaufanie do umysłu i nie byli pochłonięci przez światowe zainteresowania ani przez snobizm[36].

Nawet Roger Kimball, mimo całej swojej niechęci do pobitego pokolenia, stwierdza, że to właśnie „beatnicy są kluczem do zrozumienia amerykańskiej rewolucji kulturalnej”[37].

1.4 Metoda

Praca ta ma charakter głównie literaturoznawczy, toteż bierze pod uwagę jedynie pisarzy, pomijając innych związanych z beatem artystów, a także odmienną od literackiej twórczość analizowanych poetów i prozaików – choćby muzyczne dokonania Ginsberga czy malarstwo Burroughsa, jednak, ze względu na problematykę badań, książka korzysta z terminologii religijnej i ustaleń religioznawstwa, więc w tym świetle daje się określać jako interdyscyplinarna. Skupia się na trzech najwybitniejszych przedstawicielach–„założycielach” formacji, pozostających w stosunkach przyjacielskich, koleżeńskich czy nawet miłosnych: Allenie Ginsbergu, Jacku Kerouacu i Williamie S. Burroughsie. Dopełnieniem pracy będą inni autorzy związani z ruchem w mniejszym lub większym stopniu, należący również do innych grup, zwłaszcza do San Francisco Renaissance[38]: Neal Cassady, Gregory Corso, Gary Snyder, Lawrence Ferlinghetti, Michael McClure, Philip Lamantia, William Everson, Philip Whalen, Lew Welch, Peter Orlovsky, Kenneth Patchen, Kenneth Rexroth, John Clellon Holmes, a także jedyna w tym męskim towarzystwie kobieta, Diane di Prima, określana niekiedy mianem arcybitniczki, zaś przez jednego z polskich tłumaczy nazwana grafomanką[39].

Konsekwencją takiego podejścia do pracy jest skupienie się na fikcji literackiej, rozumienie rozdziału między pisarstwem i życiem; „ja” tekstowym i „ja” rzeczywistym”. Najczęściej utwory z kręgu Beat Generation mają charakter autobiograficzny, biograficzny (a właściwie quasi–autobiograficzny, quasi–biograficzny), co skutkuje chęcią rozpatrywania tej literatury w kategorii „życiopisania”. Dzieje się to jednak ze szkodą dla jej poznawczych i światopoglądowych walorów. Przykładowo: „Gnijący Ginsberg” z wiersza Meskalina potraktowany zostanie jako postać literacka (bohater utworu), wszelkie odwołania do biografii autorów będą mieć jedynie charakter informacyjny, poszerzający zakres wiedzy, lecz nie wpłyną na samą interpretację twórczości[40]. Jednak to powiązanie życia i pisania należy brać pod uwagę i o nim pamiętać, mając świadomość tego, że większość (wszystkie?) powieści Kerouaca można traktować jako teksty z kluczem – chociażby postać Japhy’ego Rydera wzorowana była na Garym Snyderze, Ray Smith zaś to z założenia alter ego autora. Jak pisał Burroughs o Ćpunie: „Narracja jest fikcją, ale oparta została na faktach z mojego doświadczenia”[41]. Gdyby autor nie miał bowiem w swoim życiu, w taki czy inny sposób, styczności z heroiną, to czy w ogóle stworzyłby tę powieść?

Literatura Beat Generation obrosła w wiele legend, często skupiano się na sensacyjnych doniesieniach o kolejnych ekscesach pisarzy, toteż autor pragnie wyraźnie podkreślić, że jeżeli w pracy występują nawiązania do biografii autorów, to stanowią one jedyne punkt wyjścia. Przykładowo: jeśli Kerouac uzależniony był od alkoholu, co wynika z relacji świadków jego życia, jest to w tej pracy ważne, tylko jeśli pisarz opisuje to uzależnienie i walkę z nim w swojej książce, zwłaszcza że korzysta przy tym z kategorii religijnych. Tak samo rzecz ma się z Burroughsem, który w niezwykle szczerym wyznaniu przyznał, że nie zostałby pisarzem gdyby nie niefortunna śmierć jego żony, Joan Vollmer.

Praca skupia się głównie na utworach z okresu 1945–1962, kiedy w największym stopniu uprawomocnione jest mówienie o Beat Generation. Trzeba jednak wziąć pod uwagę kilka kwestii. Po pierwsze – tematy i motywy, które pojawiły się już w początkowym etapie literackiej kariery, kontynuowane będą niemal do jej końca, dlatego analiza może sięgać nawet po teksty z lat 80. i 90. Przykładowo, dużą stratą byłoby pominięcie utworu Burroughsa Cień szansy, wydanego w 1991 roku. Autor poświęca w nim wiele miejsca prorokom, opisując również zjawisko określane w książce jako „choroba chrystusia”. Po drugie – niektóre teksty Kerouaca czy Burroughsa zostały wydane ze znacznym opóźnieniem: Pedał pisany w latach 1951–1953, ukazał się dopiero w 1985 roku, zaś Zbudź się. Żywot Buddy, tekst z 1955, w 2008 roku.

Jest jeszcze jeden metodologiczny problem z utworami Burroughsa. Ich treść, zawartość, a nawet tytuły zmieniały się na przestrzeni lat i kolejnych wydań – korzystam z tzw. ostatecznych lub zrekonstruowanych tekstów[42]. Warto o tym pamiętać, biorąc pod uwagę chociażby fakt, że utwór Soft Machine (polskie tłumaczenie: Delikatny mechanizm) został na przestrzeni lat wydany w trzech niemal całkowicie różnych, przekształcanych przez autora wersjach. Sytuacja dotyczy także innych pisarzy – pewne elementy książki Kerouaca Visions of Cody znalazły się w powieści W drodze.

Jeśli zaś chodzi o sferę sakralną i różnorodne do niej odwołania, to widoczne są one w każdym dłuższym prozatorskim tekście trójki analizowanych pisarzy: czy to w tytule (Włóczędzy Dharmy), czy w treści utworu, jak chociażby w mikropowieści Burroughsa Cień szansy. Religijność, wierzenia przewijają się również przez wiele wierszy – od gatunkowego nawiązania, choćby do formy psalmu, aż po cytaty z buddyjskich sutr.

Sacrum stanowi podstawę bitnikowskiego pisarstwa. Ujawnia się w różnorodny sposób niemal w każdym tekście na przestrzeni całej literackiej twórczości. Ukazywana rzeczywistość jest pęknięta, niejednorodna, pełna przejawów boskości czy religijności, a niemal każda postać święta czy anielska. Afirmatywna postawa Ginsberga i Kerouaca przepełniona zachwytem nad życiem, powiązana jednak z przerażeniem śmiercią i ogromem Bóstwa – wiele listów obu pisarzy dotyczy Stwórcy, sfery świętej, buddyzmu (autor Kadyszu podpisuje się nawet jako „Papież Ginsberg”) – kontrastuje z podejściem Burroughsa, który zazwyczaj występuje w roli religijnego opozycjonisty, pełnego negacji i sceptycyzmu wobec wszelkich wierzeń i dogmatów.

Na potrzeby pracy wystarczy nieskomplikowana, szeroka definicja sacrum – każdej świętej sfery będącej przeciwieństwem profanum – wszelkich elementów świeckich[43].

Założeniem pracy było nadanie jej przekrojowego charakteru, opisanie różnorodnych, bogatych zjawisk, toteż niektóre problemy zostały tylko naszkicowane czy też zasygnalizowane. Uzupełnieniem analizy są odniesienia i komentarze innych amerykańskich pisarzy, takich jak Charles Bukowski czy Hunter S. Thompson[44].

[1] „Czterech to nie pokolenie” (tłum. własne).

[2] Gazda podaje nazwy grup i kierunków w polskim tłumaczeniu; za autorem stosowana jest w niniejszej pracy, również ta oryginalna, pisownia.

[3] G. Gazda, Słownik europejskich kierunków i grup literackich XX wieku, Warszawa 2000. Hasło: Pobite pokolenie, s. 445.

[4] J. Kerouac, Włóczędzy Dharmy, przeł. M. Obarski, Warszawa 2006, s. 133. Por. J. Morrison, Amerykańska modlitwa, [w:] idem, Amerykańska noc, przeł. A. Brodowicz, s. 10.

[5] J. Sieradzan, Wstęp, [w:] Drogi karmy i ścieżka Dharmy. Antologia poezji buddyjskiej Ameryki, wybrał, we wstęp i słownik zaopatrzył idem, Katowice 1993, s. 6.

[6] R. Kimball, Długi marsz: jak rewolucja kulturalna z lat 60. zmieniła Amerykę, przeł. M. Kowalczyk, Elbląg 2008, s. 58.

[7] J. Kerouac, Maggie Cassidy, przeł. M. Świerkocki, Warszawa 2012, s. 217.

[8] R. Sukenick, Nowojorska bohema, przeł. A. Dorobek, Warszawa 1995, s. 94.

[9] Narkoman z Times Square, prototypowa postać nowojorskiego undergroundu, wspominany wielokrotnie w twórczości bitników, z nazwiska pojawia się chociażby w znanym wierszu Ginsberga Zapis snu.

[10] Powyższe informacje za: A. Kopcewicz, M. Sienicka, Historia literatury Stanów Zjednoczonych w zarysie. Wiek XX, Warszawa 1982, s. 161–165.

[11] Zwłaszcza zob. R. Sukenick, op. cit., s. 141–148.

[12] Termin został upowszechniony przez powieść Johna Clellona Holmesa Go, wydaną w 1952 roku.

[13] G. Gazda, op. cit., hasło: Stracone Pokolenie, s. 594–595.

[14] A. Kopcewicz, M. Sienicka, op. cit., s. 371.

[15] J. Kerouac, Podziemni, przeł. J. Witt, Poznań 1995, s. 34.

[16] J. Witt, Nota od tłumacza, [w:] ibidem, s. 7.

[17] Cyt. za: B. Baran, Skowyt świadomości skończonej, [w:] A. Ginsberg, Utwory poetyckie, przeł. idem, Kraków 1984, s. 231.

[18] J. Kerouac, Podziemni, s. 123.

[19] Za: J. Sieradzan, op. cit, s. 9–10.

[20] H. Cieplińska, Przedmowa, [w:] H. D. Thoreau, Życie bez zasad, wyb., przekł., przed. i oprac. eadem, Poznań 2011, s. 7.

[21] Eadem, Przedmowa, [w:] H. D. Thoreau, Obywatelskie nieposłuszeństwo, przekł. i oprac. eadem, Poznań 2006, s. 13–14.

[22] Ibidem.

[23] H. D. Thoreau, Obywatelskie nieposłuszeństwo, przeł. i oprac. H. Cieplińska, Poznań 2006, s. 44–45.

[24] Tak jak Thoreau postawił swoją chatkę nad stawem Walden, tak Snyder wybudował swój dom, w którym do dziś mieszka z rodziną.

[25] H. Cieplińska, Przedmowa, [w:] H. D. Thoreau, Życie bez zasad, op. cit., s. 12.

[26] Ibidem, s. 10.

[27] H. Cieplińska, Przedmowa, [w:] H. D. Thoreau, Walden, czyli życie w lesie, przekł., przed. i oprac. przypisów eadem, Poznań 2010, s. 7.

[28] H. D. Thoreau, Walden…, s. 234.

[29] Ibidem.

[30] J. Jarniewicz, Beatnik w niebiesiech, czyli Ginsberg kanonizowany, [w:] idem, Od pieśni do skowytu, Wrocław 2008, s. 106.

[31] J. Kerouac, Podziemni, s. 41.

[32] S. Kierkegaard, Jednostka i tłum, przeł. A. Ściegienny, [w:] Filozofia egzystencjalna, wybór i wstępy L. Kołakowski, K. Pomian, Warszawa 1965, s. 58.

[33] R. Kimball, op. cit., s. 244.

[34] J. Kerouac, Włóczędzy…, s. 123–124.

[35] D. di Prima, Wspomnienia bitniczki, przeł. J. Polak, Łódź 2013, s. 5.

[36] Lama Ole Nydahl, Jakimi rzeczy są. Współczesne wprowadzenie do buddyzmu, przeł. W. Tracewski, Gdańsk 1995, s. 17.

[37] R. Kimball, op. cit., s. 31.

[38] Przeprowadzenie ostrego, wyraźnego podziału na beat i Renesans San Francisco nie jest łatwy, zwłaszcza iż wybuch poezji na Zachodnim Wybrzeżu wiąże się z ówczesnym przyjazdem bitników właśnie. Ponadto poeci tych dwóch grup – pod patronatem Kennetha Rexrotha – wzięli razem udział w słynnym odczycie w Six Gallery w 1955 roku.

[39] To opinia Andrzeja Szuby. Zob. Nowa poezja amerykańska sprzed dwudziestu lat – wizjonerzy i buntownicy, „Literatura na Świecie” nr 9, 1977, s. 362.

[40] Dla autora nie jest ważne, a już na pewno najważniejsze, jak często Kerouac się modlił i medytował, lecz to jak o modlitwie i medytacji pisał. Podobnie nie jest tak istotne, jak często Ginsberg zażywał LSD, lecz jak tę kwestię opisywał.

[41] W. S. Burroughs, Aneks 2, [w:] idem, Ćpun, przeł. A. Ziembicki, R. Januszewski, Warszawa 2004, s. 157.

[42] Zob. O. Harris, Wstęp, [w:] ibidem, s. 8–10.

[43] M. Eliade, Sacrum a profanum, przeł. B. Baran, Warszawa 2008.

[44] Należy zaznaczyć, że praca wykorzystuje ustalenia, które pojawiły się już w artykule: P. Gibas, Beat Generation a religia, „Prace Literackie” nr LIV, 2014, s. 85–97.

2. BÓG

Dostępne w wersji pełnej

3. CHRYSTUS

Dostępne w wersji pełnej

4. CHRZEŚCIJAŃSTWO

4.1 Wieczna wędrówka

Dostępne w wersji pełnej

5. ANIELSKI I ŚWIĘTY

Dostępne w wersji pełnej

6. BUDDYZM

Dostępne w wersji pełnej

7. KATOLICKI BUDDYZM

Dostępne w wersji pełnej

8. RELIGIA: WŁADZA I KONTROLA

8.1 Wierzenia egipskie

Dostępne w wersji pełnej

9. NARKOTYKI – „RELIGIA KONTROLI”

Dostępne w wersji pełnej

10. MISTYCZNE NARKOTYKI

10.1 Duchowa rewolucja

Dostępne w wersji pełnej

11. SEKSUALNE ZBAWIENIE

Dostępne w wersji pełnej

12. ORALNOŚĆ I RYTUALNOŚĆ TWÓRCZOŚCI

Dostępne w wersji pełnej

13. ELEMENTY INNYCH WIERZEŃ

13.1 Islam

Dostępne w wersji pełnej

14. POLSKA RECEPCJA BEAT GENERATION

14.1 Publikacje

Dostępne w wersji pełnej

15. WNIOSKI

Dostępne w wersji pełnej

GLOSARIUSZ

Dostępne w wersji pełnej

WYBRANA BIBLIOGRAFIA

Buswell Robert E., Lopez Jr Donald S., The Princeton Dictionary of Buddhism, Princeton 2013.

Eliade Mircea, Sacrum a profanum, przeł. Bogdan Baran, Warszawa 2008.

Encyclopaedia Britannica, [online] https://www.britannica.com, data dostępu 20.10.2016.

Filozofia Wschodu, pod red. Beaty Szymańskiej, Kraków 2001.

Frédéric Louis, Słownik cywilizacji indyjskiej, t. 1–2, przeł. zespół p. kier. Przemysława Piekarskiego, Katowice 1998.

Johnson William J., A Dictionary of Hinduism, Oxford 2014.

Kubiak Zygmunt, Mitologia Greków i Rzymian, Kraków 2013.

Lowenstein Tom, Buddyzm, przeł. Joanna Pierzchała, Warszawa 1997.

Mandel Khân Gabriele, Budda oświecony, przeł. Hanna Borkowska, Warszawa 2003.

Niwiński Andrzej, Mity i symbole starożytnego Egiptu, Warszawa 2001.

Pinch Geraldine, Egyptian Mythology: A Guide to the Gods, Goddesses, and Traditions of Ancient Egypt, Oxford 2004.

The Catholic Encyclopedia, [online] http://www.catholic.org, data dostępu 20.10.2016.

The Oxford Dictionary of the Jewish Religion, ed. Adele Berlin i Maxine Grossman, Oxford 2011.

Zotz Volker, Historia filozofii buddyjskiej, przeł. Monika Nowakowska, Kraków 2007.

PODZIĘKOWANIA
PAWEŁ GIBAS

Dostępne w wersji pełnej

BIBLIOGRAFIA

Anders Jarosław, Burroughs – mitologia cywilizacji, „Literatura na Świecie” nr 3, 1981, s. 230–233.

Asher Levi, The Beat Generation, [online] http://www.litkicks.com/BeatGen, data dostępu 20.10.2016.

Baudelaire Charles, Paryski spleen, przeł. Joanna Guze, Warszawa 1992.

Berkowski Paweł, Noc gdy usłyszałem głos Williama Burroughsa, „Czas Kultury” nr 5/6, 1996, s. 72.

Brogan Hugh, Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki, tłum. Elżbieta Macauley, Wrocław 2011.

Bukowski Charles, Fragmenty winem poplamionego notatnika, przeł. Robert Sudół, Warszawa 2010.

Bukowski Charles, Zapiski starego świntucha, przeł. Jacek Lachowski, Warszawa 2002.

Burroughs William S., Kerouac Jack, A hipopotamy żywcem się ugotowały, przeł. Ewa Górczyńska, Wołowiec 2014.

Burroughs William S., Cień szansy, przeł. Andrzej Chajewski, Warszawa 1997.

Burroughs William S., Ćpun, przeł. Andrzej Ziembicki, Radosław Januszewski, Warszawa 2004.

Burroughs William S., Delikatny mechanizm, przeł. Mateusz Janiszewski, Kraków 2013.

Burroughs William S., Nagi lunch, przeł. Edward Arden, Kraków 2012.

Burroughs William S., Pedał, przeł. Paweł Lipszyc, Gdańsk 1993.

Burroughs William S., The Wild Boys, New York 1994.

Burroughs William S., Wybuchowy bilet, przeł. Mateusz Janiszewski, Kraków 2014.

Burroughs William S., Zachodnia kraina, przeł. Paweł Lipszyc, Warszawa 2009.

Domher Grzegorz, „Nagi lunch” na lunch, „Opcje” nr 3, 1995, s. 28–30.

Dorobek Andrzej, Beat czterdzieści lat później: Kerouac, Burroughs, Ginsberg i Kesey w Polsce, „Literatura na Świecie” nr 12, 1994, s. 347–356.

Drogi karmy i ścieżka Dharmy. Antologia poezji buddyjskiej Ameryki, wybrał, we wstęp i słownik zaopatrzył Jacek Sieradzan, Katowice 1993.

Eliade Mircea, Sacrum a profanum, przeł. Bogdan Baran, Warszawa 2008.

Fariña Richard, Wszystko się spieprzyło, ale chyba będzie lepiej, przeł. Tomasz Kłoszewski, Łódź 2014.

Filozofia egzystencjalna, wybór i wstępy Leszek Kołakowski, Krzysztof Pomian, Warszawa 1965.

Gazda Grzegorz, Słownik europejskich kierunków i grup literackich XX wieku, Warszawa 2000.

Gibas Paweł, Beat Generation a religia, „Prace Literackie” nr LIV, 2014, s. 85–97.

Ginsberg Allen, Howl and Other Poems, San Francisco 2001.

Ginsberg Allen, Kadysz i inne wiersze, przeł. Grzegorz Musiał, Bydgoszcz 1992.

Ginsberg Allen, Kerouac Jack, Listy, przeł. Krzysztof Majer, Wołowiec 2012.

Ginsberg Allen, Pozdrowienia dla Fernanda Pessoi, przeł. Piotr Sommer, [w:] O krok od nich, wyb., przeł., oprac. P. Sommer, Wrocław 2006.

Ginsberg Allen, Skowyt i inne wiersze, przeł. Grzegorz Musiał, Bydgoszcz 1984.

Ginsberg Allen, Utwory poetyckie, przeł. Bogdan Baran, Kraków 1984.

Ginsberg Allen, Znajomi z tego świata, przeł. Julia Hartwig, Artur Międzyrzecki, Piotr Sommer, Andrzej Szuba, Kraków 1993.

Gołębiowski Marek, Dzieje kultury Stanów Zjednoczonych, Warszawa 2005.

Grof Stanislav, Obszary nieświadomości. Raport z badań nad LSD, przeł. Andrzej Szyjewski, Kraków 2012.

Grzebalski Mariusz, 37. dowód na istnienie diabła, „Czas Kultury” nr 6, 1993, s. 102–103.

Grzebalski Mariusz, Zła karma, „Nowy Nurt” nr 5, 1994, s. 7.

Hartwig Julia, Dwa posiłki z Allenem Ginsbergiem, „Kresy” nr 30, 1997, s. 214–217.

Hassan Ihab, Neoliteratura w Stanach Zjednoczonych, przeł. Julita Wroniak, „Literatura na Świecie” nr 3, 1977, s. 330–341.

Haynes Sarah, An Exploration of Jack Kerouac’s Buddhism: Text and Life, [online] http://www.thezensite.com/ZenEssays/Miscellaneous/KerouacBuddhism.html, data dostępu 20.10.2016.

Historia literatury amerykańskiej XX wieku, red. Agnieszka Salska, Kraków 2003.

Holmes John Clellon, This Is The Beat Generation, [online] http://www.litkicks.com/Texts/ThisIsBeatGen.html, data dostępu 20.10.2016.

Huxley Aldous, Drzwi percepcji. Niebo i piekło, przeł. Marta Mikita, Warszawa 2012.

Inglot Jacek, Beat generation: gorączka i medytacja, „Odra” nr 10, 1994, s. 104–105.

Inglot Jacek, Inferno rozbestwionej wyobraźni, „Odra” nr 12, 1995, s. 114–115.

Inglot Jacek, Psychodeliczne inferno, „Nowa Fantastyka” nr 3, 1996, s. 68–69.

Jarniewicz Jerzy, Ginsberg: klasyk i debiutant, „Literatura na Świecie” nr 9, 1987, s. 336–356.

Jarniewicz Jerzy, Od pieśni do skowytu, Wrocław 2008.

Jarniewicz Jerzy, Rysopisy straceńców. Jack Kerouac, W drodze, [w:] idem, Znaki firmowe. Szkice o współczesnej prozie amerykańskiej i kanadyjskiej, Kraków 2007, s. 50–55.

Jenkins Philip, Historia Stanów Zjednoczonych, przeł. Anna Oksiuta, Kraków 2009.

Kalandyk Mariusz, Elegia dla A. Ginsberga, „Fraza” nr 16, 1997, s. 160.

Kamionowski Jerzy, Burroughs – kucharz transcendentalny?, „Nowy Nurt” nr 11, 1995, s. 14.

Kamionowski Jerzy, Zamknięte wrota percepcji, „Nowy Nurt” nr 1, 1996, s. 13.

Kerouac Jack, Big Sur, przeł. Maciej Świerkocki, Warszawa 2011.

Kerouac Jack, Chorus 34, 43, 44, przeł. Andrzej Szuba, „Na Dziko” nr 7, 1996.

Kerouac Jack, Maggie Cassidy, przeł. Maciej Świerkocki, Warszawa 2012.

Kerouac Jack, Mój brat ocean, przeł. Paweł Lipszyc, Warszawa 2013.

Kerouac Jack, Podziemni, przeł. Jacenty Witt, Poznań 1995.

Kerouac Jack, Podziemni; Pic, przeł. Maja Kittel, Warszawa 2005.

Kerouac Jack, The Scripture of the Golden Eternity, San Francisco 2001.

Kerouac Jack, W drodze, przeł. Anna Kołyszko, Warszawa 2009.

Kerouac Jack, Wiersze, przeł. Andrzej Szuba, „NaGłos” nr 18/19, 1995.

Kerouac Jack, Wizje Gerarda, przeł. Marek Obarski, Poznań 1996.

Kerouac Jack, Włóczędzy Dharmy, przeł. Marek Obarski, Warszawa 2006.

Kerouac Jack, Zbudź się. Żywot Buddy, przeł. Maciej Świerkocki, Warszawa 2014.

Kimball Roger, Długi marsz: jak rewolucja kulturalna z lat 60. zmieniła Amerykę, przeł. Małgorzata Kowalczyk, Elbląg 2008.

Kopcewicz Andrzej, Sienicka Marta, Historia literatury Stanów Zjednoczonych w zarysie. Wiek XX, Warszawa 1982.

Księżyk Rafał, 23 cięcia dla Williama S. Burroughsa, Gdańsk 2013.

„Kwartalnik Artystyczny” nr 3, 1997.

Lardas John, The Bop Apocalypse: The Religious Visions of Kerouac, Ginsberg, and Burroughs, Baltimore 2001.

„Literatura na Świecie” nr 7/8, 2005.

Mailer Norman, The White Negro, [online] http://www.dissentmagazine.org/online_articles/the-white-negro-fall-1957, data dostępu 20.10.2016.

Mały słownik pisarzy angielskich i amerykańskich, pod red. Stanisława Helsztyńskiego. Hasła: Allen Ginsberg, William S. Burroughs, Jack Kerouac, s. 77–78, 200, 269–270.

Miłosz Czesław, Do Allena Ginsberga, [w:] idem, Wiersze wszystkie, Kraków 2011, s. 1072–1074.

McClure Michael, Scratching the Beat Surface: Essays on New Vision from Blake to Kerouac, Hawthorn 1994.

Mejor Marek, Buddyzm, Warszawa 1980.

Miles Barry, Allen Ginsberg: Beat Poet, London 2011.

Miles Barry, Jack Kerouac: King Of The Beats, London 2011.

Miles Barry, William Burroughs: El Hombre Invisible, London 2011.

Molek–Kozakowska Katarzyna, Discursive Exponents of the Ideology of Counterculture in Allen Ginsberg’s Poems, Opole 2011.

Musiał Grzegorz, Ameryka, Ameryka! Antologia wierszy poetów amerykańskich po 1940 roku, Bydgoszcz 1994.

Nauka Buddy, przeł. Wiesław Kurpiewski, Kraków 2008.

Nowa poezja amerykańska sprzed dwudziestu lat – wizjonerzy i buntownicy, „Literatura na Świecie” nr 9, 1977, s. 340–365.

Nydahl Lama Ole, Jakimi rzeczy są, przeł. Wojtek Tracewski, Gdańsk 1995.

Opiewam nowoczesnego człowieka. Antologia poezji amerykańskiej, wybór i opracowanie Julia Hartwig i Artur Międzyrzecki, Warszawa 1992.

Palmowski Michał, The Beat Generation and American Transcendentalism, [w:] Człowiek w literaturze i kulturze, pod red. Grzegorza Jaśkiewicza i Krzysztofa Nycza, Nowy Sącz 2008.

Paryż Marek, Dezintegracja (William S. Burroughs, Zachodnia kraina), [w:] idem, Od Ralpha Ellisona do Jhumpy Lahiri: szkice o prozie amerykańskiej XX i początku XXI wieku, Warszawa 2011, s. 140–144.

Pietrasz Andrzej, Allen Ginsberg w Polsce, Warszawa 2014.

Prima di Diane, Wspomnienia bitniczki, przeł. Jędrzej Polak, Łódź 2013.

Sadkowski Wacław, Wzlot i upadek. Rewolucja seksualna od Henry Millera do Williama Burroughsa, „Literatura na Świecie” nr 5/6, 1987, s. 321–337.

Snyder Gary, Dlaczego kierowcy ciężarówek z drewnem wstają wcześniej niż adepci Zen, przeł. Adam Szostkiewicz, Julia Hartwig, Czesław Miłosz, Andrzej Szuba i in., Kraków 2013.

Sounes Howard, Charles Bukowski: W ramionach szalonego życia, przeł. Magdalena Rabsztyn, Warszawa 2007.

Sukenick Ronald, Nowojorska bohema, przeł. Andrzej Dorobek, Warszawa 1995.

Suzuki Daisetz Teitaro, Wprowadzenie do buddyzmu Zen, przeł. Andrzej i Małgorzata Grabowscy, Kraków 2011.

Sztuczne raje, pod red. Marka Kuziaka, Słupsk 2002.

Tes Urszula, Kino Beat Generation, Kraków 2010.

Thompson Hunter S., Lęk i odraza w Las Vegas. Szaleńcza podróż do serca „amerykańskiego snu”, przeł. Marcin Wróbel, Maciej Potulny, ilustr. Ralph Steadman, posłowie Jakub Żulczyk, Warszawa 2008.

Thoreau Henry David, Obywatelskie nieposłuszeństwo, przekład i opracowanie Hanna Cieplińska, Poznań 2006.

Thoreau Henry David, Walden, czyli życie w lesie, przekład, przedmowa i opracowanie przypisów Hanna Cieplińska, Poznań 2010.

Thoreau Henry David, Życie bez zasad i inne eseje, wybór, przekład, przedmowa i opracowanie Hanna Cieplińska, Poznań 2011.

Tuziak Andrzej, Nagi Burroughs, „FA-art” nr 1, 1995, s. 71–72.

Tytell John, Naked Angels: The Lives and Literature of Beat Generation, Chicago 2006.

What Happened to Kerouac, Richard Lerner, Lewis MacAdams, USA 1986.

William S. Burroughs na wylot (William S. Burroughs: A Man Within), Yon Leyser, Chile 2010.

Witkiewicz Stanisław Ignacy, Narkotyki. Niemyte dusze, wstęp i opracowanie Anna Micińska, Warszawa 1979.

Wizjonerzy i buntownicy. Wiersze współczesnych poetów amerykańskich, wybrała, przełożyła i opatrzyła posłowiem Teresa Truszkowska, Kraków 1976.

Wśród amerykańskich poetów, wybór i przekład Tadeusz Rybowski, Wrocław 1979.

Wywiad z Williamem Burroughsem, oprac. Anna Wasilewska, „Literatura na Świecie” nr 3, 1981, s. 234–239.

Życie jest suką (Rozmawiają William S. Burroughs i Timothy Leary), przeł. Piotr Madejski, „Notatnik Teatralny” nr 12/13, 1996, s. 31–34.

Życie w drodze: Antologia poezji hippisów, Warszawa 1986.

Spis treści:

Karta tytułowa

1. Wstęp

1.1 Ruch i historia

1.2 Znaczenie nazw: hipster i bitnik

1.3 Miejsce w przestrzeni kulturowo-literackiej

1.4 Metoda

2. Bóg

3. Chrystus

4. Chrześcijaństwo

4.1 Wieczna wędrówka

5. Anielski i święty

6. Buddyzm

7. Katolicki buddyzm

8. Religia: władza i kontrola

8.1 Wierzenia egipskie

9. Narkotyki – „religia kontroli”

10. Mistyczne narkotyki

10.1 Duchowa rewolucja

11. Seksualne zbawienie

12. Oralność i rytualność twórczości

13. Elementy innych wierzeń

13.1 Islam

14. Polska recepcja Beat Generation

14.1 Publikacje

15. Wnioski

Glosariusz

Wybrana bibliografia

Podziękowania

Bibliografia

Karta redakcyjna

Recenzenci:

prof. dr hab. Krzysztof Biliński,

dr hab. Marek Paryż

© by Paweł Gibas and Officyna s.c., Łódź 2017

Redakcja: Karolina Drożdż

Korekta: Łukasz Urbaniak

Opracowanie graficzne: Katarzyna Turkowska

Wydawnictwo Przypis

93–114 Łódź, ul. Przędzalniana 99

www.przypis.com.pl, tel. 508 156 066

ISBN 978-83-62409-66-2

Przypis jest marką Wydawnictwa Officyna s.c.

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com