Spis treści

Okładka

Karta tytułowa

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Rozdział 7

Rozdział 8

Rozdział 9

Rozdział 10

Rozdział 11

Rozdział 12

Rozdział 13

Rozdział 14

Rozdział 15

Rozdział 16

Rozdział 17

Rozdział 18

Rozdział 19

Rozdział 20

Rozdział 21

Rozdział 22

Rozdział 23

Rozdział 24

Rozdział 25

Rozdział 26

Rozdział 27

Od Autorki

Karta redakcyjna

Dla P.F.

Pierwszego dnia jesieni 1987 roku pan Henryk Dąbrowski siedział sam i samotnie na ławce w ogrodzie. Za żelaznym parkanem mknęły ulicą Belwederską w Warszawie samochody i autobusy. Pośrodku ogrodu stała willa tynkowana ciemnoszaro. Wybudował ją przedwojenny bogacz, a w każdym razie człowiek na tyle zamożny, aby pozwolić sobie na dwa piętra i głębokie piwnice. Trzydzieści lat temu willa stała się Domem Spokojnej Starości. Pan Henryk mieszkał tu od roku.

Tego dnia, 23 września, było sucho, chłodno, niebo miało kolor niebieski, ale zimny. Na ławkach w ogrodzie siedziało kilka osób, mało, wszystkie były ciemno ubrane i nieruchome. Pan Henryk siedział pochylony do przodu, palił papierosa, ale nie odpoczywał. Był niespokojny. Przyszło mu do głowy, że ludzie na ławkach, starsi mężczyźni i kobiety, wyglądają jak kruki. Rozejrzał się za prawdziwymi krukami. Nie było ich. Opuścił wzrok, oparł się plecami o ławkę, ale ciągle nie odpoczywał. Przed sobą widział teraz cienki pasek zwiędłych liści, zatrzymanych przez krawężnik alejki. Jeden z nich, brązoworudy miał wypukłe prążkowania podobne do żeber wychudzonego człowieka, a jego pozwijanie przypominało przygarbione plecy.

– Zwiędłe liście to też liście – powiedział do siebie pan Henryk. – Miały prawo kiedyś być zielone, to mają teraz prawo być brązowe. Wszystko jest w porządku.

Pan Henryk pomyślał, że sam jest zwiędłym liściem i chciał poczuć, że to jest tak, jak być powinno.

Alejką nieoczekiwanie przemknęła nowa pensjonariuszka. Miała na szyi jasnofioletowy szaliczek, a głowę trzymała uniesioną wysoko. Pan Henryk wiedział, że nazywa się Elżbieta Dąbrowska i trochę był ciekaw, ile ma lat. Trzasnęły drzwi wejściowe Domu, powoli uspokajało się powietrze rozedrgane raptownym wtargnięciem kobiety.

Pan Henryk wzrokiem odnalazł przytulony do krawężnika zwinięty liść. Nagle przypłynęła do niego obecność żony.

– Widzisz, Czesiu, widzisz – powiedział do niej w duchu pan Henryk. – Widzisz, jak to jest. Niedługo się spotkamy.

Obecności pani Czesławy doznawał pan Henryk na podobieństwo mgły i głosu we mgle. Wyobraził sobie teraz, że jej głos mówi: Oj, Heniu, dlaczego ty nic nie dbasz o siebie… Słyszał to jakby z coraz większego oddalenia i wydało mu się, że pani Czesława wróciła już tam, gdzie teraz jest i że znowu został sam. Ale był już spokojny. Myślał o obiedzie, patrzył na liście, słyszał szum przejeżdżających samochodów. Był liściem, niebo było niebieskie, nadeszła jesień. Wszystko było tak, jak być powinno.

– Jestem spokojny – pomyślał pan Henryk. – Nie jestem niespokojny.

Tymczasem przyleciały kruki. Jeden z nich, szperając w ziemi, krok za krokiem zbliżał się do liścia pana Henryka. Dziobnął tu i tam, i nagle podrzucił zwinięty liść, ten z wystającymi żebrami. Pana Henryka jakby ktoś szpilką ukłuł, ale nie pogonił ptaka, nic, siedział dalej. Jestem spokojny, pomyślał pan Henryk. Ale jakoś mu się smutniej zrobiło.

I wtedy przyszedł wiatr, właściwie mały wietrzyk, choć zimny. I ten liść ruszył do przodu. Przeleciał – najpierw troszeczkę, a potem jeszcze, i znowu – przez alejkę, na trawę i dalej… Pan Henryk znieruchomiał z zaskoczenia. Z wierzchu pozostał jak głaz, ale w środku, w rytm bijącego serca coraz głośniej mówił sam do siebie: Cholera, cholera, cholera! Cholera!

I nagle postanowił, że i on przed śmiercią jeszcze się ruszy.

ROZDZIAŁ 1

Dwadzieścia minut przed pierwszą w ogródku były już tylko trzy osoby. Pan Henryk poczuł, że ogarnia go przedobiednia niecierpliwość, ale zaraz skarcił sam siebie. Dopiero co ustalił z sobą, że wstanie z ławki o 12.50 i ta chęć do zachowania wewnętrznej dyscypliny była czymś nowym, czego pan Henryk nie chciał utracić.

Za piętnaście pierwsza poderwała się pani Basia, a w chwilę po niej, tak zwana Mała Babcia niecierpliwie poczłapała w stronę domu i pan Henryk został w ogrodzie sam, z głębokim poczuciem dokonywania przestępstwa. Czego ja się boję, dumał. Przecież dziesięć minut zupełnie wystarcza, żeby zdążyć na obiad. Popatrzył na niebo, przeszukując myślami obrazy ludzi i zdarzeń, mogących w nim wywołać ten dreszcz niepokoju, który ze zdziwieniem i nawet pewnym rozbawieniem obserwował pan Henryk u siebie od kilku minut. I nagle znalazł. Nie bądź idiotą, Heniu!, wykrzyknął w myślach. Czy to możliwe, żebyś bał się kucharki?

Za dziesięć pierwsza, ciągle czując się głupcem, ale dzięki temu też jakiś młodszy, pan Henryk wkroczył do domu. Trrrach! Zatrzasnęły się drzwi i to zanim pan Henryk zdążył usunąć lewą nogę, przez co został niezbyt boleśnie, ale jednak uderzony.

– Cholera! Powinno się zlikwidować tę automatyczną zamykaczkę! – powiedział głośno pan Henryk, po czym rozejrzał się, czekając na reakcję, ale hol był pusty. I stało się tak, że pierwszy raz, odkąd tu zamieszkał, pan Henryk zobaczył szare olejne ściany, zimne, gładkie ciemne schody i duże drzwi z napisem JADALNIA. Stanął na środku pustego korytarza i powiedział półgłosem:

– Zimno i śmierdzi.

Istotnie, w holu panował zapach… jakby piwnicy i starych ziemniaków. Pan Henryk sapnął i rozpoczął wędrówkę w górę.

Pokój pana Henryka znajdował się na drugim piętrze, a piętra w tej porządnej, przedwojennej willi były naprawdę wysokie. Złość jednak dodawała panu Henrykowi sił, tak więc prawie bez zadyszki dotarł na drugie piętro. Brakowało tylko kilku minut do pierwszej i pan Henryk zdał sobie sprawę z ciszy – nigdzie nie było żywej duszy, wszystkie żywe dusze siedziały już w jadalni, czekając na obiad. Zupełnie jak w obozie!, pomyślał wspominając oflag, w którym spędził pięć lat podczas wojny i gdzie, przynajmniej przez pierwsze dwa lata, posiłki były największą atrakcją dnia i podniecały wszystkich bardziej nawet niż akty patriotycznego spiskowania.

Nagle dojrzał we wnęce okiennej cień ruchu… Ktoś tam stał. Pan Henryk postąpił krok naprzód, by lepiej ujrzeć śmiałka, który jak i on odważył się na nieobecność w jadalni. Po fioletowym szaliczku rozpoznał panią Elżbietę Dąbrowską. Kurczowo trzymała się parapetu… Jakby nie była w dobrej formie. Jakby była chora. Albo zrozpaczona.

Pan Henryk od razu udał, że nic i nikogo nie zauważył, w ten sposób dał sobie czas do namysłu. Otworzył drzwi pokoju, zdjął płaszcz, szybko umył ręce, z szuflady wydobył sztućce i już był gotów do zejścia na obiad (pierwsza za dwie), gdy na chwilę przystanął przy drzwiach. Nie znał jeszcze odpowiedzi na pytanie, dlaczego ta nowa kobieta jest zrozpaczona. Wyjaśnienie nie nadeszło dotąd z głębi jego umysłu, a przecież aby działać, trzeba najpierw rozumieć… Pan Henryk zastanowił się, co mogłoby panią Czesławę wprawić w taką rozpacz, i już wiedział, tylko śmierć kogoś najbliższego. Jeszcze sekunda i pan Henryk mógłby aż nadto dobrze przypomnieć sobie, jak pani Czesława zareagowała na śmierć i czyja była to śmierć, i… ale już kilka lat temu nauczył się trzymać drzwi do tego wspomnienia całkowicie zamknięte. Tak więc teraz też natychmiast je zatrzasnął i uznał, że ton pogrzebowy nie pasuje do rozważanej sytuacji ze względu na jasnofioletowy kolor szaliczka. A zatem… Pan Henryk z ręką na klamce powoli wodził wzrokiem dookoła, gdy nagle rozjaśniło mu się w głowie. Rozwiązanie miał przed sobą. Patrzył bowiem na pokój, którego był mieszkańcem. Na olejną lamperię do wysokości półtora metra. Na jedną szafę. Na walizki widoczne pod łóżkami. Szpitalny wygląd metalowych krzeseł. Tak, przecież to jej pierwszy dzień tutaj… Może być zaszokowana. Pan Henryk wytężył uwagę – zaraz, gdzie ją mogli dać? Aha! Do lodówki, pięcioosobowego pokoju naprzeciwko łazienki, tam na miejsce pani Stefanii z powodu choroby przeniesionej w zeszłym tygodniu do Bromek. A skoro tam, to nic dziwnego, że biedna kobieta trzymała się parapetu, żeby nie upaść z wrażenia. Teraz jeszcze spóźni się na obiad i narazi kucharce lub Eugenii. Ktoś powinien szybko uratować tę kobietę przed dalszymi nieszczęściami. A że nikogo innego nie było w pobliżu, pan Henryk postanowił wziąć to na siebie. Jednak zamykając drzwi, przelotnie zdziwił się swoją nieoczekiwaną gotowością do pomocy. Coś ty taki wyrywny, Heniu? Co cię właściwie obchodzi to kobieta?, spytał pan Henryk samego siebie. Co go mogła obchodzić jakaś pani Elżbieta… Elżbieta Dąbrowska? I nagle pan Henryk zrozumiał, to było całkowicie jasne, ta kobieta, zupełnie przypadkowo, miała takie samo nazwisko, jak on! Pani Elżbieta Dąbrowska miała kłopot. A pan Henryk Dąbrowski postanowił jej trochę pomóc.

Gdy pan Henryk podszedł do kobiety, okazało się, że może przyjrzeć się jedynie jej plecom. Była w płaszczu, co jeszcze bardziej zaniepokoiło pana Henryka, gdyż wiedział, że zostawienie ubrania w pokoju z pewnością pochłonie dalsze kilkadziesiąt sekund, których właściwie już nie mieli! Skłonił się lekko:

– Czy pozwoli pani, że… hm… zabiorę ją na dół na obiad? – spytał, ale kobieta nie zareagowała. Pan Henryk pochylił się, aby zajrzeć jej w twarz, a wtedy szybko cofnęła się ku ścianie. Stała teraz dosłownie wciśnięta w kąt, choć wyprostowana, zwrócona plecami do pana Henryka.

– Droga pani… – przemówił niepewnie pan Henryk. – Chciałbym pomóc. Trzeba, aby pani szybko zostawiła płaszczyk w pokoju, zabrała sztućce i zeszła na dół. Tutaj ci, co się spóźniają, mają nieprzyjemności, więc… Zaczekam na panią, zejdziemy razem.

Znowu odpowiedzią była cisza i nieruchomość. Pan Henryk rozejrzał się bezradnie, gdy wtem zobaczył w szybie odbicie twarzy kobiety. Wydało mu się, obraz był niewyraźny, że jej oczy błyszczą nienaturalnie. Pan Henryk zrozumiał, że błyszczą od łez i domyślił się, że kobieta może być zakłopotana. Nie chciała pokazać się obcemu w takim stanie. Odezwał się:

– Odwracam się, a pani niech szybko biegnie do swojego pokoju. Zaczekam.

Usłyszał stukot szybko oddalających się kroków i wreszcie głos – kobieta krzyczała – już z drugiej strony korytarza.

– Proszę się ode mnie odczepić!

Panu Henrykowi zrobiło się niezwykle głupio. Tego nie spodziewał się w żadnym wypadku. Zwrócił się w stronę kobiety, ale nie ku niej, aby bardziej nie zakłopotać jej swoim spojrzeniem, i powtórnie lekko się skłonił. Schodząc do jadalni spojrzał na zegarek – było pięć po pierwszej.

Jak przewidywał, wszyscy siedzieli już przy stolikach. Na blacie okienka, przez które pomocnice kuchenne wydawały posiłki, nie stał ani jeden talerz z zupą. To było oczywiste, tego właśnie pan Henryk się spodziewał. Wszedł do jadalni bez żadnego planu działania, mając jedynie niejasny obraz tego, co go z pewnością spotka. To więc, co zrobił dalej, było całkowicie impulsywne. I świadczyło, że pan Henryk swoje myśli zostawił daleko z tyłu.

Najpierw, zamiast cicho usiąść, podszedł do okienka prosto przez środek jadalni. Pochylił się, zajrzał do środka i powiedział głośno, bez żadnych wstępów:

– Poproszę zupkę!

Pan Henryk ujrzał, jak siedzące po drugiej stronie panie nieruchomieją, po czym zgodnie zwracają się ku kucharce. I kucharka też nieruchomieje ze wzrokiem wbitym prosto w twarz pana Henryka. I wyglądałoby to bardzo groźnie, wręcz królewsko – panu Henrykowi przyszło do głowy porównanie kucharki z carycą Katarzyną, bo panienki nosiły się dworsko, a kucharka z kolei wyniośle – gdyby nie to, że pan Henryk zastał kucharkę, jak piła właśnie zupę z wazowej łyżki, wyjętej z ogólnego kotła.

– Podaj, Gośka – rozkazała kucharka i Gośka spod blatu wyciągnęła talerz z zupą ogórkową.

– Dziękuję – odezwał się pan Henryk, a kucharka, która widocznie musiała mieć ostatnie słowo, powiedziała:

– Co to pan Henio dziś taki spóźnialski? Nie trzeba się spóźniać, bo potem dla pana Henia nie starczy.

A co by się z tą moją zupką mogło stać przez pięć albo i dziesięć minut, pomyślał z irytacją pan Henryk, stawiając ostrożnie talerz na blacie najbliższego wolnego stolika. Część osób siedziała zawsze na swoich miejscach, w ustalonym towarzystwie. Inni, jak pan Henryk, raz tu, raz tam, bez planu. A najchętniej po prostu osobno.

Pan Henryk wyjął sztućce ze swojego, jak mówiła Eugenia, „eleganckiego etui”, ale zdążył zaledwie przełknąć pierwszą łyżkę zupy. Gwałtowny huk spowodował, że wszystkie głowy podniosły się znad talerzy. Weszła pani Elżbieta Dąbrowska. A ponieważ nie znała tych drzwi, nie przytrzymała ich nogą i zatrzasnęły się z hukiem. Huk z kolei wywabił z kuchni kucharkę, która wysunęła się przez okienko co najmniej do połowy. Co widząc, pan Henryk powoli począł się podnosić. Ponieważ domyślał się dalszego przebiegu wydarzeń i chciał temu zapobiec. I tym razem swoje myśli zostawił daleko w tyle – dziś nie nadążały za nim.

Pani Elżbieta zbliżyła się do okienka.

– Przyszłam na obiad – powiedziała niepewnie do wystającej z okna kucharki.

– A nie na kolację? – spytała kucharka w odpowiedzi.

Pani Elżbieta poprawiła zegarek na ręce.

– Nie, skądże.

– Nie, skądże? – powtórzyła kucharka, przesadnie wymawiając „ą”. Zanim jednak zdążyła powiedzieć coś więcej, pan Henryk był już przy okienku.

– Niech pani łaskawie powie Gosi, aby grzecznie podała ogórkową spod blatu – powiedział.

– To punktualność już w tym miejscu nie obowiązuje? Tak? – spytała kucharka po chwili nieruchomego milczenia.

– Ta pani jest tutaj pierwszy dzień – powiedział pan Henryk. Pani Elżbieta ciągle wyglądała na przestraszoną i uderzyło go, że ma puste ręce. Co znaczyło, że nie przyniosła sztućców.

– I jeszcze, skoro pani łaskawa, prosimy o pożyczenie łyżki i widelca.

Kucharka bez słowa schowała się w okienku, wyzwalając się tym samym spod wpływu pana Henryka. Pan Henryk jednak czuł w sobie tyle zdecydowania, że był pewien, że jego mocy wystarczy na ogórkową, sztućce, a może i na coś jeszcze. Po sekundzie kucharka stuknęła o blat talerzem pełnym zupy, a obok talerza stuknęła łyżką, na koniec zaś stuknęła okienkiem, które zamknęła z hukiem, całkowicie wbrew zwyczajom, ponieważ okienko zamykano zwykle dopiero po wydaniu drugiego dania. Pan Henryk popatrzył na panią Elżbietę świadom, jak uważnie przyglądają mu się w tym momencie wszyscy na sali.

– Czy pozwoli pani zaprosić się do mojego stolika? – spytał pan Henryk niepewny, jaką usłyszy odpowiedź. Przed chwilą przecież na górze krzyknęła na niego.

– Owszem.

Owszem, to brzmiało zupełnie niepowszednio. Pan Henryk chwycił talerz z zupą pani Elżbiety i zaniósł do stolika. Pani Elżbieta z łyżką podążyła za nim. Jedli w milczeniu. Pan Henryk uspokoił się właściwie od razu, on i pani Elżbieta razem przy stole to było dokładnie tak, jak należy. To musi mieć coś wspólnego z nazwiskiem – wytłumaczył sobie. Od czasu do czasu zerkał nienatrętnie na panią Elżbietę.

Włosy brązowo-srebrne spięte miała do tyłu, ale niektóre, grube i skręcone, unosiły się swobodnie wokół głowy. Była wysoka, wzrostem prawie dorównywała panu Henrykowi, więc ręce miała duże, zgrabne i z pewnością silne. Gdy tak razem jedli w milczeniu, dwukrotnie udało się panu Henrykowi pochwycić jej wzrok – dostrzegł szarozielony kolor oczu i spojrzenie dziecka gotowego do obrony, ale też zaciekawionego. Długi nos był szeroki, podobnie usta. Mogła mieć lat sześćdziesiąt pięć… raczej sześć, może osiem? Chyba jednak nie… Należała do kobiet o miękkiej, grubej skórze, która z czasem układa się w wąwozy, wzgórza i doliny, ale nigdy nie osiąga stanu skórki wyschniętego jabłka. W sposobie jaki jadła, siedziała, patrzyła, widać było czujność, a jednak pan Henryk odniósł wrażenie jakiejś ogromnej kobiecej łagodności.

Tymczasem przed zamkniętym okienkiem ustawił się już długi rząd pensjonariuszy. Mimo zaniepokojenia nikt nie zastukał w okienko, tym bardziej nikt nie zajrzał przez uchylone drzwi do kuchni – wszyscy po prostu czekali, i pan Henryk, widząc to, pomyślał, że trzydzieści od dawna już dorosłych osób, stojących nieruchomo w milczeniu, wytwarza, chcąc nie chcąc, wielką niewidzialną siłę. I uczuł, że ta siła jak chmura zawisła nad stolikiem, przy którym on i pani Elżbieta kończyli zupę.

Była 13.30, gdy do jadalni weszła Eugenia. Zwykle pod koniec obiadu przechadzała się między stolikami, pobrzękując kluczykami od swojego gabinetu i prowadząc krótkie rozmowy.

– A co to? – spytała ze zdumieniem, widząc tłum pensjonariuszy przed zamkniętym okienkiem. Jednak jak dowódca nie dyskutuje z szeregowcami nawet bezrozumnych posunięć swoich oficerów, tak i Eugenia nie uznała, rzecz jasna, za stosowne, aby prosić kogoś z obecnych o wyjaśnienie. Pchnęła szybkim ruchem drzwi do kuchni i zniknęła pensjonariuszom sprzed oczu. Jednak niechcący lub chcący nie domykając ich za sobą, pozwoliła wszystkim słyszeć to, czego nie mogli widzieć.

Pan Henryk podnosił właśnie do ust ostatnią łyżkę zupy (był nieoczekiwanie głodny i zjadł do samego końca), gdy doleciał go głos kucharki.

– … jeśli tak się spóźniają! Naprawdę, pani dyrektor przecież wie, że my wszystko mamy tutaj przygotowane punktualnie, jeśli pensjonariusze się spóźniają, to musimy drugie danie jeszcze raz podgrzać. Nas tu jest tylko trzy do wszystkiego, niektórym jeszcze sztućce pożyczaj! Tylko ten jeden obowiązek mają pensjonariusze, a nawet tego nie…

Pan Henryk obserwował panią Elżbietę, jak przyjmuje ten rozwój wydarzeń – siedziała nieruchomo z pochyloną głową, ściskając mocno łyżkę zanurzoną w zupie. Poczuł narastającą wściekłość. Odepchnął krzesło do tyłu, aby wstać i wtedy wreszcie pensjonariusze jakby ożyli. Stojący przy okienku pan Grzegorz Grzegorczyk, grubas i gaduła, pochylił się w stronę pana Henryka.

– Panie Heniu, szybciej, wszyscy czekamy, niech no pan się wreszcie ruszy i przeprosi personel.

Pan Henryk z impetem przysunął krzesło z powrotem do stołu. Ty palancie, wykrzyknął w myślach i uderzył pana Grzegorczyka wzrokiem. Nie widać było, aby pan Grzegorczyk zbytnio się tym przejął, jednak musiał odczuć, że ze strony pana Henryka nie ma na co liczyć, ponieważ z miejsca wziął sprawy w swoje ręce. Zapukał ostrożnie do uchylonych drzwi kuchni, wsunął się do środka i powiedział:

– Pani dyrektor, wszyscy przepraszamy personel, ja przepraszam za wszystkich, obiecujemy poprawę, i prosimy… ten, no, prosimy o drugie danko, że tak powiem. Jeśli można, jeśli można…

Pan Henryk usłyszał czysty, wysoki głos Eugenii:

– Jeszcze chwileczkę, panie Grzegorzu. Proszę o jeszcze chwilę cierpliwości. Będzie pan łaskaw zamknąć drzwi.

Pan Grzegorz wrócił do swojego miejsca w kolejce, ale cisza już była złamana i czekający nie wrócili do dawnej nieruchomości.

– Ile można czekać!

– Mnie nie wolno tak długo stać, lekarz nie pozwolił mi stać.

– Zupełnie jak za okupacji, zbiorowa odpowiedzialność. Nie dać jeść tym, co się spóźnili, ale dlaczego wszyscy mają cierpieć?

Pan Henryk słuchał. Przesuwał spojrzenie po całej grupie, od osoby do osoby, i myślał, skąd w tym jednym miejscu, akurat tutaj, wzięło się tyle podłych kreatur? Co za tchórze! Egoiści! Trzęsidupki! Oprócz pana Henryka i pani Elżbiety kilka innych osób siedziało przy stolikach, między nimi zaś zwalisty, zarośnięty, ciężki i małomówny współmieszkaniec pana Henryka, pan Ryszard Bednarski. Mieszkając z nim łóżko w łóżko przez rok, pan Henryk nie zamienił z nim nawet dziesięciu zdań. Teraz jednak odczuł na sobie jego wzrok i jakby milczące wsparcie. Na trzeciego współmieszkańca ich pokoju pan Henryk nie mógł liczyć z wielu różnych względów. Chociażby dlatego, że Hubert bywał w Domu średnio raz na dwa miesiące i mieszkał najwyżej tydzień lub dwa.

Otworzyły się drzwi kuchni. Eugenia podeszła do stolika, przy którym naprzeciwko pana Henryka siedziała z opuszczoną głową pani Elżbieta. Jednocześnie kucharka podniosła z trzaskiem okienko i dał się wreszcie słyszeć długo oczekiwany stuk talerzy i szklanek. Ruszyła naprzód kolejka pensjonariuszy. Eugenia pochyliła się nad stolikiem.

– Pani Dąbrowska, tu panują pewne prawa. Ważne, żeby pani było tu dobrze, ale żeby i z panią nam wszystkim było dobrze – Eugenia wyprostowała się i podniosła nieco głos. Mówiła dalej, rozglądając się po sali. – Wszyscy staramy się tutaj dopasować, wzajemnie dopasować. Nie może być miejsca na indywidualne widzimisię, bo każdy by wtedy robił, co by chciał. I nic by z tego nie było – Eugenia uśmiechnęła się lekko, jak chłodne słońce po burzy. – Rozumiemy się, prawda?

Pani Elżbieta patrzyła na nią bez słowa. Eugenia jeszcze raz pochyliła się, kładąc rękę na jej ramieniu.

– Nie dostała pani jeszcze etui na sztućce – powiedziała już nieco ciszej. – Proszę przyjść do mnie po obiedzie do gabinetu.

Pani Elżbieta chciała coś powiedzieć, ale dziwnie schrypnięty głos nie uniósł nawet pierwszej sylaby, po chwili jednak opanowała się na tyle, aby zadać pytanie.

– A skąd mam wziąć sztućce?

– Nikt pani nie powiedział? – wykrzyknął pan Henryk. – A więc skąd, u licha, ma pani to wiedzieć?!

Eugenia zwróciła się ku panu Henrykowi.

– Obowiązek posiadania własnych sztućców zawarty jest w Regulaminie, którego znajomość stanowi warunek konieczny przyznania statusu pensjonariusza w naszym Domu, o czym również mówi Regulamin – Eugenia uśmiechnęła się zimno. –– A poza tym, czy pani Dąbrowska jest pana żoną, że pan tak gorliwie podjął się opieki?

I nie oglądając się, jakie wrażenie zrobiły jej ostatnie słowa, Eugenia spokojnie i powoli oddaliła się w stronę swojego gabinetu. Tymczasem strzał okazał się celny. Pan Henryk poczuł się zawstydzony, nie znajdował odpowiedzi. Słowa Eugenii wywróciły coś w jego wewnętrznym porządku. Przemyślenie tej sprawy odłożył jednak na później, wyławiając na teraz nakaz najpilniejszy. A tym wydawała mu się pomoc potrzebującemu pomocy, to jest pani Elżbiecie, która siedziała nieruchomo nad talerzem z resztką zupy i nie udawała już nawet, że je.

– Droga pani… – rozpoczął pan Henryk, jeszcze nie wiedząc, jak zakończy zdanie. Wyciągnął rękę w jej kierunku (jedynie dlatego, że nic innego nie przychodziło mu do głowy, pan Henryk nie miał w zwyczaju dotykać obcych kobiet) i chciał lekko poklepać dłoń pani Elżbiety, wyszło jednak z tego niezgrabne pogłaskanie, w dodatku niedokończone. Pani Elżbieta gwałtownie cofnęła rękę, zerwała się i z płaczem wybiegła z jadalni.

– No pięknie! – powiedziała kucharka niby do nikogo, ale tak głośno, żeby wszyscy słyszeli i słysząc, zwrócili uwagę w stronę osoby, w którą ona sama wpatrywała się niczym w aktora na scenie. – No pięknie! – powtórzyła, wystawiając kolejny talerz z drugim daniem. Nagle oderwała wzrok od pana Henryka i zwracając się w stronę kolejnego pensjonariusza, zapytała:

– I jak się podoba nowa koleżanka?

Był to akurat pan Ryszard Bednarski. Popatrzył ciężko, nic nie odpowiedział, wziął swój talerz i usiadł przy stoliku pana Henryka, mamrocząc, czy można?

– Proszę, proszę – odparł szybko pan Henryk i znowu odczuł jakby falę wspierającej siły, jednak całą swoją uwagę skupiał na kucharce, która pytała każdego pensjonariusza, podchodzącego do okienka, jak podoba się nowa koleżanka. Pan Henryk dłuższą chwilę przyglądał się temu.

– Będę w naszym pokoju – rzucił półgłosem w stronę pana Ryszarda, po czym podniósł się. Podszedł do okienka. Nikt już tam nie stał, była tylko kucharka i jej pomocnice. Pan Henryk pochylił się, ale nie za bardzo i powiedział:

– Mnie bardzo podoba się nowa koleżanka. Ale nie podoba mi się to, co pani tu wyprawia.

Pan Henryk wyprostował się. Miarowym krokiem wyszedł z jadalni.

Znalazłszy się w swoim pokoju, pan Henryk wcale nie usiadł, nie podszedł też do dzbanka z grzałką, aby nastawić wodę na herbatę, co zwykle czynił po obiedzie. Stał między łóżkiem a stołem z dzbankiem i grzałką, i myślał o tym, co niemal przed chwilą miało miejsce w jadalni, jednocześnie świadom upływu czasu. Zastanawiał się, czy pani Elżbieta zeszła już do gabinetu Eugenii. Chciał być na dole, gdy będzie wychodzić po skończonej rozmowie. Już nie zadawał sobie pytania, czemu to robi. Ta sprawa już nie podlegała dyskusji. Zostawiam to na potem, powiedział sobie pan Henryk, obrysowując w głowie wszystkie sprawy, dotyczące pani Elżbiety i postanawiając ich na razie nie tykać. Jeszcze doleciało go zdanie, wypowiedziane jego własnym głosem lub może głosem żony. Co cię napadło, Heniu…? Chcę. Ale czego właściwie chciał? Czego chciał od pani Elżbiety? Stop. Potem.

Szczęknęła klamka. Wszedł pan Ryszard. Był mężczyzną tak ogromnym i ciężkim, że gdy usiadł na swoim łóżku, pan Henryk poczuł, jak ugięła się podłoga. Pan Ryszard sięgnął do szafki po papierosa, zapalił, zaciągnął się i spojrzał na pana Henryka.

– Co się dzieje na dole? – spytał pan Henryk po chwili milczenia.

– Normalnie.

– Dyrekcja u siebie?

Pan Ryszard skinął głową. Jeszcze raz zaciągnął się, po czym sięgnął po słuchawki. Pan Henryk wiedział, co będzie dalej. Pan Ryszard uruchomi radio, przez chwilę będzie je nastawiał, poprawiając to słuchawki, to pokrętło, to wtyczki, aż w końcu zasiądzie na łóżku oparty wysoko o poduszki i zamknie oczy. Pan Henryk widział to kilkaset razy, wiedział też, czego pan Ryszard słucha – Radia Londyn albo Wolnej Europy. Albo Głosu Ameryki. Pan Henryk odłożył sztućce (nieumyte) do swojej szuflady, chwilę się zastanowił, sięgnął po kurtkę i wtedy coś mu przyszło do głowy.

– Kolego! – zawołał półgłosem, klepiąc lekko pana Ryszarda po nodze. Pan Ryszard otworzył oczy. – Czy mogę pożyczyć gazetę?

Pan Ryszard skinął głową i zamknął oczy.

Hol na dole był pusty, pusta też była jadalnia, przez którą z kuchni dolatywało echo rozmowy kucharki i pomocnic. Pan Henryk wszedł do świetlicy i rozejrzał się. Jak zwykle karciarze grali w tysiąca, pod oknem rządkiem na krzesłach siedziało kilka pań, pośrodku zaś, z papierosem i oparta na lasce stała pani Mroczek. Była w trakcie jakiejś głośnej przemowy, którą urwała na widok pana Henryka. Ponieważ świetlica stanowiła najdogodniejszy punkt obserwacyjny względem gabinetu, pan Henryk postanowił tu zostać. Zabrał krzesło od jednego z licznych wolnych stolików, przystawił je do drzwi, usiadł, wyciągnął gazetę, rozpostarł ją tak, że zasłaniała go przed zebranym w świetlicy towarzystwem i rozpoczął obserwację gabinetu.

W świetlicy przez chwilę panowała cisza. Zaraz jednak karciarze wrócili do gry w tysiąca i pokój wypełniły odgłosy licytacji. Pan Henryk opuścił gazetę, aby lepiej ułożyć ją sobie w rękach i napotkał skupione na nim spojrzenia wszystkich pięciu obecnych w sali kobiet. Chociaż twarze ich nie wyrażały szczególnego uznania czy zachwytu – z pewnością nie wyrażała tego twarz pani Mroczek – to jednak pan Henryk, widząc ich zainteresowanie, może nawet zgorszenie, poczuł ponowny przypływ energii. Nie był już liściem, zaśmiecającym alejkę, zalegającym przy krawężniku. Powiedziałem, że się ruszę i ruszyłem się, mruknął do siebie pan Henryk. Nagle drzwi gabinetu uchyliły się i pan Henryk usłyszał głos Eugenii:

– Pani Mroczek! Telefon!

Teraz pan Henryk miał szansę zorientować się, co się dzieje w gabinecie. Nie dbając o zachowanie pozorów pochylił się do przodu, dosłownie wyciągnął szyję jak mógł najdalej. Usłyszał cichy, schrypnięty głos pani Elżbiety:

– … to jest niemożliwe, zapewniano mnie, że to kwestia miesiąca, najwyżej dwóch!

Przechodząc obok pana Henryka w drodze do gabinetu, pani Mroczek popchnęła go dość boleśnie i jeszcze sarknęła: Boże, nie można nawet przejść! Ale pan Henryk, skupiony na podsłuchiwaniu, nie zwrócił na to uwagi.

– Co też mi tu pani opowiada! Kto panią zapewniał? Kto? Jak ten ktoś się nazywa? – Eugenia mówiła jak zwykle głośno i z wysoka, jakby rozmówca był małym dzieckiem lub idiotą, pan Henryk jednak wyczuł, że coś dodatkowo ją zniecierpliwiło, i że Eugenia jest mocno rozdrażniona. – Pani Mroczek, telefon! Ile razy można panią wołać?! Proszę już nie zamykać tych drzwi, niech się pani trochę pospieszy, tak pani zależało podobno na tym telefonie!

– W takim… w takim razie skontaktuję się z osobą, która mi to wszystko przekazała, i dowiem się, o co tu chodzi.

Pani Elżbieta musiała przesunąć się bliżej drzwi, bo pan Henryk słyszał ją teraz znacznie wyraźniej. Domyślił się, że rozmowa zmierzała do końca.

– To już pani sprawa, z kim się pani będzie kontaktowała albo nie – odpowiedziała Eugenia ze śmiechem. – My tu pani na pewno nie będziemy trzymali na siłę. To jest najlepszy Dom w Warszawie, proszę pani, a to znaczy, że najlepszy w Polsce, wiele osób czeka, żeby dostać u nas miejsce – teraz głos Eugenii dochodził przeplatany krzykiem pani Mroczek (Dlaczego nie możesz przyjechać?! Czyli w przyszłym tygodniu też nie?). – Proszę się więc dobrze wyspać, zastanowić i wrócić do mnie z decyzją.

– Dzię… dziękuję bardzo. Do widzenia.

Pan Henryk zasłonił się szybko gazetą. Usłyszał kroki pani Elżbiety, po czym skrzypnięcie drzwi wyjściowych na podwórze. Natychmiast odstawił krzesło na miejsce i chciał już wyjść ze świetlicy, gdy zatrzymał go głos Eugenii:

– Pani Dąbrowska!! Pani Dąbrowska! Zapomniała pani swojego etui na sztućce. Póki pani jest u nas, musi pani pamiętać o sztućcach. Po co te łzy w oczach? Przecież pani tłumaczyłam, po prostu ktoś panią oszukał!

Pan Henryk wyszedł ze świetlicy, narzucił na siebie kurtkę, którą szczęśliwie zabrał z pokoju i ruszył za panią Elżbietą. Zobaczył ją, gdy szła już ulicę Belwederską. Biegła w stronę Uniwersusa, dużej nowoczesnej księgarni na rogu Belwederskiej i Gagarina. Pan Henryk sądził, że pani Elżbieta wejdzie do środka, ale ona minęła marmurowe schody i zniknęła za rogiem. Robiła wrażenie osoby, która wie, dokąd idzie. Pan Henryk zastanowił się. Pani Elżbieta z pewnością chce z kimś porozmawiać, dowiedzieć się, kto w tej tajemniczej (na razie) dla pana Henryka sprawie ma rację, jej informator czy Eugenia. A zatem albo pojedzie gdzieś autobusem, albo zadzwoni. Pan Henryk zwolnił kroku. Jeżeli pani Elżbieta zatrzymałaby się na przystanku autobusowym, pan Henryk, wypadając zza rogu Uniwersusa, mógłby zostać przez nią natychmiast zauważony, a tego zdecydowanie nie chciał.

W tej sytuacji pan Henryk podjął błyskawiczną decyzję. Zawrócił, wbiegł (prawie) po marmurowych schodach do księgarni, tam skręt w lewo, do drewnianych schodów i w dół (spokojnie, Heniu, nie za szybko, czeka cię dziś, być może, jeszcze długi dystans), i przez salę działu płyt i kaset, do bocznego wyjścia. Dział płyt umieszczony był w półsuterenie i na tym polegał właśnie pomysł pana Henryka. Wyjście ze sklepu znajdowało się z tej strony poniżej poziomu chodnika i pan Henryk, wchodząc ostrożnie po schodach (tym razem betonowych), mógł niezauważony rozejrzeć się dokładnie po ulicy Gagarina, zanim na niej stanie. Na wszelki wypadek, przy wejściu na drugi schodek, pan Henryk zatrzymał się, wyjął z wewnętrznej kieszeni kurtki okulary „do dali”, a przy okazji oparł się o ścianę i wziął kilka głębokich, powolnych oddechów. Gdy tylko poczuł, że serce się uspokaja, założył okulary i ostrożnie wyjrzał na ulicę.

Na przystanku pani Elżbiety nie było. Pan Henryk wspiął się nieco wyżej i spojrzał w perspektywę ulicy Gagarina. Jednocześnie intensywnie myślał. Jeżeli pani Elżbieta postanowiła zadzwonić, będzie szukała budki telefonicznej albo poczty. Najbliższa budka stała ni w pięć ni w dziewięć na trawniku po drugiej stronie ulicy, w połowie drogi między przystankami autobusowymi. Pan Henryk, wypoczęty po krótkim postoju, ruszył szybkim krokiem przed siebie.

Pomógł mu przypadek. Przechodząc przez ulicę Nabielaka spostrzegł, że rozwiązało mu się sznurowadło. Zszedł więc nieco na bok, zdjął okulary „do dali”, schował je do kieszeni kurtki, schylił się, ale ta pozycja okazała się zbyt niewygodna. Widział but dobrze, ale z trudem do niego sięgał. Wybrał więc inną strategię. Ukucnął wyprostowując głowę, odnalazł rękami rozwiązane sznurowadło i zabrał się za zawiązywanie „na niewidzianego”. Sprawa posuwała się do przodu wytrwale, choć powoli, gdy nagle pan Henryk, wpatrzony bezmyślnie przed siebie, dostrzegł dosłownie dwa metry dalej panią Elżbietę! Stała odwrócona tyłem, przy ścianie narożnego domu u zbiegu Gagarina i Nabielaka. Przestępowała z nogi na nogę. Zachowywała się jak osoba stojąca w kolejce do aparatu telefonicznego, pod półokrągłym, srebrnym daszkiem na ścianie kamienicy przy ulicy Gagarina, zamontowanego tak niedawno, że pan Henryk po prostu o nim zapomniał. Wychylił się i dostrzegł, że pani Elżbieta jest druga, licząc jako pierwszą osobę właśnie dzwoniącą. Podniósł się i spokojnym krokiem podszedł do kamienicy, za rogiem której stała pani Elżbieta. Przysunął się tak blisko rogu, jak tylko mógł, nie będąc widocznym i wyciągnął Życie Warszawy pożyczone od pana Ryszarda. Wyglądał teraz jak człowiek, który przystanął na chwilę, aby coś sprawdzić w gazecie lub jakby czekał na kogoś. Skupił się cały na słuchaniu. W końcu usłyszał głos pani Elżbiety.

– Mówi ciocia Elżbieta! Słyszysz mnie? Wszystko u was dobrze? Słuchaj, Elwira, dzwonię z budki. Rozmawiałam dziś z dyrektorką. Ona mówi, że tu żadnej przeprowadzki nie będzie. To znaczy na pewno nie w tym roku, raczej też nie w przyszłym… Ona wie! Ona wie! Tam dopiero kopią fundamenty! To wszystko jest inaczej! Elwira! Ten pan Jarek, wasz pan Jarek… on jest kierownikiem czego? Pamiętam, że w Radzie Narodowej na Mokotowie… tu nikt nie słyszy, poza tym to przecież nic takiego…

Pani Elżbieta zamilkła na chwilę. Pan Henryk w myślach porządkował informacje.

– Ale kiedy Wiesiek wróci?… Kiedy jutro? Słuchaj, bo tu się jeszcze okazało, że nie będzie wcale jednoosobowych pokoi, nikt tu niczego takiego nie wie! To znaczy naprawdę polonia kanadyjska buduje Dom Seniora w jakimś Henrykowie, ale to wszystko stanie się nie wcześniej niż za dwa lata. I w tym Henrykowie będą rzeczywiście trochę lepsze warunki… słuchaj, tu nie ma nawet łazienki z wanną, jakieś wspólne prysznice z zimną wodą i raz dziennie ledwie ciepłą, do tego jedna pralka na wszystkich. O tym, że w tym nowym domu każdy ma mieć własny pokój, nikt nie słyszał, dyrektorka mnie zwyczajnie wyśmiała, Wiesiek musi zadzwonić do tego pana Jarka.

Pani Elżbieta powiedziała to wszystko nadzwyczaj szybko, właściwie wykrzyczała każde zdanie. Pan Henryk odniósł wrażenie, że jest przerażona.

– Może masz rację, a może ta dyrektorka ma rację. Wiesiek musi zadzwonić do tego kierownika i wszystko wyjaśnić. Bo dyrektorka chce, żebym dała jak najszybciej odpowiedź… to znaczy czy zostaję… Wojtuś chory? Znowu? Dobrze, zadzwonię jutro o wpół do dziewiątej! Uściskaj Wojtusia… Pa.

Pan Henryk zakrył się szczelnie gazetą, i dobrze zrobił, bo pani Elżbieta po skończonej rozmowie postanowiła najwyraźniej zrobić zakupy i wybrała do tego celu budkę warzywną, stojącą na Nabielaka, jakieś dziesięć metrów od ściany, o którą opierał się pan Henryk.

A więc pani Elżbieta chciała wrócić tam, skąd przybyła. Z całą pewnością należało jej życzyć jak najszybszej, udanej ewakuacji z Domu Spokojnej Starości przy ulicy Belwederskiej 18B w Warszawie. Co dobrego mogło ją tu spotkać? Zgrzybienie z nicnierobienia; zgrabienie rąk od zimnej wody; zgorzknienie od nieżyczliwości pań z pokoju (jeżeli nadal byłaby w „lodówce”, co oznaczało towarzystwo pani Mroczek); zrozpaczenie z powodu codziennych prześladowań kucharki… Tu trochę się pan Henryk zawstydził, że układa zdania na zet o czyimś nieszczęściu. Sęk w tym, że być może, mimo tych wszystkich ciemnych stron… być może mogła istnieć jakaś jasna strona, rekompensująca wiele, wiele… Poza tym, choć ciągle mało wiedział o życiu pani Elżbiety, był przekonany, że jej przesadna czujność, wybuchy i nerwowość nie pojawiły się w ciągu kilku ostatnich dni, ale są świadectwem czegoś, z czym pani Elżbieta borykała się przez ostatnie miesiące, a może lata… I nagle serce pana Henryka ścisnęło się od współczucia, poczuł, że chce oszczędzić pani Elżbiecie już więcej strachu. Szybko złożył gazetę i ruszył prosto do domu. Do Domu. Jego organizm bowiem domagał się natychmiast szklanki popołudniowej herbaty.

ROZDZIAŁ 2

N astępnego ranka pan Henryk wstał, gdy na dworze było jeszcze szaro i o 5.34, czyli dokładnie w porze odjazdu pierwszego autobusu linii 122, czekał już na przystanku przy zbiegu ulic Belwederskiej i Chełmskiej. Autobus spóźniał się. Na przystanku znajdowało się sporo osób. Było chłodno, rześko i jakoś tak uroczyście, co często ma miejsce na początku dnia, w którym wszystko może się zdarzyć. Pan Henryk przechadzał się wolno. Spoglądał na niebo o niesłychanie pięknym jesiennym kolorze, potem na wysokie topole, rosnące przy ulicy Chełmskiej i wreszcie zwrócił swój wzrok na ludzi. Od razu zauważył kobietę i mężczyznę, parę skrywającą się za słupem ogłoszeniowym, która zajmowała się niedokończonymi w łóżku pieszczotami. Pan Henryk uciekł z miejsca wzrokiem, ale po chwili przystanął i otwarcie spojrzał w ich kierunku. Całowali się. Nagle kobieta otworzyła oczy, spojrzała na pana Henryka, potem w bok i widocznie nie dostrzegłszy niczego niepokojącego, mocniej przytuliła się do mężczyzny. W tym momencie nadjechał autobus 122 i pan Henryk przerwał obserwację.

Wóz był prawie pusty, jako że dopiero przed chwilą ruszył z pętli. Pan Henryk zajął miejsce przy oknie, i jeszcze raz rzucił okiem na parę przy słupie z plakatem. Rozmawiali, on pochylony do niej blisko, ale już się nie dotykali.

Pan Henryk zamyślił się. Z jednej strony czuł wściekłość, że został potraktowany przez kobietę jak drzewo lub stary pies, który się nie liczy, przy którym można sobie na wszystko pozwolić. Z drugiej strony nie był wcale oburzony tym, co robili, a nawet zdał sobie sprawę, że mu się to podobało! Dawno nie widział namiętności. Dawno jej nie czuł. A przecież łatwo mu ją było sobie wyobrazić…

Dochodziła 6.30, gdy pan Henryk minął bramę Cmentarza Powązkowskiego. W pięć minut później dotarł do grobu żony. Pani Czesława leżała tam wraz ze swoją matką i bratem. Dla pana Henryka nie było już miejsca. Męczyło go to, jednak z czasem odczuwał coraz mniej smutku, a więcej jakiejś dziwnej zawziętości: tyle przepadło, niech i to przepadnie!

Wyjął z kieszeni plastikową torebkę, a z torebki flanelową, dość brudną już szmatę i wytarł nią dokładnie płytę grobu. Chwilę posiedział na ławce, ale nie myślał o niczym. Miał mało czasu, jeśli chciał zdążyć na śniadanie. Ustawił na płycie dwie lampki z pomarańczowego szkła, które wczoraj, nieoczekiwanie dla samego siebie, wybrał w ulubionym kiosku przy Spacerowej (ulubionym, ponieważ kioskarka, miła starsza pani, zawsze uprzedzała pana Henryka, kiedy będzie dostawa papieru toaletowego i dwukrotnie, z nieznanych przyczyn, sprzedała mu krem do golenia spod lady). Zawsze kupował tam lampki gliniane, w dobrym guście, jakie wybrałaby sama pani Czesława. Wczoraj nagle zdecydował się na zmianę i zapragnął czegoś bardziej wesołego! Że lampki były pretensjonalne? A gdzież był ten ktoś, chociaż jeden na świecie, komu by się chciało wytknąć to panu Henrykowi?!!

Pan Henryk sięgnął do kieszeni kurtki po zapałki, ale ich tam nie było. W tym momencie usłyszał za sobą głosy – dwie młode kobiety szły szybko alejką, rozmawiając z ożywieniem.

– Przepraszam, czy mógłbym od pań pożyczyć zapałki? – zapytał pan Henryk z lekkim ukłonem, jednak panie nie zwolniły kroku.

– Nie mam – odpowiedziała byle jak jedna z nich, nie odwracając głowy.

Pan Henryk powrócił na ławkę i tam odkrył zapałki, widocznie nieświadomie przez niego samego wyjęte z kieszeni. Zapalił jedną lampkę, potem od niej drugą, zawsze tak robił, i powiedział do pani Czesławy:

– Widzisz, tak właśnie nas traktują.

Przez chwilę siedział na ławeczce, wpatrując się w pomarańczowo płonące lampki i drobne, rude listki akacji, spływające lekko z drzewa na płytę grobu. Mógł je znowu zgarnąć szmatą, właściwie po to ją tu przyniósł, ale podobały mu się. Schował szmatę do torebki, torebkę do kieszeni, przeżegnał się i szybkim krokiem ruszył w stronę wyjścia, miasta i ludzi. Dopiero potem zdał sobie sprawę, że się przeżegnał, ale nie pożegnał z panią Czesławą i że oprócz jednego zdania, nic tym razem do siebie nie mówili.

Pan Henryk zdążył na śniadanie, nawet udało mu się jeszcze wejść na górę, umyć ręce i kilka minut spokojnie poleżeć na łóżku. Pani Elżbieta nie przyszła. Pan Henryk spodziewał się, że tak może być, zabrał więc od razu na dół kurtkę i arkusz papieru śniadaniowego (ten luksus także zawdzięczał kioskarce). Była 8.03, miał więc około pięciu, ośmiu minut na zjedzenie. Sądził, że kwadrans po ósmej pani Elżbieta zechce już wyjść z Domu, a to oznaczało, że pan Henryk zdąży zjeść jedynie zupę mleczną. Dlatego postanowił z chleba i sera (lub marmolady, czasami dawali też marmoladę) szybko zrobić sobie kanapki na później.

Jedząc zupę, pan Henryk odczuwał satysfakcję, że tak dobrze wszystko zaplanował. Wiedział, pamiętał, jak znakomicie potrafi działać jego umysł, do jakiego stopnia umie być przenikliwy, nawet przebiegły, jednak tak dawno już nie zamierzył niczego, co wymagałoby od niego wysiłku… W dzisiejszym planie było też miejsce na los szczęścia. Pani Elżbieta mogła przecież wyjść z Domu znacznie wcześniej, mogła zdecydować, że tę ważną rozmowę odbędzie z jakiejś specjalnie wybranej odległej poczty. W takim razie pan Henryk utraciłby możliwość udziału w wydarzeniach dzisiejszego poranka. Intuicja jednak wyraźnie mówiła panu Henrykowi, że bez zakłóceń podąży za panią Elżbietą i że dzisiaj w odpowiednim czasie znajdzie się w odpowiednim miejscu, słowem, że los mu sprzyja.

Wzrastający niepokój kazał mu już dziesięć minut po ósmej spakować kanapki i po chwili pan Henryk spacerował w tył i w przód po bocznej alejce obok Domu. Pani Elżbieta pojawiła się dokładnie kwadrans po ósmej. Minęła bramę ogrodu i skierowała się w lewo, nie w prawo, jak poprzedniego popołudnia. A zatem chciała zadzwonić z poczty na Chełmskiej, gdzie były wygodne kabiny, dobrze izolujące rozmawiających. Pan Henryk pochwalił w myślach jej wybór – sam też by tak uczynił na jej miejscu – i, zamiast ruszyć za nią, zawrócił szybko w odwrotnym kierunku. Ten manewr przemyślał wcześniej. Tylnym, tak zwanym kuchennym wyjściem dostał się z ogrodu na ulicę Sułkowicką, tam przejściem między domami do Nabielaka i Stopową do Górskiej, równoległej do Belwederskiej. Szedł teraz szybko w tym samym kierunku, co pani Elżbieta i miał szansę dotrzeć na pocztę pierwszy.

Istotnie, gdy wszedł do urzędu pocztowego, pani Elżbiety jeszcze nie było. Dwie puste kabiny telefoniczne oddzielała cienka ścianka, pan Henryk szybko zajął jedną z nich. Po krótkiej chwili usłyszał, że do drugiej kabiny ktoś wszedł, trzasnęły drzwi. Pan Henryk, dla niepoznaki ze słuchawką przy uchu, przyłożył głowę do ściany, ale nie usłyszał nic.

Czy na pewno ktoś wszedł do kabiny? I czy była to pani Elżbieta? Pan Henryk odwiesił słuchawkę i wyszedł na zewnątrz. Tak! Przez okienko w drzwiach zobaczył jej brązowe palto z fioletowym szaliczkiem. Głowę miała pochyloną, całą postawą wyrażała skupienie, a więc rozmowa była w toku. Niestety, pan Henryk nie słyszał – nadal – ani słowa! Zrozumiał, że musi otworzyć drzwi kabiny. Rozejrzał się dookoła. Kilka osób stało w kolejce do pocztowego okienka, dwie osoby siedziały na ławce pod oknem. Nikt na niego nie zwracał uwagi. Tym razem pan Henryk cieszył się ze swojego daru niewidzialności. Stanął przed drzwiami sąsiedniej kabiny, tak, aby pani Elżbieta nie mogła go dostrzec, wyciągnął rękę, szybkim krótkim ruchem otworzył drzwi kabiny pani Elżbiety, jednocześnie upuszczając parasol dla zamaskowania szczęknięcia zamka. Podniósł parasol i dalej już słuchał bez przeszkód. Pani Elżbieta mówiła:

– Nie, to ty nie rozumiesz! Ja tu po prostu nie mogę zostać. Mówiłam ci już, tu jest wszystko inaczej, niż mi mówiliście… Może ten człowiek was oszukał!… No to pomylił się albo nie wiedział!… Nie, to nie może być tajne, nie może być tajna przeprowadzka tylu osób! No to nie wiem, może i jest takie tajne, że w ogóle się to nie stanie! To wszystko jest pisane na wodzie! Dobrze, że się zorientowałam, zanim klamka zapadła! – pani Elżbieta mówiła teraz bardzo szybko i nerwowo. – Ja teraz jadę do Rady na Mokotowie, i jeśli tam się nie dowiem, że rzeczywiście mają być osobne kawalerki, to wszystko cofam i z powrotem melduję się u siebie, to znaczy u ciebie. I słuchaj! I… nie, ja już nie chcę czekać! Nie, ona mi kazała dać odpowiedź dzisiaj… Po co masz dzwonić do Wieśka?… Ale ja nie chcę… ja… Elwira, ja już nie wierzę… Elwira! Dlaczego nie możesz dzisiaj?!… Ale to musi być dzisiaj!!! Zostaw Wojtusia u pani Steni… Po co do Wieśka?!…

Pan Henryk zaczął się poważnie obawiać, czy pani Elżbieta dokończy bez przeszkód swoją rozmowę, ponieważ do obu kabin czekały już oprócz niego dwie osoby. Pan Henryk stał jako pierwszy do kabiny pani Elżbiety i czuł na sobie oczekujące spojrzenie niecierpliwiącego się grubego mężczyzny.

– Ta pani… – pan Henryk pochylił się poufnie w stronę grubego mężczyzny i stojącej za nim kobiety – …uprzedzała, że ma jakąś niezwykle ważną życiową sprawę i że rozmowa może dłużej potrwać – pan Henryk jeszcze pokiwał na koniec głową, okazując swoje zrozumienie. Kobieta i mężczyzna nic nie odpowiedzieli, przestali jednak ponaglać spojrzeniami pana Henryka – pani Elżbieta miała przed sobą jeszcze dwie, trzy minuty do wykorzystania. Pan Henryk znowu skupił się na podsłuchiwaniu.

– Nie rozumiem, o kim ty mówisz… ja jej nie znam… Kiedy on to zrobił?… Więc ją wymelduj… i jej syna też! Nie mogę czekać dwa miesiące, Elwira, przecież ci powiedziałam, jaka jest sytuacja, powiedziałam, że chcę wam iść na rękę, ale w tej sytuacji muszę po prostu wrócić do swojego mieszkania! Przecież mój pokój jest chyba wolny… W moim pokoju?! – pani Elżbieta tak krzyknęła, że usłyszeli ją chyba wszyscy na poczcie, nie tylko pan Henryk. – Wiesiek nie miał prawa ich wpuszczać do mojego pokoju! Powiedz Wojtusiowi, żeby jeszcze chwilę poczekał… To jest mój pokój! Przecież nie możecie czegoś takiego zrobić, przecież ja nie mam gdzie mieszkać, zgodziłam się tylko ze względu na ciebie i dziecko… O, Boże!

Pani Elżbieta krzyknęła z rozpaczą i rozdygotana, niezgrabnie pchnęła drzwi, zahaczyła torebką o klamkę, wyplątała się jakoś i wybiegła z urzędu pocztowego na ulicę. Pan Henryk przez chwilę stał nieruchomo, po czym, ku zaskoczeniu grubego mężczyzny, ruszył za panią Elżbietą

Stała we wnęce ściany za budynkiem poczty. Była oparta o mur i wyglądała jak ktoś, kto właśnie przeżywa atak serca. Albo zaraz zemdleje. Pan Henryk przystanął i przez chwilę, podparty na parasolu, udawał, że rozgląda się po ulicy. W końcu zdecydował się i podszedł do pani Elżbiety.

– Droga pani – zaczął pan Henryk łagodnie. Gdy jednak ujrzał z bliska twarz pani Elżbiety, tak poruszoną, tak zmienioną, ogarnęło go bezmierne współczucie i żal, i dokończył: – Jak ci ludzie mogli tak panią potraktować, przecież to ostatnia podłość, świństwo! Pani powinna…

Pan Henryk nie zdołał jednak dokończyć, gdyż pani Elżbieta, wytrącona ze stanu zapaści, odzyskawszy głos i moc skierowała wszystkie swoje emocje, zupełnie nieoczekiwanie (być może nawet dla siebie) na pana Henryka.

– Ty łobuzie! – krzyknęła i widocznie nie znajdując słów dla przepełniających ją uczuć, podniosła rękę, przez moment zawahała się, po czym z rozmachem uderzyła pana Henryka w policzek. Świat zatrzymał się i pan Henryk odniósł wrażenie nagłej przerwy w czasie. Minęła chwila… poczuł ból na policzku, jakby prąd elektryczny przeszył go aż do stóp.

– Dobrze! – krzyknął pan Henryk. Odwrócił się i jak nieprzytomny pobiegł przed siebie.

Ocknął się na przystanku autobusowym na Belwederskiej, tym samym, z którego dzisiaj rano pojechał na Powązki. Właśnie podjechał autobus i pan Henryk, wiedziony impulsem („byle dalej”), wsiadł. Czuł, jakby zaraz miał się udusić, a jednocześnie nie był w stanie usłyszeć żadnej swojej myśli. Ogarnęła go wewnętrzna cisza, pustka. Jechał autobusem, patrząc przez okno. Dojeżdżali właśnie do Belwederu i pan Henryk zobaczył to, co zwykle, dwóch żołnierzy i cichy, jakby niezamieszkały biały dom w oddali. Lubił Belweder ten sprzed wojny, po wojnie zaś kojarzył go z nadzieją, że Polska kiedyś będzie jeszcze wolna i niezależna, a do Belwederu wrócą prawowici władcy. Teraz, patrząc przez okno, pan Henryk dostrzegł nagle, że to tylko stary, biały domek. I wtedy wreszcie coś poczuł. Zalała go fala wściekłości.

Przez tyle lat tak się przejmowałem tą Polską, wolnością. A teraz… Nawet bez swojej szafy, miły Jezu! Autobus stanął na przystanku przed pomnikiem Chopina. Pan Henryk szybko wysiadł. Wszystko miało być inaczej. Teraz mogę położyć się na tej ławce i umrzeć, a i tak nikt się nie zainteresuje…tu pan Henryk przystanął na chwilę, aby zdecydować, gdzie ma iść dalej. Czuł, że musi gdzieś iść, dosłownie niosło go gdzieś, gdzie? Przyszło mu do głowy, żeby rzucić kamieniem przez płot w stronę Belwederu, przypuszczał jednak, że nie dorzuci do samego budynku i kamień utknie w krzakach. Skierował się więc w przeciwnym kierunku i ruszył szybkim krokiem Alejami Ujazdowskimi. Mógłbym położyć się na ławce i umrzeć, i nikogo by to w ogóle nie obeszło, powtórzył w myślach pan Henryk i nagle uderzył go fałsz tego zdania. W tym była rzecz. Nie mógł umrzeć. Miał trochę kłopotów z sercem, często bolały go nogi, czasem odczuwał skoki ciśnienia, ale wiedział, że w pewien podstawowy sposób pozostała w nim niezachwiana wola życia. I że choćby położył się na ławce, to i tak by nie umarł.

Szedł tak szybko, jakby biegł. Minął Plac na Rozdrożu i w końcu odczuł lekki zawrót głowy, a to oznaczało zmęczenie. Wiedział, jak postępować ze sobą, aby nie wpaść w kłopoty. Usiadł więc na pobliskiej ławce. Gdy się uspokoił, zobaczył po drugiej stronie ulicy piękny biały pałacyk. Oddzielony od chodnika płotem z kutego żelaza i trawnikiem, dziewiętnastowieczny zabytek, niesłychanie elegancki, o lśniących szybach, dowód na istnienie świata zupełnie innego niż ten, w którym na co dzień przebywał pan Henryk

Pan Henryk zapatrzył się. Po dwóch stronach budynku stały miniaturowe pawilony – dla służby? Na trawniku ustawiono zgrabny pomnik w stylu renesansu. Alejka, stanowiąca podjazd, okrążała pałacyk łukiem, przywodzącym na myśl raczej karety niż samochody. Pasjonując się kiedyś zbieraniem informacji o dawnej Warszawie, pan Henryk oczywiście wiedział, że ma przed sobą Pałac Sobańskich, nigdy jednak mu się dobrze nie przyjrzał i nigdy nie był w środku. W środku… Pan Henryk mógł wyobrazić sobie wnętrze, sądząc po kształcie ścian i okien. W myślach powoli zwiedzał pałac. Na parterze salon – wielki, dalej gabinety… schody… biblioteka… Obok może…pokoje gościnne? Pan Henryk w myślach uchylił drzwi. Pokój był duży, z dwoma pięknymi oknami zasłoniętymi ciężką zasłoną. Pan Henryk usiadł na kanapie, nalał herbatę z porcelanowego dzbanka do porcelanowej filiżanki i poczuł wreszcie spokój. Pierwszy raz w życiu dostał w twarz od kobiety, a jednak jest spokojny. Żyje i jest spokojny.

Powrót myślą do wydarzenia sprzed pół godziny (zaledwie!) wybił jednak pana Henryka z harmonijnego snucia fantazji. Patrzył na Pałac po drugiej stronie Alej Ujazdowskich, i teraz wydawał mu się on daleki i niedostępny. A jednak są ludzie, którzy – może nawet teraz – piją tam herbatę z porcelanowych filiżanek. Kto właściwie tam mieszka? Co się tam mieści? Pana Henryka ponownie zalała wściekłość. PATRIOTYCZNY RUCH ODRODZENIA NARODOWEGO.

Pan Henryk nie należał nigdy do partii. Uważał, podobnie jak pani Czesława i przeważająca większość Polaków, że skoro Związek Radziecki narzucił Polsce siłą ustrój komunistyczny, realizowany przez PZPR, to jedyną uczciwą postawą jest co najmniej trzymać się na dystans, a jak można – oporować. Mógł był więc za akces do partii awansować na dyrektora pionu ekonomicznego w swoim zakładzie, jednak odmówił bez namysłu, bo to było nie do pomyślenia, jak zdrada. W sześćdziesiątym ósmym karmili przez płot strajkujących studentów Politechniki. W siedemdziesiątym ósmym wysłali przekazem pieniądze na KOR. Kupowali książki z drugiego obiegu, podawali dalej gazetki. Pan Henryk i pani Czesława czuli się dobrymi Polakami, mieli swoje poglądy i swój honor.

Ale w 1979 roku życie pana Henryka rozpadło się. Prawie nie zauważył powstania Solidarności. Gdy wprowadzono stan wojenny, Bożena była akurat w Belgii i zdecydowała się nie wracać. Na razie. Ale nie wróciła już nigdy. Pan Henryk został zupełnie sam. Kupował gazety tylko po to, by rozwiązywać krzyżówki, którą to rozrywką kiedyś całkowicie gardził. Rzadko włączał telewizor. Dopiero po przeprowadzce do Domu wrócił do zwyczaju oglądania dziennika telewizyjnego. Po kilku miesiącach, gdy wytrącony z równowagi jakąś wypowiedzią rzecznika prasowego rządu poczuł, że krew szybciej krąży mu w żyłach, zrozumiał, że przeniósł przez okres rozpaczy i letargu swoje poglądy polityczne, że nie jest mu wszystko jedno, słowem, że nadal jest patriotą.

Miał więc pan Henryk o czym rozmyślać. Czuł, że dosyć traktowania go jak psa. Dosyć niesmacznych kartofli i panoszenia się Eugenii. Dość mycia sztućców w lodowatej wodzie i wpychania do ohydnego etui, zrobionego w darze przez nieszczęsne dzieci z tzw. zaprzyjaźnionego domu dziecka. Dosyć całej tej biedy, gdy inni jeżdżą polonezami i ładami.

Co właściwie dostał od społeczeństwa? Od tej cholernej socjalistycznej Polski?! On, który za bitwę nad Bzurą w 1939 roku otrzymał medal, pięć lat siedział w obozie, a potem odgruzowywał Warszawę, choć mógł, zamiast wracać do kraju, popłynąć jak Józek Piechowicz z Italii do Anglii, a potem do Kanady! Dla kogo to robił? Dla kobiet, które dzisiaj poskąpiły mu zapałek? Dla Bożeny, która się stąd wyniosła i łaskawie przysyłała cztery liściki na rok? Gdyby przyjął – dajmy na to – stanowisko dyrektora, tak jak mu proponowali, to dziś on jeździłby ładą, a starucha w samochodzie nikt tak nie ignoruje, jak zabiedzonego starucha pieszego… O, niedoczekanie wasze! Dostałem dzisiaj w twarz od kobiety, której chciałem tylko pomóc, ale to jej prawo… jej prawo… Ale nikt więcej nie będzie się nade mnie wynosił, traktował jak nie-mężczyznę… nie-człowieka. Dosyć! Będę pił herbatę z porcelanowych filiżanek. Będę…

Pan Henryk nie był w stanie bezczynnie dłużej siedzieć. Potrzebował namysłu, a jednocześnie pragnął jak najszybciej czegoś dokonać, postawić jakiś decydujący krok na swojej nowej drodze. Na razie więc skierował się w stronę Parku Łazienkowskiego. Po drodze minął starszą panią, która zatrzymała wzrok na jego twarzy nieco dłużej – jak się wydało panu Henrykowi – niż to było konieczne. Dostałem w pysk i to widać!, pomyślał pan Henryk. Odwrócił się i spojrzał na odległy Pałac Sobańskich.

– Przysięgam, że tam wejdę, że będę tam pił herbatę i że… spędzę tam noc… z kobietą! Tak mi dopomóż Bóg!

I prawie pędem ruszył Alejami.

ROZDZIAŁ 3

Zaczęła się prawdziwie słoneczna jesień. Wielkie drzewa Parku Łazienkowskiego poruszał lekko już prawie październikowy wiatr, ale niebo było mocno niebieskie, a powietrze pachniało jeszcze słońcem. Pan Henryk idąc w dół w stronę Oranżerii, liczył wszystkie rosnące tu drzewa kasztanowe, co było sposobem na to, żeby nie słyszeć swoich myśli. Odzyskiwał spokój. Zrobił pierwszy krok, a znał siebie na tyle, by wiedzieć, że nigdy dotąd nie rzucał słów na wiatr. Pierwszy raz od kilku lat czuł się jak promieniejąca gwiazda, nie zaś talerz z resztkami jedzenia.

W pewnej chwili odczuł obecność pani Czesławy. Życzliwą. Ale milczącą. Pan Henryk przyspieszył kroku. Jego siła nie mijała. Ale jego opanowanie, jego spokój były nietrwałe. Nie dochodząc do Pałacu na Wodzie, pan Henryk skręcił lekko w prawo, okrążył jezioro i skierował się na południe. Lubił szerokie przestrzenie tego parku, jego historyczny charakter. To miejsce miało swój ciężar, było naprawdę stare.

Ostrożnie powrócił w myślach do swojego niezwykłego postanowienia. Był to postępek impulsywny, a teraz pan Henryk pragnął go oswoić, uczynić realnym planem rozsądnego, dojrzałego człowieka. A więc przypomniał sobie jeszcze raz moment przysięgi i z zadowoleniem zauważył, że nie tylko nie odczuwa wstydu ani zakłopotania, ale wręcz przypływ energii i absolutne zdecydowanie. I wtedy właśnie zobaczył panią Elżbietę.

Siedziała w bocznej alejce, zasłonięta częściowo krzakiem i z całą pewnością płakała. Nie widziała pana Henryka. Nisko pochylona szlochała z twarzą ukrytą w dłoniach. Wahanie pana Henryka trwało trzy, może cztery sekundy. Mógł pójść swoją drogą, w końcu zaledwie przed pół godziną, za próbę pocieszenia tej właśnie kobiety, pierwszy raz w życiu dostał w twarz! A jednak pójść dalej nie mógł. Z ciężkim sercem skręcił z głównej alejki i usiadł obok niej na ławce.

Pani Elżbieta znieruchomiała, odwróciła się do pana Henryka, odsłaniając twarz… i dosłownie rzuciła się na niego, chwytając go kurczowo za ramiona i przyciskając niezgrabnie głowę do jego piersi. Pan Henryk zrozumiał, że jest to przełomowy moment w jego życiu. Objął ją i zaczął głaskać po plecach, powtarzając uspokajająco:

– To nic, to nic, coś poradzimy, coś wymyślimy, to nic.

Powoli pani Elżbieta przestawała płakać tak spazmatycznie, natomiast zaczęła się trząść, jakby było jej okropnie zimno. Pan Henryk odnalazł jej rękę, wczepioną w rękaw jego kurtki – była lodowata – i nakrył ją swoją dłonią, jednocześnie drugą ręką rozcierał, rozgrzewał jej plecy i ramiona.

– Nnie m–mogę m–mówić – powiedziała pani Elżbieta szczękając zębami.

– To nic, to nic – pan Henryk objął ją i tak siedzieli.

Pani Elżbieta powoli uspokajała się. Oddychała teraz trochę wolniej i w końcu wyprostowała się, odsuwając się od pana Henryka.

– Straciłam swoje mieszkanie! – odezwała się ochrypłym głosem i znowu rozpłakała.

Pan Henryk podał pani Elżbiecie kilka bibułkowych serwetek, które przypadkiem zabrał kiedyś z jadalni. Był wściekły, że nie ma prawdziwej chusteczki do nosa i zanotował sobie w pamięci, że to również musi się zmienić.

– Jak to się stało? – spytał.

Pani Elżbieta wytarła nos i po raz pierwszy, odkąd się poznali, popatrzyła otwarcie na pana Henryka. Pierwszy raz ich spojrzenia spotkały się. Trwało to tylko chwilę, ale pan Henryk zdążył pomyśleć: „tak!”. I nic więcej.

– To jest… po prostu niemożliwe, ja sama bym w to nie uwierzyła, gdyby mi ktoś opowiadał… – pani Elżbieta znowu zaczęła płakać, ale opanowała się. – Moja siostrzenica i jej mąż… po prostu ukradli mi mieszkanie. To właśnie oni powiedzieli mi, że można łatwo dostać pokój z kuchnią…, bardzo łatwo. Trzeba tylko zostać pensjonariuszem Domu Spokojnej Starości na Belwederskiej, bo ten Dom przy Belwederskiej będzie remontowany i wszyscy, którzy tam mieszkają, automatycznie zostaną przeniesieni w inne miejsce, gdzie właśnie dostaną osobne pokoje. Powiedzieli, że mało kto o tym wie, ale jednak niektórzy wiedzą i dlatego bardzo trudno dostać się na tę Belwederską, ale on, to znaczy Wiesiek, mąż mojej siostrzenicy, mógłby mi to załatwić… Oni po prostu nie chcieli ze mną mieszkać. On w każdym razie nie chciał… a Elwira nie umie mu się przeciwstawić.

– Zaraz, czyje to właściwie jest mieszkanie, twoje czy ich? – spytał pan Henryk, po raz pierwszy w ich znajomości omijając słowo „pani”.

– Moje, ale po śmierci mojej mamy zostałam sama, Elwirze i Wieśkowi z małym dzieckiem, trudno było coś wynająć, więc oddałam im mały pokój, byli tacy szczęśliwi, poprosili, żeby ich zameldować, to się zgodziłam. Ale bardzo szybko on zaczął mówić, że oni się duszą w takim małym pokoju. Słyszałam, jak robił Elwirze awantury, stale, dosłownie stale na nią burczał albo na Wojtusia, i ciągle powtarzał, że nawet zwierzęta zamknięte w małej obórce wariują. – Pani Elżbieta mówiła teraz szybko i choć chwilami nie mogła powstrzymać płaczu, ciągnęła dalej. – I w końcu, jak on mi powiedział, że lekarka powiedziała, że Wojtuś przez warunki mieszkaniowe jest taki nerwowy, to oddałam im swój pokój, a oni wtedy powiedzieli, że to nie na zawsze, że on ma dostać mieszkanie ze spółdzielni, tylko nie wiadomo kiedy. I wtedy myślałam, że już będzie dobrze, ale on zaczął przyprowadzać kolegów, bo teraz mógł, bo mieli teraz miejsce, i najpierw siedzieli u siebie, a potem jak mały szedł spać, to przenosili się do kuchni, i tam do późna w nocy pili… – pani Elżbieta znowu rozpłakała się w głos. – A jak weszłam raz do kuchni, chciałam zrobić herbatę, no to oni byli tacy… czerwoni, i w ogóle nic nie mówili, tylko patrzyli na mnie – pani Elżbieta zaniosła się płaczem, a pan Henryk poczuł taką wściekłość, że ledwo mógł oddychać.

– Dlaczego ich nie wyrzuciłaś z domu?! Przecież oni cię po prostu zastraszyli!

– Ale najgorsze było to, że wtedy coś takiego mi się stało, że zaczęły mnie swędzieć ręce. I… często tak tarłam… Chyba z nerwów, w każdym razie Wojtuś to zauważył i chyba zaczął mnie naśladować… jak to dziecko – pani Elżbieta znowu zaczęła płakać, właściwie krzyczała i płakała. – I Wiesiek wtedy powiedział, że jego dziecko zostanie wariatem, bo się ode mnie zarazi i kazał Elwirze zabierać małego z kuchni, jak tylko wchodziłam!

– A to drań! – wykrzyknął pan Henryk. Pani Elżbieta powoli uspokajała się. – Więc wolałam, nawet chciałam się wyprowadzić i jak się pojawiła taka możliwość… chciałam już tylko od nich uciec… za wszelką cenę zostać sama.

Przez chwilę siedzieli w milczeniu. Widać było, że panią Elżbietę zmęczył ten wybuch.

– I zdecydowałaś się wyprowadzić na Belwederską… – dokończył pan Henryk opowiadanie pani Elżbiety.

– Tak.

– I okazało się, że to nieprawda, że będą rozdawać pokoje z kuchnią.

– Tak. Będzie przeprowadzka do Henrykowa, ale dopiero za rok, dwa. I nie ma mowy o samodzielnym mieszkaniu. Po prostu nie było nawet takich planów.

– I chcesz wrócić do swojego domu, ale oni skorzystali z okazji i wcale nie zamierzają cię zameldować?

– Może ich też oszukali…? Oni teraz mówią, że nie wiedzieli o niczym i dlatego zaczęli malowanie pokoju. Mówią też, że w ciągu tych dwóch dni zameldowali jakąś kuzynkę Wieśka – tymczasowo – i póki ona się nie wymelduje, nie mogą mnie zameldować, bo niby przepisy nie pozwalają na takie przeludnienie w mieszkaniach kwaterunkowych.

– To prawda – potwierdził pan Henryk. – Ale przecież Elwira, ona jest pewnie głównym lokatorem, prawda? Może wymeldować kuzynkę Wieśka. Jeśli to jest zameldowanie tymczasowe, wszystko zależy od jej woli.

– Naprawdę?! – pani Elżbieta przez chwilę siedziała nieruchomo, wpatrzona w krzew różany o delikatnych żółtych kwiatach. – Czyli… jest tak jak mówiłam… ukradli mi mieszkanie. Elwira powiedziała, że mogą zameldować mnie dopiero za dwa miesiące, gdy ta kuzynka się wymelduje, ale za dwa miesiące powie, że ta kobieta nie chce się wyprowadzić…

– Albo, że ją zameldowali na stałe – tak jak ty ich, z dobrej woli.

– A ja tak będę czekać – dokończyła pani Elżbieta. – Tak, jestem pewna, czuję, że mnie oszukują. Elwira by tego na pewno nie zrobiła, ale on…!

– Elwira wcale nie jest lepsza od niego! – przerwał gwałtownie pan Henryk. – Przecież to z nią rozmawiałaś przez telefon, to ona cię okłamała. Wczoraj kazała ci zadzwonić, a dzisiaj, dzisiaj…

Mówiąc te słowa pan Henryk czuł, że popełnia jakiś błąd. Miał wrażenie, jakby nagle wokół zrobiło się za cicho.

– Skąd wiesz? – spytała pani Elżbieta.

Pan Henryk wzruszył ramionami i odwrócił głowę, nie wiedząc, co odpowiedzieć. Czuł narastające zdenerwowanie, ale równocześnie na marginesie toczących się wydarzeń odnotowywał z satysfakcją, że nawet to, że ją śledził, nie przekreśliło ich bliskości – była wzburzona, ale po raz pierwszy wyraźnie zwróciła się do niego na ty!

– Niepokoiłem się o ciebie… Poszedłem za tobą i przyznaję się, podsłuchiwałem twoją rozmowę przez telefon.

– To okropne! – krzyknęła oburzona pani Elżbieta. – To są ubeckie metody!

– Ubeckie?! – zawołał pan Henryk dotknięty do żywego. – Uważasz mnie za ubeka?!!

– Nie, ale nie cierpię, jak się mnie szpieguje, jak się ktoś wtrąca w moje sprawy, jak ktoś nie szanuje…

– A ja, uważasz, jestem zadowolony, jak mnie ktoś bije po twarzy? – wykrzyknął pan Henryk. Czuł niezwykłe napięcie, rozpierała go energia, czuł, że jeżeli nie powie wszystkiego, chyba dostanie zawału. – Jak mnie ktoś odtrąca jak psa, raz za razem, za co? Czy to jest taki grzech, czy to jest jakaś podłość, gdy ktoś się przejmuje losem kobiety? I za to bierze w pysk?! Pierwszy raz w życiu?! – pan Henryk pochylił się zapalczywie ku pani Elżbiecie. Wpatrywała się w niego szeroko otwartymi oczami, a tego właśnie potrzebował – kogoś, kto by naprawdę słuchał.

– Ja też prowadziłem zupełnie normalne życie, jak wszyscy. Miałem rodzinę, mieszkanie, pracowałem. Wszystko świetnie, naraz wszystko się rozsypało. Żona umarła. Córka… – pan Henryk zająknął się, ale od razu przeszedł dalej – druga córka, stan wojenny, została na zachodzie. Nic, koniec. Praca, praca. Po co? Ale organizm – trwa. Więc oddałem mieszkanie do kwaterunku i przyszedłem tu. Ale czy to znaczy, że ja jestem nic? Mam 71 lat, dobrze. Całe życie praca, dom, praca… i dziś co? Gdzie ja jestem? Więcej dałem niż wziąłem – i co? Ale powiedziałem – dość. Ta ojczyzna daje tylko nieuczciwym. Zobacz ten pałacyk w Alejach – kiedyś był tam Front Jedności Narodu, teraz PRON! PRON! Za co to dostali? W takim miejscu – to Pałac Sobańskich! I dziś powiedziałem sobie – nigdy tam nie byłem, ale będę! Dosyć tego!

Pan Henryk przerwał na chwilę, żeby się uspokoić i zebrać myśli. Pani Elżbieta wpatrywała się w niego oszołomiona.

– To znaczy… co chcesz zrobić? – spytała. – Nie chcesz chyba…

– Tak! – wykrzyknął pan Henryk. – Jeśli trzeba będzie, zapiszę się do PRON-u czy gdziekolwiek.

– Nie! – krzyknęła przejęta pani Elżbieta. – Nie możesz! Nie zapiszesz się! Nie tędy droga!

Pan Henryk milczał, nie chcąc zbyt jawnie okazać radości. Mówiła mu, co ma robić, nawet krzyczała! W ciągu kilkudziesięciu minut pokonali aż tyle dzielących ich barier!

– Dobrze! Więc nie zapiszę się, ale przysięgę spełnić muszę. Zawsze dotrzymuję swoich obietnic. Nie zapiszę się, jeśli mi pomożesz.

– To znaczy…? Nie rozumiem.

– Przysiągłem sobie dzisiaj, może to śmieszne, ale przysiągłem, że dosyć tego. Widziałaś, jak u nas jest, te „sztućce w etui”, to wszystko… nie! Wiele się musi teraz zmienić, całkowicie, nie można tak żyć… ty nie możesz, jak mówiłaś, ale ja też, tak samo nie mogę! – pan Henryk mówił dookoła, a nie mówił w czym rzecz, bo trochę się bał i i wstydził. Co nie znaczy, że się wahał. Przysiągł. I dotrzyma. – Przysiągłem sobie, że wejdę tam do środka, że będę tam pił herbatę i że spędzę tam noc… z kobietą.

– Jezus Maria! – krzyknęła pani Elżbieta. Odchylona do tyłu, patrzyła na pana Henryka z przerażeniem. – Jak to? Z jaką kobietą?

Pan Henryk postanowił postawić wszystko na jedną kartę. Czasem trzeba zaryzykować. Czasem mężczyzna musi tak postąpić.

– Chcę spędzić tam noc z kobietą. Wiesz dobrze, co to znaczy. I chcę, żebyś to była ty.

Zaraz znowu dostanę w pysk, jak nic!, pomyślał pan Henryk, ale pani Elżbieta milczała. Przez chwilę siedziała nieruchomo, patrząc na pana Henryka jak zaczarowana.

– Jeszcze nigdy w całym moim życiu nikt mnie tak nie potraktował. Z takim… chamstwem! – powiedziała wreszcie.

Koniec, pomyślał pan Henryk.

– Ale dobrze. Skoro tak chcesz, dobrze. Proszę bardzo – pani Elżbieta podniosła się z ławki i stanęła przed panem Henrykiem. – Tylko nie śmiej więcej rozmawiać ze mną na ten temat! – krzyknęła. – I nie wyobrażaj sobie! Wiem przecież, że i tak ci się to nie uda.

Pan Henryk bał się podnieść wzrok, bał się nawet drgnąć. Przed sobą, na wysokości oczu, miał dłonie pani Elżbiety, zaciśnięte na rączce torebki.

– A teraz proszę wreszcie zostawić mnie w spokoju! Nie iść za mną i nie szpiegować i… Chcę być sama!

Pan Henryk spuścił głowę. Gotów był przyjąć każdy warunek pani Elżbiety.

– Oczywiście – powiedział najpokorniej jak umiał. – Będzie, jak chcesz.

Pani Elżbieta postąpiła krok do tyłu i zupełnie nieoczekiwanie wyciągnęła rękę.

– Do widzenia – powiedziała chłodno.

Pan Henryk skwapliwie chwycił i pocałował jej dłoń. O dziwo – tym razem była ciepła.

– Do widzenia, jestem zaszczycony – zdołał jeszcze powiedzieć pan Henryk, kłaniając się najniżej jak mógł, co nie jest łatwe na siedząco.

Pani Elżbieta odwróciła się i z wysoko uniesioną głową odeszła. Pan Henryk odprowadził ją wzrokiem, po czym zapatrzył się na krzak żółtych róż. Nie myślał o niczym. Czuł, że musi odpocząć. W ciągu dzisiejszego poranka przestawił całe swoje życie na inne tory.

Tego dnia pan Henryk nie poszedł na obiad. Może by zdążył – biegiem – ale potrzebował czasu, aby wszystko przemyśleć. Nie chciał też narzucać się pani Elżbiecie. Rozumiał, że ona też potrzebowała czasu.

Ponad pół godziny spędził pan Henryk siedząc na ławce w Parku Łazienkowskim. Ani przez chwilę nie wybiegł myślą w przyszłość, ani w przeszłość. Żółte róże były rozwinięte, niektóre blade, delikatne, ale dwa kwiaty – najwyższe – ciemniejsze, prawie złote. Ze stojącego nieopodal klonu wolno spadały pojedyncze liście. Pan Henryk, rozparty na ławce, oddychał pełną piersią, spokojnie i głęboko.

Dochodziła pierwsza, gdy pan Henryk poczuł głód. Nie była to ochota na przekąskę, ale gwałtowne szarpnięcie całym żołądkiem. Pan Henryk w mgnieniu oka rozbudził się ze złotego letargu. I momentalnie pojawił się w jego umyśle plan działania. Wyjął z kieszeni kurtki kanapki i ruszył w górę, w stronę Placu na Rozdrożu. Gdy dotarł do kawiarni, był już całkiem najedzony (Na razie. Kolacja miała być, niestety, dopiero o szóstej). W lustrze obok szatni sprawdził swój wygląd. Wyglądał dobrze, po męsku, co stwierdził zadowolony, przede wszystkim jednak przyglądał się swojej kurtce, czy można w niej wejść na salę. Musiał coś zdecydować, bo o oddaniu okrycia do szatni nie mogło być mowy ze względu na dodatkowe opłaty. Ostatecznie pan Henryk zdjął kurtkę, złożył wzdłuż i przewiesiwszy przez ramię celowo powolnym krokiem udał się na salę.

– Ubranie zostawiamy w szatni!

Pan Henryk obrócił się. Szatniarka, starsza pani w grubych okularach przyglądała mu się nieufnie.

– Niestety dzisiaj z tą kurtką nie mogę się rozstać! – pan Henryk z uśmiechem poklepał kurtkę w okolicach kieszeni i wolno wszedł na salę.

Kawiarnia Na Rozdrożu była obszernym, przeszklonym pawilonem, otoczonym rozsianymi wśród głazów krzewami i kwiatami, przez co panował tu nastrój oranżerii. Pan Henryk bywał tu czasami w poprzednim życiu. Wtedy bez trudu mógł sobie na to pozwolić, teraz – było to szaleństwo. Wybrał stolik przy szklanej ścianie, dzięki czemu ciągle był jakby w parku, i zamówił małą kawę w dużej szklance z podwójną wodą oraz, po chwili wahania, wuzetkę. To zamówienie wyczerpywało jego fundusze, przeznaczone na papierosy do końca miesiąca, ale pan Henryk i tak zamierzał rzucić palenie. Palił właściwie niedużo, zrywami i nie był uzależniony od papierosów. A i tak pani Czesława bardzo się tym niepokoiła.

Kelnerka w szarej sukience i białym fartuszku przyniosła kawę i ciastko. Srebrna łyżeczka zalśniła w blasku jesiennego słońca na porcelanowym talerzyku. Czy to naprawdę tak łatwo można wszystko zmienić? Czy to możliwe, że w ciągu jednego przedpołudnia można stare życie zostawić za górami i lasami, i przenieść się wprost do raju?

Następne dwie godziny po wyjściu z kawiarni spędził pan Henryk w bibliotece na Koszykowej. Podjął decyzję i, jak to miał w zwyczaju, natychmiast rozpoczął działanie. Chciał zebrać jak najwięcej informacji o miejscu, które stanowiło cel jego planu, a także o związanych z nim ludziach. Niestety, musiał korzystać przede wszystkim z gazet, a to oznaczało wspinaczkę na drugie piętro do Czytelni Czasopism.

Gdy w końcu dotarł do Domu, była już 16.30. Na schodach i na korytarzu nie spotkał nikogo z pensjonariuszy, nie spotkał też oczywiście pani Elżbiety. Zatrzymał się, co prawda, przed jej pokojem i krótko wahał się czy nie zapukać, ale zaraz poszedł dalej.

– Nie. Kości zostały rzucone, pozwólmy im się toczyć – powiedział sam do siebie.

Wchodząc do swojego pokoju pan Henryk zakrztusił się dymem. Tak było zawsze, pan Ryszard palił papierosa za papierosem, leżąc na łóżku, słuchając radia lub czytając gazety. Dziś jednak pan Henryk – który spędził wiele godzin na świeżym powietrzu, a poza tym sam postanowił nie palić – odczuł to jak trucicielską inwazję gazów bojowych rodem z I wojny światowej.

– Panie Ryśku, pan mi się tu zaraz udusi! – powiedział jowialnie pan Henryk i czym prędzej rzucił się otworzyć okno.

Oczywiście nie było to łatwe – jak wszystko w Domu co służyć miało potrzebom pensjonariuszy. Z dwóch zasuwek, zwalniających okno, jedna była urwana, rzecz jasna, ta dolna. Chcąc otworzyć zamknięte okno, trzeba było wejść na parapet. A potem zrobić to po raz drugi, żeby okno zamknąć. Tak więc mieszkańcy pokoju numer 3 rzadko kiedy puszczali się na ten hazard. Dziś jednak był dzień szczególny, pan Henryk więc przystawił krzesło, zdjął buty, odrzucił firankę, wszedł po krześle na parapet, gdzie lekko się zachwiał, ale rozsądnie przytrzymał się nie firanki (wiedział z doświadczenia, jak łatwo puszczają żabki mocujące firanki do karnisza – a wtedy niestety, katastrofa na większą skalę – trzeba przynieść z dołu drabinę, którą dysponuje jedynie palacz i którą muszą wnosić co najmniej dwie osoby. A potem trzeba tę drabinę znieść), tylko klamki od okna. Następnie zwolnił górną zasuwkę okna wewnętrznego, które uchylił, zyskując dostęp do okna zewnętrznego, którego górną zasuwkę należało też otworzyć. Uczyniwszy to wszystko pan Henryk powoli ukląkł na parapecie (najtrudniejsza część operacji, ale udana) i zsunął się na podłogę. Teraz pozostało tylko otworzyć dolną zasuwkę okna zewnętrznego – i wreszcie pokój wypełniło chłodne wrześniowe powietrze.

Pan Henryk odstawił krzesło i napotkał przenikliwe spojrzenie pana Ryszarda. Chciał usiąść, ale nie był przecież jeszcze rozebrany i nie umył rąk.

Powiesił kurtkę, przyczesał włosy, umył ręce – to był zwyczaj pani Czesławy, bezwzględnie przestrzegany przez domowników. Zawsze po przyjściu do domu trzeba umyć ręce; tylko czy teraz wrócił do domu? Wstawił grzałkę, nasypał do kubka herbaty pomieszanej z cukrem i wreszcie usiadł. I wtedy zorientował się, że pan Ryszard ciągle na niego patrzy, że nawet zdjął z uszu słuchawki.

– Napije się pan może herbaty? – spytał pan Henryk, jednocześnie uświadamiając sobie, że nigdy dotąd (od roku mieszkali razem) taka sytuacja nie miała miejsca.

Pan Ryszard skinął głową, wydając chrapliwy pomruk.

– Zrobić panu z cukrem?

– Yhy… Tak… I potem… to ja już zamknę okno.

Pan Henryk skinął głową. To mu się podobało. Tak powinien postąpić mężczyzna. Spodziewał się, że herbatę wypiją w milczeniu. Potrafił odpowiednio znaleźć się z milczkiem i nigdy nie próbował wypełnić ciszy, gadając za dwoje. Tym razem jednak przewidywania pana Henryka nie były trafne. Pan Ryszard upił kilka łyków, odchrząknął i rzekł:

– Może… w tych okolicznościach… moglibyśmy mówić do siebie bez tego „pan”…, jeśli odpowiada?

Pan Henryk, choć zaskoczony, zareagował z miejsca. Wstał, podszedł do łóżka pana Ryszarda i wyciągnął rękę:

– Henryk – powiedział.

– Rysiek – odpowiedział pan Ryszard, ściskając podaną dłoń. Ręka pana Henryka była mocna, duża i ciepła, pana Ryszarda chłodna i wręcz potężna. Ich uścisk był krótki, lecz zapaśniczy. Pan Henryk szybko odwrócił się i udał, że szuka czegoś w szafie, ponieważ (pierwszy raz od lat) poczuł łzy pod powiekami. No i niby dlaczego?!

Dwie minuty przed szóstą pan Henryk i pan Ryszard razem, ramię w ramię, wyszli z pokoju i udali się schodami na dół. Pan Henryk był zdenerwowany, szczerze mówiąc, roztrzęsiony niemiłosiernie. Do tego momentu świetnie sobie radził, ale nagromadzenie wydarzeń i emocji sprawiło, że pancerz spokoju, dzięki któremu utrzymywał godną, opanowaną postawę, popękał co najmniej w kilku miejscach. Zbliżając się do momentu prawdy – jeśli pani Elżbieta nie wyprowadziła się, z pewnością będzie na kolacji, lecz jeśli jej nie będzie… – pan Henryk czuł, jakby zalewała go czarna rzeka. Woda sięgała już do kolan i z każdą minutą jej poziom podnosił się. Jeżeli pani Elżbieta nie zjawi się, czarna woda zaleje serce pana Henryka, usta i oczy. Zostanie sam w głuchej ciszy topielców – tak to czuł schodząc po schodach.

Przed drzwiami jadalni pan Ryszard i pan Henryk rozstali się. Pan Ryszard opuszczał dziś kolację.

– Gdzie ty właściwie się wybierasz? – spytał pan Henryk.

– Mam spotkanie – odpowiedział pan Ryszard tajemniczo. – Trzymaj się – i odchodząc lekko klepnął pana Henryka w ramię.

W jadalni siedziało już kilkanaście osób. Duży zegar ścienny wskazywał pięć minut do szóstej. Pani Elżbiety nie było. Pan Henryk usiadł przy najbliższym stoliku przodem do drzwi. Oddychał płytko i czuł się dziwnie lekki, tak, że przez chwilę zaniepokoił się, czy to nie znak problemów z sercem.

To nie będzie takie proste, pomyślał pan Henryk. To będzie bolało dużo bardziej. Miał na myśli panią Elżbietę. Coraz mocniej rozumiał, że już nigdy jej nie zobaczy, choć nie było to żadne przeczucie. To był tylko czarny strach, podchodzący coraz wyżej. Właściwie nie znał jej. Mogła uciec i nigdy nie wrócić. Tymczasem on nie umiał się już cofnąć. W wydarzeniach ostatnich godzin użył całego siebie.

Zegar na ścianie wskazał szóstą.

Pan Henryk stanął w kolejce do okienka. A może pani Elżbieta spóźni się? Nie wierzył w to. Nie mogła się spóźnić po tej awanturze z wczorajszego dnia. Nie. Wszystko wskazywało na klęskę. Powoli odwrócił głowę od drzwi. Przed nim stało w kolejce do okienka ze dwadzieścia osób. Patrzył na nich, jakby ich nie znał, jakby byli tylko wieszakami na smutne, szare ubrania. I nagle przed samym okienkiem dostrzegł fioletowy blask. Wychylił się i… tak. To była właśnie pani Elżbieta, w lewym ręku, tak, trzymała sztućce w etui. Zatem przyjęta do grona pensjonariuszy. Zatem zostaje. Na zawsze? Czy dopóki nie poukłada swoich spraw? Pan Henryk wyrównał oddech – spokojnie – wdech, raz, dwa – wydech, raz, dwa – wdech… Dźwięki, obrazy i zapachy dochodziły do niego znowu jak zawsze. Pani Elżbieta odebrała już swoją porcję i teraz stała niedaleko okienka, rozglądając się bezradnie. Pan Henryk natychmiast podszedł i lekko dotknął jej ramienia, mówiąc:

– Moja droga, proszę tędy – i chciał jej wskazać drogę, a wtedy pani Elżbieta odwróciła się ku niemu i nagle jej twarz ogarnął taki ciepły, słoneczny uśmiech, taka radość, że pan Henryk zupełnie zgubił drogę i poszli najpierw w prawo, potem w lewo i w końcu stanęli na środku sali. Stolik, przy którym wczoraj jedli obiad, był zajęty, pan Henryk wybrał więc pierwszy lepszy wolny.

– Proszę bardzo – powiedział, odsuwając krzesło. Pani Elżbieta usiadła, pan Henryk szybko obszedł stół i już miał opaść na swoje miejsce, gdy zdał sobie sprawę, że nie odebrał kolacji. Przy okienku stała już ostatnia osoba.

– Przepraszam na chwilę – powiedział i chciał podbiec, niepotrzebna mu była teraz awantura z kucharką! Czuł jednak, że nie powinien. Ktoś, kogo przed chwilą obdarzyła uśmiechem królowa, nie ugania się za kolacją, szedł więc majestatycznie między stolikami. Z kuchni wyjrzała pomocnica kucharki.

– Pan jeszcze nie brał? – powiedziała miło i wyciągnęła w kierunku pana Henryka talerz z kaszanką na gorąco. Bardzo rad, pobrawszy jeszcze chleb, masło i herbatę – wrócił do stolika.

Smarując chleb i popijając herbatę pan Henryk spoglądał dyskretnie ku pani Elżbiecie. Miała na sobie coś delikatnego i miękkiego. Jakiś sweterek chyba, ale nie szorstki, tylko taki, który chciałoby się pogłaskać i pod spodem bluzeczkę, jakąś cienką i kobiecą. To całe urocze ubranie spowijało miękko sylwetkę dosyć szczupłą, ale o pięknym, dużym biuście. Tę właśnie kobietę wybrał, aby spędzić z nią noc w Pałacu. Pan Henryk spojrzał na twarz pani Elżbiety i dostrzegł, że ona też patrzy na niego. Wyraz jej oczu był nader urzekający, jakby pani Elżbieta była zachwycona tym, na co patrzy. A patrzyła – to było najlepsze – na pana Henryka. Wtedy objęła go gorąca fala, poczuł mrowienie, jakby tysiące mikroskopijnych statków powietrznych wyrywało się z jego ciała by pomknąć w stronę pani Elżbiety i nagle zrozumiał, że zdarzyło się coś, czego od wielu lat nie doznał i myślał, że nigdy już nie poczuje. Był szczęśliwy.

– Czy lubisz wieczorne spacery? – spytał półgłosem.

– Raczej tak… – odparła z wahaniem.

– Moglibyśmy pospacerować godzinkę przed snem… Znam tu jedno ciekawe miejsce.

– A co to za miejsce? – spytała pani Elżbieta, również, jak pan Henryk, ściszając głos. Patrzyła mu w oczy i pan Henryk czuł, że wszyscy, którzy chociażby niechcący zerkną w ich stronę, od razu zrozumieją (dostrzegą bez trudu, bez omyłki), co się z nimi dzieje.

– Trzeba iść pod górę, ale dzięki temu potem schodzi się w dół…

– Naprawdę? – spytała pani Elżbieta z lekką kpiną, ale była to kpina nie przeciwko panu Henrykowi, tylko właśnie odwrotnie. Bardzo, bardzo odwrotnie.

W tej sytuacji pan Henryk zupełnie zapomniał o planowaniu. Ręka pani Elżbiety, obejmująca kubek z herbatą, była tak blisko, że pan Henryk musiał tylko nieznacznie przesunąć swoją, aby objąć jej dłoń.

– Czy możemy się spotkać o wpół do ósmej? – spytał.

– Dobrze.

– Będę czekał przy wejściu.

– Tak.

Razem odnieśli naczynia do okienka, a następnie pani Elżbieta podeszła jeszcze do stolika, gdzie zostawiła swoją torebkę oraz łyżkę, widelec, nóż i etui. A potem po prostu spytała: Idziemy? (nie: Idę, do zobaczenia, ale idziemy!).

– Idziemy – odparł pan Henryk i szybko ruszył do drzwi, aby szarmancko otworzyć je przed panią Elżbietą. Wychodząc z jadalni na chwilę obejrzał się. Na sali pozostała już tylko część pensjonariuszy, nie więcej niż połowa. I z tej połowy, połowa jadła, druga połowa zaś odprowadzała wzrokiem pana Henryka i panią Elżbietę.

ROZDZIAŁ 4

O wpół do ósmej pan Henryk spacerował równym krokiem przed wejściem do Domu. W ogrodzie było raczej ciemno, świeciła jedynie umieszczona nad drzwiami lampa. Pan Henryk poruszał się na granicy światła, to znikając w ciemności, to pojawiając się. Nie miał bynajmniej zamiaru się ukrywać, nie chciał być jednak wystawiony na publiczny widok i prześmiewczy osąd mieszkańców Domu. W ręku trzymał czerwoną różę. No tak. Pani Elżbieta zasługiwała na różę. Spojrzał na zegarek – jak dotąd pani Elżbieta spóźniła się pięć minut. Cały dzisiejszy dzień na nią czekał. Co za niezwykły dzień! Dochodziła ósma, a on nie był jeszcze zmęczony, nie był wcale śpiący, choć wstał przed piątą rano. Nagle, tknięty przeczuciem wszedł do Domu. Hol był ciemnawy i pusty. Pani Elżbieta stała sztywno pod ścianą, w ciemnym płaszczu i z torebką.

– Czekałem na ciebie przy wyjściu – powiedział pan Henryk zdumiony.

– Ja też czekałam przy wyjściu.

Panu Henrykowi wydało się, że jest zdenerwowana… Zaniepokojony podszedł bliżej, żeby dostrzec wyraz jej twarzy, ale miała opuszczoną głowę.

– Dla ciebie – powiedział, podając jej czerwoną różę.

– Dziękuję – odpowiedziała i uśmiechnęła się tak pięknie, jak uśmiechała się w czasie kolacji.

– A więc… chodźmy – pan Henryk otworzył drzwi i przytrzymał je, aby pani Elżbieta mogła przejść, następnie sam wyszedł, chwytając klamkę z drugiej strony i walcząc z ich irytującą skłonnością do zatrzaskiwania się na ludzkich piętach. Będzie tak, jak ja chcę, zwrócił się w duchu do drzwi i zadowolony dogonił panią Elżbietę.

Szli pod rękę, najpierw Belwederską w stronę Dolnej, potem na wysokości Mysiadła przeszli na drugą stronę i skierowali w prawo, ku bazarkowi. Pani Elżbieta nie znała zbyt dobrze tych okolic, wychowała się bowiem, jak się okazało, na Żoliborzu. Była warszawianką, jak pan Henryk, co ich jakoś szczególnie ucieszyło. Oboje też nie byli tutaj w czasie powstania – panią Elżbietę powstanie zastało na Pradze, pan Henryk zaś od początku wojny przebywał w obozie jenieckim Altenhof. Okazało się, że oboje wrócili do Warszawy jesienią 1945 roku.

– Trzeba przyznać, że wszystko wyglądało paskudnie, uprzedzono mnie, co tu się stało, ale jak zobaczyłem te ruiny i ludzi wśród cegieł…, bo przecież ostatni widziałem Warszawę 3 września 1939 roku! Wtedy to była europejska stolica!

Doszli do Dolnej i powoli pięli się ku górze. Rozmowa toczyła się tak łatwo, tak naturalnie! Pani Elżbieta była z pewnością nieco młodsza od pana Henryka, nie była to jednak różnica drastyczna – może pięć lat? Powietrze było chłodne, jesienne, przesiąknięte zapachami opadających w pobliskich parkach liści i pan Henryk czuł, że z każdym krokiem wraca do niego utracony świat – samochody, liście, uczucia i niepewność, co będzie za chwilę? A jednak serce pana Henryka nie lubiło, gdy wchodził zbyt szybko pod górę. Do Puławskiej zostało może 50 metrów, dalej w lewo i już po prostym, ale pan Henryk czując, że coraz ciężej oddycha i że może za chwilę stanie się to widoczne dla pani Elżbiety – zatrzymał się.

Jedna z zasad pana Henryka brzmiała, jeśli nie wiesz co robić, rób, co popadnie. Rozwiązanie przyjdzie samo. Rzadko nie wiedział, co robić, rzadko więc korzystał z tej maksymy. Tym razem jednak, gdy tak stał na środku ulicy, bez żadnego wytłumaczenia, za to z trudem łapiąc oddech, zdał się na to, co i tak będzie, a obawiając się spojrzeć na panią Elżbietę (wolał to zrobić, gdy jego oddech i serce się uspokoją, gdy znów będzie sobą), uniósł wzrok – i rozwiązanie przyszło samo. Kątem oka dostrzegł, że pani Elżbieta też popatrzyła w niebo. Pan Henryk stanął bliżej (za nią) i położył jej rękę na ramieniu.

– Nie widać gwiazd – powiedział w końcu. – Ale to nie znaczy, że ich nie ma.

Pani Elżbieta lekko oparła się o niego, na bardzo krótką chwilę i pierwsza ruszyła pod górę. Pan Henryk – tym razem wolno – podążył za nią. Doszli do zatłoczonej samochodami Puławskiej. Pan Henryk milczał, nie chcąc przekrzykiwać dźwięków, pani Elżbieta milczała również, ale jednak szli razem, pod rękę i ta cisza wcale ich nie rozdzielała.

– To tu – powiedział pan Henryk i ścisnął lekko ramieniem rękę pani Elżbiety.

Żelazna furtka była uchylona, dalej cofnięty w głąb ciemniał potężny kontur kościoła.

– Wchodzimy… tam? – pani Elżbieta niepewnie spojrzała na pana Henryka.

– Tak. Chcę ci coś pokazać – powiedział pan Henryk i nacisnął klamkę ciężkich drzwi kościelnych. Uchyliły się powoli.

Weszli do środka i natychmiast poraził ich migotliwy blask świateł. Przy głównym ołtarzu odprawiana była msza. Pan Henryk wziął panią Elżbietę za rękę i poprowadził w stronę prawej nawy. Rękę miała dość dużą, jak na kobietę, miękką, ze zmarzniętymi palcami. Pan Henryk objął je silnie i od razu zaczęły się rozgrzewać.

– To tu. To właśnie chciałem ci pokazać.

Stali przed drewnianym krucyfiksem, na którym wisiał naturalnej wielkości Jezus.

– O Boże! – powiedziała pani Elżbieta i pan Henryk domyślił się, co czuła, bo sam czuł to za każdym razem. Było to jakieś „wielkie wrażenie”, które jednak nie przerażało ani nie zasmucało.

Pani Elżbieta uklękła, pan Henryk stał zaś za nią i tylko powtarzał w duchu, jesteśmy. No więc jesteśmy. Potem zaczął się zastanawiać, jak przyjmie to pani Elżbieta. Mężczyzna przyprowadzający kobietę na pierwszej randce pod krucyfiks – jak to można zrozumieć? A przecież głównie chciał pokazać jej coś ciekawego, mało znany a atrakcyjny obiekt turystyczny, takie miał intencje. A czuł, że wyszło zupełnie inaczej.

Msza dobiegała końca. Pani Elżbieta podeszła kilka kroków w stronę ołtarza, pan Henryk za nią – byli teraz z boku, ale dość blisko księdza.

– Poczekaj na mnie – szepnęła. – Zawsze modlę się jeszcze za rodziców.

Pani Elżbieta uklękła na stojącym w pobliżu ołtarza klęczniku, a pan Henryk wycofał się i zaszył w tylnym rzędzie. To, co powiedziała pani Elżbieta, ogłuszyło go na moment. Przecież on też zawsze modlił się w kościele za kogoś. Za Iwonkę, swoją tragicznie zmarłą córeczkę. I za Czesławę, swoją żonę, choć wcale nie był praktykujący i od lat nie spowiadał się, ani nie brał komunii. Ale wiedział, że coś jeszcze ma dla nich do zrobienia i robił to, jednak siedząc w tylnym rzędzie, schowany przed samym sobą zrozumiał, że – zapomniał. Co robił właściwie, co wyprawiał?! Wrócę do was, pomyślał pan Henryk. Wrócę do was, a potem do was przyjdę na zawsze. Teraz odszedłem… w moich sprawach, ale wrócę. Nigdy was nie opuszczę. Zobaczył na mgnienie oka twarz pani Czesławy, jak wyglądała umierając. Klęczał przy jej łóżku, nie zważając na obecność lekarza, pielęgniarek i innych pacjentek, i błagał: Nie opuszczaj mnie! Nie opuszczę, powiedziała z trudem i następnego dnia już nie żyła. Otworzył oczy. Obok siedziała pani Elżbieta i uśmiechała się. Przeszłość zniknęła i zabarykadowała się w dalekim zakątku serca pana Henryka.

– Obiecałem, że pokażę ci gwiazdy. Chodźmy.

Nie wrócili na Puławską. Okrążyli kościół i wąskimi przejściami dotarli do tylnego dziedzińca, gdzie pan Henryk odszukał po ciemku furtkę w murze. Za furtką dróżka prowadziła dość ostro w dół.

– Musisz tu bardzo uważać! – powiedział pan Henryk i stanął zaraz za furtką, z wyciągniętymi ramionami, żeby móc złapać panią Elżbietę, gdyby się jednak potknęła. Było tu tak ciemno, że ledwo widział jej postać na tle jaśniejszego otworu w murze. Była teraz tak blisko, że dotykał jej rękami w ciemności. Postąpiła krok naprzód. Wtedy nagle pan Henryk zdał sobie sprawę, że nikt ich nie widzi, że są zupełnie sami… Dotknął jej palta – wyżej – włosów i w chwilę potem była w jego ramionach. Obejmował ją mocno, przytulał do siebie, a ona spuściła głowę i położyła mu na ramieniu, przez co mógł dotknąć ustami jej szyi. Pachniała kobietą, może jakimś mydłem toaletowym, w każdym razie różami.

– Jak pięknie pachniesz! – wyszeptał pan Henryk i poczuł, że pani Elżbieta przytula się do niego. Gładził ją po plecach, a ona płakała, powtarzając: przepraszam, naprawdę przepraszam. W końcu podniosła głowę.

– Za co przepraszasz?

– Za to, że cię uderzyłam! – wykrzyknęła pani Elżbieta i znowu rozpłakała się na jego ramieniu.

Pan Henryk tulił ją, kołysząc łagodnie. Pomyślał rozczulony: To jest właśnie kobieta! Nie można jej zrozumieć i nie można nie kochać, przy czym ta ostatnia myśl przemknęła mu przez głowę prawie niesłyszana, ze ściszonym dźwiękiem. Powoli, Heniu, powoli, pouczył samego siebie pan Henryk, żebyś się nie zagalopował. Ale było już chyba na pouczenia za późno. Pani Elżbieta uspokoiła się. Patrzyli teraz sobie w oczy, nic nie mówiąc. W końcu pani Elżbieta podniosła wyżej głowę i pocałowała pana Henryka. Zrobiła to bardzo nieśmiało, ale właśnie przez to poruszyła go niezwykle i przedarła się ostatecznie przez mury, którymi otoczył swoje serce. Złączył się z nią w długim pocałunku, a gdy odsunęli się na chwilę od siebie, wyszeptał:

– Mój skarbie.

I usłyszawszy to zrozumiał, że nieodwołalnie przekroczył wszelkie zakreślone granice. Przez moment odczuł nawet obcość wobec samego siebie, ale wtedy pani Elżbieta wzięła go za ręce i pan Henryk natychmiast poczuł, że jest.

– Zapomniałam, zostawiłam w kościele! – powiedziała nagle z przestrachem.

– Czego zapomniałaś, kochanie? – spytał pan Henryk łagodnie.

– Róży, róży!

Pan Henryk objął panią Elżbietę i zaczął ostrożnie prowadzić ścieżką w dół.

– Musisz się natychmiast ogrzać. Róża została w dobrym miejscu. Tu jest już płaska droga, czujesz? Zaraz będzie widniej.

Pan Henryk poprowadził panią Elżbietę w stronę widniejącej między domami otwartej przestrzeni. W dzień goniły się tu psy i dzieciaki, teraz pan Henryk miał nadzieję, że ławeczki będą puste, choć przecież mogli je zajmować mężczyźni, pijący po ciemku tanie wino. Na ciemnym, granatowym niebie świecił srebrno księżyc w pełni. Ławeczki były puste, pan Henryk dostrzegł jedynie kilka postaci, wokół których uganiały się psy na wieczornym spacerze. Stwarzało to układ wyjątkowo bezpieczny i pan Henryk mógł przystąpić do drugiej części swojego wieczornego planu i pokazać pani Elżbiecie, jak jest przewidujący i pomysłowy (oraz opiekuńczy i oryginalny, ha).

– Czy mogę panią zaprosić na herbatę? – spytał ceremonialnie pan Henryk, kierując się w stronę pustej ławeczki, lśniącej w księżycowym blasku. Postawił torbę na ławce, pochylił się i po chwili wyjął dwa plastikowe kubki, jeden z uszkiem, drugi bez.

– Który wolisz? – spytał pan Henryk, niesłychanie rad ze zdziwienia pani Elżbiety.

– Ale… och… – powiedziała pani Elżbieta i wybrała kubek bez uszka.

Pan Henryk wlał gorącą herbatę. Pani Elżbieta upiła łyk.

– Cudowna!

Pan Henryk nalał sobie. Tak, o to właśnie chodziło… Tak. Spojrzał na panią Elżbietę. Grzała ręce, obejmując gorący kubek. Patrzyła na niebo. Uśmiechała się. Wszystko było dobrze. Lepiej niż mogło być. Najlepiej, jak być mogło.

ROZDZIAŁ 5

Następnego dnia obudziło go słońce. Była 6.00 rano. O tej porze woda zwykle była już ciepła, a umywalnia jeszcze pusta, więc pan Henryk poddał się dokładnemu myciu, łącznie z włosami. Przy okazji chciał obejrzeć się w lustrze, które wisiało w pomieszczeniu z umywalkami. Początkowo się nie poznał z powodu umytych włosów sterczących bezładnie i pociemniałych od wody. Ale gdy wytarł je ręcznikiem do sucha, zaczesał palcami do tyłu, jak zwykle, i popatrzył znowu – uśmiechnął się zadowolony. Miał 71 lat i od ośmiu lat nie zajmował się swoim ciałem, a jednak ramiona i klatka piersiowa (tyle widział) były foremne, męskie. Szyję i twarz pokrywały bruzdy, to było oczywiste, był starszym panem i wyglądał jak starszy pan. Ale nie dostrzegał w tym nic brzydkiego. Właściwie zawsze był zadowolony ze swojego wyglądu. Mimo, że nie był wybitnie przystojny – kobiety nie oglądały się za nim na ulicy – wiedział, że ma w sobie coś pociągającego, coś, co go jakoś wyróżniało spośród innych mężczyzn. To „coś” czuł w sobie nadal.

Niedługo potem, ubrany i pełen energii, pan Henryk zszedł na dół i opuścił Dom. Najpierw kupił Życie Warszawy, Ład i – przemógł się z trudem – Trybunę Ludu. Następnie wsiadł w autobus 116, przejechał trzy przystanki i pomaszerował prosto w stronę swojego Pałacu. Zamierzał znowu posiedzieć na znajomej ławce, dlatego ubrał się ciepło, tak ciepło, że teraz, gdy szedł szybkim krokiem, musiał zdjąć kurtkę. Nie przezięb się, Heniu, upomniała go pani Czesława. Nie, nie, dziś jest ciepło, uspokoił ją.

Czy pani Elżbieta będzie chciała odzyskać swoje mieszkanie? Idąc Alejami Ujazdowskimi pan Henryk kolejny raz zastanawiał się, jak on sam by postąpił w takim przypadku. Całkowicie odrzuciłby możliwość dalszego mieszkania razem z tą, pożal się Boże, rodziną. Należało ich wyrzucić albo samemu odejść – to było jasne. Pan Henryk wyobraził sobie Wieśka, grubego, pryszczatego chama, (tępaka i tandeciarza, i gnojka, i gówniarza), jak rozwala się w pokoiku pani Elżbiety, na jej tapczanie, każe Elwirze zdjąć sobie buty i mówi: Wreszcie wykurzyłem ciotkę, to wszystko jest MOJE. I czuł, że zaciskają mu się szczęki, że chciałby temu Wieśkowi sprawić grubszą niespodziankę, a na początek powiedzieć: Uważaj szmaciarzu, ciotka nie jest już sama, ma kogoś, kto się nią zajmie i kogo jeszcze popamiętasz.

Tymczasem pan Henryk doszedł do swojej ławeczki naprzeciwko Pałacu. Była godzina 7.00 rano, gdy przystąpił do opracowywania planu. Najpierw jeszcze raz szczegółowo przyjrzał się obiektowi, który chciał zdobyć. Potem rozłożył gazety i zaczął metodycznie, strona po stronie przeszukiwać szpalty w celu znalezienia wszystkich aktualnych informacji na temat działalności PRON-u. W godzinę potem pan Henryk wkroczył do jadalni. Był nieco spocony – trochę za długo zabałaganił pod Pałacem i w obawie przed spóźnieniem ostatni odcinek od przystanku do Domu przebył prawie biegiem. Nie zdążył też odnieść kurtki na górę. Tym razem jego skwapliwy pośpiech nie wiązał się w żadnej mierze z osobą kucharki. Pan Henryk zamierzał po prostu spotkać panią Elżbietę natychmiast po jej zejściu na dół. Nie chciał, żeby czekała albo denerwowała się jego nieobecnością. Nie chciał, aby ktoś miał szansę zrobić jej przykrość. Obawiał się też, że poczuje się zagubiona w tłumie pensjonariuszy, których nie znała.

Pan Henryk rozejrzał się po sali i – jak wczoraj przed kolacją – nie dostrzegł pani Elżbiety. Spokojnie, wiesz, że tu jest, upomniał się w duchu. Zaczął przegląd stolików. Rząd pod oknem… nie ma. Rząd przy filarze… nie ma. Rząd… Pan Henryk zobaczył pana Ryszarda, i byłby się przy nim nie zatrzymał, gdyby nie uderzyła go jakaś zmiana; to był Ryszard na pewno, jego zwalista, ciężka postać, pobrużdżona twarz i ciemne oprawki od okularów – jednak może nie uśmiech, ale jakieś rozjaśnienie wewnętrzne były inne niż zawsze. Takim widział go pan Henryk po raz pierwszy. W odruchu ciekawości przesunął się nieco w prawo, by dojrzeć osobę, z którą pan Ryszard rozmawiał i dla której się wewnętrznie rozjaśnił, osobę, której widok zasłaniał mu filar. Była to pani Elżbieta.

Pan Henryk zaskoczony i zmieszany ruszył do przodu. Pani Elżbieta siedziała tyłem do drzwi, więc go nie widziała. Co przecież nie znaczy, że nie czekała. Jedno wolne miejsce z pewnością – chyba tak? – zostawiono właśnie dla niego. Pan Henryk zbliżał się do stolika z radością w duszy, jedynie kątem oka śledząc ze zdumieniem swoją zazdrosną, dziwną myśl, że jego kolega korzysta z jego nieobecności, a ona…

– Dzień dobry – powiedział pan Henryk niby do wszystkich, ale patrząc tylko na jedną osobę przy stoliku. Pani Elżbieta gwałtownie uniosła głowę i właściwie sama też się lekko podniosła, pan Henryk zbliżył się więc, pochylił i pocałował ją w rękę.

– Jesteś – powiedziała pani Elżbieta i pan Henryk zrozumiał, jak bardzo był oczekiwany.

– Zaprosiłem panią do stolika – powiedział pan Ryszard.

– Dziękuję. Dziękuję ci – odpowiedział pan Henryk.

– Brałeś już śniadanie? – spytał pan Ryszard.

– Nie, nie – odpowiedział pan Henryk i obejrzał się do tyłu. Przy okienku stała już tylko jedna osoba.

– Zostaw kurtkę – poradził pan Ryszard.

Pan Henryk posłusznie powiesił kurtkę na oparciu krzesła. Pospiesznie, choć z godnością, udał się do okienka i stanął oko w oko z kucharką. Przez chwilę mierzyli się wzrokiem. Stojąc przed okienkiem, nieruchomy naprzeciw nieruchomej kucharki pan Henryk przypomniał sobie wczorajszy obiad i znowu odczuł gwałtowny przypływ złości. Kucharka cofnęła się w głąb kuchni i bez słowa podała mu głęboki talerz z zupą mleczną i mały talerz z kawałkiem masła i trójkątem topionego sera. Pan Henryk przez moment wahał się nad „dziękuję” – zawsze mówił – ale odwrócił się i odszedł bez słowa.

Czwartą osobą przy stoliku okazał się niejaki Borzym, jak go zwykł nazywać w myślach pan Henryk. Niejaki Borzym miał trudną do zapamiętania twarz (właściwie przystojną), lubił zagadywać o pogodzie i zwykle kręcił się przy paniach. Był wędrującą gwiazdą – choć przybył do Domu już kilka miesięcy temu, nie miał stałego towarzystwa, przysiadał się do różnych stolików. Teraz przysiadł się do pana Ryszarda i pani Elżbiety. I do pana Henryka.

Gdy pan Henryk wrócił do stolika ze swoim śniadaniem, Borzym zabawiał towarzystwo rozmową. Pan Ryszard zdawał się myśleć o czymś innym, ale pani Elżbieta słuchała z pewnym skupieniem, więc pan Henryk dał w myślach Borzymowi czas „do końca zupy”, tym bardziej, że należało ją zjeść czym prędzej – była już prawie zimna. Pan Henryk odniósł talerz po zupie i z bocznego stolika wziął chleb – trzy kromki – i kubek z herbatą. Wracając do stolika już z daleka zauważył, że Borzym odchodzi, gdy zaś usiadł, wreszcie gotów do rozmowy, spostrzegł, że pani Elżbieta i pan Ryszard kończą jakiś wspólny temat, który ich oboje jakby rozśmieszył.

– Co się stało? – spytał pan Henryk.

– Nic – odpowiedział pan Ryszard.

– Nic, zupełnie nic – powtórzyła pani Elżbieta. – Pan Borzym opowiadał nam dowcip… ale bardzo głupi.

Pan Henryk spojrzał na nią uważnie. Miała na sobie jasny sweterek, ale inny chyba niż wczoraj. Zamiast fioletowego szaliczka zawiązała dziś na szyi niebieską chustkę. To jest apaszka, poprawił się w myślach pan Henryk, przypominając sobie to słowo z dalekiej przeszłości. Apaszka – coś, co noszą eleganckie kobiety.

– Dziękuję – powiedział pan Ryszard, wstając od stołu. – Za chwilę mam Wiadomości.

– Chciałem z tobą zamienić parę słów – pan Henryk popatrzył w górę na pana Ryszarda. Jak mógł posądzać tego człowieka o podstęp i zdradę? – Będziesz wychodził przed obiadem?

– Nie – odpowiedział pan Ryszard. – Nie, nigdzie nie idę – po czym skłonił się pani Elżbiecie i odszedł.

Pani Elżbieta i pan Henryk zostali sami. Przez chwilę jedli w milczeniu.

– Podoba ci się? – spytał pan Henryk.

– Słucham? – pani Elżbieta otworzyła szerzej oczy. Pan Henryk zauważył, że znowu była lekko umalowana. Albo zaczerwieniona z emocji.

– Spodobał ci się Borzym? – spytał pan Henryk, starając się nadać swojemu głosowi spokojny, neutralny ton.

– Jak? Co masz na myśli?

– Jako mężczyzna.

– Nie! – wykrzyknęła pani Elżbieta, jakby przestraszona pytaniem.

– A Ryszard?

– Pan Ryszard? – powtórzyła pani Elżbieta, upewniając się czy dobrze słyszy.

– Pan Ryszard – powtórzył pan Henryk kamiennym głosem.

– Nie. To znaczy…

A jednak, pomyślał pan Henryk.

– … jest miły, ale nie w tym sensie. O czym ty w ogóle mówisz? O co ci właściwie chodzi? – pani Elżbieta wydawała się zmieszana. Ale nie jak ktoś, złapany na gorącym uczynku. Jak ktoś, kto zrozumiał, że rozmawia z człowiekiem niespełna rozumu. Przesadziłeś, Heniu, powiedział do siebie pan Henryk. Zachowałeś się jak idiota. Po prostu jesteś zazdrosny. I pan Henryk odczuł, jak wielkie zmiany zaszły w jego życiu w ostatnich – dosłownie – godzinach. Nie tylko robił rzeczy, których nie robił od wielu lat, ale też takie, których nie robił nigdy dotąd! Nigdy nie robił Czesławie awantur z zazdrości. Nigdy nie miał powodów. To było coś zupełnie nowego.

– Przepraszam cię – powiedział pan Henryk. – Chyba po prostu jestem zazdrosny.

Pani Elżbieta patrzyła na niego w milczeniu. Być może była umalowana, ale z całą pewnością zaczerwieniła się i to mocno.

– Przepraszam, kochana – powtórzył pan Henryk. – Czy możemy porozmawiać po śniadaniu? Moglibyśmy przejść się po Łazienkach. – A ponieważ pani Elżbieta ciągle milczała, pan Henryk dodał: – Wczoraj nie chciałaś rozmawiać o swoim mieszkaniu, ale dzisiaj… chciałbym ci pomóc.

Pani Elżbieta spuściła wzrok. Nad czym ona się właściwie zastanawia?, zaniepokoił się pan Henryk.

– Dobrze – odpowiedziała w końcu pani Elżbieta.

„ Dobrze”, ale nie: „Dziękuję ci za troskę”. A więc swoim zachowaniem dotknął ją. W jakiś sposób zranił. Musiałem zachować się jak ten buc Wiesiek, pomyślał pan Henryk w przebłysku intuicji. Na moment postawił się na miejscu pani Elżbiety. Gdyby jemu ktoś zadał nagle serię pytań, dobierając mu się do skóry: Czego pan chce od pani Dąbrowskiej? Jakie pan ma zamiary na przyszłość? Pan Henryk wzdrygnął się i zaczął uciekać od pytającego głosu ku rzeczywistości, ale za wolno, by nie usłyszeć jeszcze cichnących pytań: Co by na to powiedziała pana żona? Czy… zamierza się… pan… powtórnie… ożenić?

Pan Henryk gwałtownie pochylił się do przodu.

– Zachowałem się głupio. Naprawdę nie wiem, co mi strzeliło do głowy. Zbudziłem się po wielu latach… po wielu latach obojętności… I wiem, że jestem niezręczny – pan Henryk spuścił oczy, wpatrując się w ceratowy obrus między nim a panią Elżbietą. Na białych polach otoczonych niebieskimi kwadratami stały bukiety niebieskich róż w niebieskich wazonach. – Bardzo cię przepraszam – pan Henryk spojrzał na panią Elżbietę. – Bardzo cię przepraszam.

Nie była już zagniewana. Ani ostrożna, ani nieufna. Patrzyła na pana Henryka przejęta, pełna współczucia. Co za kobieta, pomyślał kolejny raz pan Henryk. Taka wrażliwa, niesłychanie wrażliwa. A jednocześnie taka ufna. Jak to się stało, że nie miała męża ani dzieci?

– Pójdziemy razem do Łazienek? Moglibyśmy spokojnie porozmawiać.

Pani Elżbieta spojrzała na zegarek. Przez chwilę zastanawiała się.

– Może… może o dwunastej?

– Dobrze – odpowiedział pan Henryk zdziwiony.

Co chciała robić przez trzy godziny? Co chciała robić sama, bez niego? Pan Henryk wpatrzył się przenikliwie w panią Elżbietę, jakby chciał poznać najgłębszą prawdę o niej – również to, co ukrywała – i zrozumiał, że znowu ogarnął go ten sam, co poprzednio, nastrój zaborczej podejrzliwości. Że znowu o mało nie zrobił tego, za co ją przed chwilą przepraszał. W jednej chwili oprzytomniał.

– Gdzie się spotkamy?

– Przed Domem. Przy tej małej ławce?

– Tu? Nie będziesz wychodzić? Myślałem, że się gdzieś wybierasz? – wymknęło się panu Henrykowi. Zostaw!, upomniał się, ale jednocześnie pomyślał: A co to? Nie można spytać?

– Nie, muszę się wreszcie zająć swoimi sprawami – powiedziała pani Elżbieta i wstała od stołu. Pan Henryk jednak nie ruszył się.

– To znaczy? – spytał. – To znaczy… jakimi sprawami?

Uśmiechnęła się jakby zmieszana. Pan Henryk poczuł, że ogarnia go kamienna odwaga. Był gotowy na wszystko, ale chciał wiedzieć. Nawet jeśli umówiła się z kimś…, to co w tym złego? Po prostu miał prawo wiedzieć. Chyba miał już prawo? Spojrzał jej głęboko w oczy.

– Ojej – westchnęła, spuszczając wzrok.

Wyglądała uroczo. Promieniała jakąś radością, po prostu światłem. Ale pan Henryk wiedział, że kobiety promieniały zawsze dla kogoś. Pani Elżbieta postawiła swój talerz na talerzu pana Henryka, na nim dwa kubki i to wszystko wzięła do ręki – więc jednak byli razem. Pan Henryk tkwił nieruchomo na swoim krześle.

– Muszę wreszcie zrobić pranie… bielizny osobistej – pani Elżbieta spojrzała szybko na pana Henryka i znowu spuściła wzrok. – Muszę się rozpakować. Muszę urządzić sobie jakoś życie.

Co za kobieta!, pomyślał pan Henryk.

– I bardzo brakuje mi małej poduszki. Nie jestem w stanie spać bez jaśka.

– Mam na drugie Janek – odpowiedział pan Henryk, z zachwytem podążając za panią Elżbietą do okienka „Dziękujemy za zwrot naczyń”.

Pani Elżbieta roześmiała się, więc pan Henryk odczekał, aż postawi talerze na parapecie okienka i na zgodę (Chociaż nie kłócili się? Nie kłócili, a jednak mierzyli wzrokiem. Podejrzewali, nie ufali) pocałował ją w rękę.

– Patrz no, cholera, widzisz? – usłyszał pan Henryk głos z drugiej strony okienka. Nie chciał słyszeć nic więcej.

– Wyjdźmy stąd – powiedział do pani Elżbiety.

Czas do dwunastej spędził pan Henryk nadzwyczaj owocnie. Jakby te trzy godziny rozciągnęły się do siedmiu czy ośmiu! Najpierw udał się na Nabielaka róg Gagarina i tam z telefonu pod srebrnym daszkiem odbył dwie, nadzwyczaj udane rozmowy – z infolinią, gdzie dowiedział się numeru telefonu do Sekretariatu PRON-u i z Sekretariatem PRON-u. Gdzie podano mu godziny otwarcia, które pan Henryk zapisał na kartce: poniedziałek, środa, piątek 9.00 – 16.00, wtorek, czwartek 12.30 – 18.30. Zważywszy, że wszystko to stało się w ciągu pięciu minut, że nie było kolejki, telefon działał, pani w informacji raczyła podnieść słuchawkę, a pan w sekretariacie nie tylko był, nie tylko odebrał telefon, ale i od ręki udzielił informacji – całe to zdarzenie zakrawało na cud i tak też pan Henryk je zaklasyfikował.

Po powrocie do Domu pan Henryk, krótko wypocząwszy przy gorącej herbacie, postanowił zanurzyć się w schowku. Odnalazł tam swoje torby, a w środku pumeks, chusteczki do nosa i nie tylko. Okazało się, że odłożył tam kiedyś kilka prawie nowych koszul, dwa podkoszulki i cztery pary majtek, wszystko w stanie znacznie lepszym niż ubranie, w jakim chodził obecnie. Przejrzał więc swoje dotychczas noszone rzeczy i przeznaczył do wyrzucenia wszystko, co było poprzecierane, podziurawione lub po prostu nadto sprane. Odczuł może odrobinę żalu. Pozbywał się rzeczy starych – a czy stare znaczyło niepotrzebne? Jednak rozsądek zwyciężył. Jeżeli chciał zdobyć Pałac, musiał wyglądać w miarę dostatnio, w każdym razie nie mógł budzić litości. Jeżeli chciał zdobyć Pałac… i wszystko poza tym. Oprócz ubrań znalazł też kilka bardzo przydatnych przedmiotów, służących mu w jego dawnym życiu. Między innymi wieczne pióro – wziąwszy je do ręki poznał, że na powrót staje się sobą, panem Henrykiem Dąbrowskim, z bożej i własnej łaski w pełni panującym nad swoimi sprawami. Te trzy godziny były też owocne – wręcz przełomowe – dla prac pana Henryka nad zdobyciem Pałacu. A to dzięki rozmowie z panem Ryszardem, który okazał się skarbnicą wiedzy na temat aktualnych wydarzeń. Codziennie po wysłuchaniu wiadomości w Wolnej Europie pan Ryszard przerzucał się na Głos Ameryki, potem BBC i wszystko to systematycznie porównywał z serwisem Polskiej Agencji Prasowej.

Pan Henryk, który szanował hobby pana Ryszarda i w żaden sposób nie chciał mu przeszkadzać w pracy (czemukolwiek by ona służyła… jej sens nie był panu Henrykowi znany, jednak w sensowność działań pana Ryszarda nie wątpił), cierpliwie czekał na jedenastą z minutami, wtedy bowiem pan Ryszard wyłączał radio, składał słuchawki i robił sobie herbatę – bardzo mocną – oraz opróżniał popielniczki. Tak więc od 11.00 pan Henryk co chwila wynurzał się ze schowka, aby sprawdzić, czy już. O 11.20 doczekał się.

– Możemy chwilę porozmawiać? – spytał, stojąc schylony w niskich drzwiach schowka. Pan Ryszard odwrócił się powoli. Stał właśnie przy umywalce i nalewał wodę do porcelitowego dzbanka, w którym zwykle gotowali wodę grzałką.

– Tak – powiedział. – Tak. Napijesz się?

– Chętnie – odrzekł pan Henryk. Wczoraj on zrobił panu Ryszardowi herbatę, dziś pan Ryszard zrobi jemu. Na tym polega przyjaźń między mężczyznami. Że czasem robią razem rzeczy, które zwykle robią sami. I że pomagają sobie w potrzebie.

– Potrzebuję pomocy – powiedział pan Henryk.

– Tak? – odpowiedział pan Ryszard.

Pan Henryk przeczesał ręką włosy i usiadł przy stoliku.

– Powiedz mi wszystko, co wiesz, na temat siedziby PRON-u. I na temat szefa PRON-u, Dobraczyńskiego. Każdy szczegół może mi się przydać.

Przebrzmiały już słowa pana Henryka (pan Henryk cieszył się, że słyszał je tylko pan Ryszard. Wypowiedziane głośno, brzmiały dziwacznie w ustach mieszkańca Domu Spokojnej Starości. Co pomyśli pan Ryszard? Czy będzie się starał dociec prawdy, którą poznawszy – bezlitośnie wyśmieje? Pan Henryk wiedział, że nie.), a pan Ryszard ni drgnieniem, ni słowem nie dał znaku, co myśli. Pan Henryk więc wstał, umył starannie ręce nad umywalką, po czym usiadł znowu na swoim miejscu. Tymczasem pan Ryszard nasypał herbaty do szklanek i zastygł nieruchomo nad dzbankiem. W końcu woda zaczęła bulgotać. Pan Ryszard wyłączył grzałkę, nalał wody do szklanek i opadł ciężko na krzesło.

– Dobraczyńskiego…, Dobraczyńskiego zaprosili konserwatyści do Niemiec. Konserwatyści katoliccy. Są protesty Polonii, ale pewnie go wpuszczą. Zależy mu bardzo na tym wyjeździe, bo chce udowodnić, że ma wsparcie międzynarodowe. Dotąd nikt go nie zapraszał.

Pan Ryszard zamilkł. A pan Henryk czekał. Potrzebował szczegółu, drobnego występu w nagiej skale litych faktów, potrzebował czegokolwiek, na czym osnułby swój plan.

– Wyjedzie w czwartek, jeśli go wpuszczą do Niemiec. Ale wpuszczą. I wraca w poniedziałek.

I nagle pan Henryk poczuł, jakby poraził go prąd elektryczny (może nie 220 V… mniejszy, ale wrażenie było). W każdym razie odczuł nagle niesłychaną wdzięczność… do opatrzności… a bardziej konkretnie – do pana Ryszarda.

– Jak ja ci się odwdzięczę? – powiedział, trochę niewyraźnie i cicho, bo naprawdę był wzruszony. Pan Ryszard, który właśnie energicznie mieszał łyżką w szklance, zwrócił się w jego kierunku.

– Że co? Nie słyszałem?

– Dziękuję ci. Ta wiadomość bardzo mi się przyda.

Pan Ryszard przez chwilę przyglądał się panu Henrykowi w milczeniu, po czym pokiwał głową.

– Dobrze. Chcesz coś jeszcze wiedzieć o nim?

– Tak – odpowiedział pan Henryk – Tak.

Przez następne dziesięć minut pan Henryk uważnie słuchał. Znaczną część tego już wiedział z wizyty w bibliotece i gazet, teraz jednak słuchał w inny sposób – pod kątem ostatecznej wersji planu, który był coraz bardziej wyrazisty. Wiedział już, kiedy będą z panią Elżbietą w Pałacu – w czwartek. To jedyna sensowna data. Został mu więc niecały tydzień na przeprowadzenie misternej intrygi. A zacząć musiał dziś i to o 14.00.

– Czy pożyczysz mi na dwie godziny swoją czapkę? – spytał pan Henryk pana Ryszarda, gdy ten już usadowił się na łóżku ze słuchawkami w rękach.

Pan Ryszard zatrząsł się ze śmiechu. Śmiał się bezgłośnie, ale wyraziście.

– I kurtkę? – spytał.

Pan Henryk też się roześmiał. Rzeczywiście, była między nimi różnica rozmiarów nie do przeoczenia. Ale głowy wielkością mieli podobne, chyba tak, w każdym razie pan Ryszard nosił płaską czarną czapkę z daszkiem, jakiej pan Henryk nigdy by nie włożył – dlatego właśnie chciał ją założyć dzisiaj.

– Nie – odparł pan Henryk. – Ale może szalik.

– Dobrze – zgodził się pan Ryszard i włożył słuchawki.

Pan Henryk spojrzał na zegarek. Do spotkania z panią Elżbietą zostało mu zaledwie pięć minut. Szybko zmył obie szklanki, wytarł i postawił na tacce. Za trzy dwunasta. Gotów był do wymarszu. Spojrzał na pana Ryszarda i napotkał jego bystre spojrzenie.

– Spotkamy się na obiedzie – powiedział pan Henryk.

Pan Ryszard kiwnął głową.

– Mam nadzieję, że nie planujesz ofiar w ludziach – pan Ryszard zaśmiał się na swój wyrazisty i bezgłośny sposób, ale pan Henryk wiedział, że ta uwaga nie była żartem.

– Nie – powiedział stanowczo. – Żadnych ofiar. Nikt nie zostanie skrzywdzony. Co najwyżej… ktoś zyska.

Pan Ryszard znowu kiwnął głową i pan Henryk wyszedł.

Pani Elżbieta stała w holu, w tym samym miejscu, co wczoraj wieczorem. Pan Henryk odniósł wrażenie, że jest jakby trochę wystraszona. Może bała się, że on nie przyjdzie?

– Już jestem – powiedział i pocałował panią Elżbietę w rękę. – Przepraszam, bardzo przepraszam, że musiałaś na mnie czekać.

Pani Elżbieta uśmiechnęła się. Może nie była jednak wystraszona. Może mu się zdawało?

– Nic nie szkodzi. Idziemy?

– Jesteś bardzo łaskawa. Ale nie powinienem kazać damie na siebie czekać. Jestem winien. Możesz mnie za to zdzielić po głowie – mówiąc to pan Henryk przybliżał się do pani Elżbiety, a w końcu wyciągnął głowę i pochylił tak, jakby miała go naprawdę zdzielić. Pani Elżbieta podniosła rękę i przeciągnęła ją lekko po jego włosach, od karku w górę.

– Bierzesz mnie pod włos – szepnął pan Henryk, czując jak od jej dotyku przechodzi go długi, niemilknący dreszcz.

Gdy tylko znaleźli się na dworze (kolejna wygrana w rozgrywce z drzwiami wyjściowymi! Maszynka strzeliła za późno i pięty pani Elżbiety i pana Henryka zdołały umknąć cało), pani Elżbieta wzięła pana Henryka pod rękę. Szli alejką w stronę furtki, pan Henryk nagle uświadomił sobie, że każdy ich ruch jest widoczny jak na dłoni z okien gabinetu Eugenii. Teraz wie, co ich łączy. Być może szykuje już plan zniszczenia? Jednocześnie jednak czując dłoń pani Elżbiety na swoim ramieniu, nie był w stanie na serio obawiać się przyszłości. Został wybrany. Nie do uwierzenia, ale naprawdę został wybrany.

– Czemu się uśmiechasz? – spytała pani Elżbieta.

– Bo idę po ulicy z najładniejszą kobietą na świecie i wszyscy to widzą.

Pani Elżbieta roześmiała się i spuściła głowę.

– Zobacz – powiedziała. – Wreszcie porządnie wypastowałam sobie buty.

Przez chwilę szli, patrząc na buty pani Elżbiety.

– Ojej! – krzyknęła pani Elżbieta. – Twoje to dopiero wymagają pastowania! Mogę ci je wyczyścić po obiedzie.

– Nigdy bym na to nie pozwolił! To ja powinienem czyścić twoje buty. Powinienem czyścić moje i twoje.

Dopiero w parku, gdy usiedli na ławce w odludnej alei, pan Henryk spytał poważnie, co pani Elżbieta ma zamiar uczynić w sprawie swojego mieszkania. Ale pani Elżbieta nie miała żadnego planu. Siostrzenica i jej mąż najprawdopodobniej wyjechali – telefon nie odpowiadał niezależnie od pory. Pani Elżbieta zadzwoniła więc do sąsiadki, od której dowiedziała się, że od wczoraj w mieszkaniu są malarze, dwaj bardzo gburowaci mężczyźni, którzy rozmawiali z nią przez drzwi zablokowane łańcuchem, i powiedzieli, że właściciel zabronił im kogokolwiek wpuszczać. Sąsiadka była oburzona, bo wzięła to do siebie („jakbym mogła im coś ukraść!”), ale pani Elżbieta odczytała sytuację prawidłowo. Wiesiek chciał zabezpieczyć się przed próbą odebrania zagarniętego mieszkania.

– Oczywiście, możemy się tam włamać w nocy – powiedział pan Henryk. Pani Elżbieta dłuższą chwilę milczała.

– Wiesz… – westchnęła i znowu zamilkła. – Myślę, że… – pokręciła głową. Czubkiem swojego świeżo wypastowanego buta narysowała na ziemi prostokąt, po czym go starła. Znowu pokręciła głową.

– Tak mi ciężko to powiedzieć głośno, ale… – westchnęła – po prostu nie mogę już tam wrócić! I być może… nigdy nie będę mogła!

Pan Henryk objął panią Elżbietę ramieniem i tak siedzieli dopóki pani Elżbieta nie podniosła głowy (nie wyglądała już na smutną) i nie powiedziała:

– Heniu, za kwadrans zaczyna się obiad. Chyba musimy się pospieszyć!

Co za kobieta, pomyślał pan Henryk. Pochylił się i pocałował panią Elżbietę. To było niebywałe – tak po prostu, w środku dnia, siedział z kobietą w parku i mógł – gdy tylko zechciał – pozwolić sobie na coś takiego!

Pani Elżbieta wstała.

– Chodź, już późno! – wyciągnęła rękę, a pan Henryk ją pocałował, jak zawsze trzy razy, tak jak się już utarło między nimi. Zauważył, że tym razem miała dłoń ciepłą. Wstał, pani Elżbieta wzięła go pod ramię i ruszyli.

– Pospieszmy się – powiedziała pani Elżbieta.

– Gdy cię poznałem, myślałem, że jesteś kobietą o zimnych rękach, to znaczy zmarzniętych – powiedział pan Henryk. – Ale teraz wiem już, co zrobić, żebyś miała ciepłe ręce. Trzeba cię całować. Twoje ręce rozgrzewają się od pocałunków.

Pani Elżbieta roześmiała się.

– Więc zawsze, kiedy będzie ci zimno… – mówił dalej pan Henryk, przyspieszając kroku. Do pierwszej pozostało już tylko kilka minut – … przychodź do mnie.

Minęli bramę parku. Pan Henryk rozejrzał się – w prawo, w lewo – i pociągnął panią Elżbietę naprzód przez szeroką ulicę Gagarina, nie po pasach, ponieważ dojście do przejścia dla pieszych zajęłoby im dodatkowo co najmniej dwie minuty. Gdy szczęśliwie dobiegli do krawężnika po drugiej stronie, pani Elżbieta powiedziała:

– Najbardziej marznę w nocy.

– Aha! – pan Henryk z wrażenia wzniósł oczy do góry.

– Nie, nie! – wykrzyknęła pani Elżbieta. – Źle mnie zrozumiałeś. Chodziło mi o to, że w moim pokoju, w siódemce, jest okropnie zimno, naprawdę, przyjdź kiedyś, to…

– Słówko się rzekło – przerwał pan Henryk. – Teraz wiem, co naprawdę myślisz.

– Ależ Heniu, przecież mi chodziło tylko o pokój, o łóżko!

– O łóżko? – powtórzył pan Henryk. – Tak właśnie myślałem.

– Jesteś… głupi! – wykrzyknęła pani Elżbieta i uderzyła go lekko w ramię.

Pan Henryk przytrzymał jej rękę i pochylił się w jej stronę.

– Jestem… zakochany – powiedział.

Pani Elżbieta rozejrzała się wokół. Doszli właśnie do posesji Domu, stali przy furtce.

– Chodźmy, bo się spóźnimy – powiedziała.

– Pożegnajmy się – powiedział pan Henryk. – Tak jak wczoraj wieczorem.

Gdy w końcu dotarli do jadalni, przy okienku były tylko dwie osoby, reszta już jadła obiad.

– Daj palto! – pan Henryk szybko pomógł pani Elżbiecie rozebrać się. – Tu nie wolno wchodzić w ubraniu zewnętrznym. Jeszcze beret.

– A ty? – spytała pani Elżbieta.

– Stań już w kolejce – odrzekł pan Henryk. – Zaraz do ciebie przyjdę.

Pan Henryk oddalił się w kąt sali jadalnej, gdzie stłoczono kilka stolików i kilkanaście krzeseł. Tam wcisnął – a nawet do pewnego stopnia ukrył – palto zabrane pani Elżbiecie, zdjął szybko kurtkę i szalik, je również ukrył i wrócił do okienka. Był zadowolony, że pamiętał o zabraniu etui, nie był jedynie pewien, czy sztućce są wystarczająco czyste, aby mógł je ewentualnie pożyczyć pani Elżbiecie, podejrzewał bowiem, że mogła zapomnieć o zabraniu swoich.

Pani Elżbieta odebrała właśnie pierwsze danie. Nie zdążyła jeszcze oddalić się do stolika, gdy nagle z okienka wychyliła się kucharka. Pan Henryk przysunął się bliżej, gotów do obrony swojej damy, kucharka jednak nie wyrzekła ani słowa, poprzestając na ciężkim milczeniu.

– Czy mogę prosić o obiad? – pan Henryk przerwał kucharce wpatrywanie się w plecy pani Elżbiety. Kucharka zwróciła oczy na pana Henryka. Pan Henryk wierny swojej filozofii stosunków z kucharką natychmiast skrócił dystans, robiąc krok do przodu.

– Prosiłem o obiad – powiedział takim tonem, jakby w następnym ruchu miał ją związać i wrzucić do piwnicy.

Kucharka wolno schowała się do środka i podała panu Henrykowi talerz.

– Gośka, jak to szło? – kucharka zaczęła śpiewać. – Całuję Twoją dłoń, madame, śniąc, że to usta twe!

Co ich wszystkich właściwie tak drażni?, zastanawiał się pan Henryk w drodze do stolika. Wiedział, że mógłby łatwo uchronić się przed powszechną dezaprobatą, gdyby lepiej ukrywał swoje uczucia, gdyby zszedł do podziemia. Ale nie chciał. Poza tym sądził, że pani Elżbieta nie jest typem kobiety zdolnej do życia w konspiracji. Po doznanym od kuzynów upokorzeniu potrzebowała świata, w którym może się poruszać z podniesioną głową, bez wstydu za niepopełnione grzechy. Potrzebowała normalnego życia. Rozejrzał się po sali. Dzięki Bogu, tym razem nie zauważył wpatrzonych w siebie oczu. Dobrze. Może już się przyzwyczaili?

– Panie Heniu, tutaj! – potężna kobieta o okrągłej twarzy machała do niego ręką. Pan Henryk przypomniał sobie, była to Sabina, wesoła i gadatliwa osoba, która kilka razy próbowała już wciągnąć go w swoje sprawy, prosząc, aby jej coś wyjaśnił, doradził lub załatwił. Pan Henryk westchnął i skręcił w jej stronę.

– Panie Heniu, nie mogę pana złapać, stale pan gdzieś wychodzi, a obiecał pan mi wyjaśnić te moje sprawy cmentarne… Pan tak to wszystko poznał, sprawdził przez swoje nieszczęście, chodzi o moje prawa do grobu, wie pan. Kiedy mi pan poświęci dwadzieścia minut?

Nigdy, chciał powiedzieć pan Henryk, ale nie zdążył.

– My tu tak pana podziwiamy z koleżankami, że pan tak troszczy się o żonę, to jest o grób, sprawy dotyczące grobu, to wszystko, naprawdę bardzo, bardzo… – powiedziała pani Basia.

Cierpliwość pana Henryka ulotniła się ostatecznie.

– O co chodzi? – zwrócił się do Sabiny ostro, za ostro.

Sabina spojrzała zdumiona.

– Pan mi obiecał te moje papiery przejrzeć. Chodzi o to, czy mamy prawo do trzeciego miejsca w tym grobie, czy moja siostra i brat cioteczny…

Pan Henryk przypomniał sobie. Miała rację. Obiecał. Wszystkie panie przy stoliku wpatrywały się w niego… jak w telewizor w trakcie Kobry. Nagle przypomniał sobie, że dwie z nich mieszkały prawdopodobnie – chyba tak – w pokoju z panią Elżbietą. To go skłoniło do natychmiastowej zmiany frontu. Uśmiechnął się.

– Zawsze do usług – powiedział pan Henryk i skłonił się Sabinie. – Dziś po kolacji będziemy z panią Elżbietą w świetlicy… – pan Henryk skinął ręką w stronę stolika, gdzie pani Elżbieta siedziała między niejakim Borzymem a panem Ryszardem. – I chętnie pomożemy w każdej sprawie, o ile będziemy potrafili.

– Czy… czy pani Dąbrowska jest pana kuzynką?

Pan Henryk zwrócił się w stronę pytającej kobiety. Była to koleżanka Sabiny, mieszkająca wraz z nią w czteroosobowym pokoju na pierwszym piętrze. Uśmiechała się – panu Henrykowi wydało się, że w sposób kpiący, ale nie był tego pewien. Nie lubił się uprzedzać do ludzi. Nie pamiętał ani jej imienia, ani nazwiska.

– Nie, ja i pani Elżbieta nie jesteśmy kuzynami. Znamy się jednak dobrze – pan Henryk uśmiechnął się do pań. – Do zobaczenia wieczorem – powiedział i wreszcie pomaszerował w stronę swojego stolika.

Okazało się, że wszyscy na niego czekają. Pan Ryszard przyniósł mu już przedtem chleb, niejaki Borzym kompot, a pani Elżbieta martwiła się, że mu jedzenie stygnie. Pan Henryk uczuł, jak ściska go coś w gardle. Robił się jak trzylatek – wzruszał się lub wściekał, lub bez żenady chciał ściskać i całować.

– Myślałam, że zapomniałeś sztućców – powiedziała pani Elżbieta.

– Mam dla ciebie ważną informację w sprawie, o której mówiliśmy przed południem – powiedział pan Ryszard.

– A poza tym szuka pana pani dyrektor – dokończył niejaki Borzym. A może po prostu Borzym.

Pan Henryk zjadł ostatnią łyżkę zupy, wyprostował się i odchylił do tyłu. Odetchnął głęboko.

– Dziękuję! – powiedział.

Przez resztę obiadu był w tak dobrym nastroju, że nie przeszkadzał mu nawet sposób, w jaki Borzym zwracał się do pani Elżbiety (droga pani Elżbietko), choć jego odejście od stolika przywitał z niejaką (!) ulgą.

– Jest dyrektorka – odezwał się nagle pan Ryszard, gdy już skończyli obiad i wyjadali czereśnie z kompotu.

Pan Henryk odwrócił się – przepływała jak zwykle z uśmiechem między stolikami. Pan Henryk spojrzał na panią Elżbietę – była spokojna, choć czujna. Ona również obserwowała Eugenię.

– Wracasz po obiedzie do pokoju? – spytał pan Ryszard.

– Tak – odpowiedział pan Henryk. – A ty?

– Tak.

W tym momencie pan Henryk poczuł dotknięcie na ramieniu. Odwrócił głowę i kątem oka dostrzegł Eugenię. Stała dokładnie za nim, trzymając ręce na oparciu jego krzesła.

– Smacznego! – rzuciła z góry.

– Dziękujemy – odpowiedziała pani Elżbieta. Czy celowo użyła liczby mnogiej?, zastanowił się przelotnie pan Henryk, usiłując jednocześnie przekręcić krzesło tak, by dyrektorka Domu Spokojnej Starości, władcza i niebezpieczna kobieta, nie stała mu do licha za plecami. Ku jego zdumieniu okazało się to całkowicie niemożliwe. Eugenia przytrzymywała mu krzesło rękami i kolanem (czuł to) i choć przez chwilę w milczeniu się siłowali, pan Henryk okazał się w tej pozycji słabszy – był unieruchomiony.

– Jak pani smakują nasze posiłki? – zaczęła Eugenia swoim wysokim, donośnym głosem.

– Dziękuję bardzo – odpowiedziała pani Elżbieta trochę niepewnie i jakby mimowolnie przesunęła talerz z niedojedzonym drugim daniem jeszcze dalej w bok, jakby chciała go ukryć.

– Dziękuję bardzo to nic nie znaczy, moja pani Dąbrowska. Pytałam, czy pani smakują nasze posiłki, czy jest pani zadowolona z jedzenia.

– To znaczy…, jeśli chodzi o śniadania, to uważam, że są pożywne i wszystko jest w porządku.

Bała się. Pan Henryk czuł to. Skupił się w sobie. Na pewno nie pozwoli jej skrzywdzić. Choćby miał wywrócić ten stół.

– … są pożywne! Aha! A obiady? Czy smakują pani nasze obiady?

– Szczerze mówiąc…

– No? No właśnie? Coś z tą szczerością ma pani kłopoty.

– Proszę pani! – wykrzyknął pan Henryk, usiłując bezskutecznie obrócić się do tyłu.

– Nie rozmawiam z panem, panie Dąbrowski. Rozmawiam wyłącznie z panią Dąbrowską. Czy jest pani w stanie udzielić mi odpowiedzi?

Protestuję, chciał wykrzyknąć pan Henryk, gdy nagle ujrzał, że pani Elżbieta podnosi głowę. Patrzyła teraz prosto nad nim, prawdopodobnie tam, gdzie znajdowały się oczy Eugenii.

– Jeśli pani pyta mnie o opinię… – jej głos zaskoczył go. Pani Elżbieta mówiła tonem dumnej damy.

Eugenia pochyliła się w stronę pani Elżbiety, niemalże dotykając biustem głowy pana Henryka.

– Pytam, choć prawie straciłam już nadzieję, że się kiedykolwiek dowiem. Zadaję proste pytanie – czy smakują pani nasze obiady? Tak czy nie?

Pan Henryk wiedział, że Eugenii w żadnym wypadku nie chodziło o obiady – chodziło jej o zwycięstwo nad panią Elżbietą. Chodziło jej o to, aby patrzeć na nią z góry, mówić podniesionym, zimnym głosem i wprawiać ją w zakłopotanie, zawstydzać i upokarzać. Chodziło jej o to, aby w końcu pani Elżbieta poczuła się tak, jakby ktoś wyszarpnął jej dywan spod nóg, żeby zachwiała się i przestraszyła – tylko o to i o nic więcej. Na pole starcia mogła Eugenia wybrać cokolwiek – gdy chce się psa uderzyć, kij się zawsze znajdzie. Wybrała, być może przypadkiem, to, na co padł jej wzrok – niezjedzone drugie danie. Ale wybrała źle.

Pani Elżbieta uniosła głowę.

– No więc dobrze. Skoro pani chce… zupy są do zjedzenia. Chociaż zanadto wodniste. Natomiast drugie danie, na przykład dzisiaj, było niedobre.

– Naprawdę? Nie do wiary! – zdołała wtrącić Eugenia z przesadnym zdziwieniem, ale pani Elżbieta ciągnęła dalej.

– Kartofle źle pachną, prawdopodobnie są nieprawidłowo przechowywane… albo z zeszłego roku. W każdym razie nie nadają się do jedzenia.

– Naprawdę? Nie do wiary! – powtórzyła Eugenia.

– Kotlety były małe i przesmażone, i miały jakiś absmak… być może użyto podrobów złej jakości. – Pani Elżbieta zatrzymała się na moment, aby wziąć głębszy oddech. – Natomiast kompot był dobry…

Panu Henrykowi udało się wreszcie przekręcić, gdyż Eugenia cofnęła się nieco. Dostrzegł, że była kompletnie oszołomiona – prawdopodobnie nigdy dotąd nie spotkała się z otwartą krytyką ze strony pensjonariuszy. Przez chwilę milczała, kiwając tylko przecząco głową, jakby chciała powiedzieć: nie, nie, to niemożliwe, jak coś takiego mogło mnie spotkać. W końcu odezwała się drwiąco:

– Czy to już wszystkie cenne uwagi?

Eugenia rozejrzała się wokoło, kilka osób zaśmiało się, ale większość siedziała nieruchomo.

– Śmiać się nie potrzeba, bo to nieśmieszne – odezwał się nieoczekiwanie pan Ryszard swoim mrukliwym basem. Wstał ciężko i zwrócił się do Eugenii. – Wszystko, co tu pani Elżbieta mówiła, to jest prawda. Prawda. I to powinno się zmienić.

– Jak to? – krzyknęła prawie Eugenia. – Jeszcze nie mówicie sobie po imieniu? Myślałam, że pani Dąbrowska już wszystkich panów dopuściła do tej bliskości!

– Protestuję! – krzyknął pan Henryk, unosząc się z krzesła.

Tymczasem pan Ryszard zebrał się do odpowiedzi:

– Na zaszczyt trzeba zasłużyć – powiedział, po czym ukłonił się pani Elżbiecie i wyszedł z sali.

– Nie pozwolę na takie traktowanie pani Dąbrowskiej! – krzyczał dalej pan Henryk.

Eugenia zwróciła się do pana Henryka, tym razem mówiła prawie szeptem:

– Mam dla pana coś, właściwie specjalnie dlatego tu przyszłam. Mam coś dla pana od kogoś, kto pana bardzo kocha. I kogo pan też kiedyś bardzo kochał… Ale teraz już nie wiem czy to dla pana ma jakiekolwiek znaczenie… – to mówiąc podała mu białą kopertę i wreszcie odeszła.

– Chodźmy – powiedział pan Henryk do pani Elżbiety.

Pani Elżbieta podniosła się sztywno.

– A naczynia? Musimy odnieść naczynia. Nasze i chyba pana Rysia?

– Dobrze – zgodził się pan Henryk. Jednocześnie pomyślał, pan Rysio… a niech to cholera! Ale nie był to czas na folgowanie zazdrości. A poza tym pan Ryszard zachował się jak trzeba.

Tymczasem Eugenia odwiedzała towarzystwo przy kolejnych stolikach. Zachowywała się tak, jakby nic się nie stało.

– Czy pamiętacie panie o jutrzejszym święcie? – dobiegł ich jej chłodny, królewski głos.

Pan Henryk wziął swoją kurtkę i płaszcz pani Elżbiety, po czym opuścili jadalnię.

– Od kogo dostałeś ten list? – spytała pani Elżbieta, natychmiast gdy tylko zostali sami (sami! W zimnym holu czy na schodach – tu nie było warunków do rozmowy! Gdzie tu w ogóle były warunki do rozmowy?).

– Od córki – odpowiedział pan Henryk.

– Tej, która wyjechała?

– Tak.

Szli teraz po schodach. Pani Elżbieta wzięła pana Henryka za rękę. Mimo widocznego zdenerwowania uśmiechała się do niego. Czuł jej radość i ulgę.

– A myślałaś…?

– Nic, nic – odpowiedziała szybko pani Elżbieta, kręcąc przecząco głową.

Doszli do pierwszego piętra. Pan Henryk przystanął na chwilę i rozejrzał się wokół. Tak bardzo chciał ją przytulić, chciał… Po tym wszystkim, co przeszli, potrzebowali niewielkiej, zamkniętej przestrzeni, przestrzeni tylko dla dwóch osób. W każdym razie pan Henryk potrzebował tego natychmiast.

– Pozwolisz zabrać się znowu do parku? Musimy chyba spokojnie gdzieś usiąść.

– Tylko… o czwartej umówiłam się z kuzynką na Żoliborzu, a muszę wywiesić jeszcze pranie. Trzymam klucz od strychu i boję się, że mi go ktoś zabierze. Powinnam go oddać po obiedzie. Tak się umówiłam.

– Tak, oczywiście – powiedział pan Henryk, olśniony nowymi możliwościami. Że też sam dotychczas o tym nie pomyślał. – Pójdę z tobą, żeby ci pomóc.

Okazało się, że mokre ubrania pani Elżbiety mieściły się w wesołej żółtej misce, która widocznie należała do jej osobistych rzeczy, gdyż miski, z których korzystali pensjonariusze w Domu były metalowe, emaliowane, z szeroko wywiniętymi brzegami, a przez to wyjątkowo nieporęczne do noszenia. Pan Henryk, niosąc miskę pani Elżbiety („Dziękuję, Heniu!”), zauważył, że była niesłychanie gładka w dotyku. Zwykły plastik, a taki elegancki, świetlisty, jakby pochodził z innego świata. Tak, miska pani Elżbiety, jak i inne jej rzeczy, na co już przedtem zwrócił uwagę pan Henryk, były naznaczone jej kobiecością. I choćby Eugenia ziała smoczym dymem gdzieś w mrokach parteru, tu, na drugim piętrze, wszystko jaśniało, rozświetlone ciepłym światłem, bijącym od miski pani Elżbiety. Tak właśnie poetycko, a zarazem zmysłowo, odczuwał to pan Henryk.

Drzwi na strych znajdowały się na końcu korytarza i zamykane były z niewiadomych względów na zamek i kłódkę. Pani Elżbieta biedziła się trochę z otwarciem kłódki, pan Henryk zaś, trzymając w objęciach żółtą miskę, przyglądał się jej rękom, dużym, zręcznym, bez żadnych ozdób, obrączki lub pierścionka – rękom kobiety wolnej. Wolnej nie dla wszystkich. Wolnej wyłącznie dla niego.

Za drzwiami znajdowały się strome schody. Prowadziły na rozległy, choć niski strych, oświetlony półokrągłymi okienkami. Światła elektrycznego tu nigdy nie było, pomieszczenia więc używano wyłącznie za dnia. Podłoga zrobiona była z czegoś brązowego, jakby gliny i pokryta warstwą pyłu, nie kurzu jednak i nie piasku. Dlatego stąpało się tu miękko i bezszelestnie, a w powietrzu, w promieniach światła wpadającego przez okienka, obracały się powoli drobinki ulotnej materii.

– Byłaś… bohaterką – powiedział pan Henryk. Chciał postawić miskę, ale obawiał się, że pył unoszący się z podłogi może pobrudzić czyste rzeczy pani Elżbiety. Rozejrzał się, wytężając wzrok. Tak jak przypuszczał, w półmroku pod ukośnymi ścianami stały białe łóżka ze stalowymi sprężynami. – Chodź.

Strop opadał tu tak nisko, że nie dałoby się usiąść prosto, ale szczęśliwie pan Henryk umiał stanowczym ruchem sięgnąć po to, czego chciał. Postawił ostrożnie miskę na jednym łóżku, po czym podszedł do drugiego i zręcznym szarpnięciem wysunął je spod ściany.

– Usiądźmy – powiedział pan Henryk. Przez chwilę przyglądał się pani Elżbiecie. Siedziała na brzegu łóżka, jakby była gotowa natychmiast wstać, jakby mogła nagle zostać znowu zaatakowana. Wziął ją za rękę i poczuł jej mocny uścisk.

– Zdenerwowałaś się.

– Tak. To wszystko mnie bardzo zaskoczyło.

Pan Henryk pocałował ją w rękę.

– Widziałem to. Ale po chwili odzyskałaś ducha. Powiedziałaś jej coś, czego nikt dotąd nie odważył się powiedzieć głośno.

Pani Elżbieta uśmiechnęła się.

– Szczerze mówiąc, przestraszyłam się. Czułam, że wyśmiewa się ze mnie, a ja nie umiem się odciąć.

– A jednak w końcu… – pan Henryk przysunął się nieco i objął panią Elżbietę.

– Tak, widzisz, bo ona przekroczyła pewną granicę. I wtedy pomyślałam sobie: jak chce – to niech ma! Co ma być, to będzie. Rozumiesz mnie, Heniu?

Pani Elżbieta zwróciła się twarzą w stronę pana Henryka. Byli bardzo blisko, a tego właśnie pan Henryk pragnął najbardziej. Być bardzo blisko – najbliżej jak można – z tą właśnie kobietą. Objął ją mocniej.

– Tak – powiedział i pocałował panią Elżbietę.

Byli sami i wokół panował przyjazny półmrok. Pan Henryk mógł wreszcie dotknąć włosów pani Elżbiety, położyć rękę na jej szyi…, plecach. Obejmowała go mocno, ciasno przytulona, przywarta. Dotknięcie jej kolan pobudzało wyobraźnię pana Henryka. Nie chciał jednak być zbyt nachalny. Odsunął się na chwilę – bardzo niewiele – po prostu cofnął się mały kawałek, a wtedy poczuł i zobaczył, jak pani Elżbieta wysunąwszy stopę ze swego bucika, kładzie ją (jasną i bezbronną) na jego brązowo obutej nodze, kładzie i przytula. Zadrżał, westchnął a może jęknął gwałtownie. Chwycił panią Elżbietę w talii i znowu zaczął całować. Ale nie trzymał się już tak w ryzach.

– Jesteś cudowna – wyszeptał.

W tym momencie usłyszeli skrzypienie drzwi na dole, głosy i ciężkie kroki na schodach.

– O Boże!

Pani Elżbieta zerwała się i zaczęła gwałtownie upinać włosy, które wysunęły się spod spinek.

– Spokojnie – powiedział pan Henryk. Chwycił pierwszą rzecz z miski pani Elżbiety i rzucił się w stronę sznura, przecinającego strych na ukos. Pani Elżbieta poszła w jego ślady.

Po chwili na strychu pojawiły się dwie kobiece postaci.

– Wiedziałam, że pani ma klucz, więc pomyślałam, że od razu skorzystam – pan Henryk rozpoznał głos kobiety, z którą rozmawiał przed obiadem. Obok stała… tak…Sabina.

Pan Henryk wziął kolejną rzecz z miski, wyprostował się i stanął w świetle okien.

– Ach, to pan Henryk też tu jest ?! – krzyknęła Sabina.

– Wieszam pranie, jak pani widzi – odparł pan Henryk surowym głosem.

– Ale chyba… nie własne – Sabina roześmiała się jak człowiek, któremu udał się nagły żart.

Pan Henryk wzruszył ramionami. Wtedy dopiero wzrok jego padł na to, co tak starannie i z wielką godnością wieszał – była to bez wątpienia damska, różowa halka.

ROZDZIAŁ 6

Całe popołudnie pan Henryk zamierzał poświęcić na zaplanowanie zdobycia Pałacu. Wiedząc, co i kiedy musi zrobić (a musiał, doprawdy musiał zrobić to właśnie dzisiaj!), bez ustanku świadom był upływu czasu i nawet z zapamiętaniem całując panią Elżbietę, myślał: jeszcze dziesięć minut, za dziesięć minut muszę być w swoim pokoju. Istotnie dotarł tam równo o czternastej. Pan Ryszard, jak zwykle, leżał na łóżku i z zamkniętymi oczami słuchał radia, paląc jednocześnie papierosa. Jednak okno było uchylone, a popielniczka świeżo opróżniona, dzięki czemu zapach papierosowego dymu wydał się panu Henrykowi całkiem miły. Być może panował tu lekki zaduch, ale w męskim pokoju było to całkiem naturalne. Pan Henryk przez krótką chwilę przypominał sobie pokój, w którym mieszkał trzy ostatnie lata wojny w obozie w Altenhof i szczególny rodzaj bezpieczeństwa, który może dać silnemu mężczyźnie tylko drugi mężczyzna.

Najpierw należało napisać list. Papeterię, całkiem niezłą, miał pan Henryk w szufladzie. Treść pisma właściwie zdążył już ułożyć sobie w głowie.

Szanowny Panie Janie!

Na początek kilka słów historii. Zetknęliśmy się ze sobą przelotnie w zrujnowanej Warszawie jesienią 1945 roku, czego Pan pewnie nie pamięta, ale dla mnie był to niezapomniany moment – widzieć na własne oczy twórcę „Listów do Nikodema”.

Tu pan Henryk spojrzał na zegarek. Wydawało mu się, że pisał szybko, a tymczasem minęło prawie dziesięć minut! Przeczytał to, co napisał… Listy do Nikodema, czy Listy Nikodema? Nie pamiętał tego tytułu, a tu nie wolno mu się było pomylić! Zaczął w pośpiechu pisać dalej. O czternastej trzydzieści pan Ryszard zdjął słuchawki i zaczął wstawać z łóżka. Pan Henryk odłożył pióro, list był prawie gotowy.

– Zrobię herbatę – powiedział.

Pan Ryszard wstał z łóżka, założył kapcie, uchylił szerzej okno i wreszcie odwrócił się do pana Henryka.

– Wyjedzie. Podali wiadomość przed obiadem. Teraz usłyszałem to drugi raz.

Czyli jednak, pomyślał pan Henryk, czując, jakby ktoś nagle oblał go gorącą wodą. Wtedy trzeba wszystko odłożyć i bez zwłoki działać, bo zrobią się blizny do końca życia. Pan Henryk czuł, że gdyby zaniechał swojej przysięgi w sprawie Pałacu, zrobiłby samemu sobie takie właśnie blizny. Przysiągł i słowa musiał dotrzymać. Teraz naprawdę nie miał czasu do stracenia.

Woda zagotowała się i pan Henryk szybko zrobił dwie herbaty, pamiętając o tym, że pan Ryszard pije mocniejszą, wręcz bardzo mocną. Usiedli przy stoliku.

– Dziękuję ci, że tak… że tak wystąpiłeś w obronie Elżbiety.

Pan Ryszard pokręcił głową.

– Bardzo nieprzyjemna kobieta. Złośliwa.

– Dyrektorka?

– Tak.

– No tak – przytaknął pan Henryk. – Ja też jej coś powiedziałem po twoim wyjściu, ale, mówiąc szczerze, załatwiła mnie. Nie jakoś bardzo, ale załatwiła.

– Złośliwa – powtórzył pan Ryszard swoim mrukliwym, grubym głosem.

– Ale ty dobrze jej powiedziałeś – pan Henryk spojrzał na pana Ryszarda, a ten mruknął coś, jakby nie dosłyszał albo nie zgadzał się, więc pan Henryk dodał. – Umiesz postępować z takimi kobietami, prawda?

Przez chwilę pan Henryk obawiał się, że tą uwagą przekroczył jakąś niewidzialną granicę, że poruszył temat zbyt osobisty. Pan Ryszard milczał chwilę, w końcu powiedział:

– Mam wprawę – uśmiechnął się ponuro i wypił kolejny łyk herbaty.

Czyli był żonaty, pomyślał pan Henryk. Chyba, że mówił o matce albo siostrze… Kiedy indziej może – właściwie na pewno – ciągnąłby ten temat, weszli na drogę przyjaźni, miał więc prawo do takich pytań, teraz jednak nie było na to czasu.

– A więc Dobraczyńskiego nie będzie w Pałacu przez trzy dni, tak?

Pan Ryszard skinął głową.

– A… jego książka, ta najsławniejsza, może pamiętasz, to były Listy Nikodema, czy Listy do Nikodema? – spytał pan Henryk bez większej nadziei na odpowiedź, nie spodziewał się bowiem po panu Ryszardzie znajomości lektur religijnych.

– Listy do Nikodema – zareagował natychmiast pan Ryszard.

– Dziękuję – odetchnął pan Henryk z ulgą. Kilka minut później zakończył list, włożył go do koperty i napisał „Jan Dobraczyński”. Był gotów.

– Czy teraz mogę pożyczyć twoją czapkę? – spytał pan Henryk i spojrzał na pana Ryszarda. Zaskoczony stwierdził, że ten przez cały ten czas przyglądał mu się przenikliwie.

– Chcesz zanieść list? – zapytał.

– Nie rozumiem – odrzekł pan Henryk po chwili milczenia.

Pan Ryszard wstał, zabrał ze stolika filiżankę swoją i pana Henryka. Podszedł do umywalki, by je umyć. Pan Henryk trochę się odprężył. Ryszard dawał mu do zrozumienia, że jest po jego stronie.

– Chcesz zanieść swój list do siedziby PRON-u, ale nie chcesz, żeby cię zapamiętali – powiedział pan Ryszard. Zakręcił kran i ustawił szklanki na tacce. Otarł mokre ręce o spodnie i spojrzał z góry na pana Henryka. – Mam sprawę na Placu Trzech Krzyży. Idę w tamtą stronę. Mogę ci zanieść list.

Tego pan Henryk się nie spodziewał się wcale. Nie spodziewał się tak dalece, że stracił głos. Po prostu oniemiał. Pan Ryszard podszedł do łóżka, zapalił papierosa, przystawił sobie popielniczkę i ułożył się wygodnie na poduszkach. Nagle zaczął się śmiać, najpierw dyskretnie, a potem coraz głośniej.

– Hi, hi, hi… – śmiał się pan Ryszard. – Zatkało cię!

– Dobrze… dobrze to określiłeś. Zatkało mnie – usłyszawszy własny głos pan Henryk poczuł się dużo raźniej. Był, jest i będzie panem na swych włościach. I basta. – Patrz no, myślałem, że mam sekret, którego nikt nie zna, a ty mnie rozszyfrowałeś.

Pan Ryszard spoważniał.

– Rozszyfrowałem to, z czym się przede mną nie kryłeś. A umiem dodawać dwa do dwóch. Ale nie myśl, że jestem z takich, co podglądają albo szpiegują.

– Nie, oczywiście, że nie – zapewnił pan Henryk. Czuł się już lepiej.

– Może to jest sprawa dla jednego? – powiedział pan Ryszard.

– To jest sprawa dla jednego – stwierdził pan Henryk i wstał. – Ale ten jeden byłby głupi, gdyby odrzucił pomoc kogoś takiego, jak ty. Przedsięwzięcie jest raczej bezpieczne, ale uciążliwe. Trzeba by dotrzeć tam do szesnastej. Oddać list tak, żeby jak najprędzej trafił do rąk własnych adresata. I w żadnym wypadku nie dać się wciągnąć w dyskusję.

Pan Ryszard spojrzał na zegarek.

– W takim razie zdążę jeszcze z dziesięć minut posłuchać – powiedział, naciągając na uszy słuchawki.

Uwolniony od konieczności wyprawy do Pałacu pan Henryk spędził godzinę leżąc na łóżku. Nic specjalnie nie obmyślał, ale też nie spał. Leżał z otwartymi oczami i odpoczywał. Dookoła panowała cisza wypełniona odległymi odgłosami ulicznego ruchu. Już po chwili zaczęły się panu Henrykowi przypominać obrazy z ostatnich kilkudziesięciu godzin. Najpierw dwie żółte róże i opadające bezgłośnie liście – mniejsze i ciemniejsze na grobie Czesławy – dwie kobiety na cmentarzu idące i zajęte rozmową, mijające pana Henryka, widać ich gadające profile. Teraz pan Henryk zobaczył panią Elżbietę z tacą na środku jadalni i jak się uśmiechnęła, gdy go zobaczyła. Przypomniał sobie ich pocałunki przed furtką Domu. I jak byli na strychu. Stopa Elżbiety na jego brązowym bucie. Żółta miska błyszcząca w półmroku. Pan Henryk zamknął oczy, uspokoił oddech. Zdał sobie sprawę, że jest uśmiechnięty. No, no, co to się porobiło przez te dwa dni. Leży sobie w środku dnia na łóżku i się uśmiecha.

Na razie leżał sam. Ale niedługo może i to się zmieni. Pan Henryk przypomniał sobie jak pan Ryszard wychodził z pokoju z jego listem – koperta nie zmieściła się w kieszeni i wystawał z niej biały rąbek. Nie zmieściła się, bo pan Henryk wykorzystał długą kopertę, w takich bowiem wysyłał listy do Anglii. W takiej dostał list od Bożeny. Miał go w kurtce. Nie teraz, powiedział do siebie stanowczo. Obiecał sobie godzinę odpoczynku, a została jeszcze – pan Henryk spojrzał na zegarek – więcej niż połowa. Pan Henryk usłyszał głos Eugenii: „… od kogoś, kogo pan kiedyś bardzo kochał. Ale teraz już nie wiem, czy to dla pana ma jakiekolwiek znaczenie…”. Pan Henryk wstrząsnął się ze złości. Co za cyrk! Jeszcze raz spojrzał na zegarek. Zostało mu piętnaście minut, przewrócił się na drugi bok. Prawie usypiał, gdy przyszło kolejne wspomnienie. Zobaczył swoje stare szachy – lakierowane pudełko wyłożone w środku czerwonym filcem, na nim figury, początek gry, już po otwarciu. Po drugiej stronie stołu siedzi pochylona nad szachami dziewczynka. Przesuwa pionek, podnosi głowę, patrzy na pana Henryka i mówi: „Dobrze, tatku?” Pan Henryk w półśnie chciał odpowiedzieć, jak zawsze: „Nieźle, mądra z ciebie główka”, gdy nagle wrócił do rzeczywistości. Był rok 1987. Pan Henryk usiadł i spuścił nogi z łóżka. Czas przeczytać list od Bożeny.

Przechodząc obok łóżka pana Ryszarda, pan Henryk zauważył leżące na podłodze słuchawki. Podniósł je i ułożył na szafce. Nagle zaczęło go kusić, żeby przyjrzeć się bliżej jego rzeczom. Pan Ryszard wiedział o nim wiele, a on o panu Ryszardzie zgoła nic. Z niedomkniętej szafki wysuwały się brzegi książek. Pan Ryszard czytał zwykle godzinę przed snem (jeśli był w domu; często wracał tak późno, że już tylko kładł się do łóżka). Jego książki obłożone były w brązowy papier, nie miały jednak bibliotecznych napisów na grzbietach. A zatem pan Ryszard obkładał je dla niepoznaki, aby ukryć tytuły. Prawdopodobnie były to książki zakazane, z tak zwanego drugiego obiegu. Pan Henryk miał takie w domu przyniesione przez ciotecznego brata pani Czesławy. Potem jednak, gdy stracił zainteresowanie życiem, przestał również interesować się książkami. Choć nie, trochę interesował się zawsze. Ponownie ogarnęła pana Henryka fala ogromnej ciekawości i już miał otworzyć szafkę pana Ryszarda, gdy, dosłownie w ostatniej chwili, powstrzymał się. Z przyjacielem tak się nie postępuje. Nawet, jeśli ta przyjaźń trwała dwa dni. Pan Henryk wyczuwał, że z panem Ryszardem należało grać fair, że to była najważniejsza sprawa. Nie dotknąwszy szafki cofnął się. Niemniej na wierzchu leżały jakieś broszury. Pan Henryk (cóż, nikt nie jest doskonały) podszedł do swojej kurtki, wyjął okulary i list. Przechodząc ponownie obok szafki pana Ryszarda pochylił się i przeczytał drukowany napis na jasnoniebieskiej okładce. Regulamin Klubu. Wrócił na swoje łóżko i otworzył list od Bożeny.

Kochany Tato!

Dostałam Twój list (już jakieś trzy tygodnie temu), jak zwykle smutny. Mike potrafi zawsze poznać, że przyszedł list od Ciebie, bo wtedy, gdy wraca z pracy, witam go z nosem na kwintę, co on nazywa polską miną.

Piszesz, że nie masz co robić, a nawet jakbyś miał, to Ci się nie chce, a na moją uwagę z zeszłego listu, żebyś zaczął czytać (zawsze lubiłeś czytać) odpowiadasz, że nie możesz długo czytać, bo Cię boli głowa, a to z powodu okularów, które masz już za słabe. Przeczytałam to
Mike’owi, on mówi, żebyś może wezwał opiekunkę (u nas opiekunkami są wolontariuszki albo stażystki – do wyboru, nie wiem, jak jest w Polsce) i umówił się na godzinę dziennie czytania na głos. Nie każdy lubi, jak mu głośno czytać, ale lepsze to niż leżenie na łóżku. Uważam, że to dobry pomysł.

Napisałeś też, że martwisz się, gdzie zostaniesz pochowany, gdyż koło Mamy nie ma już miejsca, a nowe miejsce na cmentarzu drogo kosztuje, w dodatku nie będzie komu tego załatwić. Rozmawialiśmy o tym w niedzielę na obiedzie u rodziców. Roger tłumaczył nam, że wiele osób w starszym wieku poważnie przejmuje się miejscem swojego ostatniego spoczynku. On sam nie ma na to czasu, choć jest Twoim rówieśnikiem, ale zna to ze swojej praktyki lekarskiej. Uważa, że najlepiej jest taką osobę uspokoić, zawczasu jej wszystko organizując. Przemyślawszy to wszystko, wysyłamy Ci 100 dolarów. Powinno wystarczyć na zakup miejsca na cmentarzu. A może uda Ci się też zakupić od razu niedrogi grobowiec?

Dolary przelałam Ci na tzw. konto A, inaczej nie można. Dostaniesz pocztą zawiadomienie z banku i wtedy możesz odebrać pieniądze. Ale jeżeli nie będziesz miał wybranego miejsca na cmentarzu, to lepiej nie ruszaj tych pieniędzy, żeby Ci ktoś nie ukradł. Wiem, że w Polsce nie można płacić kartą bankową i ludzie pieniądze trzymają w domu. Prawdopodobnie dlatego są częste kradzieże, tak mi tłumaczyła koleżanka, która ma matkę w Polsce i często tam jeździ. Ona mi też powiedziała, jak mam załatwić przesłanie Ci pieniędzy.

U nas dobrze. W zeszły piątek polecieliśmy na dwa dni do Paryża, bo Mike’a wysłali z pracy na krótką konferencję, a potem chcieliśmy trochę poszaleć.

Wczoraj były imieniny Rogera. Było chyba pięćdziesiąt osób. Bawiliśmy się fantastycznie. Mimi ułożyła na jego cześć piosenkę, bardzo dowcipną, ale niestety ona kiepsko śpiewa. Jednak Roger był zadowolony, szczególnie, że potem wszyscy zaczęli go namawiać, żeby usiadł do pianina. Grał i śpiewał razem z gośćmi przeszło godzinę, jest bardzo muzykalny, a poza tym naprawdę umie się bawić. Pod koniec poprosił swoją najdroższą synową, czyli mnie, żebym zaśpiewała coś po polsku, ale się wymówiłam. Zresztą to było jego święto i jedna gwiazda wokalna zupełnie wystarczała. No i jeszcze jedna nowina. Roger i Mimi kupili we wrześniu dom w Hiszpanii!!!

Pan Henryk podniósł głowę znad listu i chwilę nadsłuchiwał. Wydało mu się bowiem, że słyszy ciężkie kroki pana Ryszarda… Ale nie. Pan Ryszard wyszedł nie mówiąc, kiedy wróci (może na kolację?), pani Elżbieta prawdopodobnie jechała właśnie autobusem na spotkanie z kuzynką. Na korytarzu panowała cisza i pan Henryk przez moment doznał poczucia kompletnego osamotnienia, tak głębokiego, że nawet własne ciało wydało mu się obce. Pomacał kieszeń w poszukiwaniu papierosów, ale papierosów nie było. Mógł wziąć papierosa z szuflady pana Ryszarda (mógł?), mógł też zejść do świetlicy, pożyczyć papierosa od graczy-palaczy. Mógł ubrać się i pójść do kiosku, i wydać ostatnie pieniądze na paczkę caro, jak szaleć to szaleć. On też może zaszaleć.

– Nie palę – powiedział do siebie pan Henryk. – Od wczoraj nie palę.

Przypomniał sobie przysięgę złożoną na ławce w Alejach Ujazdowskich. Wstał, rozprostował plecy i powrócił do czytania listu od Bożeny.

(…) kupili we wrześniu dom w Hiszpanii! Jest stary, dość zniszczony, ale podobno pięknie położony na wzgórzu. Mimi chce urządzić tam wakacje dla całej rodziny (nawet tej dalszej) w czerwcu, ale Mike powiedział, że nie ma ochoty w ten sposób spędzać swojego urlopu. Zwykle w towarzystwie ojca czuje się trochę przytłoczony, o ile trwa to więcej niż weekend. Przechodziłam w tym miesiącu mały zabieg ginekologiczny (kurację) i Mike wykorzystał czas mojego pobytu w szpitalu na pomalowanie sypialni na górze. Wybrał kolor jasnożółty, wesoły.

Mam nadzieję, że czujesz się dobrze. Wiem, że kilka razy w tygodniu odwiedzasz grób Mamy i dbasz o niego, ale przyszło mi do głowy, że może by wynająć kogoś, kto umyje porządnie całą płytę?

Całuję cię

Bożenka

Pan Henryk przez chwilę przyglądał się ostatniej stronie, myśląc, że ten list od obcej mu kobiety podpisała na końcu jego mała jasnowłosa córeczka. Tyle tylko zostało w tej babie z jego Bożenki – sam podpis. Nie orientował się na tyle w przepisach, aby wiedzieć, w jaki sposób odesłać Bożenie jej pieniądze. Sądził, że nie będzie mógł wysłać obcej waluty obywatelowi kraju zachodniego, jednak z pewnością mógł nie przyjąć darowizny. Za kilka tygodni, wśród innych listów, Bożena zobaczy bezosobową kopertę. Pan Henryk wyraziście ujrzał tę scenę. Bożena długo wpatruje się w zawiadomienie. Stojąc u furtki swojego ogrodu na przedmieściach Londynu zwraca głowę na wschód, ponad dachami domów, wierzchołkami drzew, wzburzonymi falami mórz – patrzy w stronę Warszawy, ku ojcu. Co się stało?, myśli. Czy zrobiłam coś nie tak?

Właśnie, powiedział pan Henryk. Właśnie.

Czasami pan Henryk rozważał możliwość podarcia listów od Bożeny, w końcu jednak zawsze chował je w szufladzie nocnej szafki, w zbiorczej brązowej kopercie. Tym razem pokusa zniszczenia była wyjątkowo silna, w końcu więc pan Henryk wybrał rozwiązanie pośrednie – schował list z powrotem do kieszeni kurtki. Spojrzał na zegarek. Była szesnasta trzydzieści. Należało czym prędzej przeprowadzić Wielkie Pranie. Szczęśliwie o tej porze woda była jeszcze letnia, zaś pensjonariusze na ogół nie korzystali z łazienek.

Pan Henryk zaniósł swoje brudne rzeczy, zgromadzone w dwóch foliowych torbach, do łazienki i poważnie zastanowił się nad strategią postępowania. Prać należało w miskach, jednak płukać wygodniej było w umywalce. Sęk w tym, że umywalki pozbawione były zatyczek, prawdopodobnie z obawy przed pensjonariuszami – gapami, którzy potrafili zostawić zatkane zlewy i niedomknięte krany, wywołując przez to powódź. Oczywiście, drobne rzeczy, takie jak majtki czy skarpetki można było bez trudu wypłukać pod bieżącą wodą, pan Henryk jednak chciał dzisiaj uprać dwie koszule a nawet sweter i wahał się w sprawie kurtki, która ostatni raz widziała z bliska mydło i wodę… jakieś… hm, hm… no, dwa lata temu. W czasach, gdy pan Henryk mieszkał we własnym mieszkaniu i był posiadaczem pralki. Rzecz jasna w Domu też była pralka i to automatyczna, kłopot w tym, że można jej było używać jedynie w poniedziałki i czwartki pod nadzorem salowej. Zaś pan Henryk chciał koniecznie uprać swoje rzeczy dzisiaj, w piątek. W każdym razie dzisiaj chciał je powiesić na strychu… Dzisiaj wieczorem. Późnym wieczorem. I znowu, już po raz drugi tego popołudnia, pan Henryk zdał sobie sprawę, że się uśmiecha sam do siebie. Radosnego nastroju nie zmąciło panu Henrykowi nawet to, że na kolację musiał zejść sam. Do ostatniej chwili wyczekiwał powrotu pana Ryszarda i nasłuchiwał kroków pani Elżbiety, ale żadne z nich nie wróciło do Domu przed kolacją.

Kolacja składała się z sześciennego kawałka topionego sera i ogórka kiszonego oraz duszonej kapusty z koperkiem. Właściwie nie było to złe, choć kapusta była podgrzewana na starym tłuszczu. Pan Henryk poznał to po zapachu. Niejednokrotnie ryzykował już zjadanie potraw o tym zapachu i nie pamiętał, aby coś mu potem dolegało.

Pani Elżbieta została prawdopodobnie na kolacji u kuzynki. Przypomniał sobie, że gdy się rozstawali na strychu, zaproponowała, by po kolacji spotkali się w świetlicy.

– A gdzie całe towarzystwo, panie Heńku? – niejaki Borzym przystanął obok stolika. W rękach trzymał kubek i talerz wymieciony do czysta. A zatem jadł przy innym stoliku, niezauważony przez pana Henryka.

– Pani Ela i ten pana kolega jedzą dziś gdzie indziej, co? Wybrali się do Szanghaju na Marszałkowskiej? – niejaki Borzym roześmiał się dobrodusznie.

– Elżbieta poszła na kolację do kuzynki – odparł pan Henryk sztywno.

– Dobrze, że nie do kuzyna – wykrzyknął wesoło Borzym i chciał się oddalić, ale pan Henryk gwałtownie przytrzymał go za ramię.

– Co pan, do cholery, ma na myśli?!

Borzym wyglądał na przestraszonego.

– Ja? Nic, panie Heńku, zupełnie nic. Żart, żartowałem, nie miałem nic na myśli.

– Więc uważaj pan na drugi raz, co pan mówisz – powiedział pan Henryk z naciskiem.

– Czasem coś się powie bez żadnej myśli – powiedział Borzym. – Patrzę dziś, nie ma pani Eli ani tego kolegi, pana jeszcze nie było, to usiadłem gdzie indziej, tam z paniami spod siódemki. Ale jutro znów będę siedział z wami, tutaj, z panią Elą, oczywiście. Żadnej złej myśli, zwykły żart, rozumiemy się, panie Heniu?

– No już dobrze, dobrze – odparł pan Henryk. Borzym wydał mu się teraz dziecinny i niepoważny i pan Henryk był nieco zawstydzony swoją gwałtowną reakcją.

O osiemnastej trzydzieści zaniósł talerz i kubek do okienka „Dziękujemy za zwrot naczyń” i wyszedł z jadalni. Był spokojny, ale tylko pozornie. Pani Elżbieta wyjechała z Domu koło piętnastej. Załóżmy, że z kuzynką miała spotkanie o szesnastej. Ponad dwie godziny… o czym rozmawiały? Co będzie jej doradzać kuzynka? Żeby się wyprowadziła? Pan Henryk przystanął w holu przy oknie, niezdecydowany, co ma robić dalej. Nagle poczuł, że ktoś dotyka jego ramienia. Odwrócił się. Przed nim stała pani Elżbieta.

– Już jestem – powiedziała. Była zdyszana i zaróżowiona, jakby się spieszyła.

Pan Henryk bez słowa chwycił jej rękę i podniósł do ust.

– Czekałem – powiedział. – I tęskniłem.

Tego wieczoru świetlica (zwana przez niektórych salonem) była bardziej zatłoczona niż zwykle. Tak się przynajmniej panu Henrykowi wydało. Co prawda, rzadko bywał tu wieczorami, chociaż codziennie oglądał dziennik w sali telewizyjnej obok świetlicy. A po dzienniku szedł spać, chyba, że ktoś do niego zagadał i pan Henryk spędzał kilka minut na przymusowej pogawędce. W tamtych czasach nie lubił rozmawiać. Jednak tamte czasy skończyły się kilka dni temu. Co nie znaczyło, że teraz chciał rozmawiać z każdym, kto się napatoczył. Wręcz przeciwnie, właściwie na rozmówki z tymi ludźmi, współmieszkańcami Domu, nie miał ochoty, bo po co? Nie myślał tu o panu Ryszardzie. Ani o pani Elżbiecie, której chciał poświęcić cały swój czas. Tyle, ile tylko zdołałaby przyjąć. Jednak rozum mówił mu, że pani Elżbieta nie może być wyizolowana. Musiała poznać inne panie, zdobyć ich sympatię i zrozumienie. Musiała wejść w towarzystwo mieszkańców Domu.

Pan Henryk podprowadził panią Elżbietę do stolika, przy którym siedziała już Sabina z koleżanką.

– Możemy się przysiąść? – spytał.

– Tak, tak, czekamy, tylko… – Sabina rozejrzała się wokół – nie ma tu krzeseł…

Rzeczywiście, pensjonariusze siedzieli po dwie, trzy osoby przy stoliku, kilka osób stało na środku pokoju. Krzesła, zwykle w nadmiarze stojące pod ścianami – zniknęły. Koleżanka Sabiny pociągnęła pana Henryka za rękaw.

– Panie Heniu, a może wynieśli krzesła do sali telewizyjnej, bo pani dyrektor mówiła, że jutro ma być ten koncert.

– Mądra główka! – pochwalił pan Henryk koleżankę Sabiny i trochę się zmieszał, bo przecież nie był to stosowny sposób zwracania się do obcej kobiety. Poszedł po dwa krzesła i ogarnęła go niepewność czy da radę. Nie szarżuj, Heniu, upomniała go pani Czesława. Uważaj, bo się przedźwigasz! Nie, nie, zaprotestował. Krzesła są lekkie. Owszem, były lekkie, ale niewygodne do niesienia. Pan Henryk w progu natknął się na panią Elżbietę.

– To pewnie ciężkie, Heniu, pomogę ci – powiedziała.

– Nie będziesz przecież sama nosiła sobie krzesła! – wykrzyknął pan Henryk oburzony. – To rzecz mężczyzny.

Pan Henryk usadził panią Elżbietę przy stole, po czym wreszcie sam też usiadł.

– No, proszę. Jaki dżentelmen. Żeby inni tu wzięli z pana przykład – powiedziała Sabina, zdaniem pana Henryka nieco za głośno.

– My pana zawsze tak podziwiamy, panie Heniu – dodała koleżanka Sabiny, składając ręce.

– Przecież nie ma powodu, ja… – wtrącił pan Henryk, chcąc szybko zmienić temat, ale koleżanka pani Sabiny nieubłaganie ciągnęła dalej.

– Przede wszystkim za pana stosunek do żony, to jest… do grobu żony. To, że pan codziennie, prawie codziennie…

– Ale w czym ja paniom mogę pomóc, chodziło o czyjeś miejsce na cmentarzu, tak? – pan Henryk zwrócił się teraz bezpośrednio do pani Sabiny, czując, że z nią łatwiej dojdzie do ładu.

– No więc, właściwie to jest brat męża mojej siostry. Właściwie to był brat męża siostry, bo niestety właśnie umarł na…, jak to się nazywa… na raka, tak, ale… no wie pan, czego…?

Pan Henryk, który dla pozoru jedynie patrzył na Sabinę, w istocie jednak zamaskowawszy twarz wyrazem skupienia myślał strapiony o tym, jak czuje się pani Elżbieta i że powinni przecież porozmawiać o przeszłości, i o tym, co będzie i… – nagle zobaczył, że Sabina ze znaczącym uśmiechem wskazuje palcem w dół.

– Wie pan, czego?

– To znaczy? – spytał pan Henryk, przytomniejąc.

– To był rak, wie pan… tej rzeczy u mężczyzn… jak to się nazywa?

– Ma pani na myśli… u kuzyna?

Sabina wybuchnęła śmiechem.

– U kuzyna, czy nie u kuzyna, u każdego mężczyzny „to” nazywa się tak samo. Nawet pani Ela się z pana śmieje, niech pan spojrzy.

Pan Henryk odwrócił głowę – rzeczywiście, pani Elżbieta uśmiechała się. Natychmiast opadło z niego skrępowanie.

– Zaraz, zaraz, pani Sabino, pani mnie tu chce zapędzić w kozi róg. Mówiliśmy o chorobie pani kuzyna, a potem nagle zaczęła się pani ze mnie wyśmiewać. Czy to tak ładnie? – mówiąc to pan Henryk uśmiechał się do Sabiny, do pani Elżbiety i nawet przez chwilę do koleżanki Sabiny. Sabina rozjaśniła się cała.

– To nieładnie, ma pan rację! Bardzo brzydko! – powiedziała z radością. A pan Henryk pomyślał, że widocznie nabrał mocy uszczęśliwiania kobiet samą swoją obecnością. Już kiedyś mu się to zdarzyło, dwa czy trzy razy w życiu. Było to wtedy, gdy sam był szczęśliwy.

– To był rak prostaty. Kuzyn Sabiny zmarł na raka prostaty – powiedziała koleżanka Sabiny. Jej poważny, cichy głos sprawił, że wszystkim zrzedły miny. Doprawdy, radość była zgoła niewczesna.

– Ojej, a my tu się tak śmiejemy – powiedziała Sabina. – Rak prostaty, Bożena ma rację, zawsze zapominam tego słowa.

– I chodzi pani o to, czy on może być pochowany w grobie rodziny ze strony siostry? Do kogo należy grób? – pan Henryk również spoważniał. Ale wcale nie ze względu na kuzyna Sabiny. Już wiedział dlaczego, ku własnemu przecież zaskoczeniu, nazwał koleżankę Sabiny „mądrą główką”. Gdzieś w pamięci – niepamięci przechował jej prawdziwe imię i dlatego potem nazwał ją przezwiskiem córki. O której od wielu godzin przecież nie myślał. Jak to głęboko we mnie siedzi, pomyślał pan Henryk. Poczuł znajomy smutek i ciężar, jakby na piersi przytwierdzony miał kamień, a ręce aż po ramiona tkwiły w ołowianych rękawicach. Ze wszystkiego na świecie, co miał kiedyś, została mu tylko Bożena… Bożenka, a właśnie ona… ona najbardziej… była tak, tak… obca. Z pewnością ojciec nie był jej już do niczego potrzebny. I z pewnością nie umiał zaopiekować się nią tak, jak chciałaby żona. Wszystko poszło nie tak po śmierci Czesławy.

– A kto obecnie żyje spośród osób z pani najbliższej rodziny? Kto może być pretendentem do miejsca w tym grobie? – spytał pan Henryk i wyciągnął okulary („do bliży”), długopis i złożoną na cztery kartkę w kratkę, które to rzeczy zawsze miał przy sobie na wszelki wypadek. – Spokojnie, powoli, spiszmy wszystko po kolei.

Wypisując imiona i nazwiska żyjących członków rodziny, pan Henryk co chwila sponad okularów spoglądał na panią Elżbietę. Choć nie wtrącała się do rozmowy, widział, że słucha pilnie, a nawet z przejęciem. Sprawa była trudna i pan Henryk uznał, że Sabina rzeczywiście potrzebowała pomocy, aby wprowadzić ład w zagmatwaną strukturę uczuć i pokrewieństw. Rodzina złożyła na jej barki odpowiedzialność nie tylko za załatwienie sprawy z władzami cmentarza, ale też moralne rozstrzygnięcie, kto ma największe prawo leżeć w dwóch pozostałych jeszcze w grobowcu miejscach. Tymczasem – jak pan Henryk wyczuł – Sabina najchętniej jedno z tych miejsc zarezerwowałaby dla siebie.

– A może opuścić dno grobu? Tak zrobiliśmy u mojej babci – odezwała się nieśmiało pani Elżbieta.

– Opuścić dno? Ja nie wiem. Nigdy o tym nie słyszałam.

Pan Henryk pokręcił głową.

– To można zrobić dopiero po latach. A kiedy pochowano tam ostatnią osobę? Tę najbardziej na górze?

– No… to będzie… mój brat, umarł w czasie wojny jak miał 11 lat… w 42.

– To świetnie – ucieszyła się pani Elżbieta, co słysząc pan Henryk nabrał nieoczekiwanej ochoty do żartów i chciał nawet powiedzieć, jak dla kogo, ale w ostatniej chwili ugryzł się w język. Kiedyś lubił pożartować ze śmierci, cmentarzy, pogrzebów, ale osiem lat temu skończył z tym ostatecznie.

– Po dwudziestu latach od ostatniego pogrzebu można grób pogłębić, ponieważ wszystkie szczątki zamieniły się już w proch. Zsypuje się je poniżej najniższej krypty i powtórnie muruje trzy lub cztery miejsca – wyjaśniła pani Elżbieta.

– Naprawdę? – wykrzyknęła Sabina i powtórzyła. – Nigdy o tym nie słyszałam!

– To prawda. Tak zrobiła moja koleżanka, gdy chowali jej ojca i matkę. Zmarli na zatrucie gazem, we dwójkę, a w grobie rodzinnym było tylko jedno miejsce. A że grób był stary, to go przemurowali – odezwała się pani Bożena, koleżanka Sabiny. – Tyle, że to są dodatkowe koszty.

– Na pewno to taniej, niż kupić nowe miejsce! Ale czy tak wypada? – Sabina zwróciła się do pana Henryka.

Pan Henryk zawahał się. Wiele razy Sabina zwracała się do niego z jakimiś drobnymi sprawami. Pan Henryk wiedząc dobrze, jak kobiety umieją wikłać mężczyzn, jak potrafią ich wciągać w zażyłość, jak z drobnej przysługi czynią zobowiązanie do stałej pomocy – starał się trzymać na dystans, a w każdym razie nie zacieśniał znajomości, której nie pragnął. Jako kobieta nie podobała mu się wcale, jednak w pewien sposób lubił ją. Była bowiem mniej ponura niż większość pań w Domu i choć jej żarty robiły na panu Henryku wrażenie, by tak rzec, grubociosanych, jednak ujmowała go wdzięczną bezpośredniością. No i zauważała go, z pewnością traktowała go osobiście, wręcz z jakąś niesłabnącą życzliwością. W ciągu ostatnich dni pan Henryk zmienił o niej zdanie. Pojawienie się pani Elżbiety i ich… przyjaźń, powiedzmy tak, która nie mogła ujść uwadze Sabiny, nie zmieniła wcale jej stosunku do pana Henryka. Zatem szczęśliwie nie szukała w nim wcale mężczyzny – tak rozumował pan Henryk – tylko opiekuna, doradcy. Tę zaś rolę, w jakimś zakresie, teraz, na fali swojego szczęścia, pan Henryk gotów był …? Tak… gotów już był pełnić.

Pan Henryk skinął głową.

– Tak – powiedział. – Wypada. Z całą pewnością. Może pani tak zrobić.

– Ach, to zupełnie zmienia postać rzeczy – wykrzyknęła Sabina uradowana. – Tym bardziej, że jest to grobowiec podwójny, a z lewej strony, tam gdzie leży mój ojciec, ostatni pochówek był w 54. I gdyby teraz przemurować oba groby, obie strony… Boże! Wszyscy byśmy się zmieścili!

Jeśli nie będziecie się zanadto wiercić, chciał powiedzieć pan Henryk, ale spojrzał na Sabinę i z miejsca spoważniał. W jej oczach lśniły łzy, ale twarz pozostała tak rozradowana, że z pewnością były to łzy szczęścia. Pan Henryk doskonale ją rozumiał, tak boleśnie bowiem sam odczuwał to, że nie będzie mógł spocząć obok żony. Zdjął okulary, odwrócił się i rozejrzał po sali. Przyszło mu na myśl, że rozmawiają tak we czwórkę już jakiś czas, chyba z pół godziny i że być może zostało to już zauważone przez innych współmieszkańców. Na czym mu mocno zależało. Żeby inni dostrzegli, że Elżbieta jest już przyjęta do grona, że właśnie przestaje być „nowa” i „obca”.

Grupa graczy-palaczy, wzmocniona obserwatorami, przeżywała jak zwykle emocjonujące chwile. Przy stoliku obok siedziały dwie kobiety z pierwszego piętra. Miały nieruchome twarze i patrzyły w przestrzeń, w stronę białych ścian salonu. Wyglądały jakby nie żyły (One to dopiero muszą się interesować grobami! W każdym razie powinny, przemknęło panu Henrykowi przez myśl), być może jednak pod szarymi włosami ukryte były płonące z ciekawości uszy – pocieszał się pan Henryk. Dalej siedziały dwie inne panie, jedna żuła coś w milczeniu, druga – Mała Babcia, spała, kiwając się lekko.

Pan Henryk odwrócił się jeszcze bardziej, tym razem przesuwając nieco krzesło, chciał bowiem dojrzeć grupę koło drzwi. Z obracaniem się miał pewne kłopoty, ze względu na ból pleców, w ostatnich latach bowiem jego kręgosłup utracił znacznie na elastyczności, co jednak panu Henrykowi wcale nie wadziło, gdyż w życiu, jakie prowadził dotąd, nie miał zbyt wielu pokus, żeby się rozglądać lub za kimś oglądać.

Przy drzwiach siedzieli czterej mężczyźni. Pan Grzegorz Grzegorczyk i pan Bogumił Ziętek, cierpiący na wątrobę. Był też cichy pan Miecio Smolarek i zakatarzony pan Zdzisław Gracz. I wszyscy oni jak jeden mąż patrzyli w stronę pana Henryka i trzech siedzących z nim przy stoliku kobiet. Do licha!, powiedział do siebie z zadowoleniem pan Henryk i powrócił ciałem i duchem do swoich pań i toczącej się rozmowy.

– Ale tablice zostają? Te stare i dodatkowo nowe? – pytała Sabina.

– Oczywiście, przecież te osoby dawniej pochowane nadal tam leżą, w każdym razie przebywają… to znaczy, z pewnością są. Tak, po prostu doda pani następne nazwiska – wyjaśniła pani Elżbieta.

– Ale czy starczy miejsca na te napisy? Tyle osób, trzy… sześć… dwanaście, dwanaście osób w podwójnym grobie, nazwisk… dwanaście, gdzie to wszystko napisać?

Pan Henryk powtórnie wyjął długopis i podał Sabinie.

– Niech pani łaskawie nam narysuje, jak wygląda grobowiec – powiedział poważnie.

– Ojej, oj, myśli pan, że umiem rysować? – wykrzyknęła Sabina z ożywieniem.

Pan Henryk skinął głową.

– Tak – powiedział. – Proszę narysować.

Sabina pochyliła się nad kartką, a pan Henryk spojrzał na panią Elżbietę.

– Zmęczona? – spytał przyciszonym głosem.

– Ale skąd, wcale – odpowiedziała pani Elżbieta i uśmiechnęła się.

– To wygląda tak! – powiedziała Sabina i przesunęła kartkę na środek stołu. Nagle zaczęła się śmiać. – Ojej… ojej… ojej… co ja narysowałam, oj, oj… mówiłam, że nie umiem rysować… no nie! Ale żeby coś takiego… oj, nie patrzcie – i Sabina, przesunąwszy kartkę jeszcze bardziej na środek, zasłoniła ręką oczy.

Na kartce widniał długi prostokąt zakończony krótkim, grubym kwadratem o zaokrąglonych rogach. Ta sama figura została powtórzona obok. I cóż w tym śmiesznego, chciał spytać pan Henryk, ale ujrzawszy, że pani Bożena zakrywa usta dłonią, a i tak bokami wydostaje się powstrzymywany uśmiech, jeszcze raz pochylił się ku kartce. Co u licha? Płyta i szeroka tablica, odrobinę szersza od płyty. Teraz dostrzegł, że górny kwadrat ma nieco zaokrąglone boki. Właściwie przypominało to nieco loda w kanciastym wafelku albo…

– Rzeczywiście, rysunek przypomina może nieco… – pan Henryk zawiesił głos, odsunął się i jeszcze z daleka zmierzył wzrokiem rysunek.

Wybuch radości pań był tak głośny, że pan Henryk nie zdołał dokończyć rozpoczętego zdania. Widząc, że pani Elżbieta zerka ku niemu niespokojnie, jakby bała się czy nie jest mu przykro, czy panie przypadkiem nie posunęły się za daleko, natychmiast postanowił ją uspokoić. Miły Jezu, nie należał przecież do mężczyzn, których gorszą świntuszące kobiety – po prostu przez ostatnie lata burej samotności nieco zardzewiał.

– I co ja mam z panią zrobić, pani Sabino? – zapytał pan Henryk wesoło. – Pani jest nieokiełznana!

– Byłam, panie Heniu, byłam. Teraz już pan ze mną nic nie zrobi, warsztat wyniesiony na strych, jak to się mówi.

– Daj spokój, daj spokój – powtarzała rozchichotana pani Bożena.

– Oj, co ona wyprawia, jak ona coś powie, no niech to! Pani Elu, niech pani się uśmiechnie, Sabina tak zawsze żartuje, ale to złote serce, nic złego nie ma na myśli!

– Dobrze, że humor dopisuje, to najważniejsze – usłyszawszy nad sobą obcy głos, pan Henryk zdał sobie sprawę, jak głośne, jak wyraziste musiało być ich dotychczasowe zachowanie dla współmieszkańców Domu. Odczuł też zimną niechęć – głos należał do pana Grzegorza Grzegorczyka.

– Zawsze powtarzam, że dobry humor można mieć za darmo, a za lekarza trzeba płacić – odezwała się Sabina.

– No właśnie, no właśnie, a tu rzadko kto się cieszy, tu wszyscy raczej smutni – odpowiedział pan Grzegorczyk, zaś pan Henryk pomyślał: Ciekawe, po co tu przylazłeś, palancie?

– To może nam pan jakiś dowcip opowie, tylko żeby był przyzwoity! – zaproponowała Sabina.

– Daj spokój, nie zaczynaj, nie zaczynaj – strofowała ją pani Bożena.

– Bo wie pan, ja mam podobno niewyparzony język, Bożena jakoś się przyzwyczaiła, ale pan Henio, człowiek przyzwoity, a pani Ela to prawdziwa dama.

– No właśnie, ja w tej sprawie… – pan Grzegorczyk odwrócił się do pani Elżbiety, tym samym zwracając się do pana Henryka tyłem, po prostu pupą.

– Nazywam się Grzegorz Grzegorczyk i nie miałem szczęścia, że tak się wyrażę, być pani przedstawionym.

– Czy to co on mówi, jest przyzwoite? – Sabina zwróciła się półgłosem do pani Bożeny.

Tymczasem pan Henryk trwał w zdumieniu. Po dzisiejszym starciu pani Elżbiety z Eugenią, pan Grzegorz Grzegorczyk, przewodniczący Rady Mieszkańców, powinien, zgodnie ze swoją kunktatorską polityką, trzymać się od pani Elżbiety jak najdalej, a już na pewno nie okazywać jej publicznie sympatii albo uszanowania. Czyżby więc osłabienie pozycji kucharki mogło leżeć w interesie dyrekcji? A może Grzegorczyk poczuł, że centrum towarzyskie społeczności pensjonariuszy oddaliło się nagle od jego osoby i przesunęło na drugie piętro, w okolice pokoi numer 3 i 7? Tak czy siak, Grzegorz Grzegorczyk usiłował wkroczyć na teren, który pan Henryk zarezerwował wyłącznie dla siebie! Wstał i rzekł:

– Elżbieto, to pan Grzegorczyk, przewodniczący Rady Mieszkańców Domu.

Teraz pan Henryk zwrócił się do pana Grzegorczyka.

– Pan pozwoli, pani Elżbieta Dąbrowska.

– Miło mi – powiedziała pani Elżbieta i skinęła głową.

– Pani przybycie tu jest jak promień światła… – zaczął pan Grzegorczyk, niezręcznie wykręcając się w stronę pani Elżbiety tak, aby ominąć coraz bardziej wchodzącego mu w paradę pana Henryka – … nocą.

– Nocą to się nogi pocą – mruknęła Sabina, ale nagle, jakby uderzona jakąś myślą, dodała głośniej. – Ale zaraz czy to znaczy, że my…

Tymczasem pan Grzegorczyk kontynuował przemówienie.

– … jak promień światła w ciemności.

– Czy to jest przyzwoite? – spytała cicho pani Bożena, być może chcąc zachęcić Sabinę do przerwania tej przemowy. Pan Henryk zaś przeżywał nową falę zdumienia. Grzegorczyk, sługus Eugenii, zdolny wbrew rozsądkowi do męskiej fascynacji uroczą kobietą?

Pan Henryk oparł się o stół, odgradzając pana Grzegorczyka od pani Elżbiety.

– Panią Sabinę i panią Bożenę chyba pan zna? – zapytał.

– Co pan mówi, jak bym nie znał, przecież jestem przewodniczącym Rady. Tylko pani Elżbiety, która tak ożywia… tak ożywia…

– Ale, ale, czy pan myśli, że my jesteśmy jakieś czarne kocury? Burasy nie z tej klasy? – przerwała Sabina.

– Daj spokój, nie zaczynaj – powtórzyła pani Bożena. – Chociaż właściwie tak wyszło, tak wypadło, co tu dużo mówić.

– Ale co właściwie, ja przecież nic… – pan Grzegorczyk dopiero teraz zrozumiał, co jest nie tak i że, nie chcąc wcale, ożywił (on właśnie) uśpione dotąd kobiece moce. – Ja przecież nic do pań nie mówiłem.

– No właśnie – zauważyła z przekąsem pani Bożena.

Pan Henryk spojrzał na panią Elżbietę – cofnięta, z ręką przyciśniętą do piersi, spoglądała to na Sabinę, to na panią Bożenę. Bała się czy też oburzała – pan Henryk nie wiedział, wydawało mu się jednak, że przestała oddychać, że wstrzymała powietrze i zapomniała go wypuścić. Cholera, a mogliśmy teraz być zupełnie gdzie indziej, pomyślał pan Henryk, zły na siebie.

– Przyszedłem tu jako przewodniczący zapoznać nową mieszkankę – niemalże krzyknął Grzegorczyk i nagle panu Henrykowi zrobiło się go żal, choć był to palant i patałach.

– Powiedział pan do pani Eli, że tu jest ciemna noc, same ponuraki – ciągnęła Sabina.

– Po prostu nie podobamy się panu, ale aż tak? – dorzuciła pani Bożena.

– Powiedziałem to najzupełniej prywatnie, jako przewodniczący przywitałem, a potem uwaga była ściśle prywatna.

– To niech i do nas pan coś powie prywatnie, prawda, pani Elu? – Sabina uśmiechnęła się i puściła oko do pani Elżbiety.

Pan Henryk poczuł, że jego złość na pana Grzegorczyka topnieje jak smalec na patelni, zostało tylko nieco skwarek dla smaku. Uśmiechnął się kordialnie i poklepał pana Grzegorczyka po plecach.

– Panie Grzegorzu, przy tych tutaj kobietach człowiek może zapomnieć, jak się nazywa, zawsze nas przegadają – pan Henryk kątem oka sprawdził, jakie wrażenie wywierają na paniach jego słowa i zadowolony spostrzegł, że ucichły i czekają na to, co powie dalej. Cóż, wiedział, jak postępować z kobietami, lepiej niż większość mężczyzn. Po prostu zawsze należało stawać po ich stronie – to był klucz do powodzenia.

– Ale ja przecież nic…

– Niech pan ładnie przeprosi, buchnie w mankiet i będzie koniec sprawy – powiedział pan Henryk dobrodusznie, biorąc prawie nieświadomie odwet za to, co pan Grzegorczyk uczynił mu poprzedniego dnia. Prawie nieświadomie, ale trochę może nawet świadomie. Wobec kobiet należało być wielkodusznym, z mężczyznami zaś zawsze trzeba mieć rachunki wyrównane.

Pan Grzegorczyk sapnął, obszedł stół i pochylił się nad ręką pani Bożeny.

– W najlepszej wierze – powiedział i wyciągnął dłoń w stronę Sabiny, która roześmiała się wesoło.

– W rączkę czy w nóżkę? – spytała, podając Grzegorczykowi dłoń do pocałowania.

– Nie zaczynaj, tylko nie zaczynaj – ucieszyła się pani Bożena.

– To ja dziękuję i tego… przepraszam – powiedział Grzegorczyk i oddalił się w pośpiechu.

Obydwie panie roześmiały się zadowolone. Pan Henryk spojrzał na panią Elżbietę. Uśmiechała się niepewnie. Czas kończyć tę zabawę, pomyślał pan Henryk. Robi się późno, a strych czeka.

– Powróćmy do naszych grobów – powiedział, przybierając poważny ton.

– Mówi pan jak do umarlaków – powiedziała pani Bożena.

– Dlaczego do umarlaków? – odezwała się pani Elżbieta i nagle zaczęła się śmiać, może trochę nerwowo, ale szczerze. – Ojej, rzeczywiście, powróćmy do naszych grobów, ojej Heniu…

Może jednak dobrze, że tu przyszliśmy, pomyślał w końcu pan Henryk.

ROZDZIAŁ 7

Dopiero następnego dnia, to jest w sobotę, zaistniały warunki do spokojnej, rzeczowej rozmowy na temat sytuacji pani Elżbiety. Pan Henryk dokładnie przeliczył pieniądze, co nie wyszło różowo, ale szczęśliwie przypomniał sobie, że mógł był coś zostawić w wewnętrznej kieszeni letniej kurtki – i rzeczywiście znalazł tam kilka zaskórniaków. Wszystko razem mogło wystarczyć na dwie herbaty i jedną wuzetkę w kawiarni Na Rozdrożu, nie zostawało jednak nic na papierosy (i świetnie, skoro pan Henryk postanowił nie palić), ani na znicze. A to nie było dobrze… Właściwie rzecz szła tylko o jeden znicz, jedno światełko. Pensjonariusze dostawali kieszonkowe w pierwszy wtorek każdego miesiąca, ale pan Henryk na cmentarz chodził zazwyczaj w poniedziałki. Może dlatego, że w poniedziałek, dawno, dawno temu, się poznali, a może dlatego, że w poniedziałek pani Czesława umarła. Pan Henryk tłumaczył to po cichu żonie za pomocą pewnego, by tak rzec, żartu swojego autorstwa, żartu, którego by nikomu na głos nigdy nie wypowiedział, bo powiedziany na głos zabrzmiałby całkowicie nietaktownie i od rzeczy; mówiony zaś po cichu zmarłej żonie przybierał naturalny, pogodny klimat ich wzajemnych stosunków. Przychodzę do ciebie w poniedziałek, Czesiu, mówił zwykle pan Henryk, bo w poniedziałki teatry są nieczynne.

Należało więc tylko jeszcze zdobyć drobną sumę na jeden znicz. Pan Henryk podejrzewał, że mógł schować jakiś pieniądz (w papierku!) za okładkę kalendarzyka, który z kolei schował prawdopodobnie do bocznej kieszeni torby trzymanej w schowku. Czasami doznawał nagłej potrzeby oszczędzania, dzięki temu miał zaskórniaki ukrywane przed samym sobą. Coś mogło być też w tylnej kieszeni granatowych spodni. Aby wyjaśnić te sprawy, pan Henryk musiał ponownie udać się do schowka, co zaplanował na niedzielę rano. Mając tak różnorakie nadzieje finansowe, zdecydował się jednak zamówić pani Elżbiecie do kawy wuzetkę. Czuł, że trzymać kobietę przez półtorej godziny (do dwóch) na samym piciu – po prostu nie wypadało. Nie chciał jednak, bardzo nie chciał ważyć na szalach serca ciastka pani Elżbiety oraz światełka nagrobnego Czesławy.

W sobotę przed południem miał odbyć się koncert zapowiadany przez Eugenię tak, jakby był to co najmniej występ Karela Gotta w Sali Kongresowej. Naprawdę jednak przybyć miała artystka z Teatru Polskiego, jakaś pani Dobrowolska, która podjęła się wykonać z towarzyszeniem fortepianu (czyli pianina stojącego w pokoju telewizyjnym) wiązankę dawnych pieśni i przebojów. Jednak w ostatniej chwili – w sobotę w trakcie śniadania – pensjonariuszy poinformowano, że koncert został odwołany, a raczej przesunięty na poniedziałek po śniadaniu. Pan Henryk natychmiast skorzystał z okazji i zaproponował pani Elżbiecie, aby w miejsce koncertu zgodziła się łaskawie przyjąć jego zaproszenie do kawiarni.

– Och! – powiedziała pani Elżbieta i uśmiechnęła się. – Co za uroczy pomysł!

Wyruszyli o dziesiątej i skierowali się Alejami Ujazdowskimi w górę. Pogoda była chłodna, ale słoneczna, jasna. Szli dosyć szybko, tym bardziej, że pan Henryk już przedtem zauważył, że pani Elżbieta miała cienki płaszcz, w którym łatwo marzła. Jednak rękę miała ciepłą, co wyczuwał bez trudu poprzez cienką rękawiczkę z jakiegoś gładkiego materiału.

– Wszystko masz takie niesłychanie kobiece – powiedział pan Henryk i uwolniwszy na chwilę rękę pani Elżbiety spod uścisku swego ramienia, podniósł ją i pocałował. – Nawet rękawiczki.

– Rękawiczki? – powtórzyła zdziwiona pani Elżbieta i popatrzyła na swoją rękę, którą pan Henryk właśnie całował po raz drugi.

– I ręce, przede wszystkim – dodał pan Henryk i odwróciwszy dłoń pani Elżbiety zsunął lekko rękawiczkę i pocałował – po raz trzeci – tym razem miejsce na przegubie, gdzie dłoń zwęża się w przedramię, a pod skórą widoczne są błękitne żyłki.

– Heniu! – szepnęła pani Elżbieta.

Na chwilę objął ją ramieniem i odczuł pokusę, żeby pocałować. Rozejrzał się wokoło i zmienił zamiar. Dwadzieścia metrów przed nimi na środku chodnika stało dwóch milicjantów. Patrzyli w ich stronę. Zazwyczaj obejście milicjantów szerokim łukiem wydawałoby się panu Henrykowi najbardziej naturalne i odpowiednie. Tym bardziej, że jak prawie każdy zwykły obywatel, obawiał się milicji. Ale dzisiaj prowadził damę pod rękę, a trudno oczekiwać, żeby dama ustępowała z drogi dwóm młodym mężczyznom. Pan Henryk czuł ponadto, że jest zbyt dorosły, aby komukolwiek schodzić z drogi. Z godnością ruszył więc do przodu.

Zbliżali się do milicjantów spokojnym, pewnym krokiem, pan Henryk może odrobinę zwolnił, ale za to pochylił się do przodu. Pani Elżbieta mocniej chwyciła się ramienia pana Henryka. Dzieliły ich może trzy metry, gdy pan Henryk, cały czas pochylony do przodu i patrzący krok przed siebie, ale na chodnik, nie wyżej – przyspieszył, wysyłając dwóm młodym ludziom w niebieskich mundurach sygnał: uwaga idę. W następnym kroku przesunął się nieco w prawo, tak, aby ewentualne starcie ominęło panią Elżbietę. Teraz pozostała już tylko bezpośrednia męska rozgrywka. Dzieliło ich półtora metra, mniej niż dwa kroki, gdy pan Henryk podniósł głowę, by spojrzeć w oczy pod niebieską czapką. Nie ustąpię za żadne skarby świata, pomyślał. W sekundę później milicjanci zrobili krok w tył, a pani Elżbieta i pan Henryk minęli ich, nie zmieniając ani o milimetr swojego toru (niemalże ocierając się burtą o nieprzyjacielski statek, jednak bez starcia).

– Mamy piękną pogodę – powiedział pan Henryk radośnie i spojrzał na panią Elżbietę.

– Och, Heniu! Tak się bałam, że coś nam zrobią, że nas… zaaresztują – powiedziała pani Elżbieta i roześmiała się.

– Nigdy się nie bój, kiedy jesteś pod moją opieką – odpowiedział pan Henryk. A wewnętrznie zdumiał się. Niby się bała, a szła dzielnie naprzód i wcale mnie nie hamowała!

Do Placu na Rozdrożu dotarli o wpół do jedenastej. W kawiarni było kilka osób, więc bez trudu znaleźli wolny stolik i to pod oknem z widokiem na choinki i Zamek Ujazdowski. Tym razem pan Henryk musiał zostawić kurtkę w szatni, i chociaż oddając szatniarce kurtkę razem z płaszczem pani Elżbiety powiedział z uśmiechem: Na jeden numerek proszę, obawiał się, że będzie musiał zapłacić za dwa okrycia, a tego w swoim planie finansowym nie przewidział. W ogóle nie przewidywał wydatków na szatnię.

Kelnerka w białym fartuszku – tym razem pan Henryk nie przyglądał się jej dokładnie – podała im dwie karty. Pan Henryk nie musiał zaglądać do środka, pamiętał ceny, ale potrzebując czasu do namysłu, otworzył kartę i zaczął szukać gorących napoi. Właściwie plan i decyzja były już gotowe, brakowało panu Henrykowi paru chwil, aby odpędzić mały, nieważny z gruntu żal, że nie napije się herbaty, na co się w dziecinny sposób nastawił i cieszył. Niestety, jego herbata miała być w pełni pochłonięta przez wydatek na szatnię. Kelnerka, stojąc obok stolika, czekała na zamówienie. Pan Henryk zwrócił się do pani Elżbiety.

– Dla ciebie, proponuję, herbatę z cytryną i wuzetkę, zgoda?

– Dobrze… – odpowiedziała pani Elżbieta, zapatrzona w kartę.

– A ja… – pan Henryk dla zachowania pozorów jeszcze raz z namysłem popatrzył na stronę gorące napoje, po czym zamknął kartę. – A ja chyba podziękuję, na razie…

– Może… wolałabym sernik niż wuzetkę… jeśli pozwolisz.

– Sernik wiedeński? – spytała kelnerka.

Pan Henryk struchlał. Wydawało mu się, że sernik wiedeński jest odrobinę droższy od wuzetki, a może odrobinę tańszy? Szybko chwycił kartę.

– Nie, nie… zwykły sernik, taki kwadratowy – odpowiedziała pani Elżbieta. Uratowany spod gilotyny, pomyślał pan Henryk. Bo taki sernik był dużo tańszy od sernika wiedeńskiego i od wuzetki, wręcz najtańszy ze wszystkich ciastek.

– A pan? – spytała kelnerka.

– W takim razie… chyba po prostu herbatę – odpowiedział pan Henryk z entuzjazmem.

– Z cytryną? – spytała jeszcze kelnerka na odchodnym.

– Nie, dziękuję – zdecydował pan Henryk po minimalnej, wręcz niezauważalnej – jak miał nadzieję – nawet dla kobiecego ucha chwili wahania. Wolał nie ryzykować. Ceny cytryny nie był pewien.

– Często tu bywasz? – spytała pani Elżbieta po krótkim milczeniu, w trakcie którego pan Henryk sprawdzał, czy wszystko jest w porządku. Tak, na stole stał cukier, pani Elżbieta, wydawało się, usadzona wygodnie, nie siedzieli w przeciągu, a szczęśliwie pod oknem.

– Kiedyś często, obecnie… rzadko – powiedział pan Henryk. Ale mam nadzieję, że to się zmieni, pomyślał. Po prostu trzeba będzie zdobyć trochę pieniędzy, trochę więcej, niż dotychczasowe kieszonkowe.

– Przychodziłeś tu z żoną? – spytała pani Elżbieta.

– Tak – powiedział pan Henryk i od razu poczuł się nieswojo.

– I z dziećmi?

Miły Jezu, pomyślał pan Henryk, a głośno odrzekł:

– Tak.

– A czy… – zaczęła znowu pani Elżbieta, ale pan Henryk przerwał jej.

– A ty? Byłaś tu już kiedyś?

– Tylko raz. Rzadko chodziłam do kawiarni, ale jeśli już, to zwykle do Telimeny.

– Do Telimeny – powtórzył pan Henryk. Tak. Bożena w klasie maturalnej spotykała się z koleżankami i kolegami w Telimenie. „Tatku, daj kilka złotych”, mówiła, a pan Henryk odpowiadał: „Dla Bożenki czy dla Telimenki?”.

– A z kim? Z kim byłaś tutaj, ten jeden raz?

Pani Elżbieta cofnęła się tak, że dotknęła plecami oparcia krzesła. Jest uczuciowa. I wrażliwa, pomyślał pan Henryk.

Kelnerka postawiła na stoliku dwie szklanki z gorącą wodą i spodeczek z torebkami herbaty. Po chwili doniosła jeszcze spodeczek z plasterkiem cytryny i talerzyk z sernikiem. Pani Elżbieta włożyła swoją torebkę do szklanki i przyglądała się, jak woda nabiera coraz ciemniejszego, brązowego koloru. Obserwowała swoją herbatę, a pan Henryk obserwował panią Elżbietę. W końcu pani Elżbieta podniosła głowę.

– Wystygnie ci woda – powiedziała, wyciągając dłoń w kierunku pana Henryka, a raczej jego herbaty. – Wrzuć torebkę do szklanki.

Pan Henryk przysunął swoją szklankę bliżej pani Elżbiety.

– Ty mi włóż sama, jeśli chcesz. Herbata będzie mi bardziej smakowała.

– Och, Heniu – uśmiechnęła się pani Elżbieta i zrobiła to, o co ją prosił. Znowu była radosna a pan Henryk z głębokim zadowoleniem stwierdził, że potrafi ją rozchmurzyć. Jeszcze kilka dni temu była zupełnie dzika, teraz została oswojona i pokazywała swoją prawdziwą naturę – ufną, wrażliwą i uczuciową. I niesłychanie kobiecą, myślał pan Henryk, obserwując, jak pani Elżbieta wyciąga ze szklanki torebkę, wyciska ją, owijając sznureczek wokół łyżki, po czym odkłada na spodeczek.

– Jak ty to wszystko zgrabnie potrafisz robić, Elżbietko.

Teraz chciał poruszyć temat, na który umówił się sam ze sobą i którego poruszenie było jego męskim obowiązkiem. Powinni rozważyć w końcu plany, strategie, szanse i zagrożenia w obszarze aktualnej sytuacji życiowej pani Elżbiety, poruszyć kwestie prawa lokalowego, przekazywanie emerytury na rzecz Domu, w ogóle kwestię finansów. I wszystkie inne kwestie. Powinni – chyba powinni – zapoznać się nawzajem ze swoją przeszłością… w zarysach. Może jedynie w zarysach.

Tymczasem siedzieli w kawiarni, za oknem słońce oświetlało choinki i miotane wiatrem liście dębów okalających Zamek Ujazdowski. Pani Elżbieta miała zaróżowione policzki i na szyi śliczny szaliczek w kolorze bzu. Pan Henryk zastanowił się, czy byłoby dużym nietaktem, gdyby przesunął krzesło i usiadł tak, aby móc pod stołem dotykać kolanem jej kolana. A gdyby położył rękę na kolanie? Albo na udzie? Pod stolikiem oczywiście, czy byłoby to całkowicie nie do przyjęcia? W tych warunkach. Bo w innych warunkach, gdyby zostali sami, gdyby gdzieś mogli być sami, tak jak wczoraj wieczorem na strychu, zanim nie spłoszyły ich dziwne odgłosy… Wystarczyło, że byli zupełnie sami kwadrans, nie więcej a już działy się rzeczy, po których trudno usnąć i dla których warto żyć. A gdyby mieli godzinę albo dwie? Albo całą noc!

Pan Henryk wysunął nogę tak, aby nieznacznie dotknąć nogi pani Elżbiety i powiedział:

– Wczoraj nie mogłem usnąć.

Pani Elżbieta wpatrzyła się w cukiernicę.

– A… dlaczego? – spytała.

– Przez ciebie – odparł pan Henryk.

Pani Elżbieta spojrzała na pana Henryka i szybko uciekła wzrokiem za okno, do choinek.

– Naprawdę?

– Tak. Chciałbym znaleźć takie miejsce, gdzie moglibyśmy być naprawdę sami. Zupełnie sami – powiedział pan Henryk i wiedziony siłą większą od rozumu kilkoma mocnymi pchnięciami przesunął się wraz z krzesłem wokół stolika tak, że znalazł się obok pani Elżbiety. Siedział teraz tyłem do sali, zasłaniając w pewnej mierze panią Elżbietę, więc miał nadzieję, że nikt nie zauważy, jeśli na chwilę włoży rękę pod stolik.

– Masz takie gładkie kolana w tych pończoszkach… Myślałem o tym całą noc.

Pani Elżbieta zakryła usta i nos szaliczkiem. Ze spuszczonymi oczami wyglądała jak wschodnia księżniczka. Bardzo zmieszana wschodnia księżniczka. Panu Henrykowi wrócił rozsądek. Wyjął rękę spod stolika. Odsunął krzesło i wsypał dwie łyżeczki cukru do herbaty.

– Przy tobie zachowuję się jak jakiś osiemnastolatek.

Pani Elżbieta zaczęła się śmiać, najpierw trochę, a potem bardziej i bardziej, aż w jej oczach pojawiły się łzy. Pan Henryk podał jej swoją – tym razem prawdziwą, z materiału – chustkę.

– O matko… – powiedziała pani Elżbieta. – Heniu, czy ktoś na nas patrzy?

Pan Henryk rozejrzał się.

– Mam wrażenie, że nikt nie zwrócił na nas uwagi…a, przepraszam, oprócz jakiegoś mężczyzny. Siedzi po drugiej stronie sali, pod ścianą, i przygląda ci się.

– Mnie? – zdziwiła się pani Elżbieta.

– Tak. I zaraz zrobię mu kawał – powiedział pan Henryk z zawziętością i znowu przesunął swoje krzesło. – Teraz może się wpatrywać do woli w moje plecy.

– Dlaczego mnie zasłoniłeś? – spytała pani Elżbieta.

– Bo jestem zazdrosny – odparł pan Henryk.

Zegarek pokazywał jedenastą trzydzieści, gdy panu Henrykowi wreszcie udało się przejść do poważnych tematów. Pani Elżbieta zaczęła właśnie jeść swój mały kwadratowy serniczek, gdy pan Henryk odezwał się:

– Ale powiedz mi, Elżbieto, jak się urządziłaś w siódemce? Jak się dogadałaś z paniami w pokoju. Kto jest tam u ciebie?

Pani Elżbieta wyprostowała się, poprawiła szaliczek i westchnęła.

– Oj, Heniu, co tu mówić.

– Ale co? – zaniepokoił się pan Henryk. – Bardzo źle?

– Nie, w ogóle nie jest źle. To znaczy… – pani Elżbieta zamilkła, jakby próbując znaleźć właściwe słowa. – To jest piątka, pokój pięcioosobowy… – popatrzyła na pana Henryka.

– Trudno ci się przyzwyczaić do takiej liczby osób.

– Nawet nie to albo może tak. To znaczy, nie chcę przesadzać… I pamiętam, że Wiesiek stale mówił Elwirze, że jestem rozpieszczona przez życie, zresztą zawsze w rodzinie ojca mówili, że jestem rozpieszczoną jedynaczką, bo nic nie muszę robić… Właściwie do czasu choroby ojca to ja rzeczywiście nic nie robiłam w domu.

– A kiedy ojciec zachorował? – spytał pan Henryk.

– W sześćdziesiątym drugim. Osiem lat był sparaliżowany, umarł w siedemdziesiątym i zostałyśmy z mamą same.

– A potem mieszkałaś tylko z mamą?

– Tak, aż do śmierci mamy, w osiemdziesiątym roku.

– W osiemdziesiątym? Moja żona umarła w siedemdziesiątym dziewiątym, a córka… – pan Henryk zająknął się jak człowiek, który nagle zobaczył, że pod jego stopami rozwiera się wielka przepaść. – A w jakim miesiącu umarła mama?

– W październiku. Doczekała jeszcze Solidarności. A twoja żona?

– Moja żona umarła w grudniu, w grudniu siedemdziesiątego dziewiątego – powiedział pan Henryk i zamyślił się. Potrzebował chwili przerwy, żeby pójść dalej. Wrócić do pani Elżbiety. Nagle poczuł, że ona dotyka jego ręki.

– A twoja córka kiedy umarła? – spytała pani Elżbieta.

Pan Henryk chwilę siedział nieruchomo, bez oddechu. Kiedy umarła Iwonka? Nie pamiętał.

– Nie pamiętam.

Pani Elżbieta ujęła jego rękę w swoje obie dłonie.

– W marcu siedemdziesiątego dziewiątego. Dziewięć miesięcy wcześniej niż Czesia. Dziewięć miesięcy przedtem – powiedział pan Henryk i pokiwał głową. Tak, tak. Właśnie tak. Tyle można o tym powiedzieć, co tu mówić więcej. Koniec, nic więcej nie ma.

– Heniu…

– Słucham – spojrzał na panią Elżbietę. Przez chwilę patrzyli sobie w oczy, a pani Elżbieta cały czas trzymała w dłoniach rękę pana Henryka.

– Nie mogę o tym mówić – powiedział pan Henryk gwałtownie i zabrał pani Elżbiecie dłoń. – Absolutnie nie mogę nic więcej. Kto jest z tobą w pokoju, w siódemce?

Pani Elżbieta pokiwała głową.

– Dobrze, Heniu. W moim pokoju? Zaraz… jest pani Władka…

– Pani Mroczek – powiedział pan Henryk.

– Znam tylko imiona…

– Ta, która chodzi o kulach. Dziwna kobieta. Lepiej obchodzić ją z daleka. Posłuchaj mojej rady i lepiej jej nie ufaj.

– Ale… no dobrze, Heniu. Zapamiętam to. W każdym razie ona śpi pod ścianą naprzeciwko mnie, potem taka starsza… oczywiście wszyscy tu są starsi, ale ona staruszka zupełna, taka malutka, wszyscy mówią do niej babciu.

– Mała Babcia – powiedział pan Henryk. – Niby taka starowinka, a swój rozumek ma. Zawsze robi to, co jej wychodzi na dobre. Sprytna babka.

– Heniu, przecież ona ledwo rozumie, co się do niej mówi!

– Słyszy, co jej wygodnie, a jak niewygodnie, to nie słyszy. Siostra matki mojego ojca też taka była. Kto tam jest jeszcze?

– Pani Lusia i pani Basia. Mają łóżka przy ścianie naprzeciwko wejścia. Są skłócone, bo stykają się nocnymi szafkami i rzeczy pani Lusi stale wystają na blat szafki pani Basi i niedawno przez to pani Basia wylała herbatę i zalała sobie poduszkę i… och, mówię ci, Heniu – pani Elżbieta rozłożyła bezradnie ręce.

– Moja kochana! – powiedział pan Henryk. – Powinnaś się stamtąd wyprowadzić! I powiem ci, gdzie. Do jedynki na pierwszym piętrze. Tam był kiedyś dwuosobowy pokój damski, zanim dyrekcja zrobiła z tego pokój gościnny, nie wiadomo, po co. A do was dostawili wtedy jedno łóżko, robiąc z czwórki piątkę. Jak wszystko się uspokoi, powie się Grzegorczykowi, żeby wystąpił z tym do dyrekcji, ale to za kilka dni. Tymczasem po prostu musisz przychodzić jak najczęściej do nas. Tym bardziej, że u nas ten trzeci, co z nami mieszka, właściwie stale gdzieś wyjeżdża…

– Dziękuję, Heniu – powiedziała pani Elżbieta, uśmiechając się tak radośnie, jakby to wszystko, o czym pan Henryk mówił, było już załatwione i zaraz miało się ziścić. – Myślę, że byłoby mi raźniej, gdybym miała ze sobą różne swoje rzeczy! Brakuje mi mojego czajniczka i filiżanek do herbaty, i ciepłego pledu i książek!

– A gdzie to wszystko jest? – spytał pan Henryk, prostując się na krześle.

– U mnie w piwnicy. Właściwie… mogłabym tam pójść i przynieść wszystkie potrzebne mi drobiazgi, prawda?

– Możemy tam iść w każdej chwili. Ale mówiłaś, że Wiesiek pozmieniał zamki.

– Na pewno nie w piwnicy. Tam są prawie wyłącznie moje rzeczy. Mam kluczyk od kłódki.

Pan Henryk ucieszył się niesłychanie. Oto coś, co naprawdę łatwo mogli zrobić razem i co mogło uszczęśliwić panią Elżbietę.

– Kiedy tam pójdziemy? – spytał, wstając od stolika. Postanowił zapłacić kelnerce w drodze do szatni, ponieważ będąc niejako w przelocie, łatwiej zapomnieć o napiwku, którego dać żadną miarą nie mógł.

– Dziś? – spytała pani Elżbieta.

– Tak – odpowiedział pan Henryk. – Po obiedzie, o czwartej. O szesnastej.

– Dobrze – odpowiedziała pani Elżbieta.

Tak więc, po obiedzie i miłej rozmowie z panem Ryszardem i krótkiej drzemce, pan Henryk wyszedł z Domu nieco wcześniej i oczekiwał na panią Elżbietę przy przystanku na Belwederskiej róg Gagarina. Tym razem niczego nie rozważał, potrzebował po prostu kilku minut samotnej przechadzki. Przez dziesięć minut raźnym krokiem przemierzał odległość od rogu Gagarina do żelaznego ogrodzenia rządowej posiadłości i z powrotem… i z powrotem… i z powrotem. Czekał na panią Elżbietę, ale bez przerażenia, czekał spokojnie i z wiarą, jak na kogoś, kto z pewnością nadejdzie o wyznaczonej porze.

Pojechali autobusem 125, dość zatłoczonym, ale szczęśliwie udało im się zdobyć dwa miejsca siedzące i to obok siebie. Pan Henryk wziął panią Elżbietę za rękę i powiedział cicho:

– To pierwszy raz.

– Słucham?

– To pierwszy raz – powtórzył pan Henryk ani odrobinę głośniej.

– Co mówisz? – spytała pani Elżbieta, pochylając się blisko ku niemu i ściszając głos.

– To pierwszy raz – szepnął pan Henryk po raz trzeci, tym razem z bardzo bliska.

– Co pierwszy raz? – odszepnęła pani Elżbieta.

– Pierwszy raz całuję cię w autobusie – szepnął pan Henryk i z miejsca zrobił to, co zapowiedział.

– Co ci państwo robią? Mama, mama! Co oni robią? – mimo hałasu w autobusie pan Henryk i pani Elżbieta usłyszeli zarówno pytanie chłopca, jak i odpowiedź jego mamy.

– Ten pan…składa życzenia. Ta pani ma dziś urodziny. Nie gap się.

Panią Elżbietę niesłychanie rozśmieszyła ta uwaga. Próbowała się opanować, ale ciągle łapała ją nowa fala śmiechu. W końcu pan Henryk poradził jej, żeby zatkała nos i ten wypróbowany sposób rzeczywiście pomógł. Tak przejechali Aleje, Nowy Świat i Krakowskie Przedmieście i wysiedli przed Kościołem Św. Anny.

– Dokąd właściwie idziemy? – spytał pan Henryk.

– Do mnie – powiedziała pani Elżbieta. – Do domu. Do mojego dawnego domu. Do domu moich rodziców.

– Ten łobuz powinien za to zapłacić – powiedział pan Henryk, mając na myśli Wieśka. – To mu nie powinno ujść płazem.

Przecięli Plac Zamkowy i skierowali się w stronę Podwala.

– Gdzie jest to mieszkanie? – spytał pan Henryk, omijając słowo dom. Mógł spytać gdzie jest twój dom?, ale nie chciał. Dom pani Elżbiety był już gdzie indziej i tak miało być.

– Na Długiej. Długa róg Freta.

Pan Henryk gwizdnął z wrażenia.

– Mieszkanie na Starówce!! No, no, toż to majątek!

– Właściwie to już Nowe Miasto. I mieszkanie jest kwaterunkowe, więc nie do sprzedania, ale rzeczywiście… zawsze nam wszyscy zazdrościli. A szczególnie rodzina mojej przyrodniej siostry. To jest córki z pierwszego małżeństwa mojego ojca.

Szli wzdłuż Podwala, ale nie ulicą, tylko aleją przy murach obronnych.

– Pewnie często tutaj chodziłaś na spacery? – spytał pan Henryk, rozglądając się, jakby chciał wyobrazić sobie panią Elżbietę w latach pięćdziesiątych, sześćdziesiątych i później, przechadzającą się pod Barbakanem. – Od dawna tu mieszkaliście?

– Od czterdziestego siódmego. A przedtem obok Placu Inwalidów. Wszystkie nasze rzeczy zginęły pod gruzami w powstaniu… prawie wszystkie fotografie, ocalało tylko to, co było u ciotki… no i rzeczy ojca, które miała jego pierwsza żona i nie chciała zwrócić przy rozwodzie. Ojciec zresztą wcale nic nie chciał, wyszedł jak stał, zostawił jej wszystko, tylko próbował odzyskać rzeczy najbardziej osobiste i książki. Fotografie oddała mu po wojnie, ale książek nie, tu była taka zawzięta, wiedziała, ile to dla niego znaczy, więc musiał je odkupić. Wyobrażasz sobie?! Ojciec musiał własne książki odkupić i to z antykwariatu! Ona go tylko uprzedziła, gdzie, pod jaki adres to wszystko zwiozła! – wykrzyknęła pani Elżbieta z oburzeniem.

Była bardzo przywiązana do ojca, pomyślał pan Henryk i uczuł falę gorzkiej zazdrości. Nie wszystkie córki były takie.

– Twój ojciec miał szczęście, że miał taką córkę – rzekł pan Henryk.

– To znaczy? – zdziwiła się pani Elżbieta.

– Wyczułem, że stałaś bardzo mocno po jego stronie.

– Mój tata był niezwykłym człowiekiem. To znaczy zupełnie zwyczajnym, ale nie można było go nie kochać – powiedziała gorąco pani Elżbieta. – W każdym razie, kiedy się go znało tak blisko, jak ja i mama.

– No właśnie, no właśnie – powiedział pan Henryk i uczuł jak spowija go, wręcz otula, ciemna chmura żalu. Znał to uczucie – ogarniało go wtedy, gdy na horyzoncie jego myśli pojawiała się Bożena, jego młodsza… a obecnie już jedyna córka.

– Czy masz jeszcze jakiś kontakt z rodziną ojca? Z twoją przyrodnią siostrą? – spytał pan Henryk. Szczerze mówiąc, jego zainteresowanie nie było bezinteresowne. Chciał wiedzieć, czy istnieje ktoś, na przykład przyrodnia siostra, kto oburzony postępkiem Wieśka powie do pani Elżbiety, zamieszkaj ze mną! Chciał wiedzieć, co mu grozi.

– Mariola nie żyje, ale kontakt z tą częścią rodziny mam aż za bliski – powiedziała gorzko pani Elżbieta. – Przecież to właśnie Elwira jest córką Marioli. Tak zazdrościli nam tego mieszkania. Teraz właśnie je mają.

Pani Elżbieta przystanęła.

– To już tutaj – powiedziała i weszli w bramę. – Druga klatka w lewo i w dół do piwnicy.

Nie natknęli się na nikogo ani na podwórku, ani na klatce schodowej. Piwniczny korytarz był ciemny, pachniało wilgotną starzyzną. Pani Elżbieta zapaliła światło.

– Numer 32 – powiedziała. – Przy końcu po prawej.

Po obu stronach korytarza znajdowały się drewniane, ażurowe drzwi, prowadzące do piwnicznych boksów. Drzwi numer 32 zamknięte były na potężną kłódkę. Pani Elżbieta wydobyła z torebki klucz.

– Wiesiek nie zmienił kłódki? Poznajesz ją? – spytał pan Henryk.

– Tak, to nasza stara kłódka, kupił ją jeszcze tata.

Weszli do środka. Pani Elżbieta przekręciła kontakt i piwnicę zalało jasne światło. W piwnicy panował ścisk, ale nadzwyczaj uporządkowany. Z jednej strony znajdowały się kartonowe pudła z naklejonymi napisami, z drugiej piętrzyły się meble – dwa stoliki, komódka, krzesła, dwa fotele. Naprzeciwko wejścia ustawiono pionowo dwa rowery.

– Dwie walizki i torbę zabrałam ze sobą do Domu – powiedziała pani Elżbieta. – Część rzeczy wyrzuciłam, trochę zostawiłam Elwirze. No i są jeszcze książki ojca – na razie oddałam na przechowanie kuzynce.

Przez długą chwilę przyglądali się rzeczom pani Elżbiety.

– To wszystko, co mam – powiedziała. – Wszystko, czego przez lata pracy dorobił się ojciec, matka i ja. Przez czterdzieści lat… dorobiliśmy się tego.

Chociaż słowa pani Elżbiety brzmiały gorzko, panu Henrykowi wydawało się, że słyszy w jej głosie nutę dumy.

– Czy… przywiązujesz dużą wagę do rzeczy materialnych? – spytał. – Ty i twoi rodzice? Ogólnie w twojej rodzinie?

Pani Elżbieta jakby ucieszyła się z tego pytania.

– Nie, przywiązywaliśmy do tego małą wagę. W rodzinie, szczególnie ojca, tam to tak, owszem, nawet samochód mieli i telewizor bardzo wcześnie.

– A wy jeździliście na rowerach? – spytał pan Henryk.

– Tak, właśnie! Właśnie tak. Kupowaliśmy sporo książek. Nigdy nie oszczędzaliśmy na jedzeniu. My z mamą zawsze same sobie szyłyśmy albo przerabiałyśmy. A jeśli już coś się kupiło nowego, to jakąś naprawdę ładną rzecz. Dlatego nasze mieszkanie nigdy nie było zagracone.

Widząc, że pani Elżbieta wyraźnie poweselała, pan Henryk uznał, że może jednak zrealizować – przynajmniej częściowo – swój mały plan.

– Widzę tu fotelik czerwony, zupełnie taki sam jak miała moja ciotka… pamiętam, że kupiła go w Ładzie.

– My też kupiliśmy nasze fotele w Ładzie! – wykrzyknęła pani Elżbieta.

– Fotelik ciotki był wyjątkowo wygodny. Zawsze polowałem, żeby na nim usiąść, co nie było łatwe, bo u nas w rodzinie była wielka przewaga kobiet. Wasz fotelik też był wygodny?

– Wyjątkowo wygodny. Mieliśmy takie dwa.

– Można usiąść? – spytał pan Henryk.

– Teraz? Tutaj?

– Jeśli można…?

– Właściwie… no czemu by nie? Jeśli masz, Heniu, takie życzenie.

– Mam – powiedział pan Henryk i ostrożnie wyciągnął najpierw jeden, a potem drugi czerwony fotel z góry mebli. Choć w piwnicy było ciasno, panu Henrykowi udało się ustawić fotele przodem do siebie, wymagało to jednak z jego strony i ze strony pani Elżbiety wielu gimnastycznych zabiegów. Gdy w końcu usiedli, pan Henryk stwierdził, że jego fotel jest naprawdę bardzo wygodny.

– Mój też – powiedziała pani Elżbieta. – Tylko… tylko jak my to wszystko ustawimy z powrotem?

– Och, patrz! Nie pomyślałem o tym – pan Henryk złapał się rękami za głowę, udając przerażonego, aby rozśmieszyć panią Elżbietę, co mu się istotnie udało.

– Od lat się tyle nie śmiałam, co teraz przy tobie – powiedziała pani Elżbieta. – Jesteś taki…

Pan Henryk pochylił się do przodu i chwycił panią Elżbietę za ręce.

– Taki… jaki? – spytał.

– Taki… kochany – odpowiedziała poważnie pani Elżbieta.

O la–la!, pomyślał pan Henryk. Czwarty dzień znajomości, trzeci dzień… jeśli tak można rzec… przyjaźni i już takie słowo!

– Naprawdę? – spytał pan Henryk i przesunął dłońmi po kolanach pani Elżbiety. Robił to już wczoraj i dziś rano w kawiarni, i bardzo, bardzo chciał zrobić jeszcze raz. Zsunął spódnicę pani Elżbiety z jej kolan – kawałeczek, nie więcej niż trzy centymetry i wyszeptał:

– Nosiłaś kiedyś krótkie spódniczki?

– Tak – szepnęła pani Elżbieta.

Pan Henryk przesunął spódnicę jeszcze centymetr, dwa… wyżej…

– Takie krótkie… nosiłaś? – wyszeptał.

– Tak.

– A… takie krótkie? – spytał pan Henryk znowu.

Pani Elżbieta westchnęła. Pan Henryk słyszał jej szybki oddech.

– Tak… Nie… Heniu, boję się, że ktoś wejdzie…

Pan Henryk jedną ręką obciągnął spódniczkę, pozostawił jednak pod spodem swoją drugą rękę.

– Masz rację – powiedział, głaszcząc ją po udzie.

– Och – westchnęła pani Elżbieta. Miała zamglone spojrzenie. – Tak nie można, Heniu.

– Można – odpowiedział pan Henryk. – A nawet trzeba. Tak trzeba. Pamiętasz swoją obietnicę?

– Ale… co?

– W czwartek poproszę cię, żebyś dotrzymała słowa.

Pani Elżbieta gwałtownie usiadła, wyprostowana.

– To znaczy?

Pan Henryk wyjął rękę spod jej spódnicy i też się mimowolnie wyprostował.

– W czwartek spędzimy noc w Pałacu. Razem, ty i ja. Jeszcze nie na pewno, ale najprawdopodobniej.

Pani Elżbieta milczała. W końcu rzekła.

– Chciałabym wyjąć pudło z moimi filiżankami. I… jest za tobą.

– Już wyciągam – pan Henryk rzucił się, aby wypełnić jej prośbę.

W końcu do dużej torby pana Henryka zapakowali cztery filiżanki, garnek, grzałkę, czajnik i dużą saszetkę z przyborami do robótek ręcznych.

– Musimy wracać na kolację – powiedział pan Henryk i zaczął wciągać swój fotel na komódkę, co wymagało sporej siły i precyzji ruchów. Stał teraz tyłem do pani Elżbiety – inaczej by się nie dało – i mógł powrócić do przerwanego tematu, nie pokazując twarzy, co było wygodne zważywszy, jak bardzo – nieoczekiwanie dla samego siebie – czuł się jednak zakłopotany. I przestraszony. A nawet przerażony. Bo pani Elżbieta mogła po prostu powiedzieć: A idź sobie, głupi dziadu, w cholerę! Nigdzie mnie nie zaciągniesz i tyle.

– Dotrzymasz swojej obietnicy? – spytał.

Jego własny głos zrobił na nim jak najgorsze wrażenie, tak był nienaturalny i skrzypliwy.

– Tak – usłyszał.

Posunął fotel dalej, żeby na pewno nie spadł. Czy to była zgoda na jego propozycję? Czy w ogóle pani Elżbieta powiedziała „tak”? Czy nie powinni rzeczy tak ważnej ustalić ponad wszelką wątpliwość? Czy może raczej nie należało już tego tykać, zostawić sprawy własnemu biegowi, zaufać? Te wszystkie myśli przebiegały panu Henrykowi przez głowę, gdy ostrożnie i powoli odwracał się do pani Elżbiety, opuszczał ręce, pochylał się i opierał o poręcze jej fotela.

– Elżbietko… – zaczął pan Henryk, ciągle nie wiedząc, co dalej…

Niepewnie spojrzał na panią Elżbietę, która zastygła z rękami przy włosach – poprawiała fryzurę. To właśnie robi, gdy jest zakłopotana, pomyślał pan Henryk, a potem pani Elżbieta uniosła ku niemu oczy i pan Henryk przestał myśleć. Przyglądali się sobie z bliska, z wielką powagą. Jej oczy były szarozielone, trochę bure, twarz jasna, choć usiana brązowymi piegami, usta miękkie. Pan Henryk spojrzał w oczy pani Elżbiety i ujrzał… cóż, miał wrażenie, że widzi jej duszę. Opuścił się na kolana i przytulił głowę do rąk pani Elżbiety.

– Ach ty! – powiedziała pani Elżbieta i pocałowała go we włosy na czubku głowy, bo właśnie czubek głowy pana Henryka miała w tej chwili najbliżej. Trwali tak przez chwilę, gdy nagle pan Henryk poczuł, że jakiś mebel, prawdopodobnie komódka, przesunąwszy się mimowolnie, oparł mu się o plecy. Chciał wstać i wtedy zrozumiał, że żadną miarą nie jest to możliwe – jakaś część fotela zablokowała mu kolano. Spróbował jeszcze raz i nic.

– Zaklinowałem się – powiedział.

– Jak? Ojej! Nie możesz wstać?! – wykrzyknęła pani Elżbieta.

– Nie… ani w tył, ani w przód – wysapał pan Henryk.

Gwałtownie pchnął plecy do tyłu, ale komódka ani drgnęła.

– Nie ruszaj się! – wykrzyknęła znowu pani Elżbieta. – Spróbuję przesunąć mój fotel.

Niestety, fotel też był zablokowany – przez pudła, które pani Elżbieta i pan Henryk poprzestawiali, szukając filiżanek i czajnika. W końcu pani Elżbieta, podtrzymywana przez pana Henryka, opuściła fotel, przechodząc przez górne oparcie, a wówczas pan Henryk przesunął nieco zablokowaną lewą stronę fotela do tyłu, co pozwoliło mu wysunąć kolano spod dolnej poprzeczki fotela… I tak, wdrapawszy się na fotel, śladem pani Elżbiety, czyli górą, wydostał się wreszcie na wolność.

Dochodziło wpół do szóstej, gdy skończyli porządkować piwnicę. Jeśli chcieli zdążyć na kolację, musieli wracać dosłownie biegiem.

– Nie pokazałaś mi, które okno jest… było twoje – powiedział pan Henryk, gdy pospiesznie przemierzali podwórko.

– Na trzecim piętrze. Dwa okna z lewej i balkon – odpowiedziała zdyszanym głosem, nie odwracając nawet głowy, pani Elżbieta. – Ale lepiej się pospieszmy.

I niech przeszłość zostanie pogrzebana, pomyślał pan Henryk, po czym wpadli w bramę i dalej, do przystanku autobusowego na Placu Krasińskich – byle zdążyć.

ROZDZIAŁ 8

Jeśli pan Henryk sądził, że noc przyjdzie mu spędzić samotnie albo może skorzysta jakoś z pustego pokoju do swoich… hm, hm… męskich celów, to pomylił się boleśnie. Pan Ryszard uprzedziwszy, że wróci dopiero w niedzielę po kolacji, opuścił Dom o 19.00 (zabierając trochę ubrań i obłożone w brązowy papier książki), a już kwadrans później otworzyły się drzwi i bez pukania – bo niestety miał prawo, skubaniec! – wszedł, objawił się w całej swej pełni, Hubert Kiszko.

Pan Henryk, który właśnie wylegiwał się – tak rzadko miał ostatnio okazję poleżeć, właściwie ciągle gdzieś szedł albo skądś wracał – z wrażenia zamknął oczy. Miał nadzieję, że gdy je otworzy Huberta Kiszko już nie będzie.

– No jestem. Wróciłem.

– Widzę i słyszę – odpowiedział pan Henryk.

– Powiedziałem, że wrócę za trzy tygodnie i proszę bardzo – jestem jeszcze przed czasem. Powinienem wrócić w przyszły piątek, a jestem już dziś. Co mamy? Sobotę? No właśnie.

Hubert postawił torbę podróżną na stole, a plastikową reklamówkę czymś wypełnioną wepchnął pod łóżko.

– Mówiłem, nie przysuwajcie mojego łóżka do ściany – odezwał się znowu Hubert. – Musi być przewiew, inaczej luft, po to Włodzimierz Ilicz się trudził. Aby uwolnić ludzi od stęchlizny. Wszędzie musi być luft.

To tylko Hubert. To przecież tylko Hubert, taki jak zawsze. To jest właśnie Hubert, po prostu wrócił.

– A wy, Henryku, co? Cały czas tylko rozmyślania? Trzeba się bardziej wciągnąć w pracę. W pracę na rzecz innych.

Pan Henryk od dawna miał opracowaną strategię postępowania z Hubertem.

– Nie udał się pobyt? – spytał.

– Udał, niesłychanie się udał – zapewnił natychmiast Hubert. – Mieli kłopoty z organizacją posiłków. Wdrożyliśmy odpowiednie postępowanie. Komisja z Komitetu będzie u nich w przyszłym tygodniu. No i zatrudnienie naruszające zasadę racjonalności.

Pan Henryk westchnął. Właściwie żal mu było Huberta. Litość i wściekłość (bez przesady – wystarczy złość) to było to, co na pewno odczuwał w tych okresach, gdy Hubert przebywał w Domu. Na szczęście nigdy nie trwało to długo, bo Hubert nie był w stanie wytrzymać w jednym miejscu dłużej niż kilkanaście dni. Widocznie złość wyostrzyła zmysły pana Henryka, gdyż wydało mu się, że czuje… że rozpoznaje pierwszą forpocztę pewnego dziwnego zapachu… mówiąc wprost smrodu, dolatującego spod łóżka Huberta.

– Co jest w tej torbie? – spytał ostro, wskazując na reklamówkę.

Hubert zrobił zdziwioną minę.

– A co tam może być? Niepotrzebnie się, Henryku, denerwujecie. Tam są po prostu moje ubrania.

– Używane?

– Wszystkie ubrania są w pewnej mierze używane. Nikt nie używa nieużywanych ubrań. – Hubert uśmiechnął się. – Rozumiemy się?

Pan Henryk zmarszczył się groźnie i pochylił do przodu.

– Jeżeli i tym razem przywiózł pan tutaj jakieś zaśmierdziałe rzeczy, będzie pan z nimi spał w piwnicy i to od zaraz!

Hubert aż się cofnął na łóżku.

– Po pierwsze, żaden „pan”, nie mówcie do mnie w ten sposób, nie żyjemy w burżuazyjnej republice! – krzyknął. – A po drugie, co się z wami stało, Henryku, nie poznaję was!

– Co jest w torbie?! – huknął pan Henryk, zerwał się na nogi i schylił pod łóżko.

– Dobrze, dobrze, już wynoszę do pralni, przywiozłem, żeby wyprać – Hubert pospiesznie wyjął związaną sznurkiem reklamówkę z rąk pana Henryka (rzeczywiście śmierdziała okropnie jeszcze przed otworzeniem), włożył buty (przydeptując tyły) i już był przy drzwiach, gdy rzucił na odchodnym. – Nie poznaję was! Co za siła! I taki męski! Ha, ha!

Pan Henryk powoli opadł na łóżko. Rzeczywiście, zmieniłem się, pomyślał i zapadł w sen.

Następnego dnia rano, przed śniadaniem, pan Henryk ze zdziwieniem ujrzał, że Hubert wyjmuje ze swojej torby szczoteczkę do zębów.

– Czy możecie pożyczyć mi pastę do zębów, Henryku? – spytał Hubert.

– Ależ proszę – odpowiedział pan Henryk, po czym dodał łagodnie. – Czy jednak nie mógłby się pan do mnie zwracać normalnie?

Hubert gwałtownie zbliżył się.

– Co znaczy normalnie? – spytał. – Co jest dla was normalne?

– Proszę do mnie mówić jak wszyscy, na przykład panie Henryku czy panie Heniu. Byle bez liczby mnogiej, bo to drażni. Nie tylko mnie, innych też. Nie zauważył pan?

– Hola, hola! – wykrzyknął Hubert. – To tak?! Wy do mnie na pan, choć ja mówię, że nie, że ze mnie żaden pan, ale klasowy wróg burżuazji! A mnie zmuszacie, żebym znosił to „panowanie” i jeszcze sam „panował”?! Ja mam oddać wszystko, a wy nic, takiego targu chcieliście ze mną dobić, Henryku?!

Pan Henryk westchnął zrezygnowany.

– Idę na śniadanie – powiedział, zastanawiając się, czy pani Elżbieta już zeszła, bo nie słyszał, aby drzwi od jej pokoju trzasnęły.

Pan Henryk zszedł na dół, postanawiając, że poczeka na panią Elżbietę w stołówce. Pani Elżbieta pojawiła się pięć minut później (wcale się nie denerwował, po prostu czekał). Co prawda, gdy na ściennym zegarze było już cztery po ósmej, a pani Elżbieta jeszcze nie zeszła, pan Henryk poczuł ból w żołądku, ale mogło to być też z głodu. Chociaż w takim razie dziwne, że minęło, gdy tylko pani Elżbieta pojawiła się w drzwiach). Szczęśliwie nie zapomniała sztućców. Przed okienkiem czekała jeszcze spora kolejka pensjonariuszy. Pan Henryk na przywitanie pocałował panią Elżbietę w rękę. Witaj, moja piękna, chciał powiedzieć, bo w czasie czekania te właśnie słowa sobie ułożył, ale ujrzawszy jej twarz – poruszoną i przestraszoną – spytał:

– Co się stało?

– Nie wiem, co to może znaczyć i jak to w ogóle możliwe, bo zauważyłam to dopiero przed chwilą, dosłownie przed zejściem – pani Elżbieta mówiła szybko, nie spuszczając wzroku z twarzy pana Henryka, jakby tylko w świetle jego spojrzenia czuła się bezpiecznie. Ściszyła głos. – Ale gdy brałam to etui na sztućce z szufladki, gdy podniosłam…, bo ja mam szufladkę wyłożoną taką serwetką z haftem… bo ona była obdrapana w środku…

– Spokojnie, kochana, spokojnie! Przysuńmy się do kolejki, bo tam już tylko dwie osoby przed nami. No i co, co się stało?

– Podniosłam etui i tam pod spodem na serwetce była dziura wypalona papierosem.

– Fiu! Fiuuu! – gwizdnął pan Henryk z wrażenia. Dziura wypalona papierosem! Szkoda, że nie było jeszcze podpisu! Sprawa była zupełnie jasna, czytelna w stu procentach. Przynajmniej dla pana Henryka. Spokojnie, spokojnie, Heniu, upomniała go pani Czesława. Jestem opanowany. Muszę być, odpowiedział pan Henryk żonie. Ale ktoś za to zapłaci.

– Co pan Henryk taki nie w humorze? – spytała wesoła pomocnica kuchenna, podając panu Henrykowi talerz z dwoma plasterkami kiełbasy szynkowej (niedziela), masłem i łyżką marmolady. Pan Henryk spojrzał przytomniej. I po cóż było tak groźnie się marszczyć przed niewinną istotą!

– W humorze, w humorze. Zawsze mam humor, gdy widzę miłą buzię – odpowiedział i zaraz zrobiło mu się głupio. Czy jego żarcik nie dotknął pani Elżbiety? Pan Henryk miał trzy siostry i wiedział, jak postępować z kobietami. A tu…eh! Zardzewiałem, nie ma co!, pomyślał pan Henryk. Próbował odczytać z twarzy pani Elżbiety czy jest zła na niego.

– Dziękuję – powiedziała pani Elżbieta do pomocnicy kucharki i niosąc w dwóch rękach talerz, skierowała się do stolika.

Tego ranka pan Henryk i pani Elżbieta jedli śniadanie sami. Nagle przez wysoko umieszczone okna wpadł do jadalni snop porannego słońca. Pan Henryk popatrzył na błyszczącą czystością, biało-niebieską ceratę, talerze pełne mleka, pajdy chleba, szarobiałe kubki lśniące w słońcu i zalany nieoczekiwaną radością powiedział:

– Ale pyszne śniadanko!

Słońce zgasło. Pan Henryk przypomniał sobie dziurę w serwetce, zresztą cały czas o tym pamiętał.

– Kto to zrobił i po co? Jak uważasz? – spytał.

Pani Elżbieta milczała przez chwilę.

– Nie wiem. Nie mam pojęcia. Zupełnie nie wiem.

– A może dziura była przedtem? Może nie zauważyłaś?

– Skąd! To stara serwetka, sama ją wyszywałam, jeszcze gdy tata żył.

Pan Henryk zaczął jeść swoją zupę. Dzisiejszego ranka była z ryżem… niezła, naprawdę.

– Dlaczego nie jesz? – spytał. Był już w połowie talerza, gdy zauważył, że pani Elżbieta jeszcze nie ruszyła ręką.

– Nie mogę.

Pan Henryk skarcił się ostro w duchu. Co z nim jest, do cholery, że rzuca się na jedzenie jak głodny więzień i ani nie pomyśli o kobiecie, siedzącej z nim przy stole? O kobiecie w kłopotach? O kobiecie bardzo smutnej…

– Elżbietko, tak nie można – pan Henryk pochylił się nad stołem. – Zaraz wszystko wyjaśnimy. Ale najpierw zjedz grzecznie, bo nie będziesz miała siły na spacer.

– Idziemy na spacer? – spytała, uśmiechając się bardzo słabo, ale jednak.

– Zabieram cię dziś do Wilanowa. Musisz się ciepło ubrać. Potem pójdziemy do kościoła.

Pani Elżbieta popatrzyła niezdecydowanie na talerz z zupą mleczną.

– Zjadaj! – zakomenderował pan Henryk. – To ci od razu poprawi humor.

– I będę miała uśmiechniętą buzię? Chciałam powiedzieć miłą – pani Elżbieta powiedziała to mimochodem, prawie mimo woli. Ale pan Henryk oczywiście wiedział, co to oznacza.

– Ha! Więc jednak… jesteś zazdrosna! – wykrzyknął.

– Ależ skąd?! O co? – oburzyła się pani Elżbieta.

– O mnie. Jesteś zazdrosna o mnie – rzekł pan Henryk nieco ciszej. – A to już coś znaczy. Nie wypieraj się.

– Co znaczy? Co niby to może znaczyć?

– Że ci na mnie zaczęło trochę zależeć, moja piękna – powiedział pan Henryk, nie ukrywając swojego zadowolenia.

– Piękna?! – prychnęła pani Elżbieta. – Na pewno nie tak piękna, jak twoja młoda… przyjaciółka z kuchni.

– Dużo piękniejsza – odpowiedział pan Henryk z całkowitym przekonaniem. – Bez przesady… w końcu ona ma dwadzieścia… dwadzieścia kilka lat!

– No właśnie.

– Więc nawet, gdyby była naprawdę ładna, a nie jest, przy tobie w ogóle się nie liczy, to i tak bym na nią nie zwrócił uwagi.

– A to dlaczego?

– Bo nie interesuję się młodymi kobietami! Przecież nie będę latał na randki do przedszkola.

– Ale…

– Twój uśmiech dociera aż do mojego serca – powiedział pan Henryk. Czuł, że jeśli się postara, zepchnie dziurę w serwetce na bok, w głęboki cień i to w kilka chwil. – Jest wiele różnych rzeczy, które masz piękne… kiedyś, gdy będziemy sami, powiem ci to dokładniej… Ale teraz…

Pan Henryk mówił powoli, wpatrując się w oczy pani Elżbiety. Ściszył głos i pani Elżbieta bezwiednie pochyliła się w jego stronę, aby lepiej słyszeć.

– Każdy mężczyzna to zauważa. Gdy tylko zerknie na ciebie. Masz piękną, zupełnie szczególną linię… – pan Henryk zawahał się. Jak to powiedzieć, jak to powiedzieć? Same niestosowne określenia cisnęły mu się na usta. A nie o to chodziło… – rzucającą się w męskie oczy… bardzo piękną linię biustu.

Pan Henryk skończył, a pani Elżbieta nadal siedziała nieruchomo, wpatrzona w niego jakby jeszcze mówił. Nagle pan Henryk dostrzegł w jej oczach łzy. Na szyi i w wycięciu jasnozielonej bluzki pojawiły się czerwone plamy.

– Co… Co się dzieje? Nie chciałem – powiedział zatrwożony pan Henryk.

– Dzień dobry, panie Heniu.

Przy stoliku stały dwie panie Sabina i Bożena.

– Może przeszkadzamy? – spytała pani Bożena.

– A co się przejmujesz – odpowiedziała Sabina i usiadła. – Jesteśmy chamy, to przeszkadzamy. Jak się kłócą, to lepiej im przeszkodzić. A jak się martwią, to trzeba pomóc. No nie, panie Heniu?

Pan Henryk westchnął. W końcu było to najlepsze, co się mogło zdarzyć w tych okolicznościach.

– Drogie panie. Rzeczywiście. Jest kłopot.

– Ale o co właściwie chodzi? – spytała pani Bożena.

– Proszę o dyskrecję, na razie tylko paniom się zwierzamy… Elżbietce ktoś wypalił dziurę papierosem w serwetce. Własnoręcznie przez nią wyhaftowanej. Serwetka w dodatku leżała zamknięta w szufladzie. W nocnej szafce.

– Uch! Ale draństwo! – wykrzyknęła Sabina, uderzając pięścią w stół, aż zabrzęczały naczynia.

– Daj spokój, po co się denerwować! – powiedziała pani Bożena do Sabiny, po czym zwróciła się do pani Elżbiety. – Ale jak to, pani Elżbieto, to ten papieros tam leżał, czy jak to było?

– Nie, tylko dziura, a na tym te moje sztućce, to jest samo etui, bo ja sztućce trzymam gdzie indziej. Tak, że ta dziura była przykryta tym etui.

– Czyli co? Czyli ktoś zrobił i zakrył? I kiedy to zrobił? Bo pani to odkryła teraz przed śniadaniem, czy wczoraj? – spytała pani Sabina.

Pan Henryk tylko pozornie brał udział w rozmowie. Przenosił wzrok na tę z pań, która akurat mówiła i kiwał potakująco głową. Wykonywały proces myślowy, który przebrnął kilkanaście minut temu i powoli dochodziły do tych samych wniosków. Plamy na szyi pani Elżbiety zbladły, łzy zniknęły. Niepotrzebnie powiedział, co powiedział, wybrał zły moment. Stale zapominał, jak bardzo wrażliwą kobietą jest pani Elżbieta. Zardzewiał, przez ostatnie lata po prostu oduczył się ludzi, a szczególnie kobiet. Pani Elżbieta sięgnęła po kanapkę, wypiła herbatę. Tak zręcznie umiała wszystko robić, że nawet zwykły chleb z masłem i kiełbasą szynkową wyglądał jakoś apetyczniej niż kanapki, które robił pan Henryk.

Przyłapał się na tym, że jego wzrok od dłuższego czasu spoczywa na, hm… na tym, co miało tak piękną linię przykuwającą męskie spojrzenia. Muszę się bardziej pilnować, pomyślał, ale jakoś tak leniwie i łagodnie wobec samego siebie. Mężczyzna w pewnych sprawach musi się pilnować, ale wiadomo, że choćby się najbardziej starał, czasem się nie upilnuje. Przeniósł wzrok na Sabinę.

– Czyli, że to musiało być zrobione w nocy, w czasie, gdy pani spała. Dziś w nocy. Czyli nie mógł tego zrobić nikt obcy. Bo najpierw pomyślałam czy to nie ktoś od dyrekcji albo z kuchni, w odwecie za to, co pani powiedziała o jedzeniu, ale nie. Czyli musiała to zrobić jakaś baba od was, z siódemki!

– Ale dlaczego? Która? Przecież ja ich w ogóle nie znam!

– Nie chcę rzucać na nikogo podejrzeń – odezwała się pani Bożena – ale wiem, kto to zrobił. Jestem pewna, że to pani Mroczkowa. Spojrzała szybko na pana Henryka, który skinął potakująco. „Mądra główka”. – Po pierwsze ona pali.

– Ta chuda pani spod ściany też pali! – wykrzyknęła pani Elżbieta.

– To jeszcze nie wszystko. Po drugie, to jest kobieta ścichapęk. Niby nic ją nie interesuje, ma jakieś swoje sprawy, a nagle jak się odwróci, jak coś powie, to człowiekowi w pięty idzie. I wtedy się okazuje, że ona wszystko widzi, wszystko słyszy i wszystko świetnie wie.

– Ale co ona niby by miała do pani Elżbiety? Za co by ją sobie upatrzyła na ofiarę? – spytała Sabina.

– No, to już pani Ela musi wiedzieć, o co tam może chodzić – odpowiedziała pani Bożena i znowu rzuciła szybkie spojrzenie panu Henrykowi.

– Ale ja nie wiem! Ja prawie nie znam pani Władki.

– Może pani zajęła jej łóżko… – powiedziała Sabina.

– No skąd, na pewno nie!

– … albo szafkę?

– Nie, przecież ma swoją!

– A może pani niechcący używa jej papieru toaletowego? Bo tutaj każdy musi mieć własny, wie pani…

– Nigdy bym tego nie zrobiła! Specjalnie przywiozłam ze sobą cztery rolki, zresztą nikt u nas nie trzyma papieru na wierzchu!

– A może, przepraszam, że to powiem… – wtrąciła się pani Bożena. – Pani ma chyba dużo ubrań, bo codziennie jest pani w czymś innym, prawda?

Pani Elżbieta cofnęła się na krześle i znieruchomiała. Pan Henryk pomyślał, że wygląda trochę podobnie, jak w czasie rozmowy z Eugenią. Widocznie musiała poczuć się zaatakowana. Pan Henryk zwiększył czujność.

– Nie rozumiem – powiedziała pani Elżbieta.

– Tylko niech się pani czasem nie obrazi, pani Eluniu! – wykrzyknęła Sabina i wylewnie poklepała panią Elżbietę po ręce. – Pani jest dama, to widać, a że się pani elegantuje, to co szkodzi, to nic złego, a nawet może cieszyć oko.

– Ale ja przecież nic specjalnego nie zakładam!

– Dla pani, dla pani to nic specjalnego – powiedziała z naciskiem Sabina. – Ale na tle tutaj nas inaczej pani wypada, niech się pani rozejrzy. Chyba pani pamięta, co Grzegorczyk przedwczoraj gadał o tych burasach i kocurach?

– Ależ to pani mówiła!

– Moje panie! Moje panie! – zaczął pan Henryk pojednawczo. Sabina mówiła do sensu, owszem, ale jak brzmiało to w uszach pani Elżbiety? Pan Henryk obawiał się, że jak surmy bojowe kolejnej napaści.

– Przecież ja nie miałam nic złego na myśli! – powiedziała Sabina.

– A ja nic złego nie zrobiłam! – wykrzyknęła pani Elżbieta.

– Moje panie. Tu chodzi przecież o to, żeby znaleźć przyczynę tego wypadku, żeby to jakoś naświetlić. A że tu są między nami wszystkimi, całą czwórką, jak tu siedzimy, tak uważam, więzy życzliwości – tak ja to czuję w każdym razie – więc ufam, że… – pan Henryk poczuł, że się nieco zaplątał.

Na pewno chodziło o zaufanie i to w każdą stronę. Pan Henryk wiedział z doświadczenia, że kobiety gorzej ubrane zawsze podchodzą nieufnie do kobiet lepiej ubranych, a z kolei te lepiej ubrane podejrzewają zawsze gorzej ubrane o złe intencje. Tylko kobiety o naprawdę wielkodusznych sercach potrafiły przekroczyć te bolesne podziały. Jak np. żona pana Henryka, pani Czesława. Wielkie serce… kobieta bardzo wielkoduszna.

– Uważam, że pani Mroczkowa zrobiła to po prostu ze złości – odezwała się pani Bożena swoim równym, spokojnym głosem. – Ale nie przez panią Elżbietę.

– Mówię cały czas, że w tym nie ma pani winy – przerwała Sabina.

– Wyjaśnię to państwu szerzej. Otóż mówiła mi Janka spod dziesiątki, że Mroczkowa opowiada, jak to jej syn przyjedzie, i to z rodziną, zabierze ją nie wiadomo gdzie. Nawet ubranie sobie szykuje, a potem jest telefon, że niestety nie w tym tygodniu, i to w ogóle dobrze, jak zadzwoni.

– Ale co ja… – odezwała się pani Elżbieta, już spokojniej.

– Mroczkowa jest wściekła, a pani ją drażni, bo tu się pani wyróżnia – powiedziała pani Bożena. – Pani się inaczej ubiera, niż pozostałe kobiety…

– W najlepszym sensie tego słowa, pani Eluniu! – wtrąciła Sabina.

– … i szybko tu pani znalazła sobie towarzystwo.

– Bez obrazy, po prostu tak wyszło, no nie?

– I stale państwo są razem, pan Henryk i pani. A do niej nawet syn nie przyjeżdża. Więc ona mogła po prostu wziąć panią za wroga. Pamiętam, że u mnie w pracy też była taka sytuacja.

Pan Henryk pokiwał głową ze zrozumieniem.

– Tak, tak – powiedział. – Niby bez sensu, ale bardzo, bardzo możliwe. Powiem szczerze, sam od początku tak właśnie myślałem, że to zrobiła pani Mroczek.

– Ale po co? Co to ma znaczyć, ta dziura? Co ja mam teraz robić?

– To jest ostrzeżenie, Elżbieto – powiedział pan Henryk. – Ostrzeżenie i nastraszenie. To znaczy – uważaj, nie bądź taka pewna siebie i zadowolona, bo coś się może zdarzyć nieprzewidzianego a nieprzyjemnego.

– To jest to, trafiony zatopiony – ucieszyła się Sabina.

– Właśnie. I mnie się tak wydaje – przytaknęła pani Bożena.

– No, ale co ja mam z tym zrobić? Przecież skoro ona mi to zrobiła w nocy, dosłownie przy mojej głowie, nie wiem, jak to w ogóle możliwe, to na drugi raz, jutro czy pojutrze, może zrobić coś gorszego, sama nie wiem co! Dosłownie wszystko.

– I o to właśnie chodzi – powiedziała pani Bożena.

– To znaczy?

– Żeby pani tak myślała.

– Że stanie się coś nieprzewidywalnego i nieprzyjemnego, jak się wyraził pan Henio – powiedziała Sabina. – Tu chodzi o nastraszenie.

Nastała chwila ciszy. Pan Henryk rozejrzał się. Większość osób jeszcze jadła. Nigdzie nie dostrzegł pani Mroczek. Natomiast dwa stoliki dalej zauważył Huberta Kiszko, z wielką uwagą wpatrzonego w towarzystwo skupione wokół pana Henryka. Bogu dzięki, że wszystkie miejsca są zajęte, pomyślał pan Henryk.

– Najlepiej zachowywać się tak, jakby nic się nie stało – powiedziała Sabina. – Pokazać jej, że się to lekceważy.

– Obawiam się, pani Sabino, że to by ją tylko zachęciło – odezwał się pan Henryk zdecydowanie. – W obozie ze mną był taki właśnie człowiek, kapitan Majewski. Wiele paskudnych spraw miał na sumieniu, a długo był bezkarny przez to, że ofiary, które wybierał w oflagu, milczały.

– Ja na pewno nie będę milczała! Nawet, jeśli ta pani jest rodzinnie nieszczęśliwa, to ja nie mogę udawać, że się nic nie stało!

– Myślę, żeby wręcz nadać temu jak największy rozgłos – powiedział pan Henryk, ściszając głos.

– Jak ma być rozgłos, to czemu pan mówi szeptem? – spytała Sabina.

Pan Henryk pochylił się nad stołem, przywołując panie gestem ręki.

– Bo musimy zawiązać spisek. I jeśli panie zechcą, to raz dwa ukręcimy tej sprawie łeb.

W kwadrans potem pani Elżbieta wprowadziła Sabinę i panią Bożeną do swojego pokoju. Szczęśliwie wszystkie mieszkanki siódemki były akurat obecne i pani Mroczek siedziała na swoim łóżku w kącie, nieruchomo zapatrzona w okno.

– Czy nie przeszkodzi, jeśli zaproszę tu pana Dąbrowskiego? – spytała pani Elżbieta. Odpowiedziała jej cisza.

Gdy pan Henryk wszedł do pokoju, pani Elżbieta otworzyła szufladę swojej szafki nocnej i jeszcze raz wszystko dokładnie opowiedziała. Pokazała dziurę w serwetce, tak że każdy mógł ją zobaczyć, nawet z daleka. Sabina wyraziła swoje zdumienie. Pani Lusia spod ściany powiedziała, że nie może w to uwierzyć i kilkakrotnie sprawdziła, czy na dnie szufladki nie ma śladu przypalenia papierosa (nie było). Pani Basia powiedziała, że każdy powinien pilnować swojego nosa, a nie wtykać go do cudzej szuflady. Mała Babcia stwierdziła po prostu, że ona naprawdę tego nie zrobiła. Mogły to zrobić duchy, być może, ale nie ona.

– Może ta pani – powiedziała Mała Babcia do Sabiny, wskazując panią Elżbietę – zrobiła coś złego komuś, kto już nie żyje i to jest zemsta?

Słysząc to pan Henryk poczuł, że dla odmiany chętnie by zrobił coś złego komuś, kto żyje, ale ogólnie był rad z rozwoju wydarzeń. Pozostał jeszcze do odegrania końcowy akord. Pan Henryk nabrał tchu i zwrócił się do pani Elżbiety tak głośno, aby usłyszeli go wszyscy obecni w pokoju.

– Uważam, że po sposobie popełnienia czynu można poznać osobę, która to zrobiła. I powiem tyle – wiem, kto to zrobił.

– Kto? – spytała pani Elżbieta.

– Niech pan powie, panie Heńku – odezwała się Sabina.

– Ja tam wolę nie słuchać i nie słyszeć – powiedziała Mała Babcia i padła na łóżko, przyjmując z miejsca pozycję głębokiego snu.

– Kto taki? – spytała pani Basia.

– Tchórz – rzekł pan Henryk. – To mógł zrobić tylko tchórz. Całkowicie pozbawiony odwagi cywilnej. Ktoś, kto się najlepiej czuje, gdy kogoś nastraszy, czyli tchórz.

Zaległa cisza.

– To samo pomyślałam – odezwała się pani Bożena. – Z ust mi pan to wyjął.

– Mnie tam pan Henio nic z ust nie wyjmował, bo my nie od tego jesteśmy znajomki…

– Sabina, daj spokój! – zawołała pani Bożena, tym razem z autentycznym oburzeniem.

– … ale tak samo to widzę. Tylko taki człowiek mógł to zrobić.

– Ale kto właściwie? – spytała pani Basia – Przecież to musi być ktoś z tego pokoju.

– Chodźmy! – powiedziała Sabina. – Janka spod dziesiątki spytała mnie, gdy tu szliśmy, czy mamy jakieś zebranie świadków Jehowy, to skręcę do niej i powiem co tu się stało. A pani niech się nie przejmuje tchórzykiem, pani Elu.

Pan Henryk, idąc w ślady pań Sabiny i Bożeny, również skierował się ku drzwiom, gdy naraz usłyszał głos pani Mroczek.

– To wszystko są bzdury. Bzdury i jeszcze raz bzdury, wymysły.

– Ale dziura jest naprawdę. Wszyscy widzieli! – zawołała pani Elżbieta.

A na to pani Mroczek:

– Jak pani sprasza tu więcej osób, trzeba uprzedzać. To nie jest tylko pani pokój.

W panu Henryku zawrzała krew i już miał coś powiedzieć, ale pani Elżbieta była szybsza.

– Może pokój jest wspólny, ale szuflada jest wyłącznie moja – wykrzyknęła. – I radzę, żeby to sobie wszyscy zapamiętali raz na zawsze!

W odpowiedzi pani Mroczek poderwała się i kuśtykając wyszła z pokoju, potrącając przy tym boleśnie pana Henryka. Nie po raz pierwszy, jak przypomniał sobie pan Henryk i aż wstrzymał oddech, tknięty nagłą myślą. A może o to tu chodziło? Może, nie wiedząc, wzbudził zainteresowanie tej dziwnej kobiety swoją osobą? Jakkolwiek by nie było, pan Henryk był przekonany, że chwilowo zabezpieczył panią Elżbietę przed następnym atakiem i generalnie był zadowolony.

Do Wilanowa mieli pojechać po obiedzie, aby zdążyć na mszę o szesnastej, nie zaś rano, jak pan Henryk początkowo zamierzał. Pani Elżbieta chciała spędzić przedpołudnie na szyciu, a ponieważ było dość ciepło, zabrała potrzebne rzeczy, zeszła do ogrodu i zagospodarowała jedną z ławeczek – tu pudełko do szycia, tu rzeczy do reperacji, na oparciu serwetka do zacerowania. Pan Henryk obiecał sobie wykorzystać nieobecność pana Ryszarda, aby spenetrować raz jeszcze schowek – szczególnie liczył na ukryte przed samym sobą pieniądze, chciał też jeszcze raz przejrzeć bieliznę, skarpety, może nawet wydostać białą koszulę i któryś z krawatów. Tymczasem nie mógł się powstrzymać i, jak igła przyciągana magnesem, już po kilkunastu minutach znalazł się na dole, aby sprawdzić, czy pani Elżbiecie nie jest zimno i w ogóle, jak się urządziła. Znalazłszy ją w bocznej alejce, przystanął na chwilę, obejmując wzrokiem całość obrazka – zielonorude liście, jasnoniebieską serwetkę, wszystkie drobiazgi pani Elżbiety rozmieszczone w harmonii na ławce niczym nuty na pięciolinii i samą panią Elżbietę z rozwianymi włosami i zieloną apaszką na szyi.

– Nie patrz! – krzyknęła pani Elżbieta. – Mam okropne okulary! Zawsze je wkładam do szycia.

– Muszę cię zobaczyć w okropnych okularach – zapalił się pan Henryk i usiadł na ławce obok niej. – Pokaż!

Pani Elżbieta wykręcała głowę jak umiała, a pan Henryk, starając się zajrzeć jej w twarz, przysuwał się coraz bliżej. A ponieważ go odpychała, chwycił ją za ręce i… Nagle usłyszał:

– Tfu, i to w niedzielę! A na mszy to żadne nie było!

Dwie oburzone panie oddalały się szybkim krokiem.

– Skąd one wiedzą, że nie byłam na mszy? Albo ty, Heniu? – spytała pani Elżbieta, poprawiając włosy.

Pan Henryk westchnął. Stale coś. A chciał tylko zająć się swoimi sprawami (czyli panią Elżbietą).

– W każdą niedzielę jest w kaplicy msza o siódmej rano. Pewnie o tę mszę im chodziło.

– To tu jest kaplica? – zdziwiła się pani Elżbieta. – Gdzie?

– Nikt ci nie powiedział? Wejście od ulicy Sułkowickiej, takie drzwi pod daszkiem.

– A ja myślałam, że tam jest piwnica.

– Chodzi ci o kotłownię. Wejście do kotłowni jest dalej, też od strony Sułkowickiej.

Pani Elżbieta pokręciła głową.

– O Boże! Ile tu rzeczy jeszcze nie wiem! Chwilami wydaje mi się, że jestem już zadomowiona, mam jakieś swoje miejsce, swój stolik w jadalni, łóżko i szafkę i tak dalej, i oczywiście… ee… znajome osoby – pani Elżbieta dotknęła włosów, poprawiając jakąś spinkę. – A potem okazuje się, że nie byłam na mszy i nie wiem, gdzie jest piwnica, przepraszam, kotłownia. I może dlatego czasami… – pani Elżbieta zatrzymała się na chwilę i wzniosła oczy w górę, jakby szukając w chmurze wsparcia dla swej myśli. – Czasami, wiesz, Heniu, czuję się tak dziwnie, jak nigdy w życiu. Jakbym była zawieszona nad ziemią, nawet coś takiego mi się śniło. Na Freta już mnie nie ma, a tu jeszcze nie jestem.

– A przecież tak pięknie broniłaś przed Mroczkową swojej szuflady! – powiedział niby żartobliwie pan Henryk, w gruncie rzeczy jednak starał się ukryć lawinowo narastający niepokój. Czyżby myślała o odejściu stąd? Planowała znaleźć sobie inne miejsce do życia? Inne towarzystwo?

– Och! Przypomniałam sobie! – wykrzyknęła pani Elżbieta i roześmiała się. – Przecież ja, Heniu, nie mam żadnego meldunku!

Pan Henryk zbladł. Jego najgorsze obawy, jak ciemne chmury, powoli wyłaniały się zza horyzontu, przybierając coraz realniejsze kształty.

– Nie jesteś zameldowana w Domu? – spytał pan Henryk bezdźwięcznie.

– Nie!

– A… dlaczego, jeśli wolno wiedzieć?

Pani Elżbieta bezradnie złożyła ręce.

– Po prostu… zapomniałam o tym. Tak dużo się ostatnio działo.

Pan Henryk poczuł, że wraca do naturalnego świata. Nic mu nie groziło. Po prostu nie dopilnował załatwienia spraw formalnych. Ot i tyle.

– Jutro pójdziesz do Eugenii i weźmiesz od niej zaświadczenie do biura meldunkowego. I jutro jeszcze załatwisz meldunek.

Pani Elżbieta uśmiechnęła się.

– Dobrze, Heniu.

– Na pewno dobrze? – spytał pan Henryk.

– Bardzo dobrze.

– Powiedziałaś, że ostatnio dużo się działo, tak? Będzie się działo jeszcze więcej. Jeszcze dużo, dużo więcej. Wiesz o tym?

– Tak.

Tym razem pani Elżbieta powiedziała to, patrząc panu Henrykowi w oczy, nie mógł więc mieć żadnych wątpliwości – wiedziała, o co mu chodziło. I zgadzała się, obiecywała. Może nawet sama chciała…?

– Dlaczego tak dużo dzieci jest w ogrodzie? – spytała pani Elżbieta.

– Dzieci? – powtórzył pan Henryk. Przez chwilę myślał, że pytanie pani Elżbiety ma sens symboliczny, że jest przenośnią, gdy jednak, podążając za jej wzrokiem odwrócił głowę, zobaczył poprzez gałęzie krzewów, że przed Domem istotnie zebrała się grupa dzieci, grupa o wymiarach małej klasy. – Ach to… Pierwsza niedziela miesiąca – wyjaśnił i chciał wrócić do przerwanego wątku, ale pani Elżbieta nie spuszczała wzroku z dzieci.

– Co to znaczy pierwsza niedziela miesiąca? Heniu, czy to kolejna piwnica, czyli…

– Czyli kotłownia – dokończył pan Henryk. – Tak, niestety. Tylko o wiele mniej ciekawa. To po prostu dzieci z tak zwanego zaprzyjaźnionego domu dziecka, które tu są przyprowadzane nie wiadomo po co raz na miesiąc, chyba na zasadzie idź biedo do biedy.

– Heniu! Tak nie można! – wykrzyknęła pani Elżbieta. – Przecież to naprawdę biedne dzieci!

– Właśnie. Po co więc jeszcze dodatkowo męczyć je wizytami u biednych starców?

– No wiesz! Mówisz, jak człowiek… bez serca!

– O nie, ja mam serce. Ale nie dla każdego. Dla ciebie na przykład mam…, chcesz sprawdzić, jak bije?

Pani Elżbieta, rozbrojona, przeniosła wzrok z dzieci na pana Henryka.

– Ty żartujesz, a ja naprawdę chcę wiedzieć, o co tu chodzi.

Pan Henryk westchnął.

– Miły Jezu, widzę, że muszę ci wszystko wytłumaczyć. To jeden z pomysłów Eugenii, tak sądzę w każdym razie – powiedział i dodał z niesłychaną ironią: – Żeby zaspokoić naszą potrzebę uczuć.

– Oj, Heniu! – powiedziała pani Elżbieta i pogłaskała go po ramieniu.

To niespodziewane współczucie sprawiło, że pan Henryk odczuł zawstydzającą wilgoć w nosie. Szybko wyciągnął chusteczkę i przez przypadek namacał w kieszeni list od Bożeny.

– No, właśnie – mruknął pan Henryk. Wytarł nos i nieoczekiwanie dla samego siebie podał list pani Elżbiecie. – Przeczytaj to.

Pani Elżbieta nie zadała żadnego pytania. I dobrze. I tak nie umiałby nic wytłumaczyć. Niech list mówi sam za siebie, a potem może porozmawiają… Jeśli w ogóle jest tu cokolwiek do powiedzenia, oprócz tego, że nie umiał wychować własnej córki. Że zawiódł jako ojciec. Pomógł w stworzeniu babona bez serca. Kiedyś – aż trudno to wspominać – uważano go za idealnego ojca. Wycieczki, gry, rozmowy, zabawy… A któregoś dnia nawet był na wywiadówce… na dwóch, w ten sam dzień, u starszej i młodszej. A to był w ogóle dzień jego imienin. Pani Czesława chciała coś przygotować i wysłała jego. I potem wieczorem siedli na balkonie i pan Henryk taki zadowolony, po prostu syty chwały jak balonik, napił się najpierw jałowcówki, którą dostał od teściowej (wtedy jeszcze żyła, ostatni rok), zjadł sernik pani Czesławy i rzekł (dziewczynki już spały): „Wiesz, wszyscy narzekają, że tak trudno wychować dzieci, że to taki kłopot, nawet czasem chodzą na kursy – a my, zobacz… dlaczego nam tak wychodzi? Wystarczy kochać dzieci, wierzyć w nie i mieć dla nich czas. Ciekawe, dlaczego my potrafimy, a inni nie?”. A na to pani Czesława się jakby przestraszyła (to było dziwne), popatrzyła gdzieś w dół, na podwórko, a potem powiedziała:

– Nie mów tak, Heniu. Lepiej tak nie mówić i nawet nie myśleć. Po prostu dziękuj Bogu i nic więcej.

Pan Henryk bardzo się wtedy zdziwił i zapamiętał to wydarzenie. A potem to mu się jeszcze wiele razy przypominało.

Pani Elżbieta przewróciła kolejną kartkę. Pan Henryk odwrócił głowę, wolał nie patrzeć na nią, gdy czytała. Przez chwilę poprzez krzewy obserwował główną alejkę. Dzieci dosiadały się do pensjonariuszy, po dwoje, troje na każdej ławce. Pewnie je do tego zmuszano, do tych wizyt. Pan Henryk trzymał się od tych spotkań jak najdalej, po prostu na widok najazdu dzieci – beret na głowę, kurtka na plecy i już go nie było. Początkowo usiłował chronić się w swoim pokoju, ale i tam docierały pod wodzą uśmiechniętej ulepkowato opiekunki. Któregoś dnia nawet – tak jakoś na wiosnę – siedzieli w pokoju we dwóch z Ryszardem (niby we dwóch, ale osobno, bo wtedy jeszcze nie znali się w sensie osobistym), a tu pukanie i ulepkowata blond opiekunka wepchnęła im do pokoju chłopca w okularach. Marcinek interesuje się historią, wyjaśniła i powiedziała do chłopca, przyjdę po ciebie za piętnaście minut, porozmawiaj z panami o wojnie. Ryszard nawet wzroku nie podniósł, po prostu słuchał dalej radia i tyle. A pan Henryk z kolei czytał. No i czytał dalej. A chłopiec stał, stał, aż poszedł. Tyle, że powiedział do widzenia. Dlatego potem pan Henryk zawsze wychodził, gdy tylko na horyzoncie pojawiały się dzieci.

Pani Elżbieta dotarła już do ostatniej strony. Ale jeszcze czytała. Po jej minie nie można było poznać, co myśli, zresztą mina zasłonięta była w dużym stopniu okularami i listem. Niemniej pan Henryk zauważył, że się bardzo wciągnęła w czytanie, nie robiła tego zdawkowo. Spojrzał w niebo. Jaka pogoda będzie popołudniu? Żeby tylko nie padało, bo chciał pokazać pani Elżbiecie park w Wilanowie. Z pewnością była tam już kiedyś, ale pan Henryk wiedział, że umie oprowadzać i że przed nią zabłyśnie, może nawet trochę ją oczaruje swoją wiedzą. Dotąd miał mało okazji, żeby naprawdę zaimponować pani Elżbiecie. A mężczyzna, który chce zdobyć kobietę, nigdy nie powinien stawiać na imponowanie, ale też nigdy nie powinien imponowania lekceważyć. Pani Elżbieta jeszcze czytała. Panu Henrykowi wydało się nawet, że przewróciła stronę w tył – może chciała coś lepiej zrozumieć? Nic dziwnego. Kto byłby w stanie zrozumieć Bożenę, jej pokrętne motywy, jej manipulanctwo? Chęć, aby dopiec do żywego jedynej osobie, która jej została z rodziny. Może byłej rodziny? Bo Bożena miała teraz nową rodzinę. Tak, była przecież synową Rogera!

Pan Henryk odwrócił głowę od listu, jakby chcąc pokazać, że naprawdę nic go nie obchodzi, dla kogo obecnie bije serce Bożeny (jakie to w końcu miało znaczenie dla starego wdowca z Warszawy i czy miało jakikolwiek wpływ na jego życie?) – i zobaczył, że na ławce po lewo usiadł chłopiec. Był sam. Reszta dzieci skupiła się wokół głównej alei. Siedział bokiem do pana Henryka, machając nogami i patrzył przed siebie. Miał około dziesięć lat i nosił okulary, których jedno szkło miało czarną wkładkę. I z pewnością nazywał się Marcin i interesował się historią. Pan Henryk w pierwszym odruchu przesunął się nieco na koniec ławki i usiadł tak, aby zająć jak najwięcej miejsca – wszystko po to, by było oczywiste, że nikt więcej oprócz niego i pani Elżbiety na tej ławce się nie zmieści. Chłopak jednak patrzył przed siebie, machał nogami i w ogóle na pana Henryka nie zwracał uwagi. Pan Henryk zawstydził się. Przez chwilę rozważał nieoczekiwaną myśl, że wtedy postąpił źle, a teraz ma drugą szansę, że to spotkanie chłopca jest zorganizowane – oczywiście przez wyższe moce – dla niego, jako okazja do poprawy, ale zanim zdążył przez tę myśl się przegryźć, chłopiec zerwał się i pobiegł przez trawnik w stronę dzieci.

– Odpisałeś już na ten list, Heniu?

Pan Henryk zwrócił się w stronę pani Elżbiety. Patrzyła na niego zmartwiona i pełna współczucia, tak, przejmowała się nim na pewno. Po co pokazywałem ten list, pomyślał pan Henryk pogodnie. Mogliśmy tu siedzieć i rozmawiać o wycieczce do Wilanowa. Tamtej sprawy nic już i tak nie zmieni.

– Nie i wcale mi nie spieszno.

– To znaczy?

– Co mam na to odpisać? Co w ogóle można na to odpisać?

– Tu jest tak dużo treści między wierszami, prawda?

– To wyśmiewanie się ze mnie, szydzenie i stawianie mi przed oczy tego… – pan Henryk zająknął się. Tak się złożyło, że nigdy jeszcze nie wypowiedział głośno imienia Rogera i nawet nie podjął wewnętrznie decyzji, czy wymawiać jego imię z francuska Rożer (skoro był Belgiem), czy z angielska Rodżer (w końcu mieszkał w Anglii), czy po prostu traktować go po polsku, Roger i już… – tej świętej krowy całej tej rodziny, tego… Rożerka. – To brzmiało nieźle. I stwarzało możliwości. – Zastanawiam się, co właściwie podano do jedzenia na tym wspaniałym przyjęciu. Tyle o tym napisała, a ani słowa, jaka była wyżerka u Rożerka – powiedział pan Henryk już trochę rozpogodzony.

Pani Elżbieta uśmiechnęła się.

– To trochę dziwny list, Heniu.

– Wszystkie od niej są mniej więcej takie. Szpila za szpilą.

– A ty, co odpisujesz?

– Czekam, aż się uspokoję i, no cóż, staram się łagodnie. Kilka zdań o sobie, o grobie matki, czasem coś o Polsce, wszystko. O tym jej życiu, o tym Rożerku–pozerku… – pan Henryk z zadowoleniem zauważył, że dokonał dobrego wyboru, jeśli chodzi o brzmienie imienia teścia Bożeny. Pierwszy raz poczuł, że wspomina Rogera z lekkim sercem. – … albo na jaki kolor pomalować drzwi do kuchni, kiedyś mnie o to spytała, słowo honoru. No to ja milczę, nie podejmuję tematu, żeby nie zadrażniać. Ale ona i tak swoje, w każdym liście coś takiego napisze, żeby skręcić człowieka w korkociąg! Zresztą! Niepotrzebnie zawracam ci tym głowę.

– Ona chce cię jakoś poruszyć, Heniu – oświadczyła pani Elżbieta.

– Poruszyć! – wykrzyknął pan Henryk. – Tu masz rację! Zawsze chciała! Od śmierci matki minęło dwa miesiące i już zaczęła… Szkoda mówić, co wyrabiała… Tylko pytam, po co?! Po co?! Niby inteligentna dziewczyna, owszem, skończyła studia w tej Belgii! I co robi? Jak się zachowuje? Szkoda czasu, żeby o niej rozmawiać – zakończył pan Henryk.

Ostatnie zdania zabrzmiały mu w uszach nutą zaciętości, a czuł, że to nie wszystko, że gdyby dał sobie upust, byłoby jeszcze wiele gorzkich zdań do powiedzenia. A po co? Sprawa była stracona, należało tylko zachować fason, nie dać się wciągnąć we wbijanie szpil i zadawanie ran. Jednak czuł zaniepokojenie. Nie zachowywał się jak dobry ojciec, to pewne.

– Może chciała cię poruszyć, żeby cię jakoś, no, wiesz, Heniu, wytrącić z twojego smutku, z żalu po śmierci żony i potem. Co? Co myślisz?

– Że niby dla mnie to robi? Bożena? – pan Henryk pokręcił głową. Był już spokojniejszy. – Nie myślę. Nie, nie myślę. A gdyby nawet tak było, to naprawdę, wybrała najgorszy sposób.

– Może nie umie inaczej? – podchwyciła szybko pani Elżbieta tę jasną nić, którą tak bardzo starała się odnaleźć w portrecie Bożeny, ale pan Henryk tylko westchnął. Mój Jezu, co tu mówić? Szukanie wody na pustyni…

– Wiesz, Heniu, mój tata zawsze mówił, że w liście najważniejszy jest początek i koniec. Że jak się przeczyta początek i koniec, to wiadomo, o co człowiekowi, który napisał list, tak naprawdę chodziło.

Pani Elżbieta siedziała na ławce wyprostowana, wpatrzona w pana Henryka. Zdjęła okulary, ale nadal trzymała w ręku kartki listu Bożeny. W widoczny sposób nie chciała opuścić tematu, chociaż już nic więcej nie było do powiedzenia.

– No właśnie, wspominasz swojego tatę – powiedział pan Henryk. – Zobacz sama, jaki jest twój stosunek do ojca, a jaki mojej córki do mnie. Czy możesz sobie w ogóle wyobrazić, że piszesz do swojego ojca coś takiego… taki list?

– Nie – odpowiedziała pani Elżbieta i ciągnęła dalej, tonem riposty – bo ja nigdy nie zwierzałam się ojcu z kłopotów… ee… ginekologicznych, miałam od tego matkę.

Pan Henryk zdumiał się.

– Zobacz, co tu jest na końcu listu. Bożena pisze, że przeszła kurację ginekologiczną. Co to znaczy? Pisze, że małą, ale nie było jej w domu kilka dni, skoro mąż zdążył wymalować cały pokój.

– To było w liście? W ogóle tego nie przeczytałem. Gdzie to było? To znaczy nie zauważyłem. Ale o co chodzi?

– Kuracja ginekologiczna, to może być na przykład na bezpłodność. Jak kobieta nie ma dzieci, a chce mieć.

– Bożena? Ona i dzieci? Ha, ha!

– A ile ma lat?

– Ha, ha! Dwadzieścia osiem.

– No widzisz, Heniu. Może tu o to chodzi. Lepiej, żeby o to chodziło.

– A o co może innego chodzić?

– No wiesz… zawsze przychodzą do głowy inne pomysły, ale po co zaczynać w ogóle o tym myśleć.

– Coś złego ze zdrowiem? To znaczy co? Te… kobiece sprawy?

– Skąd mogę wiedzieć? – powiedziała pani Elżbieta i popatrzywszy na pana Henryka dodała: – Daj spokój, Heniu, przecież nie ma powodu się przejmować! Po prostu musisz się dowiedzieć, o co chodzi.

Ale z pana Henryka odpłynęła już krew.

– Czesia zmarła na raka – powiedział.

– To jeszcze nic nie znaczy! – wykrzyknęła pani Elżbieta. – I po co to mówiłam!

– Ale przecież Rodżer jest lekarzem, chyba nie zostawiliby jej bez opieki! – powiedział pan Henryk, mimowolnie przemieniając wymowę imienia teścia Bożeny na angielską, co brzmiało jakoś poważniej.

– Oczywiście! Po prostu napisz do niej i spytaj.

– O mój Jezu! – powiedział pan Henryk. – A co jest na początku listu?

– Że było jej bardzo smutno po przeczytaniu listu od ciebie. I że zawsze bardzo przeżywa wiadomości z Polski.

– Gdzie to jest? – pan Henryk założył okulary i przeczytał wskazany przez panią Elżbietę fragment.

– No można to i tak rozumieć… Uważasz, że jej nie chodzi o to, żeby mi dopiec? Że te wszystkie opowiadania o tym jej teściu i wyjazdach i przyjęciach… co ja mówię?! Przede wszystkim przysłanie tych pieniędzy! Te uwagi o… o grobie itd, uważasz, że to nie było złośliwe? – spytał pan Henryk. Mówił po to, żeby się nie bać, żeby przytrzymać jeszcze tamtą wojowniczość, ale w środku był skurczony i czuł się tak, jakby świat zrobił się nagle za duży, jakby powietrze odsunęło się i pozostawiło go w za dużej niecce szarej próżni.

– Oczywiście, że złośliwe! – odpowiedziała pani Elżbieta – Ale to nie przez brak serca, naprawdę, uwierz mi, Heniu! – pani Elżbieta ścisnęła pana Henryka za rękę.

– Jesteś taka dobra – powiedział pan Henryk. – Takie kobiety, jak ty, zdarzają się raz na… nie wiem.

Pan Henryk pocałował panią Elżbietę w rękę i westchnął. Świat powrócił do niego, próżnia zniknęła, ale uczucie ciężaru pozostało. Niesłychane, że mógł przeoczyć takie fakty.

– W końcu Rodżer jest lekarzem, na pewno załatwili jej odpowiednią opiekę – powtórzył pan Henryk. – Pewnie jednak chodzi o to pierwsze, co powiedziałaś… o dzieci, choć wcale to do niej nie pasuje. To pewnie to… kuracja. Tak myślę. W ogóle tego nie zauważyłem, tylko że pokój wymalowali na żółto. Ale ojciec ze mnie, niech to licho!

– Och, Heniu! Już się tak nie przejmuj, na pewno chodzi o bezpłodność, najlepiej napisz do Bożeny. A poza tym Rodżer jest lekarzem, więc przecież nic złego nie może się zdarzyć. Na pewno zadbali o nią.

Usłyszawszy swoje zdanie wypowiedziane przez panią Elżbietę, pan Henryk roześmiał się niespodziewanie. Gdzieś z nieba spłynęła nań ulga. Przecież o raku nie było w liście ani słowa, wymysły, jeszcze raz wymysły.

Pan Henryk rozejrzał się. Jeśli wszyscy poszli na poranek poetycki w wykonaniu dzieci, to chyba mógłby bez zbytniego ryzyka pocałować panią Elżbietę? Najchętniej wziąłby ją na kolana – w końcu ludzie w parkach często to robili… I nikt z tego powodu nie stawiał tabliczek na trawnikach (obok „Nie deptać zieleni” tabliczka „Nie trzymać na kolanach kobiet”, ta myśl rozśmieszyła na moment pana Henryka). Czuł się świetnie zarówno na duszy, jak i na ciele.

W ogrodzie było prawie pusto, ktoś jednak buszował w krzakach po prawej stronie. Właściwie było to trochę dziwne. Jakaś osoba przedzierała się (po co?) przez gąszcz wysokich, ozdobnych, czerwonawych krzewów, zasadzonych na trawniku wzdłuż płotu. Jeszcze chwila, a pewnie wynurzy się akurat na tyłach ich ławki. Pan Henryk sapnął z irytacji. Nigdzie nie mogli znaleźć dla siebie spokojnego, ustronnego miejsca! Doprawdy, Dom Spokojnej Starości, jego fizyczna struktura i organizacja, w ogóle nie liczyły się z podstawowymi potrzebami mieszkańców. W ogóle nie uwzględniały możliwości… kochania… Choćby tylko w niewielkim zakresie.

– Kto to? – spytała pani Elżbieta ze zdziwieniem.

Pan Henryk odwrócił się. O, nie! Zgiń, przepadnij, nędzna maro, koszmaronie, wykrzyknął do siebie w duchu pan Henryk. Na trawniku, kilka kroków od ławki, ale zwrócony ku nim, najwyraźniej całkowicie nie do odpędzenia, stał Hubert Kiszko.

– Zbierałem owoce – powiedział i pokazał aluminiową kankę pełną podłużnych czerwonych owoców. – Nie potrzebujemy kapitalistycznych cytryn. Mamy własne źródła witaminy C. Jedliście kiedyś, Henryku, konfiturę z derenia?

– Nie, nie – odpowiedział pan Henryk, spuszczając głowę, choć wiedział dobrze, że to nic nie da. Że Hubert i tak podejdzie, i zacznie swoje nieznośne pogawędki.

– Proste, prawdziwe życie. Bez rozrzutności, ale i bez samowyniszczenia.

Hubert stał już przy ławce. Trudno, pomyślał pan Henryk. Koniec. I tak po obiedzie jedziemy do Wilanowa. Pan Henryk spojrzał na zegarek i wstał.

– Wracam na górę. Za półtorej godziny obiad, a ja mam jeszcze, ho, ho, ile pracy!

Pochylił się, pocałował na pożegnanie panią Elżbietę w rękę i stwierdził, że była chłodna, prawie zimna.

– Nie przeziębisz się tutaj? – zaniepokoił się. – Chyba jesteś trochę za lekko ubrana, co?

Pani Elżbieta wzdrygnęła się.

– Rzeczywiście, jak się siedzi, to trochę zimno. Ale przyjemnie, mamy ostatnie dni, kiedy jeszcze można. Zresztą wolę tu, niż w pokoju.

– Przyniosę ci koc – powiedział pan Henryk. – Jak usiądziesz na kocu i owiniesz się, od razu będzie ci cieplej.

– Ależ nie fatyguj się dla mnie! – wykrzyknęła pani Elżbieta.

– A cóż to za fatyga! – oburzył się pan Henryk i rzuciwszy w stronę Huberta rozkazujące – idziemy! – szybkim marszem udał się w kierunku pokoju. Dopiero na schodach zauważył, że Hubert został. Chyba nie będzie naprzykrzać się Elżbiecie?, pomyślał pan Henryk. Nie, to nie taki typ.

W kwadrans później pan Henryk wkroczył do ogrodu z kocem w jednej i termosem w drugiej ręce. Trwało to nieco dłużej niż myślał, ale cóż, woda nie chciała się szybciej gotować, a w tym czasie, czekając, pan Henryk położył się na chwilę na łóżku. Był w świetnej formie, tylko jego nogi nie lubiły wchodzenia po schodach. Wrześniowe słońce pięknie oświetlało ogród. Pan Henryk był ciekaw, co powie pani Elżbieta, gdy zobaczy, że przyniósł jej nie tylko koc, ale i gorącą herbatę.

Pan Henryk skręcił w boczną alejką i ujrzał panią Elżbietę siedzącą na ławce. Ale nie samą. Z jednej strony zajął miejsce Hubert Kiszko. Właśnie teraz przemawiał. Z drugiej strony pani Elżbiety siedział niejaki Borzym. Zaś przed ławką, jako ostatni wierzchołek czworokąta, stał oparty na parasolu… Ryszard!

Poszaleli!, z wściekłością wykrzyknął do siebie pan Henryk. Odszedłem tylko na kilka minut i to już wystarczyło!

– Co tu się dzieje? – zapytał pan Henryk groźnie, gdy doszedł do ławki.

Pani Elżbieta zwróciła ku niemu głowę.

– Och, Heniu, tak się fatygowałeś dla mnie – powiedziała z uśmiechem i wstała.

– Dzień dobry, panie Heńku, jak dziś humorek? Dopisuje? – zapytał Borzym.

– Witaj – odezwał się pan Ryszard.

– I to jest najlepszy dowód na to, że tu wiele rzeczy trzeba zmienić wręcz od podstaw.

– Nie było was Henryku długo, bardzo długo – a dlaczego?

Pan Henryk podał panu Ryszardowi (wybór nieprzypadkowy – chciał pokazać, komu tu ufa) termos, a sam rozłożył dla pani Elżbiety koc na ławce, usadził ją i owinął plecy. Teraz miała ciepło.

– Bo wchodziliście na drugie piętro! Kto robi dla starych ludzie pokoje na piętrze?! Na drugim piętrze? To wszystko trzeba zmienić.

Pan Henryk wyjął termos z rąk pana Ryszarda i podał pani Elżbiecie.

– Proszę. Napij się na rozgrzewkę.

– Och, Heniu, ty myślisz o wszystkim.

– No, proszę, powiedzcie, czy ja nie mam racji – zwrócił się Hubert do Borzyma.

– Zasadniczo w pełni się zgadzam, owszem. No, to jest niewygoda, na pewno.

– A jaka na to rada? Zmiana, zmiana rewolucyjna. Nie trzeba bać się rewolucji.

– Co pan ma na myśli? – spytała uprzejmie pani Elżbieta i spojrzała na pana Henryka. Ręce miała splecione wokół kubka, jakby chciała je ogrzać. Z pewnością było jej cieplej, bo dostała rumieńców. Uśmiechała się… świeciła, świeciła jak gwiazda. Będę do niej mówił gwiazdeczko, zdecydował pan Henryk. Spróbuję. Może jej się spodoba.

– Stołówkę trzeba przenieść na górę, a na parterze zrobić sypialnie. To jedyne rozsądne wyjście.

– Bzdury! – wykrzyknął pan Ryszard z irytacją.

– Oj, joj, joj, to by dopiero było zamieszanie. I koszty – powiedział Borzym i roześmiał się. – Dopiero byśmy użyli jak pies w studni.

– Panie Hubercie, ja też myślę, że to lekarstwo byłoby gorsze od samej choroby – zgodziła się pani Elżbieta.

Pan Henryk ujrzał, jak Hubert zwiera się, maleje, kurczy i ściska.

– Nie jestem żaden pan. W tym ustroju powinno być zakazane używanie feudalnych zwrotów. Niech pani mówi do mnie naturalnie, per „wy”.

Pan Henryk pierwszy raz słyszał, żeby Hubert wymawiał słowo „pani”. W dodatku wcale tego nie zauważył!

– Mam lepszy pomysł. Może będziemy po prostu mówić sobie po imieniu? – wesoło zaproponowała pani Elżbieta.

– Pani i ja? – Hubert poczerwieniał.

– Nie tylko – odpowiedziała pani Elżbieta z żywością. – Pan, ja i wszyscy tu obecni! Co? Może tak być?

Pan Henryk skamieniał. To było niepotrzebne, zupełnie niepotrzebne! On był już po imieniu ze wszystkimi, których tu uznawał! A znowu, będąc po imieniu z kilkoma osobami, pani Elżbieta z pewnością mogła czuć się w Domu pewniej, bezpieczniej. Co z kolei znacznie zmniejszało niebezpieczeństwo, że zechce stąd uciec. Dlaczego jednak to robiła? Po co jej było to potrzebne, ten bezpośredni dostęp do tylu… tylu mężczyzn? Daj spokój, Heniu, ty sobie po prostu wymyślasz zmartwienia. Po co się tak denerwować, powiedziała pani Czesława. Tak, tak, masz rację, odpowiedział pan Henryk.

– Ja się zgadzam! Nawet sam bym to zaproponował, ale nie wiedziałem, czy będzie pasowało – odezwał się Borzym.

Trudno, jak trzeba to trzeba, pomyślał pan Henryk. Wyciągnął rękę i uścisnął dłoń Borzyma, który, o dziwo, odpowiedział całkiem dorzecznym uściskiem.

– Henryk – powiedział pan Henryk.

– Jurek – powiedział Borzym.

Pan Henryk kątem oka dostrzegł, jak pani Elżbieta podaje dłoń panu Ryszardowi i przez moment doznał jakiegoś dziwnego, kłującego uczucia, które szybko sam odpędził. To była jego kobieta i to był jego… przyjaciel. Kropka.

– Elżbieta – powiedziała pani Elżbieta.

– Ryszard.

A nie Rysiek. Przechodząc na ty z panem Henrykiem powiedział „Rysiek”, a teraz „Ryszard”. Dlaczego? Uspokój się, Heniu. Pan Henryk pomyślał, że się uspokoi, gdy zyska jakąś pewność, że pani Elżbieta naprawdę należy do niego. A na to był tylko jeden sposób.

Ściskając dłoń Huberta pan Henryk zdziwił się, że jest tak gorąca i wilgotna zarazem. Pierwszy raz zdarzyło się panu Henrykowi dotykać Huberta, nie wiedział więc, czy jest z nim tak zawsze, czy może jest chory? Jednak na twarzy wyglądał normalnie, a jeśli nie normalnie, to w każdym razie tak, jak zawsze.

– A więc nazywasz się Elżbieta – powiedział Hubert – a ja nazwałem cię w myślach Nadieżdą.

– Mnie? – zdziwiła się pani Elżbieta.

– To przecież oczywiste! Na pamiątkę Krupskiej. Nadieżdy Krupskiej.

– Przepraszam, ale ja nigdy nie miałam nic wspólnego z komunistami! – powiedziała pani Elżbieta z oburzeniem.

– A ja właśnie jestem komunistą i jestem z tego dumny! – wykrzyknął Hubert. – Może ostatnim komunistą w tym kraju! Jestem rewolucjonistą i słyszałem, że ty też jesteś rewolucjonistką.

– To jakieś całkowite nieporozumienie! – powiedziała pani Elżbieta. – Przecież my się w ogóle nie znamy!

– Mylisz się. Słyszałem o twoim występie przeciw dyrekcji. Poddałaś w wątpliwość sposób żywienia – miałaś rację! Po tym poznaje się rewolucjonistę – że tam, gdzie się pojawi, zachodzą zmiany. Ty masz ten dar.

– O Boże! – powiedziała pani Elżbieta z przestrachem.

Hola, hola, pomyślał pan Henryk i rzekł:

– Ty, Hubert, masz dar do gadania. A ja ci mówię, weź ty się do roboty, bo po twojej poprzedniej bytności przez dwa dni nie mogliśmy dowietrzyć pokoju.

– Wszystko w pralni! Wyniosłem.

– A uprałeś? Co?

– Jutro. Dziś niedziela. Odpoczynek.

– Co dla komunisty znaczy niedziela? – wykrzyknął pan Henryk, a pan Ryszard dodał:

– Wypędzacie w niedzielę robotników do fabryk na trzy zmiany, żeby na mszę nie chodzili.

– Religia to opium dla mas! To są święte słowa!

– Święte? Święte? A co ty możesz wiedzieć o…

– Heniu! Hubercie! – przerwała pani Elżbieta. – Ja proszę! Jeżeli przyszliście w gości na moją ławkę, to nie pozwalam tu się kłócić.

– Bardzo mądrze, bardzo. Jak słyszę kłótnię, to mnie od razu wątroba boli, no tak mam! Od dzieciństwa taki jestem – powiedział Borzym.

– Przepraszam – powiedział pan Ryszard, chociaż nie został upomniany.

– Masz rację, przepraszamy – dodał pan Henryk.

– Jak oni przepraszają, to i ja mogę przeprosić – powiedział Hubert.

– Miło tu się siedzi, ale niedługo obiad. Może pójdziemy już na górę – odezwał się pan Henryk. – Jednak robi się coraz chłodniej.

Pani Elżbieta natychmiast wstała z ławki.

– Pomogę ci to wszystko zanieść – powiedział pan Henryk.

– I ja – dodał Borzym.

– Jak trzeba coś ponieść… – powiedział pan Ryszard.

– Ja będę niósł owoce… – powiedział Hubert.

Pan Henryk zwrócił wzrok w stronę pana Ryszarda i napotkał jego spojrzenie. Obaj głośno westchnęli. Powrót Huberta miał i tę wadę, że uniemożliwiał panu Henrykowi swobodną rozmowę z panem Ryszardem i to w chwili, gdy koniecznie potrzebował dowiedzieć się, jak przebiegła misja doręczenia listu. Nie mogąc się doczekać, poruszył tę kwestię, gdy schodzili po schodach z drugiego piętra na obiad, a Hubert nieoczekiwanie zawrócił i zniknął w drzwiach łazienki.

– Udało się, no wiesz, w piątek? – spytał pan Henryk. Pan Ryszard w milczeniu pokiwał głową.

– Ale co? Był on sam, osobiście, czy ktoś inny?

Pan Henryk mówił z najwyższą ostrożnością, jakby ściany mogły mieć uszy. Bo przecież mogły. Dlatego nie wymieniał żadnych nazwisk ani szczegółów.

– Ktoś inny. Ale dobrze. Doręczy w poniedziałek rano.

– Do rąk własnych?

– Tak.

Na obiad był rosół z makaronem, trochę wodnisty, ale dobry oraz kawałek gotowanej kury z ziemniakami i ogórkiem kiszonym. Deserem był płynny kisiel. Pan Henryk zjadł prawie wszystko – zostawił trochę ziemniaków (nie dawały się zjeść), ale pani Elżbieta poprzestała właściwie na rosole i tylko skubnęła trochę kury. Trzeba będzie coś z tym zrobić, pomyślał pan Henryk. Zapamiętać – problem do rozwiązania!

Gdy pan Henryk i pani Elżbieta dotarli do Wilanowa, niebo było już zachmurzone. O spacerze po parku nie mogło być mowy, a na bilety do Pałacu Wilanowskiego pan Henryk nie miał pieniędzy! Najchętniej zaprosiłby panią Elżbietę na obiad (do Kuźni! Nigdy tam nie był, ale kilka razy z zewnątrz widział, co jest w środku. Tylko, że to już były za wysokie progi), a choćby i na herbatę, ale i to było całkowicie wykluczone. Przez krótką chwilę pan Henryk poczuł się jak chłopiec – sierota, który nie ma gdzie zaprowadzić swojej ukochanej, albo lepiej – Józef, który nie wie, gdzie podziać się z Maryją. Dookoła syci i bogaci, a tu wieje wiatr i zaraz spadnie ulewa. Ale już po chwili wrócił do siebie. Był z damą swojego serca sam na sam, na spacerze w pięknym, historycznym Wilanowie. I, na miły Bóg, nie był płaczliwym idiotą, kapciem rozmazańcem.

Oceniwszy pogodę, czas i możliwości pan Henryk zaprosił panią Elżbietę na zwiedzanie kościoła przed mszą i doprawdy pogratulował sobie pomysłu, albowiem deszcz rozpadał się na dobre, gdy tylko dotarli do kruchty kościelnej. Weszli do środka. Kościół był prawie pusty.

– Jest tu kilka ciekawych malowideł i jeszcze ciekawszych inskrypcji nagrobnych – powiedział pan Henryk, a pani Elżbieta popatrzyła na niego ze zdumieniem. – Główna nawa powstała w późnym baroku – kontynuował półgłosem pan Henryk. – Zbudowano ją w tym miejscu ze względu na bliskość Pałacu. Właściwie można to nazwać triumfem miłości, gdyż motorem całej tej monumentalnej wilanowskiej inwestycji było uczucie. Początkowo uczucie królewskie, a następnie…

– Heniu! Co ty opowiadasz?!

– Ale… co? – zmieszał się pan Henryk. – Chciałem ci tylko opowiedzieć parę słów o… o tym wszystkim… tutaj…

– Dlaczego mówisz tak dziwnie? – spytała pani Elżbieta. – „Inskrypcja nagrobna”, „monumentalne inwestycje”, zupełnie jakbyś czytał z książki!

Pan Henryk zmieszał się jeszcze bardziej.

– Myślałem, że to cię zainteresuje…

– Ależ owszem, tylko zdziwiłam się, że mówisz jak przewodnik.

Pan Henryk westchnął. Nie chciał oglądać się za siebie, może nawet nie chciał wywoływać z pamięci tego okresu życia. Najbardziej szczęśliwego? W każdym razie dobrego, bardzo.

– Rzeczywiście, byłem przewodnikiem – powiedział po chwili. – Po pracy albo w soboty i w niedziele.

I nagle serce mu się ścisnęło na wspomnienie… Czasem przychodził tu z dziewczynkami. Miał jedną lub dwie grupy, Pałac–park–kościół, a one w tym czasie bawiły się pod drzewami, chodziły po murkach, szukały czegoś w trawie. Czasami podchodziły blisko, słuchały, jak mówi i były dumne ze swojego taty. Dość, pomyślał pan Henryk w panice i szarpnął głową w górę, by wrócić do rzeczywistości.

– Och, Heniu! – usłyszał pełen zachwytu głos pani Elżbiety. – Naprawdę? Naprawdę byłeś przewodnikiem? W Wilanowie?

Pan Henryk spojrzał na panią Elżbietę. Na tle światła padającego od drzwi, w półmroku kościoła włosy, które wymknęły się spod spinek, tworzyły zwiewną aureolę.

– Naprawdę? – szepnęła pani Elżbieta i przytuliła się do jego ramienia.

– Tak – szepnął pan Henryk do ucha pani Elżbiety. – I to przez pięć lat.

– Och, Heniu! Jaki ty jesteś niezwykły! Zawsze marzyłam o tym, aby osobiście poznać jakiegoś przewodnika. Całe życie interesowałam się historią…

– I to miałem duże wzięcie – przyznał pan Henryk z dumą. Po czym dodał przemyślnie. – Szczególnie u pań.

Pani Elżbieta cofnęła się.

– Tak? To bardzo dobrze – powiedziała chłodno.

– Ale to było kilkanaście lat temu! – powiedział pan Henryk, przyciągając ją do siebie. – Lubię, gdy kobieta jest trochę zazdrosna.

– Wcale nie – pani Elżbieta wzruszyła ramionami, ale znowu wzięła pana Henryka pod rękę i pozwoliła zaprowadzić się do pierwszej nawy z lewej strony.

– Dziś będę mówił tylko do ciebie.

Do mszy zostało jeszcze zaledwie kilkanaście minut, gdy pan Henryk i pani Elżbieta dotarli w pobliże ambony. Pan Henryk miał wrażenie, że urósł w oczach pani Elżbiety niepomiernie i chciał rosnąć dalej, gdy nagle zobaczył pod amboną, w filarze – wąskie drzwiczki, których istnienia wcale nie pamiętał. Pchany ciekawością, która ogarniała go zawsze w starych kościołach, zamkach i pałacach, nacisnął klamkę i w mroku dostrzegł schodki prowadzące w dół.

– Lepiej nie! – powiedziała pani Elżbieta i gdy pan Henryk posłusznie cofnął się, sama wsadziła w czarną czeluść głowę, ramiona, a potem całą resztę i nagle zniknęła panu Henrykowi z oczu.

– Ej! – krzyknął stłumionym głosem (w końcu byli w kościele). – Wracaj! – a nie słysząc odpowiedzi, sam również zanurzył się w mrok.

Schodki były wąskie i już po chwili ogarnęła pana Henryka całkowita ciemność.

– Uważaj! – powiedział pan Henryk głośno. Sam stąpał bardzo ostrożnie, trzymając się mocno poręczy.

– Uważam – usłyszał głos dobiegający gdzieś z dołu.

Ciemności lekko rozjaśniły się, tak, że pan Henryk dostrzegł zarys postaci pani Elżbiety i po chwili dotykał już jej ramienia. Byli w piwnicy. Niewielkie pomieszczenie naprzeciwko schodów oświetlone było u sufitu wąziutkim i zakurzonym okienkiem. Pod ścianami postawiono stare ławki, krzesła i fisharmonię. Wokół panowała cisza. Pan Henryk objął panią Elżbietę i przytulił.

– Gdy cię nie ma, myślę stale, gdzie jesteś, co robisz – szepnął pan Henryk. – Po prostu… zakochałem się w tobie na zabój. Moja gwiazdeczko!

W końcu usłyszeli dobiegający z góry dźwięk dzwonków.

– Zaczyna się msza – powiedział pan Henryk.

– Jak my stąd teraz wyjdziemy? – przestraszyła się pani Elżbieta.

– Nic się nie bój, wyjdziemy. Nigdy się nie bój, gdy jesteś ze mną.

Wspinając się powoli za panią Elżbietą po schodkach pan Henryk pojął, że lewa noga zdrętwiała mu, aż do kompletnego nieczucia i musiał właściwie wlec ją jak sparaliżowaną. Czucie wróciło mu na szczycie schodów wraz z okropnym bólem, ale nie był to właściwy moment, by usiąść i jęczeć, bo dookoła – ku zaskoczeniu pana Henryka – tłoczyli się ludzie, dużo ludzi, którzy zapełnili kościół w trakcie pobytu pani Elżbiety i pana Henryka w piwnicy.

Pan Henryk odniósł wrażenie, że ich nagłe pojawienie się wywołało pewne poruszenie wśród najbliżej stojących osób. Przybrał wyraz powagi i dostojeństwa i rozejrzał się, gdzie by tu posadzić panią Elżbietę, sądził bowiem, że nie powinna stać przez godzinę, do tego w tłumie. Niestety, wszystkie miejsca siedzące były zajęte i pan Henryk właśnie zaczął się zastanawiać, co zrobić w tej sytuacji, gdy zobaczył zakrystiana, przeciskającego się w ich kierunku.

– Tam nie wolno wchodzić! Po co tam państwo wchodziliście? – zwrócił się szorstko do pana Henryka.

– Ależ my… – zaczęła pani Elżbieta, ale pan Henryk jej przerwał.

– Szukamy dla pani krzesła. Nie chciałbym, aby musiała stać przez godzinę. Bardzo proszę nam pomóc.

Ton rzymskiego senatora przekonał widocznie zakrystiana, bo bez słowa odwrócił się i zniknął. Pan Henryk miał nadzieję, że udał się na poszukiwanie miejsca do siedzenia.

– Ależ ty masz refleks, Heniu! – szepnęła z uwielbieniem pani Elżbieta, przytulając się do jego ramienia. Pan Henryk popatrzył w stronę ołtarza. Dzięki ci, Boże. Dzięki ci. Za wszystko dzisiaj, wczoraj, przedwczoraj i przedprzedwczoraj, dzięki ci, pomyślał pan Henryk i nagle postanowił, że dziś jeszcze napisze do Bożeny, żeby wyjaśnić sprawę jej zdrowia. A wyśle jutro rano, wracając z cmentarza. Całe szczęście, że miał znaczek w szufladzie i kopertę. Pan Henryk poczuł, że pani Elżbieta ciągnie go za rękaw.

– Spójrz, Heniu!

Pan Henryk zwrócił wzrok we wskazanym kierunku i ujrzał zakrystiana, przywołującego ich do siebie. Rzeczywiście przyniósł krzesło i ustawił przed pierwszym rzędem ławek, naprzeciwko ołtarza.

– Heniu, a ty? Co z tobą, będziesz stał? – zaniepokoiła się pani Elżbieta.

– Wolisz, żebym usiadł i wziął cię na kolana? – spytał pan Henryk cicho, w trakcie, gdy majestatycznie podprowadzał ją do przygotowanego krzesła.

– Bóg zapłać – zwrócił się pan Henryk do zakrystiana, ale ten już odszedł w stronę ołtarza.

Jeszcze tydzień temu stałbym tu zupełnie niezauważony. I martwiłbym się, że nie mam na tacę, pomyślał pan Henryk.

ROZDZIAŁ 9

Następnego dnia, to jest w poniedziałek, pan Henryk wstał o świcie, a nawet może przed świtem, bo na dworze było jeszcze szaro. Budzik nastawił na 4.55, ale udało mu się otworzyć oczy pięć minut wcześniej i natychmiast wyłączył budzik, aby dźwięk nie obudził pana Ryszarda. I Huberta, przy okazji. Umiejętności budzenia się o wybranej porze nauczył się pan Henryk jeszcze w obozie. Trenowali tę sprawność przez kilka tygodni, ale pan Henryk wdrożył się od razu i umiał zarówno obudzić się o określonym czasie, na przykład za trzy kwadranse, jak i o określonej godzinie. Jednak od kilku lat pan Henryk zaniechał tej dyscypliny, spał i budził się bez żadnego planu, po prostu rzucał się w sen, pragnąc, aby trwał jak najdłużej, jak długo tylko się da. Po przeniesieniu się do Domu, zmuszony do przestrzegania pór posiłków, wolał korzystać z budzika, niż narzucać sobie wewnętrzną dyscyplinę i dopiero teraz sięgnął do dawno wyuczonej sprawności, niepewny, czy jeszcze potrafi, czy wewnętrzny zegar, kiedyś chodzący tak precyzyjnie, z latami się nie rozregulował. Gdy więc w poniedziałek wczesnym rankiem pan Henryk obudził się co do minuty punktualnie, jak zamierzał, ogarnęła go radość i duma.

Pierwszy autobus 122 w stronę Powązek odchodził o 5.34 i pan Henryk musiał się spieszyć, żeby na niego zdążyć, ale to mu właśnie odpowiadało. Dziesięć minut toaleta i mycie, pięć minut ubieranie, pięć słanie łóżka i pięć wychodzenie z domu, potem dziesięć minut na dojście do przystanku i cztery minuty rezerwy. O 5.35 – autobus spóźnił się minutę – pan Henryk jechał już Belwederską. Rozważywszy wszystko jeszcze raz na chłodno, doszedł pan Henryk do przekonania, że jednak Bożenie musiało chodzić o kurację przeciw bezpłodności, nie zaś o… nowotwór. Ukazywało to jednak, jak daleko jako ojciec pozostawał od jej spraw, nie wiedział przecież nawet, czy chciała mieć dzieci, a nie mogła, czy – jak dotąd sądził – w ogóle o tym nie myślała. W kieszeni miał już gotowy i zaklejony list ze znaczkiem, który napisał był wczoraj. Co to za kuracja, którą przeszłaś w szpitalu?, pytał pan Henryk. I w ogóle, jak się czujesz, jak twoje zdrowie i samopoczucie? Piszesz dużo o innych rzeczach, ale o tym prawie wcale. Odpisz szybko, żebym wiedział, co myśleć. A w P.S. pan Henryk dodał: Pieniędzy mi nie wysyłaj, bo niepotrzebne. List był rzeczowy i pozbawiony złośliwości, taki jaki, według pana Henryka, powinien być list ojca do córki. Może jedynie z tym zastrzeżeniem, że mało osobisty. No, cóż.

Jednak pan Henryk był zadowolony – może po raz pierwszy od długiego czasu, jeśli chodzi o kontakt z córką – choćby z tego, że odpisywał od razu, zwykle bowiem odpowiedź na list zajmowała mu dwa miesiące i zwykle wysyłał go z uczuciem niepewności, żalu i winy. Bał się coś napisać nie tak, coś niepotrzebnie, a czegoś wcale. Teraz był zadowolony z siebie, ale niezbyt spokojny. Raz potrącona struna dźwięczała w nim niestrudzenie od wczorajszej rozmowy z panią Elżbietą. Gdyby miał pieniądze, może by i zadzwonił z Poczty Głównej. Nie słyszał głosu córki już od roku.

O szóstej pan Henryk stał już przy grobie pani Czesławy. Wokół było szaro, zimno, ale świeżo. Pan Henryk, rozgrzany szybkim marszem – odległość od przystanku do grobu wynosiła grubo ponad kilometr – z energią zabrał się do pracy. Zgarnął z płyty liście, ukrytą z tyłu grobu szczotką zamiótł ścieżkę, w końcu przyniósł wodę, podlał kwiatek (krzak drobnych, żółtych chryzantem) i wreszcie usiadł, by napić się herbaty z termosu. Obserwował czerwone liście, powoli spadające z drzewa po przeciwnej stronie ścieżki. Był to klon. A, jak wiadomo, klon najpiękniej wygląda jesienią. Napił się herbaty. Dobrze, że taka gorąca. I słodka.

Pan Henryk siedział, patrząc przed siebie. Czesława Dąbrowska z domu Wilim. Żyła lat 57. Zmarła. No i widzisz, Cesiu, tak to jest, powiedział pan Henryk. Nie jest chora, to pewne, gdzie by zachorowała, jak ma dopiero 28 lat. I dobrze się odżywia, bo tam na zachodzie wszystko mają, co trzeba, wszystkiego w bród. I ma lekarza w rodzinie, dodał pan Henryk, zapalając światełko. Odmówił modlitwę, przeżegnał się, ale nie odchodził. Było już wpół do siódmej. Pan Henryk spojrzał na grób żony. Czesława Wilim, powiedziała, gdy się poznawali, wymawiając te dwa słowa łącznie, a pan Henryk zrozumiał Czesława Kilim i musiał powstrzymać uśmiech. Czyli Kilimówna?, upewnił się. Słucham? Nie rozumiem?, uśmiechnęła się, od razu gotowa na jakąś dobrą, miłą niespodziankę z jego strony. Ufna, zawsze ufna. I może dlatego, gdy przyszedł cios, tak to przeżyła… To znaczy – nie przeżyła tego.

Dość, dość, pomyślał pan Henryk i zaczął pakować termos do torby. Na dzisiaj dosyć. Był dziwnie roztrzęsiony, choć wczoraj tak dobrze się czuł. Wczoraj, przedwczoraj, przedprzedwczoraj. Już miał odejść, ale coś go ciągle jeszcze trzymało, jakiś niepokój nie pozwalał mu wrócić do miasta, do Domu, do żywych.

– Wszystko będzie dobrze – powiedział pan Henryk do żony, ale wypadło to blado. Nagle pan Henryk zrozumiał, co dzisiaj jest inaczej. Dzisiaj to on mówił a pani Czesława milczała. Postawił torbę z powrotem na ławeczce. Co tam śniadanie… Spojrzał na krzyż, wyrzeźbiony u góry płyty, złożył ręce i zaczął się modlić.

– Idź Heniu, bo się spóźnisz – powiedziała pani Czesława. – Zawsze wychodzisz w ostatniej chwili i biegniesz, a wiesz, co lekarz mówił. Trzeba spokojnie…

– … módl się za nami grzesznymi, teraz i w godzinę śmierci naszej. Amen – powiedział pan Henryk do Matki Boskiej, po czym zwrócił się do pani Czesławy:

– Dobrze, już idę, już idę.

Tymczasem na świecie zupełnie pojaśniało. W głównej alei, którą pan Henryk wracał, pojawili się ludzie z kwiatami. Ktoś musiał podpalić stos liści, bo ogarnął pana Henryka zapach jesiennego dymu. Jeszcze żyję, pomyślał pan Henryk i jakoś tak ucieszył się. Szedł teraz przez starą część Powązek, tę, którą najbardziej lubił. Cienie liści migotały w porannym słońcu na kamiennych płytach grobów, szemrał wiatr, z daleka dochodziły odgłosy wielkiego miasta. Pan Henryk odetchnął mocno zimnym, pachnącym powietrzem. W Warszawie najlepiej dałoby się żyć na cmentarzu, powiedziała kiedyś ze złością pani Czesława, gdy po powrocie z wakacji uderzył ich zapach spalin. Mieli rodzinę na dwóch cmentarzach – większość na Powązkach, ale też kilka osób na Bródnie. Na Powązki jeździli z dziewczynkami w Zaduszki, na Bródno zwykle sami, wcześniej, we dwójkę.

W drodze powrotnej, szczęśliwie, mimo tłoku, udało się panu Henrykowi zdobyć w autobusie miejsce siedzące i to przy oknie. Lubił patrzeć na Nowe i Stare Miasto, Krakowskie Przedmieście, Nowy Świat. Okolice te zawsze kojarzyły mu się z jakimś dostojnym świętem, ale w najlepszym sensie tego słowa. Gdyby kiedyś dane mu było tu zamieszkać, czułby się chyba tak, jakby przez cały tydzień była niedziela, tak to sobie wyobrażał. A jednak pani Elżbieta na Freta („Elżbieta na Freta” he, he) była nieszczęśliwa. Mimo, że mieszkała w takiej okolicy. Jak to się stało, że kobieta tak miła, dobra i… i pociągająca, bez wątpienia atrakcyjna, nie ułożyła sobie życia. We wszystkich jej opowiadaniach „my” znaczyło zawsze „ja z rodzicami”. Chyba pogrzebała gdzieś głęboko pamięć o dawnej miłości. Z pewnością bowiem kochała. To poruszenie, gdy pan Henryk spytał, z kim była w kawiarni Na Rozdrożu. Z pewnością chodziło o mężczyznę. O mężczyznę, którego pani Elżbieta wolała nie pamiętać, którego wspomnienie było bolesne. Miała więc kochanka lub ukochanego, kiedyś. Może nie tylko raz? Pan Henryk zadumał się nad tą myślą, rozważał ją bez żadnych słów i zdań, czekając aż wyłoni się w nim jakieś stwierdzenie, a może pytanie albo obraz. Nie znał pani Elżbiety, to pewne… nie znał jej przeszłości, ale znał ją teraz, poznawał ją coraz lepiej… były takie chwile, gdy czuł, że znają się całkowicie. On ją. Ona jego. A będzie to wszystko jeszcze bardziej. Nie stawiała mu przeszkód. Pozwalała czasem z wahaniem, z obawą, niepewna przez chwilę… jednak ani razu, od rozmowy w Łazienkach (Pierwszej Rozmowy w Łazienkach) nie powiedziała mu nie! Otwierała się coraz bardziej.

Pan Henryk celowo przejechał przystanek dalej i wysiadł aż na Sobieskiego, chciał bowiem wrzucić list na poczcie przy ulicy Chełmskiej. Do śniadania zostało jeszcze piętnaście minut. Na pewno zdąży. Ostatecznie do Domu dotarł pięć minut przed śniadaniem. Był nieco zasapany i niezbyt pewny czy poradzi sobie z szybkim wejściem i zejściem z drugiego piętra. A, niestety, nie wziął swojego etui ze sztućcami.

Przez chwilę stał na schodach, zastanawiając się, co wypada mu uczynić. Jeśli wejdzie… uf, będzie musiał odpocząć, spóźni się na śniadanie. Jeśli nie wejdzie, zostanie bez sztućców, przez co nie zje zupy mlecznej. A cóż to za śniadanie bez zupy. Westchnąwszy z rezygnacją (jaki to niby wybór, gdy obie alternatywy do kitu?) pan Henryk zaczął wspinaczkę w górę. Stopni było 68, wiedział to doskonale. Najpierw osiem, potem piętnaście i piętnaście – pierwsze piętro. Potem piętnaście i piętnaście – drugie…

– Gdzie ty idziesz, Heniu? Przecież już śniadanie. Dzień dobry!

Pan Henryk podniósł głowę, rozpromieniony. Pani Elżbieta schodziła jakoś wyjątkowo trzy minuty przed czasem! Była prawdziwa i żywa i… jaka miła, jaka uśmiechnięta! Miała na sobie bladoróżowy sweterek, jakąś bluzeczkę i przypominała panu Henrykowi lody śmietankowe o smaku wiśniowym, takie, jakie najbardziej lubił. Mógłbym cię zjeść zamiast śniadania, chciał powiedzieć pan Henryk, ale w ostatniej chwili się powstrzymał. Już raz, wcześniej, zawstydził ją aż do łez i postanowił sobie, że to się nie powtórzy.

– Dzień dobry, moja gwiazdeczko – powiedział, niepewny, jak to zabrzmi na schodach o ósmej rano. – Moja piękna gwiazdeczko – dodał.

– Och, Heniu! – powiedziała pani Elżbieta z zadowoleniem potrząsając głową. Nie cofnęła ręki, więc pan Henryk nadal trzymał ją w swojej. – Dlaczego idziesz na górę? Zaraz zaczyna się śniadanie.

– Szedłem po sztućce, ale teraz… pal to licho. Dziś będę jadł śniadanie jak dziki człowiek – zażartował pan Henryk. – Rozerwę palcami udziec bawoli.

– A jak podadzą twarożek ze śmietaną?

– Będę zlizywał jak niedźwiedź miód.

Schodzili, trzymając się za ręce. Właściwie pan Henryk trzymał panią Elżbietę za rękę, ale ona nie pozostawała bezwolna, nie tylko pozwalała. Pan Henryk czuł jej ciepły uścisk.

– Nie lubię zupy mlecznej. Pożyczę ci swoją łyżkę – zaproponowała pani Elżbieta.

– Nie, nie, musisz zjeść! – wykrzyknął pan Henryk. Miły Jezu! Nie jadała prawie obiadów, teraz jeszcze śniadania?

Pani Elżbieta roześmiała się.

– Mówisz do mnie jak mój tata – powiedziała.

Byli już w holu, przed drzwiami do jadalni. Pani Elżbieta cofnęła rękę, chcąc rozłączyć się z panem Henrykiem przed wejściem na jadalnię. Na pożegnanie więc pan Henryk jeszcze pospieszył za ręką pani Elżbiety, dogonił, chwycił, pocałował dwa razy, wypuścił – i już mieli wejść na salę, gdy usłyszeli z tyłu:

– Brawo! Brawo! Zażyłość zacieśnia się coraz bardziej – powiedziała Eugenia swoim niesłychanym głosem, wysokim, dźwięcznym i zimnym głosem śpiewaczki.

Pan Henryk poczuł, że zalewa go krew. Odwrócił się.

– O co chodzi tym razem? – zapytał ostro. – Coś się znowu nie podoba?

Eugenia cofnęła się pół kroku, przez chwilę zbierała się do odpowiedzi, zupełnie, jakby nie wiedziała, którą włożyć suknię, po czym przywoławszy na twarz uśmiech, ruszyła w kierunku pana Henryka i pani Elżbiety.

– Przede wszystkim dzień dobry. Nie zapominajmy o towarzyskiej grzeczności, a nawet o uśmiechu. – Eugenia minęła panią Elżbietę, otworzyła drzwi do jadalni i pierwsza weszła na salę, po czym odwróciła się. – I pamiętajcie państwo o koncercie. O dziesiątej, po śniadaniu.

– Mam sprawę do pani dyrektor – powiedział pan Henryk swoim zwykłym głosem. Ta kobieta zachowywała się jak na scenie, a przecież kierowała całkiem sporą instytucją państwową! Nie dajmy się zwariować. – Pani Dąbrowska nie dopełniła jeszcze formalności meldunkowych. Czy możemy dziś przed koncertem zgłosić się do pani po zaświadczenie?

Eugenia pochyliła się w stronę pana Henryka.

– A pan… w jakim charakterze? – spytała zniżając głos.

– W charakterze opiekuna – odparł spokojnie pan Henryk. – Zgłosimy się po śniadaniu, jeśli można.

Eugenia odwróciła się bez słowa, ale chwilę później zawróciła.

– Po śniadaniu będę zajęta, ale po koncercie proszę bardzo.

Mimo, że było dopiero trzy po ósmej, jadalnia była prawie pełna. Większość osób stała w kolejce do okienka, niektórzy jednak zdążyli już zacząć jedzenie. Eugenia stanęła na środku sali.

– Drodzy państwo… drogie panie… ciii… ciii… – bez żadnego trudu panowała głosem nad salą nawet tak wielką, jak jadalnia. – … i drodzy panowie.

Przez krótką chwilę pan Henryk poczuł zaniepokojenie, że Eugenia zrobi jakiś dziwaczny manewr, skierowany przeciwko pani Elżbiecie. O siebie się nie obawiał, był nie wiadomo czemu pewien, że jego Eugenia nie zaatakuje.

– Dzisiaj… proszę bardzo, pani Basia powie, co dzisiaj będzie… powie głośno.

Pani Basia, niosła właśnie zupę od okienka do stolika, wezwana tak nieoczekiwanie, rzecz jasna, zgubiła się i nie umiała odpowiedzieć.

– Może ja powiem – odezwał się pan Grzegorz Grzegorczyk z końca sali. Głos miał mniej donośny niż Eugenia, ale też potężny, na dodatek niski, naprawdę ładny męski głos. Dlatego wybrali go na przewodniczącego, pomyślał pan Henryk, ale bez złośliwości, bo już przebaczył Grzegorczykowi jego winy.

– O nie, nie, pan wie, bo pan musi wiedzieć. Spytajmy któregoś z normalnych mieszkańców – powiedziała Eugenia i rozejrzała się w poszukiwaniu następnej ofiary.

– Znaczy się, to ja nie jestem normalny? – wykrzyknął pan Grzegorczyk żartobliwie, a kilka pań zachichotało. Miły Jezu! To jednak palant, pomyślał pan Henryk, stając wraz z panią Elżbietą w kolejce po śniadanie.

– Ooo, a kogóż tu widzimy? – Eugenia zwróciła się całą postacią w stronę drzwi. Do sali wchodziły właśnie następne osoby.

– Panie Jurku, do pana kieruję pytanie, na które wszyscy tutaj szukają odpowiedzi. Co będzie dzisiaj po śniadaniu, czy pan wie?

– Oczywiście, jak najbardziej – odpowiedział Borzym, podchodząc do Eugenii z grzecznym uśmiechem i niejaką skwapliwością.

– Prosimy głośno, żeby wszyscy słyszeli!

– Będziemy mieli koncert.

– Świetnie. A o której będzie tu dzisiaj koncert, o której godzinie? – Eugenia wymawiała wyrazy nie tylko głośno, ale z pedantyczną dokładnością, jak do głuchoniemych. Co było nieco uzasadnione. Przynajmniej jeśli chodzi o niektórych pensjonariuszy. Niemniej mogło drażnić.

– O dziesiątej, dzie–sią–tej godzinie – odparł Borzym, wpadając w manierę Eugenii.

– Czy wszyscy słyszeli? – zwróciła się Eugenia do sali.

– Tak… tak – odpowiedziało kilka głosów.

– Nie słyszę!

– Tak… tak.

– Czy pani Malińska słyszała, o której mamy dziś koncert? – spytała Eugenia zwracając się do Małej Babci, która szybko zjadała zupę mleczną het, przy stoliku pod filarem.

– Ojej, przecież ta biedna pani i tak nic nie rozumie – westchnęła pani Elżbieta. – Po co ją męczyć?

Ale Mała Babcia przełknęła szybko i krzyknęła:

– O dziesiątej!

Pan Henryk roześmiał się.

– A nie mówiłem ci? Ona twierdzi, że ma dziewięćdziesiąt lat, jej dokumenty zaginęły podczas okupacji, ale wcale bym się nie zdziwił, gdyby była przed siedemdziesiątką.

– Daj spokój, Heniu, przecież wygląda na tyle, ile mówi. To biedna kobieta.

– Może się charakteryzuje – zażartował półgłosem pan Henryk. – Mówię ci, że to całkiem młoda babka.

– Przed siedemdziesiątką… to rzeczywiście młoda, nie ma co! – uśmiechnęła się pani Elżbieta.

Tymczasem dołączył do nich Borzym.

– Witam, witam, jak się spało? – zagaił, zacierając radośnie ręce.

– Dzień dobry – odpowiedziała pani Elżbieta. – Spałam dziś tak świetnie, że ledwo się obudziłam na czas. Po prostu jak dziecko.

– Jak dziecko… to znaczy na wznak? Śpisz na wznak czy na boczku? – spytał Borzym.

Pan Henryk spojrzał na niego oburzony. Jak śmie ten… ten przybłęda zadawać pani Elżbiecie takie osobiste pytania! Ooo, pan Henryk dobrze wiedział, po co mężczyźni wprowadzają takie tematy… niby niewinne, a przecież łóżkowe! Wikłają kobiety w zwierzenia, żeby uśpić ich czujność i zbliżyć się. Zbliżyć się można niekoniecznie gestem. Takie rzeczy można też słowem.

– A ty, Jurek? – zwrócił się pan Henryk do Borzyma. – Śpisz na wznak czy na boczku?

– Zawsze na boczku! – odpowiedział Borzym zupełnie niezrażony i pełen zapału. Jakby pan Henryk wcale nie popsuł mu szyków, ale wręcz docenił i przyhołubił. – Inaczej nie usnę, taki już jestem. I nogi muszę mieć podkurczone, o tak… I zawsze na nogach skarpetki, i to najcieplejsze. Od dzieciństwa tak mi najlepiej.

Pan Henryk sapnął, rozbrojony mimo woli, a pani Elżbieta uśmiechnęła się.

– Ciekawe, jaka dziś zupa jest na śniadanie – odezwał się pan Henryk po chwili milczenia. Przesunęli się w kolejce do przodu jeszcze krok i trzeba było przerwać rozmowę. Pani Elżbieta pochyliła się do okienka.

– Ja dziękuję za zupę, poproszę tylko… ten mały talerzyk.

– Jaki mały talerzyk? – spytała kucharka, nagle pojawiając się przy okienku.

– To znaczy z serem i z masłem, do chleba.

– To co, ogórek mam wyrzucić do śmieci?

– Nie, nie, ogórek też proszę, tylko bez zupy.

– A co, wciskam tu co komu? Zupa w zęby kole, to nie brać!

Pani Elżbieta nie odpowiedziała, wzięła tylko swój talerz i odwróciła się od okienka. Przyszła więc kolej na pana Henryka.

– Jak nie smakuje, to nie brać! – krzyknęła kucharka. – Po co takie duże porcje nakładasz, Gośka! Państwu tu nie w smak nasze żywienie, dawaj po pół, po ćwierć talerzyka, może wtedy nie pogardzą!

– Ja zjem za panią Dąbrowską – powiedział pan Henryk nieoczekiwanie podejmując pokojową misję. – Żeby było bez urazy i dlatego, że lubię… kluseczki z mlekiem! To coś dla mnie!

– No, no, miałeś szczęście – powiedział Borzym. – Bo gdybyś ty nie wziął, to ja na pewno. Już się szykowałem.

– O co tu chodzi, pani Małgosiu? Co to za zamieszanie przy okienku? – odezwała się Eugenia, która nagle pojawiła się przy panu Henryku.

– Dostałem ekstra porcję! – powiedział pan Henryk, unosząc w rękach dwa talerze.

– A ja też bym chciał!

– I ja! – odezwał się ktoś z tyłu.

– Ale o co chodzi? – spytała Eugenia, schylając się do okienka, żeby spojrzeć na kucharkę.

– Eee takie tam, zupa w zęby kole – powiedziała kucharka, cytując samą siebie, ale jakoś bez życia.

– Ale…? – spytała jeszcze Eugenia.

– Eee! – żachnęła się kucharka i wróciła do przerwanej pracy.

Pan Henryk zbliżył się do stolika, przy którym siedział już pan Ryszard z panią Elżbietą.

– Nie zwracaj uwagi na kucharkę – powiedział pan Henryk do pani Elżbiety. – To jest taka kobieta, dziwna, ale nie należy jej traktować na serio. Po prostu różni są ludzie i tyle.

– Pani dyrektor też jest dziwna – odparła pani Elżbieta. – Tylko nie rozumiem, dlaczego uwzięły się akurat na mnie.

– Nie przejmuj się. W ogóle się tym nie przejmuj. Zaraz wracam – powiedział pan Henryk i poszedł po mały talerzyk z serem, masłem i ogórkiem.

– Otóż… – zaczął, siadając wreszcie do stołu. – Po prostu ty zachowujesz się inaczej niż wszyscy.

– Ja, Heniu? Czy to coś złego, że nie chcę jeść zupy? – zdziwiła się pani Elżbieta, ale jakoś tak miło, jakby rozmawiali o czymś nieważnym, czekając na coś ważnego. Na przykład w bufecie przed wielką premierą. Pani Elżbieta ubrana w piękną, długą suknię czarną, obcisłą, z cekinami, zdenerwowana. Niedługo występ. Pan Henryk mówi:

– Zjedz coś, najlepiej zjedz zupę, Elżbieto.

Zza kontuaru przygląda im się bufetowa, od drzwi spogląda bileter z bileterką. Wszyscy patrzą z podziwem, wiadomo, premiera. A na to pani Elżbieta:

– Henri – wymawiając jego imię z francuska Ąri, co brzmi najładniej, najładniej brzmi Henryk po francusku. – Czy to coś złego nie jeść zupy?!

Pan Henryk uśmiecha się do niej uspokajająco. Oboje wiedzą, siedząc w bufecie w Paryskiej Operze, że tu nie chodzi o zupę, ale o premierę. Oboje myślą o premierze…

Pan Henryk w pełni kontent ze swojej teatralnej wizji powrócił zadowolony do jadalni i wesoło poklepał panią Elżbietę po ręku. Był w wyśmienitym nastroju.

– Absolutnie nic złego, tylko inni tak nie robią. Każdy tu bierze, co mu dają i nie dyskutuje. Tak tu jest.

Pani Elżbieta westchnęła.

– To samo powiedział mi przed chwilą Ryszard.

– Dostałem dokładkę – oznajmił wesoło Borzym, podchodząc do stolika z talerzem pełnym po brzegi. – Nie dwie porcje, jak Heniek, ale co najmniej półtora. A wszystko dzięki naszej Elżbietce. Po prostu rewolucjonistka!

Borzym roześmiał się mile i zawrócił do okienka po dalszy ciąg należnych i nienależnych porcji. Nasza Elżbietka, myślałby kto, powiedział do siebie pan Henryk, ale bez złości.

– Mówiłem ci już, że budzisz zachwyt! Nie tylko we mnie! – odezwał się półgłosem do pani Elżbiety.

– Co to będzie za koncert? Kto będzie występował? – spytała pani Elżbieta, pomijając milczeniem uwagę pana Henryka.

– Jakaś śpiewająca aktorka z Teatru Polskiego. Co prawda nasze pianino jest okropnie rozklekotane…

– A jaki repertuar? – spytała pani Elżbieta.

Pan Henryk rozłożył ręce.

– Nie wiadomo. Odkąd tu jestem, ze trzy razy, może cztery razy był tak zwany koncert. Raz jakiś aktor mówił wiersze patriotyczne. Przypominało to szkolną akademię, coś takiego zawsze w podstawówce miały moje córki… – i mówiły, że to niesłychana nuda, chciał dokończyć pan Henryk, ale nagle serce zatrzepotało mu bezgłośnym alarmem. Przez nieuwagę wszedłby na pole minowe. Szybko odwrócił się od swojego wspomnienia, ale ono goniło za nim. Iwonka przyszła właśnie do domu, zgrzana, zrzuca kurtkę: „Ty dziś nie w pracy?”, mówi. „Za ciepło się rano ubrałam”. „Co w szkole?”, pyta pan Henryk. „Akademia ku czci”, Iwonka siada naprzeciw pana Henryka przy stole. „Czego?”, pyta pan Henryk. Iwonka wstaje na chwilę z krzesła. „Powstania!”, śmieje się i siada. „Którego?”, dopytuje pan Henryk. Bo wolno żartować tylko z listopadowego i styczniowego, z warszawskiego nie wolno.

– A ty, Ryszardzie, wybierasz się na koncert? – głos pani Elżbiety, jak ratunkowa lina, pozwolił panu Henrykowi przeskoczyć przepaść między przeszłością a teraźniejszością. Wiedział, co pan Ryszard odpowie.

– Jeszcze tego by brakowało. Ja na koncert, he, he.

Pan Henryk pokiwał głową z uśmiechem. Tak, Ryszard to Ryszard.

– Ale co? – spytała pani Elżbieta, patrząc to w prawo, to w lewo, to na pana Ryszarda, to na pana Henryka. – Dlaczego nie?

– A po co? – spytał pan Ryszard swoim głosem mrukliwego niedźwiedzia, jednak wesoło.

– Nie potrzebujesz rozrywek, nie jesteś rozrywkowy facet? – zażartował Borzym.

Pan Ryszard spojrzał na niego ciężko.

– Takich rozrywek – powiedział z naciskiem. – Mam swoje, które mnie dostatecznie bawią.

Pan Ryszard wstał i zaczął zbierać swoje naczynia.

– Wychodzisz gdzieś dzisiaj? – spytał pan Henryk.

– Nie.

– To pogadamy chwilę przed koncertem, co?

Pan Ryszard zatrzymał się w pół kroku, spojrzał na pana Henryka z ukosa i mruknął:

– Między 9.20 a 9.30 mam czas – i odszedł.

Borzym klasnął w ręce.

– Ha, ha! Jak Rysiek czasem coś powie, to boki zrywać! – wykrzyknął. – Między 9.20 a 9.30 mam czas, świetne! Ha, ha!

– Chyba nie rozumiesz sytuacji – powiedział pan Henryk, patrząc ostro na Borzyma. – Ryszard zajmuje się poważnymi studiami, i od 9.20 do 9.30 będzie miał po prostu przerwę w pracy.

– Naprawdę? Ojej… – powiedział Borzym i trochę zmarkotniał, ale tylko na chwilę. – Oczywiście, rzecz jasna… Ale jakimi studiami? Tu, w Domu, studia? Co on robi?

– Spytaj go sam, ale tak–tow–nie – odparł pan Henryk i widząc, że pani Elżbieta wypiła już herbatę i zjadła kanapki, wstał.

– Czy możemy spotkać się dziesięć minut przed koncertem, żeby zająć wygodne miejsca? – zwrócił się do pani Elżbiety, zbierając naczynia. – Bo przecież przyjdziesz na koncert, prawda?

– Oczywiście – powiedział szybko Borzym. – I mogę przyjść dziesięć minut przed czasem – po czym wybuchnął radosnym śmiechem. – Ale zrobiłeś minę, Heniek, szkoda, że nie widziałeś się w lustrze.

– Słuchaj!… – zaczął groźnie pan Henryk, ale Borzym mu przerwał.

– Wiem, przepraszam, przepraszam, to przez to, że jestem w takim kapitalnym humorze. Bez obrazy, Heniek, naprawdę nie miałem żadnych złych myśli, Ela świadkiem. Ta dokładka od rana, i wesoły dzień, i ten koncert, i że my tu tak razem, po imieniu i w ogóle… bez obrazy, najlepszy ranek, odkąd tu jestem – Borzym zamilkł i po chwili dodał: – A jestem tu dokładnie sto dni. Sto dni za mną, sto pierwszy jest dzisiaj.

Pani Elżbieta pochyliła się w stronę Borzyma.

– Spotkajmy się wszyscy za dziesięć dziesiąta…, gdzie to ma być?

– W sali telewizyjnej – pospieszył z odpowiedzią Borzym, już znowu radosny i usłużny.

Pani Elżbieta wstała.

– Do zobaczenia, Jurku – powiedziała ciepło i ruszyła w stronę okienka „Dziękujemy za zwrot naczyń”.

Tylko spokojnie, Heniu, powiedziała pani Czesława. Wiesz, jak to jest, gdy ci puszczą nerwy.

– Gniewasz się na mnie o coś? – spytał pan Henryk, gdy wyszli z jadalni.

– Nie.

– Nie? To dlaczego byłaś taka miła dla tego… tego Borzyma, a do mnie w ogóle się nie odzywałaś?

– Tak? Nie zauważyłam.

– Czy on coś dla ciebie znaczy?

Pani Elżbieta zatrzymała się. Na szczęście, bo dotarli właśnie do pierwszego piętra i pan Henryk tak czy owak nie dałby rady iść dalej jednym ciągiem.

– Przecież on był taki biedny i smutny. Te sto dni… Wreszcie poczuł, że ma tu jakieś towarzystwo, a ty na niego napadłeś!

– Taki on biedny?! Jest tu dopiero sto dni, a ja ponad trzysta. A nade mną się jakoś nie użalasz! Do zobaczenia, Jurku. Naprawdę, tak bardzo chcesz go znowu zobaczyć?

– Heniu, co ty wygadujesz? – zapytała pani Elżbieta zaskoczona.

Co ty wyprawiasz, Heniu, obruszyła się pani Czesława. Weź kilka oddechów. Pan Henryk posłusznie odetchnął głęboko raz i drugi.

– O Jezu… Wzięło mnie. Czasami dopada mnie… Jestem o ciebie zazdrosny jak pies brytan.

– W ogóle ciebie nie rozumiem – powiedziała pani Elżbieta.

Panu Henrykowi wydało się, że słyszy w jej głosie stłumione łzy.

– Przepraszam. Wybacz mi. Przecież wiem, że to dobry chłopak, ten Jurek.

Pani Elżbieta spuściła głowę. Panu Henrykowi zrobiło się okropnie wstyd za siebie.

– Przepraszam, Elżbietko. Naprawdę, zrobię wszystko, żeby to się nie powtórzyło. Byłem w świetnym humorze, wszystko takie miłe dookoła, ty, śniadanie, Ryszard i nawet ten… ten Borzym, Jurek, przecież ja go nawet lubię. I taki byłem zadowolony i nagle wydało mi się, że ty… bo on jest taki bawidamek i trochę taki głupi, ale przecież miły i coś mnie zaczęło brać, że on najpierw na Ryśka naskoczył…

– Przecież żartował!

– No dobrze, ale potem cały czas do ciebie, do ciebie po prostu w lansadach.

– Heniu!

– No przecież nie mówię, że to coś złego. W końcu ja do ciebie też w lansadach i nawet mógłbym na kolanach, gdybyś chciała, żebyś się tylko na mnie nie gniewała.

Tu pan Henryk zaczął rzeczywiście opuszczać się na kolana, trzymając się jedną ręką poręczy a drugą pani Elżbiety, która z kolei ciągnęła go do góry, powtarzając: przestań Heniu, ludzie patrzą! W końcu więc pan Henryk wstał, wyprostował się i ruszyli w górę. O 9.10 pan Henryk dotarł do pokoju. Mimo, że okno było uchylone (musiał to zrobić pan Ryszard, pomyślał pan Henryk, bo przecież było zamknięte, gdy wyruszał na cmentarz), w pokoju czuło się kondensację woni, jeśli nie odrażających, to w każdym razie ciężkich do wdychania. Oprócz dymu z papierosów był tu też obcy zapach, wniesiony przez Huberta, który teraz leżał na łóżku tak nieruchomy, że wyglądał jak martwy, szczególnie, że twarz miał zakrytą ręcznikiem.

Pan Henryk przez chwilę stał w progu niepewny, czy wchodzić skoro do 9.20 pozostało jeszcze dziesięć minut. Pan Ryszard jak zwykle podparty poduszkami pracował na łóżku, ze słuchawkami na uszach i papierosem w ustach. Słuchał i coś notował, ale choć zajęty, podniósł wzrok na pana Henryka, stojącego w progu i skinął mu głową. Pan Henryk wszedł do pokoju i zamknął drzwi. Trudno, jest jak jest, a herbatę i tak warto wypić.

Czekając, aż woda się zagotuje, pan Henryk wrócił myślą do wydarzeń sprzed kilku minut. Był niezadowolony, było mu ciężko, jakby zły duch położył mu się kamieniem na piersiach i nie dawał odgonić. Jak to było? Siedzieli razem przy stoliku… a jeszcze wcześniej kucharka powiedziała: „to co, ogórek wyrzucić?”. Bo pani Elżbieta z kolei powiedziała, że nie je zupy mlecznej, więc pan Henryk z przyjemnością zadeklarował, że on owszem, chętnie…! Bo po wyprawie na Powązki był zwyczajnie głodny i tylko o tym myślał. Ależ ze mnie głupiec, pomyślał pan Henryk z zimną wściekłością. Borzym jest tu sto dni i ciągle zagubiony, a ona – ile? Tydzień! I wszyscy tu na nią naskakują, ciągle jakieś uwagi, pretensje, a przecież to jest uczuciowa kobieta, wrażliwa… I wtedy ja przychodzę i dobijam ją, dociekam, a dlaczego do Ryśka mówisz Ryszard, a do Jurka – Jurek… Uch! Co za głupiec ze mnie, tępy patałach, idiota!

Pan Henryk podniósł głowę i ujrzał, że pan Ryszard coś do niego mówi, ale bardzo cicho.

– Słucham?

Pan Ryszard zdjął słuchawki.

– Woda – powiedział głośniej.

Pan Henryk rozejrzał się niepewnie i przypomniał sobie – nie wyłączył grzałki! Woda bąbelkując i sycząc wylewała się z dzbanka na talerz. Szybko wyłączył grzałkę, wsypał herbatę do kubka, zalał wodą, po czym osuszył talerz ścierką.

– Chcesz pogadać? – spytał pan Ryszard.

Pan Henryk spojrzał na Huberta. Niby śpi, ale z nim nigdy nic nie wiadomo. Westchnął.

– Nie. Zrobić ci herbaty?

– Kawy… jeśli możesz – odparł pan Ryszard.

– Przecież ty nie pijesz kawy – zdziwił się pan Henryk.

– Ha, ha, wielu rzeczy jeszcze o mnie nie wiesz – zażartował pan Ryszard, nagle ożywiony.

– Właśnie o tym niedawno myślałem. I wiesz co?

– Co? – pan Ryszard zdjął słuchawki, odstawił popielniczkę na nocną szafkę i siedział podparty na poduszkach. Zadowolony, a nawet jakby uśmiechnięty patrzył na pana Henryka. Pan Henryk dolał wody do dzbanka i włożył grzałkę.

– Masz kawę? – spytał.

– Stoi na stole – odparł pan Ryszard.

Pan Henryk rozejrzał się. Rzeczywiście, na tacy, między dwoma paczkami herbaty stała beżowa torebka ze świeżo zmieloną kawą. Pan Henryk otworzył torebkę i powąchał, mhmm! Kiedyś, dawno, dawno temu pił taką kawę codziennie.

– Zapach kawy… to zapach kawy – powiedział pan Henryk.

– Misternieś to waćpan wykalkulował – powiedział pan Ryszard.

Pan Henryk ze zdumieniem spojrzał na pana Ryszarda.

– Zagłoba do Rocha Kowalskiego! – wykrzyknął.

– Nie tylko, nie tylko! – odpowiedział zadowolony pan Ryszard.

– I owszem – powiedział pan Henryk i nasypał kawy do kubka. – Po raz drugi do Kmicica.

– Widzę, że podczytywałeś trochę trylogię – powiedział pan Ryszard.

– Może ty podczytywałeś trochę – oburzył się pan Henryk. – Ja ją znam prawie na pamięć.

– Ho, ho, to możemy się popróbować – powiedział pan Ryszard. – Zobaczymy… zobaczymy, kto lepiej podczytywał.

Pan Henryk zalał kawę wodą i postawił kubek na talerzyku.

– Nie słodzisz?

– Nie.

Pan Henryk podszedł do pana Ryszarda i postawił kubek z kawą na szafce.

– Wiesz co?

– Nie wiem. A co?

– Musimy sobie kiedyś pogadać.

Pan Ryszard spojrzał na zegarek i sięgnął po słuchawki.

– Wiem, wpół do dziesiątej – powiedział pan Henryk. – Masz wiadomości. A ja schodzę na koncert. Ale słusznie powiedziałeś, że wielu rzeczy jeszcze nie wiem. I dlatego musimy pogadać.

Pan Ryszard pokiwał głową na znak zgody. Włożył słuchawki, sięgnął po papierosa i wrócił do swoich studiów. Pan Henryk wyjął z szafki nocnej kartkę i wieczne pióro, usiadł przy stole i zabrał się do pisania. Pierwszy raz w życiu pisał do pani Elżbiety.

Kochana Elżbietko, moja Gwiazdeczko!

Po przemyśleniu wydarzeń dzisiejszego poranka widzę, że byłem cholernym głupcem. Przepraszam Cię sto razy. Obiecuję, że będę trzymał się w karbach. Wymyśliłem już sobie karę. Piszę o tym, żebyś wiedziała, że wziąłem to poważnie do serca.

A jeśli chodzi o moje serce – Ty jesteś w nim królewną.

Całuję Twoje łapki…

Pan Henryk, który dotąd pisał szybko i bez namysłu, teraz zawahał się. Chciał napisać „Całuję Twoje łapki (i nie tylko)” takie mu się bowiem zdanie ułożyło w głowie. Jednak… jednak. Wyglądało na to, że trochę opanowania, powściągliwości było konieczne. Musiał trzymać w karbach nie tylko swoją zazdrość, ale i namiętność. Tak. Ale do czasu.

Pan Henryk spojrzał na zegarek. Była 9.42, najwyższa pora, by schodzić. Szybko przeczytał swój list i podpisał H. Złożył na cztery, wsadził do kieszeni, przez chwilę zastanawiał się czy nie wziąć kurtki (skoro potem chciał iść do ogrodu, lepiej było kurtkę od razu zabrać, a znowuż w sali telewizyjnej nie będzie gdzie jej położyć. Chyba, że na oparciu krzesła), w końcu chwycił kurtkę, okulary i już miał wyjść, gdy jeszcze kontrolnie obejrzał się za siebie, na pokój. Pan Ryszard słuchał radia ze wzrokiem utkwionym w sufit. Hubert leżał na łóżku, pod ręcznikiem. Pan Henryk poczuł, jak przepływa przez niego fala niepokoju.

– Rysiek! Co on tak leży, nie był nawet na śniadaniu!

Pan Ryszard odchylił słuchawki.

– Puknij go, on tak leży, jakby… Puknij go!

Pan Ryszard posłusznie (choć powoli) wyciągnął rękę w stronę łóżka Huberta, ale nie zdążył go puknąć, bo Hubert zerwał ręcznik z twarzy i nieoczekiwanie głośno zapytał:

– Co to za koncert ma być o dziesiątej?

– Po prostu koncert – mruknął pan Henryk z irytacją i wyszedł z pokoju.

ROZDZIAŁ 10

W sali telewizyjnej krzesła ustawione były półokrągło rzędami. Pozostała część sali, odgrywająca rolę sceny, była pusta, jeśli nie liczyć starego czarnego pianina i dwóch foteli, przyniesionych prawdopodobnie z pokoju Eugenii. Fotele ustawione z boku zamykały scenę, a ich zielony, nieco wypłowiały kolor, harmonizował z zieloną wazą, stojącą na pianinie. Najładniejszy jednak był bukiet jesiennych liści, które ktoś włożył do wazy. Pan Henryk oparł się o ścianę i zapatrzył na pomarańczowo-czerwoną plamę liści. Sala była jeszcze pusta, do dziesiątej brakowało dwunastu minut.

Pan Henryk stał oparty o ścianę w pustej sali. Z daleka dochodziły odgłosy zwykłej krzątaniny mieszkańców Domu – trzaskały drzwi, ktoś przeszedł korytarzem, dźwięczały naczynia w kuchni, u Eugenii zadzwonił telefon. Ulicą Belwederską przejechała karetka na sygnale. Światło słoneczne, piękne i poranne, dochodziło do połowy sali, oświetlało pianino i liście, pozostawiając w cieniu zielone fotele. Pan Henryk stał oparty o ścianę, mając w kieszeni list do pani Elżbiety. Czekał, ale był spokojny, nie myślał nawet o tym, że czeka.

– To byłaby niepowetowana strata! Na pewno damy radę jakoś to załatwić!

Słysząc głos Eugenii dochodzący z bliska, z salonu obok, pan Henryk stanął prosto, przez chwilę nasłuchiwał, po czym podszedł do drzwi i wyjrzał. Nie chciał być zaskoczony przez Eugenię, mimo, że nie robił nic sekretnego. Eugenii nie było w salonie, otwarte drzwi odsłaniały mały kawałek korytarza. Była już za dziesięć dziesiąta, gdzie podziali się wszyscy? Przez moment przeszył pana Henryka lęk, że mieszkańcy Domu poszli sobie gdzieś, wszyscy jak jeden mąż, że stało się coś nieoczekiwanego, o czym on nie wie, a przez co został zupełnie sam w tym wielkim, dwupiętrowym domu. Eugenia, którą jeszcze przed chwilą słyszał, jak kapitan zeszła ostatnia z pokładu. Odeszli, zapominając o panu Henryku. Nagle pani Elżbieta ocknie się, rozejrzy, odwróci i powie: zaczekajcie, a gdzie Henryk? Ale to będzie już po czasie, to będzie już za późno…

– Ależ panie doktorze, pan uczestniczy w naszych kłopotach, pan musi też uczestniczyć w naszych rozrywkach!

Przywrócony teraźniejszości pan Henryk wyjrzał na korytarz. Obok gabinetu stała Eugenia z lekarzem, który raz w tygodniu, w poniedziałki, przyjmował mieszkańców Domu w gabinecie na pierwszym piętrze.

– Droga pani, te trzy osoby muszę przebadać, bo tam jest kwestia zmiany dawek i jeden jest sercowy, to pani wie. To zresztą przypadek bardzo, naprawdę bardzo…

– Tak, tak, ale może choćby pod koniec, no naprawdę, bardzo prosimy.

– Z najwyższą chęcią, ale przed dwunastą muszę być w szpitalu, niech więc droga pani wybaczy. A żałuję tym bardziej, że wiem, że pani Dobrowolska jest utalentowana i urodziwa. Mniej znana, ale to wspaniała artystka.

Pan Henryk słuchał rozmowy, jednocześnie nadstawiając ucha czy nie pochwyci odgłosu kroków na schodach. Była za osiem dziesiąta. Czuł się świetnie, cieszył się na koncert i całkowicie odgrodził się od strachu, który spadł na niego tak nieoczekiwanie i bez powodu kilka chwil temu, i równie nieoczekiwanie i bez powodu całkowicie go opuścił. W końcu usłyszał jakieś głosy, daleko, potem bliżej… tak, z góry schodziła większa grupa osób. Najpierw zza zakrętu wyłonił się niejaki Borzym, potem Grzegorczyk i Mała Babcia…

– Co tak późno, Jurek, umówiliśmy się za dziesięć dziesiąta, już myślałem, że koncert odwołany – powiedział pan Henryk.

– Za późno? Ja spóźniony? Nigdy! Według mnie to mogliby hejnał mariacki ustawiać, bo ja chodzę lepiej niż zegarek!

– Przecież jest za… – pan Henryk spojrzał uważnie na zegarek – za sześć dziesiąta… – dokończył niepewnie, bo nagle ujrzał na swoim zegarku (i nie mógł uwierzyć), że duża wskazówka dochodzi do dziesiątki, a nie do jedenastki.

– No, no? – powiedział Borzym i roześmiał się. – Widzisz? Pomyliło ci się, umówiliśmy się dopiero za pół minuty, no nie? Ja się nigdy nie spóźniam, nigdy w życiu. Mogę pożyczyć pieniądze i nie mieć jak oddać na czas, ale zawsze przyjdę co do minuty na spotkanie i powiem, że nie mam forsy. Kto mnie zna, to wie.

– Zajęliście już miejsca, panowie? – spytała pani Elżbieta, stając obok pana Henryka. Pan Henryk pochylił się w jej kierunku, żeby sprawdzić, czy rzeczywiście jego nos zauważył to, co zauważył – jakiś kwiatowy, słodki, kobiecy zapach!

– Hmmm. Jak pięknie pachniesz – zamruczał.

Pani Elżbieta roześmiała się.

– Gdzie siadamy? – spytała.

– W pierwszym rzędzie, a jak! – wykrzyknął Borzym i weszli do salonu.

– Jak nazywa się ten zapach? – spytał pan Henryk półgłosem, korzystając z tego, że Borzym ruszył przodem.

– Niech sobie przypomnę… – odpowiedziała pani Elżbieta, też cicho. – Już wiem, Pani Walewska.

– Pani Walewska… naprawdę? To jakby coś dla mnie, bo wiedz, że jestem miłośnikiem historii… a do tego jeszcze związki z Francją… Czy uperfumowałaś się dzisiaj specjalnie dla mnie?

– Dla ciebie? A czy to ty dziś będziesz śpiewał?

– O nie, nie wykręcaj się! Czy troszeczkę myślałaś o mnie przez ostatnią godzinę?

– Troszeczkę…

– Wiem, że zachowałem się okropnie. To się już nigdy nie powtórzy. Masz tu ode mnie list.

Tymczasem doszli do salonu i okazało się, że pierwszy rząd jest już prawie zajęty. Co prawda na krzesłach siedziały tylko trzy osoby, ale kilka miejsc zostało zarezerwowanych przez położenie gazety lub ubrań. Wolne miejsca rozrzucone były pojedynczo. Pan Henryk odczuł falę irytacji – przecież był tu pierwszy, a nie pomyślał i dał się prześcignąć na ostatnich metrach!

– Usiądźmy w drugim rzędzie – zdecydował, puszczając Borzyma przodem, Borzyma i panią Elżbietę.

Borzym wybrał miejsce w środku rzędu.

– Może nawet lepiej – powiedziała pani Elżbieta. – Lubię mieć pewien dystans od sceny. W teatrze nigdy nie siadam bliżej niż w trzecim rzędzie.

– Ja podobnie – powiedział pan Henryk.

– To wy jesteście bywalcy! – zawołał Borzym. – U nas do teatru poszedł tylko raz syn, z klasą. Jeszcze w podstawówce. To znaczy szkoła wszystko załatwiła, ale na bilety to już myśmy sami dawali, rodzice.

Pan Henryk nadstawił ucha. Mimo woli był ciekaw, jak Borzym tu trafił. Właściwie nic nie wiedział o nikim, z wyłączeniem Sabiny. I oczywiście pani Elżbiety.

– A gdzie teraz jest syn? Mieszka w Warszawie?

Borzym natychmiast zmarkotniał.

– Odjechali – powiedział. – Daleko w świat.

– To znaczy wyjechali za granicę? – spytała pani Elżbieta.

Borzym roześmiał się.

– Gdzieżby tam za granicę! Do Bełchatowa, pracować na kopalni. Tam mieszkanie dostali, tak że nie muszą już mieszkać w hotelu robotniczym. I bardzo dobrze, bo w tych hotelach jest towarzystwo, co przede wszystkim pije wódkę, a synowa już nie mogła wytrzymać. I dwoje dzieci… Tyle, że dziadka nie będą odwiedzać, bo za daleko.

– A…a… żona? – spytała znowu pani Elżbieta.

– Eee! – machnął ręką Borzym. – Ani i mówić! Ani i mówić. – Po czym wychylił się do przodu i zwrócił do pana Henryka. – I co, Heniek, kiedy się zacznie, bo to już chyba czas, co?

Pan Henryk spojrzał na zegarek.

– Jeszcze cztery minuty – powiedział.

– To dla nas zostawił pan te miejsca, panie Heńku?

Słysząc głos Sabiny, pan Henryk ucieszył się (sam się zdziwił, że aż tak ucieszył). Odwrócił się, a nawet lekko podniósł, wykonując zapraszający gest ręką i głową. Obok Sabiny stała oczywiście pani Bożena i pan Henryk zanotował, że w prawie równym stopniu cieszy się z towarzystwa pani Bożeny. Pani Elżbieta pochyliła się w stronę Sabiny, opierając się o poręcz fotela pana Henryka.

– Dzień dobry. Nie widziałam pań na śniadaniu.

– Bo myśmy rano załatwiały sprawy. Ja załatwiałam, a Bożena ze mną do towarzystwa. Ale i tak myślę, że wiele to żeśmy nie straciły, co? Serek topiony czy kawałek białego?

Pan Henryk wdychał tymczasem zapach perfum pani Elżbiety i marzył, aby ta chwila trwała jak najdłużej. Ten jej puchaty sweterek, chyba można go lekko dotknąć? Lekko pogłaskać? Miała na nogach pończochy – albo rajstopy (może rajstopy, bo pończoch już chyba żadna kobieta dziś nie nosi – a może niektóre noszą?), gładkie i przezroczyste, takie jakby lśniące, co wyglądało elegancko i kobieco. Właściwie rzadko która kobieta nosiła coś takiego na nogach. Pan Henryk spojrzał ukradkiem na nogi Sabiny. No właśnie, Sabina miała na nogach coś grubego i brązowego. I zgoła nieapetycznego. Tak. Chyba wszystkie kobiety tutaj nosiły coś takiego jak Sabina. Oprócz pani Elżbiety. Właściwie dziwne, myślał pan Henryk, dlaczego one wszystkie nie noszą takich pończoch, jak Elżbieta, czy nie wiedzą, ile by na tym zyskały? Kobieca noga zawsze przyciąga zainteresowanie mężczyzny. Czy może takie pończochy są bardzo drogie?

Sala była już całkiem pełna. Minęła godzina jedenasta, a artystki jeszcze nie było. Nie było też Eugenii.

– Czy to będzie koncert życzeń, panie Heńku? – spytała Sabina. – Bo jeśli tak, to my coś dla pana zamówimy.

– Dla mnie? – powiedział pan Henryk tonem sympatycznym, ale niezachęcającym (żeby tu się ktoś nie zagalopował).

– A jak? No pewnie. Jak ja zamówię coś dla pana, to potem pan się ośmieli i coś zamówi dla pani Eli, a pani Ela dla… – Sabina wychyliła się. – Kto tam siedzi? A, pan Jurek, no więc dla pana Jurka. I tak byśmy się tu zabawiali. Bo inaczej co? Będziemy słuchać przez godzinę jakiegoś pienia? Kto to wytrzyma?

Ta kobieta ma w sobie życie, pomyślał pan Henryk. Miła z niej babka i całkiem, całkiem przytomna. Tylko po co nosi te brązowe pończochy?

– Wy się będziecie zabawiali, a ja będę siedziała z boku i patrzyła, tak? – powiedziała pani Bożena i, odwracając głowę do okna, dodała: – Dziękuję bardzo.

– Czekaj! – wykrzyknęła Sabina. – Ale co? Przecież powiedziałam…

– O wszystkich powiedziałaś, tylko nie o mnie – odezwała się pani Bożena w stronę okna.

– Czekaj, bo przecież ty i ja…

– Cicho! – zawołał pan Grzegorz Grzegorczyk.

Pan Henryk spojrzał w stronę sceny. Artystka, młoda, potężna kobieta, stała już przy pianinie. Mówiła cichym głosem, ledwo przebijając się przez rozmowy pensjonariuszy i wyglądała na zakłopotaną.

– … przedstawię wiązankę utworów, śpiewanych w XIX-wiecznej Warszawie. Będą to zarówno melodie śpiewane w salonach, jak i piosenki ludowe i kawiarniane. Niestety, ponieważ nie dotarł pianista, który miał mi towarzyszyć, utwory te wykonam a capella.

– O rety, umarł w butach, godzina z głowy – odezwała się po cichu do pana Henryka Sabina.

Ale pani Elżbieta pilnie przyglądała się artystce, a na jej twarzy gościł łagodny uśmiech, pan Henryk więc uznał, że wszystko jest w najlepszym porządku i rozparł się na swoim krzesełku, przygotowując się do słuchania i drzemania. Szybko jednak okazało się, że drzemka jest niemożliwa. Śpiewaczka dysponowała mezzosopranem i co chwila ulegała pokusie, żeby go zademonstrować. Mówiąc krótko piszczała nienaturalnym głosem i pan Henryk zaczął się wiercić, niespokojny, jak wytrzyma do końca te tortury. W dodatku żadnej z piosenek – czy raczej pieśni – nie znał. Pani Elżbieta oparła głowę na ręku i przechyliła się tak, że pan Henryk nie mógł dostrzec, jaką ma minę. Sala słuchała w milczeniu. Pan Henryk rozejrzał się wokoło, ale poważne twarze niczego nie wyrażały. Może innym przypadło to do gustu?, zastanawiał się. Artystka zrobiła dwa kroki w prawo, odsłaniając przed panem Henrykiem zielony fotel, na którym siedziała pani Mroczek. Głowę miała pochyloną, oczy spuszczone, wyglądała raczej ponuro, ale w końcu u pani Władki nie było to nic niezwykłego. Pan Henryk trącił lekko ramieniem panią Elżbietę, a gdy zwróciła na niego wzrok, uniósł wysoko brwi do góry. Pani Elżbieta pokręciła głową i westchnęła. Pan Henryk uśmiechnął się do niej i pochylił tak, aby poczuć słodki zapach perfum. Pani Walewska, kochanka cesarza Francji! Takich perfum używała jego Elżbieta! Boże, pomyślał pan Henryk. Miły Jezu! Dzięki Ci, dzięki! Dostałem więcej, niż zasłużyłem.

Artystka skończyła właśnie trzeci utwór i lekko skłoniła głowę. Zapadła chwila ciszy, dosłownie krótki moment, okamgnienie i nagle, zamiast oklasków, dał się słyszeć szczęk klamki. W drzwiach stanęła Eugenia.

– Droga pani – powiedziała. – Damy teraz słuchaczom nieco ochłonąć po tej porcji czystej sztuki, a pani pozwoli, że ją na chwilę poproszę tutaj, do nas.

– Słucham? – odezwała się zdezorientowana i całkowicie zaskoczona śpiewaczka. Ale Eugenia stała w drzwiach, przynaglająco machając ręką.

– Bardzo proszę, bardzo proszę.

– Przepraszam – powiedziała śpiewaczka i wyszła z sali.

– Ale numer! – wykrzyknęła Sabina. – Jak żyję, czegoś takiego nie widziałam! A ma się już w końcu te siedem dych na karku!

Pan Henryk ujrzał, jak pani Mroczek, siedząca najbliżej wyjścia, przesuwa się na lewą stronę i wychyla jak najdalej, bez wątpienia, aby lepiej słyszeć, co się dzieje za drzwiami.

– Dajcie spokój! – wykrzyknęła pani Basia. – Czy to jest kawał?!

Borzym pochylił się ku panu Henrykowi.

– Jednak bardzo niezręczny gest, tak nagle przerwać i dlaczego?

Pan Henryk pokiwał głową. Domyślał się, po co Eugenia zawołała śpiewaczkę. Zresztą – zrozumiał teraz – był to najprawdopodobniej główny motyw i motor jej działania jako mecenasa sztuki. Motyw towarzyski.

– Pani Władko, o czym oni tak gadają?

– Ciii… – pani Mroczek jeszcze bardziej wysunęła się w stronę drzwi, w końcu uśmiechnęła szeroko i pokiwała głową. – Doktor chciał ją poznać.

Pan Henryk korzystając z tego, że wszyscy skupili się na pani Mroczek, wziął rękę pani Elżbiety i podniósł do ust.

– Co myślisz, Heniu? – spytała pani Elżbieta.

– Myślę, że pięknie pachniesz – odpowiedział pan Henryk cicho. – I że chciałbym być z tobą sam na sam. I że dyrektorka uratowała moje nerwy od… od…

– Od czego? – spytała pani Elżbieta.

– Sam nie wiem. Od niewytrzymania.

Pani Mroczek pochyliła się w stronę siedzących naprzeciwko niej pensjonariuszy.

– Żałuje, że nie może wypić z nią kawy. Widział ją na scenie i chciał poznać osobiście, ale musi już iść do szpitala. Ale pani dyrektor mówi, że zaprosi ją jeszcze raz.

– A kim niby my tu jesteśmy! – krzyknęła pani Bożena.

– Jak to kim? Nikim – powiedziała poważnie pani Mroczek.

– Bardzo mi się podobało – oświadczyła Mała Babcia, rozglądając się dookoła. – Czy możemy już teraz pójść się położyć?

– Panie Grzegorczyk – zawołała Sabina. – Weź pan to w swoje ręce. W końcu jest pan przewodniczącym Rady!

– Ale co? Co mam zrobić? – odezwał się pan Grzegorczyk, z trudem odwracając się w poszukiwaniu Sabiny. – Co tu niby można…?

– To co, wszystko jest w porządku? – zapytała pani Mroczek, mrużąc oczy jak groźny dziki kot.

Przestraszony pan Grzegorczyk zerwał się z fotela i przymknął drzwi do salonu. Do pana Henryka i pani Elżbiety pochyliły się panie Sabina i Bożena.

– Co państwo myślicie, czy naprawdę musimy tak to wszystko znosić? – zapytała pani Bożena. – Przecież to jest do pewnego stopnia obraźliwe.

– Podobało ci się czy ci się nie podobało? – spytał pan Henryk panią Elżbietę. Pani Elżbieta wzruszyła ramionami.

– Chętnie słucham właściwie każdej muzyki. Po prostu lubię. Ale to… rzeczywiście. Nie chwytało za serce.

– Nie chwytało za serce – powtórzył stanowczo pan Henryk.

– No, właśnie – powiedziała pani Bożena. – Nie było złe, owszem, jak ktoś się interesuje starymi utworami. Ale nie przemawiało. Nie chwytało za serce.

– No to po co tu siedzimy! – wykrzyknęła Sabina. – Żeby wysłuchiwać, jak ktoś nam pieje nad głową?!

– Daj spokój, daj spokój! – ucieszyła się pani Bożena. I dodała: – Ale głównie jednak chodzi o to wyjście, to było obraźliwe.

– To jest koncert – powiedział pan Grzegorczyk. Stał przodem do pensjonariuszy i starał się przekrzyczeć gwar. – A koncert to koncert.

– No to chyba koncert to nie jest wychodzenie! – krzyknęła Sabina.

– Ale ja o repertuarze, bo tu niektórzy zgłaszają, że repertuar im się nie podoba. A ja uważam, że koncert to koncert. Co artysta chce pokazać, to widz musi przyjąć.

– Tak?! – krzyknęła Sabina. – To koncert jest dla widzów, czy widz dla koncertu?

– To ludzie się tu już nie liczą, mamy tylko przyjmować, co nam odgórnie narzucą? – zawołała pani Bożena.

– Może ta pani sama sobie pośpiewa, a my pójdziemy – odezwał się z tyłu pan Zdzisław Gracz.

– My się umiemy sami zabawić, nas nie trzeba bawić – dodał jeden z graczy-palaczy.

– Cicho, cicho! Już spokój! – zawołał pan Grzegorczyk.

Do sali wróciła artystka i z zakłopotaniem zwróciła się w stronę publiczności.

– Przepraszam bardzo za tę przerwę. Mam nadzieję, że… że państwo mi wybaczą.

Po czym ustawiła się w tej samej pozie co poprzednio, złożyła ręce pod biustem, twarz skierowała do okna i już miała zacząć śpiewać, gdy pan Henryk zerwał się z miejsca.

– Przepraszam, jedno słowo, zanim znowu zaczniemy. Bo my tak tu sobie w trakcie tej przerwy porozmawialiśmy…

– Ale o co chodzi? – zapytała artystka trochę za głośno, aby można to było nazwać uprzejmym. Widać było, że chciała jak najprędzej powrócić do śpiewu, bezustannie przerywanego a to przez dyrektorkę, a to przez lekarza, a to wreszcie – nawet! – przez pensjonariuszy. Pan Henryk zebrał się w sobie. Wziął głęboki oddech i pochylił się do przodu.

– Droga pani! Chodzi o repertuar. Chce nam pani sprawić radość?

– Naprawdę nie rozumiem – powiedziała artystka, już trochę ciszej niż poprzednio.

– My nie znamy tych pieśni – powiedział pan Henryk. – Niech nam pani zaśpiewa coś, co znamy. Kilka przedwojennych piosenek. Coś Pogorzelskiej, Ordonówny, Żabczyńskiego, Bodo albo choćby Fogga. Zna pani te utwory?

Artystka opuściła ręce. Patrzyła na pana Henryka oniemiała.

– Dla doktora to by się zaśpiewało to i owo. Ale po co się wysilać dla takiej hołoty, jak my? – rzuciła półgłosem pani Mroczek. Jednak w panującej na sali ciszy usłyszeli ją wszyscy. Artystka zwróciła się w jej stronę.

– Naprawdę bardzo państwa przepraszam za to wyjście. Nigdy czegoś takiego nie…

– Ze starymi nie trzeba się liczyć! – zawołała pani Basia.

– Pewne zasady jednak obowiązują! – krzyknęła pani Bożena.

– Co tu się wyrabia? Koncert to koncert – wykrzyknął pan Grzegorczyk przerażony.

– Biedna kobieta! – powiedziała pani Elżbieta.

– Proszę o ciszę! – wykrzyknął pan Henryk. – Nie wiem, o jakiej hołocie tu mowa! Ja tu widzę przede wszystkim damy. I właśnie dla dam chciałbym zaproponować piosenkę. Nie wiem, czy pani to zna? – pan Henryk zrobił króciutką przerwę, w czasie której szybko myślał nad tytułem, chciał jak najlepiej wybrać, ale tylko jedno przychodziło mu do głowy, nic więcej nie pamiętał. Tylko piosenkę, którą złośliwie przypomniała mu kucharka. – „Całuję twoją dłoń, madame”, czy może to pani zaśpiewać?

– Mogę – powiedziała artystka. Przez chwilę spoglądała na pensjonariuszy, jakby dopiero teraz zorientowała się, gdzie jest i dla kogo śpiewa. Kilka razy chrząknęła, spojrzała w okno, ale nie układała już dłoni pod biustem.

– Całuję twoją dłoń, madame – zaczęła wolno, szczęśliwie w niższej niż poprzednio, tonacji – …śniąc, że to usta twe… Przed tobą chylę skroń, madame… Bo dobry ton tak chce… Lecz serce moje śni, madame…

Pan Henryk odnalazł rękę pani Elżbiety. Nie pocałował, aby nie być zbyt ostentacyjnym, ale uścisnął ją czule. Chciał, by wiedziała, dla kogo to zrobił. No i ruszyłem się, pomyślał zadowolony.

– …, że gdy poznamy się, nim minie kilka dni, madame. Pozwolisz sama mi, madame. Miast twą całować dłoń, madame, całować usta twe!

– Panie Heńku, jest pan boski! – powiedziała Sabina, w trakcie gdy publiczność oklaskiwała artystkę. Pan Henryk uśmiechnął się pod nosem i trochę się schylił, aby ukryć, jak bardzo jest rad. Oklaski ucichły i obok śpiewaczki pojawił się pan Grzegorz Grzegorczyk.

– Teraz ja, ja. Ja jako przewodniczący Rady Mieszkańców, do szanownej artystki miałbym taką prośbę „Umówiłem się z nią na dziewiątą”. Czy łaskawa pani to zna?

– Oczywiście – powiedziała, uśmiechając się pięknym nienaturalnym uśmiechem, jak to zwykle czynią aktorki.

Nie wiadomo, ile miał trwać koncert, trwał jednak w sumie jeszcze prawie czterdzieści minut! Artystka zaśpiewała wiele pięknych, niezapomnianych piosenek: „Na pierwszy znak”, „Ach, jak przyjemnie”, „Miłość ci wszystko wybaczy”, „Kiedy znów zakwitną białe bzy”… Wraz z dawnymi melodiami do pana Henryka wracała przeszłość, ale niegroźna, bardzo dawna, przedwojenna przeszłość jego młodości. Słuchał z rozrzewnieniem piosenek, których słowa, chcąc nie chcąc, znał często na pamięć. Jak większość pozostałych pensjonariuszy, nucił sobie cicho, wystukiwał rytm nogą i czuł, że na wiele dawno zapomnianych rzeczy mógłby się teraz ważyć, a może poważy się już niedługo, jeśli zaistnieją sprzyjające okoliczności… Rozejrzał się wokół i zobaczył zasłuchanego Borzyma z półotwartymi ustami, doprawdy śmieszne zjawisko. Dalej pan Zdzisław Gracz, w roztargnieniu trzymający się za nos, pani Basia, która zdjęła okulary… i wyglądała przez to dziwnie… Z radością i czule zwrócił wzrok ku najbliżej niego siedzącej istocie ludzkiej, czyli pani Elżbiecie. Siedziała pochylona do przodu i cała oddana wrażeniom muzycznym. Albo wspomnieniom, pomyślał pan Henryk i nagle zaniepokoił się. Wyciągnął rękę, aby dotknięciem zwrócić jej uwagę i tym samym przywrócić sobie.

Trzeba przyznać, że artystka nie grymasiła, śpiewała wszystko, o cokolwiek ją poproszono, o ile tylko pamiętała słowa. Czasem była to tylko jedna zwrotka i refren, niekiedy nawet sam refren, co miało tę zaletę, że słuchacze nie zdążyli się znudzić, a już czekały ich nowe atrakcje. Pani Basia zamówiła dla Sabiny „Ada, to nie wypada”, wywołując aplauz pana Grzegorczyka, który wykrzyknął: Właśnie! Sam chciałem o to prosić i to dla tej samej osoby! Zaś Sabina, wbrew obietnicy, nie zaadresowała żadnej piosenki dla pana Henryka, tylko poprosiła o stary przebój „Gdybym ja miał cztery nogi”, dedykując go pani Bożenie. Pan Henryk zaniepokoił się nawet, czy pani Bożena nie potraktuje tego tytułu jako jakiegoś zawoalowanego docinka i wychylił się, by sprawdzić, jaką ma minę – ale jego obawy okazały się całkowicie bezpodstawne, bo pani Bożena była wniebowzięta.

Pan Zdzisław Gracz zadedykował piosenkę „Brunetki, blondynki” (ja wszystkie was dziewczynki całować chcę) samej wykonawczyni, która jednak odrzekła, że nie zna wystarczająco słów i poza tym nie dysponuje odpowiednim głosem, co wyglądało na wymigiwanie się, choć z niejasnych względów.

– Podoba ci się? – spytał pan Henryk szeptem panią Elżbietę. Pani Elżbieta obróciła się na krześle, zwracając się całą sobą do pana Henryka. To właśnie było w niej tak miłe – że oddawała się w całości temu, co robiła, nikogo i niczego nie traktując byle jak i przy okazji.

– Bardzo. Naprawdę bardzo. Dziękuję, Heniu.

– Gdyby nie ty… gdyby ciebie tu nie było… wcale bym tego nie zrobił. Naprawdę – powiedział pan Henryk

Po trzydziestu pięciu, a może czterdziestu minutach drzwi otwarły się cicho i ukazała się Eugenia – znak, że koncert powinien już dobiegać końca.

– Trochę zmieniliśmy tu program… na życzenie widowni i odbyliśmy paradę przedwojennych przebojów, połączoną z koncertem życzeń – powiedziała śpiewaczka, gdy umilkły brawa.

Eugenia spojrzała na pensjonariuszy, potem na artystkę i znów na pensjonariuszy.

– Wspaniały koncert! – powiedziała głośno Sabina.

– Dostaliśmy to, co naprawdę chcieliśmy! – wykrzyknęła pani Basia.

Zabrzmiało to jak okrzyk na wiecu. Przewodniczący Grzegorczyk wstał.

– Dziękujemy tu wszyscy szanownej dyrekcji za tę udaną inicjatywę i wysiłek… włożony na rzecz naszego wspólnego dobra! Dziękujemy.

– Ależ nie mnie dziękujcie, drodzy państwo! – wykrzyknęła Eugenia swoim operowym głosem Królowej Śniegu. – To pani Dobrowolska jest tu dziś gwiazdą!

– Brawa dla śpiewaczki! – zawołał pan Zdzisław Gracz i zaczął klaskać, a za nim inni. Pan Henryk obejrzał się, zdziwiony metamorfozą kolegi Zdzisława, który dotąd wydawał mu się tylko szarym cieniem. To właśnie kobiety robią z człowiekiem.

Zaraz po koncercie pan Henryk z panią Elżbietą poszli do pokoju Eugenii, aby odebrać zaświadczenie do biura meldunkowego. Pan Henryk zapukał i nie czekając na odpowiedź, od razu wszedł.

– Ach! – krzyknęła artystka, wylewając nieco koniaku na blat małego okrągłego stoliczka, przy którym siedziały z Eugenią.

– A cóż to! Chyba kultura wymaga pukania, zanim się wejdzie do gabinetu – Eugenia postawiła swój kieliszek na stole. Był pusty.

– Ależ pukaliśmy – powiedziała pani Elżbieta.

– Przepraszam – powiedział pan Henryk. – Przyszliśmy odebrać zaświadczenie, tak, jak się umówiliśmy.

Eugenia podeszła do biurka. Pan Henryk zwrócił się do artystki.

– A przy okazji jeszcze raz chciałbym pani podziękować. To był naprawdę wspaniały koncert.

– Proszę łaskawie nie zgubić – odezwała się Eugenia do pani Elżbiety, podając jej niewielką kartkę. – To nie jest co prawda druk ścisłego zarachowania, ale mamy tu wiele innych rzeczy do roboty, nie tylko wypisywanie pensjonariuszom zaświadczeń.

– Dziękuję, dziękuję bardzo – artystka uśmiechnęła się do pana Henryka.

– Ale ja przecież pierwszy raz… nigdy jeszcze nie brałam – powiedziała pani Elżbieta.

– Dlatego pani wydaję. Do widzenia. Pani może już iść. Bo pan Henryk zdaje się znalazł nowy obiekt zainteresowania…

– Muszę przyznać, pierwszy raz zdarzyło mi się coś takiego – mówiła uśmiechnięta śpiewaczka. – A wszystko dzięki panu, to był pana pomysł.

Pan Henryk zerknął na panią Elżbietę. Stała w drzwiach, patrząc na niego przez ramię. Eugenia odwróciła się do półki z książkami.

– Pomysł był zupełnie nieważny. Liczyło się tylko wykonanie! – pan Henryk skłonił się i wyszedł za panią Elżbietą.

– Czy możemy od razu pojechać do biura meldunkowego? Tylko ubierzmy się i od razu…, dobrze? – spytał pan Henryk.

– Ciekawy pomysł – powiedziała pani Elżbieta.

– Słucham?

– Jesteś dziś bardzo pomysłowy.

– Miły Jezu! – wykrzyknął pan Henryk. – Nie daj się zatruć Eugenii! Próbuje nas skłócić, przecież to jasne, chyba to sama widzisz?!

– Tak, ale…

– Przysięgam, że nie interesuję się tą śpiewaczką ani trochę. Jako kobietą. Jedyna kobieta, która mnie interesuje… co tam interesuje… porywa, wręcz porywa, to ty!

– Ale Heniu…

– Wierzysz mi?

– Ale…

– Wierzysz?

– Tak – powiedziała pani Elżbieta. – Tak, ale chodźmy stąd.

– Dobrze – powiedział pan Henryk.

Ruszyli więc w górę. Jednak po wejściu na półpiętro pan Henryk przypomniał sobie nagle, że jego kurtka nie czeka na niego na górze, ale że porzucił ją i zostawił przez zapomnienie w sali, by tak rzec, koncertowej. Z drugiej jednak strony przyjemnie byłoby zrobić herbatę do termosu…

– Co się stało, Heniu? – spytała pani Elżbieta, która zdążyła już niemal dotrzeć na pierwsze piętro i patrzyła teraz w dół, w stronę pana Henryka. Widziane z tej pozycji jej nóżki były jeszcze atrakcyjniejsze… bez wątpienia. – Nie wchodzisz na górę?

– Nie… nie – powiedział pan Henryk, z trudem odrywając wzrok od kolan pani Elżbiety. – Zostawiłem kurtkę na dole. Poczekam na ciebie przed Domem.

Do biura meldunkowego na szczęście mogli iść pieszo, pogoda była bardzo do tego zachęcająca. A pan Henryk znał takie przejście między domami na Nabielaka, koło czyjegoś ogródka i w prawo, gdzie zwykle nikt nie chodził. Niestety, nie było tam żadnej ławki, ale przynajmniej przez kilka minut mogli być zupełnie sami.

– Czytałaś list? – spytał pan Henryk.

Pani Elżbieta nie odpowiedziała, ale pan Henryk uczuł, że ściska jego ramię.

– Gniewasz się jeszcze na mnie? – spytał pan Henryk i zatrzymał się.

Pani Elżbieta potrząsnęła przecząco głową. Stali blisko siebie. Pan Henryk przytulił panią Elżbietę i pocałował, wdychając jednocześnie zapach perfum Pani Walewska.

– O co chodzi z tą karą? – szepnęła pani Elżbieta. – Co ty chcesz zrobić? Po co to?

– Nic wielkiego, po prostu nie dam mu dziś zjeść obiadu – odparł pan Henryk wesoło.

– To znaczy komu? – spytała zdezorientowana pani Elżbieta.

– Heńkowi – odpowiedział pan Henryk. – Był niegrzeczny i kara musi być.

I mimo, że pani Elżbieta wstawiała się gorąco „za Heńkiem”, pan Henryk nie ustąpił. Po powrocie z biura meldunkowego zrobił sobie herbatę do termosu i na całe długie popołudnie udał się do biblioteki. Oprócz „Małżeństwa doskonałego” Van der Velde wypożyczył jeszcze rocznik „Elle” z 1985 roku – czyli najmłodszy z oprawionych. Nie robił żadnych notatek – to, czego był ciekaw, zapadało w pamięć bez wysiłku. Przerzucał magazyn kartka po kartce nie tylko dla przyjemności (lubił bardzo oglądać kolorowe zdjęcia. Nadzwyczaj lubił kontakt z językiem francuskim – działał na niego odświeżająco, pobudzająco i uspokajająco zarazem, jak najwyższej klasy alkohol), ale też z pewnego szczególnego powodu. Otóż pragnął zobaczyć jakieś osoby w swoim wieku, ale wesołe, beztroskie, bogate, dobrze ubrane, najlepiej jeszcze w otoczeniu kobiet. Chciał dotknąć innej realności i zaczerpnąć od niej siły i blasku.

O siedemnastej pan Henryk był już porządnie głodny. Natrafił właśnie na kolejną reklamę jedzenia – mlecznych produktów niskokalorycznych, wyglądających niesłychanie apetycznie w zestawieniu z pieczywem oraz na tle gór, łąki, kwiatów i krowy. Gdyby miał pieniądze, kupiłby sobie bułkę w sklepie spożywczym naprzeciwko biblioteki… albo jedno jabłko… Ale nie miał ani grosza. Na szczęście mocno posłodził herbatę i kilka łyków jeszcze całkiem gorącego płynu postawiło go na nogi przed wyjściem z biblioteki.

O tej porze autobusy były bardzo zatłoczone, szczególnie te, jadące w stronę Mokotowa, Stegien i Ursynowa, pan Henryk zdecydował się więc wracać pieszo. Szedł szybkim krokiem w stronę Placu na Rozdrożu, po czym Alejami wzdłuż Łazienek. Przechodząc obok Belwederu spojrzał na wielki dziedziniec strzeżony przez żołnierzy i nie poczuł już tej wściekłości, co wtedy, cztery dni temu. Zaledwie cztery dni. Nie do wiary! Dzisiaj czuł się inaczej, nie chciał już rzucać kamieniem, w żadnym wypadku. Nie było to w ogóle potrzebne. Z uśmiechem minął miejsce, gdzie w sobotę staranował milicjantów… no, w każdym razie, gdzie milicjanci zeszli mu z drogi. Przez chwilę zastanawiał się, co właściwie pani Elżbieta o nim myśli, jaki ma obraz jego osoby.

Mijając wolno sklep mundurowy z artykułami dla wojskowych, pan Henryk ujrzał nagle słowo „przecena” i zatrzymał się. Majtki… tak, to by się przydało, wszystkie pary, które posiadał, były szarobure od sprania… Na wystawie jednak nie było majtek. Leżały jakieś kolorowe materiały, a między nimi wił się biały, długi szalik. Pan Henryk natychmiast wszedł do sklepu. Okazało się, że szalik, jak i wszystkie artykuły przecenione, był do kupienia bez karty na sorty mundurowe. Długi, miękki i niegniotący, wyglądał tak samo jak szalik, który nosił dyrygent Pierre Jakiś Tam, stojący przed paryską operą na zdjęciach z „Elle” z 1985 roku. To by pasowało, zdecydował pan Henryk i bardzo zadowolony obiecał sobie wrócić tu jutro, gdy dostanie kieszonkowe.

Kolację zjadł w doborowym towarzystwie pani Elżbiety, pana Ryszarda oraz Jurka Borzyma. Z panią Elżbietą zeszli się równo przy drzwiach, ominęło więc pana Henryka zwykłe w tych razach nerwowe czekanie. Zresztą była już tu oficjalnie zameldowana i nie mogłaby zniknąć tak z chwili na chwilę, nawet, gdyby wiedziona kaprysem chciała odwrócić się od pana Henryka. Zaraz za panią Elżbietą zbiegł ze schodów Borzym (naprawdę zbiegł, zauważył pan Henryk z zazdrością; Borzym był szczupły, zwinny, zupełnie wyjątkowo, jak na faceta około siedemdziesiątki. Przynajmniej tym się wyróżniał. I to korzystnie.) i pan Henryk stracił możliwość bardziej osobistej rozmowy z panią Elżbietą. Pozwolił więc sobie jedynie na czułe powitanie i pocałował panią Elżbietę w rękę, a wtedy uczuł, że ręka ta jest wyjątkowo ciepła. Po chwili pani Elżbieta kichnęła dwa razy i sięgnęła do torebki po chusteczkę.

– Jesteś przeziębiona! – zawołał pan Henryk.

– Nie, nie – odpowiedziała pani Elżbieta.

– Masz katar.

– Nie… tylko troszeczkę.

– Miły Jezu! – powiedział pan Henryk.

Na kolację był serdelek z musztardą i trójkącik sera topionego.

– Nie ma tam u pań za dużo serdelków… może by się znalazła jakaś dokładka? – spytał pan Henryk, schylając się do okienka.

Jednak po drugiej stronie nie stała wcale uśmiechnięta Kasia ani Basia czy Gosia. Stała tam kucharka.

– Zachciało się – powiedziała i już miała panu Henrykowi podać talerz na którym leżał serdelek z kawałkiem następnego, ale cofnęła rękę. Wśród stojących na kuchennym stole porcji tylko jedna była mniejsza, tylko jeden serdelek mocno okrojony, to zaś tylne okrojenie, przytwierdzone przezroczystą obłóczyną, spoczywało właśnie na tym talerzu, do którego ręka kucharki skierowała się przed chwilą i cofnęła. Wszystkie serdelki równe i pojedyncze, i tylko dwa odmienne – jeden za duży kosztem drugiego. Tę najmniejszą wybrakowaną porcję wybrała z premedytacją kucharka dla pana Henryka i podała mu ostrym gestem bez żadnego proszę.

– Co te porcje dziś takie małe – zaniepokoił się Borzym, patrząc na talerz pana Henryka i pan Henryk z miejsca poczuł się lepiej. Wobec okropnych bab dobrze jest występować z kolegą.

– Właśnie, też się zastanawiam – powiedział znaczącym tonem, tak głośno, aby kucharka mogła go usłyszeć. – Dlaczego te porcje są takie małe?

Dopiero przy stole pan Henryk zdał sobie sprawę, że znowu nie ma sztućców. Cała ta sprytnie tkana strategia wchodzenia i niewchodzenia na górę w ogóle nie uwzględniała konieczności zabierania sztućców wraz z ich okropnym etui! Przez chwilę pan Henryk rozglądał się, jakby myślał, że może gdzieś w pobliżu leżą niepotrzebny nóż lub łyżka i widelec. Zmierzył wzrokiem serdelek, sprawdzając, czy uda się go zjeść… hm… ot, tak, ale nie – zapakowany w przezroczystą folię wymagał noża i widelca. Gdy zaś pan Henryk oderwał wzrok od talerza, napotkał spojrzenie pana Ryszarda.

– Masz! – powiedział pan Ryszard i popchnął przez stół do pana Henryka jego własne etui ze sztućcami w środku.

– Skąd masz? – ucieszył się pan Henryk.

– Przyniosłem ci. Leżały na twojej szafce – powiedział pan Ryszard zadowolony. – Już chciałeś biec na górę, co?

– Dziękuję. Dziękuję bardzo.

– Ja też coś mam twojego, Heniek – powiedział Borzym, zajmując ostatnie wolne miejsce przy stole, naprzeciwko pani Elżbiety, między panem Henrykiem a panem Ryszardem. – Dali mi kawałek twojego serdelka. Patrz, ty masz odkrojony, a ja mam dodatkową piętkę. – Co mówiąc, Borzym odkroił piętkę i położył na talerzu pana Henryka.

– Dziękuję – powiedział pan Henryk z radością. – Wcale nie musiałeś…

Tak więc sprawiedliwość została przywrócona, a pan Henryk postanowił zapamiętać Borzymowi ten wielkoduszny postępek. Kiedyś może przyjdzie okazja na wyrównanie rachunków.

Podczas kolacji pani Elżbieta była dziwnie milcząca, choć uśmiechała się i do pana Henryka, i do Borzyma, i oczywiście do pana Ryszarda, z którym – myśl niepotrzebna, myśl drażniąca – wydawała się mieć w ogóle jakieś szczególne porozumienie. Pod koniec kolacji znowu kichnęła i to kilka razy pod rząd.

– Coś mnie kręci w nosie – powiedziała.

– Ty masz chrypę – zauważył pan Henryk. – Boli cię gardło?

– Trochę… bardzo mało.

– Masz gorączkę?!

– Może trochę… bo mam dreszcze – powiedziała pani Elżbieta.

Katastrofa, pomyślał pan Henryk z rozpaczą. Miły Jezu, dlaczego? Natychmiast jednak uspokoił się. Był dopiero poniedziałek, do czwartku pozostawały jeszcze trzy dni. Należało po prostu działać.

– Musisz natychmiast położyć się do łóżka – powiedział pan Henryk. – Czy masz polopirynę? Witaminę C? Najlepsza byłaby cytryna i miód. Przede wszystkim musisz pić, jak najwięcej pić. Lekarz będzie tutaj dopiero za tydzień, ale pielęgniarka jest od rana…

– Heniu, uspokój się! Po prostu przeziębiłam się trochę – powiedziała pani Elżbieta i uśmiechnęła się do pana Henryka.

– Z gorączką nie ma żartów – odezwał się pan Ryszard.

– Najlepsza jest wódka jałowcówka, a jeszcze lepszy spirytus… na przeziębienie – powiedział Borzym. – Ale skąd to wziąć?

Choć pani Elżbieta zapewniała, że u niej gorączka, katar, a nawet kaszel znaczą znacznie mniej niż u innych, i że ją „równie szybko bierze, jak puszcza”, jednak zaraz po kolacji poszła do łóżka i było jasne, że o żadnym spacerze ani dziś, ani jutro, nie może być mowy. Pan Henryk chętnie pielęgnowałby panią Elżbietę w chorobie, choćby podawał herbatę (przez poranny koncert przypominały mu się przez cały dzień różne piosenki, np. „Czy pani mieszka sama?” i taki fragment „Koszulka czy piżama jest nocnym strojem twym?”. Nawet tego o niej nie wiedział. Choć sądził, że koszulka), ale nie było to możliwe. W Domu panowie nie wchodzili do damskich pokojów, i na pewno nie wieczorem. Ani nie w nocy.

ROZDZIAŁ 11

Tak więc we wtorek pani Elżbieta nie wyszła na dwór, chociaż rano nie miała już gorączki. Nadal jednak dręczył ją katar i pan Henryk nalegał, aby większość dnia spędziła w łóżku, na co pani Elżbieta przystała bez większego oporu.

– Nie będziesz się nudzić? – spytał pan Henryk, podczas gdy wspinali się na górę po śniadaniu. Pan Henryk wiedział, że za pół godziny będzie musiał zejść z powrotem, aby odebrać kieszonkowe wypłacane przez księgową w pokoju Eugenii. Mimo to zdecydował się odprowadzić panią Elżbietę do pokoju. Jako mężczyzna nie mógł przedkładać swojej fizycznej przypadłości ponad chorobę kobiety, którą…hm, hm…, którą… hm, no… adorował, ujmijmy to tak i kwita.

– Nudzić? Ja się nigdy nie nudzę! – odparła żywo pani Elżbieta.

– Tak myślałem. Tak myślałem o tobie. Ale może czegoś ci potrzeba… coś przynieść? Co będziesz robić?

– Och, będę szyła. Mam mnóstwo szycia. Mogę też szydełkować, bardzo lubię. I mam książkę. I muszę napisać list.

– Więc życzę ci miłego poranka – powiedział pan Henryk, rozejrzał się szybko i pocałował panią Elżbietę. – Może chociaż odbiorę twoje kieszonkowe z dołu?

– Dobrze… bardzo ci dziękuję – powiedziała pani Elżbieta.

Wchodząc do pokoju pan Henryk ze zdumieniem stwierdził, że Hubert tam jest i to w bieliźnie, nieubrany. Siedział na łóżku i drapał się.

– Nie byłeś na śniadaniu? – zdziwił się pan Henryk. – Co z tobą, myślisz, że ktoś przyniesie ci śniadanie do łóżka?

To właśnie cały Hubert, pomyślał pan Henryk z irytacją. Niby nic nie robi, a drażni. Wyprowadza mnie z równowagi i to dosłownie – niczym!

– Właśnie. Trafiliście w sedno, Henryku – powiedział Hubert, powracając do swojej dawnej maniery.

– Słuchaj… – powiedział pan Henryk groźnie, ale w tym momencie otwarły się drzwi i do pokoju wkroczyła pomocnica kucharki, Kasia, ze śniadaniem na tacy.

Pan Henryk zdumiał się tak bardzo, że przez chwilę przestał ufać swoim zmysłom. A może mu się to wszystko śniło?

– Dziękuję wam bardzo – powiedział Hubert do Kasi. – Choć uważam, że to naprawdę nie było konieczne.

Tymczasem Kasia ustawiła tacę na stole i zwróciła się do pana Henryka.

– Księgowa przyszła wcześniej i dyrektorka powiedziała, aby wszyscy ustawili się w kolejce, bo księgowa nie będzie czekać. Wypłaci i pójdzie, bo jest dzisiaj nieczasowa.

– Dobrze – powiedział pan Henryk. – Już schodzę. Ale co to? Nowe zwyczaje, pani Kasiu? Można tak zamawiać śniadanie do pokoju?

– Nie wszyscy, nie wszyscy! – wykrzyknął Hubert z głębokim zadowoleniem. – To jest przywilej, Henryku, tylko dla wybranych.

– To przepraszam – powiedziała grzecznie Kasia i wyszła.

Pan Henryk rozejrzał się. Herbata do termosu? Za długo by to trwało, skoro trzeba już schodzić na dół. A znowuż wchodzić przed obiadem nie zamierzał – i tak wejdzie po obiedzie, odprowadzając panią Elżbietę do pokoju. I potem po kolacji… Czyli dziś pójdzie do biblioteki bez herbaty, ale za to może mógłby wypić… kawę?! W kawiarni Na Rozdrożu… skoro dziś dostaje kieszonkowe… Po namyśle pan Henryk wziął kurtkę, czapkę i szalik oraz pióro wieczne i kilka kartek. Schodząc po schodach, jeszcze przez kilka chwil rozmawiał w myślach z Hubertem:

– Wiesz, co jest typowe dla komunisty, prawdziwego komunisty z krwi i kości?

– No? – spytał Hubert znad talerza z owsianką.

– Komunista zawsze przyznaje sobie i swoim prawa, których nie mają inni. A zaczyna już od śniadania.

Ponieważ Hubert nic na to nie odrzekł, pan Henryk skupił się na pokonywaniu schodów. Pozostało w nim jednak pewne zdziwienie, że Hubert zaczął być w Domu tak wyróżniany, gdyż dotąd Eugenia podchodziła doń z pewnym niesmakiem, chociaż grzecznie. Ale w końcu, czyż samo przyjęcie Huberta do Domu nie stanowiło już wyróżnienia? Był sporo młodszy od innych współmieszkańców, ledwie dochodził do sześćdziesiątki i najprawdopodobniej w ogóle nie był emerytem, tylko rencistą, zatem nie miał prawa być przyjęty do Domu, gdzie przyjmowano tylko osoby zdrowe. A Hubert na pewno nie jest zdrowy, pomyślał złośliwie pan Henryk. Jest chory na głowę. I to od urodzenia. Ale cóż, chory komunista to jednak komunista, i tak należy mu się więcej. Narzucili go prawdopodobnie Eugenii odgórnie. Dziwne, że przez te wszystkie lata – jak sam twierdził, był w partii od szesnastego roku życia – nie stracił partyjnej legitymacji, bo z całą pewnością nieraz musiał nieźle dać się we znaki także swoim. Może znał kogoś bardzo ważnego?

Na dole pan Henryk dołączył do kolejki. Na wypłatę pieniędzy czekało jeszcze ponad dziesięć osób, mógł więc był zrobić sobie herbatę i tak by zdążył. A może by nie zdążył? Skoro księgowa tak się spieszyła…

– Ale udało się wczoraj, nie ma co! – odezwał się pan Zdzisław Gracz, odwracając się do pana Henryka, z czym? Z uśmiechem!

– Ehm… – odpowiedział pan Henryk niepewnie. Czyżby wczoraj był jakiś mecz futbolowy?

– Ale najlepsze było z tym „Ada to nie wypada”.

– A! Rzeczywiście, rzeczywiście – ucieszył się pan Henryk. Prawie zapomniał o koncercie, a przecież to było zaledwie wczoraj rano.

– Ale że pan tak śmiało powiedział… Musiała ustąpić! Bo kim my niby jesteśmy? Wychodzą, wchodzą, przerywają. A tu – nie. Nie będzie tak dalej. Teraz to, co my chcemy.

– Tak – powiedział pan Henryk. – No właśnie.

– Jakby pan nie… tego, to ja bym… tego. Bo do czego to podobne? Za długo nas tak, pan wie… – tu pan Zdzisław wyciągnął prawą rękę i mocno zacisnął w pięść. – Za długo.

– Tak. I jeszcze żeby to jedzenie tak trochę, no wie pan – powiedział pan Henryk, mimowolnie przechodząc na styl pana Zdzisława. – Chociażby trochę więcej.

– O, to, to – odrzekł pan Zdzisław.

Zanim przyszła jego kolej, pan Henryk zdołał jeszcze odbyć kilka podobnych konwersacji. Okazało się, że jego wystąpienie na koncercie było powszechnie komentowane i spodobało się.

Księgowa zwykle zachowywała się trochę nieuprzejmie (jakby wypłacała im zasiłek z własnej kasy, a nie część emerytury), ale pan Henryk wiedział, jak radzić sobie z kobietami na urzędach – sam przecież przez wiele lat pracował jako urzędnik. I być może udałoby się mu odebrać pieniądze pani Elżbiety, mimo braku upoważnienia, dowodu osobistego oraz legitymacji emeryckiej właścicielki kieszonkowego, jednak nazwiska pani Elżbiety na liście wypłat w ogóle nie było.

– Ta pani musi koniecznie to wyjaśnić! – powiedziała surowo księgowa. – Będzie jej bardzo przykro, jeśli i w przyszłym miesiącu również będzie musiała obejść się smakiem. A ja bez zlecenia wypłacać nie mogę!

Więc proszę to wyjaśnić i to natychmiast! W końcu to wy nawaliliście, nie pani Dąbrowska, chciał powiedzieć pan Henryk, ale powstrzymał się. Było pewne, że księgowa nie posłucha jego poleceń.

– Poza tym proszę zapamiętać, że w przyszłym miesiącu wypłata będzie w piątek, a nie we wtorek. W ostatni piątek, trzy dni później – powiedziała księgowa, jakby chcąc się jakoś panu Henrykowi przysłużyć. Choćby i wiadomością, co prawda nieprzyjemną, ale użyteczną, której wcale nie musiała mu podawać. A podała.

– Niemożliwe! – wykrzyknął pan Henryk, przerażony myślą o dodatkowych trzech dniach w miesiącu, w którym przewidywał szereg nowych wydatków.

– Ten naród jest wiecznie niezadowolony – powiedziała księgowa. – Przecież ta zmiana jest przez podwyżki! Dostajecie wszyscy podwyżkę, wszyscy emeryci i renciści! My, pracujący nic, tylko wy! I jeszcze niezadowolenie!

– A ile to będzie? Tak do ręki? – spytał pan Henryk. Wiedział, że z urzędnikami nie należało wchodzić w żadne dyskusje, tylko działać według własnej linii i korzystać z okazji, gdy chcą mówić.

– A co to ja, prorok?! – księgowa zajrzała do listy wypłat i powiedziała. – Jak u pana, to chyba ze dwieście złotych dojdzie do kieszonkowego. I co, źle?

Jeszcze za życia Czesławy byłaby to przyzwoita suma, ale od tego czasu ceny tak poszły w górę… Wystarczy na cztery listy lotnicze do Bożeny. Albo na dziesięć rolek papieru toaletowego, czyli cały sznurek, pomyślał pan Henryk, a głośno powiedział:

– Dziękuję – i uśmiechnął się do księgowej. Nie nazbyt serdecznie, ale miło.

Wyszedłszy z pokoju Eugenii, gdzie księgowa wypłacała (lub nie!) pieniądze, pan Henryk przystanął przy oknie, żeby zebrać myśli. Należało, jak sądził, powiedzieć pani Elżbiecie, że nie dostanie kieszonkowego aż do przyszłego miesiąca. Dla pana Henryka wiadomość ta byłaby jak cios pięścią w brzuch, ponieważ nie posiadał żadnych dodatkowych zasobów. Pani Elżbieta z kolei wydawała się wręcz zapominać o kieszonkowym, może więc dysponowała jakimiś pieniędzmi? Poza tym i tak niewiele mogła uczynić przed upływem miesiąca, wypłaty bowiem następowały wyłącznie w dniach przyjazdu księgowej, to jest w każdy ostatni wtorek, a teraz piątek miesiąca. A zatem… Pan Henryk westchnął. Wchodzić czy nie wchodzić? Oto jest pytanie. Powinienem jej powiedzieć, pomyślał pan Henryk i ruszył w stronę schodów. Po dwóch wejściach – jeszcze pod rząd! – zwykle nogi miał tak ciężkie, że musiał się położyć. A tu trzeba było czatować na listonosza i pójść do biblioteki. I kupić szalik. Pan Henryk podszedł do schodów, postawił nogę na pierwszym stopniu i chwycił za poręcz. Patrząc w górę stał i czekał, aż w jego duszy dojdzie do rozstrzygnięcia i zapadnie decyzja.

Nie czekał długo. Strzeliły z hukiem drzwi wejściowe i pan Henryk usłyszał znajome głosy.

– Czy to na nas pan tu tak czeka, panie Heniu? – spytała wesoło Sabina i zaczęła śpiewać Umówiłem się z nią na dziewiątą, tak mi do niej tęskno już. Zaraz wezmę od szefa a’ konto… – podjęła pani Bożena.

– A właśnie – przerwał pan Henryk. – Czy panie już wzięły pieniądze? Bo księgowa zaraz wychodzi! A wtedy wypłata za miesiąc, i to w piątek, nie we wtorek!

– Co?! – wykrzyknęła Sabina – Przecież dopiero dziewiąta!

Pani Bożena ruszyła ku drzwiom gabinetu Eugenii.

– Patrz, a gdybyśmy nie spotkały pana Henia!

– Dlaczego nikt nas nie uprzedził!! Mogłyśmy wrócić za godzinę i dopiero byśmy miały bal! Boże, wyobraź sobie!

Panie Bożena i Sabina zniknęły w gabinecie. Pan Henryk pozostał niezwykle rad, że oto znalazło się rozwiązanie jego problemu wejść czy nie wejść. Wejdzie Sabina i wszystko Elżbiecie powie, a może trochę się nią zaopiekuje w dobroci swojego serca? Jeszcze raz pokaże Mroczkowej, że Elżbieta ma swoich popleczników?

Przekazawszy paniom Sabinie i Bożenie swoją prośbę, wymieniwszy kolejną porcję żartów (również na temat podwyżki, która jak wyliczyły panie, nie miała wystarczyć nawet na kilogram jabłek – tak zdrożały od poprzedniego roku!) i docinków (nie tylko Sabina miała w sobie życie. Pani Bożena też, i owszem. Stawała się coraz bardziej śmiała), pan Henryk wyszedł przed Dom, aby spacerując czekać na listonosza, który zwykle zjawiał się koło dziesiątej, ale czasem też wcześniej. Zanosiło się na deszcz. Dzień był ciemny od rana, choć na niebie prześwitywała co jakiś czas jasna szczelina słonecznego blasku. W powietrzu czuło się poranną, jesienną wilgoć. Tak, pomyślał z zadowoleniem pan Henryk. Tak, tak, tak.

Miał teraz czas, by przemyśleć różne rzeczy i po swojemu je w głowie ułożyć. Westchnął głęboko. Ostatni raz czuł się tak zdrowo przed dziesięciu laty. Wtedy w górach…? Stop. O, nie.

Szkoda, że nie posadzili tu więcej róż. Tak mało tu kwiatów, prawie same krzewy, drzewa, trawa. I dlaczego? Daleko, pod płotem spacerowały po trawie, wśród liści, dwa kruki. Powiedziałem, że się ruszę i ruszyłem się, pomyślał pan Henryk, tym razem mając na myśli koncert. Samo wydarzenie przeżył ot tak, niezbyt mocno. Bardziej ten moment, gdy u Eugenii w pokoju artystka powiedziała, że to wszystko dzięki panu Henrykowi. I dzisiaj tyle osób mu gratulowało – z pewnością rzucił kamień w wodę, i na własne oczy widział rozchodzące się kręgi. Czy jednak naprawdę coś zrobił? Jeśli list nie przyjdzie albo Elżbieta się cofnie, albo może w ogóle zmieni zdanie… Wyprowadzi się i zniknie. Albo pójdą tam razem za dwa dni od dziś i portier ich wyśmieje. Poszczuje psami. Wrócą wtedy tak, jak wyszli, ale nie będzie już nadziei… Stąpał po kruchym lodzie, to było pewne. Wszystko było do zdobycia, ale, prawdę mówiąc, nic jeszcze nie miał w ręku, prócz wiary.

Tego dnia listonosz nie miał dla pana Henryka żadnego listu. Pan Henryk spędził przedpołudnie w bibliotece na Koszykowej. Ponieważ postanowił na razie nie wydawać pieniędzy (dopóki nie wyjaśni się, jaka jest sytuacja finansowa pani Elżbiety), nie poszedł do kawiarni Na Rozdrożu. Mając jednak ochotę na szklankę gorącej herbaty, najpierw rozkasłał się kilka razy (umiejętność wywoływania kaszlu zdobył pan Henryk w oflagu – przydawała mu się na scenie amatorskiego teatru, ale nie tylko. Teraz, w ciszy panującej w czytelni, kaszel pana Henryka naprawdę uzyskiwał pełnię wyrazu), a potem podszedł do znajomej bibliotekarki, pani Ani, i z trudem łapiąc powietrze, poprosił o parę łyków herbaty do popicia lekarstwa. Lub cokolwiek innego, byle nie sprawiać kłopotu. Niedługo potem siedział w wygodnym fotelu na korytarzu ze szklanką gorącej i słodkiej herbaty. A na spodku miał jeszcze łyżeczkę i kawałek cytryny. To było właśnie to, czego mu było potrzeba, żeby móc poczuć, że żyje. Każdy łyk herbaty rozgrzewał mu serce i ciało, aż w końcu jasnożółty płyn dotarł do głowy i pan Henryk uczuł przyjemne rozświetlenie myśli. W tym stanie począł rozważać najbliższą przyszłość i kroki, które należało jeszcze podjąć. Postanowił też zaraz po wyjściu z biblioteki, w sklepie warzywnym na rogu Koszykowej i Mokotowskiej, sprawdzić czy mają cytryny. I jeśli mają – wiedział, że czasami bywały tam dostawy cytrusów i można było dostać również pomarańcze w kolorowych, pachnących papierkach – postanowił kupić jedną cytrynę dla pani Elżbiety, nie żałując pieniędzy.

Był to zadziwiająco szczęśliwy dzień, przynajmniej w tym sensie, że wszystko, co pan Henryk zamierzył, udawało się. Kupił cytrynę, stojąc w kolejce ponad kwadrans, przez co mógł spóźnić się na obiad, ale na placu na Rozdrożu podjechał autobus i pan Henryk dotarł do Domu minutę przed trzynastą.

Pani Elżbiecie spodobała się cytryna, i to tak bardzo, że podczas obiadu położyła ją na środku stołu i stwierdziła wszem i wobec, że „cytryna jest piękna”, czego, jak się wydawało, ani pan Ryszard, ani tym bardziej Borzym nie potrafili, przynajmniej na pierwszy rzut oka, dostrzec. Lubi żółty kolor, zanotował w pamięci pan Henryk, przypomniawszy sobie żółtą miskę pani Elżbiety. Był bardzo z siebie zadowolony.

Po południu udało się panu Henrykowi kupić szalik i cztery rolki papieru toaletowego, którego nikt się w sklepie mundurowym nie spodziewał, więc kolejka była zaledwie kilkunastominutowa. Pani Elżbieta, jak się okazało, miała jakieś własne pieniądze ze sprzedaży książek w antykwariacie, pan Henryk mógł więc bez obawy dysponować swoim kieszonkowym. Wracając do Domu z szalikiem, opakowanym w beżowy papier, i papierem toaletowym na sznurku, zgrabnie spoczywającym na ramieniu, pan Henryk zdał sobie sprawę, że po raz pierwszy oprócz własnych myśli, ma też jakiś materialny dowód (to jest szalik) na to, że jego plany nie pozostają tylko w sferze imaginacji starszego pana. Jednak listu ciągle nie było i pan Henryk zaczął się obawiać dojmującej klęski. Nie, że odmówią. Ale że w ogóle nie odpiszą.

List nadszedł w środę rano. Pan Henryk siedział właśnie w swoim pokoju, przy stole, naprzeciwko pana Ryszarda, zatopionego w słuchaniu. Przyszywał guzik do koszuli. Hubert od rana gdzieś zniknął, pozostawiając jednak zapach, którego nie był w stanie zabić nawet dym z papierosów pana Ryszarda. A przecież palił on Klubowe na przemian z Ekstra Mocnymi!

– Heniek, Heniek! – usłyszał pan Henryk wołanie na korytarzu. Po chwili Jurek Borzym stanął w drzwiach. – Listonosz do ciebie, Heniek. Zejdź szybko.

Pan Henryk zerwał się z krzesła. Brać kurtkę?, przemknęło mu przez myśl, ale dał spokój.

– To pewnie od córki, z Wielkiej Brytanii – mówił Borzym, który nie wiedzieć czemu schodził teraz z panem Henrykiem po schodach. Najwyraźniej nie miał żadnych kłopotów z nogami.

– Nie – odparł pan Henryk i nagle przystanął. – Co? Listonosz powiedział ci, że to list z Anglii?

– Nie wiem – powiedział Borzym. – Myślałem, że twoja córka mieszka w Londynie? Czyli w Anglii, nie?

– Owszem – powiedział pan Henryk, przyspieszając kroku.

Czuł, jak wali mu serce. Ostrożnie, Heniu, po co się tak męczyć?, upomniała go pani Czesława. Nie jestem wcale zmęczony, wyjaśnił pan Henryk żonie. Trochę się denerwuję, to wszystko. Oj, Heniu, Heniu, powiedziała pani Czesława. Tymczasem dotarli na dół i pan Henryk zobaczył na własne oczy listonosza. Był to potężny mężczyzna, po pięćdziesiątce, w czapce z daszkiem. Wielką, czarną torbę postawił na stoliku pod oknem.

– Pan Henryk Dąbrowski? – spytał.

– Tak – odpowiedział pan Henryk.

– Ma pan dowód?

Pan Henryk cofnął się lekko.

– Ale o co chodzi? – spytał.

– Polecony. Bez dowodu nie wydam.

– Polecony? – zdziwił się pan Henryk. – Ale dlaczego polecony?

– Jest dowód? – spytał listonosz.

– Jest na górze – powiedział pan Henryk. – Ale… to dwa piętra.

– Bez dowodu nie wydam poleconego. Co będzie?

Pan Henryk westchnął. Gdyby wziął kurtkę…

– Co Heniek? Nie bardzo… tego na górę, co? Ja pójdę! – powiedział Borzym. – Gdzie masz dowód?

– W kurtce – powiedział pan Henryk. – Jeśli mógłbyś, to rzeczywiście… To znaczy, najlepiej byłoby przynieść kurtkę.

Pan Henryk z listonoszem zostali w holu, w ciszy stojąc jeden obok drugiego. Mijały sekundy, a pan Henryk nie mógł się przemóc, by spytać, skąd ten list? Od kogo? Czy…

– Z banku zawsze są polecone – powiedział listonosz.

– Z banku – jęknął pan Henryk.

Po chwili usłyszeli kroki.

– Dziękuję, Jurku – powiedział pan Henryk i podał dowód listonoszowi.

– Nie ma za co – powiedział Borzym. – Od córki, co?

– Oto list – powiedział listonosz i podał panu Henrykowi kopertę z przezroczystym okienkiem i nadrukiem Bank Polska Kasa Opieki. – A tu się pan podpisze, żeby pokwitować.

Koniec, pomyślał pan Henryk. Koniec i kropka.

– Nie od córki? – spytał Borzym.

– I jeszcze zwykły dla pana – powiedział listonosz i podał panu Henrykowi biały list. Nazwisko pana Henryka i adres wypisane były ręcznie, ale w lewym rogu znajdowała się pieczątka. Pan Henryk odsunął kopertę jak najdalej i wytężył wzrok. Tak! Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego, Zarząd Główny! Jest! O miły Jezu!

– Dziękuję! – powiedział żarliwie pan Henryk do listonosza. – Dziękuję!

I nagle widząc jego postać na tle okna, pewien bezruch świadczący, że listonosz na coś czeka, pan Henryk przypomniał sobie czasy, gdy mieszkał jeszcze u siebie w domu. Wtedy za przyniesienie listu poleconego dawało się listonoszowi napiwek.

– Niech pan poczeka! – wykrzyknął pan Henryk i zwrócił się w stronę Borzyma, ciągle jeszcze trzymającego w rękach kurtkę pana Henryka. – Chwileczkę!

Pan Henryk znalazł portfel, wyjął monetę (z tych cięższych) i wręczył listonoszowi.

– Jeszcze raz dziękuję.

– Nie trzeba! – powiedział listonosz, wzruszył ramionami, wziął monetę, swoją torbę i wyszedł.

– No, no! To ty, Heniek, jesteś burżuj! Stać cię na napiwki! – powiedział z podziwem Borzym.

Pan Henryk odebrał mu kurtkę i założył.

– Dobry z ciebie kumpel, Jurek. Do zobaczenia – powiedział i wyszedł w ślad za listonoszem.

Swoje listy otworzył dopiero w czytelni biblioteki na Koszykowej. Ten z banku zawiadamiał o otwarciu konta na jego nazwisko i o wpłynięciu sumy stu dolarów. Ten drugi zawierał zaproszenie na spotkanie z prezesem PRON-u, Janem Dobraczyńskim, w dniu 10 października o godzinie 18.00, dokładnie tak, jak zaproponował pan Henryk w swoim liście.

List z PRON-u napisany był na maszynie i z pewnością był to oryginał. Pan Henryk natychmiast pożyczył od znajomej bibliotekarki ołówek i gumkę, gdyż kluczową część planu pragnął wykonać od razu, od ręki. Lekko pośliniwszy gumkę rozmazał delikatnie 0 w liczbie 10 i po 1 postawił ołówkiem małą, czarną kropkę. Z daleka wyglądało to nadal jak data 10 października, ktoś bardzo krótkowzroczny mógłby jednak uznać to za 1 października. O ile byłby do tego jeszcze roztargniony. Odliczanie startu rakiety kosmicznej zostało rozpoczęte. Co nie znaczy, pomyślał pan Henryk, że rakieta poniesie go na księżyc. Do tego dużo jeszcze brakowało. Zarówno przedpołudnie, jak i popołudnie spędził pan Henryk poza Domem. Najpierw w bibliotece, a potem na długim spacerze Alejami, w te i wewte, aby móc swobodnie obserwować, co się dzieje w Pałacu.

Do 14.30 parking opuściły wszystkie samochody prócz poloneza najstarszego typu. O 15.30 z Pałacu wyszedł młody (dosyć) człowiek, zamknął drzwi na klucz (który zabrał), zapukał w okno pawilonu i wsiadł do poloneza. Tymczasem z pawilonu wyszedł dozorca i otworzył bramę, podnosząc dolną zasuwkę. Polonez wyjechał, a dozorca zamknął bramę, wieszając na niej wyjętą z kieszeni kłódkę. Zadowolony pan Henryk ruszył szybkim marszem w stronę kawiarni Na Rozdrożu, gdzie przy herbacie (z cytryną i z cukrem) dokończył pracę nad swoim planem ataku na Pałac. Akcja miała się składać z czterech etapów. Etap pierwszy – przygotowanie. Etap drugi – zdobycie terenu operacji i zabezpieczenie go do godzin rannych. Etap trzeci – pobyt właściwy na terenie Pałacu. Etap czwarty – opuszczenie Pałacu i powrót do Domu. Najważniejszy był etap trzeci. Najtrudniejszy i najbardziej ryzykowny – drugi.

Plan pana Henryka był wariantowy. Szczegóły planu zapisał na czterech karteczkach – każdy etap na osobnej kartce. Momenty szczególnej niepewności zaznaczone były gwiazdkami, poniżej gwiazdek struktura planu rozgałęziała się na dwa, a nawet cztery podsłupki, odpowiadające różnym wariantom wydarzeń. Ogólnie pomysł był jednak prosty – stary, chory człowiek, zaskoczony niekorzystnym obrotem spraw dostaje ataku serca – nic groźnego, broń Boże zawał, po prostu trzeba wyleżeć kilka godzin i tyle. Dostaje więc te godziny i miejsce zarówno dla siebie, jak i swojej opiekunki – żony, czy… czy kogokolwiek, w każdym razie opiekunki. Rano, już zdrowy, odjeżdża wdzięczny wraz z opiekunką tam, skąd przybył. Oczywiście, musi być kimś ważnym, cennym dla instytucji. Komu trzeba pójść na rękę, przypodobać się. Kogo jednak można spokojnie zostawić na kanapie w gościnnym pokoju. Z pewnością to był najsłabszy punkt planu – pan Henryk nie wiedział, czy w Pałacu jest pokój lub pokoje gościnne. Jednak musiała być jakaś kanapa, na której można było się położyć. Najgorszy wariant zakładał, że jedyny dostępny pokój z łóżkiem znajduje się w domku dozorcy. I że trzeba go będzie dzielić razem z dozorcą. A wtedy pan Henryk musiałby swoją przysięgę spełnić w innym czasie i w inny sposób. Musiałby czekać na nową okazję i ułożyć nowy plan.

Patrząc na karteczki rozłożone na stoliku pan Henryk pomyślał, że przypominają mapę nieba, tak wiele było tam wykaligrafowanych gwiazdek. Właściwie był to „gwiezdny plan”, nazwa tym słuszniejsza, że pan Henryk chciał przy jego pomocy zdobyć gwiazdkę z nieba… Potrzebne było szczęście, tak, potrzebny był cały szczególny układ okoliczności, które by się tak ustawiły jak czasem kamienie w rwącym strumieniu – wtedy, choć nie ma mostu, a woda całkiem głęboka można przejść suchą stopą na drugą stronę. Pan Henryk takie plany kiedyś już w swoim życiu przeprowadzał. Bywało, że plan ścisły, precyzyjny nie był możliwy ze względu na niejasne lub zmienne okoliczności. Wtedy opracowywali (ma się rozumieć w oflagu) plany drugiego stopnia, gdzie na każdym etapie należało oszacować i wykorzystać najbardziej sprzyjające elementy rzeczywistości. Ważne przy tym były dwie reguły: by początek akcji można było precyzyjnie skontrolować i by na każdym etapie możliwe było wycofanie.

Podczas kolacji pan Henryk sprawiał wrażenie roztargnionego. Nie odpowiedział na zaczepkę kucharki, zabrał talerz, zanim pomocnica zdążyła nałożyć marmoladę. Dla niego taka kolacja – biały ser, ogórek konserwowy i łyżeczka marmolady oraz chleb – to było nic, nic, nic. Ale pani Elżbieta była zadowolona! I taka uśmiechnięta, wręcz świetlista. I zdrowa, co najważniejsze. Było tak, jak mówiła – choroba łatwo ją brała, ale też szybko puszczała. Czy łatwo… czy niełatwo? Czy to się uda? Czy to się uda… wszystko? Tak, tym był zgnębiony… a jeśli nie aż tak, to w każdym razie tym przejęty…, po prostu się bał. Bał się, że coś nie wyjdzie. Że w którymś momencie misternego scenariusza ona krzyknie: nie! i wybiegnie. Opuści go, zostawiając z dozorcą.

I będzie po wszystkim.

Albo w ogóle powie „nie” już dzisiaj, zaraz. Za godzinę. Po kolacji. Bo chociaż w Łazienkach zgodziła się i w piwnicy na Freta powiedziała „tak”, to przecież łatwiej obiecać coś, co nie wiadomo czy się ziści niż naprawdę wziąć udział w…w, co tu dużo mówić, wariackim przedsięwzięciu! Zaproponować damie randkę w pałacu PRON-u! Doprawdy, szkoda, że nie w Pałacu Mostowskich! Co za dziwaczność, głupota, nierozwaga! Co za absurd, bezsens! Nagle przemknęło panu Henrykowi przez głowę, żeby dać spokój, wycofać się i zapomnieć o nieszczęsnym pomyśle. W tej samej jednak sekundzie szarpnął nim sprzeciw. Nigdy! Poprzysiągł i dotrzyma. A jeśli ktoś się wycofa, to na pewno nie on, nie Henryk Dąbrowski.

A zatem nie było co zwlekać. Być może pani Elżbieta była już na tyle zdrowa, że mogłaby wyjść na krótki spacer przed snem. Ale pan Henryk uznał, że porozmawiają tutaj, na miejscu. Po prostu na korytarzu drugiego piętra.

– Dobrze – powiedziała pani Elżbieta i o wpół do ósmej, tak jak się umówili, wyszła ze swojego pokoju, niosąc w rękach małą tackę z czajniczkiem i dwiema filiżankami.

– Może pomóc?! – wykrzyknął pan Henryk i rzucił się w jej kierunku, jakiś niezwyczajnie zmieszany i niepewny.

– Jeśli możesz… jeśli możesz, przynieś krzesła – powiedziała pani Elżbieta nie odrywając wzroku od tacki, którą widocznie bała się upuścić. Stąpała ostrożnie, ale szła bez namysłu w głąb korytarza, aż do zamkniętych drzwi na strych, obok których stała donica z wielkim fikusem. Między nim a kaloryferem pozostawał prawie metr odstępu, tworząc miejsce niespodziewanie ustronne. Tam pani Elżbieta kazała panu Henrykowi ustawić dwa krzesła. Tacę postawiła na donicy fikusa.

– Ach! – westchnęła zadowolona, sadowiąc się naprzeciwko pana Henryka, tyłem do korytarza i bokiem do fikusa. – Wypijesz niesłodzoną? Zapomniałam wziąć cukier.

– Ty nie słodzisz, prawda? – upewnił się pan Henryk.

– Rzadko. Mogę wypić słodką, ale wolę bez cukru.

– Cukier dodaje siły – powiedział pan Henryk.

– Tak? Ale ja i tak jestem silna.

– Szczególnie po chorobie.

Pani Elżbieta roześmiała się.

– I po co ta reklama cukru, Heniu, skoro i tak go nie ma?

– Pójdę i przyniosę – powiedział pan Henryk, wstając. – Nie, nie, nie ruszaj się, przejdę bokiem.

Pan Henryk w miarę zgrabnie zdołał przesunąć się nie potrącając wielkich, grubych liści, a następnie pobiegł do swojego pokoju po cukiernicę i natychmiast wrócił. Wolałby zostać w pokoju, położyć się na chwilę, uspokoić walące serce, może pomyśleć o czymś innym – np. jak odesłać Bożenie jej sto dolarów – ale czuł, że nie czas na ucieczkę. Że musi bez zwłoki, od razu zanurzyć się w zimnej wodzie. Nad morzem, w wakacje, pani Czesława zawsze przeciągała moment zanurzenia jak tylko mogła, liczyła do 33 albo 44, i wręcz nienawidziła nagłego ochlapania. Natomiast pan Henryk wchodził do wody bez wahania, co najwyżej mówił: brr!

– I co słychać? – zagadnęła pani Elżbieta i sponad chińskiej porcelanowej filiżanki uśmiechnęła się.

– Jutro nie nocujesz w Domu – oznajmił pan Henryk jakimś dziwnym, zachrypniętym basem.

I natychmiast pomyślał z wściekłością, że nie mógłby znaleźć głupszego sposobu oznajmienia wiadomej nowiny! A po chwili uznał, że może dobrze? I poczuł, że jest już dużo spokojniejszy. Pani Elżbieta powoli odstawiła swoją filiżankę na tacę, po czym nie podnosząc wzroku wzięła ją znowu do ręki. W końcu spojrzała na pana Henryka.

– O osiemnastej musimy być na miejscu – kontynuował pan Henryk. – Wrócimy rano na śniadanie.

Pani Elżbieta znowu odstawiła filiżankę na tacę.

– Spakuj coś do spania, szczoteczkę do zębów, pastę, mydło, ręcznik. Weź jakąś torbę… jakbyś wyjeżdżała na dwa dni. I dowód osobisty… na wszelki wypadek. Możesz wziąć książkę, jeśli chcesz – ciągnął pan Henryk, żeby nie dopuścić do ciszy, dorzucić do tej chwili jakiś normalny, naturalny koloryt. Pani Elżbieta milczała, patrząc na czajniczek, a może na przyniesiony przez pana Henryka cukier. Pan Henryk poczuł, że kręci mu się lekko w głowie, jak po ogromnym wysiłku. Albo jakby nałykał się dużo świeżego powietrza. Miał wrażenie, że pani Elżbieta siedzi daleko, daleko, pod drugą ścianą wielkiej przestrzeni i że gdyby się teraz odezwała, jej słowa miałyby pogłos.

– Dobrze – odezwała się w końcu. – Czy mam zabrać kanapki?

Pan Henryk chwycił jej rękę – lewą miała wolną – i dosłownie obsypał pocałunkami. Z bardziej szczegółowym planem jutrzejszego wieczoru obiecał pan Henryk zapoznać panią Elżbietę po śniadaniu. Pani Elżbieta musiała też wpisać się do Księgi Wyjść. Jakkolwiek pensjonariusze Domu nie musieli prosić o pozwolenie nocowania poza Domem, byli jednak zobowiązani każdorazowo informować o planowanej nieobecności. Pan Henryk nigdy dotąd tego nie robił, nigdy bowiem nigdzie nie wyjeżdżał, a nocować poza Domem nie mógł, bo nie miał u kogo. Co nie było do końca prawdą, zważywszy chociaż jego bratanka Jasia, jednak było prawdą, bo Jaś wcale o obecność pana Henryka w swoim domu nie zabiegał. Sympatycznie tolerował, owszem, jego odwiedziny, częste, odkąd owdowiały pan Henryk został sam po wyjeździe Bożeny. Przez kilka lat pan Henryk chodził do Jasia, żeby móc gdzieś pójść i siedział u niego, żeby nie siedzieć u siebie. Aż któregoś dnia, gdy zadzwonił, że zjawi się koło szóstej (jeśli można?, dodał jak zwykle i jak zwykle Jaś odrzekł można, jeśli wola, to można), gdzieś w tle, ale głośno i wyraźnie usłyszał głos Oli, żony Jasia. Głos ten wykrzyknął: O Boże!. Nic więcej już się nie stało, ale pan Henryk położył słuchawkę na widełki jako inny człowiek. Zrozumiał, że dla Oli (a pewnie i dla Jasia) był po prostu obciążeniem, z dobroci serca obiektem współczucia, ale ileż można…? To, o Boże!, powiedziane zostało z rozpaczą i z rezygnacją, i pan Henryk zawstydził się wtedy, jak chyba nigdy przedtem. W miesiąc później załatwił sobie miejsce w Domu. Rzeczy, których nie chciał się pozbyć, a nie mógł zabrać, zostawił u Jasia w piwnicy. Wtedy też, co znamienne, widzieli się po raz ostatni. Jaś ani razu nie odwiedził wuja w Domu, pan Henryk zaś nie wybrał się z wizytą do domu Jasia. Należy jednak przyznać sprawiedliwie, że dwukrotnie rozmawiali ze sobą telefonicznie – przed Bożym Narodzeniem i przed Wielkanocą – i że w obu przypadkach dzwonił Jaś. Głosu Oli nie było wtedy słychać, ale pan Henryk pamiętał go bardzo dobrze. Sęk w tym, że pan Henryk lubił Olę, lubił patrzeć na tę dużą, łagodną, pulchną kobietę i starał się nawet chronić ją przed gburowatością Jasia, który, choć dobry chłopak, nie umiał mądrze postępować z kobietami. W ostatnich latach właśnie Ola była najbliższą – zresztą jedyną – kobietą w otoczeniu pana Henryka.

Całą tę historię przypomniał sobie pan Henryk przy fikusie, czekając na werdykt pani Elżbiety, przypomniał sobie i tyle. Ale przed snem, myjąc zęby, wrócił myślami do Oli i doszedł do wniosku, że to właściwie wtedy dostał po raz pierwszy od kobiety w pysk. Od dawna już prześladował go pech i dopiero teraz karta zaczynała się odwracać.

Umyć się porządnie, całe ciało mydłem, postanowił pan Henryk rano, przeczuwając, że w czwartek wieczorem może na to nie być miejsca lub czasu. Rano też wytnie ohydnie wrastające paznokcie, czynność najtrudniejsza ze wszystkich zabiegów pielęgnacyjnych, a przez to spychana na kolejny „następny tydzień”, aż paznokcie zrobiły się krogulcze i uwierały przy chodzeniu. Jedna z tych rzeczy, które zmieniły się po śmierci pani Czesławy. Przedtem to ona dbała o stopy pana Henryka.

Choć usnął dobrze i dość wcześnie – przed jedenastą – jednak obudził się w nocy i to dwukrotnie. Za pierwszym razem nie wiadomo czemu, a za drugim z winy Huberta, który dziwnie ni to chrapał, ni to chrząkał, a w końcu wyszedł do łazienki i nie wracał ponad kwadrans, dręcząc tym pana Henryka, który nie chcąc być kolejny raz obudzonym, wolał zaczekać, aż Hubert wreszcie wróci i ułoży się do snu. Mimo tych przygód i niepokojów, nic się panu Henrykowi nie śniło i gdy obudził się rano o szóstej (jak zamierzał) był, owszem, zmęczony, ale w żadnym razie nie pragnął już dłużej leżeć w łóżku. Był całkowicie gotów do działania.

Do godziny siódmej pan Henryk zdołał wziąć prysznic, umyć głowę, ogolić się, a nawet – w pewnej mierze – usunąć włosy z nosa i z uszu. Następnie obciął paznokcie u rąk i nóg, i zszedł na pierwsze piętro, gdzie znajdowała się deska do prasowania i żelazko. Pan Henryk umiał zwinnie obchodzić się z żelazkiem i stwierdził, że chociaż w ciągu ostatniego roku tylko raz zdarzyło mu się uprasować koszulę (gdy szedł na specjalnie zamówioną mszę za duszę pani Czesławy), nic a nic nie wyszedł z wprawy. Jednak jego prasowanie zawsze było trochę niedokładne. Pani Czesława zwykle, jeśli miała czas, poprawiała po nim tu i ówdzie, szczególnie z przodu przy guzikach i kieszeniach. Poprawiała, póki żyła.

Do siódmej dwadzieścia pan Henryk uprasował trzy koszule – jedną na zaraz, drugą – białą i oficjalną – na wieczór. Co do trzeciej musiał się przemóc, gdyż trzeciej już nie chciało mu się prasować, ale rozum podpowiadał, że życie nie kończy się na nocy spędzonej z kobietą… Jest poranek, podczas którego będzie musiał wyglądać równie uroczyście, a nawet bardziej uroczyście… Dla kobiet bardzo ważne są poranki po wspólnie spędzonych nocach… Tak mówił mu rozum, a pan Henryk potulnie słuchał swojego rozumu, choć sam z siebie mało dbał o następny poranek. Cała jego wola skupiona była na wypełnieniu przysięgi, a potem już – co Bóg zdarzy. Jednak przemógł się, a nawet wybrał na piątkowy poranek najładniejszą ze znalezionych w schowku koszul – jasnoniebieską. Być może jednak uprasował ją najmniej starannie. Gdy wrócił do pokoju – tylko jedno piętro w górę, nie było o co robić szumu – Huberta już nie było, a pan Ryszard właśnie się ubierał.

– Dzień dobry – powiedział pan Henryk. – Patrz, gdzie to licho łazi, wczoraj w ogóle nie wstał, wszystko przynosili mu na górę, a dzisiaj już gdzieś śmignął. Coś nowego nam tu szykuje, czy może w ogóle wyjechał?

Pan Ryszard wzruszył ramionami.

– Nie wyjechał.

Pan Henryk powiesił koszule w szafie, spojrzał na pana Ryszarda, który właśnie – nie bez trudu – wkładał skarpetki i nagle zapragnął powiedzieć mu, jak bardzo szczególny dzień jest dzisiaj. Dzień, w którym nie będzie go tu cały wieczór i całą noc. Już chciał powiedzieć to panu Ryszardowi… ale w ostatniej chwili cofnął się. Wyjął z kurtki sztućce i starannie umył, a następnie – nareszcie – wypłukał nieszczęsne etui i powąchał w środku… fu! Należało je wyszorować – tylko czym?! Pan Henryk rozejrzał się dokoła w poszukiwaniu inspiracji i zupełnie niechcący zawadził wzrokiem o pana Ryszarda, który w tym momencie zakończył uwieńczone sukcesem wkładanie drugiej skarpetki i podniósł głowę. Ich spojrzenia spotkały się.

Pan Henryk impulsywnie pochylił się do przodu i powiedział:

– Dzisiaj czwartek… nie będę nocował w Domu. Wrócę rano w piątek.

Pan Ryszard pokiwał głową. Pan Henryk odwrócił się do umywalki – z kranu ciągle ciekła woda i dalej nie wiadomo było, czym wymyć śmierdzące etui. Zawahał się.

– Zabieram też ze sobą Elżbietę – powiedział.

– Na noc? – spytał pan Ryszard jakoś tak chrapliwie.

– Tak – powiedział pan Henryk. – Wróci ze mną rano. W piątek rano.

Pan Ryszard nic nie odrzekł. Pochylił się do szafki tak, że pan Henryk nie mógł dostrzec jego miny. Mimo to pan Henryk poczuł się dobrze i lekko. Poczuł, że wszystko będzie w porządku. Dopiero na korytarzu, gdy już ramię w ramię szli w stronę schodów, pan Ryszard odezwał się i to tylko po to, żeby powiedzieć, że musi wrócić, bo czegoś zapomniał.

– Nie czekaj na mnie – powiedział i pan Henryk poczuł lekkie zdziwienie. Ton i całe zachowanie pana Ryszarda… jakby nieznacznie uległy zmianie, jakby pan Ryszard skupiał uwagę na czymś, w czym pan Henryk nie mógł brać udziału. Co akurat nie byłoby niczym niezwykłym, jednak pan Henryk czuł, że pan Ryszard otoczył się murem obronnym z fosą… i podniósł zwodzony most… czego przedtem – w każdym razie odkąd zostali przyjaciółmi – nigdy nie było. Nic tu nie grało razem. No bo co mu do tego, że pan Henryk i pani Elżbieta…? Albo, że Hubert zniknął?

– Rysiek – powiedział pan Henryk. – Czy coś…?

Pan Ryszard odwrócił się. Przez chwilę stał nieruchomo, aż w końcu rzekł:

– Będzie dobrze – pokiwał głową i zniknął w ich pokoju.

Mimo, że pogoda była nawet ładna – słońce przeświecające przez chmury, wiatr, ale bez deszczu – pan Henryk po śniadaniu wolał spotkać się z panią Elżbietą na korytarzu obok fikusa, aby uniknąć zbytniej ustronności i tym samym zbyt wielu pytań ze strony pani Elżbiety. Cały pomysł był dziwaczny, i doprawdy mógł się udać, ale jedynie jeśli mu się nikt nazbyt nie przyglądał, nie analizował, nie dociekał. Mógł się udać ot, tak, niechcący choć przecież powstał w wyniku skrupulatnej pracy umysłowej pana Henryka.

– Czy chcesz, żebyśmy tam weszli… przez okno? – spytała pani Elżbieta, patrząc wprost na pana Henryka, podczas gdy on sam patrzył w dół, na ogródek.

– Skądże! – oburzył się pan Henryk i z miejsca poczuł lepiej. Nie, nie, szczęśliwie jego plan był o wiele bardziej organizacyjnie zaawansowany. – Przysięgam, że nie narażę cię na żadne ryzyko, ani fizyczne, ani żadne inne. Nie grozi ci też więzienie.

– Ja się wcale nie boję. Jeśli masz mnie za… nie wiem za kogo, to w każdym razie bardzo się mylisz.

Pan Henryk roześmiał się.

– A ja myślałem, że będę cię musiał przez cały dzień dzisiaj uspokajać!

– Mnie?! – wykrzyknęła pani Elżbieta z oburzeniem. – Masz mnie za tchórza? Czasami jestem trochę nerwowa, to najwyżej tyle, ale nie wtedy, gdy komuś grozi prawdziwe niebezpieczeństwo. Nie jestem kobietą, która mdleje na widok krwi!

Pan Henryk spoważniał.

– Mówię serio, niebezpieczeństwo jest tylko jedno, że dziś nam się nie uda i będziemy musieli spróbować jeszcze raz. Posłuchaj. Mamy się dostać do środka, do Pałacu, spędzić tam noc i wrócić rano na śniadanie. Taka była umowa – pan Henryk mówił teraz tonem bardzo konkretnym i rzeczowym, jakby rozmawiali co najwyżej o wycieczce do Wilanowa. Wszystkie kłopotliwe aspekty, wstydliwe i delikatne, ukrył za kulisami rozmowy, na co pani Elżbieta milcząco przystała. Zgodziła się nawet na objęcie jej umową, zawartą w swej istocie wewnętrznie między panem Henrykiem a panem Henrykiem. Teraz obejmował ją umową… za kilkanaście godzin obejmie ją naprawdę… i to nie na stojąco, ani na siedząco – tak się już zdarzało między nimi – ale po raz pierwszy leżąc, już niedługo, dzisiaj wieczorem. Będą leżeli razem przez wiele godzin.

– Mam pewien dosyć szczegółowy plan, ale będzie ci wygodniej…, jeśli szczegóły poznasz w trakcie.

– Ale co ja mam właściwie robić? – spytała pani Elżbieta.

– Wyjdziemy stąd osobno, żeby nie wzbudzać sensacji. Ty opuścisz Dom o 16.45, po czym udasz się na przystanek autobusowy na rogu Belwederskiej i Gagarina. Tam wsiądziesz w dowolny autobus i na 17.15 dotrzesz do kawiarni Na Rozdrożu. Zabierz ze sobą jakąś torbę podróżną – coś do spania, do mycia i coś do ubrania na następny dzień.

– A kanapki? – spytała pani Elżbieta powtórnie, tak jak wczoraj przy fikusie.

– Tak! – pan Henryk uznał ten pomysł za idealny. – Musimy sami zapewnić sobie kolację, tam nie dadzą nam prawdopodobnie nic do jedzenia. Ja wezmę na wszelki wypadek herbatę, ty zajmij się jedzeniem, zgoda?

– Dobrze! – powiedziała pani Elżbieta z radością, przez co pan Henryk ucieszył się podwójnie – raz, że zawsze się cieszył z radości pani Elżbiety, i dwa, bo był zadowolony z siebie, że dobrze, w mgnieniu oka dokonał korekty planu. Nie miał wcale zamiaru obciążać niczym pani Elżbiety, aż tu nagle zrozumiał, że ona chce być w to włączona, mieć swoją funkcję, że zdobywają ten Pałac razem, a nie on dla siebie i dla niej – i z miejsca zmienił front. Był teraz dowódcą, skądinąd znana rola.

– W kawiarni, o 17.15, dostaniesz dalsze instrukcje – oznajmił pan Henryk.

– Mam wejść do środka i zostawić płaszcz w szatni? – spytała pani Elżbieta.

– Tak. To wszystko powinno być zrobione przed 17.15 Równo o 17.15 powinnaś podchodzić już do stolika, przy którym będę na ciebie czekał.

– Tak jest!

Przed rozstaniem pan Henryk przypomniał jeszcze pani Elżbiecie, żeby koniecznie wpisała się do Księgi Wyjść oraz żeby raczej nie rozgłaszała swojej nieobecności, co nie oznacza oczywiście, że powinna coś ukrywać. Właściwie nie planował, że będą swoje wyjście trzymać w tajemnicy, jednak im bardziej się zbliżali do godziny „O”, tym bardziej obawiał się jakiejś dystrakcji, nieprzewidzianej przeszkody, która wszystko uniemożliwi. Najbezpieczniejsze wydawało mu się udawać, że nic się dziś szczególnego nie wydarzy i dopiero przed samą siedemnastą gwałtownie skręcić, wypadając z normalnego rytmu. Po raz kolejny przemknęło panu Henrykowi przez głowę pytanie, czy za to, co planował, mogą z panią Elżbietą trafić do więzienia. Wydawało mu się, że dałby radę się wymigać, a w każdym razie na pewno ochroni panią Elżbietę. Dlatego, między innymi, nie wprowadzał jej w szczegóły.

W pokoju – pan Ryszard jak zwykle leżał na łóżku w słuchawkach i palił papierosa, a Huberta w dalszym ciągu nie było – pan Henryk natychmiast udał się do schowka. Schowek był dla pokoju numer 3 znaczną rekompensatą za niewielką powierzchnię, miał jednak brzydką przypadłość. Oto był zdecydowanie za niski, przez co trzeba w nim było przebywać cały czas skulonym. Albo na kolanach.

Na szczęście pan Henryk był niezbyt wysoki i chociaż nie szczupły, to z pewnością nie gruby. Bez trudu znalazł swój najlepszy neseser w kratkę – właściwie był to neseser pani Czesławy, przywieziony przez nią kilkanaście lat temu z wycieczki do Drezna oraz ciemnoszare palto. Nieco trudniejsze okazało się odnalezienie witaminy E, której w swym planie pan Henryk powierzył rolę nitrogliceryny. Pamiętał, że przeprowadzając się do Domu, włożył wszystkie nieużywane leki do plastikowej torebki, teraz jednak nie wiedział, gdzie włożył torebkę, dopiero po kilku ruchach na chybił trafił odnalazł ją tam, gdzie wcale się jej nie spodziewał, czyli obok paczki z ręcznikami.

Nie wszystkie ręczniki były własnością pana Henryka, większość należała do pani Czesławy. Ale były też dwa stare ręczniki dzieci. Przez chwilę pan Henryk odczuł pokusę, aby zanurzyć w nich nos, przekonać się, czy zachowały zapach jego dawnego domu…, przez mniej niż chwilę stał na krawędzi, gotów naprawdę zrobić to, co pomyślał, aż nagle zdał sobie sprawę, co wyprawia i szybko chwycił leki, zapiął torbę i cały czerwony – ze zmęczenia i ze strachu – wynurzył się ze schowka. Co ty wyprawiasz, Heniu?, zamruczał dobrotliwie sam do siebie pan Henryk. Masz dzisiaj włamać się do Pałacu, zapomniałeś o tym? A może zapomniałeś, po co?

Palto, a właściwie jesionka było zakurzone, dokładnie tak, jak się pan Henryk tego spodziewał. Powiesił jesionkę na wieszaku, wieszak zatknął na uchylonych drzwiach szafy, a następnie zmoczywszy szczotkę do paznokci owinął ją małym ręcznikiem i tym narzędziem zaczął oczyszczać jesionkę od góry do dołu. Sposób okazał się fenomenalny – pan Henryk nie tylko oczyścił, ale też wygładził i odświeżył zmęczone leżeniem w torbie palto. Bardzo zadowolony z siebie odszedł kilka kroków w tył, by podziwiać swoje dzieło. Tak, jesionka mogła stanąć na wysokości planowanego dla niej zadania. Razem z białym szalikiem będzie tworzyć całkiem zgraną parę.

Pan Henryk przetarł jeszcze ręcznikiem neseser, a następnie starannie wypastował i wypolerował buty. Tę czynność bardzo lubił, chociaż od dawna już tego nie robił. Wielu rzeczy, które kiedyś lubił, nie robił od bardzo dawna. Odznaczenia miał pan Henryk schowane w walizce pod łóżkiem, nie dlatego, że były mu do czegoś potrzebne, ale po prostu leżały w pudełku po butach z napisem Dokumenty. Co mógłby założyć na spotkanie z samym szefem PRON-u ten Henryk Dąbrowski, którego miał zamiar udać za kilka godzin pan Henryk? Medale naturalnej wielkości czy miniaturki? Wybrawszy ostatecznie miniaturki – medale i tak zanadto obciągałyby marynarkę, która była dość cienka (by nie rzec licha, ale to już trudno) – pan Henryk schował pudełko do walizki pod łóżkiem i poczuł, że ma już dosyć gimnastyki jak na ten jeden poranek. Nadszedł czas na herbatę.

Pan Henryk nastawił wodę w czajniku i zerknął na pana Ryszarda.

– Napijesz się czegoś? – spytał.

Pan Ryszard pokręcił przecząco głową. Nie otworzył przy tym oczu, ani nie wydał głosu. Pan Henryk pił już herbatę, gdy nieoczekiwanie usłyszał pukanie, po czym drzwi się otworzyły i weszła pani Elżbieta. Pan Henryk zerwał się z krzesła. Nigdy dotąd nie była w jego pokoju i w ogóle jej się tutaj nie spodziewał.

– Coś się stało? – spytał poruszony.

– Słucham? Nic, skąd. Czy mogę wejść?

– Ależ proszę, oczywiście – pan Henryk odsunął krzesło, zapraszając panią Elżbietę. – Proszę, siadaj.

– Nie przeszkadzam Rysiowi? – spytała nieśmiało pani Elżbieta.

– Na pewno nie – powiedział pan Henryk z naciskiem, zerkając przy tym na pana Ryszarda, który leżał na łóżku nieporuszony, niczym wielki marmurowy kloc.

Pani Elżbieta ściszyła głos.

– Nie wiem, Heniu, co wpisać w rubrykę cel wizyty.

– Eee… eee… cokolwiek… po prostu cokolwiek – powiedział pan Henryk.

– Tylko jak wpiszę rodzinny, tak jak inni, takich wpisów jest najwięcej, to chcą, żeby podać telefon albo adres pobytu.

– To może… to może wpisz turystyczny – powiedział pan Henryk i nagle zachciało mu się śmiać, ale jakoś zapanował nad sobą i dodał: – turystyczno-krajoznawczy.

– A adres obiektu? – spytała pani Elżbieta, uśmiechając się do pana Henryka jakoś tak miło i nieśmiało, czym go jak zwykle ujęła i zachwyciła.

– Zaraz pomyślę – powiedział pan Henryk, wpatrując się w panią Elżbietę. Doprawdy przyjemnie było na nią popatrzeć, taką zaaferowaną i ożywioną.

– W rubryce cel wpisz prywatny – odezwał się, nie otwierając oczu, pan Ryszard. – Ja tak zawsze robię. Wtedy nie mają prawa zadawać ci dodatkowych pytań.

Pani Elżbieta spojrzała na pana Henryka.

– Mówiłem Ryśkowi, że wyjeżdżamy dziś po południu. I że wrócimy jutro rano.

– Tak – powiedziała pani Elżbieta. – Na śniadanie.

Pan Ryszard otworzył oczy, usiadł na łóżku i zdjął słuchawki.

– Czego słuchasz, Rysiu? – spytała pani Elżbieta.

Pan Ryszard przez chwilę milczał, w końcu odrzekł:

– Wolnej Europy.

– Ach! Mój tatuś też często słuchał – ucieszyła się pani Elżbieta. – Ale po jego śmierci nie umiałyśmy z mamą nastawić radia na tę stację. Stale uciekał nam głos.

– Trzeba mieć dobre radio – powiedział pan Ryszard. – Najlepsze radio, jakie miałem, to był zwykły mały Pionier, wiecie jaki.

– Jasne, ja też miałem Pioniera. Dostałem po mojej starszej siostrze, bo ona kupiła sobie ładniejsze, wiecie, duże, drewniane, na wysoki połysk – powiedział pan Henryk.

– Mój tatuś też miał Pioniera – powiedziała pani Elżbieta.

– Pionier był najlepszy – powtórzył pan Ryszard. – Ale Promyk, pamiętacie Promyka? Też był dobry.

– Myśmy właśnie mieli Promyka po Pionierze – powiedział pan Henryk.

– Wtedy komuniści nadawali sprzętom takie optymistyczne nazwy, zauważyliście to? Dopiero potem zaczęły pojawiać się te wszystkie Topazy i Ametysty – powiedziała pani Elżbieta a pan Ryszard spuścił nogi z łóżka i oznajmił:

– Chyba napiję się herbaty – po czym popatrzył na panią Elżbietą jakby chciał spytać ty też? Zamiast tego przeniósł wzrok na pana Henryka.

– Napijesz się z nami? – spytał pan Henryk, patrząc na panią Elżbietę.

– Nie, nie. Dziękuję, pójdę już, mam jeszcze tyle rzeczy do zrobienia przed obiadem.

Tak więc panowie wypili sami swoje herbaty, rozmawiając o tym i o owym, ale już nie milczeli i pan Ryszard przestał udawać zamek otoczony fosą. Po herbacie, gdy pan Ryszard wrócił już do słuchania (przedtem otworzyli razem okno), pan Henryk przystąpił do ostatniego punktu planu na okres przedobiedni, czyli do napisania pisma, stwierdzającego poparcie dla PRON-u przez Koło Kombatantów Era. Miał prawo przypuszczać, że pismo nie będzie przez nikogo studiowane – osoby, z którą się umówił, szczęśliwie tam nie będzie, jednak musiał czymś wymachiwać w ciągu pierwszych kilkunastu minut, poza tym lubił być przygotowany aż do drugiej linii – na wypadek, gdyby coś poszło nie tak.

My, niżej podpisani, pisał pan Henryk, pragniemy wyrazić pełne poparcie dla wszelkich działań i inicjatyw Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego, zmierzających do zjednoczenia, umocnienia i moralnej odnowy narodu polskiego. Troszcząc się o stan ducha polskich robotników, inteligencji, a także sfer wojskowych, pamiętając o najważniejszej części społeczeństwa, jaką dla jego przyszłości stanowi młodzież, a również doceniając niezwykłe znaczenie kobiet polskich, pragniemy wnieść swój wkład w dzieło restauracji wiary i nadziei w możliwość dokonania patriotycznego czynu zbudowania silnej i sprawiedliwej Ojczyzny.

Pan Henryk aż się zdziwił, że tak łatwo mu to szło. Nie miał trudności z pisaniem, pani Czesława często go chwaliła za „gadane i pisane”. (Myślał, że jest dla niej najważniejszy na świecie. A okazało się, że nie był). Jak jednak nasiąknęliśmy tymi bzdurami przez te czterdzieści lat!, pomyślał pan Henryk. Wiara i nadzieja? Czy ja doczekam innej Polski? Cały świat musiałby przewrócić się do góry nogami. I uczuł pan Henryk z ulgą, że go to już jakby mniej obchodzi. Niech sobie świat będzie taki, jaki jest, żeby go zmienić trzeba by tytana, a pan Henryk może zbudować wokół siebie piękną, dwuosobową Polskę. Albo nawet kilkuosobową, jak się uda. A zacznie to robić już dzisiaj. A może nawet zaczął już kilka dni temu?

Pan Henryk złożył pod pismem trzynaście różnych podpisów (większość lewą ręką), a za siebie podpisał się Prezes K.K. Era – Henryk Dąbrowski i zrobił na końcu wielki zawijas. I wtedy przyszło mu do głowy, że nikt takiego pięknego pisma nie trzymałby luzem w ręku. Potrzebna mu była szara, papierowa teczka wiązana na białe troczki.

Dochodziło wpół do pierwszej. Bez namysłu pan Henryk włożył do kurtki wymyte sztućce (w dość czystym etui), wziął portfel i wybiegł z Domu. Kwadrans przed pierwszą był już w papierniczym koło Lotosu, szybko kupił teczkę i byłby wyszedł, gdy nagle wzrok jego padł nieoczekiwanie na książkę Listy do Nikodema Jana Dobraczyńskiego. Co za zbieg okoliczności!, zdumiał się pan Henryk i od razu postanowił to wykorzystać. Książka należała do antykwariatu, który od niedawna dzielił pomieszczenie ze sklepem papierniczym, była więc tańsza, niż w księgarni, tym bardziej, że rzeczywiście robiła wrażenie podniszczonej.

Jeszcze lepiej!, pomyślał pan Henryk i kupiwszy książkę, szybkim krokiem udał się w stronę Domu. Oczywiście! Przyjdzie z teczką i pismem oraz z książką po autograf. Tak! Wszystko robiło się przez to jeszcze bardziej naturalne i wiarygodne. W teczce może też trzymać pismo z zaproszeniem na spotkanie.

Mimo, że głodny i to bardzo, pan Henryk po zjedzeniu zupy wyjątkowo marudził nad drugim daniem. Był to kotlet mielony, ale jakiś niedobry, do tego ogórek, dziwnie zapadnięty i kartofle, jak zwykle, mało jadalne. Być może wszystko było jak zwykle. Tylko żołądek pana Henryka był inny. Żołądek był podrażniony i zaciśnięty. Żebyś ty, Heniu, przypadkiem nie dostał sraczki, powiedziała pani Czesława z niepokojem. Nie, nie, odparł pan Henryk. Na wszelki wypadek nie będę jadł drugiego, zamiast tego wezmę jeszcze jeden kawałek chleba, a potem w pokoju wypiję herbatę.

Pani Elżbieta również zjadła słabo, tylko zupę, drugiego nie ruszyła w ogóle, oddała Borzymowi, który bardzo zadowolony zapewniał kilkakrotnie całe towarzystwo, że ma „żołądek jak koń” i na pewno nic mu nie będzie, nie muszą się o niego martwić. Dosyć nieprzyjemny moment nastąpił w czasie deseru (czyli rozwodnionego kiślu malinowego. Ale całkiem dobrego). Niespodzianie zjawiła się Eugenia, niepostrzeżenie podeszła do ich stolika i zorientowała się, że Borzym zjada drugą porcję. Niestety, stały przed nim dwa płaskie talerze.

– A któż to był taki uprzejmy, że odstąpił panu swoją porcję, co, panie Jurku?

– Yyy, ja… to znaczy… – zaczął Borzym bardzo zmieszany, choć przecież nic złego nie zrobił, i w ogóle nic tu nie nosiło znamion przestępstwa.

– Ja – powiedziała pani Elżbieta. – To moje drugie danie.

– Aaaa! – powiedziała Eugenia. – Zatem dalej nie jemy. Nie smakuje?

– To znaczy…

– Zobaczymy, jak pójdzie pani kolacja – powiedziała Eugenia lodowato i wyszła z jadalni.

– Może w takim razie ja ci… na wszelki wypadek… oddam moją kolację, co? – powiedział do pani Elżbiety Borzym, jakby trochę przestraszony.

– Nie będzie mnie dzisiaj na kolacji – powiedziała pani Elżbieta.

– Ani mnie – powiedział pan Ryszard.

– Ani mnie – dodał pan Henryk.

– O kurczę! – powiedział Borzym. – To może… na wszelki wypadek… ja też nie przyjdę?

Wychodząc z jadalni pan Henryk zszedł się w drzwiach z paniami Sabiną i Bożeną. Pani Elżbieta wyszła już w asyście Borzyma i pana Ryszarda, tak więc pan Henryk krótką rozmowę z paniami odbył sam. Sabina doniosła, że pani Mroczek ostro krytykuje jedzenie, co więcej stwierdziła, że „coś trzeba z tym zrobić” i widać, że chce w to koniecznie wciągnąć Sabinę i panią Bożenę, one jednak wolałyby, żeby pan Henio ocenił, o co tu chodzi. Dlatego pomyślały, żeby spotkać się po kolacji, one, Mroczkowa, pan Henio i pani Ela, tym bardziej, że Mroczkowa zrobiła się nagle jakoś bardziej ludzka. Może to jednak nie ona wypaliła dziurę w serwetce panie Elżbiety?

– Rozmawia nawet z tym Hubertem – powiedziała pani Bożena, pociągając nosem z niesmakiem. – Z tym Hubertem, komunistą z waszego pokoju.

– Z Hubertem? – zdziwił się pan Henryk, ale doprawdy nie mógł teraz, nie był w stanie się w to zagłębić. – Niestety, dziś wieczorem nie mogę, będę nieobecny, może po powrocie.

– Po powrocie skąd? – spytała pani Bożena.

– A może pani Ela będzie obecna? – spytała podstępnie Sabina.

Pan Henryk westchnął.

– Nie, Elżbiety dziś po kolacji też nie będzie.

– A dokąd to się państwo wybieracie? – spytała natychmiast Sabina. – Tak sami, tylko we dwoje?

– Daj spokój, daj spokój – wykrzyknęła pani Bożena. – Powiedział pan, panie Heniu, po powrocie, a to znaczy kiedy dokładnie, kiedy pan wraca?

– I gdzie się państwo wybieracie – powtórzyła Sabina – jeśli można wiedzieć, jeśli to nie jest jakaś tajemnica.

Sabina, pełna życia, mówiła coraz głośniej i głośniej, tymczasem obok przechodzili pensjonariusze w drodze z jadalni do pokojów, za rogiem zaś znajdował się gabinet Eugenii, a w nim Eugenia i jej uszy. Trzeba to było natychmiast przerwać.

– Miłe panie, porozmawiajmy jutro po kolacji, moja wieczorna, krótka nieobecność nie ukrywa, niestety, niczego ciekawego – wybieramy się z Elżbietą do piwnicy w jej dawnym domu, po… – pan Henryk zastanowił się nad najmniej romantycznym z możliwych skojarzeń – … po kalosze. Zapomniała kaloszy.

Wszystko to było niepotrzebną przeszkodą, dzielącą pana Henryka od rozpoczęcia przygotowań. Musiał się skupić. Spakować. Ubrać. Pamiętać o termosie z herbatą i teczce z troczkami. Mógł się jeszcze zdecydować na wyciągnięcie ze schowka kapelusza, w którym wyglądał nader dostojnie. Ale kapelusz był brązowy i stylem trochę nie pasował do białego szalika. Zrezygnować z szalika?… Nie! Dopiero po spakowaniu nesesera pan Henryk przypomniał sobie rozmowę z paniami i pobiegł do pokoju nr 7, by uprzedzić Elżbietę o kaloszach. Jednak było już za późno. Sabina zdążyła przed panem Henrykiem.

– Powiedziała, że podobno idziemy dziś po jakieś kalosze. Powiedziałam, że nic o tym nie wiem, a one bardzo się śmiały. Spytały mnie, dokąd wybieram się dziś wieczór, a ja powiedziałam, że do… do kuzynki, czy dobrze?

– Bardzo dobrze – powiedział pan Henryk zrezygnowany. – Bardzo dobrze.

– A czy ty, Heniu, wpisałeś się do Księgi Wyjść? – spytała pani Elżbieta.

– A niech to licho! Wiedziałem, że o czymś zapomniałem – wykrzyknął pan Henryk.

Z tego powodu pan Henryk zdecydował się zejść na dół dodatkowy raz, choć przecież mógł wpisać się do Księgi wychodząc. Obawiał się jednak, że w swoim paradnym stroju z neseserem wywoła niepotrzebną sensację.

Gdy wszedł (wdrapał się, z trudem doczłapał) z powrotem na górę było już sporo po piętnastej. Do wyjścia została panu Henrykowi godzina, tylko jedna, ostatnia godzina. Może wróci tu po wielu miesiącach spędzonych w więzieniu? A może nie wróci nigdy? Uspokój się!, powiedział do siebie stanowczo pan Henryk. Wrócisz tu jutro jako mężczyzna, szczęśliwy mężczyzna, który spełnił swoją przysięgę. Tak, powiedziała pani Czesława. Pan Ryszard słuchał radia, paląc papierosa. Hubert w dalszym ciągu był nieobecny.

ROZDZIAŁ 12

O 16.30 pan Henryk ogolony, w ciemnoszarej jesionce, w wycięciu której widać było białą koszulę i szary krawat w delikatną niebieską kratkę, z neseserem i parasolem, ale bez szalika (schował w neseserze, postanawiając włożyć go dopiero w kawiarni), odwrócił się i stojąc już w otwartych drzwiach powiedział do leżącego na łóżku pana Ryszarda:

– Do widzenia. Do jutra.

Pan Ryszard otworzył oczy.

– Szczęść ci Boże, Heniek – odparł.

Pan Henryk odetchnął z ulgą, nagle uspokojony. Tego mu właśnie było trzeba. Teraz już wszystko będzie dobrze.

Zgodnie z planem pan Henryk z panią Elżbietą opuścili kawiarnię Na Rozdrożu kwadrans przed osiemnastą. Na ciemnym blacie oddzielającym szatnię od reszty pomieszczenia pan Henryk położył swój czerwony neseser w kratkę, otworzył go i wyjął biały szalik. Jednak udrapowanie go wokół szyi, ułożenie na nienawykłej do białych szalików jesionce zajęło panu Henrykowi nieco czasu. Był jednak dosyć zadowolony z rezultatu. Pani Elżbieta patrzyła na pana Henryka szeroko otwartymi oczami, w których odczytywał oznaki podziwu. Dopracowywał swój wygląd na spotkanie z niższej rangi urzędnikiem, który jeszcze o tym nie wiedząc, czekał na nich w Pałacu. Analizując rzecz głębiej, ważniejsze było zrobienie wrażenia na pani Elżbiecie, od niej bowiem w całej sprawie zależało najwięcej.

W drodze do Pałacu niewiele ze sobą mówili. Pani Elżbieta wydawała się spokojna, jednak wypieki na policzkach świadczyły, że zdaje sobie sprawę, ku czemu zmierzają. Pan Henryk zdecydował się na podanie jej dość krótkiej instrukcji. Reaguj na to, co się będzie działo, powiedział, gdy pili herbatę Na Rozdrożu. Ja jestem prezesem Koła Kombatantów Era (Ty?!). Jesteśmy umówieni z szefem PRON-u (Naprawdę, Heniu? My?). Ale najprawdopodobniej go nie będzie. My jednak o tym nie wiemy. Jeśli go nie będzie, będziemy bardzo zawiedzeni. Zrobimy dużo zamieszania, to nasza strategia. Umówiliśmy się z panem Dobraczyńskim bezpośrednio przed naszym wyjazdem do Krakowa na konsultację w środowisku akowskim, dlatego mamy walizki. W Warszawie mieszkamy tam, gdzie mieszkamy i jesteśmy tym, kim jesteśmy, ale do tych faktów nie odnosimy się z własnej inicjatywy, chyba, że będziemy musieli. Pociąg wieczorny do Krakowa mamy o 21.40, poranny jest o 6.40, sprawdziłem. Ja jestem chory na serce. W przypadku wystąpienia ataku muszę leżeć dziesięć godzin i wziąć nitroglicerynę (O Boże, Heniu… jak się nazywa ta choroba? To gorączka sercowa, groźna tylko wtedy, jeśli się jej nie wyleży). To jest moja nitrogliceryna. Schowaj do torebki i pamiętaj, nikomu nie dawaj, tylko mnie – jeśli będzie trzeba. To wszystko. (O Boże, Heniu…!). Do bramy Pałacu zostało już tylko kilkanaście kroków, gdy nagle pani Elżbieta spytała:

– A kim ja właściwie jestem?

– Jak to? – zdziwił się pan Henryk. – Jesteś Elżbieta Dąbrowska, a ja jestem Henryk Dąbrowski. Chyba wszystko jasne, prawda?

– Aha.

Pan Henryk nacisnął klamkę żelaznej furty – była zamknięta, jak przypuszczał.

– No zobacz, zobacz, nie przygotowali się na nasze przyjście – powiedział pan Henryk i przesunął się w stronę bramy samochodowej.

Tak jak wcześniej wypatrzył, brama zamknięta była od środka jedynie na wpuszczony w kółko przy ziemi żelazny, zakręcony na końcu pręt, który łatwo było otworzyć od zewnątrz. Pan Henryk postawił neseser na ziemi, a parasol wręczył pani Elżbiecie.

– Co tu robić? Co tu robić? Furtka zamknięta, co robić? – powtarzał pan Henryk, sprawnie otwierając bramę.

– Nie zamkniesz bramy? – spytała pani Elżbieta, gdy byli już na podjeździe.

– Wszystko według planu – odpowiedział spokojnie pan Henryk.

Minęli wiśniowego poloneza i pokonawszy kilka dość wygodnych schodków, stanęli przed drzwiami do Pałacu. Pan Henryk zapukał, po czym nacisnął wielką, mosiężną klamkę. Drzwi były zamknięte.

– Jak to? Co to? – wykrzyknął pan Henryk. – To dziwne, dlaczego tu nikogo nie ma?! – i kilka razy mocno uderzył rączką parasola w drzwi. – To są warszawskie porządki! Ani dzwonka, ani odźwiernego, można by cały Pałac wynieść, nikt by nawet nie zauważył, takie tu porządki!

Wtem otworzyło się okno z boku, ktoś się pojawił na moment, zniknął i już po chwili drzwi się otworzyły i to na oścież. Na progu stał trzydziestokilkuletni mężczyzna o poważnej twarzy. Zanim zdążył się odezwać, pan Henryk ruszył gwałtownie do przodu, zdobywając hol Pałacu.

– Państwo, przepraszam, w jakiej…

– Koło Kombatantów Era! Henryk Dąbrowski, prezes, a to jest, proszę bardzo, Elżbieta Dąbrowska… Niestety, zostawiliśmy otwartą na oścież bramę… otwartą, sam otworzyłem, bo nikt tu nie otwiera.

– Dziś już tu wszystko nieczynne, zapraszamy jutro… To musi być pomyłka.

– Nie ma żadnej pomyłki – powiedział pan Henryk, starając się, by brzmiało to ufnie i dobrodusznie. – Gdzie by się taka instytucja jak PRON mogła mylić?! Zostałem tu dzisiaj zaproszony na spotkanie z samym przewodniczącym!

– Niech pan zamknie bramę, bo zostawiliśmy otwartą na oścież – poradziła pani Elżbieta.

– Właśnie, trzeba zamknąć. Jest szeroko otwarta. Tu nie ma odźwiernego? W Krakowie byłoby to nie do pomyślenia.

– Ależ nie mógł pan być zaproszony na spotkanie…

– Lepiej kogoś zatrudnić, jakiegoś emeryta albo…

– … z przewodniczącym, bo przecież przewodniczącego dzisiaj…

– … albo rencistę – powiedziała pani Elżbieta. – To nie jest duży wydatek, a jednak człowiek czuje się bezpieczniej.

– Zaraz! – powiedział mężczyzna. – Mamy odźwiernego, oczywiście, że mamy, nawet dwóch. Zmieniają się o osiemnastej i ten drugi zaraz tu będzie.

– Jak to dobrze! – ucieszyła się pani Elżbieta, a pan Henryk dodał:

– A na razie niech pan sam zamknie bramę, jeśli łaska…

– … bo jest otwarta jak wrota do stodoły – dokończyła pani Elżbieta żartobliwie.

– Proszę państwa! – powiedział mężczyzna, po czym obrzuciwszy nieco przytomniejszym spojrzeniem dwie postaci z podróżnymi neseserami w rękach, westchnął bezradnie i dokończył. – Zaraz porozmawiamy, tylko zamknę bramę.

Gdy tylko mężczyzna zniknął, pan Henryk polecił półgłosem pani Elżbiecie:

– Zdejmij palto i usiądź.

Sam zaś wyjął z nesesera szarą teczkę i książkę. Następnie zdjął szalik i jesionkę, uwidaczniając – jak miał nadzieję – swoje medale. Właśnie wydobywał z teczki List Otwarty Koła Kombatantów Era, gdy mężczyzna powrócił.

– Przywieźliśmy ze sobą oświadczenie członków Koła Kombatantów w formie listu otwartego – powiedział z dumą pan Henryk. – Mam nadzieję, że szanowny pan przewodniczący ucieszy się. Przede wszystkim muszę nadmienić, co mam nadzieję czytelnie wynikało z dotychczasowej mojej korespondencji z szanownym przewodniczącym…

– Tylko proszę pana… – powiedział mężczyzna.

– … że otóż reprezentujemy środowiska akowskie. Rozumie pan, w czym rzecz? – powiedział pan Henryk, zwracając się do mężczyzny.

Powołanie się na środowiska akowskie zrobiło na mężczyźnie przewidywane przez pana Henryka wrażenie. Najwyraźniej zrozumiał, jak odpowiedzialne i trudne zadanie przypadło mu w udziale i to na sam koniec dnia pracy. Nie wolno mu było w żadnym razie zniechęcić posłańca tak ważnej i dotąd niechętnej, a nawet wrogiej wobec PRON-u grupy, a jednocześnie musiał temuż posłańcowi przekazać jakże przykrą nowinę. Co za pech!

– Rozumiem… ojej! – jęknął mężczyzna zupełnie nie po urzędniczemu. Po chwili jednak zebrał się w sobie. – Zaraz… może ja się najpierw przedstawię – mężczyzna wyciągnął rękę do pana Henryka. – Władysław Grochowski, jestem pracownikiem…

– Najpierw z damą – powiedział pan Henryk, cofając się. Mężczyzna zwrócił się więc do pani Elżbiety – … pracownikiem sekretariatu zarządu w randze asystenta. Władysław Grochowski.

– Bardzo mi miło poznać asystenta sekretariatu zarządu – powiedziała pani Elżbieta.

– Bardzo nam miło – powtórzył pan Henryk, ściskając dłoń asystenta. – A teraz do rzeczy. Byliśmy umówieni na osiemnastą zero zero, a już mamy dziesięć minut opóźnienia.

– Siedem, Heniu, siedem – powiedziała pani Elżbieta.

– Rzecz w tym – powiedział asystent – że przewodniczący jest nieobecny…

– Jak to, a kiedy przyjedzie? – przerwał gwałtownie pan Henryk.

– Z pewnością nie przyjedzie, nie przyjedzie. I on i większość biura jest w Niemczech Zachodnich, właśnie teraz są w Niemczech, dokładnie w Bonn.

– To niemożliwe! To niemożliwe! – krzyknął pan Henryk prawie równocześnie z panią Elżbietą. – Przecież myśmy tu specjalnie…

– Przecież ja mam pismo! Ja mam zaproszenie! Na dziś, na pierwszego o osiemnastej, ja mam papier na dowód! – krzyknął pan Henryk.

– Proszę się uspokoić. Niech pan łaskawie pokaże to zaproszenie – powiedział asystent Władysław. – To jest niemożliwe, tu musi być jakaś pomyłka.

– Proszę, proszę bardzo! – zawołał pan Henryk i podał list, jaki poprzedniego dnia otrzymał z PRON-u.

Asystent rzucił okiem na pismo.

– No przecież tu jest czarno na białym. Jedynka i zero, trochę zamazane, ale zero… data spotkania: dziesiąty października o osiemnastej! A dziś co mamy? Październik, ale pierwszy! To nie jest pomyłka sekretariatu, to jest pomyłka…

– Czyja… czyja…? – krzyknął pan Henryk, wyrwał pismo asystentowi i zbliżył do oczu. – Jedynka i zero… nasza… nasza pomy… – pan Henryk nie dokończył. Zaczął łapać ustami powietrze, jakby za chwilę miał się udusić, po czym nagle rozkasłał się tak przeraźliwie…

– O Boże! – przeraziła się pani Elżbieta.

– Daj… daj lekarstwo – wychrypiał pan Henryk między jedną serią kaszlu a następną.

– O Boże, on ma atak – zawołała pani Elżbieta i rzuciła się w stronę torebki.

– Co się dzieje? – krzyknął asystent. – Mam wołać pogotowie?

– Nie! – zawołała pani Elżbieta. – Ja mam proszki. Jest chory…Trzeba go natychmiast położyć.

– Gdzie… łóżko? – wychrypiał pan Henryk, zanosząc się kaszlem. Był cały czerwony z wysiłku, czerwony i spocony. Wyglądał rzeczywiście strasznie.

– Tam! – zawołał asystent pokazując schody. – Na piętrze! Ale on nie wejdzie!

– Szybko! – wykrzyknęła pani Elżbieta – Wejdzie, byle szybko!

Tymczasem pan Henryk trzymał się poręczy i skurczony wspinał się już do góry. W tych okolicznościach asystent podparł pana Henryka z tyłu i tak – ciągnięty z jednej strony przez panią Elżbietę, pchany od tyłu przez asystenta – pan Henryk dotarł na piętro.

– Do salonu!– zawołał asystent i pobiegł przodem, by wskazać drogę. Szczęśliwie pan Henryk przez chwilę nie kaszlał, a nawet poruszał się zadziwiająco sprawnie i szybko. Pogorszenie nastąpiło dopiero po przekroczeniu progu salonu. Pan Henryk wziął głęboki oddech i rozpoczął nowy atak swojego okropnego kaszlu.

– Musisz się natychmiast położyć – powiedziała pani Elżbieta, podprowadzając pana Henryka do wielkiej, czerwonej kanapy.

– Tu… tu chyba będzie dobrze? – zaproponował asystent.

– Daj… daj lekarstwo – wykrztusił pan Henryk.

– O Boże, już… już – zawołała pani Elżbieta i pobiegła po torebkę, zostawioną w holu na dole. Przy okazji przyniosła też neseser.

– To nitrogliceryna – powiedziała pani Elżbieta do asystenta, gdy tymczasem pan Henryk chwycił lekarstwo drżącą ręką i wsunął do ust. – Teraz nie wolno go ruszać. Musi leżeć prawie bez ruchu… przez dziesięć godzin.

– Jak to? – wykrzyknął asystent. – Tu? Tutaj? To niemożliwe!

– Niemożliwe jest tylko to, żeby prezes teraz wstał – powiedziała sucho pani Elżbieta, odwracając głowę w kierunku okna.

– Ale proszę pani, ja nie mogę… tu absolutnie nie wolno…

– Może prawdą jest to, co mówią, że wam wcale nie zależy na losie narodu…

– Ależ proszę pani!

– … że jesteście tylko zwykłymi sprzedawczykami…

– Elżbieto! – odezwał się pan Henryk, zagłuszając ostatnie słowa pani Elżbiety. – Wody, do popicia… byle coś ciepłego… herbaty…

– Ja zrobię – zawołał asystent. – Zaraz szanownemu panu… panu prezesowi przyniosę. Posłodzoną?

– Tak… tak – wyszeptał pan Henryk, zamykając oczy, ale tylko na moment. – I może jeszcze… coś pod głowę.

– Oczywiście! Poduszka… zaraz się znajdzie.

– I może dla Elżbiety… ona zmęczona, zdenerwowana – szeptał coraz ciszej pan Henryk.

– Już biegnę – powiedział asystent i wyszedł z pokoju.

Pani Elżbieta podeszła do pana Henryka.

– Jak się czujesz, Heniu? – spytała takim tonem, jakby asystent jeszcze był w pokoju.

Dobrze! Tak właśnie należało.

– Usiądź przy mnie – wyszeptał, wskazując głęboki, klubowy fotel.

– Tylko nie kaszl już… nie kaszl, bo się zmęczysz… niepotrzebnie – powiedziała pani Elżbieta, wywołując podziw pana Henryka.

– Poduszkę znajdziemy tam – powiedział asystent, wkraczając pospiesznie do salonu. Przeciął go na ukos, otworzył małe brązowe drzwi w rogu i po chwili pojawił się ze sporą poduszką w białej poszewce. – Wodę już wstawiłem, zaraz podam herbatę. Jak się pan prezes czuje?

– Odpoczywa – powiedziała pani Elżbieta ściszonym głosem. – Zaraz proszek zacznie działać.

– Tak… dobrze. A tymczasem, tak sobie pomyślałem, najlepiej będzie jak zadzwonię jednak po lekarza! – powiedział asystent.

– To zupełnie zbędne! – zawołała pani Elżbieta.

– A ja myślę, że konieczne!

Pan Henryk lekko uniósł się na kanapie.

– Ja… ja – zaczął, ale przerwał mu kaszel. – Ja sam… jestem… lekarzem!

– Tak! – powiedziała pani Elżbieta. – Prezes jest emerytowanym lekarzem!

– Kardiologiem? – spytał podejrzliwie asystent.

– Pić, dajcie pić – powiedział pan Henryk zachrypniętym głosem. – I żadnych warszawskich konowałów… nie chcę tu żadnych konowałów.

– Proszę już go nie denerwować – powiedziała pani Elżbieta. – Woda chyba się zagotowała?

– Tak. Oczywiście – ocknął się asystent i pobiegł na dół.

– Co jest za tymi drzwiami? – wychrypiał pan Henryk, wskazując miejsce, skąd asystent przyniósł poduszkę.

– Nie wiem, Heniu – powiedziała pani Elżbieta i wzięła pana Henryka za rękę. – Zamknij oczy i oddychaj spokojnie.

Pan Henryk posłusznie zamknął oczy. Ścisnął rękę pani Elżbiety. Ciepłą, mocną.

– Gdy jesteś przy mnie – szepnął pan Henryk – nie mogę oddychać spokojnie.

– Jest herbata – usłyszał pan Henryk głos asystenta tuż u wezgłowia kanapy.

– Dobrze – odezwała się pani Elżbieta.

– Jak pan prezes…?

– Lepiej… uspokoił się.

– Proszek już działa – powiedział pan Henryk, nie otwierając oczu. – Czy był pan łaskaw przynieść też herbatę dla Elżbiety?

– Oczywiście.

– Dziękuję. Sytuacja jest opanowana – pan Henryk przerwał na chwilę, zmagając się z własnym oddechem. – Niestety, musimy tu zostać do rana.

– O 6.40 mamy pociąg do Krakowa – odezwała się pani Elżbieta.

– Ja nie wiem… doprawdy nie wiem. No, nie wiem, co mam zrobić.

Pan Henryk otworzył oczy i zwrócił się w stronę asystenta.

– Boi się pan odpowiedzialności? Boi się pan, że ktoś może mieć do pana pretensje?

Asystent skwapliwie pokiwał głową.

– Chodzi o względy bezpieczeństwa… tylko to. Ja sam bym przecież państwa jak najchętniej…

– Więc niech pan zadzwoni do przewodniczącego… albo do kierownika sekretariatu – pan Henryk opadł na poduszkę i znowu zamknął oczy. – Może mnie pan połączyć. Będę rozmawiać.

– Albo ja – powiedziała pani Elżbieta. – Ja w twoim imieniu. Spytam, czy Prezes Koła Kombatantów Era, Henryk Dąbrowski, który specjalnie przybył na spotkanie z przewodniczącym, a następnie zaniemógł w lokalu PRON-u, może poleżeć do rana na kanapie, czy też ma zostać wyrzucony na bruk!

– Elżbieto, nie unoś się tak – powiedział pan Henryk łagodnie. – Przepraszam, przepraszam pana, kobiety są zawsze bardziej wojownicze od nas. Niech pan zadzwoni. Jeśli się pan boi.

– Nie… tylko…

– Jeśli się pan boi, że ukradniemy tu panu… nie wiem co? Fotele?! – odezwała się pani Elżbieta.

– Nie, nie, tylko względy bezpieczeństwa.

– A kto tu jest niebezpieczny?

– Nie, nie, tylko dokumenty… tu są w końcu różne dokumenty.

– Tu? W salonie?

– Nie, nie, ale w sekretariacie.

– I co, nie ma tam klucza do drzwi?

– Jest, oczywiście, że jest.

– To co, myśli pan, że prezes otworzy w nocy drzwi wytrychem? Albo ja? Co pan sobie właściwie wyobraża?

Asystent zamilkł, więc pan Henryk dla wzmocnienia słów pani Elżbiety pozwolił sobie na maleńki, niegroźny atak kaszlu.

– Rzeczywiście – powiedział asystent. – W końcu gdyby to ktoś młody albo nawet… Ale tak, starsi ludzie, no gdzie? Bez obrazy, ale w pewnym wieku to już się ludziom wszystkiego odechciewa. I środowiska akowskie, takie nieufne wobec Ruchu… Tak, oczywiście. Pan prezes i małżonka jak najbardziej… mogą zostać i… bardzo proszę. Jak najbardziej. Nigdzie już nie trzeba dzwonić – zakończył asystent i wreszcie uśmiechnął się do pani i pana Dąbrowskich.

– Ale gdzie chce pan położyć Elżbietę – spytał pan Henryk. – Bo o tym, żeby całą noc siedziała w fotelu, mowy być nie może!

– Uchowaj Boże! – powiedział uprzejmie asystent. – Mamy tutaj pokoik gościnny, łóżeczko, wszystko jest.

I asystent podszedł do małych drzwi w rogu pokoju, otworzył je, i wykonał zapraszający gest w stronę pani Elżbiety. Pan Henryk poczuł, jak otacza go i porywa niewysłowiona wdzięczność dla Pana Boga… za opiekę. Za niezwykłą dobroć. Za bezgraniczne miłosierdzie. Zamknął oczy.

– Która godzina? – spytał cichym głosem.

– Osiemnasta czterdzieści pięć – powiedział asystent.

– Za piętnaście siódma – dodała pani Elżbieta.

– Dobrze – powiedział pan Henryk i w myślach dodał: Drugi etap zakończony. Wszystko zgodnie z planem.

Niespełna kwadrans zajęło asystentowi zebranie się do wyjścia – widocznie całkowicie przestał niepokoić się obecnością nieoczekiwanych gości. Przed wyjściem oprowadził panią Elżbietę po niezamkniętych pomieszczeniach pierwszego piętra – była tam jeszcze spora biblioteka i mała wnęka kuchenna.

– Tu są filiżanki, tu herbata i kawa, cukier… zaraz, gdzie… a, tu jest cukier, dobrze i oczywiście lodówka… jeśli przyjdzie ochota, można skorzystać, nie wiem, co tam… W każdym razie bardzo proszę.

Pan Henryk wyraźnie słyszał głos asystenta. Widocznie kuchnia musiała być gdzieś blisko, zaraz za otwartymi drzwiami z salonu na korytarz, i choć miał zamknięte oczy, wydawało mu się, że dokładnie widzi wszystko to, co właśnie słyszy.

– Prezes zasnął? – zabrzmiał głos asystenta gdzieś z niedaleka, z okolic drzwi i foteli.

– Tak, tak, bardzo dobrze, tak najlepiej. Niech śpi.

– Ale kołdra, te rzeczy… wszystko w tym małym pokoju… może przynieść?

– Nie, nie, ja już sama wszystko, potem. Teraz byle tylko go nie obudzić. Tak najlepiej.

Ktoś przymknął drzwi do salonu, więc dalsze słowa docierały do pana Henryka mniej wyraźnie.

– … zamknie dozorca… obudzi rano… w nocy na wszelki wypadek…

– Tylko niech puka ten dozorca, na miłość boską – wykrzyknęła w oddali pani Elżbieta. – Żeby w nocy prezesa nie przestraszył, żeby naprawdę nie przestraszył nieoczekiwanie, bo dopiero będziemy mieli bal!

Pani Elżbieta i asystent zeszli na dół. Pan Henryk pozostał sam w ciszy. Przez moment, krótszy niż sekunda, był pewien, że pani Elżbieta schodząc na dół, nie wróci już… Porwana przez asystenta, nie!… z własnej woli… uciekła z nim lub wróciła autobusem do Domu. Odeszła stąd i z życia pana Henryka. Gdy pochylała się nad nim, nad kanapą, na której leżał, wtedy widział ją po raz ostatni, ostatni raz dotykał jej ciepłej ręki. Pan Henryk wciągnął głęboko powietrze, rozejrzał się wokoło i szybko przeskoczył ponad tym nagłym pęknięciem rzeczywistości, pęknięciem, z którego (jak zwykle, jak zwykle) unosiły się trujące opary nieszczęścia i strachu. Jeszcze chwila, jeszcze jedno tyknięcie wielkiego stojącego w kącie zegara i pan Henryk całkowicie zapomniał o przerażeniu, które na mgnienie oka ścisnęło jego serce. Był w pokoju, który niedawno opuściła pani Elżbieta i do którego zaraz powróci. A wtedy rozpocznie się ostatecznie trzeci etap planu.

Słysząc kroki na schodach pan Henryk chciał zerwać się z kanapy i otworzyć ramiona na przyjęcie pani Elżbiety, ale ostrożność starego konspiratora kazała mu – na odwrót – właśnie znieruchomieć na kanapie i zamknąć oczy. Ktoś, kto wszedł do salonu, zatrzymał się w progu i stał w niemej ciszy. Pan Henryk powoli odemknął powieki. W drzwiach stała pani Elżbieta.

– Poszedł jeszcze zawiadomić odźwiernego. Powie mu, żeby nas obudził o wpół do szóstej, żebyśmy nie zaspali na pociąg. Prosił, żeby cię pożegnać.

– A więc… jesteśmy sami? – spytał pan Henryk, siadając.

– Tak – odrzekła pani Elżbieta. – Oprócz nas w Pałacu nie ma już nikogo.

– Byłaś cudowna. Po prostu… wspaniała – powiedział pan Henryk, wyciągając ku pani Elżbiecie rękę, ale nie wstając i nie podchodząc. Chciał bowiem, żeby to ona do niego przyszła i usiadła obok, na kanapie.

– Nie przypuszczałam, że tak potrafię wczuć się w rolę!

Pani Elżbieta uśmiechnęła się i podniosła ręce, aby poprawić włosy, aby lepiej wpiąć spinkę z boku… i z drugiego boku…

– Po prostu artystka! – powiedział pan Henryk, pochylając się w kierunku pani Elżbiety. – Chodź do mnie.

Pani Elżbieta zrobiła krok, potem pół.

– No, chodź do mnie – powiedział, próbując dojrzeć wyraz twarzy pani Elżbiety, jej minę, ale głowę miała spuszczoną. – Chodź do mnie! – powtórzył pan Henryk, ale już nie natarczywie, nalegająco, tylko bardzo łagodnie. – Nie ma się czego wstydzić… ani bać. Nie ma się czego bać, naprawdę. Zobaczysz.

– Ale, Heniu, ja wcale nie… – powiedziała pani Elżbieta jakoś tak w dół, niewyraźnie i odwróciła się do pana Henryka tyłem. – Ciekawe, jaki jest tu widok z okna?

– Przede wszystkim musimy napić się herbaty. Pokaż mi, gdzie tu jest kuchnia i w ogóle wszystko.

Idąc za panią Elżbietą pan Henryk liczył, ile dokładnie godzin mają przed sobą, od teraz do pojawienia się odźwiernego o wpół do szóstej. Było piętnaście po siódmej, kwadrans przed dziennikiem, a więc dla wygody licząc od dziennika mieli… zaraz… mieli przed sobą dziesięć godzin. I dodatkowo te piętnaście minut teraz. Cały czas tutaj, razem i sami.

– Aż trudno mi uwierzyć, że nam się udało – powiedział pan Henryk, wchodząc za panią Elżbietą do biblioteki. – Może lepiej nie zapalajmy tu światła.

– Masz rację – powiedziała pani Elżbieta. W półmroku widać było wyraźnie jej białą bluzkę i zarys jasnej twarzy. Na tle obszernego i staroświeckiego pomieszczenia wyglądała trochę jak Biała Dama.

– Kocham biblioteki. Wszystko jedno, gdzie i jakie.

– Chodź, napijemy się herbaty w salonie. Usiądziemy w fotelach, przy stoliku, napijemy się i powiesz mi, dlaczego kochasz biblioteki – powiedział pan Henryk i poszedł w stronę kuchni.

– Kocham biblioteki i nawet przez pewien czas, pod koniec, pracowałam jako bibliotekarka – dobiegł pana Henryka głos pani Elżbiety.

– No, tak – powiedział półgłosem, skupiony na tym, aby ani na moment nie stracić płynności wykonywania tego, co miał zrobić – zapalić gaz, sprawdzić, czy jest woda w czajniku (tak), ustawić czajnik na kuchence. A teraz filiżanki, miały być porcelanowe, jak w jego marzeniu – gdzie tu mogą być takie? Pani Czesława była bibliotekarką, pracowała w bibliotece w szkole. A to, że pani Elżbieta… tak, dziwne, bardzo dziwne, z pewnością nie przypadek, ale nie znaczy, że to źle, nie musi od razu reagować strachem, bo niby co…?

W szafce pan Henryk znalazł szklanki, spodki, przezroczyste talerzyki i ani śladu filiżanek.

– Czego szukasz, Heniu? – spytała pani Elżbieta. – Herbata jest chyba w tych puszkach.

– Chciałem, żebyśmy wypili w filiżankach, porcelanowych filiżankach.

– W różyczki ze złotymi brzegami?

Nie było tu jak w Wersalu, ani jak w Wilanowie – na co trochę żywił nadzieję pan Henryk. Duże wnętrze o jasnych ścianach urządzono solidnymi, politurowanymi meblami, przypominającymi panu Henrykowi przedwojenne mieszkanie wuja na Wilczej. Obrazy – kolorowe pejzaże – ujęte były w ciemne, szerokie ramy. Pod ścianą naprzeciwko okna stał stół z czterema wyściełanymi krzesłami, po bokach zaś dwie niskie szafy na których postawiono jakieś figurki, paprocie i wazony. Dywan o tradycyjnym orientalnym wzorze zajmował cały środek pokoju.

– No cóż… – powiedział pan Henryk. – Myślałem, że tu będzie trochę bardziej… hm… luksusowo, ale i tak…

– Ależ Heniu, jest ślicznie. Spójrz, jaki ładny żyrandol! I kinkiety na ścianach! – pani Elżbieta zapaliła boczne światła. – A poza tym nie widzieliśmy jeszcze sypialni.

Pan Henryk spojrzał na panią Elżbietą z zaskoczeniem, jak zawsze, gdy okazywała swobodę w mówieniu o rzeczach wstydliwych. Była dla niego zagadkowa, choć chwilami miał wrażenie, że rozumie ją całym sobą. Całą ją całym sobą. A o to przecież w tym wszystkim chodziło.

Sypialnia okazała się małym pokoikiem, wręcz alkową bez okna. Mieścił się tam tylko tapczan i nocna szafka.

– Pościel jest pewnie w środku – powiedział pan Henryk.

Przez chwilę pan Henryk i pani Elżbieta stali nieruchomo obok siebie w progu sypialni, po czym pan Henryk położył rękę na jej biodrze i objął dłonią w tali. Nie przyciągnął jednak do siebie. Przez ubranie czuł ciepło jej ciała, ale nie miał zamiaru działać impulsywnie. Najpierw herbata. Potem rozmowa. A potem, zobaczymy. Może znowu herbata? Miał zamiar ostro trzymać się w ryzach.

– Och, Heniu – westchnęła pani Elżbieta i odwróciwszy się nagle, gwałtownie objęła pana Henryka.

– Moja stokroteczko! – zdołał wypowiedzieć pan Henryk. – Moja… moja…

Przerwał im narastający gwizd czajnika. Pani Elżbieta wyrwała się z ramion pana Henryka i pobiegła poprzez salon do kuchenki. Pan Henryk stał chwilę bez ruchu. Wszystko po kolei, Heniu, wszystko po kolei. Nie spiesz się, nie musisz się spieszyć.

– Nie wiem, w czym zrobić herbatę, Heniu – zawołała pani Elżbieta, pojawiając się znowu w salonie. – Chciałeś w filiżankach… a może w tych szafkach są jakieś filiżanki dla gości? Jak myślisz?

– Zobaczmy.

Pierwsza szafa była zamknięta, ale drugą otworzył pan Henryk bez trudu, kluczyk bowiem leżał na blacie szafy, na małym spodeczku obok proporczyków i pan Henryk sięgnął po niego prawie bez wahania, prawie jakby tu już kiedyś był.

– Ach! Jaki śliczny! – wykrzyknęła pani Elżbieta.

Rzeczywiście, na środkowej z trzech półek, znajdowało się to, czego szukali – biały, porcelanowy serwis. Grubo pozłacany na brzegach. Na najniższej półce ustawiono brązowo-złoty serwis do kawy. Na górnej półce pan Henryk odkrył zapas słodyczy – rodzynki w czekoladzie, wafle…

– No, no – powiedział zadowolony i objął panią Elżbietę w talii.

Miała na sobie biały (a może kremowy?) sweterek bez rękawów a pod nim białą, czyli kremową bluzeczkę, miękką i gładką. Trzymając rękę w talii pani Elżbiety, pan Henryk przesunął ją nieznacznie w górę i w dół, czując, jak śliski materiał bluzeczki przesuwa się pod jego palcami. Powoli, Heniu, powoli, upomniał samego siebie, gdy jego ręka – na koniec przez opuszczeniem pani Elżbiety – przesunęła się wyżej i wyżej wzdłuż bocznego szwu bluzki, aż wreszcie została odesłana do kieszeni.

– Wezmę dwie filiżanki – powiedziała pani Elżbieta i pochyliła się w stronę szafy. Tak wiele mówi o kobiecie to, jak wygląda ona z tyłu! Pani Elżbieta zaś wyglądała nadzwyczajnie. Talię miała ładnie zarysowaną, a biodra dosyć szerokie, takie, jakie pan Henryk lubił najbardziej. I nic płaskiego, kanciastego, tylko wszystko bardzo okrągłe… Ręka pana Henryka chciała wymknąć się z kieszeni, ale dostała surowy zakaz. Powoli, byle powoli.

Pani Elżbieta, wyciągnąwszy filiżanki i spodki, udała się z nimi do kuchni, a pan Henryk już chciał zamknąć szafę, gdy jego wzrok padł na coś ciemnego, leżącego między bielą porcelany – następny kluczyk, taki sam, jaki miał w ręku. Wiedziony intuicją i ożywiony, natychmiast chwycił kluczyk i wetknął go do dziurki w zamkniętych drzwiach drugiej szafki. Tak! Wszystko pasowało świetnie! Dwa zgrabne obroty i oczom pana Henryka ukazało się to, co w błysku intuicji przewidział – no bo co mogło być zamknięte na klucz, w salonie, na dodatek w Polsce – oczywiście alkohol! Stało tam pięć butelek, każda inna, ale wszystkie otwarte i już niepełne. Jakiś wermut, dwa wina, zwykła czysta i koniak Pliska. Pan Henryk ostatni raz miał w ustach alkohol… kiedy? Więcej niż rok temu… tak, po tym, jak żona Jasia powiedziała „o Boże!”. Poszedł wtedy (a nawet pobiegł, tak go coś dręczyło – paliło w środku, nie do wytrzymania) do baru Grześ na rogu Ludnej i Czerniakowskiej, i wypił dwie pięćdziesiątki, szybko jedną po drugiej. I nawet myślał, żeby kupić pół litra do domu, ale sklepy były już zamknięte.

– Co ty robisz, Heniu? – spytała pani Elżbieta. – Co tam jest?

– Nalewam nam po kieliszku koniaku.

– Jak to? Nie, Heniu! To przecież kradzież!

– Absolutnie nie – odpowiedział pan Henryk z powagą. Podniósł dwa kieliszki, spojrzał pod światło i porównał czy porcje są równe. – Asystent wręcz prosił, żebyśmy się częstowali, a koniak na serce… – pan Henryk starannie zamknął butelkę, potem szafkę, odłożył klucz na półkę obok porcelany i w końcu zamknął szafkę z porcelaną – …to po prostu jest lekarstwo.

– Gdzie mam postawić? – spytała pani Elżbieta. Dopiero teraz pan Henryk zauważył, że trzymała filiżanki z herbatą.

– Tu, tu będzie najlepiej – powiedział, wskazując stolik obok kanapy. Usiadł na fotelu, pozostawiając pani Elżbiecie kanapę. Między nimi na niskim stoliku ustawione zostały dwie biało-złote filiżanki, cukier w szklanej cukiernicy z łyżeczką, dwa niskie kieliszki z brązowozłotą zawartością i jeszcze białe serwetki złożone w trójkąty w metalowej podstawce. Ten widok był piękny – piękny – po prostu piękny, w każdym razie taki wydał się panu Henrykowi po roku pobytu w Domu. Po ośmiu latach samotności. Dwie filiżanki, dwa kieliszki i dwoje ludzi naprzeciwko siebie. W eleganckim – cokolwiek by o tym nie mówić, to jednak – salonie, z sypialnią czekającą obok.

I jeżeli pan Henryk usiadł na fotelu, a nie na kanapie obok pani Elżbiety, to z pewnością nie zrobił tego przypadkowo. Zostawiał jej swobodę, aby potem móc się zbliżyć. Gdyby usiedli odwrotnie, pan Henryk nie mógłby potem dosiąść się do pani Elżbiety, tylko ona musiałaby dosiąść się do niego. Tymczasem ona chciała – i wahała się. Chciała i obawiała się jednocześnie.

Pan Henryk wziął do ręki kieliszek i powąchał.

– Lubię zapach koniaku – powiedział. – Ładnie pachnie… ale ty dużo ładniej… te twoje perfumy, Pani Walewska, uważam – ekstraklasa!

– Dziękuję – pani Elżbieta uśmiechnęła się wdzięcznie. Sięgnęła po kieliszek.

– Twoje zdrowie.

– Moje? Chyba twoje, Heniu. W końcu to ty jesteś chory – odparła pani Elżbieta wesoło.

– Masz rację – zgodził się pan Henryk od razu. – Wypijemy moje zdrowie, zdrowie na pewno mi się przyda w tych okolicznościach, ale najpierw twoje zdrowie, bo przecież ty jesteś kobietą.

– No dobrze – powiedziała pani Elżbieta i skinęła głową.

– Jesteś kobietą – powtórzył pan Henryk – i to zachwycającą kobietą…

Pan Henryk wypił duży łyk i poczuł, jak koniak pali go w gardle. Po chwili ogarnęło go miłe ciepło. Dobrze było napić się alkoholu po tak długim niepiciu.

– Teraz twoje zdrowie – powiedziała pani Elżbieta i podniosła kieliszek do góry.

Pan Henryk wypił następny potężny łyk. Uważaj, Heniu, powolutku, powiedziała pani Czesława. Racja, odrzekł pan Henryk, czując, że zaczyna mu się lekko kręcić w głowie i że serce bije mu jakby mocniej. Przez chwilę siedział nieruchomo, patrząc przed siebie i czekając, aż jego poruszone alkoholem ciało uspokoi się.

– Prawie nic nie wypiłaś – zauważył pan Henryk. – Nie lubisz koniaku?

– Bardzo lubię! Ale gdy wypiję więcej, od razu kręci mi się w głowie i chce mi się spać.

– No właśnie! Trzeba coś zjeść – powiedział pan Henryk i spojrzał na ustawiony w rogu zegar. – Właściwie czas już na kolację, nie myślisz? W Domu już dawno zjedli.

– I pewnie dyrektorka zauważyła, że nas nie ma!

– Na pewno zauważyła! Nie tylko nas nie było, bo Rysiek też gdzieś wyszedł, a Jurek powiedział, że nie przyjdzie. Chociaż…

– Chociaż pewnie przyjdzie, to znaczy przyszedł – powiedziała pani Elżbieta.

– Przyszedł na pewno! – potwierdził pan Henryk.

– Nie dał rady się oprzeć. Z jego apetytem.

– Tak, tak, też to zauważyłem. Ten jego apetyt, to się rzuca w oczy – powiedział pan Henryk, czując, że jest coraz głodniejszy.

– Typowy mężczyzna.

Pan Henryk poczuł, jakby go ktoś smagnął biczem.

– To znaczy…? Co masz na myśli?

– No… typowy mężczyzna – pani Elżbieta zaplotła ręce przed sobą, jakby się sama obejmując. – Lubi dużo jeść.

Pan Henryk pochylił się do przodu i przyjrzał uważnie pani Elżbiecie. Była jakby… nie przestraszona, to za duże słowo, ale jednak cofnęła się na kanapie… nieufna, tak. Co ty wyprawiasz, Heniek!, krzyknął pan Henryk na samego siebie. Znowu zacząłeś te swoje podejrzenia, śledzenia?! Czy ty chcesz wszystko zniszczyć, zepsuć?!

– W każdym razie… skoro Jurek już zjadł, jak sądzimy oboje, to może my też coś zjemy. Bo ja czuję wielki apetyt.

– A ja w ogóle nie jestem głodna! – wykrzyknęła pani Elżbieta, wstając pospiesznie z kanapy.

– Czasem trzeba jeść przez rozum, jak mówiła moja matka.

– No, mam nadzieję, że moje kanapki zjesz, Heniu, nie przez żaden rozum, ale przez apetyt… męski apetyt – powiedziała pani Elżbieta kładąc na stoliku cztery takie same małe paczki w śniadaniowych papierkach – kanapki damską uczynione ręką. Boże! Są rzeczy, które tylko kobieta potrafi zrobić naprawdę tak, jak trzeba (a i to nie wszystkie kobiety, nie każda!).

– Na mój męski apetyt na pewno nie będziesz dziś narzekać – powiedział pan Henryk, odwijając kanapkę.

W jego głowie tymczasem pojawiły się i zderzyły dwie szybkie myśli – pierwsza o kanapce: Z czym też to może być? I druga o pani Elżbiecie: Czy nie za mocno powiedziałem? Czy nie przestraszyłem?

– Chyba jednak zjem – pani Elżbieta z wahaniem sięgnęła w stronę stolika. Czyli dobrze, w porządku, nie była urażona.

Pan Henryk spojrzał na swoją kanapkę i lekko uniósł górną kromkę. Z serem… ale nie tylko. Coś jeszcze dodatkowego… Ugryzł głęboko i poczuł, że jego zęby trafiają na coś ożywczego, jędrnego. Tak, w środku, oprócz sera były też kawałki ogórka konserwowego i … i rodzynki. I chyba jakieś zioła, w każdym razie całość niebywała.

– Mmm – zamruczał.

Jedząc kanapki, popijając herbatę i patrząc, jak je i pije pani Elżbieta, pan Henryk jednocześnie myślał o znanych mu różnych przejawach kobiecości. Jest, i to pewne, kobiecość biała, taka kobiecość matki albo córki, dobra i łagodna, i miękka i bezpieczna. (Znał ją kiedyś dobrze. Bardzo za nią tęsknił). Ale jest też kobiecość tajemnicza. Mężczyzna stoi jak nad brzegiem przepaści, z wnętrza której unoszą się ku niemu migotliwe kolory i zapachy. I nie wiesz, nigdy nie wiesz, co za chwilę ukaże się, co zniknie. Dawno, dawno temu, w swoim poprzednim życiu pan Henryk znał – krótko – taką osobę. Nazywała się Krystyna i była (bardzo krótko) jego pierwszą żoną. Za nią nie tęsknił, o nie. Ale ten rodzaj kobiecości był dla mężczyzny nieodparty – upajający. Pan Henryk, patrząc na panią Elżbietę, pomyślał: zaczarowała mnie.

– Zaczarowałaś mnie chyba – powiedział, przerywając ciszę.

– Moimi kanapkami? – spytała pani Elżbieta.

Pan Henryk przez chwilę milczał.

– Nie wiem, czym i jak. Ale czuję, że jestem całkowicie usidlony przez ciebie.

Pani Elżbieta roześmiała się.

– Oj, Heniu, Heniu, co ty opowiadasz? – niby żartowała, ale jej głos nagle zrobił się dziwnie wysoki i załamujący. Dobrze czuła, o co chodzi i do czego to wszystko zmierzało.

Pan Henryk skończył jeść (dwie kanapki, wystarczy), dopił herbatę i wzniósł w stronę pani Elżbiety kieliszek.

– Twoje zdrowie po raz drugi.

– I twoje… – pani Elżbieta podniosła swój kieliszek z prawie nietkniętym koniakiem. – Żebyśmy byli zdrowi i szczęśliwi. I zadowoleni – dodała. – Z siebie.

– I z siebie nawzajem – powiedział pan Henryk. – A szczególnie ty ze mnie.

– Dlaczego szczególnie ja z ciebie? – spytała pani Elżbieta i wypiła kolejny łyk koniaku.

– Bo ja z ciebie jestem już tak zadowolony, tak zadowolony… że no… nie mogę bardziej! Jesteś dla mnie – i nie tylko dla mnie, to pewne, obawiam się – chodzącym ideałem kobiecości, i to dosłownie – wierz mi, ja nie kłamię, po co miałbym cię okłamywać – od stóp do głów!

Pani Elżbieta nic na to nie odrzekła, siedziała tylko na kanapie nieruchomo i patrzyła na pana Henryka.

Pan Henryk wstał z fotela.

– Elżbieto, codziennie się zastanawiam – powiedział, siadając obok pani Elżbiety na kanapie – skąd ktoś taki jak ty mógł pojawić się w Domu, a przez to stanąć na mojej drodze… drodze życiowej.

Pan Henryk pochylił się do rąk pani Elżbiety i zaczął całować je na przemian, to jedną to drugą. Potem wyprostował się i spojrzał jej w oczy.

– Mówiłem ci już, że szaleję za tobą – powiedział i pocałował panią Elżbietę. Uczuł przy tym, że ona obejmuje go i przytula, więc zagarnął ją mocniej ku sobie. Pachniała pięknie, poddawała się woli pana Henryka i wychodziła jej naprzeciw. Gdy położył jej rękę na biodrze, poczuł jak drgnęła i nagle wzniósł się na wyższą półkę szczęścia, czyli taką, z której widać więcej palących się jasnym światłem gwiazd. Była w jego mocy. I od niego tylko zależało, kiedy z tego skorzysta.

– Położymy się teraz do łóżka, dobrze? – wyszeptał pan Henryk. Byli tak blisko, że mówić pełnym głosem i tak by się nie dało.

– Tak – odszepnęła pani Elżbieta, z nosem wtulonym w szyję pana Henryka. – Tylko przedtem chciałabym, wiesz, się umyć.

– W kuchni? Może w kuchni, pomyślałem, bo łazienka chyba jest na dole… chcesz zejść?

– Nie, nie. W kuchni dobrze. Ja pierwsza?

– Oczywiście. Zawsze.

Gdy pani Elżbieta udała się do kuchenki (przedtem z torby wyjęła jasnoróżowy ręcznik i kremową kosmetyczkę ze złotym napisem – skąd brała te rzeczy czarodziejskie, nawet z daleka wyglądające tak, jakby pachniały?) pan Henryk szybko usunął ślady kolacji. Spojrzał na zegarek (własny) i zegar w kącie – zgadzały się co do minuty. Była 19.50. Dziecinna pora, by kłaść się do łóżka. Dziecinna pora do spania, owszem. Ale jeśli ktoś nie zamierzał wcale spać? Na pewno nie od razu i długo jeszcze nie?

Pan Henryk rozejrzał się. Może potem jeszcze posiedzą w salonie, wypiją jeszcze jeden wieczorny kieliszek koniaku na koszt Patriotycznego Frontu Odrodzenia Narodowego. Nie, Patriotycznego… tak, Ruchu a nie Frontu. Front to był Jedności Narodu, tak, Front Jedności Narodu, FJN i jak wiadomo z siedzibą w tym samym miejscu. Zabawne, jak samo miejsce umieszczenia odsłania prawdę ukrytą za politycznymi frazesami! Ośmieszany FJN, zastąpiony w 1982 roku PRON-em, niby zupełnie nowym, a tak tożsamym ze swoim poprzednikiem, że nawet dostał tę samą siedzibę. Co tu będzie kiedyś? Za dziesięć, dwadzieścia lat? Za dwadzieścia lat w 2007 roku… będę miał 91 lat, pomyślał pan Henryk. Co też tu wtedy będzie?

Natychmiast przemknęła mu myśl, mnie już wtedy nie będzie. Ale nie przestraszył się, ani też nie przejął. Za dwadzieścia lat, ho, ho. Miesiąc temu, co tam, dwa tygodnie temu właściwie też go nie było, tak jakby nie było. Dopiero teraz zaczynał życie, po długiej przerwie, po długiej ciemnej nocy wychodził na światło dzienne. Dwadzieścia lat ho, ho, kupa czasu. Cokolwiek się zdarzy, choćby i ta jedna noc, którą ma przed sobą, będzie promieniem światła, będzie pięknym prezentem w jego życiu. Złożyłem przysięgę i jej dotrzymam, powiedział dumnie do siebie pan Henryk i rozejrzał za swoim neseserem. Szczęściem stał przy kanapie, uprzejmie przyniesiony przez asystenta. Pan Henryk wyjął plastikową torbę z przyborami do mycia, ręcznik i piżamę… Przebierać się? Czy…? Po głębokim namyśle uzależnił swoje postępowanie od tego, co zrobi pani Elżbieta. Jeśli ona przed położeniem się do łóżka włoży nocny strój, on też. Jeśli nie, on też nie.

Słysząc odgłos otwieranych drzwi, pan Henryk wychylił się na korytarz i oniemiał. Z kuchenki wypłynęła ku niemu pani Elżbieta w długiej koszuli nocnej, kremowej, lejącymi się fałdami opadającej do samej ziemi. Na to założyła jasny sweterek, związany paseczkiem w talii, rozchylony u góry tak, że widać było koronkowe wykończenie dekoltu.

– Moja królowo… – jęknął pan Henryk i w tym momencie usłyszał głośne stukanie. Pan Henryk zamarł. Jego siłą – całe życie – było to, że w trudnych momentach nie uciekał, nie kulił się, odwrotnie – stawiał czoła niebezpieczeństwu. Tak było i tym razem.

Pan Henryk przesunął się w bok, w stronę schodów, aby objąć wzrokiem dolny hol i drzwi. Jednak schody w dół zakręcały w połowie tak, że parter pozostawał całkowicie niewidoczny. Szczęśliwie w ścianie naprzeciwko schodów było małe okienko, przysłonięte firanką, wychodzące dokładnie na stronę, gdzie znajdowało się wejście do Pałacu. Jeśli dom jest z zewnątrz dostatecznie oświetlony, być może uda się dojrzeć nieoczekiwanego gościa… Pan Henryk podszedł do okienka, ostrożnie odsunął firankę, coś dostrzegł, lecz niewyrażnie… Nagle ujrzał – a niech to!

– Co? – spytała pani Elżbieta, zbliżając się do pana Henryka. – Co widzisz?

– Spokojnie. Działajmy zgodnie z planem… Oni nas nie widzą, to pewne.

– Ale kto tam jest?

– Jeden to stróż, tak myślę. A drugi… milicjant.

– Niemożliwe!

– Na pewno. Niebieski mundur. Na pewno. Spokojnie. Działamy zgodnie z planem.

Pukanie rozległo się ponownie.

– Kładź się! – krzyknęła pani Elżbieta.

– … ja się kładę, spokojnie, ty zejdź, ale nie otwieraj. Pytaj, kto tam, boisz się otworzyć i tak dalej. Udawaj przerażoną staruszkę. Niech oni sami otworzą, przecież muszą mieć klucz.

– Dobrze – powiedziała pani Elżbieta i uniósłszy nieco swoją paradną koszulę, zaczęła schodzić po schodach. Pan Henryk wbiegł do salonu, ściągnął bez rozwiązywania buty i już miał nakryć się pledem, gdy wzrok jego padł na stojące na stoliku naczynia. A szczególnie zaś kieliszki po koniaku. Trudno, jakoś to będzie…? Nigdy! Zerwał się, chwycił kieliszki i ukrył za proporczykami stojącymi na szafkach. Dobrze! Z korytarza nie dobiegały żadne dźwięki. Pan Henryk ułożył się na kanapie, przykrył kocem i wziął głęboki wdech… raz… dwa… trzy… wydech…raz…dwa…trzy…wdech… Nic nie słyszał. Cokolwiek działo się na dole, nie mogło mieć chyba dramatycznego przebiegu? A może? Wszystko spadło na nią, cały ciężar, całe niebezpieczeństwo, pomyślał pan Henryk z niezadowoleniem. A ja tu leżę jak jakiś kloc. Pętak, który wysyła kobietę, aby go broniła przed gliniarzami! Czując, że tego dłużej nie zniesie, pan Henryk zerwał się – i ujrzał, że drzwi salonu otwierają się. A niech tam, niech się dzieje wola nieba!

– I co? – zawołał pan Henryk na widok uśmiechniętej pani Elżbiety.

– Ten pan z sekretariatu zadzwonił do stróża, żeby sprawdził, jak się czujesz i czy może potrzebujemy czegoś. Stróż nie wszedł, żeby cię nie zdenerwować.

– Na pewno bym się zdenerwował – powiedział pan Henryk z radością. Wszystko układało się tak niebywale, że doprawdy musiał być w tym jakiś udział Opatrzności. – Ale milicjant?

– Ojej, zupełnie o nim zapomniałam! Nie wiem, nic nie wiem o milicjancie, Heniu. Ja przecież im nie otworzyłam, tak jak mi kazałeś. A on się nie odzywał.

Tak, jak mi kazałeś, powtórzył w myślach pan Henryk słowa pani Elżbiety. Daleko razem zaszli, on i ta kobieta, która niespełna tydzień temu uderzyła go w twarz.

– A, co tam! Wiesz, co sądzę? Że to był pewnie milicjant z tej budki obok ambasady, po prostu taki, co tu stale pilnuje i pewnie zna stróża, i przychodzi do niego na herbatę, żeby się rozgrzać.

Pani Elżbieta roześmiała się.

– Oj, Heniu, myślisz, że stróż z milicjantem piją razem na rozgrzewkę herbatę?

– A właśnie, właśnie! – zawołał pan Henryk. – Ty wiesz, wchodzę tu do tego salonu, żeby co prędzej położyć się pod kocem i widzę na środku stolika nasze kieliszki po koniaku!

– Och! – zakrzyknęła pani Elżbieta.

– Gdyby tu weszli i zobaczyli, myślę, no nie uwierzą, że jestem umierający!

– Chociaż koniak, podobno, sam mówiłeś, bardzo dobry na serce – powiedziała pani Elżbieta.

– Ale schowałem… o, są. Patrz, w twoim zostało jeszcze trochę. Chcesz?

– Dziękuję, nie… albo chętnie. Mały łyczek.

– Ty zawsze pijesz tylko mały łyczek – zauważył pan Henryk, odbierając kieliszek od pani Elżbiety. – Jeszcze zostało, mogę dokończyć za ciebie?

– Ależ proszę.

Pan Henryk dopił koniak do końca i rzekł:

– Wiesz, co to znaczy, jak ludzie piją z jednego kieliszka?

– Nie.

– Że są już bardzo blisko. Bardzo blisko siebie.

Co mówiąc pan Henryk objął panią Elżbietę, pocałował i wreszcie dotknął tej białej (czy kremowej) niewiarygodnej szaty, którą miała na sobie. Była śliska i cienka, i wystarczyło jedno dotknięcie by wiedzieć, że pod spodem jest już tylko kobiece ciało.

– Och, co ty masz na sobie, co to jest – wymruczał pan Henryk, wodząc ręką po plecach pani Elżbiety, pod swetrem i w dół, w dół, ostrożnie, Heniu, żebyś się nie zapędził.

– Teraz ty… teraz ty pójdziesz się umyć? – szepnęła pani Elżbieta.

– Tak. I pozmywam te naczynia, żebyśmy rano nie musieli już o nich pamiętać.

W kuchence pan Henryk wziął się ostro w karby. Miał trzy rzeczy do wykonania i trzeba było je zrobić. Pozmywać, umyć się, przebrać, trzy rzeczy. I nie myśleć o tym, co potem. I nagle, wkładając buty, trochę niewygodnie, bo na bose stopy, a kapci nie zabrał, nie pomyślał – odczuł przenikający go prąd od dołu do góry. Moja królowo, czarodziejko! Moja stokrotko!, pomyślał pan Henryk, prawie biegiem przemierzając z powrotem salon. Czy to możliwe? Czy mi się to wszystko nie śni?

– Czy możesz… czy możesz zgasić światło w salonie, Heniu? – spytała pani Elżbieta. Włącznik światła był przy drzwiach wejściowych, musiał więc znowu przejść przez salon. Podchodząc, zauważył tkwiący w drzwiach od wewnątrz klucz – bez namysłu więc przekręcił go i to dwukrotnie. Opatrzność, nie może być inaczej, pomyślał znowu pan Henryk i zgasił światło.

– Zamknąłeś, Heniu, drzwi? – spytała pani Elżbieta, gdy pan Henryk wszedł do alkowy.

– Tak. Na klucz. Jesteśmy bezpieczni. Nikt nas nie zaskoczy.

Łóżko było dość wąskie. Pani Elżbieta leżała pod ścianą, trochę na boku, przykryta do połowy kołdrą i patrzyła na pana Henryka. Pan Henryk zgasił lampkę, wszedł pod kołdrę i z miejsca zagarnął panią Elżbietę do siebie. Pasowała do niego doskonale – gdy objął jej stopy swoimi i przerzucił kolano w poprzek jej nóg, był nad nią, usta przy ustach. Dłużej nie musiał się powściągać – prawą rękę położył wprost na wielkiej, miękkiej piersi. Pani Elżbieta oddychała szybko, a jej serce biło tak mocno, że pan Henryk miał wrażenie jakby trącało go w rękę. Czuł, że jest mu całkowicie oddana, posłuszna i uległa. Wreszcie mógł porzucić ostrożność, mógł puścić lejce z dłoni wiedząc, że i tak dotrze do celu!

– Heniu! – szepnęła nagle pani Elżbieta drżącym głosem. – Ja ci nie powiedziałam, ja ci nie powiedziałam, że nigdy nie byłam mężatką.

Przez krótką chwilę pan Henryk był tak zdezorientowany, że omal nie powiedział: Nie teraz kochanie, później, później. Szybko jednak, czując obejmujące go mocno ramiona pani Elżbiety powrócił, by tak rzec, na ziemię. Co za kobieta!, pomyślał pan Henryk czule, a głośno powiedział:

– Mój skarbie!

– … ale miałam człowieka… mężczyznę, z którym byłam przez pięć lat… pięć lat…

– Kiedy to było… jak dawno? – spytał pan Henryk.

– Miałam wtedy czterdzieści lat… wtedy się skończyło. Dokładnie na Wielkanoc.

– No tak – powiedział pan Henryk. – No tak.

– On miał żonę, z którą z początku mówił, że nie jest, chciał odejść… chciał odejść…

– … ale nie odszedł – dokończył pan Henryk.

– Zachorował, dostał wylewu, żona się nim zaopiekowała, nie dopuścili mnie, a potem napisał, że koniec, żebym była szczęśliwa z kim innym, bo on i tak nie wyzdrowieje.

– Tak – powiedział pan Henryk głaszcząc panią Elżbietę po głowie i po policzku i po ramieniu. – Tak. Tak.

Czuł i słyszał w jej oddechu, jak się uspokaja, jak wraca do ich wspólnej alkowy (piękne słowo! I tak pasuje, szczególnie do niej!), ich wspólnego łóżka i do niego.

– Musisz mi o tym kiedyś dokładniej opowiedzieć – wyszeptał pan Henryk i pocałował panią Elżbietę.

– Dobrze, Heniu – odpowiedziała pani Elżbieta, po czym dodała, bardzo cicho, szepcąc wprost do jego ucha – Trochę się boję, że… że wiesz… zapomniałam…

– Wcale nie chcę, żebyś pamiętała. Sam cię nauczę wszystkiego, co trzeba.

Pani Elżbieta westchnęła, wzniosła ręce i objęła głowę pana Henryka.

– Dobrze, Heniu – powiedziała głaszcząc go po włosach, po szyi i po uszach. Miała ciepłe dłonie i dotykała go tak, jak piękna hrabina swojego ulubionego psa – medalistę, pomyślał pan Henryk i była to myśl bardzo miła. Przed wojną, w parku Morskie Oko, widział prawdziwą hrabinę właśnie jak głaskała swojego psa, miał wtedy siedemnaście lat i był na spacerze z wujkiem. Ona była ubrana na biało, miała piękne, duże ręce i pan Henryk zapytał sam siebie z drżeniem: jakby to było być na miejscu tego psa? I wtedy spojrzał na wujka, i zobaczył, że wujek też patrzy na tę kobietę z psem. To jest hrabina, powiedział wujek, a ten pies, to seter. Znam ją.

Pan Henryk pochylił się ku pani Elżbiecie. Stopą dotykał podeszwy jej stopy, ręką zaś podparł się z drugiej strony tak, że dłonią dosięgał czubka jej głowy. Cała była w jego mocy. Teraz mógł jej dać wszystko, co tylko potrafił. Była, jak przypuszczał od początku, kobietą impulsywną. Początkowo jakby trochę onieśmielona, potem jednak, prowadzona przez pana Henryka ku coraz większej bliskości, zaczęła odpowiadać na jego gesty, z całkowitą szczerością odsłaniając siłę swoich przeżyć.

– Mój skarbie – powiedział pan Henryk. Był nasycony, zadowolony, był mężczyzną, który po latach wrócił do domu. Leżał na plecach, wygodnie podparty poduszkami, obejmując panią Elżbietę, która zwinięta na boku, głowę złożyła na jego piersi.

– Jesteś spocona – zanurzył rękę w jej włosy i próbował je rozplątać.

Pani Elżbieta mruknęła coś niewyraźnie. Pan Henryk westchnął głęboko i potężnie, tak, żeby pani Elżbieta poczuła siłę unoszącej się miarowo klatki piersiowej. Pani Elżbieta podniosła głowę i zwróciła się ku niemu. W mroku alkowy nie dostrzegał jej twarzy, czuł jednak każde jej poruszenie, niemalże każdą myśl.

– Heniu! Jesteś… jesteś… najukochańszy… najukochańszy… najukochańszy!

– Cicho, cicho – powiedział pan Henryk, nie, żeby uciszyć panią Elżbietę, ale uspokoić. Była tak niesłychanie poruszona, wręcz rozdygotana.

– Myślałam, że to już koniec, że jestem na dnie – mówiła dalej pani Elżbieta, niepowstrzymanie. – Jak zobaczyłam ten dom, zapach i to wszystko to pomyślałam, że to już koniec… Czułam, że na Freta nie wrócę, i myślałam, że to już jest moje dno, po prostu koniec, a to było odwrotnie, to było to na co całe moje życie czekałam!

Pan Henryk pogłaskał panią Elżbietę po głowie, a ona przytuliła się do jego ręki i nieoczekiwanie pocałowała ją.

– Nie… – powiedział pan Henryk, a pani Elżbieta pocałowała ją znowu.

– Och, Heniu! – westchnęła.

– Ale nie chciałaś – powiedział pan Henryk całkowicie szczęśliwy. – Na początku nie chciałaś i goniłaś mnie od siebie.

– Co miałam robić?! Przecież po prostu mnie prześladowałeś! Patrzyłeś na mnie, chodziłeś za mną, gdzie nie spojrzałam, gdzie nie poszłam, wydawało mi się, że cię wszędzie widzę!

– Rzeczywiście chodziłem za tobą – przyznał pan Henryk. – Nie mogłem się opanować. Wpadłaś mi w oko dosłownie od pierwszego wejrzenia.

– A ja się tobą zainteresowałam jeszcze wcześniej!

– Jak to?!

– Bo na liście mieszkańców patrzę – Henryk Dąbrowski. I myślę, jak on może wyglądać. Zaraz pierwszego dnia pokazała mi ciebie pani Mroczek…

– Kto? Niemożliwe!

– Tak, Mroczkowa, dlatego nie wierzyłam, żeby ona mogła być przeciw, bo sama mi powiedziała pierwszego dnia. A, pani Dąbrowska. A tam jest pan Dąbrowski, siedzi na ławce, i pokazała mi ciebie przez okno.

– Ale potem mnie jednak, już ci tego nie pamiętam, ale jednak…

– Uderzyłam cię? Tak? No widzisz i nie wiem, dlaczego! I zobacz, uderzyłam i to jeszcze osobę, która chciała właściwie pomóc!

– Właśnie! – powiedział pan Henryk.

– I dla mnie też to jest dziwne, ja ci tego nie wyjaśnię. Ale…

– Ale jakbym wtedy odszedł i nigdy nie wrócił? – wszedł jej w słowo pan Henryk. W ciemności poczuł, jak kręci przecząco głową. Była tak blisko, że czuł każde jej poruszenie.

– Nie mógłbyś. Wiedziałam, że…

– … że jestem już twój? – dokończył pan Henryk i zaczął ją całować.

To było takie proste! Wystarczyło się pochylić, wyciągnąć rękę – i wszystko było możliwe. Wszystko, co najważniejsze w życiu.

Przed pierwszą w nocy pani Elżbieta założyła swoją białą szatę i udała się do toalety, zaś pan Henryk nalał herbatę z termosu do dwóch kubków zabranych z kuchni. Poruszał się sprawnie w ciemnym salonie, przyzwyczajony do głębokiego mroku alkowy, zresztą nie chciał zapalać światła ze względu na swoją piżamę – wypłowiałą i może nawet trochę wystrzępioną.

Zegar wybił właśnie pierwszą, gdy pan Henryk i pani Elżbieta podeszli do okna i wyjrzeli na ulicę. U ich stóp rozciągały się Aleje Ujazdowskie. Daleko po drugiej stronie, w cieniu drzew, bielała znajoma ławka. Pan Henryk przesunął ręką po plecach pani Elżbiety i zatrzymał się na jej biodrze. Miał już do tego pełne prawo. Drugą ręką wzniósł kubek z herbatą.

– Twoje zdrowie! – powiedział pan Henryk. Był królem, stojącym na szczycie góry.

– Nasze, Heniu – szepnęła pani Elżbieta. – Nasze.

ROZDZIAŁ 13

Mimo, że łóżko w alkowie było trochę za wąskie dla dwóch osób, pan Henryk usnął szybko i spał głęboko. Gdy obudził się – dokładnie jak zaplanował – o 5.40, był w łóżku sam. Pierwsza myśl pana Henryka, ubrana w słowa, brzmiałaby: Dlaczego, u licha, do niej nie zadzwoniłem? Przecież mam już pieniądze. Od listu Bożenki minęło kilka dni, a od małego zabiegu ginekologicznego – prawie dwa tygodnie. Jeśli wykonywała jakieś badania, musiała już mieć wyniki. Jednocześnie wracała pamięć miejsca, w którym spędził noc i w którym się obudził. Był w Pałacu, który musiał czym prędzej opuścić.

– Dzień dobry, mój kochany! – powiedziała pani Elżbieta. Stała w drzwiach ubrana już i rozpromieniona. – Czy zjesz coś przed wyjściem?

– Nie, dziękuję – odpowiedział pan Henryk. – Szybko się ubiorę i możemy iść. – A czując, że zabrzmiało to za ostro, za sucho, dodał: – Jak spałaś?

– Och, Heniu, wcale nie mogłam usnąć! Najpierw słuchałam twojego oddechu – tak miarowo, spokojnie oddychasz! Chciałam liczyć barany, ale czy słyszałeś kiedykolwiek o kimkolwiek, kto by usnął przy liczeniu baranów? – pani Elżbieta roześmiała się.

– To znaczy, w ogóle nie spałaś?

– Prawie w ogóle! Chwilę spałam, ale przed piątą znowu się obudziłam i już nie mogłam zasnąć. Miałam tyle myśli w głowie!

– Tak? A o czym tak myślałaś? – spytał pan Henryk.

Ubierał się siedząc na łóżku, nie dlatego, że był szczególnie wstydliwy, ale raczej ze względu na swoją bieliznę, której stanu wstydził się w świetle zapalonych w salonie żyrandoli. Wolałby może przez chwilę zostać sam… pani Elżbiecie jednak nie przyszło to do głowy.

– Och, o wszystkim, o wszystkim, o całej naszej przyszłości! Co teraz będzie! – wykrzyknęła pani Elżbieta.

Pan Henryk schylił się, żeby założyć skarpetki. Były wczorajsze, ale nosił je przecież krótko, tylko pół dnia. A zresztą po przyjściu do domu położy się jeszcze do łóżka, co najmniej na godzinę.

– No bo… jak teraz to wszystko… jak zorganizować?

Pan Henryk wyprostował się. Teraz podkoszulek i koszula. Może jednak założy wczorajszą, a w świeżą przebierze się po śniadaniu?

– Wszystko będzie dobrze – powiedział pan Henryk. – Autobusy jeżdżą od 5.10. Sprawdziłem.

Pani Elżbieta wybuchnęła śmiechem.

– Ależ ja nie o tym, Heniu. Ja nie mówię o naszej drodze do Domu, ale o naszej przyszłości.

– To znaczy? – powiedział pan Henryk. Gdzie był jego krawat? Gdzie mógł go położyć?

– No o tym, co dalej… Szczęśliwie się składa, że nazwiska nie muszę wcale zmieniać! Gdy uświadomiłam sobie to w nocy, to aż się roześmiałam! Ale ty i tak spałeś nieporuszony.

Pan Henryk wstał. Ogolić się postanowił w Domu, należało tylko zabrać wszystkie rzeczy.

– Musimy się spakować.

– Czy ja cię uraziłam czymś, Heniu? – spytała pani Elżbieta. – Ani razu na mnie nie spojrzałeś!

– A skąd! A skąd!

– Ale… czy coś się stało?

– Co? Nie, po prostu musimy się spakować!

Pan Henryk spojrzał na panią Elżbietę.

– Pięknie wyglądasz dziś rano – powiedział i uśmiechnął się.

Pani Elżbieta zarzuciła mu ręce na szyję.

– Jesteś taki kochany… najukochańszy! Wiesz o tym?

Pan Henryk przytulił panią Elżbietę. Pachniała słodko swoimi perfumami.

– Mój skarbie – powiedział.

– I jesteś mój, tak, jak powiedziałeś w nocy? – spytała szeptem pani Elżbieta.

– Tak. Na zawsze twój.

– Och, Heniu! – powiedziała pani Elżbieta i objęła go mocniej.

– Musimy jednak wyjść stąd czym prędzej. Zanim zjawi się sprzątaczka i cała reszta.

– Tak, tak. Pościelę łóżko, a ty umyj się… chcesz iść do łazienki? Czyli kuchenki?

– Na chwilę – powiedział pan Henryk.

Obmył twarz trzy razy zimną wodą, ciągle jednak czuł się skołowany, jakiś mało przytomny, w tym stanie łatwo o jakiś błąd, pomyłkę (muszę uważać, pomyślał pan Henryk). Gdy wrócił do salonu, wszystko było już uporządkowane i spakowane. Poduszka i koc, które przyniósł sekretarz choremu panu Henrykowi zostały złożone i pozostawione na kanapie, nie zaś w alkowie, gdzie przynależały – mały drobiazg, świadczący jednak o inteligencji pani Elżbiety. Tak należało postąpić, tak postąpiłby sam pan Henryk.

– Świetnie, moja śliczna stokroteczko – powiedział pan Henryk i pierwszy raz tego dnia szczerze, z potrzeby serca uśmiechnął się do pani Elżbiety.

Powoli wracał do siebie, poprzez wewnętrzną mgłę i mrok. Dziś po południu zadzwonię do Londynu. Na trzy minuty, z zegarkiem w ręku, mam nadzieję, że telefony od zeszłego roku nie podrożały. Pan Henryk westchnął głęboko i wyprostował się. Wszystko będzie dobrze. I czego właściwie się wystraszył w nocy? Czy nad ranem? Poszedł przecież spać taki zadowolony, po prostu szczęśliwy. Popatrzył na zegar – była za pięć szósta – a potem na panią Elżbietę, stojącą nieruchomo przy swojej torbie.

– Musimy już stąd odejść, moja piękna – powiedział pan Henryk. – Pożegnajmy się jeszcze i chodźmy.

To mówiąc pan Henryk przytulił panią Elżbietę, pocałował i przez chwilę jeszcze wdychał jej zapach. Czuł, że jest trochę jakby niespokojny, a przecież spełnił swoją przysięgę (aż nadto! Ha, ha!) i wszystko rysowało się w jasnych barwach.

– Uczyniłaś mnie w nocy szczęśliwym – wyszeptał pan Henryk. – Byłaś po prostu cudowna.

– To ty byłeś cudowny… po prostu cudowny! Naprawdę, cudowny – wyszeptała pani Elżbieta.

Pan Henryk poczuł, jak jego poranny niepokój ulatnia się i znika. Był znowu sobą, tak.

– Co ty opowiadasz – wymruczał i pocałował panią Elżbietę w szyję. Zaraz zegar wybije szóstą, naprawdę muszą już stąd iść. – Po przyjściu do Domu położysz się jeszcze do łóżka, zdążysz przed śniadaniem trochę się przespać.

Pani Elżbieta roześmiała się.

– I tak bym nie usnęła, skąd! Czuję się, jakbym weszła w inny świat, dosłownie – w inne życie! No bo przecież właściwie to prawda – weszliśmy wczoraj w zupełnie inne życie.

– Tak – powiedział pan Henryk. – Rzeczywiście.

– I myślę, jak to wszystko zorganizujemy. Bo na przykład, czy oni…

W tej chwili zaczął bić zegar.

– Szósta. Musimy iść – pan Henryk chwycił torbę pani Elżbiety.

– … czy oni dają małżeństwom jakieś pokoje? – dokończyła pani Elżbieta.

Pan Henryk ruszył schodami w dół.

– Nie wiem, Heniu, czy są już jakieś małżeństwa w Domu? – spytała pani Elżbieta, idąc za nim schodami.

– Nie słyszałem – odparł pan Henryk. Płaszcz pani Elżbiety wisiał tam, gdzie zostawili go wczoraj wieczorem. Pan Henryk zdjął go z wieszaka i podał pani Elżbiecie.

– Ale, jak myślisz, Heniu, muszą nam dać wspólny pokój, gdy weźmiemy ślub, prawda? Mąż i żona muszą mieszkać razem, mają do tego prawo, jak sądzisz? I zobacz, co za szczęśliwa okoliczność – inaczej tam by się nie dało mieszkać, a tak nie zabronią nam chyba naszego pokoju urządzić jak chcemy! Będzie można sprowadzić i dywanik, i firanki, i czerwone fotele się zmieszczą!

Pan Henryk zapiął jesionkę, otworzył z klucza drzwi i przepuścił panią Elżbietę przodem. Rozejrzał się – odźwiernego nigdzie nie było widać. Wyjdą po prostu bramą, jeśli jest otwarta i znikną tam, skąd przyszli.

– Czemu tak biegniesz, Heniu?

Pan Henryk odwrócił się. Rzeczywiście, wysforował do przodu ze trzy kroki.

– Byle furtka była otwarta.

– Co tam! – uśmiechnęła się pani Elżbieta. – Najwyżej otworzysz bramę tak jak wczoraj!

Furtka jednak była otwarta (może ze względu na owego tajemniczego milicjanta, którego wieczorne odwiedziny tak przestraszyły pana Henryka) i po chwili pan Henryk i pani Elżbieta ostatecznie opuścili teren Pałacu. Koniec.

– Dlaczego, Heniu, tak dziwnie milczysz? – spytała pani Elżbieta. – To przez to, że powiedziałam ślubie, tak? O co właściwie chodzi?

– O nic – powiedział pan Henryk. Patrzył prosto przed siebie i szedł miarowym krokiem prosto w stronę Placu na Rozdrożu. – Ja byłem już żonaty.

– I co? – spytała pani Elżbieta.

Pan Henryk wzruszył ramionami.

– To znaczy, że… to znaczy, że… – pani Elżbieta przerwała na chwilę.

Dotarli właśnie do Placu na Rozdrożu i przeszli po pasach na drugą stronę Alej. Mogli oczywiście dojść do przystanku i poczekać na autobus, stało tam już trochę ludzi, ale nie umawiając się wybrali drogę pieszo. Choć Pan Bóg widział, że pan Henryk wolałby być teraz wszędzie, byle nie tutaj. Po dłuższym milczeniu pani Elżbieta powiedziała:

– Chciałeś tylko spędzić ze mną noc, a teraz koniec?

Pan Henryk aż przystanął.

– Co ty mówisz? Gdzie koniec? Przecież jesteś moją piękną stokrotką! Oczarowałaś mnie! Powiedziałem ci, że jestem twój już na zawsze!

– Ale mnie nie kochasz.

Stali naprzeciwko siebie, a wschodzące nad miastem słońce odbijało się w szybach kawiarni Na Rozdrożu.

– Nie kocham?! – krzyknął pan Henryk. – Spójrz na mnie! Przecież widzisz, jaki jestem zakochany! Zrobiłbym dla ciebie wszystko.

– Oprócz małżeństwa. Ożenić się ze mną nie chcesz.

– Nie mogę – powiedział pan Henryk, patrząc na szare płyty chodnika między stopami swoimi a pani Elżbiety. – Nie mogę.

– Rozumiem – pani Elżbieta cofnęła się, jakby rozmowa była skończona, nagle jednak zwróciła się z powrotem ku panu Henrykowi i zawołała. – Ale dlaczego? Dlaczego, Heniu?

– Już byłem żonaty…

– No tak – powtórzyła pani Elżbieta po chwili ciszy. – No byłeś. Ale teraz…? – Nalegała na odpowiedź, ale odpowiedzi nie było. Powoli skierowali się oboje ku Belwederskiej. Alejami przejeżdżały z szumem autobusy.

– … nie możesz ożenić się… ponownie? – spytała pani Elżbieta, a w jej głosie słychać było rozpacz.

– Już brałem ślub – powiedział pan Henryk.

Co mógł powiedzieć więcej? Był zakochany, otworzył się przed nią i w dodatku pasowali do siebie, jak kobieta do mężczyzny i mężczyzna do kobiety. Chciał dać jej wszystko i całego siebie, oprócz jednej rzeczy, a właśnie tego ona chciała! Chciał przespać się choć godzinkę we własnym łóżku (bolały go jednak plecy po tej nocy) i żeby ona też odespała tę noc, a wtedy wszystko ukaże się w innych proporcjach. Mają przed sobą przecież tyle czasu, całe życie, nawet jeśli nie nazbyt długie, to pewnie jeszcze całe lata! I pan Henryk, po raz pierwszy od opuszczenia Pałacu, poczuł ulgę, jakby zobaczył promień światła w ciemnym lesie – uśmiechnął się i zwrócił rozjaśnioną twarz ku pani Elżbiecie.

– Wszystko będzie… – chciał powiedzieć dobrze, ale nie dokończył.

– Żegnaj! – krzyknęła pani Elżbieta i rzuciła się przez jezdnię ku nadjeżdżającemu z drugiej strony autobusowi. Pan Henryk chciał biec za nią, ale dziwnie osłabł.

– Poczekaj! Elżbieto! Poczekaj! – zawołał jakoś cicho, ale ona dopadła już drzwi autobusu i zanim pan Henryk zdążył przejść przez pasy, autobus ruszył, przy czym układ przestrzenny był taki, że teraz pan Henryk był z przodu, a autobus, dojechawszy do pasów, musiał przystanąć i pana Henryka przepuścić.

Teoretycznie mógł podbiec do drzwi, zastukać i prosić kierowcę o otwarcie, jednak nie miał na to siły. Nie odwracając się dowlókł się jakoś do przystanku i tam usiadł na ławce niemal w ostatnim momencie przed zemdleniem, które jednak szczęśliwie nie nastąpiło. Tymczasem autobus zniknął w wąwozie Belwederskiej. Oddychaj, Heniu, oddychaj głęboko, powtarzała pani Czesława. Do trzech wdech… do trzech wydech… raz… dwa … trzy… raz… dwa… trzy… raz… Wszystko będzie dobrze (wdech), wszystko – będzie – dobrze (wydech), powtarzał w myślach pan Henryk. Czy miał ze sobą swoją legitymację kombatancką uprawniającą do bezpłatnych przejazdów? Miał. Torbę? Miał. Szalik? Nie. Nie zabrał z Pałacu białego szalika. I już go pewnie nigdy nie ujrzy.

Licząc oddechy i myśląc o szaliku pan Henryk dotarł do Domu. Była za piętnaście siódma. Nikogo nie napotykając po drodze pan Henryk wszedł na drugie piętro, minął drzwi pokoju numer 7. (Nie myśleć o tym teraz. Wszystko będzie dobrze. Nie myśleć o tym teraz). Następnie minął kolejno numer 6, numer 5, numer 4 (był już ledwo żywy), otworzył drzwi pokoju numer 3, ściągnął byle jak jesionkę, marynarkę, koszulę, spodnie i w majtkach oraz podkoszulku zanurzył się pod kołdrę. Był zziębnięty jak nigdy w życiu. Przykrył się powyżej uszu i natychmiast zapadł w sen.

Obudził się godzinę później, tarmoszony czyjąś ręką.

– Zaraz ósma. Nie idziesz na śniadanie? – spytał pan Ryszard.

Pan Henryk zamknął oczy. Nie miał nawet siły odpowiedzieć.

– Przyniosę ci kanapki na górę. Co się da, to ci przyniosę – powiedział pan Ryszard.

Pan Henryk kiwnął głową na znak zgody. Miał przed sobą przynajmniej pół godziny ciszy i świętego spokoju. Gdy obudził się po raz drugi, był już naprawdę wyspany. Pod kołdrą było ciepło, prawie gorąco. Był rozgrzany. Plecy… nie bolały. W pokoju pachniało papierosami pana Ryszarda i ten zapach wydał się panu Henrykowi nader uspokajający. Gdzieś z prawej strony (z kąta, gdzie stało łóżko pana Ryszarda) dobiegał niewyraźny dźwięk czyjegoś monologu – odgłos audycji radiowej odbieranej na słuchawkach.

Pan Henryk ukojony, rozgrzany i uspokojony poczuł, że jest w tym miejscu na ziemi, do którego przynależy i gdzie nic złego na niego nie czyha. Hubert?, przypomniał sobie pan Henryk i ciągle nie otwierając oczu wytężył słuch i węch. Ciekawe, wyjechał? Powoli odemknął oczy. Przez okno wpadało jasne światło. Pan Henryk przesunął głowę. Na szafce przy łóżku leżały kanapki… dwie… cztery! A z czym? Pan Henryk lekko rozpogodził się. Z topionym serem. I ogórkiem. Uch, był trochę głodny. Łóżko pod ścianą było puste, miał więc rację, że Huberta nie ma. Dalej leżał pan Ryszard. W ręku trzymał zapalonego papierosa, miał zamknięte oczy i na uszach słuchawki. Jedenasta dwadzieścia, pomyślał pan Henryk i przez chwilę zastanowił się. Jedenasta dwadzieścia pięć. Wyciągnął rękę spod kołdry i spojrzał na zegarek. Była dokładnie jedenasta dwadzieścia jeden (może odrobinę później), a więc pierwszy strzał był celniejszy, powinien bardziej ufać swojej intuicji. Nic dziwnego, że jestem tak bardzo głodny, pomyślał pan Henryk. Nie podnosząc się wziął do ręki kanapkę, wsunął ją do ust i ugryzł spory kawałek. Nie zakrztuś się, Heniu, powiedziała pani Czesława. Lepiej usiądź. Tak, tak, zgodził się pan Henryk. Lepiej usiądę, bo jeszcze się zakrztuszę.

Około dwunastej wybrał się pan Henryk do łazienki. Woda o tej porze była niespodziewanie gorąca, spędził więc pod prysznicem kilkanaście minut. Czuł się świetnie, wręcz fantastycznie. A wyglądał? Pan Henryk przyjrzał się sobie w lustrze nad umywalką, jak stoi na tle prysznicowych kabin z ręcznikiem przerzuconym przez ramię i lekko wilgotnymi włosami, i musiał przyznać bez fałszywej skromności – wyglądał jak młody bóg. Ta myśl nieco go rozbawiła. Siedemdziesiąt jeden lat i młody bóg, no niemożliwe. Uśmiechnął się do siebie. Niedługo zaczną się za nim oglądać na ulicy kobiety! Czy Elżbieta pamięta dokładnie, co działo się wczorajszej nocy? Czy przypominała sobie różne… hm… szczegóły?

Wracając z łazienki pan Henryk zajrzał dyskretnie do pokoju numer 7 (drzwi były akurat uchylone) i stwierdził, że pani Elżbiety nie było. Cóż, dochodziła dwunasta, więc z pewnością zdążyła się wyspać. Może poszła na spacer? Albo na zakupy? Do pierwszej pan Henryk zdołał się rozpakować i uporządkować swoje rzeczy tak, jakby nigdy nie opuszczał Domu. Akcja była zakończona i osiągnięto powrót do stanu wyjściowego. Straty: biały szalik i piżama, której pan Henryk nie mógł odnaleźć. Być może zapodziała się wśród pościeli (jak jednak Elżbieta mogła nie zauważyć jej w trakcie ścielenia?) albo spadła pod łóżko? Było to odrobinę niepokojące – obecność piżamy w alkowie nie pasowała do obrazu, jakiego spodziewał się sekretarz – ale w końcu czym to groziło? PRON nie poniósł żadnej szkody, nic nie zostało ukradzione ani zniszczone, nawet więc jeśli matactwa pana Henryk zostałyby wykryte, łatwo będzie zrzucić winę na starcze zdziwaczenie – prawdziwych motywów z pewnością nikt się nie domyśli. Wiek mój mą tarczą, takie zdanie wymyślił pan Henryk i dla rozweselenia obracał je w głowie, robiąc przedobiednią herbatę dla siebie i pana Ryszarda. Spodziewał się, że przyjaciel – jedyna osoba, która coś wiedziała – zada mu jakieś pytanie, choć znając go, mógł właśnie na odwrót – o nic nie spytać. Pan Ryszard jednak spytał.

– Dobrze poszło?

– Dobrze.

Pan Ryszard kiwnął głową. Przez kilkanaście minut rozmawiali o Hubercie, który zniknął nagle wczoraj, przedtem jednak długo siedział z Eugenią, co dotąd się nie zdarzało.

– A przed kolacją wychodziłem i co ja widzę? Z siódemki wychodzi Hubert.

– Z pokoju numer siedem? Od Elżbiety? – zaniepokoił się pan Henryk.

– Przecież Elżbiety i ciebie już nie było. On tam kogoś innego odwiedzał.

– Mroczkową! – zawołał pan Henryk. – Ale po co? Co ten łachmyta znowu kombinuje?

Pan Ryszard wzruszył ramionami.

– Pomyśl – powiedział. – W każdym razie w nocy nie spał w Domu. I to mnie dziwi, że dotąd wyjeżdżał na całe tygodnie, a teraz dzień, dwa i wraca.

Pięć przed pierwszą pan Ryszard i pan Henryk udali się do jadalni. Pan Henryk cały czas był w świetnym humorze. Oczywiście pamiętał, że pod koniec pokłócili się trochę z panią Elżbietą, że rozstali się jakby w niezgodzie, sądził jednak, że to, co przedtem ich połączyło, było o tyle ważniejsze! Znał kobiety. Jedne są zimne, zacięte i obrażalskie (nie daj Bóg z taką pójść do łóżka!), a inne ciepłe, otwarte i spontaniczne. Te właśnie przebaczają mężczyznom ich niedoskonałości i potrafią kochać – taka była pani Elżbieta. Zabiorę ją wieczorem na spacer, pomyślał pan Henryk i wyobraził sobie (tak, co za miły widok!), jak chodzą razem po Starówce. Piwną przejdą do Rynku, potem Kamienne Schodki… Nie muszą wychodzić za mury, w stronę Freta (żeby nie budzić bolesnych wspomnień pani Elżbiety). Wrócą Królewskim Traktem i pan Henryk opowie jej to i owo o mijanych kamieniczkach, ugruntowując tym samym swoją opinię wybornego historyka.

Było piętnaście po godzinie pierwszej, gdy pan Henryk zdał sobie sprawę, że pani Elżbieta na obiad nie przyjdzie. Właściwie już przedtem musiał to przeczuwać, bo sam nie wiedział, jak pobrał jedzenie i trafił do stolika, skoro bez przerwy patrzył tylko na zegarek – na drzwi – i po sali, czy gdzieś nie ukrywa się Ona, ale jej nie było. Pan Ryszard początkowo mówił coś do pana Henryka, potem jednak przestał, jedli więc w całkowitym milczeniu, pan Henryk ze wzrokiem wbitym w drzwi jadalni.

– To gdzie właściwie jest Ela, co, Heniek? – spytał Borzym i dopiero wtedy pan Henryk zauważył, że on też siedzi z nimi przy stoliku. – Nie była na kolacji, na śniadaniu, na obiedzie, chora znowu czy co?

Pan Henryk przestał jeść, odwrócił wzrok od drzwi i przez chwilę popatrzył przytomniej wokół siebie. Pan Ryszard przyglądał mu się przenikliwie znad okularów, Borzym aż wychylił się prawie na środek stolika.

– No, co jest, Heniek? Gdzie Ela?

– Nie wiem. Nie wiem.

– Jak to? To kto ma wiedzieć?

– Nie wiem. Od rana jej nie widziałem.

– Od rana? – zdziwił się Borzym. – Jak to od rana?

– Wróci na kolację – odezwał się swoim grubym głosem pan Ryszard i podjął przerwane jedzenie.

Pan Henryk uchwycił się tego proroctwa jak ratunkowej liny.

– Tak. Na pewno będzie na kolacji.

Na drugie danie był gulasz. Jak to w piątek, pomyślał pan Henryk. Choć dwa dni w tygodniu serwowano potrawy jarskie, ciekawe, że nigdy nie wypadało to w piątek! Czy ktoś poważnie myślał, że dzięki temu osłabi siłę wiary katolickiej w Polsce? W Domu Spokojnej Starości? Gdyby przyjąć, że socjalizm ma na celu po prostu utrudnianie ludziom codziennego życia, od razu wszystkie posunięcia władzy stałyby się zrozumiałe, sensowne i przewidywalne, pomyślał pan Henryk. Na chwilę wrócił myślami do salonu w Pałacu PRON-u. Był tam zaledwie kilka godzin temu! Ale, niestety, nie mógł tego nikomu opowiedzieć. Pan Henryk przypomniał sobie, jak stali w ciemności wyglądając przez okno i pijąc herbatę, dosłownie poczuł pod palcami dotyk jedwabistej, miękkiej szaty pani Elżbiety. Nie mogła temu zaprzeczyć! Nie mogła zapomnieć o tym, co ich połączyło, co razem przeżyli! I na pewno nie mogła się wyprowadzić, bo przecież była tu oficjalnie zameldowana! (A jeśli kuzynka zaproponowała jej wspólne mieszkanie? Albo ktoś inny z rodziny? Nie, gdyby to było możliwe, pani Elżbieta dawno skorzystałaby z tego rozwiązania, nie musiałaby w ogóle przeprowadzać się do Domu.). Wróci na kolację. O siódmej będzie w jadalni. Obraziła się, jak to kobiety. Był za mało czuły rano. Za mało ciepły. Za mało skupiony na niej. Gbur i tyle. Ale to się zmieni. Jak tylko ją zobaczy, zaraz jej powie, jak bardzo tęsknił, martwił się. Gdzie była? Co jadła od rana? I jak się czuje? Czy wyspana? Czy zechce z nim pójść na spacer, na przykład, na Stare Miasto?

Gdy szli na górę, wszyscy trzej, pan Henryk, pan Ryszard i Borzym, solidarnie jak jeden mąż, choć w milczeniu, Borzym spytał nagle, czy mógłby u nich w trójce posiedzieć dziś po południu.

– A co? – zdziwił się pan Henryk.

– No… piątek. Wszędzie goście. Odwiedzający. A do was, zdaje się, nikt… nie tego, no bo… bo kto?

– Tak. Pod tym jednym względem mamy szczęście, nikt obcy się u nas nie kręci.

– To co? Mogę?

Pan Henryk zawahał się. Miał swoją robotę i nie chciał żadnej dystrakcji. Z drugiej strony Borzym przedwczoraj przyniósł mu z własnej inicjatywy dowód osobisty z góry… I poza tym widać, że chłop nie wytrzyma tej fali krewnych, którzy będą jazgotali tu do kolacji. Jest sam, jak ja przedtem byłem sam, pomyślał pan Henryk.

– Dobrze. Tylko co będziesz robił? Bo Rysiek słucha radia, a ja…

– Będę cicho, ani mru mru.

– Dobrze – powtórzył pan Henryk. Wiedział, że pani Elżbieta poparłaby taką decyzję. Zawsze chciała opiekować się Borzymem, dlaczego właściwie?

Do czwartej pan Henryk napisał i poprawił list do przewodniczącego PRON-u, Jana Dobraczyńskiego. Donosił w nim, że poważnie zaniemógł na dłużej i musi odwołać planowane spotkanie, tym bardziej, że członkowie koła zmienili zdanie i postanowili „nie występować aktywnie na scenie politycznej”. Pan Henryk bardzo żałował i przepraszał stokrotnie za zamieszanie. Tymczasem Borzym dotrzymał słowa i nie przeszkadzał, co znaczyło, że siedział przy stole i nic nie robił.

– Chcesz poczytać? – nie wytrzymał pan Henryk.

– Nie. Ja nie czytam – odpowiedział pogodnie Borzym. – Nie lubię.

Siedział więc w ciszy, cały wyprostowany i gotowy do czegoś, czego nie było i choć niczego nie żądał, grał na nerwach panu Henrykowi.

– To może się napijesz herbaty? – odezwał się po jakimś czasie pan Henryk.

– Nie. Nie piję herbaty – Borzym roześmiał się.

– To co ty właściwie lubisz robić? – spytał pan Henryk.

– Co najlepiej lubię? Majsterkować. Coś rękami robić. Najlepiej coś naprawiać – powiedział Borzym i wydał się w tym panu Henrykowi jak dziecko. Opuszczone, samotne dziecko, które jednak, Bóg wie czemu, nie straciło jeszcze nadziei, że kiedyś będzie komuś potrzebne. Serce pana Henryka przeszyło nagle bolesne współczucie, aż się zdumiał – przecież nie lubił specjalnie Borzyma (Jurka, powiedzmy: Jurka), a w dodatku miał swoje zmartwienie na głowie. I jeśli już mowa o opuszczonych, to dzisiaj opuszczony został (choć prawdopodobnie jedynie tymczasowo) właśnie pan Henryk, właśnie on. I to nie po raz pierwszy w życiu.

Rozejrzał się po pokoju.

– Słuchaj Jurek, a umiałbyś naprawić rączkę od okna, no wiesz, taką klamkę?

– Pewnie – ucieszył się Borzym. – A która to?

I tak pan Henryk przepisywał swój list, pan Ryszard słuchał i palił, a Jurek Borzym przyniósł ze swojego pokoju narzędzia i krzątał się wokół okna.

Po herbacie wypitej we trzech, z tym, że Borzym przyniósł sobie dziurawiec na żołądek, pan Henryk ubrał się i wyszedł na pocztę. Musiał zadzwonić, poza tym chciał wyjść – nie mógł usiedzieć, tak go nosiło. Gdzie była? Przed zejściem na dół zapukał do siódemki i zajrzał. Zauważył kilka osób zebranych wokół Małej Babci, kogoś siedzącego na łóżku pani Lusi, ale pani Elżbiety nie było. Wróci na kolację, przypomniał sobie słowa pana Ryszarda. Może powinien kupić kwiatek?

Na poczcie dwa okienka z czterech były zamknięte, w końcu udało się jednak panu Henrykowi zamówić rozmowę. Po pół godzinie telefonistka wezwało go do okienka.

– Numer nie odpowiada. Czeka pan dalej?

– Tak.

Spokojnie wrócił na swoje miejsce. Jego małe krzesełko pod ścianą okazało się już zajęte, ale młody człowiek w kurtce na widok powracającego pana Henryka od razu wstał. Pan Henryk więc z ulgą usiadł z powrotem. Był zupełnie spokojny, należało tylko nie myśleć o Bożence. Nic sobie nie wyobrażać. Przed oczami pana Henryka stanął obraz z dzisiejszego ranka – Aleje Ujazdowskie, przed siódmą rano, idą z panią Elżbietą wzdłuż parku… nie, nie. Ona przebiega przez jezdnię… nie! Coś innego, trzeba przypomnieć sobie coś zupełnie innego. Pan Henryk poczuł, jak ogarnia go panika. Nagle zobaczył leżącego na łóżku pana Ryszarda – tak! – z zamkniętymi oczami, słuchawki na uszach – tak! – papieros. I Jurek ze śrubokrętem w ręce, w białej ramie okiennej czernieje głęboka jama, wymontowana klamka lśni na parapecie, obok srebrne śruby. Tak. Tak.

O wpół do szóstej telefon Bożenki ciągle nie odpowiadał i pan Henryk musiał wycofać zgłoszenie. Może poszli do kina albo na spacer? Albo do znajomych? Kiedyś Bożenka była bardzo towarzyską osobą. Za bardzo. Pan Henryk zobaczył nagle korytarz w swoim dawnym mieszkaniu. Przez chwilę stał między łazienką a drzwiami do pokoju Bożenki i słuchał dobiegającej stamtąd muzyki. Zapukać i wejść… czy lepiej nie wchodzić? Pan Henryk cofa się, cofa, tymczasem mija noc, jest już rano. Z pokoju Bożenki wychodzi chyłkiem chłopak, jest tylko w krótkim szlafroku, hops – przeskakuje do łazienki. Ten szlafrok to szlafrok Iwonki… Stop! Dosyć tego!, krzyknął gniewnie pan Henryk do siebie. I po co ty się, Heniu, tak dręczysz?, spytała cicho pani Czesława. Nie wiem. Już taką mam głupią naturę, odpowiedział pan Henryk.

Zdecydowawszy, że kupi kwiatki u zbiegu Dolnej i Sobieskiego, poczekał chwilę na zmianę świateł i szybkim krokiem ruszył przez jezdnię. Z daleka widział chryzantemy (nie), astry (nie), jakąś pomarańczową drobnicę (nie). Potrzebował róży żółtej albo białej. Zbliżył się do straganów, tymczasem na przystanek podjechał autobus i wysypała się gromada ludzi. Nagle kątem oka pan Henryk uchwycił jakiś znajomy kształt, coś, co przypominało panią Elżbietę. Wychylił się do przodu, a serce zabiło mu mocniej. Pani Elżbieta widocznie też go ujrzała, bo zrobiła zwrot w stronę autobusu, którym dopiero co przyjechała, znikając panu Henrykowi z oczu. Pan Henryk już po raz drugi tego dnia patrzył oniemiały na oddalający się tył autobusu linii 116!

Stojąc tak i patrząc w dal ulicy Sobieskiego, pan Henryk snuł trzy przeplatające się ze sobą myśli. Pierwsza wzywała go do działania: skoro pani Elżbieta odjechała, musi też wrócić, zatem należy zaczaić się na nią na przystanku po drugiej stronie ulicy. Druga myśl była pocieszająca: zgodnie z tym co przewidywał pan Ryszard, pani Elżbieta zamierzała wrócić na kolację. Nie zaginęła zatem, ani nie uciekła (na zawsze). Trzecia myśli była najsmutniejsza. Otóż, nie przeszło jej. Ciągle był na indeksie. Nie chciała go nawet widzieć. Czy miała sprawiedliwy powód do takiej obrazy? Kobiety często chcą nosić nazwisko mężczyzny, do którego należą – ale ona właśnie to nazwisko nosiła! Czy formalny papierek mógł ich jeszcze bardziej zbliżyć? Czy musiała koniecznie być żoną, aby być w pełni jego? Żonę już przecież miał. Oj, Heniu, Heniu, odezwała się z politowaniem pani Czesława. No tak, zgodził się z nią pan Henryk.

Należało po prostu przeczekać. Wszystko będzie dobrze.

Do osiemnastej nadjechały trzy stada autobusów (w porze szczytu autobusy zawsze jeździły w gromadach: trzy jednocześnie, potem długo, długo nic i znowu pięć – długo, długo nic – i tak dalej), ale pani Elżbieta nie wysiadła z żadnego z nich. Pan Henryk zdecydował się wracać do Domu, gdy zobaczył nadjeżdżające 116. Autobus zwolnił, ale nie zatrzymał się. Pan Henryk zdziwiony wyszedł z ukrycia.

– Czy 116 tu nie staje? – zapytał czekającą na przystanku kobietę.

– Miał tabliczkę „Zjazd do zajezdni”. Skręcał w Gagarina – powiedziała, machnąwszy trzymanymi w ręku kwiatami. Zapomniałem kupić, jęknął w duchu pan Henryk. Dochodziło osiem po szóstej. Jeżeli chciał zjeść kolację, musiał pędzić, ile sił w nogach. A nogi miał wyjątkowo ciężkie tego dnia. Trudno, pomyślał pan Henryk. Będę przepraszał bez kwiatka, z pustymi rękami.

Piętnaście po szóstej spocony pan Henryk stanął w drzwiach jadalni. Kurtkę cisnął na pierwsze z brzegu krzesło w salonie. Sztućce trzymał w garści. I w ogóle nie spodziewał się widoku, który uderzył go, gdy tylko przekroczył próg.

Przy ich stoliku – a to oznaczało sam środek jadalni – siedziała jak błyszcząca gwiazda pani Elżbieta, ubrana w coś jasnego, siedziała i uśmiechała się, a nawet śmiała. Dookoła niej skupili się mężczyźni – Jurek Borzym i pan Ryszard siedzieli na swoich miejscach, obok pani Elżbiety zaś stał pochylony przewodniczący Grzegorczyk. Pan Henryk poczuł, jak poczynając od czubka głowy zalewa go w dół, przez serce aż do stóp, gorąca fala.

– Panie Heniu, co tak późno? – zawołała, wychylając się przez okienko, Gosia.

Uspokój się, Heniu, bo dostaniesz wylewu, upomniała go pani Czesława. Masz słabe żyły, jak twoja matka. Pan Henryk podszedł do okienka.

– Przepraszam. Zbyt długo czekałem na ulicy na kogoś, kto mnie oszukał.

– Umówił się i nie przyszedł? – spytała Gosia, podając panu Henrykowi talerz z kawałkiem masła i połówką śledzika. Chyba w oleju, tylko gdzie cebulka?

– Tak – powiedział pan Henryk. – I nic do tego?

Gosia popatrzyła na półmisek, z którego nakładała porcje. Pan Henryk poszedł za jej wzrokiem. Ha! Ile tam było jeszcze śledzi, otoczonych kręgiem krojonej cebuli! Na kogo mógł czekać ten półmisek o szóstej piętnaście po południu. Gosia w milczeniu nadziała na widelec kolejne dzwonko śledzia, a potem dołożyła jeszcze cebuli (posypanej pieprzem!). Zza kafelkowej ściany dolatywały odgłosy zmywania.

– Dziękuję pięknie.

Dostał, co dostał, po cichu, w konspiracji. Śledzik pensjonariuszy miał już swoje inne przeznaczenie, ale młoda, miła Gosia kierowała się jeszcze sercem, a nie rozumem. Pan Henryk nie spiesząc się poszedł po chleb, nalał sobie herbatę i wreszcie podszedł do swojego stolika. Mogła wyrabiać, co chciała, pewne jednak było, że nie ucieknie. Przynajmniej na razie.

– Witam – powiedział chłodno, a nawet z akcentem urazy, za co sam się natychmiast skarcił w duchu.

– Co tak późno? – zapytał Jurek Borzym. – My już kończymy.

– Wielka szkoda, że kończycie – powiedział pan Henryk, siadając. – Bo ja tu dla chętnych mam dokładkę śledzika.

– A niech cię! – zawołał Jurek Borzym, a pan Ryszard wpatrzył się w wysunięty na środek talerz.

– No, no, Heniek! – powiedział pan Ryszard. – Skąd to?

Pani Elżbieta milczała jak kamienna rzeźba.

– Ma się te chody! – pan Henryk odwrócił się do pani Elżbiety i spojrzał jej prosto w oczy. – Chcesz?

– Dziękuję, ale nie! – odparła i schyliła się po coś do torebki.

– W takim razie dzielimy na trzy – stwierdził pan Henryk. W tym momencie pani Elżbieta wstała.

– Ja już pójdę. Dziękuję.

Pan Henryk chwycił ją za rękę.

– Stój – powiedział. – Muszę z tobą porozmawiać. Nie możesz na mnie poczekać?

Pani Elżbieta uwolniła rękę.

– Oczywiście – odpowiedziała spokojnie i usiadła z powrotem. – Trochę się spieszę, ale… poczekam, jeśli nie potrwa to zbyt długo.

Komuś z zewnątrz mogłaby wydać się oazą spokoju i łagodności, ale pan Henryk wiedział, że udawała – nie patrzyła mu w oczy.

– Nie potrwa – powiedział, starając się ukryć narastający gniew.

Przez nią omal nie stracił kolacji, a do tego nie mógł nawet zjeść w spokoju. Żałowała mu piętnastu minut! Spieszę się! Dokąd to, jeśli można wiedzieć? Dziś w nocy chciała być jeszcze „cała jego”, a teraz?! Spokojnie, Heniu, spokojnie!, powiedziała pani Czesława.

– To co, Heniek? – spytał Borzym.

Pan Henryk ocknął się. Na oczach wszystkich wisiał z nożem nad śledziem, jak ostatni cymbał, a trzeba było wziąć się w garść.

Szczęśliwie śledzik był wysokich lotów, co ważniejsze olej był dobry, wręcz pachnący. Chleb wyborny (niecodziennie był świeży, a dzisiaj właśnie był!). Jednak pan Henryk nie mógł jeść w spokoju. Przy stoliku panowała głucha cisza, a pani Elżbieta, założywszy nogę na nogę, końcem bucika postukiwała w nieregularnym rytmie w nogę od stołu obok pana Henryka, jakby wsączając mu w krew truciznę swojego zniecierpliwienia. Była to jej kolejna, niedostrzegalna dla innych złośliwość przeciwko panu Henrykowi. Uraziłem ją głęboko, pomyślał pan Henryk. Powoli się uspokajał. Wiedział, że urazę zdoła ukoić prędzej czy później, jedyne, z czym by sobie nie poradził, to z obojętnością. Albo ze zdradą.

Była na niego wściekła. A zatem kochała. Poza tym – co za temperament! I jak pięknie wyglądała. Prima babka! Jednak w tej atmosferze nie mógł oddać się w pełni jedzeniu i dlatego ledwo skończywszy śledzika z małym kawałeczkiem chlebka, zapakował w serwetkę pozostałe kawałki i energicznie wstał od stołu.

– Dziękuję – powiedział pan Henryk. – Jesteś dziś wieczorem w Domu, Rysiek?

– Tak, a ty?

– Ja też.

– Ja też nocuję w Domu – powiedział Borzym i roześmiał się. – Wyjątkowo nie w hotelu Forum!

Gdy tylko znaleźli się za drzwiami jadalni, pan Henryk zapytał:

– Gdzie położyłaś palto? Nie zdążyłabyś tak szybko wbiec na górę, przyjechałaś przecież tym autobusem „Zjazd do zajezdni” i wysiadłaś na Gagarina, prawda?

Pani Elżbieta popatrzyła ze zdumieniem.

– Nie rozumiem, o co ci chodzi. Chciałeś ze mną porozmawiać o palcie? Moje palto wisi u mnie w pokoju.

– Niemożliwe – powiedział pan Henryk i nagle doznał olśnienia. – Wcale nie wsiadłaś w 116! Pobiegłaś przed autobusem na drugą stronę ulicy i wróciłaś pieszo do Domu. A ja jak głupi czekałem na ciebie na przystanku przed Lotosem!

Pani Elżbieta westchnęła.

– Czy to już wszystko? Bo się spieszę.

– Gdzie się tak spieszysz? – zawołał pan Henryk, wytrącony znowu z równowagi.

– To już moja sprawa.

– Nie mów tak! Twoje sprawy są teraz moimi sprawami.

Drzwi jadalni otworzyły się i większa grupa osób zaczęła wchodzić po schodach. Było wprost niemożliwe kontynuować tu osobistą rozmowę.

– Czy możemy pójść na spacer? – zaproponował. – Mogę przynieść ci palto z góry.

– Wykluczone. Czy ty nie słyszysz, że ja nie mam czasu? Jestem za chwilę umówiona.

Pan Henryk zajrzał do salonu – siedziały tam trzy nieznane kobiety, pewnie odwiedzające (przecież piątek) – sięgnął więc po kurtkę i powrócił do pani Elżbiety.

– Chodź – powiedział i chwyciwszy za rękę dosłownie wyciągnął ją przed Dom i w bok, w alejkę. Było już ciemno. Pan Henryk narzucił pani Elżbiecie na ramiona swoją kurtkę.

– A ty? – wymknęło się pani Elżbiecie.

– Nie martw się.

– Ale o co ci chodzi?

Stali naprzeciwko siebie wśród ciemnych krzewów, w miejscu, do którego docierało niewiele już tylko rozproszonego światła.

– Jak to, o co? O nas!

– O nas? Nie ma żadnego „my”! Jasno to powiedziałeś dzisiaj rano i bardzo dobrze!

– Tak? Naprawdę jest ci teraz dobrze?

– Lepiej niż by było, gdybyś nie postawił sprawy tak jasno. Nie chcesz się wiązać i bardzo dobrze. Ja też już nie chcę. W każdym razie nie z tobą.

– Ja nie chcę? Ja powiedziałem, że nie chcę? – pan Henryk chwycił panią Elżbietę za łokieć – ręce miała złożone obronnym gestem pod brodą, tak, że łokieć był najbliżej. – Przecież właśnie chcę! Pragnę być z tobą. Być z tobą jak najbliżej.

Pani Elżbieta wyrwała łokieć i cofnęła się.

– No pewnie, nie wątpię, że na tym ci zależy. Ale ja za coś takiego dziękuję bardzo! Nie jestem kobietą do łóżka!

– Ale…

– Wybij to sobie z głowy! Co ty sobie właściwie wyobrażasz!

– Elżbieto…

– Między nami skończone! Nie chcę cię więcej widzieć!

– Co ty mówisz?!

– Koniec! I przestań za mną chodzić! Mam swoje sprawy, które są dla mnie tysiąc razy ważniejsze od… od ciebie!

Wykrzyknąwszy ostatnie zdanie pani Elżbieta rzuciła się w stronę Domu. Pan Henryk dogonił ją i chwycił za rękaw, ale pani Elżbieta wyślizgnęła się z kurtki, pozostawiając ją w rękach pana Henryka, sama zaś dopadła drzwi wejściowych. Pan Henryk zachwiał się, na chwilę stracił równowagę, gdy więc dobiegł do drzwi, właśnie się zatrzaskiwały. I pierwszy raz pan Henryk przegrał z drzwiami wejściowymi do Domu – przycięły mu stopę. Kulejąc, jak zbity pies, pan Henryk wycofał się w ciemność ogrodu. Musiał się uspokoić. I po co się tak denerwować, dobrotliwie odezwała się pani Czesława. Na dodatek przeziębisz się. Włóż przynajmniej kurtkę i zapnij się pod szyją. Masz rację, zgodził się pan Henryk. Chociaż wcale nie zmarzłem. Ręce mam zupełnie ciepłe.

Nie zastanawiając się, co robi, pan Henryk szybkim krokiem obszedł Dom, wrócił w to samo miejsce i natychmiast rozpoczął drugie kółko. Wchodzić na górę nie było sensu (i tak by musiał zejść, żeby iść na pocztę. A potem znowu wejść!), a oddalić się nie był w stanie! Był jak zbity pies, owszem, a do tego pies na uwięzi. Jak mogła tak powiedzieć?! Tak odcinać się i niszczyć…?!

Co za kobieta!

Mówiła, że nie chce go widzieć, nie do wiary. Powiedziała też, że nie jest kobietą do łóżka. Właśnie. A to oznaczało, że musiał zachować się po chamsku, uwłaczająco, skoro coś takiego przyszło jej w ogóle do głowy. Była piękną gwiazdą, królewną godną króla. Przede wszystkim jednak, najbardziej, była delikatną, wrażliwą kobietą, potrzebującą czułej atencji. Jakże miła była w nocy i rano, gdy ufała! Musi ją ukoić, upewnić i zwrócić ku sobie na nowo. Tak rozmyślając pan Henryk powoli uspokajał się. Wykonał ostatnie pół okrążenia i stanął w pobliżu tylnej furtki, wychodzącej na ulicę Sułkowicką. Tędy zwykle chodził na pocztę, tędy było najbliżej.

Niestety wynik jego wieczornej wyprawy na pocztę był taki sam, jak przed kolacją. Bożeny i jej męża nie było w domu, telefon nie odpowiadał. Zgnębiony pan Henryk wrócił do Domu, ciężko powłócząc nogami. Był zmęczony do szpiku kości. Wspiął się po schodach z najwyższym trudem. Ciężkie nogi nie chciały go wcale słuchać. Myślał o pani Elżbiecie. Powiedziała mu, że nie chce się z nikim wiązać. Na pewno jednak nie mówiła tego szczerze. Nie mogłaby zmienić swoich uczuć w ciągu dwunastu godzin! Tak powiedziała, bo jej na nim zależało. Wszystko, co mówiła, należało czytać na odwrót. Ale powiedziała też, że ma swoje sprawy. Jakie sprawy? I z kim mogła być umówiona? A Bożenka? Dlaczego nie było jej w domu? Bo poszła do kina. Albo do teatru. Do znajomych. A jeśli chodzi o panią Elżbietę, to trzeba dać jej czas na uspokojenie. Niech się wyśpi.

Pan Henryk dotarł wreszcie na drugie piętro. Uff! Trzeba ją zostawić w spokoju. A Bożenka siedzi najpewniej u Rogera. Mimo, że wszystko już sobie wytłumaczył, to jednak mijając siódemkę pan Henryk ku własnemu zdumieniu przystanął. Zostaw ją w spokoju!, krzyknął do siebie, ale ręka już pukała do drzwi, a noga przekraczała próg. Pan Henryk wszedł do środka i rozejrzał się.

– Nie ma Elżbiety? – spytał, kierując pytanie w stronę pani Mroczek. Oprócz niej w pokoju była tylko Mała Babcia, która leżała na łóżku i spała.

– Wyszła z pół godziny temu – odpowiedziała pani Mroczek i to całkiem naturalnym głosem, jak człowiek do człowieka.

– Sama?! – zawołał pan Henryk. – Tak późno wieczorem?!

– A skąd mogę wiedzieć czy sama! – pani Mroczek wzruszyła ramionami ze zniecierpliwieniem i pan Henryk od razu przypomniał sobie, z kim rozmawia.

– Rzeczywiście, racja – powiedział, opanowawszy się. – Nie przeszkadzam więc paniom i życzę dobranoc.

– Wystarczyło na kolację?

– Słucham?

– Wystarczyło śledzia na kolację?

– Eee. No, trochę było mało.

– A jak ktoś nie je śledzi?

– Słucham?

– Jak ktoś nie je śledzi, to co miał jeść? To pójdzie głodny spać, nie?

– Tak, z pewnością.

– Dlatego mówię, że tu źle karmią.

– Święte słowa. Zgadzam się – przytaknął pan Henryk.

– I to trzeba zmienić – oświadczyła pani Mroczek z powagą. – Zgadza się?

– Zgadza – powiedział pan Henryk. – Dobranoc paniom.

Przez cały wieczór pan Henryk udawał (przed sobą i przed panem Ryszardem), że czyta wypożyczoną już ponad dwa tygodnie temu książkę Manna Król Henryk. Lubił Manna, lubił książki historyczne, oczywiście lubił Paryż (ze względów osobistych), jednak przez dwie godziny raz tylko przewrócił stronę. Cały czas nasłuchiwał kroków na korytarzu, ale pani Elżbieta nie wracała.

Herbata, postawiona przy łóżku, całkowicie wystygła, wylał ją więc i zrobił następną. Zastanawiał się, czy Mike zawiadomiłby go, gdyby coś było nie w porządku. I w jakim języku mogliby się porozumieć. O dwudziestej drugiej dusza pana Henryka była podobna do podartej flagi, co w strzępach zwisa z drzewca – byle wiaterek może wtedy poruszyć pojedynczymi nitkami. Tak też pan Henryk podskakiwał na każdy szelest, odgłosy zamykanych gdzieś w Domu drzwi, a nawet zwroty własnych myśli. Pan Ryszard wstał z łóżka, wziął ręcznik, mydło, ale zamiast pójść do łazienki, podszedł do pana Henryka.

– Czym ty się tak dręczysz, Heniek? – zapytał.

Pan Henryk poczuł, że do oczu napływają mu łzy, zamknął więc natychmiast powieki, zacisnął usta i niemo pokręcił głową. Pan Ryszard nie uzyskawszy odpowiedzi wyszedł bez słowa. W tym momencie pan Henryk usłyszał kroki i po chwili odgłos rozmowy, jej głos! Zerwał się i w skarpetkach wyskoczył na korytarz. Drzwi pokoju numer 7 właśnie się zamykały, dojrzał jeszcze ruch klamki. Pan Henryk odwrócił głowę – w drzwiach łazienki stał pan Ryszard.

– Przyszła?

– Tak.

– Dzięki!

ROZDZIAŁ 14

Tej nocy spał w swojej starej (jeszcze starszej niż pozostawiona w Pałacu) brązowo-beżowej piżamie, którą dostał ze dwadzieścia lat temu od swojej siostry (gdy jeszcze żyła) na gwiazdkę i wszystkie kobiety w jego domu orzekły wtedy „brr, jaka ohydna!”. Tak więc następne lata występowała w rodzinie pana Henryka jako „ohydna piżama taty”, używana w ostateczności i wśród protestów. Tak to się dla nich wtedy liczyło. Jaką on ma piżamę.

Pan Henryk położył się do łóżka i przygotował na dłuższą bezsenność pewien, że jego zbolała dusza nie da mu zasnąć. A jednak, gdy tylko pan Ryszard wrócił z łazienki i rozpoczął zwykłą przednocną krzątaninę, pana Henryka ogarnęło takie ukojenie, poczucie bezpieczeństwa i spokój, że prawie od razu zapadł w sen. Zdążył tylko pomyśleć, jutro mu to wszystko wytłumaczę. Rano jednak nie było okazji do rozmowy. Pan Ryszard wstał jakoś późno i po zapaleniu pierwszego papierosa (palił zawsze pierwszego przed śniadaniem i przed pójściem do łazienki) rozkasłał się tak, że nie mógł się uspokoić.

– Napij się – powiedział pan Henryk i nalał panu Ryszardowi do kubka trochę swojej zimnej herbaty, której wczoraj wieczorem nie wypił. – I oddychaj głęboko.

Otworzę okno, pomyślał pan Henryk i jak dzielny żołnierz, zdolny do najwyższych poświęceń dla towarzysza broni, zaczął gotować się do żmudnej wspinaczki na parapet.

– … dolną! – wykrztusił pan Ryszard.

Pan Henryk obrócił się ku niemu, nie wierząc własnym uszom.

– Jurek naprawił dolną klamkę?

Pan Ryszard pokiwał głową.

– Oddychaj. Nic nie mów, tylko oddychaj. Nie powinieneś tyle palić, i to jeszcze na czczo, przed śniadaniem!

Za dziesięć ósma pan Henryk opuścił pokój i zaczął czatować na korytarzu na panią Elżbietę. Chciał, będąc z nią sam na sam, nakłonić do dłuższego spotkania po śniadaniu. Postanowił przerwać tę straszliwą grę w ciuciubabkę. I dowiedzieć się, gdzie właściwie była wczoraj wieczorem. Za pięć ósma drzwi pokoju numer 7 otworzyły się i oczom pana Henryka ukazała się świetlista postać w jasnoróżowym sweterku. Mimo pewnego oddalenia (pan Henryk czatował za filarem, niby to wyglądając przez okno) pan Henryk poczuł śliczny zapach perfum Pani Walewska.

– Elżbieto! – zawołał i rzucił się do przodu. – Musimy porozmawiać.

Tymczasem w drzwiach pokoju numer 7 pojawiła się najpierw pani Basia, a potem pani Mroczek.

– Trzeba porozmawiać – odezwała się pani Władka. – Naradzić się w szerszym gronie.

Nici z sam na sam, pomyślał pan Henryk, lecz zamiast się martwić, od razu zmobilizował się do drugiej rundy. (Nigdy nie rezygnował. I dlatego wygrywał).

– Mówi pani o jedzeniu? O wyżywieniu w Domu? – zapytał.

Wszyscy zaczęli powoli schodzić po schodach, dostosowując się do tempa pani Mroczek. Pan Henryk szedł pierwszy z prawej, za nim pani Elżbieta, przy drugiej poręczy pani Mroczek i pani Basia pośrodku. Nagle pan Henryk przystanął i odwrócił się, jakby chciał lepiej usłyszeć, co mówi pani Basia, naprawdę jednak dzięki temu wpadł na idącą tuż za nim panią Elżbietę i zdołał w sposób niewidoczny chwycić ją za rękę. Za prawą, bo w lewej niosła torbę.

– Potrzeba nam nie tylko więcej jedzenia, ale też lepszego – powiedział stanowczo pan Henryk, podczas gdy pani Elżbieta usiłowała wyrwać dłoń z uścisku.

– Jedzenie dla starszych ludzi musi być po pierwsze świeże – mówiła pani Mroczek, stawiając ostrożnie laskę na kolejnym schodku. Teraz noga… druga noga… przesunięcie w dół ręki na poręczy i laska o schodek niżej. Pani Elżbiecie udało się uwolnić rękę. – Po drugie urozmaicone.

– Nie wymagamy jakichś cudów – powiedziała pani Basia.

– Za te same pieniądze na pewno można przygotować lepsze posiłki – odezwała się pani Elżbieta. – Chociażby sałatka do drugiego. Zawsze dają ogórek kiszony, a przecież można też podać surówkę z kapusty kiszonej z jabłkiem, marchewką…

– … i kminkiem – wtrąciła pani Basia.

– … albo porem – ciągnęła pani Elżbieta.

– Nawet z cebulą – dodała pani Mroczek.

Byli już na pierwszym piętrze. Pan Henryk przepuścił panią Elżbietę przodem, na moment, jakby dla wygody tego ciasnego minięcia się, kładąc jej jedną rękę na plecach, drugą w okolicy biodra. Był to ułamek sekundy, ale poczuł, jak drgnęła, po czym szybko zbiegła kilka schodów w dół. Muszę się z nią spotkać sam na sam!, pomyślał pan Henryk. Chciał ją objąć, przytulić i całować… Nie tylko na przeprosiny. Ale też na dobranoc. I na dzień dobry.

– To wszystko jest przecież naprawdę tanie, oczywiście oprócz jabłek, które zdrożały trzy razy! – zakończyła pani Elżbieta.

Chciałbym kiedyś zobaczyć ją w kuchni, pomyślał nieoczekiwanie dla siebie pan Henryk. Jak gotuje, kroi, kręci się w fartuszku… Bo z pewnością miała fartuszek do gotowania. Ale czy było to możliwe? Czy to się mogło kiedykolwiek spełnić?

Tymczasem zeszli już na parter. A ponieważ poruszali się wolno, schody z tyłu pełne były pensjonariuszy.

– Wszystko można zrobić – powiedziała pani Mroczek, a jej głos rozbrzmiał dźwięcznie w całym holu. – Tylko komuś musi się chcieć.

– Święte słowa – powiedział pan Henryk i otworzył drzwi do jadalni przed panią Elżbietą.

– Święte słowa – powtórzył ktoś z góry schodów.

W jadalni przez krótki moment – między wejściem a okienkiem do wydawania posiłków, gdzie stały już dwie osoby – pan Henryk i pani Elżbieta zostali sami, poza zasięgiem obcych uszu.

– Czy możemy spotkać się po śniadaniu? – spytał szybko pan Henryk.

– Nie, jestem…

– Ale co…

– … zajęta.

– Do licha, co ty właściwie… dobrze, po obiedzie?

– Noo…

– O drugiej.

– Ale…

– O drugiej przed Domem.

– Ale właściwie po co?

Ostatnia osoba w kolejce przed panią Elżbietą (skądinąd pan Szymon Makuch, bardzo powolny i mocno niedosłyszący. Gdyby jednak wygolił pęki siwych włosów, wyrastających z małżowin usznych, to kto wie, czy i słuch nie doznałby znaczącej poprawy – taka w każdym razie myśl przychodziła już kilka razy panu Henrykowi do głowy) pochyliła się do okienka.

– Nie znęcaj się nade mną – poprosił pan Henryk. – O drugiej przed Domem, dobrze?

– O trzeciej przy wejściu do Łazienek – odparła pani Elżbieta i sięgnęła po swoją porcję.

– I co? Śniadanko w zęby już nie kole. Czy jeszcze kole? – rzuciła kucharka.

– Nie rozumiem.

– Następny, proszę! – krzyknęła kucharka. – Podobno deser na obiad nie taki, chciałoby się mieć jakieś ananasy na co dzień, to można w ogóle nie brać! Przymusu nie ma!

– Właśnie, że jest przymus – odpalił pan Henryk – bo panie to za nasze własne pieniądze gotujecie! Więc jeśli nam się nie podoba…

– Następny, proszę! – krzyknęła kucharka.

– … jeśli nam się coś nie podoba, to radzę zmienić jadłospis i tyle!

– No, niewidziane rzeczy! No, niewidziane rzeczy! – powiedziała kucharka z ironią. Pan Henryk wziął talerz z zupą mleczną, talerzyk z plasterkami kiełbasy i kawałkiem masła i odwrócił się od okienka.

– Ale zupę się wzięło, co? I kiełbasę też. Patrzy pani, co to się wyrabia! Nic się nie podoba, podobno nawet desery niedobre!

– No bo kisiel jest za wodnisty! – powiedziała pani Basia.

– To może nie dawać, jak nie smakuje?

– Lepszy rydz niż nic.

– No, co tu się wyrabia, patrzy pani! Następny!

Pan Henryk słyszał wszystko odchodząc od okienka. Miły Jezu, coś jakby się zmieniało, jakby jednak ludzie zaczęli reagować, nie tylko on jeden i pani Elżbieta! Pan Henryk usłyszał głos pani Mroczek.

– To pani niech patrzy, co tu się wyrabia! Pani niech patrzy. Po co myśmy pracowali trzydzieści albo czterdzieści lat w Polsce Ludowej? Żeby na starość przesuwać plasterek kiełbasy w górę po chlebie, bo na całą kanapkę nie starcza?

– Zapamiętaj to, Gośka, zapamiętaj! – zawołała oburzona kucharka. – Następny!

Przy stole siedział już Jurek Borzym.

– Przynieść komuś chleba? – zapytał pan Henryk.

– Dziękuję – powiedziała pani Elżbieta, nie patrząc na pana Henryka.

– A mnie tak, chętnie – powiedział Jurek. – Trzeba dojeść chlebem, bo człowiek nie dotrwa do obiadu.

– Naprawdę? Ja to nie jestem specjalnie głodna.

– A ja prawie cały czas! – roześmiał się Borzym.

– Ojej, że też nie pomyślałam… Przecież coś mam dla ciebie… – głos pani Elżbiety wydał się panu Henrykowi jakoś niebywale słodki.

Pan Henryk sztywno pomaszerował po chleb. Wiedział z całą pewnością (znał kobiety!), że pani Elżbieta próbowała grać na jego uczuciach, wzbudzać w nim zazdrość, zraniona – sama usiłowała go zranić. Dziś po obiedzie… dziś po obiedzie… Musi wytrzymać jeszcze tylko kilka godzin.

Gdy tylko pan Henryk wrócił do stolika, od razu zorientował się, co też pani Elżbieta miała dla Jurka Borzyma – na środku stał słoiczek z ręcznie podpisaną naklejką.

– Konfitury! – wykrzyknął pan Henryk. Był spragniony słodyczy, i to jak! Domowe konfitury! Pensjonariusze dostawali jedynie marmoladę.

– Mmm… co to jest, dla kogo i z czego? – zapytał pan Ryszard, stawiając na stoliku swoje śniadanie.

Pan Henryk zdziwiony zatrzymał na nim wzrok. Pan Ryszard był dziś inny, jakby świąteczny… no tak, w koszuli, w jasnej koszuli! Zwykle nosił coś burego, sweter, może marynarkę, wszystko ciemne. Teraz koszula była biała w niebieski rzucik. Całkiem przystojny chłop z tego Ryśka, pomyślał pan Henryk i trochę się zaniepokoił.

– Dla najbliższych przyjaciół – powiedziała pani Elżbieta. – Ode mnie. To jest konfitura z truskawek.

– Aj! – krzyknął Jurek Borzym. – Moja ulubiona.

– I moja ulubiona – powiedział pan Ryszard, siadając.

– Drodzy państwo! Drodzy państwo! Uwaga! – potężny głos przewodniczącego Grzegorczyka dotarł do stolika, i dalej, aż do najdalszych zakątków sali.

– To znaczy, będzie można się poczęstować? – zapytał pan Ryszard.

Pan Henryk zauważył, że mówiąc do pani Elżbiety, pan Ryszard zwykle używał szczególnego tonu – robił się jakiś taki ceremonialny, jakoś tak się starał… tracił tę mrukliwość. W ogóle stawał się dosyć bezpośredni, jakby mówił… do dziecka, ale dorosłego… Po prostu, jakby mówił do kobiety. A niech to!, pomyślał pan Henryk.

– Chcę ogłosić, że Rada Mieszkańców Domu postanowiła wystąpić z pewną inicjatywą.

– Jak najbardziej! – powiedziała pani Elżbieta do pana Ryszarda i wstała. – Przepraszam, zaraz wrócę.

– A ja? – pan Henryk czuł, że sam pcha się pod nóż, ale nie umiał się powstrzymać. Nie potrafił znieść lekceważenia. Przecież ani razu nawet na niego nie spojrzała! A do innych wdzięczyła się bez przerwy!

– … trzydniowy turniej rozgrywek w warcaby! Prosimy szanownych państwa o zgłaszanie uczestnictwa do mnie…

Pani Elżbieta, wpatrzona w przewodniczącego Grzegorczyka, już miała odejść od stolika, nagle (jednak!) wróciła do pana Henryka i jego pytania.

– Jeżeli Jurek pozwoli… Przepraszam, zaraz wrócę.

Co powiedziawszy, chwyciła torbę i z wielkim wdziękiem opuściła towarzystwo, pan Henryk zaś pozostał z otwartymi niemal ustami, jak martwa ryba wyrzucona na brzeg bezludnej wyspy.

– Częstuj się, Heniek, nie ma sprawy! – powiedział Jurek Borzym radośnie.

– I jeszcze, drodzy państwo, najważniejsze! Nagrody! Zwycięzcy – trzy pierwsze osoby – otrzymają nagrody z rączek naszej pomysłodawczyni, pani Dąbrowskiej Elżbietki!

Pan Henryk gwałtownie odwrócił się wraz z krzesłem w stronę przewodniczącego Grzegorczyka, który stał w miejscu, z którego zwykle przemawiała do pensjonariuszy Eugenia. Obok pana Grzegorczyka stała pani Elżbieta, metr dalej zaś wychylała się z okienka kucharka.

– Będą to wspaniałe domowe konfitury, zrobione osobiście przez naszą uroczą ofiarodawczynię.

Pani Elżbieta wyjęła z torby duży słoik i podała go przewodniczącemu Grzegorczykowi.

– Pierwsza nagroda – konfitury truskawkowe.

Pani Elżbieta odebrała słoik od pana Grzegorczyka i podała mu następny, mniejszy.

– Patrzcie, co tu się wyrabia – powiedziała kucharka.

– Druga nagroda – konfitury z moreli.

Z moreli! Miły Jezu! Czy świat od Zelandii po Islandię mógł mieć coś lepszego do zaofiarowania?

– Trzecia nagroda – konfitury z czego? Z mirabelek, ze śliwek mirabelek. Zaraz po śniadaniu czekam na uczestników turnieju w salonie, tam będą zapisy i… i dalsze informacje. – Przewodniczący Grzegorczyk jeszcze tylko pocałował panią Elżbietę w rękę i część oficjalna została zakończona.

A więc to tak. Warcaby…! Na pewno! Wszystko to wymyśliła ona. Czy po to, żeby mu dopiec? Czy żeby wybrać następną ofiarę? Może zwycięzca dostanie nie tylko konfitury? Jesteś cudowny, cudowny! Pan Henryk przypomniał sobie szept pani Elżbiety i poczuł, jakby nagła błyskawica rozcięła go na dwie części – jedna była gorąca, wrząca. Druga lodowato martwa.

– No niemożliwe! Niemożliwe! – odezwał się Borzym. – Przecież ja od dziecka gram w warcaby. Do szachów nie mam głowy, ale warcaby? Jeszcze przed wojną grubo.

– To znaczy, Jurku, że będziesz brał udział w turnieju? – zapytała pani Elżbieta, siadając z powrotem na swoim miejscu.

– Jasne! I jak wygram, wiesz który słoik? Ten z morelami, bo truskawki już mam, to, słuchajcie, też się podzielę!

Pan Henryk wstał.

– Dziękuję – powiedział, zabrał swój talerz, kubek i sztućce i nie patrząc na nikogo, opuścił jadalnię.

Dosyć tego.

Przez całe przedpołudnie pan Henryk nie mógł sobie znaleźć miejsca. Próbował czytać, pił herbatę, wyszedł po gazetę, jak się potem okazało, z nadzieją, że zezwoli samemu sobie na zakup papierosów, ale pozwolenia nie uzyskał (i słusznie). W końcu o dwunastej znalazł się na poczcie. Tym razem na połączenie musiał czekać nieco dłużej, ale telefon został odebrany.

– Zamawiany Londyn! – zawołała telefonistka – Do drugiej kabiny proszę!

Pan Henryk wbiegł do maleńkiej celi z czerwonym telefonem bez tarczy i podniósł słuchawkę.

– Halo?

– Hello?

– Czy jest Bożenka… Bożenka?

– No, sorry. Is that Henryk speaking, Dad?

– Qui, je sui… Henri, Michael – pan Henryk przeszedł na francuski. – Co się dzieje, gdzie Bożenka, czy ona jest w szpitalu?

– Nie, nie. W szpitalu była tylko przez weekend, dwa tygodnie temu.

– Ale czy ona jest zdrowa?

– Tak, tak. Jest zdrowa.

– To dobrze, to dobrze.

– A… a ty jesteś zdrowy? Jakieś zmiany są u ciebie?

– Nie, nie ma zmian. Nic się nie zmieniło.

– Ona wyszła po zakupy.

– To dobrze. To dobrze. No to dobrze. Niech Bożenka napisze list. Ja się martwiłem. – Ucałuj ją – powiedział pan Henryk i dodał. – Dziękuję, Michael. A revoir.

W porządku. Wszystko było w porządku. Przynajmniej to jedno było w porządku.

Rozmowa krótsza niż trzy minuty kosztowała tyle, co trzy paczki papierosów, ale pan Henryk wydatku nie żałował. Wszystko było w porządku i przynajmniej o to, co najważniejsze, mógł być spokojny. Bo najważniejsze było być żywym. Można się kłócić, złościć, nie zgadzać, a nawet zrywać – byle nie weszła śmierć. Tak mówiło dotychczasowe doświadczenie pana Henryka.

Wracając z poczty do Domu, pan Henryk myślał o swoim zięciu, Michaelu. Byli, jakby nie patrzeć, rodziną od pięciu lat, tymczasem dzisiaj odbyli drugą rozmowę – i to tę dłuższą! Na podstawie listów Bożenki miał go pan Henryk trochę za maminsynka, podległego Rogerowi, oraz, jak podejrzewał, pantoflarza w sprawnych rękach żony – Polki, dziś jednak pan Henryk odniósł nieco inne wrażenie. Głos w słuchawce był miły i jasny. Nazwał go Dad. I spytał o zdrowie, jego sprawy. Jakieś zmiany u ciebie? Ha, same zmiany. Codziennie, co chwila coś nowego (nie zawsze w dobrym kierunku), ale co miał odpowiedzieć Michaelowi? W najbardziej ogólnym sensie nic nie uległo zmianie – ziemia nadal kręciła się wokół słońca, a pan Henryk mieszkał w Domu Spokojnej Starości w Warszawie przy ulicy Belwederskiej 18B, pokój numer 3.

Aż do wpół do trzeciej pan Henryk pozostał w dobrym humorze. Nie zaniepokoiła go nieobecność pani Elżbiety na obiedzie (i tak byli umówieni na trzecią, a tymczasem miał chwilę oddechu od jej złośliwości w mowie i czynach), podziękował Jurkowi Borzymowi za naprawę dolnej klamki okiennej, pan Ryszard opowiedział dowcip o rzeczniku prasowym, Borzym o Rusku, Niemcu i Polaku. Potem, wchodząc na górę, pan Henryk spotkał Sabinę i panią Bożenę i powtórzył im dowcip o rzeczniku prasowym, a pani Bożena opowiedziała dowcip o Reaganie, Gorbaczowie i Jaruzelskim.

Dopiero za piętnaście druga pan Henryk przekroczył próg swojego pokoju i powiedział bon jour! A właściwie bon soir! Ku wielkiej satysfakcji pana Henryka rozmowa z Michaelem dowiodła, że jego francuski, którego nauczył się w obozie (miał na to w końcu ponad cztery lata), a którego w mowie od kilku lat nie praktykował, jest całkiem świeży i gotów do użycia. Przez chwilę pan Henryk zastanawiał się, jaką minę zrobiłby Jurek Borzym, gdyby zobaczył go mówiącego po francusku, ot, tak sobie, bez wysiłku (nieźle by mu to zaimponowało, co?). Jaką minę zrobiłaby pani Elżbieta?

Przed wyjściem na spotkanie z panią Elżbietą pan Henryk najpierw poleżał kilkanaście minut na łóżku, następnie wypił herbatę i kolejne dwie szklanki nalał do termosu. O wpół do trzeciej spojrzał na siebie w lustrze i uznał, że powinien zmienić koszulę. I sweter. Wtedy zaniepokoił się – czy zdąży? I nagle poczuł, jak zdenerwowanie ogarnia go od stóp do głowy. Czy naprawdę mogła przestać go chcieć? Już w drodze do Łazienek, na ulicy Nabielaka, pan Henryk zrozumiał wreszcie, czego tak naprawdę się bał. Mogła go znienawidzić.

Przed wejściem do Łazienek pan Henryk zjawił się już za dziesięć trzecia, rozbity całkowicie. Był na jej łasce – ze złości mogła go nie chcieć. Była jego gwiazdą. Jego różową stokrotką. Jego najpiękniejszą słodką różą. Mogli spędzić razem takie noce i dni, o jakich nawet nie śnili. Jeżeli jest mężczyzna, jest kobieta i jest miłość, to wszystko może się zdarzyć. To cały świat aż pod sufit stoi otworem. Jednak wystarczyło jej „nie”, żeby wysłać go w krajobraz szarych godzin bez odrobiny sensu. Za minutę trzecia pan Henryk był pewien, że pani Elżbieta zgodziła się na spotkanie tylko po to, aby móc go dalej dręczyć. O trzeciej doszedł do wniosku, że pewnie w ogóle nie przyjdzie (tym mogła go dotknąć najbardziej). Pięć po trzeciej przypomniał sobie, jak w Pałacu stanęła rano w drzwiach, pytając czy coś zje, czy chce się czegoś napić.

Gdy ostatecznie pani Elżbieta zjawiła się dziesięć po trzeciej, pan Henryk był spokojny i silny jak skała. Stał oparty o ogrodzenie i choć serce biło mu mocno, nie wybiegł jej na spotkanie, bez słowa czekał, aż podejdzie i odezwie się.

– Przepraszam – powiedziała zdyszanym głosem. – Nie było autobusu.

Pan Henryk stanął o własnych siłach, podniósł torbę, przerzucił przez ramię i powoli skierował się do parku. Nie pocałował jej w rękę ani w policzek, nie powiedział nawet witaj. Trudno. Jak gra to gra.

– Skąd wracasz? – spytał pan Henryk po chwili milczenia.

– Od kuzynki. Byłam u niej na obiedzie.

Pan Henryk nie rzekł ani słowa. Powoli szli aleją między krzewami o czerwonych liściach. W końcu odezwała się pani Elżbieta:

– Chciałeś ze mną porozmawiać… o czym?

Pan Henryk westchnął ciężko.

– Cały czas myślę o tobie. Przypominam sobie naszą noc w Pałacu. Jak staliśmy po ciemku w salonie, piliśmy herbatę i…

– Przestań! – powiedziała pani Elżbieta.

– Tak pięknie wyglądałaś w tej białej sukni. Jak królowa.

– Przestań!

– I byłaś taka dzielna, taka odważna, pobiegłaś na dół otworzyć drzwi, podczas gdy ja wylegiwałem się na kanapie!

Pani Elżbieta przystanęła.

– I po co to wszystko mówisz?! – zawołała.

Pan Henryk odwrócił się ku niej gwałtownie.

– Bo ja to pamiętam! Każdą minutę tamtej nocy mam jak nagraną na filmie! A ty się tak zachowujesz, jakbyś nic nie pamiętała!

– Wszystko pamiętasz? To może to, co mi powiedziałeś przed kawiarnią Na Rozdrożu też pamiętasz?

– Miły Jezu! Przecież musiałaś coś źle zrozumieć. Co ja takiego powiedziałem? Czy coś przeciwko tobie? Przeciwko nam?

Pani Elżbieta chwyciła pana Henryka za rękę i pociągnęła na bok. Dopiero wtedy pan Henryk zauważył dwie kobiety, którym zabarykadował przejście. Patrząc w milczeniu na mijające ich postaci pan Henryk pomyślał przelotnie, wszystko będzie dobrze. Co nie znaczyło, że był spokojny. Był wzburzony, lecz czuł swoją siłę.

– Nie możemy się tutaj kłócić – pani Elżbieta pokręciła głową. – Tak przy wszystkich.

Rzeczywiście, alejką nadchodziły kolejne osoby. Pan Henryk rozejrzał się.

– Chodźmy tam – powiedział, wskazując wąską dróżkę z lewej strony. Wziął panią Elżbietę pod ramię.

Zawsze kłócili się w Łazienkach, ale też zawsze godzili. Będzie dobrze. Będzie dobrze. Pan Henryk przyciągnął mocniej ramię pani Elżbiety i jej dłoń. Była znowu zimna! Zimna i drżąca.

– Zimno ci? – spytał pan Henryk.

– Nie – odpowiedziała pani Elżbieta. – Tak.

– Ten twój zapach – powiedział pan Henryk. – Cały czas jest ze mną.

Szli coraz wolniej, coraz ciaśniej objęci i pan Henryk czuł, że pani Elżbieta – choć nic nie mówi – coraz bardziej wyzbywa się swojej rezerwy, znowu otwiera się ku niemu i zaczyna ufać.

– Elżbietko… moja ukochana – wyszeptał pan Henryk, zatrzymał się i pocałował ją.

– Byłeś taki okropny – szepnęła pani Elżbieta.

– Tak. Uraziłem cię, chociaż wcale tego nie chciałem.

Przez chwilę pan Henryk stał, wdychając zapach włosów pani Elżbiety, jej szyi, nawet kołnierzyka jej palta. Czuł się jak wypędzony władca, któremu los – po krótkim okresie zamętu i niepokoju – pozwolił wrócić na należny tron.

– Moja stokroteczko. Nie kłóćmy się już więcej. Byłem taki nieszczęśliwy.

– Och, Heniu, a ja myślałam, że mi serce pęknie.

– Kochana…

– Bo widzisz, ja sobie przysięgłam, że nigdy już… po tamtym związku, z tym mężczyzną, który był żonaty – że nigdy już nie będę w takiej sytuacji, że nigdy już nie będę kochanką, a nie żoną.

– Ależ to jest zupełnie co innego – zawołał pan Henryk.

– Nie jest. Niezupełnie.

– Ale przecież dla mnie nie istnieje żadna inna kobieta, prócz ciebie!

– On też tak mówił.

– Elżbieto…

– A potem został przy żonie.

– Przecież mówiłaś, że zachorował?

– Ale potem wyzdrowiał. I nawet wrócił do pracy.

– Jeżeli coś ci obiecał, a potem nie dotrzymał, to znaczy, że to łajdak.

– Właśnie – powiedziała pani Elżbieta. Stali teraz naprzeciwko siebie, mierząc się spojrzeniami. Ławka, ku której zmierzał pan Henryk była już blisko – dziesięć, może piętnaście metrów od nich. Byle móc usiąść, napić się razem herbaty z termosu, a wszystko będzie dobrze.

– Chodź – powiedział pan Henryk.

– Gdzie? – pani Elżbieta spojrzała na zegarek. – Zaraz muszę wracać do Domu.

– Co? – pan Henryk poczuł, jakby mu się w środku urwało serce. – Dlaczego?

– Umówiłam się. Muszę wracać.

Serce pana Henryka powoli spadało, jak duży jesienny liść.

– Ale przecież umówiliśmy się… – powiedział pan Henryk.

– Myślałam, że piętnaście czy dwadzieścia minut wystarczy.

– Jak to? – powiedział pan Henryk. – Przecież umówiłaś się ze mną.

– Tam też się umówiłam. Muszę iść.

– Ale co takiego ważnego tam stracisz, jeśli przyjdziesz godzinę później?! – krzyknął pan Henryk. – Przecież tak nie możemy żyć! Starasz się dopiec mi na każdym kroku…

– Ja?!

– … flirtujesz na moich oczach z każdym, dosłownie z każdym! Borzym, Grzegorczyk, nawet Rysiek, wszystkich umiesz owinąć sobie wokół palca! I robisz to specjalnie po to, żeby mnie dręczyć!

– Nie będę tego dłużej słuchać! – krzyknęła pani Elżbieta. Pan Henryk chwycił ją obiema rękami (pamiętał, jak mu się ostatnio wymknęła).

– Czy tobie już na mnie w ogóle nie zależy? Przysięgnij z ręką na sercu, że mnie naprawdę nie chcesz, a puszczę cię i nie będę za tobą gonił!

– Naprawdę?

– Nie. Zawsze będę za tobą gonił – przez chwilę stali w milczeniu, patrząc na siebie. Wreszcie pan Henryk odezwał się. – Po co się ze mną kłócisz. Przecież to są drobiazgi, przeszkody, przecież… jak było w nocy między nami, pamiętasz?

– Ale przecież to ty nie chcesz! To ty stawiasz przeszkody.

– Ja? – pan Henryk pocałował panią Elżbietę. – Nie, ja chcę być jak najbliżej ciebie. Jesteś taka… miła, taka… miękka, taka śliczna…

– Ale chcesz zatrzymać się wpół drogi, chcesz ze mną być, ale nie do końca!

– Do końca!

– Ale… muszę już iść…

– Miły Jezu! Myślałem, że usiądziemy, wziąłem termos…

– Mam ważne sprawy!

– Co za sprawy?

– Nie powiem.

– Ale co?! Czy to ma coś wspólnego ze mną?

– Nie. Może częściowo… w konsekwencji. Ale bezpośrednio nie.

– To z kim to się wiąże?!

– To moja sprawa.

– Bzdura! Z kim się umówiłaś?

– To nie twoja sprawa!

– Elżbieto!

– To nie twoja sprawa! Nie jestem twoją żoną!

– Tylko o to ci chodzi. O jakiś głupi… głupi…

– Dla ciebie głupi, a dla mnie… powiedziałam ci, co sobie obiecałam!

– Przecież ja mogę dla ciebie zrobić wszystko, oprócz jednej rzeczy zupełnie nieistotnej!

– Tak? Tak? To wyobraź sobie, że są osoby, które chciałyby dla mnie zrobić nawet rzecz tak nieistotną!

– Co? Kto? O czym ty mówisz?!

– O czym? O rzeczy zupełnie nieistotnej. A skoro nieistotnej, to chyba nie będzie miało dla ciebie znaczenia, jeśli ja… jeśli…

– Kto to jest?! – wykrzyknął pan Henryk.

Pani Elżbieta wyrwała się i cofnęła.

– To nie jest twoja sprawa! Już nie! – krzyknęła i pobiegła w stronę wyjścia z Łazienek.

Pan Henryk przez chwilę patrzył za nią, po czym odwrócił się i podszedł do ławki. Miły Jezu! Któryż to już raz opuszczała go, biegnąc, gdzie oczy poniosą. A pani Czesława nie zrobiła tego ani razu. I nie zrobiłaby do dzisiaj, gdyby żyła.

Po wypiciu pierwszej filiżanki herbaty pan Henryk poczuł się na tyle silny, aby podjąć drogę do Domu. Oddech wrócił do normy, nogi, choć ciężkie, gotowe były go nieść – nawet na drugie piętro. Należało wrócić czym prędzej i dowiedzieć się, kto usiłuje ukraść mu kobietę. I podjąć odpowiednie kroki.

Na schodach pan Henryk spotkał Jurka Borzyma.

– Gdzie się wybierasz? – spytał pan Henryk, korzystając z okazji, żeby na chwilę przystanąć.

– Na turniej! – powiedział Borzym i popędził (tak, tak!) w dół.

– Powodzenia – zawołał za nim pan Henryk. Na podeście drugiego piętra pan Henryk natknął się na panią Mroczek.

– Na turniej? – zapytał, chociaż znał odpowiedź.

– Yhm – przytaknęła pani Mroczek, zajęta ustawianiem laski na schodku poniżej stopy.

– Powodzenia – powiedział pan Henryk.

Drzwi do pokoju numer 3 otworzyły się dokładnie w momencie, gdy pan Henryk wyciągnął rękę do klamki. Na progu stanął pan Ryszard.

– Zła wiadomość – oznajmił.

Pan Henryk wszedł do pokoju. Na łóżku Huberta leżały jakieś pakunki.

– Wrócił? – spytał pan Henryk.

– Tak.

– I co? Gdzie jest?

– Diabeł go wie. Nie odezwał się ani słowem. Zostawił swoje rzeczy i zniknął – powiedział pan Ryszard.

– Wychodzisz? – zdziwił się pan Henryk.

– Tak – powiedział pan Ryszard.

– A… bez kurtki?

– Idę na dół. Na turniej – powiedział pan Ryszard i poszedł. Ciągle miał na sobie białą koszulę w niebieski rzucik. Szkoda, że jeszcze krawata nie włożył! I nagle w złości pan Henryk rzucił z całej siły torbę na łóżko.

Do szóstej pan Henryk wytrwał sam w pokoju. Życie toczyło się gdzie indziej. Tam rozmawiali, śmiali się, tam coś się komuś udało, a komuś nie. Tu – pełna cisza. Grób. Tam któryś z mężczyzn – zdrajców zarzucał na panią Elżbietę swoją sieć. Tutaj pan Henryk leżał samotnie na łóżku i myślał o tym, co oni robią tam na dole. A jednak postanowił nie zejść. Po pierwsze dlatego, że chciał swoją nieobecnością dać pani Elżbiecie temat do myślenia. Po drugie zaś dlatego, że jak na złość w ogóle nie umiał grać w warcaby. W szachy tak, w warcaby zupełnie nie.

Na kolację pan Henryk zszedł punktualnie, co do sekundy. Przed okienkiem stała długa kolejka.

– Znowu smażona kaszanka – powiedziała pani Lusia zbolałym tonem, niby nie do pana Henryka, ale naprawdę do niego. Nie znali się właściwie i pierwszy raz rozmawiali dziś rano. A teraz – wyraźnie była wola kontaktu.

– Ano właśnie – odpowiedział pan Henryk. – Ano właśnie. Nie lubi pani kaszanki?

Pani Elżbiety jeszcze w jadalni nie było. Nie było, ale zaraz przyjdzie i wtedy zobaczy, jak pan Henryk rozmawia z panią Lusią.

– Nigdy w życiu nie jadłam tego świństwa! Pan wie, z czego oni tak naprawdę to robią? I ten zapach… co tam… smród!

– Ha, ha, mówi pani jak prawdziwa kobieta! Nieraz już się z tym spotkałem, że kobiety nie lubią kaszanki, na przykład wszystkie moje siostry.

– To pan miał siostry, panie Heniu? – za panem Henrykiem w kolejce ustawiły się Sabina z panią Bożeną. – A ile sióstr?

Pani Elżbiety ciągle nie było. Jeśli teraz wejdzie zobaczy go w towarzystwie trzech kobiet, wcale niezły wynik.

– Cztery siostry.

– Młodsze?

– Nie, starsze.

– No, niech to! To pan jest rodzynek, najmłodszy i jedyny!

– Tak, pani Sabino, na to wychodzi.

Za plecami pana Henryka otworzyły się drzwi. Nie odwracaj się, rozkazał sobie krótko pan Henryk.

– Pewnie okropnie rozpieszczony – powiedziała pani Lusia.

– Coś w tym jest z prawdy, co pani mówi.

– Ale to trudne dla chłopca, jak jest jedyny w rodzinie! – powiedziała pani Bożena. – Tak było u nas z bratem.

Kolejka powoli przesuwała się do przodu wraz z panem Henrykiem w otoczeniu trzech pań. Pan Henryk co chwila (starał się jak najrzadziej) nieznacznie zerkał do tyłu. Na zegarze było pięć po szóstej, a w jadalni nie było jeszcze połowy pensjonariuszy! I łatwo można się domyśleć, gdzie byli ci, których nie było. Ryszard. Borzym. Grzegorczyk. Mroczkowa. Makuch. Kto jeszcze? Pan Henryk rozejrzał się po sali. Kogo nie ma tu, jest tam, a jeden z tych, którzy są tam, jest zdrajcą. Co prawda zdrajcą bez żadnych szans.

Zdzisław Gracz! Jego też nie było!

Drzwi otworzyły się głośno – jak zawsze – i najpierw pojawił się przewodniczący Grzegorczyk, jak zwykle zaaferowany (a może nawet bardziej), wszedł i usłużnie przytrzymał drzwi, aby umożliwić przejście królowej w jasnym sweterku i białym (kremowym?) szalu na ramionach. Po niej weszli, wbiegli lub przykuśtykali inni. Nawet Zdzisław Gracz.

– Teraz pana kolej, panie Heniu! – powiedziała Sabina. Pan Henryk ocknął się z zapatrzenia.

– Tak, tak – powiedział i pochylił się w stronę okienka.

Wszyscy patrzyli w nią jak w obraz, jak w migocący brylant, jak na lody z owocami i bitą śmietaną.

– No, co? Wątróbka nie pasuje?! – prawie krzyknęła kucharka ze złością.

Pan Henryk szybko chwycił talerz. Więc jednak nie kaszanka?

– Przepraszam – powiedział pokornie. – Pasuje i to bardzo.

– Ej! A budyniu się nie bierze?

Pan Henryk rozejrzał się nieprzytomnie.

– Aaa… oczywiście. Przepraszam.

Z naczyniami w rękach pan Henryk skierował się do stolika, w środku zaś tak do siebie mówił: Nie patrz na nią, absolutnie. Nie wolno ci nawet odwrócić głowy. Wyobraź sobie, że jej tam nie ma, są wszyscy, ale jej tam nie ma.

– Gdzie pan chce usiąść, panie Heniu? – spytała Sabina. – Nie siada pan przy swoim stoliku? Chce pan usiąść z nami?

Pan Henryk rozejrzał się. Gdzie też zawędrował? Co się z nim działo?

– Nie, nie – powiedział pan Henryk. – Po prostu zamyśliłem się, pani Sabino.

Kolacja była wyśmienita, wręcz wyjątkowa. Duszona wątróbka, buraczki i chlebek. Na deser budyń waniliowy z kroplą syropu wiśniowego. Czy można chcieć czegoś więcej w okolicy godziny szóstej po południu?

Pani Elżbieta zjawiła się przy stoliku, gdy pan Henryk był już w połowie wątróbki. „Zjawiła się” od „zjawy” – był wokół niej jakiś blask, jakiś nimb światłości – tak się wydawało panu Henrykowi i dlatego wolał nawet na nią nie patrzeć. Będzie jadł, będzie robił to, co robi. Inaczej znowu dostanie po nosie. Musi trzymać się swojej linii.

Przez chwilę pani Elżbieta i pan Henryk siedzieli w milczeniu. W końcu pan Henryk ostrożnie zerknął na jej talerz i ręce. Nie jadła. Siedziała nad talerzem, trzymając widelec, który lekko drżał. I nagle nie wydawała mu się już ani świetlistą zjawą, ani groźną dręczycielką, ale małą dziewczynką, która naburmusza się po to, by nie wybuchnąć płaczem.

– Elżbietko! – powiedział pan Henryk i impulsywnie pochylił się ku pani Elżbiecie.

– To wszystko twoja wina – powiedziała pani Elżbieta. – Twoja wina. Twoja wina.

Przez chwilę patrzyli na siebie, po czym pani Elżbieta powiedziała:

– Bo jesteś okropny. Po prostu okropny.

– Tak – powiedział pan Henryk.

– Najgorszy ze wszystkich. Okropny.

Pan Henryk pokiwał głową.

– Tak – powiedział i poczuł się nagle bardzo, płomiennie szczęśliwy. Wszystko było w porządku. Nikt nie mógł mu jej zabrać, to było jasne, ani teraz, ani nigdy. – Masz rację. Przepraszam.

I z energią, jaką daje tylko piękna, potężna radość pan Henryk rzucił się na wątróbkę, najlepszą, jaką kiedykolwiek jadł w życiu. Miły Jezu! Znowu miał wszystko, co najważniejsze. Opatrzność czuwała nad nim, dostawał więcej, niż zasługiwał.

– Dlaczego nie przyszedłeś na turniej? – spytała pani Elżbieta.

– Właśnie, Heniek, gdzie ty się podziewasz? – Jurek Borzym postawił na stole swój talerz.

– Nie przyszedłem, bo powód prosty, nie gram w warcaby – odparł pan Henryk.

– No to żałuj! – powiedział Borzym. – Żałuj! Dzisiejsze rozgrywki były na poziomie, każdy to mówił.

– Ty też grałeś? – odezwał się pan Henryk do pana Ryszarda, który właśnie podszedł do stołu. Pan Ryszard pokręcił głową.

– Nie zmieściłem się w rozgrywkach. Byłem nieparzysty.

– No widzisz, Heniek, gdybyś przyszedł, to by było do pary i Rysiek nie musiałby rezygnować. Dlaczego nie przyszedłeś? Żałuj! Nawet chciałem iść po ciebie, Ela świadkiem, no nie? Ale właśnie wypadła moja kolej, a potem…

– Kto wygrał? – spytał pan Henryk.

– Dopiero ćwierćfinały – machnął ręką Borzym.

– Ale i tak Jurek był najlepszy – powiedziała pani Elżbieta.

Borzym roześmiał się radośnie.

– Ale Mroczkowa! Na początku trzeba jej było przypomnieć zasady i ja myślę sobie, co to, odpust w Pipidówku czy turniej w warcaby, ale potem, jak zaczęła zasuwać i tak sprytnie!

– A ty? Kiedy będziesz grał? – zwrócił się pan Henryk do pana Ryszarda.

– Eee… chyba… chyba nie, nie będę.

– Co ty, Rysiek?! – wykrzyknął Borzym.

– Jak to, Rysiu? – powiedziała pani Elżbieta.

(„Rysiu”, czy to tak wypada do obcego mężczyzny? – zaniepokoił się pan Henryk.)

– Eee… prawdę mówiąc… eee… zdecydowałem, że tego… że będę obserwował – pan Ryszard mówił jakoś niepewnie, przy czym kręcił się na krześle i przejeżdżał co chwilę ręką po włosach. Jak nie on, pomyślał pan Henryk zdziwiony.

– Ale co ty?! Jesteś zgłoszony! – zawołał Borzym. – Po kolacji przyjdzie jeszcze jedna osoba, co najmniej!

– Jeśli nie będzie do pary, to ja zagram – powiedziała pani Elżbieta. – I tak przegram, ale formalności stanie się za dość.

– Nie – zaprotestował Borzym. – Nie możesz grać! Przecież jesteś sędzią!

– Nie – powiedział pan Ryszard. – I tak nie wiem, czy o siódmej nie będę musiał wyjść, mam zadzwonić w pewne miejsce po kolacji. Poza tym nie chcę. Zdecydowałem. Będę patrzył.

Odzyskawszy zwykłą sobie stanowczość, pan Ryszard zabrał się do jedzenia i już żadne dalsze namowy nie mogły skruszyć jego mrukliwego uporu. Pan Henryk rozsiadł się wygodnie i jedząc budyń pierwszy raz od dwóch dni doświadczył spokoju. Do ich stolika podeszły panie Sabina i Bożena z pytaniem czy na turniej można zapisać się u pani Eli czy trzeba do Grzegorczyka. Pani Elżbieta oddaliła się z nimi w poszukiwaniu przewodniczącego. Ponieważ Jurek Borzym też pobiegł do Grzegorczyka, pan Henryk i pan Ryszard zostali sami, naprzeciwko siebie. Przez chwilę siedzieli w ciszy, pan Ryszard pochylony nad talerzem, kończąc wątróbkę, pan Henryk odchylony na krześle, pijąc herbatę.

– Wycofałeś się, bo grasz za słabo czy za dobrze? – powiedział pan Henryk.

Pan Ryszard prychnął, sapnął i milczał dalej.

– Nie chcesz gadać – powiedział pan Henryk. – Ani gdzie wychodzisz wieczorami ani gdzie grałeś w warcaby.

– Nie – powiedział pan Ryszard.

– W porządku – powiedział pan Henryk.

Do stołu wrócił Jurek Borzym.

– Półfinały jutro od rana.

– A ja i tak wiem swoje – powiedział pan Henryk do pana Ryszarda.

– Tak? – zdziwił się Borzym. – A skąd?

– A stąd – uśmiechnął się pan Henryk i popukał palcem w skroń.

– Tak? – zdziwił się znowu Borzym, nie rozumiejąc.

Pan Ryszard odsunął talerz i zwrócił się do pana Henryka.

– Uważaj, żeby ci się nie przytrafiło… to – i popukał się palcem nie w skroń, ale w sam środek czoła. Pan Henryk roześmiał się.

– Ty sam, Rysiek, uważaj, jak się pukasz, bo może tam jest pusto w środku.

– Pusto to jest u ciebie – powiedział pan Ryszard i, jak ocenił pan Henryk, całkiem wesoło. – Ale wiesz co? Wieczorem przed snem możemy sobie uciąć partyjkę szachów. Jak nie będzie za późno.

– Dobra – ucieszył się pan Henryk. – A jak będzie za późno, to przeniesiemy to na jutro.

– Nie spieszysz się do przegranej – pan Ryszard zerknął tym takim swoim szybkim spojrzeniem znad okularów, które pan Henryk (zdał sobie z tego sprawę!) tak lubił. I nagle pana Henryka ogarnęło wzruszenie, właściwie bez przyczyny, i pomyślał kolejny już raz, że Rysiek jest równym gościem, i że kiedyś mu się odwdzięczy.

– Masz szachy? – spytał.

– Wezmę z dołu – powiedział pan Ryszard i poszli odnieść talerze.

Tak więc po kolacji pan Henryk nie wrócił na górę, ale wraz ze wszystkimi podążył do salonu. Oczywiście, nie ze „wszystkimi” w ogóle, bo jednak połowa pensjonariuszy nie dała wciągnąć się w rozgrywki, a z tych, co grali, część też już przed kolacją zaliczyła swoje partie, ale dla pana Henryka ci, co udali się do salonu, stanowili właściwie pełną, a w każdym razie całkowicie wystarczającą zawartość jego towarzyskiego świata. Ryszard. Elżbieta. Borzym. Sabina. Bożena. Lusia (o dziwo). I jeszcze Grzegorczyk, Smolarek (Mieczysław) i Zdzisiek Gracz. W sumie pięciu mężczyzn, czy to któryś z nich zaczął podstępnie starać się o jego królową? Czy też zdrajca był wśród nieobecnych, wśród tych, co siedzieli tu, w tym salonie, przed południem?

Pan Henryk, choć zajęty swoimi myślami, zauważył jednak, że wszystko zorganizowane zostało według pewnych reguł i odbywa się nader sprawnie. Dwa stoły z miejscami do rozgrywania meczów ustawiono w przeciwnych kątach sali. Pośrodku, na nakrytej zielonym suknem ławie ułożone były kartki z wynikami poszczególnych partii. Tam też losowano pary.

– Pana Mieczysława i panią Lusię zapraszamy do stolika A – przewodniczący Grzegorczyk majestatycznie podążył do lewego kąta sali, gdzie na stoliku ustawiono zgiętą w pół kartkę z literą A.

Ten palant… znowu w swoim żywiole, pomyślał pan Henryk, ale bez złości, intuicyjnie bowiem wyczuwał, że to nie Grzegorz Grzegorczyk robił pani Elżbiecie niewczesne awanse.

– A panią Bożenkę i pana Zdzisia proszę tutaj – powiedziała pani Elżbieta.

Pan Henryk bystro spojrzał na „pana Zdzisia” ale nie, to nie mógł być on, bo przecież dopiero co dołączył do rozgrywek i w ogóle dotąd nie należał do orszaku wielbicieli pani Elżbiety.

– Tak zaraz po jedzeniu to trudno myśleć – odezwał się pan Zdzisław, zajmując swoje miejsce.

– A co? Wątroba? – spytała pani Bożena, siadając naprzeciw pana Zdzisława.

– Kamienie, droga pani, kamienie – odparł pan Zdzisław.

– Bardzo proszę, losujemy kolory pionków – powiedziała pani Elżbieta.

– Po co losować? – powiedział pan Zdzisław. – Kobieta ma pierwszeństwo. Kobieta wybiera białe, ja gram czarnymi.

– Tak?! – wykrzyknęła pani Bożena. – To już tak z góry jest ustalone? Przez mężczyznę?

– Wszyscy losują kolory pionków przed partią, taka jest zasada – powiedziała pani Elżbieta.

Pan Henryk jeszcze raz rozejrzał się po sali. Zawsze cuchnęło tu… pan Henryk zastanowił się, czym właściwie? – biedą, choć nie było specjalnie ubogo i jakąś nieprawdą… jakimś niechlujstwem… choć nie było brudno. Porównać choćby z salonem w Pałacu (choćby!…) – nie ma nawet porównania. Nie ma porównania, bo tutaj wszystko było zawsze jakby niczyje, a przez to tandetne i zimne. A teraz zaszła zmiana. Napuszone zielone sukno i głupia ława i nudne stoliki – wszystko nabrało sensu. Ona to zrobiła. Nad tym pracowała, do tego się spieszyła i uciekała od niego z parku. Prawdziwa czarodziejka, wróżka. Wyciągnęła z torebki trzy słoiki konfitur i… pach! wszystko uległo ożywieniu – meble, pokoje, ludzie… Pan Henryk spojrzał na panią Elżbietę i dalsze jego myśli zaczęły w nim cichnąć. Stojąc wśród ciemno ubranych osób, jasna, wręcz świetlista, wydała się panu Henrykowi jakby świętą, a jednocześnie, mimo odległości, odczuwał bijące od niej ciepło, jakby otaczała ją promieniująca aura, ale nie pozaziemska, lecz właśnie zmysłowa. Przepełniony na wskroś tymi uczuciami pan Henryk mimowolnie ruszył do przodu, wyciągając ręce.

– Tak – powiedział pan Henryk głosem, który nawet jemu samemu wydał się jakiś dziwny – Trzeba koniecznie losować, koniecznie…

Pani Elżbieta zwróciła ku niemu zdumione spojrzenie, a pan Henryk opuścił więc ręce (spokój, spokój, nie można tak niestosownie…!), zatrzymał się jednak blisko, bardzo blisko niej.

– Trzeba trzymać się zasad – powiedział pan Henryk do pana Zdzisława i słysząc śmiech pani Bożeny zastanowił się przelotnie, czy powiedział coś od rzeczy, ale było mu to w tej chwili zupełnie obojętne.

– A więc losujemy – powiedziała pani Elżbieta pochylając się nad stołem. Pan Henryk westchnął. Przez chwilę mógł na nią patrzeć bezkarnie w tej niezwykle, hm, niesłychanie ponętnej pozycji, a nawet mógł (mógł? tak!), wsunąć nieznacznie rękę pod szal i objąć ją w talii, czego tak bardzo pragnął. Jakże tęsknił za nią! I kochał ją. To było pewne. Pani Elżbieta wyprostowała się, ale pan Henryk nie cofnął ręki. Stali więc objęci przy stoliku, obok pani Bożeny i pana Zdzisława.

– Partia pierwsza rozpoczęta – powiedziała pani Elżbieta, a panu Henrykowi wydało się, że głos ma równie dziwny, jak jego własny sprzed chwili. Nie była z kamienia, o nie!

– Muszę ci coś powiedzieć – szepnął pan Henryk, zwracając się ku pani Elżbiecie i pochylając blisko w stronę jej ucha. Jej włosów i jej szyi. Jej…

– Nie – szepnęła w odpowiedzi pani Elżbieta.

– Tak – szepnął pan Henryk, przyciskając ją mocniej do siebie.

– Ja tu będę na wszystko patrzeć – powiedziała Sabina i odsunęła (naprawdę odsunęła, ramieniem) panią Elżbietę i pana Henryka, zajmując ich miejsce pośrodku, między graczami. – Dopilnuję, żeby nie oszukiwali.

– Ale czy pani zna zasady? – zapytał pan Zdzisław. – Bo przedtem pani mówiła, że nie umie pani grać w warcaby.

– Umiem – powiedziała Sabina kategorycznie. – Zresztą pani Ela też nie umie.

Pan Henryk pociągnął panią Elżbietę w stronę wyjścia z salonu.

– Gdzie? Dokąd? – powiedziała pani Elżbieta, zatrzymując się w drzwiach.

– Na chwilę, tylko na chwilę – odparł pan Henryk, próbując zaciągnąć ją dalej, ale pani Elżbieta stała wmurowana w podłogę jak pomnik z alabastru.

– Nie. Dalej nie mogę. Co chciałeś powiedzieć?

Od stolika dobiegł głos pana Zdzisława.

– Ale, ale! Czy tu nie będzie jakiejś stronniczości? Bo panie się znacie bardzo dobrze!

Pan Henryk zwrócił się ku pani Elżbiecie. Ciągle obejmował ją dłonią w talii. Zbliżył się, a ona cofnęła, z tyłu jednak miała ścianę.

– Teraz pański ruch – odezwała się pani Bożena.

Pan Henryk oparł o ścianę rękę, odgradzając panią Elżbietę od towarzystwa.

– Sama widzisz – powiedział pan Henryk i dodał, zniżając głos. – Doskonale wiesz, co się ze mną dzieje, prawda?

– Nie rozumiem – powiedziała cicho pani Elżbieta, patrząc panu Henrykowi w oczy.

– Nie rozumiesz? Nie rozumiesz, że cię kocham?

– Och! – powiedziała pani Elżbieta. Nagle jej spojrzenie stało się wilgotne. – Przestań – szepnęła.

– Nie wolno cofać! – krzyknęła pani Bożena.

– Przecież nie postawiłem! Nie dotknąłem planszy!

– Dotknął pan!

– Tak jest, dotknięcie było – powiedziała Sabina. I dodała, nieco ciszej, patrząc w stronę pani Elżbiety i pana Henryka. – Jak nie tu, to gdzie indziej.

– Tu jest potrzebny obiektywny sędzia. Pani Elżbieto!

– Idę! – odezwała się pani Elżbieta.

– Nie – szepnął pan Henryk, za zasłoną swojego ramienia. – Daj spokój, chodź ze mną, wyjdźmy…

– Pani Elżbieto! – zawołał pan Zdzisław.

– Pani Elu, niech pani zapisze wyniki pierwszej partii! – zawołał pan Grzegorczyk z przeciwległego kąta sali. – Szkoda, że nie widzieliście państwo, błyskawiczna rozgrywka, tu jest mistrz, mistrz!

– Idę! – powtórzyła pani Elżbieta i przemknąwszy pod ramieniem pana Henryka, pobiegła ku zielonej ławie.

– Pani Elżbieto! – zawołał po raz trzeci pan Zdzisław.

– Przecież tak nie wolno – zaprotestowała pani Bożena.

– E, daj spokój – machnęła ręką Sabina.

Pan Henryk, opuszczony i osamotniony (ale przecież nieodtrącony, tym razem. Nieodtrącony, wcale. Była jego, należała do niego w całości, duszą i ciałem) chwilę stał przy drzwiach. Skoro Ryszard był tutaj, a Hubert gdzieś zniknął, jego pokój numer 3 był wolny… och, dlaczego nie mogli tam się znaleźć, teraz! Dlaczego nie mógł zaprowadzić Elżbiety tam, gdzie byliby zupełnie sami… choć przez kwadrans. Albo dłużej. Czuł poruszenie w całym ciele. Oddychał płytko i było mu nadzwyczaj gorąco, szczególnie na twarzy – czuł, że ma wypieki. Żeby to nie był udar, zaniepokoił się pan Henryk i zwrócił się z niemym pytaniem do pani Czesławy. Nie, Heniu, na pewno nie. Po prostu jesteś przejęty, przejąłeś się bardzo, powiedziała pani Czesława łagodnie.

– Panie Heńku, niech pan tu przyjdzie i zobaczy, coś takiego! – zawołał pan Grzegorczyk i dodał swoim oficjalnym grzmiącym tonem. – Partia druga rozpoczęta!

Jakkolwiek pan Henryk brał udział jako kibic w drugiej, a nawet trzeciej partii i jakkolwiek potulnie co jakiś czas powtarzał za panem Grzegorczykiem słowa „mistrz, mistrz”, jednak do samego końca nie wiedział, czy słowa te odnoszą się do pana Mieczysława, czy też do pani Lusi. Patrzył na planszę, ale jej nie widział, natomiast stojąc oparty o krzesło, zasłonięty przed wzrokiem innych, dochodził powoli do siebie, uspokajał oddech i porządkował zamęt w myślach. Jaką władzę nad nim miała! Wiedział, że jest zaangażowany, zakochany nawet, tak!, mimo to siła jego własnych reakcji zdumiewała go. Tak mocno, całym sobą, całym ciałem przeżywał… miły Boże, kiedy ostatni raz?

Gdy trzecia partia się skończyła równie szybko, jak dwie pozostałe („mistrzem” okazał się pan Mieczysław) całe towarzystwo przeniosło się na drugi koniec sali do stolika pani Bożeny i pana Zdzisława.

– Ja protestuję! Panie przewodniczący Grzegorczyk, mnie tu spotkała niesprawiedliwość, bo sędziowała osoba bez znajomości przepisów i do tego stronnicza.

– Ja nic do tego nie mam! Przecież ja tylko chwilę, potem pani Ela!

– Ale pani tu była prawie całą pierwszą partię i… tu były uwagi, podpowiadanie…

– Ale co ja mogłam podpowiadać, jak ja reguł nie znam?!

– Panie przewodniczący, sędzia nie powinien być koleżanką zawodnika, a nawet nie powinien być, wnoszę, tej samej płci, co zawodnik, bo od razu jest stronniczość!

– To jakiej płci pan chce od sędziego? – wykrzyknęła pani Bożena. – Kobieta nie, bo mnie poprze, mężczyzna nie, bo pana poprze – czyli o co pan wnosi?

– To jest łapanie za słówka! – zawołał pan Zdzisław. – Mecz nie był sprawiedliwie rozegrany!

– Ale przecież pan przegrał dwa razy!

– Sędzia był nieobecny! Powtórzyć, żądam powtórki!

Pan Henryk cofnął się i usiadł na krześle przy ławie. Było pewne, że to zamieszanie przeciągnie się jeszcze kilkanaście minut. Przymknął oczy. Może i był nieco zmęczony po tym dniu. Choć przecież leżał przed kolacją.

– Co to za awantura? – spytał pan Ryszard.

Pan Henryk otworzył natychmiast oczy.

– I co? Nie wychodzisz? – spytał.

– Wychodzę, ale o ósmej. Wrócę późno.

– Czyli co, w szachy zagrasz jutro? – zapytał pan Henryk i wstał. Czuł, że przenika go energia, nie był już zmęczony (a siedział zaledwie trzy, może pięć minut! Ha!).

– Nie wiem, czy jutro też nie będę musiał… Może zagramy w poniedziałek.

Odgłosy sporu tak się nasiliły, że nie sposób ich było ignorować, przebywając w jednym pomieszczeniu.

– Decyzja należy do sędziego – wołał pan Grzegorczyk. – Pani Elżbietko?

Pan Henryk pochylił się do przodu. Widoczna z oddali twarz pani Elżbiety wyrażała zakłopotanie.

– Co tu można… No przecież, panie Zdzisiu, pan dwa razy przegrał…

– Ja myślę… – powiedział pan Henryk. Był teraz w środku, stał obok pani Elżbiety –… myślę, że wynik jest wiarygodny, ale mecz można by powtórzyć, o ile wniósłby o to zwycięzca, to jest pani Bożena. Jeżeli zaś zwycięzca nie chce powtarzać, wynik trzeba uznać.

– Nie znoszę, jak mi się coś zarzuca niesprawiedliwie! I w takim razie chcę powtórki, bo ja właśnie chcę wygrać jeszcze raz! – wykrzyknęła pani Bożena.

– Wynik ustala się po meczu, a nie przed meczem – powiedział pan Zdzisław z zaciętą miną.

– To świetnie – powiedziała pani Elżbieta. – Czyli jest wniosek o powtórzenie, zgadzam się na powtórzenie, ale proszę oficjalnie, żeby mnie teraz w roli sędziego zastąpił pan Grzesio, bo to na pewno wyjdzie tu wszystkim na dobre – zakończyła pani Elżbieta pospiesznie i z widoczną ulgą wycofała się w stronę zielonej ławy.

– Jeszcze raz losujemy pionki – oświadczył pan Grzegorczyk.

Stojąc trójkątem na środku sali, pani Elżbieta, pan Henryk i pan Ryszard popatrzyli na siebie bez słowa, po czym pani Elżbieta wzniosła oczy do góry, kręcąc głową, pan Henryk machnął ręką, a pan Ryszard powiedział:

– Nie ma nawet i co mówić!

A więc mimo pogniewania (czy ono aby jeszcze trwało? Czy jak gęsta mgła, co w górach zasłania ścieżkę, a potem nagle znika w rozświetlającym ją słońcu – przeminęło i kiedyś nawet nie będą pamiętać, że przez dwa dni po ich wspólnej nocy w Pałacu trochę się ze sobą posprzeczali?) wobec innych stali razem po tej samej stronie. I nie tylko oni dwoje – pan Henryk i pani Elżbieta – ale dochodził do tego jeszcze pan Ryszard, razem z nim stanowili trójkę, dokładniej – parę i dodatkową osobę, coś na kształt przyjaciela domu. Może lepiej – przyjaciela pana domu.

Do dziennika telewizyjnego pozostało jeszcze dziesięć minut, kilka osób zasiadło już w sali obok, telewizor był włączony, ale – na prośbę Jurka Borzyma – na razie cicho, bardzo cicho. W Domu, ze zrozumiałych względów, panowała moda na słuchanie nader głośne, i dźwięk bez trudu przenikał do salonu.

– I co? Jeszcze nie koniec? – zapytała pani Mroczek, zmuszając dotychczasowy trójkąt do niechętnego przekształcenia się w czworokąt w kształcie rombu.

– Powtarzamy mecz, pani Władko. Pan Zdzisio przegrał i uważa, że zaszły uchybienia proceduralne – wyjaśniła pani Elżbieta.

– Jakie tu mogły być uchybienia? – parsknęła pani Władka, przy czym jej zmarszczenie nosa i ruch głowy kolejny raz przywołały panu Henrykowi obraz kota, dachowego, pręgowanego kota. Nie, to nie kot, to kotka, naturalnie! Pręgowana, dzika kocica! Kiedyż jednak to się wreszcie skończy, kiedy będziemy mogli z Elżbietą wymknąć się stąd na górę?, myślał pan Henryk. Pan Ryszard położył kurtkę na krześle przy drzwiach, zatem nie musi wracać do pokoju, zanim wyjdzie, reszta zgromadzi się przed telewizorem i wtedy pan Henryk i pani Elżbieta stopień po stopniu, spokojnie, wejdą na górę, miną pokój numer 7, numer 6, numer 5, numer 4… i skręcą w stronę pokoju numer 3…

– Widzieliście dzisiaj, że się ugięli – powiedziała pani Mroczek – Z nimi trzeba tylko na ostro.

Pan Henryk ocknął się z marzeń i nieco zdziwiony spojrzał na panią Mroczek.

– Powiedziałam jej, to nasze pieniądze wydajecie. Nikt tutaj nikomu łaski nie robi! I proszę, okazuje się, że od razu znalazła się wątróbka i to w sobotę.

– Nie wiadomo, co jeszcze zamierzają – powiedział pan Ryszard. – To może był tylko przejściowy zwrot. I pewnie tak jest.

– To my im pokażemy zwroty! To jest śmieszne, żeby kucharka dyktowała mi, co mam jeść za moje pieniądze! W tym kraju wszystko postawione jest na głowie!

– Słuszna racja, właśnie. A dlaczego? – odezwał się za plecami pana Henryka znajomy głos. Nie…nie! Zgiń, przepadnij, przeklęta maro! – Oto ludzie pracy nie rządzą tym krajem. Wszędzie wypaczenia, złodziejstwo, odejście od zasad! To nie jest dom kucharki czy palacza czy dyrektorki – to jest dom nasz, wspólne dobro! I my powinniśmy patrzeć pracownikom na ręce!

– Tak! – podchwyciła pani Mroczek. – Kontrola, przede wszystkim. Przecież oddajemy na utrzymanie swoje emerytury wypracowane latami w Polsce Ludowej! Wiele rzeczy się tutaj nie zgadza. Jestem księgową i wiem, co mówię. Za te pieniądze w warunkach wspólnego żywienia powinniśmy tu mieć wszystkiego w bród!

Hubert wrócił, myśli pana Henryka, jak czarne kruki, krążyły wokół tej jednej sprawy. Był zrozpaczony. Koniec jego marzeń.

– Właśnie, ja też doszłam do tego wniosku! – odezwała się pani Elżbieta. – Zresztą mówiłam, że niekoniecznie wszystkie posiłki muszą być przygotowywane przez personel. My sami możemy dyżurować w kuchni, pomagać, przygotowywać jakieś swoje dania. To wszystko mogłoby być jakieś bardziej ludzkie, domowe.

– To jest Nadieżda Krupska, nie ma wątpliwości! – zawołał Hubert, a jego głos pełen był tak głębokiego zadowolenia, jak rzadko. Jak nigdy. – A gdzie jest Nadieżda, jest i nadzieja!

– Przestałbyś opowiadać bzdury! – zakrzyknął pan Henryk, ale do kłótni nie doszło, bo w tej chwili do towarzystwa dołączyła Sabina, przewodniczący Grzegorczyk i Jurek Borzym, a słowa pana Henryka nie zostały przez nikogo podjęte, jakby pan Henryk w ogóle ich nie wypowiedział.

– Koniec, zakończenie eliminacji – przewodniczący Grzegorczyk podał pani Elżbiecie jakąś kartkę. – Uprzejmie proszę szanowną koleżankę o naniesienie wyników w raporcie.

– A kto wygrał ostatni mecz? – spytała pani Elżbieta.

– Jak to kto, droga pani Elu?! – zawołała na to Sabina. – Wygrała sprawiedliwość, tak jak powinno być.

– Jutro półfinały – oznajmił Jurek Borzym.

– Czy ja mam pretensje? – wykrzyknął pan Zdzisław Gracz od stolika. Oboje z panią Bożeną siedzieli jeszcze, nie wiadomo dlaczego na swoich miejscach po obu stronach planszy. – Mnie chodziło o sprawiedliwość, a nie o nie wiem o co!

– A co było przedtem niesprawiedliwe? Ktoś panu oczy zawiązał, czy co?

– Nie, pani wie, o co chodziło. Że sędziował ktoś stronniczy, kto nie umie w ogóle grać, a brał stronę koleżanki!

– Wielka mi mądrość, przestawiać pionki po skosie! A swoją drogą – Sabina zwróciła się do reszty towarzystwa. – Żeby tu był ping pong, to niejednemu bym pokazała, co znaczy wygrać!

Pan Zdzisław podszedł do uformowanego na środku sali niby siedmiokąta, ale nie, teraz to już było koło, stali kołem pośrodku salonu, wokół zielonej ławy, razem. Jak znajomi, pomyślał pan Henryk ze zdziwieniem, ze zdziwieniem, że tak pomyślał, bo przecież kilka osób z tej miłej grupki chętnie by wystawił za okno (szczególnie jedną, wiadomo kogo), a jednocześnie czuł, że coś ich tu o tej godzinie 19.30, w porze, gdy zaczynał się Dziennik Telewizyjny (który zaraz pewnie zaryczy zza ściany), nieoczekiwanie połączyło jakimś towarzyskim węzłem.

– Tak? – powiedział pan Zdzisław. – No to proszę bardzo. Bo ja widziałem w piwnicy stary stół do ping ponga. Złożony.

– Gdzie? W piwnicy? – wykrzyknął Borzym.

– A koło pralni, te drugie drzwi, tam gdzie rupieciarnia.

– No to przecież możemy przynieść!

– Ależ to ciężkie, gdzież, nie dacie rady – zaoponowała pani Bożena.

– Poprosi się palacza, żeby pomógł! – powiedział Borzym. – Jak będzie stół do ping–ponga, to od razu tu inne życie… inne życie!

– No nie, panie Jurku? Byśmy sobie pograli, co?

– Możemy zrobić turniej w ping ponga – zaproponował pan Zdzisław. – Zobaczymy wtedy, kto wygra!

– Taki z pana gracz? – zawołał Borzym i roześmiał się ze swojego żartu, ale widząc, że pan Zdzisław ani trochę się nie uśmiechnął, szybko dodał: – Bez urazy.

– Ale czy można tak sobie brać z piwnicy? – zapytała pani Lusia z niepokojem. – Czy nam tak wolno?

– Oj, nie wiem, ale chyba nie – stwierdził pan Mieczysław.

– Ale jeśli leży tam niepotrzebny… – powiedział Borzym.

– Jeśli go wyczyścimy – powiedziała Sabina.

– Jeśli go sami przyniesiemy – powiedział pan Zdzisław.

– To w końcu kogo obchodzi, co my sobie wstawimy do naszego własnego salonu! – dokończyła pani Mroczek. – Ludzie, przestańmy się tak trząść, przecież w końcu jesteśmy we własnym domu!

– W poniedziałek porozmawiam w tej sprawie z dyrektorką – zaproponował przewodniczący Grzegorczyk.

– Popieram w pełni – powiedział Hubert. – Samorząd mieszkańców ma za statutowe zadanie organizację czasu wolnego, jesteśmy tu w prawach, a nawet w obowiązkach.

Słysząc (trudno było nie usłyszeć!) początek dziennika pan Henryk pociągnął panią Elżbietę kilka kroków w stronę ściany. Teraz albo nigdy. Część osób pójdzie oglądać, inni będą dalej dyskutować o ping pongu i statutach, w tym gronie też, szczęśliwie, Hubert.

– Jak ten telewizor ryczy, w ogóle nie można rozmawiać! Wszystko przez te niedomykające się drzwi, nawet drzwi są tu nie takie, jak trzeba – powiedziała głośno pani Mroczek.

– Nie domykają się? Już ja je zaraz naprawię! – zakrzyknął Borzym.

– Muszę napisać raport – powiedziała półgłosem pani Elżbieta.

– Potem – powiedział pan Henryk. – Potem napiszesz, na górze.

– Ale…

– Pomogę ci. Weź tylko kartkę i… i napiszemy.

– Ale Heniu…

– Nie mów tak do mnie, bo przypomina mi się, co było w Pałacu. Czy ty w ogóle wiesz, jak ty na mnie działasz? Wystarczy, że na mnie popatrzysz, co tam, wystarczy, że się zjawisz w tym swoim sweterku… i w tej bluzeczce…

– Heniu!

– Cały czas myślę, co masz pod spodem. Chodź na górę, proszę, mój pokój jest na razie wolny, będziemy sami! – mówiąc to, pan Henryk coraz mocniej przyciągał panią Elżbietę do siebie, coraz mocniej, gdyż ona coraz silniej się opierała.

– Ale co ty chcesz, o co ci chodzi? – wykrzyknęła prawie pani Elżbieta, wyzwoliwszy się w końcu z objęć. – Chcesz, żebym poszła z tobą na górę, do twojego pokoju, żeby… żeby…

Pan Henryk zmieszał się niepomiernie. Zagalopował się, to było jasne. Spróbował więc zmienić taktykę, choć czuł, że jest na pozycji całkowicie spalonej.

– Chciałem pomóc… w raporcie. Czy to coś złego?

Hałas telewizora tak przycichł, że słowa pana Henryka zabrzmiały nagle głośno, zbyt głośno. Pani Elżbieta odwróciła głowę w stronę sali, pan Henryk poszedł za jej przykładem. Szczęśliwie towarzystwo skupiło się teraz blisko siebie, wyglądali na spiskowców, w każdym razie nikt nie zwracał uwagi na panią Elżbietę i pana Henryka.

– Nie traktujesz mnie poważnie! Nie liczysz się w ogóle z tym, co mówię! Nie słyszysz chyba w ogóle! I w tym też jesteś podobny do pewnej osoby! Ale ja sobie przysięgłam! Przysięgłam sobie!

– Ależ Elżbieto…

– Zabraniam ci! Nie odzywaj się do mnie wcale!

– … moja stokrotko…

– Nie chcę! Nie chcę! Po prostu nie chcę! Raz na zawsze nie chcę! – krzyknęła szeptem pani Elżbieta.

Pan Henryk żałował straconej okazji, ale na uboczu tych bolesnych doznań paliła go też radość, że ona tak mocno to przeżywa, że znowu odsłoniła, jak bardzo jest dla niej ważny, a może nawet (chyba tak?) kochany. Naprawdę zdobył ją, choć znają się przecież dopiero dziesięć dni.

– Przepraszam – powiedział pan Henryk. – Przepraszam. Naprawdę przepraszam.

Pani Elżbieta patrzyła w podłogę, odsunięta o krok od pana Henryka.

– Przepraszam – powtórzył pan Henryk i wyciągnął ku niej rękę, ale pani Elżbieta cofnęła się jeszcze o krok. – Wiem, że nie możesz wybaczyć mi tak od razu – mógł robić błędy, ale naprawdę znał kobiety i to bardzo dobrze. Miał cztery siostry i do tego matkę i babcię. I był najmłodszy z całej rodziny. – A czy moglibyśmy chociaż pójść razem na krótki spacer przed snem? Możesz się nie bać, przecież na ulicy nic ci z mojej strony nie grozi.

Pani Elżbieta podniosła głowę. Wzrok miała dziki. Oj, coś niedobrze!, zdołał jeszcze pomyśleć pan Henryk.

– Nie słyszysz, że nie chcę?! Ty… wężu! Ty… mam swoje sprawy, umówiłam się w pewnej sprawie, w pewnej… Niektórzy inaczej mnie traktują, inaczej podchodzą. Mówiłam ci, są tacy, co nie tylko wyciągają łapy, jak węże, ale też potrafią kobietę… zrozumieć, tak – przy ostatnim zdaniu na twarzy pani Elżbiety pojawił się uśmiech. Podła!, pomyślał pan Henryk i aż nim szarpnęło.

– Zaprosił mnie jutro na kawę… i nie boję się z nim iść… choć wiem, że pójdziemy tylko we dwoje…

– Nie pójdziesz! – krzyknął pan Henryk, tracąc panowanie nad sobą. – Ty… ty…

– No? – powiedziała pani Elżbieta, patrząc na pana Henryka roziskrzonymi oczami. – No, dokończ, pokaż swoje prawdziwe oblicze, ty… ty – pani Elżbieta ściszyła głos. – Ty podły wężu!

– Ja podły? Ja? Ty… żmijo! – wykrzyknął pan Henryk i poczuł, że brakuje mu tchu. Nagle uświadomił sobie, że wszystkie dźwięki słyszy dziwnie – głos Mroczkowej, pani Elżbiety (coś mówiła) – rozlegał się jedynie łomot jego serca, bijącego w nieregularnym, jakby postrzępionym rytmie. Uspokój się. No, już, spokojnie, spokojnie. Oddychaj. Wszystko jest w porządku. Zdenerwowałeś się, Heniu, nic więcej. Znasz siebie. To tylko nerwy, głos pani Czesławy dochodził z daleka, jakby pan Henryk miał uszy zapchane watą.

Pani Elżbieta dawno odeszła do pana Zdzisia, Miecia, czy Grzesia, a pan Henryk stał i stał. Któryż to raz ona ucieka, a on zostaje? Któryż to raz pan Henryk żałuje swojego zachowania, ale jeszcze bardziej żałuje siebie, że stał się łupem takiej kobiety – czarownicy, czerpiącej moc z dręczenia. W końcu pan Henryk ruszył powoli naprzód, podpierając się o napotkane po drodze krzesła i tak dotarł do drzwi. Nie odwracając się, opuścił salon, panią Elżbietę i całe towarzystwo. Krok za krokiem, w skupieniu, wspiął się na drugie piętro, otworzył drzwi pokoju numer 3 i dosłownie zwalił się na łóżko. Był kompletnie wyczerpany. Usnąłby prawdopodobnie w ubraniu, gdyby nie myśl, że zobaczy to Hubert, a zobaczywszy – zaraz poważy się naśladować. Mało, że pewnie przez parę tygodni nie zmieniał skarpetek, jeszcze będzie w nich spał, a dodatkowo we wszystkich innych niepranych ciuchach… Tak więc wyłącznie względy wychowawcze sprawiły, że kwadrans później pan Henryk, złorzecząc w myślach Hubertowi, zdołał jednak się podnieść, rozebrać i założyć piżamę. Mycie odłożył na rano.

ROZDZIAŁ 15

Usnął. Jednak sen miał płytki, co i raz budził się, aby spojrzeć na zegarek. W pokoju było duszno, w dodatku pan Henryk czuł, że powinien iść do toalety, ale zanim wstał, usnął znowu.

O siódmej ocknął się i usłyszał gwar budzącego się Domu. Czas było wstawać, tymczasem poczucie dziwnej słabości pozostało nie mniejsze, niż wieczorem. Pan Henryk usiadł na łóżku. Szczęśliwie nie musiał nigdzie się spieszyć. W każdym razie nie musiał iść na śniadanie. Musiał natomiast iść do toalety. Człapiąc korytarzem w „okropnej piżamie tatusia” zastanawiał się, czy ją spotka i co ona pomyśli, widząc go ledwo żywego. Generalnie sądził, że na tym wygra, nie przegra, chociaż miał też wątpliwość. Na dłuższą metę bowiem nie warto kobiety brać na litość.

Jednak pani Elżbiety na korytarzu nie było. W drodze powrotnej pan Henryk spotkał panią Lusię w turkusowym szlafroczku, która pełnym współczucia głosem wykrzyknęła:

– Panie Heniu, czy pan aby nie chory?

Pan Henryk pokiwał tylko głową i jeszcze bardziej ledwo ledwo dowlókł się do swojego pokoju. Opatulony w kołdrę, zasnął głęboko. Obudził się dopiero o jedenastej. Przy łóżku czekały kanapki, porcja o wiele skromniejsza, niż poprzedniego dnia, na które jednak pan Henryk prawie rzucił się po obudzeniu. Chleb był dosyć świeży, a skórka chrupała pięknie przy każdym gryzie. W ciszy pokoju słychać było szelest słów spikera w słuchawkach pana Ryszarda. Przez zamknięte okno świeciło łagodne słońce. Nagle coś przyszło mu do głowy.

– Nie dali ci mojej porcji? Nie wydali ci dla mnie śniadania? – spytał pan Henryk, obracając się na łóżku tak, by widzieć pana Ryszarda, ale ten ze słuchawkami na uszach zajęty był słuchaniem wiadomości Wolnej Europy. – Patrz, a innym przynosili – powiedział pan Henryk i spojrzał na łóżko Huberta, który leżał niewidoczny pod przykryciem kołdry i koca.

Potwierdziło się więc podejrzenie, że pan Ryszard zrobił panu Henrykowi kanapkę, uszczuplając własną porcję, za co go pan Henryk najmocniej przeprosił i obiecał więcej na podobny ubytek nie narażać. Około wpół do pierwszej stało się wreszcie to, na co pan Henryk liczył i czego się spodziewał. Rozległo się pukanie do drzwi i pojawiła się… ona. Pan Henryk zerwał się z łóżka, zapominając o swoim osłabieniu, zaplątał się w koc, potknął i byłby uderzył o poręcz łóżka, a może upadł i coś sobie złamał. (Musisz bardziej uważać, Heniu, zawołała pani Czesława. Po co się tak spieszyć?). Ale w ostatniej chwili niezręcznie, choć skutecznie obrócił się i usiadł z powrotem na łóżku.

– Przepraszam, ale… Hubert? Mogę prosić Huberta? – powiedziała pani Elżbieta. Nie weszła wcale, nie przekroczyła nawet progu.

– Co tak w drzwiach? – powiedział pan Ryszard, wstając. – Zapraszamy do nas.

Pani Elżbieta cofnęła się.

– Nie, nie, teraz nie mogę.

W tej chwili Hubert odrzucił kołdrę i wstał z łóżka. Jak się okazało, leżał w ubraniu, w pełni ubrany od stóp do głów! Teraz wsunął buty, chwycił palto i bez zwłoki wyszedł na korytarz, zamykając za sobą drzwi. Oniemiały pan Henryk podniósł wzrok na pana Ryszarda.

– O co… o co chodzi?!

Pan Ryszard nie odpowiedział, zamiast tego cicho otworzył drzwi i wyjrzał na korytarz.

– Dziwne. Nie ma. Zniknęli.

– Ale co oni mają razem…?! – powiedział pan Henryk, nie mogąc opanować żalu, smutku i niesłychanej, niebywałej tęsknoty, która nagle trysnęła z głębin jego serca.

Pani Elżbieta nie zjawiła się na obiedzie i do piętnastej nie przyszła też do pokoju numer 7, gdzie pan Henryk, przezwyciężając własną dumę, dwukrotnie zajrzał. Nie było też Huberta i tego już naprawdę pan Henryk nie był w stanie zrozumieć. Nie mogąc już myśleć o niczym innym, całkowicie pokonany, pan Henryk przestał ponad godzinę na korytarzu, wyglądając przez okno w towarzystwie kwiatka.

O piętnastej zszedł z innymi do salonu, zdecydowany zawiadomić milicję o zaginięciu pani Elżbiety (na wszelki wypadek wziął kurtkę), jeśliby nie pojawiła się przed półfinałem. Nie było to jednak konieczne. Stała w salonie i patrzyła na ogród owinięta białym, miękkim szalem z frędzelkami. Pan Henryk, kolejny raz niepomny ran i zniewag, rzucił się ku niej pytając:

– Spotkałaś się na tej kawie… z kim?

– Och, daj mi spokój, mówiłam ci – odparła, a panu Henrykowi wydało się, że w jej oczach pojawiły się łzy, czy raczej forpoczty łez.

– Martwiłem się, omal nie zawiadomiłem milicji, nie wiedziałem, z kim poszłaś.

– Nie wiedziałeś, z kim poszłam? Potrafisz myśleć tylko o jednym! Daj mi spokój! – wykrzyknęła i odbiegła od pana Henryka, chroniąc się pod skrzydła nadchodzącego właśnie przewodniczącego Grzegorczyka, który z miejsca zagarnął ją do swoich spraw.

O coś w tym wszystkim chodziło, czegoś tu pan Henryk z pewnością nie wiedział, ale były to sprawy poboczne. Najważniejsze widoczne było jak na dłoni – był między nimi rozłam, na trwałe. Rozłam, bolesna przepaść. Jednak pan Henryk wolał już tak – żeby krzyczała na niego, nawet płakała albo rozmawiała z innym. Byle mieć ją na oku, byle widzieć. Nieobecności nie był w stanie znieść ani na długą, ani na krótką metę.

Przez cztery kwadranse pan Henryk siedział samotnie w niezajętym rogu sali, i patrzył na panią Elżbietę. Nie krył się nawet z tym. Wiedział, że na kobiety wzrok mężczyzny zawsze działa pobudzająco, zaczynają grać jak na scenie, a grają dla tego, który patrzy. Kiedyś już zresztą otworzył jej serce w ten sam sposób. Poza tym, było to jedyne, co mógł zrobić, nie mając zupełnie na nic siły. Dwa czy trzy razy złapał jej spojrzenie, za każdym razem przelotne. Z pewnością była smutna. Uśmiechająca się, grzeczna, obowiązkowa – ale wewnątrz zamyślona i smutna. Tym razem nie zdrajczyni i nie uwodzicielka… Poprawiała szal, otulała się nim, jakby przewiewał ją zimny wiatr. Mijały kolejne mecze, przy stolikach zmieniali się gracze, ktoś powiedział coś śmiesznego, jakaś kłótnia została zażegnana, a pan Henryk czuł, że opuszcza go złość, rozżalenie, rozpacz.

Mogli pójść do kościoła w Wilanowie, a potem (przedtem) na herbatę do tej nowej restauracji czy raczej baru, urządzonego w starym budynku z ciemnobrązowych cegieł. Herbatę dawali tam w szklankach, z torebkami do zanurzania, z cytryną i w cenie wyjątkowo przystępnej. Całość robiła wrażenie na tyle eleganckie, że można było tam zaprosić damę i, jak wynikało z obliczeń pana Henryka, nawet za nią zapłacić. Jeśliby rozgrywki zakończyły się wcześniej, mogliby pojechać o wpół do piątej i zostać na mszy od piątej do szóstej… Nie, trzeba wrócić na kolację… Ale czy msza nie jest o szóstej? A wtedy weszliby do kościoła tylko się pomodlić i zostałby czas na herbatę i krótki spacer. Czując coraz natrętniejsze łaknienie poobiedniej herbaty, pan Henryk wstał i zbliżył się do pani Elżbiety. Właśnie notowała wynik kolejnego meczu na kartce z napisem Raport.

– Czy możemy potem iść razem do kościoła? – spytał pan Henryk cicho i jakby pokornie.

Pani Elżbieta spojrzała na niego poważnie.

– Ja już byłam rano, przed śniadaniem. I tak nie mogłam w nocy spać.

– To może na herbatę do Wilanowa, o piątej?

Pani Elżbieta pokręciła głową.

– Nie, nie. Jestem zajęta tutaj do kolacji. A potem też.

Pan Henryk poczuł, jak do nosa, oczu i gardła rzuciły mu się łzy, dusząc go niemal, dławiąc. Nie oglądając się za siebie ruszył szybko do drzwi, przez korytarz, w górę schodami i do pokoju. Musisz się napić czegoś ciepłego. Najlepiej mięty, odezwała się pani Czesława. Nie, odparł pan Henryk. Herbata wystarczy. To nie od żołądka. Jestem wytrącony z równowagi.

Nastawił wodę, usiadł przy stole i nagle zapragnął napisać list do Bożenki.

Kochana moja córeczko, martwiłem się o ciebie, dzwoniłem, Mike mnie uspokoił, lecz nadal chciałbym wiedzieć, jak się czujesz? Czemu byłaś w szpitalu? Jak ci idzie w pracy – dawno nic na ten temat nie wspominałaś. Czym żyjesz w ostatnich latach i miesiącach, co jest dla ciebie ważne, kto jest ważny? Jaki masz cel w tym wszystkim? Kiedy wrócisz do Polski, czy naprawdę nigdy?

Dosyć tego, stop, pomyślał. Miły Jezu, był już chyba dosyć wytrącony z równowagi?! Po dłuższym wahaniu pan Henryk wyjął z szuflady tabletki uspokajające relanium, zapisane mu prawie dwa lata temu przez lekarza. Myślał o połówce, ale ostatecznie wziął całą. Był z siebie niezbyt zadowolony – nie znosił brać lekarstw – ale wolał być niezadowolony, niż czuć tę szarpaninę w środku. Położył się na łóżku i przykazując sobie obudzić się przed kolacją – nie wiedzieć, jak i kiedy, zasnął.

Kolacja nie była wystawna – wręcz przeciwnie, i pan Henryk przypomniał sobie słowa pana Ryszarda, że to może być tylko „czasowy zwrot”, to niby polepszenie i wątróbka. Teraz był chleb, trójkącik topionego sera, kawałek (jak zawsze, niewielki) masła i herbata. Koniec. (Choćby jeszcze kawałek ogóreczka, marmolada! Nie. Nic.). Pan Henryk siedział w milczeniu naprzeciwko Jurka Borzyma i powoli żuł swoją kanapkę.

Pan Ryszard wyszedł o wpół do czwartej, zapowiadając, że wróci bardzo późno. Pani Elżbiety nie było. Relanium ciągle działało, bo pan Henryk nie czuł zdenerwowania. Był natomiast otępiały. Kończył już pić herbatę, gdy przypomniał sobie o Borzymie i rozgrywkach, i w porywie dobroci spytał:

– No jak? Jesteś w finale?

Borzym z miejsca ożywił się.

– O ba! No jasne!

– Trudno było?

– Trudno? Żadnej przegranej partii w całych rozgrywkach, od początku!

– No to brawo! – powiedział pan Henryk. – A ile osób… kto jeszcze jest w finale?

– Mroczek, Skalska i Smolarek.

– Ooo! – zdziwił się pan Henryk tym wysypem nazwisk, pod którymi nie rozpoznawał na razie osób. – Mroczek… Mroczkowa, tak, Smolarek… Mietek, jasne, ale Skalska?

– No Bożena! Bożena Skalska, od Sabiny!

– Aha, no przecież wiem – powiedział pan Henryk i smutno dodał w myślach „mądra główka…”, ale relanium nadal działało, bo nie nastąpiło żadne uderzenie czy szarpnięcie, po prostu myśl, która uleciała gdzieś w mrok duszy.

Po kolacji miał pan Henryk zamiar wrócić na górę, umyć się i położyć do łóżka, nawet specjalnie nie nasłuchując głosów z korytarza. Ciągle czuł się dziwnie osłabiony. Gdy więc pani Basia nieco konspiracyjnie pochyliła się nad stolikiem, zawiadamiając pana Henryka i Borzyma o zebraniu w sprawie wyżywienia – pan Henryk bez oporu się zgodził. Domyślał się, że to inicjatywa pani Mroczek.

– Nie tylko, że dają małe porcje, ale nawet z tego chcą jeszcze wyrwać coś dla siebie – powiedział Borzym, gdy już wstawali i szli odnieść naczynia do okienka. – No bo jak zrozumieć to, że odmówili mi dzisiaj porcji kolacji Eli, chociaż ona sama mi nakazała wziąć, bo ma dzień głodówki?! A ta siksa mi mówi w twarz, że nie wyda, że jedzenie przysługuje tylko obecnym! To ja się pytam, co będzie z tą porcją Eli? Gdzie ona trafi?

Pan Henryk postawił talerze i rozpromieniony poklepał Borzyma po plecach.

– Świetnie, Jurek, świetnie – powiedział. Nadal był spokojny, ale czuł, że otępienie minęło, że wraca do życia i to na lądzie. Po prostu postanowiła dziś nie jeść! Siedzi w pokoju na górze i czeka, aż skończą kolację, wtedy pewnie zejdzie do salonu.

Pani Elżbieta, jak się okazało, była w salonie, a z nią pan Miecio Smolarek, przewodniczący Grzegorczyk, pani Bożena i pan Bogumił Ziętek, czyli stała na środku w otoczeniu trzech mężczyzn, z panią Bożeną obok! Patrzyła w stronę drzwi wejściowych, gdy jednak ujrzała pana Henryka, szybko odwróciła głowę. Pan Henryk zatrzymał się i nagle zauważył wielki stół do ping ponga! A więc wnieśli, sami i bez pomocy pana Henryka i pana Ryszarda.

Tymczasem salon zapełniał się. Komitet organizacyjny zebrania ujawnił się podczas prób uciszenia pensjonariuszy. Pracę tę usiłowały wykonać pani Lusia i pani Basia, w pełnej zgodzie, co zdziwiło pana Henryka, który przypomniał sobie o ich kłótni, o czym mówiła mu jeszcze kilka dni temu pani Elżbieta. Kilka dni temu – raczej kilka lat! – w zamierzchłych czasach, przed Nocą w Pałacu. Przed Wielkim Rozłamem, Kłótnią, Przepaścią.

Choć nie dla wszystkich wystarczyło miejsc siedzących, gdy tylko na chwilę się uciszyło, pani Mroczek wystąpiła naprzód. Głos, jak się okazało, miała całkiem donośny, choć zachrypnięty i zdenerwowany. Mówiła krótko i dobitnie.

– Tak dłużej być nie może. To są nasze pieniądze. Nie chcemy być głodzeni. Z wyliczeń wynika, że połowa pieniędzy gdzieś wycieka. Chcemy uzgadniać z kuchnią jadłospis. Chcemy mieć podwieczorki, a kolację godzinę później. Chcemy mieć wgląd w to, na co idą nasze pieniądze.

Dopiero w trakcie dalszej dyskusji przewodniczący Grzegorczyk powrócił do swojej roli, przejmując prowadzenie zebrania. Pan Henryk, widząc jego splecione z tyłu, niespokojne ręce, odczuł chęć zaopiekowania się tym wielkim grubasem, który na co dzień tylko go złościł. Teraz widział wyraźnie, że nie był to mężczyzna, który mógłby zaimponować takiej kobiecie, jak pani Elżbieta.

Pan Henryk przeczuwając, że spotkanie potrwa pewnie aż do dziennika, wsunął się na stojący z tyłu stół i oparł o ścianę. Siedział tak głęboko, że nogi, zamiast zwisać, leżały płasko na stole i to było dla nich dużo lepsze. Najchętniej umieściłby je pod górkę – właściwie czemu dotąd nie zrobił w łóżku wałka z koca? Powinieneś iść do lekarza, a nuż to są kłopoty z krążeniem?, powiedziała pani Czesława, jakby nieco zaniepokojona. A wiesz, ile to się trzeba do lekarza nastać w kolejce?, odpowiedział pytaniem pan Henryk.

Pan Henryk słuchał wypowiedzi pensjonariuszy nieuważnie i wręcz dorywczo. Oczywiście znaczna część osób mówiła od rzeczy, przynajmniej w jakiejś mierze. Pani Elżbieta rozglądała się niespokojnie, dopóki nie odkryła, że pan Henryk siedzi za jej plecami na stole. Czy była to prawda, pan Henryk nie wiedział, jednak czuł, że są razem, że każdy jej gest, poprawienie włosów, spojrzenie w okno, obciągnięcie sweterka – że to wszystko jest do niego i dla niego.

Pani Basia mówiła właśnie o kucharce, gdy pan Henryk postanowił na chwilę zamknąć oczy. Raziło go światło, poza tym pragnął zachować dystans – postulaty i działania wydawały mu się całkowicie słuszne, jednak nie chciał dać się w to wciągnąć. Miał swoje problemy, a czuł, że jego siły są na wyczerpaniu i nie chciał nowych przeżyć. Gdyby mógł zaimponować w ten sposób pani Elżbiecie to co innego. Kucharka systematycznie dawała pani Basi zmniejszone porcje. Czasem były to rzeczy zupełnie nieświeże. (W tym nie wyróżniała pani Basi, to nakładała wszystkim. Może nawet lepiej, że pani Basia dostawała nieświeżych potraw mniej?, pomyślał pan Henryk wesoło.). Oddychał spokojnie i miarowo, oczywiście nie spał (hałas był za duży), wyobrażał sobie jednak, że jest gdzie indziej. Paryż. Stał na moście Pont Neuf. Była wczesna wiosna, marzec, świeciło łagodne, wesołe słońce. Pan Henryk wciągnął powietrze i z wrażenia otworzył oczy. Wyprostował się, zsunął nogi ze stołu i całkowicie oprzytomniał, gdyż obraz w polu jego widzenia uległ zmianie. Kilka metrów przed nim, na krześle, siedział Hubert, a obok stała pani Elżbieta, trzymając dłoń na jego ramieniu. O co w tym wszystkim chodziło, miły Jezu?

Przy głosie był właśnie przewodniczący Grzegorczyk. To, co miał do powiedzenia, było jak letnia woda – chciał studzić, studzić i jeszcze raz studzić mieszkańców. Zamiast tego jedynie drażnił.

– Panie Grzegorczyk, ja do pana nic nie mam, ale tu nie chodzi o to, „co się da zrobić”, tylko o to, czego potrzebujemy do życia – powiedziała pani Bożena. – Nie chcemy ptasiego mleka, ale zwykłego, dobrego jedzenia.

– I nie tak mało, jak teraz, większe porcje! – dorzucił Borzym.

– Co pan jest, dziecko, żeby „ładnie prosić”? Pan tu z nas chce zrobić dzieci w przedszkolu?

– Pan tylko cały czas mówi „dyrekcja”! Czy „dyrekcja” to, a może „dyrekcja” tamto. No to w końcu czyim pan tu jesteś przedstawicielem, naszym czy dyrekcji? Bo mi wychodzi na to, że pan bardziej dbasz o tę „dyrekcję”, nie o nas!

W sali było już naprawdę głośno, głośniej niż w czasie turnieju, głośniej niż kiedykolwiek.

– O co tu chodzi, ludzie, wszyscy mówią na raz, tak do niczego nie dojdziemy! Ja apeluję o spokój! Apeluję o spokój!

Pani Elżbieta cofnęła rękę z ramienia Huberta, pan Henryk jednak ciągle pozostawał w zdumieniu. Czegoś nie brał pod uwagę… Mogła mu współczuć – o tak, Hubert jako nieporadne, nieznośne dziecko – bachor mógł poruszyć serce kobiety, ale czemu go dotykała?

Pani Mroczek wysunęła się na środek i klasnęła kilka razy.

– Jest zgoda, jeśli chodzi o jedzenie. Teraz tylko, co robić. Wiadomo, że musi być rozmowa z dyrektorką.

– Trzeba wybrać delegację – powiedział pan Zdzisław Gracz.

– Wybory? – odezwała się Mała Babcia. – Znowu? Wybory chyba już były.

– Właśnie. I mamy przewodniczącego! Kogo tu jeszcze wybierać! – zawołał sepleniący pan Makuch, który mieszkał łóżko w łóżko z panem Grzegorzem Grzegorczykiem.

– Ale nie! Demokratycznie trzeba wybrać delegację.

– Po co delegację? Jest Rada.

– Nic nie robi! Kto jest w Radzie?

Pani Elżbieta nie zabierała głosu, widać, że pochłonięta czymś innym, nie opuszczała jednak sali. Właściwie, to ona wszystko zaczęła, pomyślał pan Henryk. Ona pierwsza pokłóciła się z Eugenią, przedtem był spokój, całkowita grzeczność. I nagle, wracając myślą do przeszłości, pan Henryk zobaczył samego siebie, jak pochyla się do okienka i mówi kucharce, a mnie się nie podoba to, co pani robi! Tak! Właściwie to on też był pierwszy! A koncert? Kto przeciwstawił się, zaproponował i skłonił?!

Gdy Hubert rozpoczął swoje przemówienie, pan Henryk wcale się nie zdziwił. Był w jakiś sposób przygotowany na jego udział, zresztą rewolucje i przewroty to były codzienne pozycje w słowniku Huberta. Tym żył i to, co się działo w Domu, musiało odpowiadać jego pragnieniom i to w najgłębszych rejestrach.

– … musimy rozliczyć raz i na zawsze, do samego końca. Jeśli ktoś kradł, musi iść do więzienia. Jeśli ktoś inny patrzył z boku i nie przeszkadzał, musi być zwolniony. Musimy upomnieć się o swoje prawa, to jest prawo do jedzenia i do sprawiedliwości.

– To znaczy mamy kucharkę i panią dyrektor posłać za kratki? – spytała Sabina niedowierzająco.

– Tak jest. Winni muszą być ukarani! – zakrzyknął Hubert i wstał, może aby coś wyjaśnić, ale od razu usiadł nie wyrzekłszy ani słowa, jak gdyby nagle zakręciło mu się w głowie.

Cały ten obrót wydarzeń zaniepokoił niektórych pensjonariuszy tak dalece, że powstali z miejsc, szykując się do opuszczenia zebrania.

– Cisze jedziesz, dalsze budziesz – zakrzyknął pan Makuch i dodał. – Tak nie wolno… nie wolno! Rozparcelują nas tu wszystkich, porozsyłają, zamkną Dom i po krzyku.

– Mój Boże, przecież to jest wprost przeciwstawianie się władzy! To bunt! – zawołał pan Grzegorz Grzegorczyk.

– Zaraz przyjedzie milicja? – spytała Mała Babcia. – Już jadą, czy już są?

– Ludzie! Przecież to nie o to chodzi! – powiedziała pani Bożena.

– Jaki sąd, milicja? Matko Boska, ratuj! Tu przecież chodzi o jedzenie, o lepsze jedzenie! – zawołała pani Basia.

– W więzieniu będziemy mieli lepsze jedzenie? – odezwała się znowu Mała Babcia. Dwie panie z pierwszego piętra, przerażone, opuściły salon.

– Proszę państwa! – zawołała pani Mroczek.

Pani Elżbieta najpierw pochyliła się, a następnie przykucnęła przy krześle Huberta, który siedział z bezwładnie opuszczoną głową. Miły Jezu!, westchnął pan Henryk. Niektóre kobiety potrafiły oprzeć się nawet faszystom, ale były zupełnie bezradne wobec mężczyzn, wymagających opieki. Mężczyzn słabych jak dzieci.

– A komu tu właściwie nie smakuje jedzenie? – spytała chuda pani w okularach, prawie panu Henrykowi nieznana, a jednak… tak! Przypomniał sobie, że nazywała się Alicja Odrzykoń (albo Odrzykot) i była (chyba) członkiem Rady Mieszkańców. – Mamy tu ciepło, czysto, wszystko podane pod nos, a łatwo może być gorzej! To jest najlepszy Dom w Warszawie, nie ma lepszego Domu, jak się komuś nie podoba, to niech się przenosi!

– Proszę państwa! – zawołała znowu pani Mroczek.

– Dlaczego ja się mam przenosić? – krzyknęła pani Basia. – Jeśli nie można się dogadać, to niech przeniesie się kucharka, czemu ja?

– A! Baby zawsze tak… A! – powiedział pan Zdzisław Gracz i podobnie jak dwie panie z pierwszego piętra, on również opuścił salon.

– Ale przecież naprawdę trudno to jeść… Niektóre rzeczy są stare albo niezdrowe, niesmaczne i dla niektórych za mało… – powiedziała pani Elżbieta, podchodząc do pani Władki, jakby chciała ją wzmocnić, mało jednak kto już słuchał i coraz więcej osób zbierało się do wyjścia. Widząc to pan Henryk zsunął się ze swojego stołu, przebiegł (prawie) przez salę i stanął w drzwiach salonu tak, że miał wszystkich przed sobą, szczególnie wychodzących.

– Jeden moment – zabrał głos pan Henryk. – Ja też liczyłem i wyliczyłem, że naszych pieniędzy wystarczy na lepsze jedzenie, lepsze i więcej. Komu by to szkodziło, żebyśmy tu sobie dobrze podjadali na obiad? – pan Henryk zrobił krok do przodu, zatrzymując tym ruchem niedoszłych uciekinierów. – Albo na śniadanie?

– Albo na kolację – dodał Jurek Borzym.

– Plus podwieczorki – powiedziała pani Bożena trochę nieśmiało (ale wspierająco. Dwie osoby na samym starcie, nie jest źle).

– Przewodniczący ma rację! – zawołał pan Henryk. – Trzeba z dyrekcją rozmawiać, bo jak bez rozmowy wytłumaczyć czego chcemy?

– No właśnie – powiedział przewodniczący Grzegorz Grzegorczyk, który stał w tłumie pensjonariuszy naprzeciwko. – No właśnie.

– I pani Mroczek, pani Władka też ma rację! – pan Henryk wskazał na panią Mroczek gestem uszanowania. – Nie jesteśmy dziećmi, żeby ładnie prosić. Ale możemy rozmawiać grzecznie! Po co niegrzecznie?

– Właśnie, tu trzeba grzecznie!

Pan Henryk chwilę zawahał się, może dwie, trzy sekundy.

– I Hubert… pan Hubert też słusznie zauważył, że przecież mamy prawo do zwykłego, dobrego wyżywienia. Warto z dyrekcją porozmawiać. Wyjaśnić na spokojnie. I grzecznie. Bo co dyrekcji może wadzić, że zjemy dobry obiad?

– No, ale kto ma iść rozmawiać? – spytał pan Makuch.

– Jak to kto? Przewodniczący Grzegorczyk, dyrekcja i tak z nikim innym nie będzie chciała rozmawiać – pan Henryk powiódł wzrokiem po zebranych. – Pani Władka, jako inicjator, koniecznie. I jeszcze ktoś miły…

Śmiech Sabiny o sekundę za późno uzmysłowił panu Henrykowi, jaką niezamierzoną złośliwość popełnił. Trudno. Może w końcu przyjdzie kiedyś pani Mroczek do głowy, że mogłaby zacząć się trochę starać?

– …Pani Bożena! Przewodniczący Grzegorczyk, pani Władka i pani Bożena – zakończył swoje wystąpienie pan Henryk.

– Tak jest! – zagrzmiał przewodniczący Grzegorczyk, podnosząc rękę i obracając się dokoła, aby wszyscy go usłyszeli. – Jutro rano to załatwimy. Jeszcze przed śniadaniem, o wpół do ósmej. Powiemy o zaktywizowaniu mieszkańców. O społecznych inicjatywach zaktywizowanych mieszkańców…

– Jedzenie, tak, ale żeby i kwestię turnieju, znaczy ping ponga.

– I nie zadrażniać, panie Grzesiu kochany, byle grzecznie.

Pan Henryk stał chwilę, obserwując, jak sprawnie przewodniczący Grzegorczyk uwija się wśród pensjonariuszy, znowu pewny siebie, grzmiący i w swoim żywiole. Pan Henryk czuł, jak wyparowuje z niego napięcie. Powoli zwijał orle skrzydła i wracał do naturalnych rozmiarów – ot, taki sobie zwykły starszy pan, stojący gdzieś na uboczu.

– Panie Heniu! – powiedziała pani Basia, podchodząc do pana Henryka. Za nią postępowała pani Lusia. – Gdyby nie pan…och! Nie wiem, co by było!

Pan Henryk uśmiechnął się skromnie, a jednocześnie pomyślał, czy ona widziała i czy podejdzie? Czy zauważyła, że zrobiłem to dla niej?

– Gdyby nie pan, panie Heniu – powiedział pan Miecio Smolarek, dołączając do grupy osób, otaczających pana Henryka – chyba byśmy się wszyscy rozeszli. I to pokłóceni, bo kłótnia wisiała w powietrzu.

– Panie Heńku, duża buźka! – wykrzyknęła Sabina.

– Żeby tylko jutro się udało! – powiedział pan Henryk, rozglądając się nieznacznie na lewo i prawo. Gdzie ona się podziała? I gdzie Hubert?

Ale pani Elżbiety w salonie już nie było, zniknął też Hubert. Wyjść nie mogli, bo pani Elżbieta nie miała ze sobą palta. Czyli weszli na górę. Pan Henryk z westchnieniem rozpoczął wspinaczkę. Nie czuł się źle (ogólnie), ale nogi miał jak z ołowiu, wyjątkowo. Chwytając się mocno poręczy wyobrażał sobie, że cały ciężar opiera na rękach, a nogi jedynie zabiera ze sobą. Może rzeczywiście powinien udać się do lekarza?

Gdy pan Henryk wszedł do pokoju, okazało się, że Hubert leży na łóżku, i to przykryty kołdrą po uszy i cicho pochrapuje. Biedna nieszczęsna kreatura. To wszystko razem było takie… takie niepotrzebne. Niepotrzebnie kłócili się z Elżbietą. Niepotrzebnie tracili bezcenny czas. Popatrzył na zegarek. Było wpół do dziewiątej, naprawdę wcześnie, ale pan Henryk czuł, że jego miejsce jest w łóżku i to natychmiast. Wymyć się postanowił rano o wpół do szóstej, przed wyprawą na cmentarz. Pani Elżbieta była w budynku i jeśli nawet (w co wątpił) miała zamiar spotkać się gdzieś ze zdrajcą, to
i tak by nic zdrajcy z tego nie przyszło, bo nie była w nastroju do flirtu. Wiedział to, w końcu znał się na kobietach jak mało kto.

ROZDZIAŁ 16

Rano pan Henryk obudził się pełen energii i wypoczęty. Przez duże szare chmury przezierało słońce. Widoczne w prześwitach niebo było bladoniebieskie. Tego poranka gorący prysznic postanowił pan Henryk zakończyć zimnym, czy może raczej chłodnym akcentem. Choć trwało to krótką chwilę, jednak pan Henryk poczuł się świetnie, a ciało aż parowało siłą.

Wszystko sprzyjało panu Henrykowi. O mało co zapomniane znicze odnalazły się w szafce, autobus niezatłoczony podjechał bez opóźnienia, i nawet rękawiczki, o których zabraniu po prostu zapomniał, chyba same wlazły grzecznie do kieszeni. Dopiero na cmentarzu pan Henryk uświadomił sobie, że znowu nie wziął zapałek. Przetarł płytę, nogą odgarnął liście wokół ławeczki, usiadł i wyciągnął z torby dwa wesołe pomarańczowe, plastikowe znicze oraz termos. Wreszcie mógł chwilę odpocząć po szybkim marszu od przystanku aż tutaj. Szczęśliwie miejsce było osłonięte od wiatru i nawet na chwilę pojawiło się słońce.

Tyle rzeczy, Cesiu, się tutaj zmienia, nie uwierzyłabyś, powiedział pan Henryk do żony. Ale nic złego, nic złego. Pan Henryk zastygł w bezruchu, prawie nie oddychając. Był z kamienia, jak płyta i tablica nagrobna. Był pomnikiem, pomnikiem męża Cesi na jej grobie, ze dwa metry od jej trumny, którą sam wybierał osiem lat temu i zdecydował wtedy, że nie będzie sosnowa (najtańsza), ani dębowa (trwała, ale męska, za męska), ale z topoli, taka bardziej jasna, nie żółta, ale o odcieniu srebrnawym. Z kolei trumnę dla Iwonki wybrała jeszcze Cesia, bo to było przecież przedtem, przed śmiercią Cesi, co jest oczywiste, bo gdyby Iwonka żyła, to Cesia by z pewnością nie umarła. I podobno Iwonkę znaleziono w dole, na dnie skalistego wąwozu ułożoną na boku, tak jak zawsze spała. Może więc nie umarła od razu, ale przed śmiercią skuliła się jeszcze, jakby była w łóżeczku w swoim domu, jakby była dzieckiem u swojej mamusi i tatusia, których wtedy przy niej przecież nie było… pan Henryk gwałtownie zerwał się z ławeczki. Dość! Dosyć! Co wyrabia, gdzie się pcha?! Miły Jezu, tak daleko jeszcze nie zawędrował od ośmiu lat, odkąd w tragicznej rozmowie pani Czesława wyrzuciła z siebie wszystkie swoje najgorsze myśli i bóle – nie do opanowania, nie do zniesienia! Pani Czesława – przedtem taka mądra, taka rozsądna – po śmierci Iwonki zatraciła się, pchała się sama w najgorsze myśli, wracała ciągle do ciemnych wąwozów, i spadała, najpierw ciągnąc pana Henryka za sobą, a potem już sama, sama.

Nie za długo zresztą to trwało, rok, niecały rok. Poszła za Iwonką i po wszystkim. Pan Henryk został na skraju przepaści i obiecał sobie tam nie zaglądać. Nikt nie mógł go zmusić do spadania codziennie w dół, to było zupełnie beznadziejne. Nic nie mógł pomóc. Modlił się za nią, ale trzymał się z daleka. Nie potrafił z nią rozmawiać. Inaczej niż z Cesią, zupełnie inaczej. No widzisz, powiedział do żony, nalewając herbaty z termosu. Już jest zimno, choć nie ma jeszcze zimy. A pamiętasz tę zimę w siedemdziesiątym ósmym? Niewykluczone, że teraz będzie tak samo…

Przez chwilę pan Henryk wyobrażał sobie, że cały cmentarz na Powązkach zasypany jest śniegiem, całkowicie, tak bardzo, że nie można dojrzeć płyt nagrobnych. Nie wiadomo, kto jest gdzie pochowany… ludzie pochowani pod ziemią, groby pochowane pod śniegiem, jak trafić? Może powinien lepiej przygotować się na tę okoliczność? Zapamiętać jakiś punkt charakterystyczny, a trwały… Pan Henryk nie szukał długo – od razu zauważył coś, co znał dobrze, choć nie pamiętał – pomnik z sylwetką anioła, wysoki na 2 metry, nie do zasypania. Eugeniusz Biały, Biały – łatwo zapamiętać. Teraz już trafi zawsze, choćby przyszła kolejna zima stulecia, zawsze odnajdzie grób swojej żony Czesławy.

A widzisz, widzisz!, powiedział pan Henryk zadowolony i nagle zdał sobie sprawę, czym się zajmuje. Przecież to jawna bzdura, ta historia z tym śniegiem. Wymyślasz, Heniu, już nie wiadomo co!, powiedziała pani Czesława, śmiejąc się. Nie, nie, odpowiedział pan Henryk. To jest tak, tak, oczywiście, bzdura, ale chodzi mi o to, żebym cię nie zgubił. Żebym zawsze wiedział, gdzie jesteś. Żebym zawsze mógł odnaleźć do ciebie drogę. Nagle przypomniał sobie, że ma zapalniczkę w palcie, w wewnętrznej kieszeni, z czasów, gdy jeszcze palił. Rozpiął palto, zanurzył rękę – i była! Wstał z ławeczki, zapalił oba znicze, ustawił równo po dwóch stronach płyty i rozpoczął modlitwę.

Wracał do miasta znacznie wzmocniony. Wspomnienia – o dziwo – nie wytrąciły go z równowagi. Kłopoty były przejściowe. Wszystko dobrze się skończy. Wracał od pani Czesławy, która miała się dobrze (wszystko było w porządku), do Domu, gdzie czekali na niego ludzie, którzy… którzy na niego czekali. Gdzie ty byłeś rano, Heniek?, spyta na pewno Borzym, a pan Ryszard popatrzy na niego tak, jakby mówił: Dobrze, że już wróciłeś!. A pani Elżbieta… Siedząc w autobusie 122, pan Henryk starał się oddychać spokojnie i głęboko. Nogi go zasadniczo nie bolały, chociaż był trochę zmęczony. W końcu zrobił duży spacer na głodniaka. Co też mogą dzisiaj podać… Płatki owsiane, bo dawno nie było. I może wędlina, jakaś kiełbasa, choćby kawałek.
I chlebek, dzisiaj świeży, w końcu to poniedziałek.

Na rogu Nowego Światu i Alej trochę ich przetrzymali, bo z Domu Partii wyjeżdżały limuzyny. Wszystko się opóźniło i w końcu pan Henryk dotarł do Domu dziesięć minut po ósmej. Dziesięć to w końcu nie dwadzieścia!

W jadalni uderzyła pana Henryka jakaś wyjątkowa cisza. Miejsce przed okienkiem było puste, cała jadalnia wydała się panu Henrykowi jakoś powiększona, a zarazem wyludniona. Nikt nie nalewał sobie herbaty, nikt nie chodził, a drzwi do kuchni, zwykle uchylone, były tym razem zamknięte. Wyglądają jak sterroryzowani, pomyślał pan Henryk. Jakby za filarem stał hitlerowiec z karabinem maszynowym i trzymał ich na muszce. Pochylił się do okienka.

– Przepraszam… – powiedział i w tej chwili ujrzał widok niezwyczajny. W pomieszczeniu magazynowym, przylegającym do kuchni, stał krąg pracownic kuchennych, pośrodku zaś Eugenia. Coś się stało, pomyślał pan Henryk, ale jednak zastukał w parapet, trudno, musi coś zjeść po takim spacerze, nawet, jeśli miałby się narazić na połajanki. Rozmowa personelu urwała się nagle.

– No sama pani dyrektor widzi – powiedziała kucharka. – Gośka, wydaj i zamknij okienko.

A jednak coś się stało, i to nie moje przywidzenia, pomyślał pan Henryk, stawiając chwilę potem jedzenie na stoliku. Pan Ryszard, Borzym i pani Elżbieta, wszyscy troje zwrócili się ku panu Henrykowi, jak ryby wystawiające pyszczki ponad powierzchnię wody. Jak ryby, bo jak one cisi, żadnego: Gdzie byłeś, Heniek, dlaczego się spóźniłeś?

– Co się stało? – zapytał, siadając. Przed sobą miał mleczną z makaronem (może być, proszę bardzo) i talerz z dwoma plasterkami żółtego sera plus masło (teraz to już przesadzili). Podniósł głowę. Po chleb i herbatę postanowił pójść później.

– Zaczęło się – powiedział pan Ryszard.

– Straszna chryja. Do wpół do dziewiątej nie wolno nam opuszczać jadalni – dodał Borzym.

– Ale co..? – zdziwił się pan Henryk i nagle przypomniało mu się. Miły Jezu, jak mógł tak zupełnie o tym zapomnieć? – Grzegorczyk rozmawiał z dyrekcją?

– Tak.

– O to chodzi – przytaknął Borzym.

Pani Elżbieta kiwnęła głową. Nie jakoś tak skwapliwie i obszernie, może trochę powściągliwie i tylko raz, ale jednak. Widać, nie byli pokłóceni, w każdym razie nie na amen. Pan Henryk odwrócił głowę i spojrzał na nią wprost. Była poważna i patrzyła gdzieś przed siebie.

– Dyrekcja jest obrażona. Wszystko zostało przyjęte bardzo niedobrze. Grzegorczyk z Mroczkową i pani Bożena siedzieli tam chyba z kwadrans i wyszli jak przepuszczeni przez wyżymaczkę – powiedział Borzym.

– Ale co mówili? – spytał pan Henryk, coraz mocniej zaniepokojony. Czuł się bowiem jak generał, który wysławszy żołnierzy na śmiertelny bój, spokojnie udaje się do resursy zabawiać damy. Choć w jego przypadku resursą był cmentarz.

– Nic. Zaraz za nimi wyszła dyrektorka i mówi, bez komentarzy, proszę prosto do jadalni. Tylko mi po drodze powiedziała pani Bożena, że okropnie. Że bardzo, bardzo źle. I że od początku, jak tylko weszli, po pierwszym zdaniu już zaczęła na nich krzyczeć.

– Po prostu uwagi o jedzeniu zostały odebrane jako bunt – odezwała się pani Elżbieta, nie podnosząc oczu. Jest smutna, pomyślał pan Henryk. Czy przez to całe zamieszanie z Eugenią? Czy przez nasze sprawy? Czy może o coś jeszcze innego chodzi?

– Może Eugenia myśli, że zaraz założymy tu Wolne Związki Zawodowe Pensjonariuszy? – zażartował pan Henryk, patrząc na panią Elżbietę. Chciał, żeby się uśmiechnęła, nade wszystko zaś chciał jej się jakoś przypodobać.

– To znaczy… taką Solidarność Pensjonariuszy Domów Spokojnej Starości? – odezwała się poważnie pani Elżbieta. Wymawiała słowo Solidarność nie ściszając głosu.

– Tak jest – odezwał się pan Ryszard. – Tego się właśnie dyrektorka boi. Boi się, że to będzie polityczna sprawa.

– Ojejku! Ona głupia, czy jak? – powiedział Borzym. – Przecież my tylko chcemy pograć w ping ponga.

– Nie tylko – zauważył pan Ryszard.

– No i zjeść porządny obiad – dodał Borzym.

– Nie tylko – powtórzył pan Ryszard z powagą. – Niektórzy mówią też o pieniądzach, chcą sprawdzać, ile na co jest wydawane.

– No to co? – powiedział Borzym. – Czy to grzech? Przecież to wszystko za nasze emerytury! Co złego, że chcemy tu mieć po swojemu?

– Nic – odpowiedział pan Ryszard. –Ale to właśnie komuniści nazywają przejęciem władzy.

– Eee! – odparł Borzym, ale jakoś ciszej. I dodał już zupełnie cicho. – Nie przesadzajmy.

O wpół do dziewiątej Eugenia przywołała przewodniczącego Grzegorczyka, chwilę rozmawiali po cichu, odwróceni tyłem do sali, po czym Eugenia zniknęła w kuchni, a przewodniczący, bardzo zdenerwowany, zwrócił się do pensjonariuszy.

– Na terenie naszego Domu doszło do pewnych niepokojów. Po rozmowie… po konsultacjach z … z Radą Mieszkańców, dyrekcja… dyrekcja… postanowiła, ze względu na powstanie pewnych niepokojów wśród mieszkańców… że od dzisiaj, od dzisiejszego rana zawiesza wszystkie zebrania mieszkańców, jakie mają miejsce na terenie Domu. Nie wolno gromadzić się ani w salach ogólnych, ani w sypialniach. Czasowo wyłączone z użytkowania zostają świetlica, sala telewizyjna oraz stołówka poza porami posiłków. W tej sytuacji jesteśmy bardzo wdzięczni, że dyrekcja zgodziła się przychylić do naszej prośby i zezwoliła na dokończenie turnieju gry w warcaby. Rozgrywki finałowe odbędą się we wtorek, po śniadaniu, według następującego porządku – tu pan Grzegorczyk zaczął szukać czegoś po kieszeniach, a nie znalazłszy, zawołał: – Pani Elżbieto! Pani Dąbrowska! Czy może pani odczytać kolejność meczów?

– O Boże! To straszne – wyszeptała pani Elżbieta, przez chwilę siedziała bez ruchu, w końcu jednak chwyciła torebkę i podeszła do stojącego przy zamkniętym okienku przewodniczącego.

Wyciągnęła kartkę i łamiącym się głosem zaczęła czytać:

– W finale zostanie rozegranych sześć meczy w następującej kolejności i składzie: pani Władysława Mroczek – pan Jurek Borzym…

Pan Henryk odwrócił swoje krzesło (siedział akurat tyłem do okienka) i zapatrzył się na panią Elżbietę. Czuł, że może dojść do jakiegoś wybuchu, nagłego, niekontrolowanego starcia z Eugenią lub kucharką. Sytuacja rozwijała się niepokojąco, właściwie – nadzwyczaj niepokojąco. Prawdę mówiąc, pan Henryk nie przewidywał takiego przebiegu zdarzeń. Co dyrektorkę tak źle nastawiło? Tak bardzo źle? Pan Henryk sądził, że Eugenia przyjmie nawet z pewnym zadowoleniem towarzyskie ożywienie mieszkańców, pokazujące, jak dobrze mają w Domu pod jej rządami. Chłodniej z pewnością odniesie się do krytyki jedzenia, choć i w tej sprawie jednak, być może, zdecyduje się na pewne korekty, a to z kolei stworzyłoby precedens wpływu mieszkańców, choćby tylko na jadłospis. I tak krok po kroczku mogliby przyzwyczaić Eugenię do, powiedzmy, konsultacji, mówiąc prosto: że najłatwiej jej się rządzi w Domu, gdy robi to po myśli i zgodnie z wolą mieszkańców. Mieć zadowolonych poddanych – co w tym mogło być złego. Jednak Eugenia od razu zaczęła krzyczeć, czyli z góry była uprzedzona. Ktoś opowiedział dyrektorce przebieg zebrania, zapewne powtórzył wypowiedzi Huberta, dociekania pani Mroczek i zniszczył plan pana Henryka. O rozmowie nie było już mowy.

Pan Henryk poszukał wzrokiem Małej Babci. Istotnie, zachowywała się dziwnie – siedziała tyłem do miejsca wydarzeń i żuła chleb. Ciekawe, gdzie była dzisiaj wcześnie rano! Pani Elżbieta mogłaby pewnie powiedzieć panu Henrykowi, czy przed śniadaniem Mała Babcia wychodziła z pokoju i na jak długo. A zresztą, czy ona jedna mogła być donosicielką? Dlaczego wśród pensjonariuszy nie miało być dwóch, pięciu, a nawet siedmiu szpiegów?

Pani Elżbieta skończyła czytanie, nie wróciła jednak do towarzystwa. Na oczach pana Henryka – miły Jezu, żeby choć tego nie widział! Ale stop, zawsze lepiej wiedzieć – od stolika obok chleba i herbaty podniósł się wysoki mężczyzna, mniej więcej rówieśnik pana Henryka, może rok – dwa młodszy, ale elegant, w marynarce i pod krawatem, i zagrodził pani Elżbiecie drogę. Pan Henryk szybko przesunął krzesło, żeby lepiej widzieć, co tam się dzieje i ujrzał, że pani Elżbieta stanęła i coś mówi… a tamten pochylił się do niej i o coś pyta. Ona mówi. On robi gest „Nie stójmy tutaj, tu jest niewygodnie, może przejdziemy tam” i zabiera ją pod ścianę, za stolik z chlebem i herbatą… Tymczasem pojawiła się Eugenia i znowu tyłem do wszystkich poszeptała z przewodniczącym Grzegorczykiem. Przewodniczący stanął przed okienkiem i wzniósł do góry ręce, jak zawsze, gdy zaczynał mowę.

Gdyby to był atak, napad, gdyby zaczepił panią Elżbietę ubek czy chuligan, to oczywiście pan Henryk już by przy niej był, już by bronił i obronił. Ale to nie był napad ani nic groźnego. To był nieznany panu Henrykowi mężczyzna, który na jego oczach nadskakiwał jego kobiecie.

– Jeszcze słówko… w imieniu dyrekcji chcę państwu przedstawić nowego mieszkańca, który przeniósł się do nas z Wrocławia… pana Jana Tarnawskiego.

Pan Tarnawski przerwał rozmowę z panią Elżbietą i ukłonił się. Przewodniczący Grzegorczyk ciągnął dalej:

– Pan Tarnawski był tam przewodniczącym Rady Mieszkańców w swoim Domu… a teraz przeniósł się do nas na dwa miesiące… ze względów medyczno-rodzinnych.

– Bardzo lubię grać w warcaby – pan Tarnawski uśmiechnął się w stronę zgromadzonych pensjonariuszy.

A więc rozmawiają o turnieju, pomyślał pan Henryk, ale ta myśl wcale go nie uspokoiła. Szubrawiec wybrał sprytnie temat, żeby się podkraść. Natychmiast namierzył panią Elżbietę, wyczuł, kto tu jest kim w Domu. I bach, z miejsca do najatrakcyjniejszej kobiety.

Pani Elżbieta pokiwała głową i zrobiła krok w stronę sali. Pan Tarnawski chwycił jej rękę i pocałował. Pan Henryk poczuł ognisty ból w brzuchu i wyżej, rozlewający się na boki ponad splotem słonecznym. Pani Elżbieta podeszła do ich stolika ze spuszczonymi oczami. Ani razu nie rzuciła panu Henrykowi spojrzenia, przez całą rozmowę z tamtym patrzyła tylko na niego, a teraz na nikogo, może tak przeżywała?

– Musimy porozmawiać – powiedziała pani Elżbieta, zbierając swoje naczynia i sztućce. – Rysiu, czy możesz chwilę… teraz? Jurku?

– Ale gdzie? – spytał Borzym, wstając. – Przecież nie wolno, zabronili!

– Cztery osoby to nie zebranie – powiedział pan Ryszard. Kończył właśnie pakować sobie kanapkę. Czyli nie będzie na obiedzie. A może wróci w ogóle dopiero po 22.00?, pomyślał pan Henryk z żalem. Co za szkoda! To był ktoś, kogo całe życie panu Henrykowi brakowało, prawdziwy przyjaciel. Ona mówi: „Jurku, Rysiu”, a on na to: „my jesteśmy tu w czwórkę, razem z Heńkiem”. Jej złośliwe pomijanie go – choć przecież przedtem już prawie rozmawiali – napełniło go ostrożną nadzieją. A zatem ciągle się liczył, nadal chciała zadawać mu ból, czyli kochała. A w każdym razie myślała o nim.

– To może zostaniemy tu? – powiedział Borzym. – Tu możemy przecież pogadać.

Nagle rozległo się dźwięczne uderzenie – raz, dwa, trzy. W drzwiach kuchni stała kucharka, uderzając łyżką o wielką pokrywę.

– Ogłasza się, że jedzenie będzie wydawane tylko przez kwadrans, to jest od 8.00 do 8.15, od 13.00 do 13.15 i od 18.00 do 18.15. Potem okienko będzie zamykane. Stołówka będzie czynna tylko w porach posiłków przez okres półgodzinny. Po pół godzinie pensjonariusze będą musieli opuścić salę.

– Ale jak to? Jak ktoś nie zdąży?

– Mnie lekarz kazał jeść wolno, mam zakazane spieszyć się przy jedzeniu…

– Matko Przenajświętsza, wprowadzają u nas stan wojenny!

– To jest decyzja dyrekcji – zawołała kucharka, uderzyła w pokrywę i zniknęła w kuchni, zamykając za sobą szczelnie drzwi.

– No, no, ktoś tu rozrabia jak pijany zając – mruknął pan Ryszard.

– Chodźmy stąd – powiedział pan Henryk.

Ostatecznie stanęli w holu, przy oknie, kilka metrów na uboczu. Byli jednak widoczni, a przez to dawali świadectwo, że Dom nie zamierza poddawać się szaleństwom dyrekcji.

– I co to będzie? – powiedziała pani Elżbieta. – Chcieliśmy dobrze, a wyszło niedobrze, w ogóle nic z tego nie rozumiem. Bo nawet, jeśli przypuścić…

– Po pierwsze, trzeba się dowiedzieć, o co chodzi – przerwał pan Henryk.

– Ale pani Bożena wyszła, widziałem ją chwilę temu w palcie – powiedział Borzym. – A Mroczkowej w ogóle nie było na śniadaniu, po rozmowie z dyrekcją chwyciła kule i poszła gdzieś w miasto!

– Bo ja tak myślę… – powiedział pan Henryk – … czy ta pani Malińska, co to mówią na nią Mała Babcia, czy ona przed śniadaniem była u siebie w pokoju? W siódemce?

Borzym roześmiał się głośno.

– A po co ci ona, Heniek?

– Nie widzę związku – powiedziała pani Elżbieta chłodno.

– Myślisz, że…? – powiedział pan Ryszard. – No, no, może tak być… ktoś porozmawiał z dyrektorką, ujął to wszystko bardzo ostro… zrobił z tego jakiś pięćdziesiąty szósty albo siedemdziesiąty rok…

– Albo osiemdziesiąty… – powiedział pan Henryk.

– … i przestraszył dyrektorkę.

– Ale po co tak? – spytała pani Elżbieta.

– Może ktoś chciał się zasłużyć? – powiedział pan Ryszard.

– Być bardziej potrzebny? – powiedział pan Henryk. – Dostać przeniesienie do tej dużej pokazowej trójki na pierwszym piętrze?

– Ale ktoś stąd, od nas? – zdziwił się Borzym. – Chyba dla wszystkich te obiady są za małe, nie?

– Może nie – powiedział pan Henryk, patrząc spod oka na panią Elżbietę. Być może się pomylił. Być może nawet go nie zauważyła, tego… tego jakiegoś… hrabiego, przejęta sprawami Domu albo tym, co działo się między nimi. Mógł to być fałszywy alarm, zgoda, ale ilu takich Tarnawskich czaiło się jeszcze za kulisami, czekając na swoje wyjście na scenę. Jeśli on i pani Elżbieta się nie pogodzą…

– A ten stół od ping ponga to na chodzie?

W drzwiach od świetlicy – otwartych, widocznie otworzył mimo zakazu, cwaniak jeden, zawsze może powiedzieć, że jest nowy, tak nowy, że nie wiedział, co jest co – stał pan Jan Tarnawski, wysoki, w marynarce i pod krawatem. Siwe włosy były gęste jak u młodzieńca, zresztą nie całkiem były siwe. Bez brzuszka, żylasty, przynajmniej na pierwszy rzut oka, jak bardzo żylasty to by się okazało, jakby się popróbowali…

– No właśnie! – powiedział Borzym. – Wczoraj wyciągnęliśmy go z piwnicy, trochę nogę ma niepewną, ale by się zreperowało, gdyby było pozwolenie, a tu nie wolno, zakaz, cały salon zamknięty!

Pan Tarnawski wzruszył ramionami.

– Dajcie spokój, ludzie, nie dajmy się zwariować! Boicie się tu nawet grać w ping ponga? U nas we Wrocławiu mamy dwa stoły, nie jeden! Co wy się tu dajecie tak zastraszyć? I wy jesteście warszawiacy?

Pan Henryk poczuł, że mu się robi ciemno przed oczami.

– Jak ci tam było tak dobrze, to po coś tu przyjeżdżał, co? – zawołał.

W tym właśnie momencie z jadalni wyszła Eugenia.

– Panie Dąbrowski, proszę do mnie do gabinetu – powiedziała jakoś nadmiernie głośno. – A pana, panie Tarnawski, proszę o załatwienie wszystkich formalności jeszcze dzisiaj. Zamelduje się pan tymczasowo – pan wie, że muszę mieć wszystko w papierach w porządku.

– Oczywiście, tak jest, tak jest.

– Tak jest, tak jest – rzucił półgłosem pan Henryk, przechodząc mimo. Zwykle nie zachowywał się złośliwie, tym razem jednak został podrażniony głupią uwagą o warszawiakach, a zresztą przedtem już umieścił Tarnawskiego na czarnej liście.

– A państwo chyba słyszeli – jest zakaz jakichkolwiek zebrań! – zwróciła się do pozostałych Eugenia i weszła do gabinetu.

– Czy ma mi pan coś do powiedzenia? – spytała, siadając za biurkiem.

Pan Henryk spojrzał na nią w milczeniu. Miała wypieki na twarzy i przyglądała mu się spod przymrużonych powiek. Pan Henryk wzruszył ramionami i przecząco pokręcił głową. Rozłożył ręce. O co chodzi? Nic nie rozumiem, mówiły jego gesty, on sam jednak na wszelki wypadek się nie odzywał. Eugenia wstała i sięgnęła na wysoką, staroświecką szafkę, stojącą w kącie gabinetu.

– Proszę – powiedziała, podając panu Henrykowi niewielką kartkę. – Do pana, z poczty. Wie pan, co to jest?

Pan Henryk wyjął z kieszeni okulary, założył, spojrzał na kartkę. Było to zawiadomienie z poczty, ale o czym? Przesyłka polecona – nie, paczka – nie… coś dopisane na dole… ale pismem zgoła lekarskim, nie do odczytania.

– Telefon. Będzie do pana telefon, z Wielkiej Brytanii. Ma pan czekać na poczcie, tylko kiedy? Musi pan iść tam i spytać.

Pan Henryk odwrócił kartkę. Rzeczywiście, na drugiej stronie było wezwanie na pocztę przy ulicy Chełmskiej. Czy coś się stało? Czy coś się stało z Bożenką?

– A czemu to córka nie zadzwoni tu, do Domu? Przecież zna chyba numer, co? Podawał jej pan?

– Tak. Chyba tak.

– No to czemu na pocztę? – Eugenia wyciągnęła rękę do szafki, jakby chciała coś stamtąd wyjąć, ale widać rozmyśliła się, bo opuściła rękę. – Stały się tu niedobre rzeczy, bardzo niedobre! I ktoś za to musi odpowiedzieć!

– Ale z powodu jedzenia?

– Nie wie pan, o co tu naprawdę chodzi?

– Nie – powiedział pan Henryk. – Nie, i myślę…

– To jest gra i to bardzo podstępna – powiedziała Eugenia. Jej duże oczy teraz były szeroko otwarte. – To miejsce jest bardzo ważne dla wielu osób… Najlepszy Dom w Warszawie, a poza tym, co mamy tuż obok?

Pan Henryk milczał.

– No? Ambasadę radziecką! I jeszcze obok dodatkowo Belweder! Ilu osobom zależałoby, żeby tu wzbudzić niepokój!?!

– Pani dyrektor… – zaczął pan Henryk, ale Eugenia przerwała mu.

– Wiem, że pan też maczał w tym palce! Ale może nieświadomie. Potrafi pan kręcić ludźmi według własnej woli, dobrze wiem. Niech się pan zastanowi. Niedługo zmienimy przewodniczącego Rady Mieszkańców, ten się już nie sprawdza. Niech się pan zastanowi. Czy chce mi pan coś powiedzieć?

Eugenia znowu sięgnęła do szafki i znowu opuściła rękę.

– Może się pan zastanowić, ale nie za długo. Dziś – jutro chcę znać odpowiedź.

– Ale ja… – powiedział pan Henryk, kręcąc przecząco głową i wzruszając ramionami.

– Mamy pokój gościnny dla kombatantów na pierwszym piętrze. Teraz weźmie go Tarnawski, ale potem… Przewodniczący mógłby go mieć do dyspozycji… przynajmniej od czasu do czasu.

– Ale ja nie wiem, o co chodzi. I nie mam nic więcej do powiedzenia.

– Są bilety na różne imprezy, niewiele, nie da się rozdzielić wszystkim. Są odwiedziny w innych Domach – choćby w pokoju gościnnym w Sopocie albo w Krakowie. Niech pan pomyśli.

Eugenia otworzyła szafkę, spojrzała do jej wnętrza i energicznie ją zatrzasnęła.

– Do widzenia – powiedział pan Henryk i wyszedł z gabinetu. Gdyby coś się stało Bożence, Mike wysłałby telegram. A to była tak zwana rozmowa z przywołaniem. Bożenka dowiedziała się, że ojciec dzwonił i dzwoni, żeby dowiedzieć się, co chciał. Może myśli, że nie wszystko powiedział Mike’owi, że coś chciał od niej, ale jej nie było. Czasami zachowywała się jak pełna wrażliwości dziewczynka, którą kiedyś znał.

Na korytarzu zastał pan Henryk wszystkich troje – panią Elżbietę, pana Ryszarda i Borzyma. Tarnawskiego nie było – dzięki Bogu!

– Dostałem wezwanie na pocztę – powiedział pan Henryk. – Córka będzie dzwonić.

– To wszystko? – spytał pan Ryszard.

– Nie.

– Ale podpytałeś ją, o co jej chodzi, o co się wścieka i co będzie z tym ping pongiem? – spytał Borzym.

– To ona mnie pytała.

– O co? – spytał Borzym.

– Czy chcę jej coś powiedzieć.

– Aha – powiedział pan Ryszard.

– Powiedziała, że mógłbym być przewodniczącym Rady Mieszkańców.

– O Boże! – zawołała pani Elżbieta. – Chciała, żebyś zajął miejsce pana Grzesia!

– Coś jeszcze mówiła? – spytał pan Ryszard.

– Że to wszystko dlatego, że obok jest ruska ambasada, i przy okazji, „dodatkowo”, jak się wyraziła, Belweder – pan Henryk popukał się w głowę.

– Mówiłem, że ona jest jakaś głupia – zgodził się Borzym.

– A ty co na to? – spytała pani Elżbieta głosem drżącym z przejęcia. Moje kochanie słodkie!, pomyślał pan Henryk, przypominając sobie jak kiedyś, na początku, zabroniła mu wstępować do PRON-u i co z tego dalej wynikło.

– Powiedziałem, że nie.

– A co ona? – spytał Borzym.

– Powiedziała, żebym się zastanowił i dał odpowiedź do jutra.

– I wszystko? – spytał pan Ryszard.

– Tak. A przedtem chyba ze trzy razy powtórzyła, czy chce mi pan coś powiedzieć?

– Niby co? Masz jej miłość wyznać czy jak?! – wykrzyknął Borzym i roześmiał się.

– Nie, Jurku – powiedziała pani Elżbieta cicho. – Chodzi o to, żeby doniósł, kto za tym stoi, kto jest inicjatorem.

– Żeby wskazać winnego – powiedział pan Ryszard.

– Co wy?! Ale kogo?!

– Wszystko jedno – powiedział pan Ryszard – Ona i tak przecież wie swoje.

– Tak, racja. Nawet powiedziała: dobrze wiem, że pan też maczał w tym palce, ale zaraz potem dodała: może nieświadomie.

– Ano – powiedział pan Ryszard. – Jej chodzi o to, żebyś wskazał. Wtedy będziesz już jej, nie nasz. I wtedy zostaniesz przewodniczącym.

– Jak Judasz za trzydzieści srebrników! – wykrzyknęła pani Elżbieta. – Boże, to przecież okropne!

– Powiedziałem jej, że nie – powtórzył pan Henryk i na moment cofnął się myślą do rozmowy z Eugenią sprzed chwili… Nie zgodził się, to pewne, ale czy wyraźnie powiedział „nie”? Powiedział, czy nie powiedział?

– Żeby teraz się na tobie nie mściła, Heniek! – powiedział Borzym. – Taka baba, jak ona, to pewno nie lubi, jak jej odmawiać.

– Ale przecież nie wolno się na coś takiego zgadzać! – wykrzyknęła pani Elżbieta. – Musimy być solidarni! Zresztą, kto niby jest winien? Najbardziej to chyba kucharka.

– Odmówiłem jej, ale ona i tak w końcu powiedziała, żebym się zastanowił. Do jutra. W ogóle nie szło z nią rozmawiać. Była jakaś dziwna, i to bardziej niż zwykle.

– Ale co? – spytał pan Ryszard z nagłym zainteresowaniem.

– Jakoś tak wzburzona, może z nerwów, stale wstawała, zaglądała do szafki w rogu, siadała, przerywała.

– Aha – powiedział pan Ryszard i pokiwał głową. – No tak.

– Nie możemy się poddać! – zawołała pani Elżbieta. – Ona będzie próbowała jeszcze z innymi osobami, może jeszcze kogoś innego chcieć wciągnąć, a my powinniśmy twardo stać przy swoim. Jedzenie trzeba zmienić i…

– … i uruchomić stół do ping ponga – dokończył po swojemu Borzym.

– Posłuchajcie mnie – powiedział pan Ryszard, zapinając kurtkę. – Dziś trzeba ją zostawić w spokoju. Jutro będzie zupełnie inna – sami zobaczycie – i wtedy trzeba się z nią dogadać. Nic nie róbcie dzisiaj, mówię wam, żadnych rozmów! Muszę iść. Wrócę jutro. I pamiętajcie, żeby trzymać się od niej z daleka do jutra rana – pan Ryszard w pożegnalnym geście podniósł rękę do czapki. – Bywajcie.

– Ja też muszę iść – powiedział pan Henryk, gdy tylko pan Ryszard zniknął. – Muszę iść na pocztę, na Chełmską. Nie… nie przeszłabyś się ze mną na mały spacer?

Pani Elżbieta milczała przez chwilę, patrząc na pana Henryka. A więc pewne szanse były, pojawiło się jednak jakieś ocieplenie w ich stosunkach, inaczej od razu zawołałaby nie.

– Muszę zrobić siatkę na stół do ping ponga – powiedziała z wahaniem pani Elżbieta. – Na szydełku. Obiecałam, że zrobię.

– To tylko chwila… Za godzinę będziesz z powrotem.

– Mogę nie zdążyć… nigdy tego nie robiłam.

– Nie zdążyć – na co? Na kiedy to obiecałaś zrobić? I komu?

– No… do dwunastej – powiedziała pani Elżbieta.

– Do dwunastej – przytaknął Borzym. – Bo wtedy mamy to zamontować. Będą bolce, będą rakietki…

– Komu obiecałaś? – powtórzył pan Henryk czując, jak zamienia się w zimny kamień od stóp w górę, coraz wyżej, jeszcze mógł mówić, ale już z trudem.

– Na przykład Jurkowi.

– Na przykład? A komu jeszcze? – spytał pan Henryk spokojnie, wręcz nijako, jakby składał wyrazy bez treści. Oddychaj, Heniu, zawołała pani Czesława. Oddychaj głęboko!

Pani Elżbieta podniosła wysoko głowę.

– I jeszcze panu Jankowi. A co?

– Ma nam pożyczyć rakietki – powiedział Borzym. – I skombinować bolce.

– Aha – pan Henryk pokiwał głową ze zrozumieniem. – I ktoś tu dziś mówił o trzydziestu srebrnikach.

Nie miał tu nic więcej do roboty. Gdyby miał kurtkę, już by pobiegł, gdzie oczy poniosą, byle dalej. A tak musiał iść na górę, trudno. Pan Henryk odwrócił się na pięcie i ruszył do schodów.

– Ale Heniek! – zawołał Borzym. – Co ty? Przecież myśmy nie chcieli nic złego!

Pan Henryk przyspieszył. Może da radę wejść po dwa stopnie naraz? Byle dalej, byle ich już nie widzieć, nie oddychać tą atmosferą zdrady. Jak mogła?! Jak mogła?! Nie miała dla niego czasu, bo dla tamtego będzie robiła siatkę na szydełku. „Obiecałam”, „umówiłam się”! Chryste Panie! Jak mogła być tak… tak… podła! Zimna, lodowata, pozbawiona całkowicie serca?! Pierwszy raz go widzi, w ogóle go nie zna, obcy, nawet nie z Warszawy, gdzieś z Wrocławia – a ona już, pozwala całować się po rękach i to na oczach wszystkich pensjonariuszy! Pan Henryk bez chwili zatrzymania dotarł na drugie piętro, tam jednak musiał przystanąć, bo nagle zakręciło mu się w głowie.

Trzy dni temu, 72 godziny – ale trzeba doliczyć jeszcze noc, w każdym razie około 80 godzin temu prawie mdlała w jego ramionach, z wrażenia. A dziś mówi, obiecałam panu Jankowi! Miły Jezu, jak mogła być taką zdrajczynią? Chorągiewką na wietrze, niestałą, niewierną?!! Byle pierwsza lepsza para spodni, to co, że w marynarce i pod krawatem?

Tym razem pan Henryk postanowił zostawić torbę z termosem w pokoju, nie brał też sztućców, chciał bowiem jak najszybciej opuścić Dom, a też umyślił sobie wrócić przed obiadem na górę, trochę poleżeć i dojść do siebie. Ubrał się więc czym prędzej, popatrując na Huberta, który spał jak nieżywy, prawie w tej samej pozycji, co wieczorem. Nagle chrapnął głośniej i przewrócił się na bok. Żyje, pomyślał pan Henryk z ulgą – nic już nie stało na przeszkodzie, by czym prędzej wyszedł. Miał serdecznie dość Domu, jego mieszkańców i wszystkich, wszystkich spraw z tym związanych. Dom Spokojnej starości – dziękuję bardzo za taki spokój!

Na poczcie dowiedział się pan Henryk, że wezwanie opiewa na dzisiaj, na godzinę siedemnastą trzydzieści, osobą przywołującą zaś była Bożena Lindbergh. Wracał do Domu nieco spokojniejszy. Na niebie były chmury, zbierało się na deszcz. W taką pogodę usiąść przy stole, włączyć grzałkę, zrobić herbatę i wypić ją, mocno jeszcze gorącą, patrząc przez okno na gałęzie poruszane wiatrem – było przyjemnością, mogącą na chwilę utulić zranione serce.

Hubert uczynił panu Henrykowi wielką przysługę i zniknął gdzieś do obiadu. Pan Henryk był więc w pokoju zupełnie sam, mógł sobie leżeć, chodzić, a nawet usiąść na parapecie. Co prawda około dwunastej, w porze zapowiadanego montowania siatki do ping ponga, stracił na jakiś czas spokój ducha, i przez kwadrans toczył wewnętrzną walkę, ale wygrał ją i nie zszedł na dół.

Gdy nadeszła pora obiadu pan Henryk, wchodząc do jadalni zastanawiał się, czy może dosiąść się do stolika pań Sabiny i Bożeny, choćby i na piątego, wiedział jednak, że nie da rady. Musiał jeść ze zdrajcami (a przynajmniej zdrajczynią, bo Borzym to cóż, to w końcu tylko Borzym), nie potrafił jeszcze wyrzec się swojej trucizny.

Pani Elżbieta i Borzym zjawili się razem dziesięć po trzynastej, gdy pan Henryk kończył już zupę (pomidorową. Z kluseczkami. Tyle, że mógłby zjeść dwie takie porcje.). (Bo właściwie było dziwne, że tutaj nigdy nie dawali dokładek. I każdemu dawali tyle samo. A przecież ktoś mógłby chcieć mało zupy, za to dużo kompotu, znowuż drugi odwrotnie albo jeszcze inaczej. I to wszystko by się wyrównało, tylko ludzie byliby bardziej zadowoleni.). Borzym z miejsca zaczął opowiadać, że i tak nie grali, bo bolce do siatki nie chciały się spasować przez godzinę, i teraz chociaż siatka, bardzo świetna siatka, robiona na szydełku jest już założona, to z kolei noga od stołu nad wyraz niepewna, ale jest koncepcja, jak bez kleju, desek i gwoździ uczynić nogę pewną. I co prawda jest niby zakaz używania salonu, ale to chodzi na pewno o zebrania, a nie o naprawy. Zresztą i tak nikt ich nie widział. Pan Henryk ani potakiwał, ani przeczył. Pani Elżbieta milczała, jedząc pomidorową zupę. W końcu Borzym powiedział:

– Ale co ty się Heniek tak uniosłeś z powodu tych rakietek tego Tarnawskiego?

Pan Henryk podniósł głowę znad zupy, popatrzył na Borzyma i nic nie rzekł. Borzym z nerwów zaczął tupać nogą i wiercić się na krześle, jakby go przypiekano.

– Ojej, Heniek, dobra, jeżeli to ma być wóz albo przewóz, to ja mu powiem, że gry nie ma. Niby mieliśmy wieczorkiem po cichu zagrać, ale jak nie, to nie.

Pan Henryk, który zupełnie nie spodziewał się takiego obrotu sprawy, nie wiedział, co odpowiedzieć.

– Jeśli to ma być z twoją krzywdą, to ja nie chcę – powiedział Borzym i zabrał się za zupę. – A zakupy jak, udały się? – odezwał się po chwili do pani Elżbiety. Nie umiał być zawzięty, nie wytrzymywał ciszy.

– Owszem – odpowiedziała pani Elżbieta. Pan Henryk nastawił ucha. – Ale musiałam iść aż na Marszałkowską.

– Uch! Czyli obróciłaś przez godzinę, szybka z ciebie babka!

– Jak to? To nie siedzieliście teraz wszyscy z Tarnawskim, montując stół? – wykrzyknął pan Henryk, prawie bez namysłu, ale trochę z szybkim jak błyskawica wewnętrznym wskazaniem, że może jest to dobra chwila na przerwanie dusznej atmosfery urażenia, którą sam wprowadził (może jednak niesłusznie?).

– Ja tak, ale Ela wcale – odparł Borzym i dodał. – Chyba przeciwko temu, Heniek, nic nie masz, że ja z nim razem naprawiam ten stół od ping ponga?

– Nic a nic – powiedział pan Henryk, rozpromieniając się w uśmiechu. – Nic a nic, i jeśli rano byłem jakiś nie w sosie po rozmowie z dyrekcją, to przepraszam, Jurek, po prostu wybacz.

Borzym zawiercił się na krześle i roześmiał z radością.

– Co ty, Heniek, nie ma tematu. Jak dla ciebie wszystko gra, to i dla mnie gra.

Pan Henryk ujrzał, jak pani Elżbieta uśmiecha się ukradkiem do swojej zupy i poczuł, że znowu jest w niebie.

Na drugie dali leniwe, całkiem porządną porcję, z tartą bułką i cukrem, tyle, że trochę gumowe, ale nic. No i kisiel. Gdyby przed kolacją był podwieczorek i na ten podwieczorek daliby po bułce z szynką, pan Henryk nie miałby pretensji. A tak czuł, że będzie trochę głodny, ledwo dotrwa. Musi sobie w warzywniaku kupić jabłek, dawno nie kupował. Słyszał, że podobno jabłka niesłychanie ostatnio zdrożały, najtaniej byłoby na bazarku przy Dolnej, no i największy wybór. Całe życie o tej porze roku szukał koszteli, bo dzieciaki zawsze były najbardziej za kosztelami, może i teraz kosztele już są? Można by pójść jutro, we wtorek, w dzień targowy – na bazar przy Dolnej. Może i słoik chrzanu by się kupiło, tak dla wszystkich, na stół? Albo i ćwikły? A miód? Pan Henryk westchnął na wspomnienie miodu – miły Jezu, prawdziwy miód z herbatą i z cytryną, najlepsza rzecz w jesieni. A biały świeży serek z miodem? Od czasu do czasu mogli może razem coś sobie kupić, tak na stół, dla wszystkich? Nawet jeśli dyrekcja odgórnie nic nie zrobi dla poprawy jedzenia – na to się zanosiło – sami coś tu poprawią, dla swojej czwórki. Pan Henryk nagle poczuł jakiś wspaniały przypływ optymizmu. Wszystkie nieporozumienia przeminą. Jak dobrze pomyślą, mogą stworzyć sobie tutaj raj na ziemi. Pan Henryk, pani Elżbieta, pan Ryszard i nawet Borzym Jurek. Kończyli już jedzenie, gdy pan Henryk coś sobie przypomniał.

– Ale, ale, Jurek, ty lepiej dziś nie graj z tym Tarnawskim, czy jak mu tam. Nie chodzi o mnie, ale słyszałeś, co Rysiek mówił, żeby dzisiaj dyrekcji nie drażnić.

Borzym zamachał rękami.

– Oczywiste, oczywiste! My nad wieczorkiem, po cichu, nikt nawet nie będzie wiedział. Nawet i to reperowanie to my tak dyskretnie, żeby młotkiem nie stuknąć. Tarnawski też tak, nie myśl, że on jest jakiś chojrak czy wariat, tyle, że lubi grać, jak i ja, to wszystko.

Aż do wyjścia z jadalni pan Henryk ostro się pilnował, żeby przypadkiem nic pani Elżbiecie nie zaproponować, a jednocześnie pokazać, że nie jest obrażony… Jego starania zostały nagrodzone, gdy odnosili naczynia – nagle zetknęli się wzrokiem i przez chwilę patrzyli na siebie. I może by pan Henryk się nie powstrzymał, może, jeszcze sekunda, a rzuciłby się całować, nie bacząc na nic, ale wtedy właśnie przewodniczący Grzegorczyk stanął między nimi, złapał pana Henryka za ramię i pochylił się do jego ucha.

– Panie Heńku, zguba wisi nade mną, ratuj pan – powiedział swoim grzmiącym basem, tak, że pan Henryk musiał się cofnąć, żeby mu nie prześwidrował ucha. – Wezwała mnie, teraz, zaraz. Znowu chce rozmawiać i podobno, mówiła Kasia z kuchni, bardzo wściekła. Co ona znowu chce ode mnie, panie Heńku!?

– Niech pan pójdzie, niech pan się dowie. Niech pan słucha, ale nie mówi.

– Ale jak to tak?

– Po prostu niech pan potakuje, siedzi cicho i obieca, że jutro odpowie, cokolwiek tam ona chce. Powie pan, że jest pan tak zdenerwowany, że musi pan zebrać myśli.

– A jutro?

– Jutro ona będzie inną osobą. Dzisiaj wpadła w swój humor, nie wie pan, jakie są kobiety? Jednego dnia chciałyby ściąć panu głowę, a drugiego przyszyć.

Pan Henryk przelotnie pomyślał, czy pani Elżbieta nie weźmie tego do siebie i co z tego wyniknie dalej, ale w końcu nie mógł liczyć się z każdym słowem.

– Czyli co ja…? – spytał przewodniczący Grzegorczyk.

– Nic się nie przejmować, wszystko obiecać, byle do jutra.

– Dobrze. Dobrze. Dobrze.

Nic do siebie nie mówiąc, pani Elżbieta i pan Henryk razem wyszli z jadalni i może też razem poszliby na górę, weszli do jakiegoś pokoju, gdyby mieli gdzie, i tam, sam na sam, bez słów, które tak łatwo ich dzieliły, mogliby się wreszcie pogodzić – jednak taka możliwość nie została im dana. Przed jadalnią spotkali panią Władkę Mroczek. Stała, oparta na kuli i rozmawiała z Hubertem.

– Dyrektorka poszła twardym kursem, więc się doigra – powiedziała pani Mroczek, zwracając się do pana Henryka. – Nie będzie z nas robić idiotów.

– Ale co właściwie dyrektorka powiedziała wam rano? Bo różne plotki słyszałam, a naprawdę…? – spytała pani Elżbieta. Mroczkowa przełożyła kulę do drugiej ręki, widocznie trudno było jej tak stać.

– Wykazała podejście zupełnie niepoważne. Jakieś krzyki, grożenie, wykrzykiwanie o spisku, zanim w ogóle zdążyło się rozwinąć temat.

– Tu chodzi o grube tysiące! – zawołał Hubert. – Dyrektorka denerwuje się, bo wie, że nie będzie już mogła nadal kraść! Ona i jej wspólniczka kucharka!

Hubert był niemożliwie podekscytowany, do tego stopnia, że drżał cały. Pani Elżbieta stanęła obok niego.

– Może odpoczniesz teraz po obiedzie? – powiedziała łagodnie.

– Nie, nie. Muszę tę sprawę doprowadzić do końca. Trzeba to wszystko upublicznić. Zawiadomić, kogo trzeba.

– A ja myślę – powiedziała pani Mroczek – że musimy dostarczyć nowe postulaty na piśmie. Jeśli nie zostaną zrealizowane w określonym terminie, powinniśmy podjąć strajk głodowy.

– Miły Jezu! – zawołał pan Henryk. Spojrzał odruchowo na panią Elżbietę, była zdziwiona tak, jak on. Strajk głodowy? Przecież niektórzy z nich już i tak byli głodni!

– Jak się mówi A, trzeba umieć powiedzieć B – odezwała się poważnie pani Mroczek.

Tymczasem drzwi do gabinetu Eugenii otworzyły się i wyszedł przewodniczący Grzegorczyk. Był blady, przestraszony i co najdziwniejsze – wyglądał, jakby przez te kilka minut schudł i to znacznie.

– I jak, panie Grzesiu? – spytał pan Henryk, podchodząc.

– Okropnie, okropnie, najgorzej – wymamrotał i stwierdziwszy, że wokół zebrało się kilka osób, dodał. – Ale nie wolno żadnych zebrań, żadnych zgromadzeń!

– To chodźmy na górę – zaproponował pan Henryk, biorąc przewodniczącego Grzegorczyka za ramię.

Na schodach musiał go pan Henryk wręcz podpierać, gdyż pan Grzegorz nieomal leciał mu przez ręce, to znowuż dziwnie telepał się na boki. W milczeniu doszli na pierwsze piętro i pan Henryk poprowadził całą grupę w stronę bocznego korytarzyka. Oprócz pana Henryka, pani Elżbiety i Borzyma była tam jeszcze pani Mroczek, pani Basia i Hubert.

– Co powiedziała? – spytał pan Henryk.

Przewodniczący Grzegorczyk przez chwilę trząsł głową, jakby z kipieli kilku minut z Eugenią nie sposób było wybrać choćby jednego osobnego zdania. W końcu rzekł:

– Że chce usunąć winnych. Do Bromek, do Bromek… Tam, gdzie wysyła się najstarszych i chorych… do takiej wymieralni.

– O Matko Przenajświętsza! – wykrzyknęła w przerażeniu pani Basia.

– Tu trzeba milicji, a nie katolickich zabobonów – powiedział Hubert, gwałtownie odsuwając się od pani Basi.

– A pan… co pan ma zrobić? Co od pana chciała, panie Grzesiu? – spytała pani Elżbieta. A gdy przewodniczący Grzegorczyk milczał, dokończyła: – Żeby pan wskazał kogo usunąć, prawda?

Przewodniczący Grzegorczyk zaczął trząść głową, że tak, potem odwrotnie, że nie, potem złapał się za czoło, przeczesał włosy, a w końcu zakrył sobie rękami twarz i tak pozostał przez chwilę. Pan Henryk położył mu rękę na ramieniu i poklepał kilka razy, dla uspokojenia.

– Niech się pan nic nie martwi – powiedział. – Zrobił pan swoje i dalej cicho sza, do jutra. Niech pan jej schodzi z oczu, przecież ona przed czwartą pójdzie do domu, a jutro, zobaczy pan, to będzie inna kobieta.

Pan Henryk mówił spokojnie, z całkowitą pewnością siebie. Z radością zauważył, że pani Elżbieta kiwa głową w rytm jego mowy i go popiera. Przewodniczący Grzegorczyk odjął ręce od twarzy i spojrzał na pana Henryka z nadzieją. Oby tylko to była prawda!, pomyślał pan Henryk, lecz w środku się nie bał. Ryszard powiedział, że tak będzie, skądś wiedział, jakoś do tego doszedł, i pan Henryk mu ufał. Na czymś trzeba było się oprzeć, a to było w końcu oparcie lepsze, niż jakiekolwiek inne.

– Czyli teraz rozchodzimy się po pokojach i tam cicho sza do kolacji – powtórzył przewodniczący Grzegorczyk za panem Henrykiem.

– Byle do jutra – potwierdził pan Henryk. – I nic się nie przejmujemy, bo jeszcze ktoś tu od tej całej awantury zawału dostanie.

Następne półtorej godziny spędził pan Henryk w swoim pokoju, początkowo usiłował czytać, ale że za bardzo nie mógł się skupić, postanowił zrobić pranie. Przechodząc przez korytarz (drzwi do pokoju nr 7 były lekko niedomknięte. Może ona też robi pranie? Może spotkają się zaraz w łazience?) pan Henryk przepowiadał sobie w myślach plan dzisiejszego popołudnia. Teraz pranie, około pół godziny. Potem herbata. Przed piątą wymarsz na pocztę (pamiętać o sztućcach), i może… Dalsze rozmyślania pana Henryka przerwał krzyk, dochodzący z dołu.

– Panie Grzegorczyk! Grzegorczyk! Grzegorczyk!!!

W tonie Eugenii było coś tak alarmującego, że pan Henryk porzucił myśl o praniu i ruszył w stronę klatki schodowej. Rozległy się gwałtowne uderzenia, jakby ktoś walił z całej siły w poręcz schodów i znowu wysoki, przeraźliwy krzyk.

– Do mnie tu na dół! Grzegorczyk! Natychmiast do mnie! Ja wam tu zaraz dam!

Miły Jezu!, pomyślał pan Henryk. Czy ta kobieta naprawdę oszalała?! Pan Henryk wychylił się przez poręcz, by dojrzeć, co dzieje się na dole. Na podeście pierwszego piętra stały jakieś osoby.

– Panie Grzegorczyk! Dyrekcja pana wzywa! Panie Grzegorzu!

– Idę! Już idę! Tak jest!

– Natychmiast! Grzegorczyk na dół! Popamiętacie!

Nie zastanawiając się nad tym, co czyni, pan Henryk zaczął schodzić.

– Co się stało, Heniu? – nagle usłyszał za sobą głos pani Elżbiety.

Pan Henryk, dotarłszy do podestu na półpiętrze, zatrzymał się i odwrócił. Przez chwilę patrzył na panią Elżbietę, jak zbiega po schodach w rozpiętym sweterku, poprawiając po drodze włosy i poczuł, że nie będzie już w stanie dłużej trzymać się od niej z daleka, traktować tak, jakby byli zwykłymi znajomymi. Mogła być dla niego najokrutniejsza, najzłośliwsza, ale wystarczyło, by powiedziała Heniu i nie umiał się jej oprzeć.

– Dyrektorka rozrabia jak pijany zając – powiedział pan Henryk, mimowolnie powtarzając zdanie wypowiedziane niedawno przez pana Ryszarda.

– Ale o co jej chodzi tym razem? – spytała pani Basia, zatrzymując się w połowie schodów.

– Zejdę, to się dowiem – powiedział pan Henryk i nieoczekiwanie nawet dla samego siebie wyciągnął ramię, objął panią Elżbietę, uścisnął i szybko puścił, tak szybko, by nie zdążyła sama go odepchnąć.

Na parterze, wbrew zakazowi Eugenii, zgromadziło się sporo osób, zaalarmowanych i przestraszonych jej krzykiem. W otwartych drzwiach salonu stał Jurek Borzym z rakietkami w ręku.

– Namierzyła nas – powiedział, gdy tylko pan Henryk wraz z panią Elżbietą podeszli bliżej. – Myślałem, że już poszła, bo stuknęły drzwi, no i zaczęliśmy grać, to jest Mietek, Boguś i ja. Ja sędziowałem, jeden tylko set, bo w drugim zaraz na początku weszła dyrektorka i w krzyk! – Borzym pokręcił głową w zdumieniu. – Jeszcze nie słyszałem, żeby ktoś tak krzyczał! A przecież to była tylko gra!

– Ale był zakaz – odezwała się surowo pani Alicja z Rady Mieszkańców. – Zakaz to zakaz.

Pan Henryk oparł się o ścianę obok Borzyma, z drugiej jego strony stanęła pani Elżbieta. Drzwi gabinetu gwałtownie się otworzyły i ukazała się Eugenia w ciemnoczerwonym eleganckim palcie i z parasolką. Bez słowa przemierzyła hol i wyszła, pozwalając drzwiom zatrzasnąć się z wielkim hukiem. Na progu gabinetu stanął przewodniczący Grzegorczyk z pękiem kluczy w ręku. Za nim pan Miecio Smolarek i pan Bogumił Ziętek.

– Chce rozwiązać cały Dom i wziąć nowych pensjonariuszy – oznajmił przewodniczący Grzegorczyk.

– A nas rozesłać po innych Domach. Najgorszych dać do Bromek – powiedział pan Bogumił.

– Za karę – dodał pan Miecio.

Tego nikt się nie spodziewał. Przez następne minuty wszyscy byli tak poruszeni, jakby oto publicznie ogłoszono rozpoczęcie III wojny światowej, co właściwie istotnie nastąpiło, jeśli wziąć pod uwagę terytorium Domu. Zewsząd rozlegały się oburzone głosy:

– To niemożliwe!

– Ona nie ma prawa tego zrobić!

– Kto będzie wysłany do Bromek?!

– Kto to wszystko wymyślił?

– Dlaczego mamy cierpieć za głupotę kilku osób?

– Dyrektorka jest nienormalna.

– A nie mówiłam?

– A może to wszystko nam się śni?

Pan Henryk początkowo zamilkł, jakby zszedł pod wodę. Nie zdenerwował się w sensie potocznym, bo ani nie czuł roztrzęsienia, ani serce mu nie biło szybciej, czuł się jednak jak człowiek, który raźno pogwizdując biegnie do celu, a tu nagle ściana zbudowana w poprzek drogi, hen! wysoka aż do nieba. Bo przecież gdyby Eugenia urzeczywistniła swój plan, pan Henryk i pani Elżbieta mogliby nagle znaleźć się o kilkadziesiąt, a może nawet o kilkaset kilometrów od siebie. Dopiero wiele tygodni później, wspominając ten straszny dzień, pan Henryk zdał sobie sprawę, że rozstania z panem Ryszardem w ogóle nie brał pod uwagę, że oczyma wyobraźni widział, jak wyrzuceni, z walizami, wspinają się po wąskich, stromych schodach prowadzących w mroczną czeluść nowego Domu – ciągle jednak razem.

Pan Henryk energicznie potrząsnął głową. Do dzieła! Póty życia, póki nadziei. Nie był przecież mazgajem, poddającym się przy pierwszej przeszkodzie. Poszukał wzrokiem panią Elżbietę. Stała oparta o ścianę po drugiej stronie holu i patrzyła na pana Henryka rozszerzonymi oczami. Aha, a więc zlękłaś się jednak, moja słodka stokrotko!, pomyślał pan Henryk. Czuł się coraz lepiej. Zlękłaś się, że mnie już nie zobaczysz! A widzisz!

Pan Henryk zaklaskał najgłośniej, jak umiał, a potem wsadził dwa palce do ust i przeraźliwie gwizdnął. W holu od razu zrobiło się cicho.

– Musimy porozmawiać! – powiedział pan Henryk. – Trzeba wspólnie ustalić, co zrobimy! Teraz nie ma już żartów.

– Nie wolno! Jest zakaz zebrań! – zawołała pani Alicja z Rady Mieszkańców.

– Dała mi klucze, żebym wszystko zamknął – powiedział przewodniczący Grzegorczyk i wyciągnął na dowód rękę z kluczami. Ręka ta drżała w widoczny sposób. – Wszystkie pomieszczenia – gabinet, salon. Mam odpowiadać głową.

– Ale powiedziała też, że jak pensjonariusze chcą rozmawiać – wtrącił pan Bogusław Ziętek – to „do ogródka na ławeczki proszę”. Tak powiedziała.

– I bardzo dobrze! – zakrzyknął pan Henryk. – Za kwadrans, o szesnastej, zrobimy spotkanie przed Domem, tam, gdzie ławeczki. Bywało się już w gorszych sytuacjach, prawda? Razem wymyślimy, co robić dalej!

– To jak? Mamy teraz nowego przewodniczącego Rady? – odezwała się Mała Babcia. Pan Henryk natychmiast zwrócił się w jej kierunku.

– Pani Malińska, szkoda teraz czasu na kłótnie. Wszyscy chyba jedziemy na jednym wózku. Czy może nie?

– Tylko przez kogo się na tym wózku znaleźliśmy – powiedziała pani Alicja z Rady Mieszkańców.

– Czas na pretensje przyjdzie potem. Jest zakaz zebrań w Domu, więc nie przedłużajmy tej sytuacji. O szesnastej przy ławkach!

– Za dziesięć minut na dole! – krzyknął Jurek Borzym i ruszył w stronę schodów. Za nim poszli inni.

Oczywiście, wejść na górę i zaraz zejść na dół (a wszystko w dziesięć minut) było dla pana Henryka pewną niewygodą, ale wchodzenie w gronie innych pensjonariuszy było jakoś łatwiejsze – w końcu kilka osób posuwało się w górę nawet wolniej od pana Henryka. Na górnym półpiętrze pan Henryk na chwilę przystanął, żeby uspokoić oddech. Wtedy dopiero zdał sobie sprawę, że cały czas trzymał w ręku reklamówkę z bielizną do prania. I pomyśleć – pół godziny temu był pewien, że czeka go spokojne popołudnie!

Dokładnie o szesnastej pan Henryk był z powrotem na dole. W zewnętrznej kieszeni kurtki schował sztućce, a w wewnętrznej, na piersi, dowód osobisty, bo mogli chcieć sprawdzić na poczcie. (W urzędach funkcjonowały najdziwniejsze przepisy, jakby ktoś etatowo wymyślał, co może jeszcze bardziej utrudnić człowiekowi życie! Etatowo? Nie. Skądże, etatowo nikt by się tak nie wysilał. Na akord, z pewnością na akord!). Takimi myślami pan Henryk dodawał sobie otuchy, trochę bowiem obawiał się zebrania. Chciał, żeby ustalili, że występują razem, solidarnie, w kierunku porozumienia z dyrekcją, zakładając, że dyrekcja odzyska do jutra rozsądek i może nawet będzie się wstydzić swojego zachowania. Chciał, żeby pensjonariusze uwierzyli, że idą w dobrym kierunku, a przeszkody są chwilowe, jeżeli będą trzymać się razem. Obawiał się natomiast, że zaczną się wzajemne ataki i wypominanie. Że pani Mroczek wyjdzie ze swoim „strajkiem głodowym”, a wtedy część pensjonariuszy ucieknie w popłochu. Że wszystko skończy się wielką kłótnią, po której nastąpią nerwowe, nieskoordynowane posunięcia różnych grupek pensjonariuszy, prowadzące do niebezpiecznego chaosu. Najbardziej zaś żałował pan Henryk, że nie było pana Ryszarda. Wszystko jednak rozegrało się zupełnie inaczej, niż pan Henryk sobie wyobrażał.

Na ławeczkach przed Domem zebrało się dziesięć osób. Właśnie pan Henryk rozpoczął zebranie, gdy z Domu wyszli gwałtownie dyskutując Hubert i pani Mroczek. Doszli do ławek i Hubert podał pani Mroczek wielki, zwinięty w rulon karton.

– Co to jest? – zapytał zdziwiony pan Henryk.

– To jest plakat – powiedziała pani Mroczek. – Musimy ogłosić strajk głodowy.

– Bzdura! – wykrzyknął Hubert, wyciągając z kieszeni jakąś paczkę. – Trzeba wezwać milicję! Prokurator musi rozprawić się z tutejszym złodziejstwem.

– Ale co pan mówi? Gdzie dowody? A poza tym, czy pan myśli, że oni by stanęli po naszej stronie? – powiedziała z oburzeniem pani Mroczek.

– To się przekonamy! – zawołał Hubert. Odwinął papier i wyjął ze środka wielki motek zwiniętej, czerwonej wstążki. A raczej wstęgi, zważywszy jej wyjątkową szerokość.

– Daj spokój, Hubert, lepiej usiądź. Ja cię bardzo proszę! – odezwała się pani Elżbieta.

– Ostatni raz! – zawołał Hubert i nagle pomknął do płotu.

– Co ty robisz? – wykrzyknął pan Henryk, zrywając się z ławki. Tymczasem Hubert przywiązał wstęgę do żelaznego słupa obok furtki, pociągnął kilka razy dla sprawdzenia, czy mocno trzyma, zatoczył się, jakby miał upaść i natarł ciałem na furtkę. Po sekundzie Hubert Kiszko biegł już ulicą Belwederską i zataczając się zboczył na jezdnię, rozwijając po drodze czerwoną wstęgę.

– Matko Przenajświętsza! – jęknęła pani Basia.

– Heniek, on chyba wariat? – zawołał Borzym, odwracając się i przybliżając do pana Henryka.

– Wracaj, człowieku! – krzyknęła Sabina w duecie z panią Bożeną i obie zaczęły biec w kierunku furtki. Ale pani Mroczek była tam pierwsza. Jakimś cudem opierając się na płocie udało jej się wyciągnąć karton z napisem STRAJK GŁODOWY i przewiesić go na stronę ulicy. Zaczynała się rozróba na całego. W tej właśnie chwili na Belwederskiej pojawił się pan Jan Tarnawski, szedł zamyślony od skrzyżowania ze Spacerową w stronę Domu.

– Panie Janku! – krzyknęła pani Elżbieta. – Niech go pan zatrzyma! Panie Janku, bo on sobie coś zrobi! Niech go pan złapie!

Podczas gdy pan Janek, nie słysząc krzyku pani Elżbiety, szedł nadal w stronę furtki, a Hubert już przeciskał się między stojącymi z prawej strony na światłach samochodami – pan Henryk otrząsnął się z osłupienia. Tarnawski zbawcą, Tarnawski obrońcą? Nigdy! Poczuł przypływ sił. Minął panią Elżbietę, panią Bożenę, Sabinę, stanowczym ruchem przesunął panią Mroczek na bok i wybiegł na ulicę, notując jeszcze gdzieś na obrzeżu świadomości pacnięcie upadającego kartonu – a niech tam, bardzo dobrze!

Po chwili pan Henryk dobiegł do wstęgi, chwycił ją i szarpnął, jakby chciał ściągnąć Huberta z powrotem, ale Hubert wbiegł właśnie na lewą stronę jezdni, w tym momencie pustą.

– Wróć, idioto! – krzyknął pan Henryk i rzucił się za nim przez jezdnię. Domyślał się mniej więcej, co Hubert zamierza. Chciał zatamować ruch i ściągnąć milicję. Chciał wywołać taką drakę, której nikt nie zdoła zatuszować. A tego właśnie pan Henryk najbardziej nie chciał. Gdyby tylko udało się odebrać Hubertowi wstęgę, a jego samego odciągnąć na bok! Gdy pan Henryk dotarł do lewej strony jezdni, Hubert właśnie okręcił wstęgą latarnię na trawniku i wyruszał w podróż powrotną.

– Stój!– krzyknął pan Henryk, chcąc powstrzymać Huberta od ponownego wejścia na jezdnię. I wtedy Hubert Kiszko zawołał coś, okręcił się w miejscu i runął z krawężnika prosto na czarny asfalt. Pan Henryk rzucił się ku niemu, chcąc go złapać czy podnieść, w każdym razie zdążył jeszcze ujrzeć, jak Hubert straszliwie uderza twarzą o jezdnię, zdążył usłyszeć warkot zbliżającego się samochodu, a w tle – to było dziwne – ktoś jakby śpiewał „Marsz, marsz, Dąbrowski”. Pan Henryk poczuł mocne uderzenie w bok. Zapadła cisza i ciemność.

ROZDZIAŁ 17

Gdy pan Henryk wynurzył się z mroku, odczuł przede wszystkim ogromne zmęczenie. Słyszał, co się dzieje dookoła, ale nie miał siły podnieść powiek, ruszyć palcem u ręki, a co dopiero przemówić. Poruszył lekko nogą, potem drugą, przekręcił odrobinę głowę – nic szczególnie go nie bolało, na razie. Został uderzony przez samochód, gdy biegł za Hubertem… za Hubertem, który upadł i to strasznie, okropnie. Pan Henryk poczuł dotknięcie na ramieniu, ktoś położył mu rękę na czole.

– Czy pan mnie słyszy? Może pan otworzyć oczy?

– Tak – wymamrotał z trudem pan Henryk, na chwilę podniósł powieki i zaraz je opuścił. Obok siedziała ubrana na biało kobieta.

– Niech się pan teraz nie wysila. Zaraz będziemy w szpitalu.

Wreszcie nic nie musiał robić. Może potem dostanie herbaty do łóżka. Na razie na nic nie miał chęci. Bożena, nagle przypomniał sobie wezwanie na pocztę na siedemnastą trzydzieści. Która mogła być godzina? A może mógłby jeszcze zdążyć? Do którego szpitala jadą? Może mogliby zatrzymać się na chwilę koło poczty na Chełmskiej? Gdyby bardzo się postarał, zdołałby na dziesięć minut wyjść i zaraz by wrócił, powiedziałby tylko Bożence, że wszystko w porządku, właśnie miał wypadek i pogotowie wiezie go do szpitala. A co u niej, dlaczego dzwoni? I już pan Henryk nawet wziął oddech, żeby poprosić panią w białym kitlu o tę drobną przysługę, gdy poczuł, że nie da rady – tyle zdań musiałby wypowiedzieć, a nie był w stanie nawet zacząć! I jak ty byś, Heniu, doszedł na pocztę?!, roześmiała się pani Czesława. I pięknie byś Bożenkę uspokoił: Nic się nie martw, tata tylko miał wypadek! Pomyśl, jakie miałeś szczęście, że żyjesz! Tak!, odpowiedział, pan Henryk i chciał się przekręcić na bok, ale okazało się, że prawy bok okropnie szczypie, i najlepiej leżeć tak jak jest. Przez głowę jeszcze przemknęła mu myśl, czy ona to wszystko widziała, i pan Henryk zapadł w drzemkę.

Kilka dni później, gdy sobie to wszystko przypominał, był zdumiony, że jazda samochodem mogła trwać tak długo, skoro jechali zaledwie do szpitala na Stępińskiej, kilka przecznic od miejsca wypadku. Widocznie jednak uderzona głowa inaczej rejestrowała czas.

W szpitalu okazało się, że pan Henryk, mimo, że posiniaczony, podrapany i poobijany, ma jednak wszystkie kości całe.

– To cud, że wyszedł pan z tego cało – powiedział lekarz. Gdy jednak przystawił słuchawkę do piersi pana Henryka, zaniepokoił się.

– Czy pan się leczy na serce?

– Nie.

– A dlaczego? – spytał lekarz i zlecił szczegółowe badania.

Wszystko to trwało naprawdę krótko – żadnego czekania, żadnych kolejek (zresztą pan Henryk i tak by nie usiedział na krześle) i już około osiemnastej pan Henryk spał w czystej białej pościeli, w pięcioosobowej sali pachnącej lekarstwami.

Do rana obudził się dwukrotnie – po raz pierwszy, gdy robiono mu zastrzyk w rękę i po raz drugi, gdy wraz z łóżkiem został przewieziony do innego pokoju. Po co, dlaczego – nic nie wiedział, ale był zbyt zmęczony, by pytać. Szczęśliwie, nie potrzebował do toalety, bo i tak by nie doszedł.

Cały wtorek upłynął na badaniach, które bardzo przeszkadzały panu Henrykowi w odpoczynku. Co tylko jakoś się ułożył i przysnął, już budziła go pielęgniarka. A czuł się dużo gorzej, niż wczoraj – przede wszystkim bolało go całe ciało, wszystkie mięśnie. Szczypała zdarta skóra na prawej nodze, boku i łokciu oraz zadrapania na twarzy. Było mu zimno, gdy tylko wychylił się spod kołdry. Męczyło go nawet jedzenie. Początkowo martwił się, że nie ma ze sobą okularów, potem zrozumiał, że i tak nie ma siły na czytanie, nawet gdyby miał co czytać. W południe przyszło mu do głowy, że może pani Elżbieta zorientowawszy się, gdzie jest, przyjdzie go odwiedzić. W końcu był bardzo blisko Domu. Po obiedzie domyślił się, że pewnie odwiedziny są tylko po południu, na przykład od czwartej – tak było, pamiętał, w szpitalu „Przy Misiach”, gdzie leżała siostra Cesi. Z kolei Cesię, gdy przebywała na onkologii, można było odwiedzać właściwie bez ograniczeń.

– Nikt do mnie nie przychodził? – spytał pan Henryk salową, która pojawiła się na chwilę w pokoju.

– Ja nic nie wiem – odpowiedziała i wyszła, zanim pan Henryk zdążył spytać o porę odwiedzin.

Dopiero pielęgniarka, odwożąca pana Henryka z EKG wyjaśniła mu, że w izolatkach nie ma odwiedzin.

– To ja leżę w izolatce? – zdziwił się pan Henryk.

– A jak pan myślał? – odrzekła pielęgniarka. Jednak z jakiego powodu umieszczono pana Henryka w izolatce – nie wiedziała. Nie umiała też powiedzieć, czy ktoś o niego pytał. – Nic nie wiem, bo dopiero przyszłam na drugą zmianę.

Niewiele wiedział również lekarz na obchodzie wieczornym.

– Ale co jest z moim sercem? – spytał pan Henryk

Lekarz oderwał wzrok od papierów, które trzymał w ręku.

– Jutro przyjdą wyniki, to się okaże.

– A dlaczego jestem w izolatce?

– A co? Źle tu panu? Proszę spytać ordynatora.

Noc spędził pan Henryk spokojnie, śpiąc głęboko. Przyśnił mu się tylko jeden sen – grał w piłkę nożną na pięknym zielonym boisku. Wiedział, że musi trzymać przeciwników jak najdalej od własnej bramki, której bronił Hubert, bramkarz nad wyraz kiepski. Szybko jednak okazało się, że wszyscy gracze znikli, a na boisku pozostał tylko pan Henryk, opalając się na leżaku. Za ogrodzeniem okalającym boisko stało kilka kobiet, wśród nich pani Elżbieta. Rozmawiały i choć pan Henryk nie słyszał, co mówią, wiedział, że o nim. Były zachwycone. Gratulowały pani Elżbiecie. Ona skromnie spuściła głowę i zerkała na pana Henryka, który wypoczywał wyciągnięty wygodnie na leżaku. Ten miły sen wprowadził pana Henryka w środowy poranek. Świeciło słońce, pielęgniarka, która przyniosła panu Henrykowi termometr o siódmej była uśmiechnięta, z prysznica leciała ciepła woda, a ktoś zostawił mydło na umywalce i pan Henryk mógł się wreszcie porządnie umyć. Niestety, nie miał ani szczoteczki, ani pasty do zębów – może dzisiaj coś mu przyniosą z Domu?

W czasie obchodu, w którym brało udział ponad dziesięć osób (dosłownie ledwo zmieścili się w małym pokoiku pana Henryka), ordynator zalecił dalsze badania, i (pod naciskiem pytań pana Henryka) wymienił nazwę choroby – migotanie przedsionków. Następnie kazał napisać skierowanie na EEG, aby wykluczyć wstrząs mózgu.

– A dlaczego leżę w izolatce? – spytał pan Henryk.

– A co, źle panu? – ordynator uśmiechnął się i wraz z całym dworem opuścił pokój.

Pan Henryk usiadł na łóżku. Coś było tu nie tak. Choć nie mógł narzekać na służbę zdrowia – opiekę miał teraz bez zarzutu, jak po wyjściu ze szpitala opowie komuś, to mu nie uwierzy – jednak był dziwnie traktowany, a jego pytania jakby celowo pozbawiane były odpowiedzi. Właśnie spuszczał nogi z łóżka, by wstać i pokręcić się trochę po korytarzu, gdy do pokoju wsunęła się lekarka ze słuchawkami na szyi. Zamknęła drzwi i usiadła na łóżku pana Henryka.

– Panie Dąbrowski – powiedziała, zwracając się do pana Henryka z miłym uśmiechem. – Pytał pan, czemu w izolatce… no właśnie, ordynator nie chciał już publicznie roztrząsać… niech się pan spokojnie położy, zaraz przyjdzie pielęgniarka i da panu leki. Zdrowiem niech się pan nie przejmuje, są pewne kłopoty z sercem, ale jeśli nie będzie się pan denerwował i będzie pan brał lekarstwa, to wszystko będzie dobrze. A w izolatce czemu pan leży? No przez te wydarzenia, podobno koło ruskiej ambasady zablokowaliście przejazd…, ale niech się pan nie denerwuje. Szkoda zdrowia! Tam podobno był jakiś dziennikarz zachodni, akurat przejeżdżał i zaczął to filmować…, rozumie pan.

– Czy ja jestem aresztowany? – spytał pan Henryk.

– Nie, nie – roześmiała się lekarka. – Nie przesadzajmy, w każdym razie nic o tym nie wiem. Ale kazali – no wie pan kto, milicja czy ktoś od nich, wie pan – kazali na razie nikogo do pana nie dopuszczać, pewnie, żeby pan nie dał jakiegoś wywiadu na zachód, żeby pan nie oskarżył, że coś nie tak było w tym Domu Seniora czy gdzieś, rozumie pan?

– Tak – powiedział pan Henryk – kiedy będą mnie przesłuchiwać?

– Nie wiem, czy w ogóle będą! Im chodzi przede wszystkim o to, żeby przycichło.

– Dziękuję, pani doktor. Dziękuję, że pani mi to wszystko powiedziała.

– Najważniejsze, żeby pan był zdrów.

– To znaczy, że nikomu nie wolno mnie odwiedzać? – spytał pan Henryk.

– Praktycznie nie. Choć oficjalnego zakazu nie ma. Ale praktycznie…

– Bo ja nie mam nawet szczoteczki do zębów. Ani pasty. Ani mydła. Ani maszynki do golenia.

Lekarka była tak miła, że obiecała zadzwonić na podany przez pana Henryka numer Domu.

– Elżbieta Dąbrowska albo Ryszard Bednarski. Jedno z nich na pewno będzie mogło mi przynieść te rzeczy.

– Dobrze – powiedziała lekarka. – Ale niech pan pamięta: rozmawialiśmy całkowicie nieoficjalnie.

Przez cały dzień pan Henryk leżał i myślał, poza tym jednak sporo jeszcze spał. Był ciągle zmęczony i ciągle śpiący. Ale spokojny. Mogła się na niego gniewać, obrażać, ale w takiej sytuacji nie zawiedzie, był pewien. Dotąd nie przyszła, bo nie wiedziała, gdzie jest, utajnili jego miejsce pobytu. Teraz się dowie. Rzuci wszystko, spakują razem z Ryśkiem jego rzeczy, może po drodze dokupią mu coś do jedzenia (jabłka? gruszki? wszystko jedno, w ogóle nie był głodny) – i przybiegnie. Kto wie, może tam na zewnątrz urósł już na bohatera? Niemal powstańca? W końcu prawie poległ, broniąc Domu przed rozbiciem, przed katastrofą. Bo dzięki niemu zamiast milicji przyjechało pogotowie. Zamiast buntowników są ofiary. Nikogo teraz nie będzie wypadało wyrzucić. Szczególnie, jeśli zachodni dziennikarze włączyli już swoje kamery.

Pan Henryk był ciekaw, czy Hubert leży w tym samym szpitalu. Gdyby pan Henryk miał pecha, to leżałby teraz łóżko w łóżko z Hubertem, nawet w szpitalu nie miałby od niego spokoju!

Dzień minął szybko. Gdy pan Henryk ocknął się z wieczornej drzemki, salowa właśnie wnosiła kolację. O jakichś informacjach, czy paczce dla pana Henryka nic nie wiedziała.

– Paczki nosimy pacjentom rano. Wieczorem jest nas za mało na te rzeczy.

Mimo to pan Henryk miał dobry humor i najpierw wesoło żartował z salową, a potem wstał, poszedł do łazienki, a po powrocie obszedł kilka razy swój pokój wokoło. Czuł się dużo silniejszy. Może zaczęły działać leki? Poprawił łóżko tak, aby móc siedzieć i usadowił się wygodnie. Choć było późno wcale nie chciało mu się spać. Może udało by mu się obejrzeć Dziennik Wieczorny? Po chwili pan Henryk zdecydował się wstać. Nie był jeszcze bardzo silny (ciągle miał pokusę leżenia), ale nadszedł czas, by się wreszcie otrząsnąć.

Na korytarzu pan Henryk nadstawił uszu. Gdzieś w pobliżu musieli mieć telewizor… W lewo! I prosto. Tak, na końcu korytarza widoczna była niebieska poświata. Pan Henryk ruszył w tamtą stronę, aż natknął się na nieoczekiwaną przeszkodę. Korytarz przedzielała szklana szyba. W niej szklane drzwi – zamknięte na klucz. Pan Henryk (który nigdy nie poddawał się przy pierwszej przeszkodzie) rozejrzał się uważnie. Drugi pokój po prawej stronie był otwarty – musiała to być siedziba pielęgniarek. Pan Henryk najciszej jak mógł zbliżył się do otwartych drzwi i ostrożnie zajrzał do środka. Krótki korytarzyk wykładany białymi kafelkami kończył się małą salką z biurkiem. Obok biurka, tyłem do pana Henryka, stała pielęgniarka, rozmawiała przez telefon. Pan Henryk zastygł bez ruchu i wzrokiem zaczął przeszukiwać pomieszczenie. Biurko, szafa, druga szafa… gdzieś tu muszą być klucze, jakaś deseczka z haczykami lub szafka wisząca na ścianie.

W istocie była to mała płaska szafka pomalowana na biało. Wisiała niedaleko wejścia, metr od pana Henryka. Na jej boku, jakby w prezencie, czernił się osobno na haczyku jeden jedyny kluczyk – widocznie najczęściej używany i najpotrzebniejszy. Pan Henryk bez namysłu wyciągnął rękę, zdjął kluczyk i schował go do kieszeni. Odczekał jeszcze dwie sekundy i ostrożnie wycofał się w stronę szklanych drzwi. Bez trudu włożył klucz do zamka, przekręcił i cicho otworzył drzwi. Świetnie. Bez zarzutu. Prima sort.

Telewizor ustawiony był na końcu korytarza, w otwartej przestrzeni ni to świetlicy, ni poczekalni. Na pięć czerwonych foteli – cztery były zajęte przez osoby w pasiastych piżamach. Piąty fotel czekał na pana Henryka. Żebym tylko nie zgubił klucza, zatroskał się. Był zmęczony, ale zadowolony, nawet bardzo. Krótka, szybka akcja, jakże udana! Brawo! Jeżeli rzeczywiście czyjąś intencją było go nieoficjalnie uwięzić, to ten ktoś z pewnością nie wiedział, z kim ma do czynienia (Nie takie rzeczy robiło się w oflagu, a w końcu to było zaledwie kilkadziesiąt lat temu.).

Telewizor był całkiem duży i do tego kolorowy – no proszę, na to pieniądze się znajdowały! W Dzienniku, jak co środę, spikerka informowała o konferencji prasowej rzecznika rządu. Pan Henryk patrzył na ekran raczej obojętnie. Nagle! Pan Henryk gwałtownie pochylił się do przodu, by lepiej słyszeć.

– … doszło do próby dezorganizacji ruchu pojazdów na ulicy Belwederskiej w Warszawie. W związku z incydentem, w wyniku którego prasa brytyjska oskarżyła polski rząd o przerzucanie ciężaru trudności ekonomicznych na najsłabsze grupy społeczne, rzecznik prasowy rządu wyjaśnił, co następuje. Dom Spokojnej Starości nr 3 w Warszawie jest placówką wzorcową w skali kraju, a konflikt, do którego doszło, był wewnętrznym konfliktem między mieszkańcami Domu i miał całkowicie personalny charakter. Jeden z pensjonariuszy, powodowany osobistą ambicją, posłużył się grupą starszych osób w celu przejęcia władzy w lokalnej Radzie Mieszkańców. Mężczyzna ten, dysponujący kontem walutowym, zasilanym z terenu Wielkiej Brytanii, szermując groteskowymi skargami na wyżywienie, w sposób skrajnie nieodpowiedzialny skłonił kilku zdezorientowanych pensjonariuszy do ogłoszenia tzw. strajku głodowego oraz zablokowania ulicy Belwederskiej. W trakcie demonstracji mieszkańcy Domu wykonali Mazurek Dąbrowskiego na cześć swojego inspiratora, który przypadkowo nosi nazwisko słynnego generała. Jak stwierdził rzecznik prasowy rządu, całe to wydarzenie byłoby jedynie kuriozalne, gdyby nie tragiczne zakończenie – ciężko chory na serce pensjonariusz Hubert K. nie wytrzymał napięcia i zmarł na zawał, zanim karetka zdążyła go przewieźć do szpitala.

– Miły Jezu – powiedział pan Henryk głośno, zapominając, gdzie się znajduje. Hubert nie żył? Możliwe! Możliwe! Upadł jak martwy, właściwie pan Henryk wiedział to od razu, gdy tylko zobaczył ten straszny upadek, nie tak upada ktoś, kto się tylko potknął. Wiedział, ale potem zapomniał, nie chciał wiedzieć. Jakie jednak niesłychane pomyłki! Co oni tu zagmatwali, wszystko poplątali, dlaczego? I nagle pan Henryk ocknął się. Chryste! Mówili o nim w telewizji, czy to możliwe?! To on miał konto walutowe. Miał! Bożena założyła mu na pogrzeb. I właśnie „z terenu Wielkiej Brytanii”! Człowiek skrajnie nieodpowiedzialny…, który chciał zdobyć władzę dla siebie… I miał konto dewizowe! Ale przecież nie kazał im śpiewać Mazurka na swoją cześć! Skupił uwagę na ekranie – co jeszcze usłyszy?

– Chociaż obecnie w placówce panuje spokój, jednak mieszkańcy nadal pozostają wstrząśnięci niedawnymi wydarzeniami – mówiła prezenterka. Na ekranie pojawiła się Eugenia. Bardzo poważna, wręcz smutna.

– Nie mogę zrozumieć, jak jedna osoba mogła tak zniszczyć to wszystko, co latami tu razem budowaliśmy. Dziś powiem gorzkie słowa: są ludzie jak trucizna!

Potem pokazano jeszcze pana Zdzisława Gracza, który powiedział, że atmosfera jest tu jak nigdzie i za nic by stąd nie odszedł oraz pana Makucha, chwalącego sobotnią kolację, na którą podano wątróbkę. Z talerzami w rękach nadeszły Mała Babcia i pani Aniela z Rady. Obie powiedziały, że nigdzie nie było im tak dobrze, jak tu, co jest zasługą dyrektorki, która jest jak matka. Nagle na ekranie pojawił się Borzym, jakoś tak bokiem i pokręcił przecząco głową, a potem zakrył się ręką. Teraz pan Henryk zobaczył pana Grzegorza Grzegorczyka. Bardzo przejętego, poruszonego.

– Niby cichy człowiek, a zaczął knuć, szeptać… Zepchnął mnie w cień, chciał rozrabiać, a przecież nikt go nie popierał!

I jeszcze pani Lusia:

– Żeby miał konto walutowe – nikt z nas nie wiedział, bo skąd. Nie miałam pojęcia!

Pan Henryk na chwilę zamknął oczy. Miły Jezu! W takich opałach nie był od lat. Napiętnowali go publicznie, w telewizji. Zwrócili się przeciw niemu nawet, by tak rzec, towarzysze broni – Makuch, Zdzisiek Gracz i Lusia (ta z głupoty, nie przez złość, pan Henryk był tego pewien). Czy mogli go aresztować? (Ale za co? Przecież jedyne, co zrobił złego, to wbiegł na ulicę nie na pasach! I został tam uderzony przez samochód!). A jednak pan Henryk – przejęty i, by tak rzec, wewnętrznie poobijany – nie bał się! W sercu zachował spokój. Teraz będzie mi musiała współczuć! Przybiegnie do mnie i powie, mój kochany! Jak oni mogli tak z tobą postąpić! I wtedy pan Henryk usłyszał głos pani Elżbiety. Stała przed Domem, w palcie, na tle zamkniętych drzwi. Obok, ale nieco z tyłu, szybkie jak błyskawica oko pana Henryka dostrzegło postać pana Jana Tarnawskiego. Stali więc oboje, przed frontem Domu, z poważnymi minami i pani Elżbieta mówiła do dziennikarza, trzymającego mikrofon.

– Znałam go chyba najlepiej ze wszystkich, mimo, że jestem tu właściwie od niedawna. Nikt nie zdawał sobie sprawy, do czego to miało prowadzić. Nikogo nie uprzedził, nikomu nie powiedział ani słowa. Powiem tak… jestem wstrząśnięta… Najgorsze, jak człowiek zawiedzie się na innym… na drugim człowieku.

Potem był jeszcze na ekranie pan Tarnawski, który kiwał głową, był komentarz dziennikarza i kolejne wiadomości, a potem pogodynka i pojawiła się wieża od której rozchodziły się koła, ale pan Henryk już nic nie widział i nie słyszał. Muszę wrócić do łóżka, powiedział do siebie, może nawet głośno, i wstał. Przezroczyste drzwi były otwarte. Pan Henryk, nie kryjąc się zupełnie, wszedł do pokoju pielęgniarek (pustego… chyba), powiesił kluczyk, i w obawie, że w każdej chwili może mu ostatecznie zabraknąć sił, tak szybko jak mógł, dopadł swojego pokoju i zwalił się na łóżko. Przykryj się, Heniu!, upomniała go pani Czesława, ale jakoś tak z oddali. Potem, odpowiedział mrukliwie pan Henryk. Czuł, że nie ma siły ruszyć nawet jednym palcem.

Raz – wdech, dwa – wydech. Raz – wdech, dwa – wydech.

Był sam na małej wyspie, płaskiej i ciemnej. Wokół roztaczał się bezkresny ocean. Pan Henryk słyszał swoje serce bijące coraz głośniej i wręcz natarczywie, a potem nagle jakby zamierające, zastygające. Czuł jakąś niezwykłą osobność od samego siebie. Tak mógł wyglądać koniec – a raczej początek końca, niestety, gdyż pan Henryk przeczuwał, że droga na drugą stronę będzie żmudna, jak wycieczka po plaży w samo południe w poszukiwaniu byle saturatora z wodą sodową. Trzeba się będzie wlec i wlec, podduszać, drżeć, drgać, bać, aby w końcu, wyzutym ze wszystkiego, objawić się w tamtym świecie. Nie miał na to siły.

– Dajcie mi spokój – powiedział pan Henryk i zapadł w sen nie sen, w którym leżał w ciemnej wodzie pod mrocznym niebem. Jego ciało nie miało ciężaru i kołysało się bezwładnie.

– Niech się pan chociaż przykryje – usłyszał głos pielęgniarki. W pokoju paliło się ostre światło. – Musi pan zmierzyć gorączkę. No co taki leniuch… co z panem? Ej?!

Pan Henryk uchylił powieki, ale nie mógł odnaleźć pielęgniarki. Była, ale za wysoko. Albo za wysoka.

– No, panie, no! Niech mi pan nie robi tu kłopotu na dyżurze! Bo dziś jest jeden lekarz na dwa oddziały!

Pan Henryk znowu przymknął oczy. Rzeczywiście, dobrze byłoby się przykryć. Ale jak? Leżał na kołdrze i z pewnością nie dałby rady wyjąć jej spod siebie. Zagłoba uwolnił się, mimo, że go związali do szabli. Dzięki kołysaniu… w tył i w przód, przypomniał sobie pan Henryk. Tam też była jakaś kołdra… była? Czerwona kołdra? Skąd? Chwilę potem pielęgniarka wyjęła mu termometr i przykryła kocem. W środku nocy dotarł w końcu lekarz, młody, zmęczony i bezceremonialny, i odbyło się badanie słuchawką.

– Jutro trzeba zrobić EKG, rano. Gdybym zapomniał, proszę powiedzieć ordynatorowi na obchodzie.

– Pan doktor nie wpisze do karty? – zdziwiła się pielęgniarka.

– Wpiszę – westchnął młody lekarz. – Ale proszę powiedzieć. I od razu podać dożylnie lekarstwo. I położyć pacjenta pod kołdrą.

Tak więc około trzeciej w nocy pan Henryk dostał zastrzyk i został zmuszony do wstania. I nie było to wcale tak trudne, jak myślał. Może nawet mógłby pójść do ubikacji, gdyby to było niezbędne. Jednak gdy pielęgniarka wyszła, gasząc światło i zamykając za sobą drzwi, do pana Henryka wrócił obraz pani Elżbiety na ekranie telewizora. Najgorzej jest – powiedziała i zerknęła ukradkiem w kamerę – jak człowiek zawiedzie się… zawiedzie się na innym człowieku. Potem odwróciła się i spojrzała na Jana Tarnawskiego, jakby mówiąc: prawda, Janku?, a na to Tarnawski zrobił krok w przód i położył jej rękę na ramieniu.

Pan Henryk przestał się bać. Leżał i patrzył, i słuchał, a jego serce biło szybko i głośno. Zwykle uciekał przed bólem, umykał, teraz jednak – nie zdążył. Prawda przedarła się do samego środka. Został zdradzony, zdradzony do głębi. Noc mijała kwadrans za kwadransem. Jak mogła?, zastanawiał się pan Henryk, ale bez żalu. Nie był nawet ciekaw odpowiedzi. Gdzie był Ryszard? Czy przyjaciel, którego własne sprawy są zawsze na pierwszym miejscu, którego nie ma, gdy wszyscy zawiodą, czy to jest naprawdę przyjaciel? Jedynie Borzym nie zwrócił się przeciwko panu Henrykowi, zakrył twarz, spuścił oczy, jakby mówiąc, nie będę zdrajcą. Chwała mu i za to.

Pani Elżbieta spojrzała ukradkiem w kamerę, potem na dziennikarza. Odwróciła się w stronę Tarnawskiego i wyciągnęła do niego rękę.

– Najgorzej – powiedziała i przytuliła rękę Tarnawskiego do swej piersi, jak bezcenny skarb – jak jeden człowiek zawiedzie drugiego człowieka. Najgorzej jest zawieść się na kimś bliskim.

Tak, pomyślał pan Henryk. Tak. W okolicy mostka i wyżej, aż do szyi, wszędzie czuł żrące mrowienie, palące kąsanie. Pani Czesława milczała, była gdzieś bardzo daleko i zajęta czymś innym. Może rozmawiała z Iwonką? W końcu obraz z ekranu telewizyjnego zbladł i odpłynął. Pan Henryk został sam w pokoju szpitalnym, ale nie mógł usnąć. Było mu trochę niedobrze, i bolała go głowa. Serce stukotało słabo, jakby i ono odpłynęło od pana Henryka. Za oknem robiło się szaro. Na świecie panowała pusta cisza. Gdzieś prawdopodobnie rezydował Pan Bóg ze swoim dworem, ale pan Henryk przyzwyczaił się zwracać do niego z konkretnymi prośbami, tu zaś o co miał prosić?

Gdy rano przyszła pielęgniarka, pan Henryk nie był ani wyspany, ani niewyspany. Nie wiedział nawet, czy naprawdę spał. Ciągle było szarawo i pielęgniarka po chwili wahania zapaliła światło. Kazała panu Henrykowi zmierzyć gorączkę, i zapytała, jak się czuje.

– Dobrze – powiedział pan Henryk niewyraźnie. Miał sucho w ustach i prawie nie czuł swojego języka. Pielęgniarka wzięła go za rękę i długo szukała pulsu.

– Jakby panu serce nie biło… ale przecież to niemożliwe. Bo widać, że pan żyje.

Czy aby na pewno?, chciał powiedzieć pan Henryk z objawem czarnego humoru, ale zmilczał. Tak długie zdanie wydawało mu się zbyt dużą fatygą. Ze śniadania pan Henryk zjadł tylko kawałek chleba, który popił herbatą. Zupę mleczną zostawił nieruszoną – musiałby siadać, balansować talerzem i w nieskończoność przenosić na łyżce kluski w mleku z talerza do ust, z talerza do ust… Do obchodu została godzina i pan Henryk postanowił spędzić ją leżąc pod kołdrą bez ruchu i bez myśli.

Gdy więc o wpół do dziewiątej otworzyły się drzwi i pan Henryk usłyszał czyjeś ciężkie kroki, nie otworzył nawet oczu. Miły Jezu! Czy nie mogli go wszyscy zostawić w świętym spokoju? I nagle nos pana Henryka poczuł znajomą woń… tytoniu… Otworzył oczy i gwałtownie podniósł się na łóżku. Obok, w białym fartuchu, stał pan Ryszard. Przez chwilę patrzyli na siebie w milczeniu, po czym pan Henryk opadł na łóżko i nie kryjąc się, z ulgą pozwolił płynąć łzom.

– Oglądałeś telewizję… wczoraj wieczorem – stwierdził pan Ryszard i usiadł w nogach łóżka. Pan Henryk nic nie odrzekł. Patrzył na białą ścianę. Nagle pan Ryszard zaczął się śmiać. Trząsł się, a z nim całe łóżko.

– Uwierzyłeś! Przecież znasz komunistów, a uwierzyłeś!

Pan Henryk odwrócił głowę od ściany i spojrzał na pana Ryszarda.

– Ale co?

– Bujda. Bujda na resorach. Wszystko przekręcili. Nie domyśliłeś się?

– Wiem, że przekręcili, bo nie ja blokowałem ulicę, tylko Hubert, ale… Hubert nie żyje? To… to jest prawda?

Pan Ryszard pokiwał głową.

– Miał podobno dziurę w sercu. Dwa tygodnie temu uciekł ze szpitala. Potem krążył między szpitalem a Domem. Zgłaszał się tam i uciekał – pan Ryszard machnął ręką, jakby nawet po śmierci Huberta nie był w stanie pogodzić się z tym, jaki był. – Ale nie o to chodzi. Rzecz w tym, że puścili wszystko w telewizji tak, żeby wyszło, że to twoja wina i wszyscy na ciebie… To wcale tak nie było.

– A jak? – spytał pan Henryk. Chętnie by uwierzył, że to mu się wszystko śniło, tak, to by przyjął… Ale jeśli nie śnił, to przecież widział to, co widział. I słyszał – aż nadto.

– Niemal na odwrót – powiedział pan Ryszard. – Nie spodziewałbyś się, Heniek, bo ja też nie, że oni… no nie wszyscy… ale duża większość, jednak wyjdą z tego z twarzą. Obwiniali Huberta, to inna sprawa, ale o tobie mówili właśnie dobrze, mimo, że ten dziennikarz zrobił z ciebie bogacza, a to zawsze drażni.

– Ale przecież… – zaczął pan Henryk bezradnie.

Pan Ryszard włożył rękę do jednej kieszeni białego fartucha, potem do drugiej, ale obie były puste. Zresztą i tak nie mógłby tu zapalić, nawet, gdyby stanął w oknie, pomyślał pan Henryk.

– Nie rozumiesz? Zmontowali to, co nagrali, w inny sposób. Wszyscy mówili źle o Hubercie, a oni zmontowali to tak, jakby to było o tobie. Albo ten Gracz, Zdzisiek, wiesz, powiedział, że o tobie może powiedzieć tylko dobrze, same pochwały, a oni to wstawili w takie miejsce, że wyszło, jakby on chwalił dyrekcję, rozumiesz? Grzegorczyk nie bohater, ale gdy go cisnęli o ciebie, mówił to pomyłka, pomyłka, i jechał na Huberta.

– Ale… – słabo zaprotestował pan Henryk. Pan Ryszard ze zniecierpliwieniem pochylił się do przodu.

– Zobacz. Ja bym cię teraz spytał: Heniek, czy dobrze tu karmią? Jaki był wczoraj obiad? A ty na to – zły. I to by wszystko było sfilmowane od drzwi, tak, że ja bym był tyłem, a ty przodem. A potem ja bym sobie na taśmie nagrał inne pytanie, na przykład bym spytał: Heniek, a Jurek to dobry kolega czy zły? I potem byłoby widać, jak ty z przekonaniem mówisz zły, rozumiesz?

Pan Henryk rozumiał. Wiedział przecież, że istnieją takie możliwości techniczne, szczególnie odkąd w stanie wojennym puszczali w radio nagranie rozmowy Wałęsy z bratem. Dużo się o tym mówiło prawie w każdym domu. Ale pani Elżbieta… Była przed Domem razem z Tarnawskim. Patrzyła ukradkiem w kamerę, zbierała się, żeby powiedzieć coś, co z trudem przechodziło jej przez gardło i w końcu powiedziała… to, co powiedziała. A Tarnawski przytakiwał i to gorąco. Jaki inny mogłoby to mieć sens? Jeśliby nawet wszyscy stanęli za panem Henrykiem jak pluton wiernych żołnierzy, a ona jedna stanowiłaby zdradziecki wyjątek, to byłoby lepiej, gdyby ten pluton był, by tak rzec, plutonem egzekucyjnym. I nie było w tej myśli cienia przesady – pan Henryk czuł jasno, że jeżeli pani Elżbieta go zdradziła, nic na tym świecie nie było już w stanie go uleczyć.

Jednak bał się spytać. A wiedzieć musiał.

– No ale ona… – zaczął pan Henryk. – Bo gdy na końcu … widziałeś to?

Pan Ryszard pochylił się do pana Henryka, odkaszlnął, chciał coś powiedzieć, ale kaszel nie puszczał, więc pan Ryszard tylko pokręcił głową i kasłał dalej.

– To właśnie jest najgorsze – powiedział w końcu pan Ryszard zachrypniętym głosem. – Odkąd puścili ten kawałek w dzienniku… prawie wszyscy w Domu widzieli…, ja nie widziałem… Elżbieta płacze – pan Ryszard znowu zamilkł, walcząc z kaszlem, w końcu chrząknął kilka razy i odetchnął głęboko. – Dawali jej na uspokojenie, nie pomogło. Wreszcie zaczęła pisać te kartki i dziś od rana rozlepia. Na kioskach, na przystankach.

– Jakie kartki? – spytał pan Henryk, zbaraniały.

– Przyniosłem ci… zaraz znajdę… i coś jeszcze…

Pan Ryszard wstał, z pewnym mozołem podgiął biały fartuch i zaczął nurzać ręce w kieszeniach swetra… kieszeniach spodni…

– A ty jak wszedłeś? – spytał pan Henryk, patrząc, jak pan Ryszard szuka kartki pani Elżbiety. – Podobno nikogo do mnie nie wpuszczają.

– Masz – powiedział pan Ryszard, podając złożoną w czworo kartkę z zeszytu w kratkę. – Ma się te znajomości, Heniek. Ty nie wiesz nawet, z kim mieszkasz w jednym pokoju.

Pan Henryk jednak nie słuchał dalej, z kim mieszka w jednym pokoju, tym bardziej, że pan Ryszard znowu się rozkasłał. Pan Henryk rozwinął kartkę. Szczęśliwie pismo było duże i wyraźne, mógł wszystko przeczytać bez okularów. Na górze napisane było Sprostowanie. Dalej znajdował się tekst następującej treści:

W związku z informacją na temat Domu Spokojnej Starości nr 3 w Warszawie, podaną w Dzienniku Wieczornym dnia 7 października o godzinie 22.40 oświadczam, że moja wypowiedź została przez realizatorów całkowicie wypaczona. Po pierwsze, część mojej wypowiedzi, dotyczącej zupełnie innej osoby, podano jako wypowiedź o panu Dąbrowskim. Po drugie, moją wypowiedź na temat pana Dąbrowskiego tak poszatkowano i ucięto, że wypadła negatywnie, a nie, zgodnie z moimi odczuciami, czyli pozytywnie.

Jestem oburzona celowym szkalowaniem przez Telewizję Polską pana Henryka Dąbrowskiego, który nie tylko nie jest odpowiedzialny za konflikt w Domu Spokojnej Starości nr 3, ale wręcz robił, co mógł, aby ten konflikt rozwiązać, a w końcu poświęcił dla nas swoje zdrowie i obecnie przebywa w szpitalu.

Elżbieta Krystyna Dąbrowska,

Pensjonariuszka Domu Spokojnej Starości nr 3 w Warszawie (Zbieżność nazwisk jest całkowicie przypadkowa)

Pan Henryk przeczytał do końca, po czym zaczął czytać jeszcze raz. I jeszcze raz.

– Od rana rozlepia to na mieście – powiedział pan Ryszard. – W nocy napisała pięćdziesiąt takich kartek. I jeszcze list do redakcji Dziennika. Masz.

Pan Ryszard podał panu Henrykowi złożoną na pół kopertę, zaadresowaną do Telewizji Polskiej na Woronicza. W środku był list o treści podobnej do Sprostowania, ale dłuższy i bardziej szczegółowy. Pani Elżbieta pisała między innymi: Zmanipulowano wypowiedzi moje i innych pensjonariuszy po to, by zrobić z pana Henryka Dąbrowskiego kozła ofiarnego. Dalej pani Elżbieta wzywała redakcję do sprostowania fałszywie podanych faktów: jeżeli bliskie są Państwu takie wartości, jak miłość prawdy
i niekrzywdzenie drugiego człowieka.

– Chryste! – wykrzyknął pan Henryk. – Przecież ją mogą za to wsadzić do więzienia! I te kartki na mieście… potraktują to jak ulotki. Tego nie wolno!

Pan Ryszard pokiwał ciężko głową.

– Tak. No właśnie. Tak.

– Miły Jezu! Ona wie, że tu jesteś?

Pan Ryszard kiwnął głową.

– Dlaczego nie przyszła?

– Nie wpuszczają nikogo – powiedział Ryszard i dodał. – Ja to co innego, mówiłem ci.

– Miły Jezu! – pan Henryk złapał się za głowę na myśl o niebezpieczeństwie, na które dla niego naraziła się pani Elżbieta. – Pięćdziesiąt kartek… zaaresztują ją albo, nie daj Boże, jeszcze dostanie pałą… albo wyrzucą z Domu i ześlą gdzieś paręset kilometrów od Warszawy!

– Spokojnie, Heniek, nie gorączkuj się tak – powiedział pan Ryszard. Stał właśnie w nogach łóżka, studiując Kartę Pacjenta, którą wyjął z metalowej oprawki, przytwierdzonej do łóżka.

– Trzeba coś zrobić! – wykrzyknął pan Henryk i spuścił nogi na podłogę.

Wdech… wydech… w porządku. Nie był już tak słaby, jak wczoraj w nocy… jak dzisiaj z rana. Trochę szumiało mu w głowie. I czuł jakąś nadmierną lekkość od żołądka w górę, co mogło być z głodu. Lub długiego leżenia.

– Kładź się – powiedział pan Ryszard.

Tymczasem pan Henryk zdołał już zebrać siły i wstać całkiem udatnie, musiał jednak przytrzymać się łóżka, bo zawrót głowy niemal rzucił go do tyłu.

– Kładź się – powtórzył pan Ryszard. – Ja się zajmę wszystkim. Zresztą… już się zająłem.

– Trzeba natychmiast ją powstrzymać! – powiedział pan Henryk i usiadł. – Trzeba… najlepiej usunąć, tak, trzeba usunąć te kartki, jak najszybciej. I tego listu – nie wysyłać!

Pan Ryszard włożył wprawnie Kartę Pacjenta do ramki i spojrzał znad okularów na siedzącego na łóżku pana Henryka.

– Widzę, Heniek, że w wojsku byłeś dowódcą, co? – powiedział kpiąco, jak to on. – W jakim stopniu służyłeś?

– Porucznik! – odpowiedział pan Henryk odruchowo.

– To idziesz pod moją komendę! – powiedział pan Ryszard z tryumfem i zasalutował palcem do gołej głowy.

– Ale wyszedłem w stopniu kapitana! – wykrzyknął pan Henryk szybko. Jak mógł zapomnieć?!

– No dobra, w takim razie dowodzimy we dwóch.

Pan Henryk zacisnął powieki i otworzył. I znowu zacisnął. Ciągle lekko kręciło mu się w głowie. Nie dałby rady sam zrobić tego, co musiało być zrobione.

– Rysiek, na serio… – zaczął pan Henryk. – Ona nie może tego dalej robić…

– Spokojnie!

– Ja cię muszę prosić …

– Nie musisz. Już ci powiedziałem.

– … żebyś, nie wiem jak, ale zerwał…

– Zerwane! Mówię ci przecież, że zerwane.

– To znaczy? – spytał pan Henryk zdumiony.

– Wysłałem za nią Borzyma. Kazałem mu iść trop w trop i odrywać kartkę po kartce. A listu, jak widzisz, dotąd nie wysłałem.

– No, nie! – zawołał pan Henryk. – No, nie…! Niech cię kule biją, Rysiek!

Pan Ryszard zaczął się śmiać po swojemu, z trzęsieniem, i właśnie chciał coś powiedzieć panu Henrykowi, gdy otworzyły się drzwi i do pokoju wszedł ordynator, a z nim cały jego orszak.

– A co tu … co to?! – zagrzmiał ordynator. – Kto pozwolił?!

Pan Ryszard wolno odwrócił się ku drzwiom. Ze śmiechu nie zostało ani śladu.

– Od pozwalania… to jestem ja – powiedział pan Ryszard. – I proszę zwrócić większą uwagę na pacjenta. W nocy były problemy z krążeniem.

Pan Henryk patrzył jak urzeczony na rozstępujący się przed panem Ryszardem tłum lekarek, lekarzy i pielęgniarek. I pomyśleć, jak się dobrali – on, Elżbieta i Rysiek! Razem mogliby dokonać… hm… Pan Henryk chwilę szukał w myślach czegoś, co naprawdę warte byłoby zachodu, a tymczasem ordynator zdążył już dojść do siebie.

– I kto to był?! – spytał, obracając się wokoło. – Nawet nie wiem, kto i skąd! – mówił jednak ciszej, niż na początku i zaraz machnął ręką.

Zbadał pana Henryka nadzwyczaj dokładnie i zlecił tyle badań, że aż do obiadu pan Henryk nie był ani przez chwilę sam ze swoimi myślami. Choć więc tyle faktów pozostało nieuporządkowanych, a wydarzenia następowały tak szybko po sobie, że pan Henryk za nimi zwyczajnie nie nadążał, wiedział i czuł jedno – tego właśnie dnia, 8 października 1987 roku, po mającej miejsce uprzedniego dnia śmierci – dokonał powtórnych narodzin, czyli swojej osobistej reinkarnacji. Rozpoczął nowe życie, w którym na zawsze już, od początku do końca, będzie związany z kobietą imieniem Elżbieta. Choćby mieli się kłócić i zadawać sobie najgorsze rany, po tym, co uczyniła dla niego, na co się dla niego naraziła… pozostanie przy niej aż do końca. A ona przy nim. Pokazała, udowodniła, że jest dla niego gotowa na wszystko. A jeśli go poprosi o… o więcej, niż mógł dać… o… o coś, co dla niej miało takie znaczenie… to trudno, pan Henryk ulegnie… choć w ostateczności. Najważniejsze było, by ani na chwilę nie zerwać tej więzi, która dla pana Henryka okazała się tak życiodajna (a jej brak – śmiercionośny i to dosłownie, prawie dosłownie!). Jak i kiedy to się stało, pan Henryk nie wiedział, ale czuł z niezachwianą pewnością, że żyć bez pani Elżbiety już nie byłby w stanie. Łagodna jak anioł, czy złośliwa jak jędza, stała mu się potrzebna do życia jak woda i powietrze. Jak słońce dla słonecznika. Jak świeży chleb dla głodnego. Jak mocna, gorąca herbata z cukrem (w termosie) dla wielbiciela herbaty, o, właśnie.

W białej plastikowej torbie, którą tego wieczoru pan Henryk znalazł przy swoim łóżku – domyślał się, że przyniósł ją i zostawił pan Ryszard, zaś pan Henryk zbyt był przejęty, by to zauważyć – znajdowała się maszynka do golenia, kapcie, szczoteczka do zębów, pasta, mydło i ręcznik. Niestety, nie było ani termosu, ani elektrycznej grzałki.

W piątek pielęgniarka (ta, co w czwartek w nocy) zauważyła, że pan Henryk jest nie ten sam i przypisała to lekarstwu, zaleconemu przez ordynatora.

– W aptece pan tego nie dostanie, skąd! To jest z darów z Zachodu.

Pan Henryk nie tylko czuł się lepiej na duszy i ciele, ale też dostał niesłychanego apetytu – po prostu cały czas był głodny. I tęsknił za herbatą, czarnymi pokruszonymi listkami zalanymi wrzącą wodą plus dwie łyżeczki cukru na szklankę. Pan Ryszard opuścił pana Henryka z konieczności nagle i wiele rzeczy zostało niedopowiedzianych. Czy odwiedzi go ponownie? Dlaczego właśnie pan Henryk został wybrany na zbrodniarza i zdrajcę? Co działo się obecnie w Domu? Przede wszystkim jednak pan Henryk niepokoił się, czy aby pani Elżbieta nie poniosła jakiegoś szwanku w trakcie swojej misji oczyszczania jego dobrego imienia. Mimo tych niepewności pan Henryk przebywał właściwie bez przerwy w jasnym świetle nadziei i szczęścia. Drzemał, budził się, wyglądał przez okno, nasłuchiwał, jadł i chodził do toalety, a wszystko to robił w atmosferze jakiegoś wewnętrznego rozentuzjazmowania i roztkliwienia zarazem. Kiedyś podobnie czuł się po narodzinach pierwszego dziecka, Iwonki, a w dzieciństwie – gdy dostał od wuja rower.

W czasie piątkowego obchodu ordynator, naciskany pytaniami pana Henryka, wyjaśnił, że wdrożona kuracja lekowa będzie kontynuowana do końca przyszłego tygodnia. W tym czasie pan Henryk przebywać ma na obserwacji w szpitalu. Za tydzień, w piątek, zostanie podjęta decyzja, co dalej. EEG nie wykazało żadnych zmian w obrębie głowy pana Henryka. Od poniedziałku do środy pan Henryk miał przejść badanie aparatem Holtera, co obwieszczone mu zostało w tonie szczególnego wyróżnienia i pan Henryk zaczął się zastanawiać, czym właściwie na nie zasłużył. Czy troszczono się o niego specjalnie na polecenie władz, czy w buncie przeciw nim? W dalszym ciągu nie wolno mu było przyjmować wizyt ani oddalać poza oddział, i w ogóle miał raczej leżeć, niż chodzić.

ROZDZIAŁ 18

W piątek po południu pan Henryk poczuł się na tyle dobrze, że spędził w łazience ponad pół godziny, po czym ogolony i ogólnie odmłodzony, zabrał się za pisanie listu do pani Elżbiety. Papier – całkiem ładny – dostał od pielęgniarki, długopis zaś pożyczyła mu salowa (raczej pożyczyła dla niego, i to z pokoju pielęgniarek, i to bez ich wiedzy. Ale trudno.).

Najdroższa. Tak chciał napisać w nagłówku. Czy tak będzie dobrze? Pan Henryk zamknął oczy Najdroższa… Nie mógł napisać inaczej – to właśnie słowo najlepiej oddawało prawdę. Najdroższa Elżbietko, moja Słodka Stokrotko! Pani Elżbieta spuściła oczy i zaczęła poprawiać włosy, wpinając z lewej strony spinkę nieco wyżej… Była ubrana w kremową miękką bluzeczkę i jasny sweterek, siedziała naprzeciwko pana Henryka przy stoliku w jadalni Domu i uśmiechała się… uśmiechała się ze spuszczonymi oczami. Spójrz na mnie!, chciał powiedzieć pan Henryk. Pozwól mi zatonąć w tych twoich szarozielonych oczach!

– Kolacja! – powiedziała salowa, wjeżdżając do pokoju z wielkim stalowym wózkiem. Pan Henryk otworzył oczy, natrafiając spojrzeniem na białą kartkę. Tyle mógłby na niej napisać…, gdyby przelał na nią wszystkie swoje uczucia, byłaby teraz gorąca jak po prasowaniu żelazkiem… a pewnych rzeczy by wręcz napisać nie wypadało!

W sobotę po śniadaniu na kartce znajdowało się, co prawda, dopiero kilka zdań, ale w głowie pana Henryka było rojno od obrazów pani Elżbiety w różnych prawdziwych i wymyślonych sytuacjach. Serce miał tak roztopione od czułości i pragnienia, że gdyby tego dnia miało odbyć się słynne „badanie aparatem Holtera”, być może zostałoby zarejestrowane jakieś nieznane dotąd nauce zjawisko. A o dziesiątej z minutami otworzyły się drzwi i weszła pani Elżbieta. Pan Henryk nie rzekł nic, tylko odłożył kartkę i długopis salowej, i czekał. Pani Elżbieta podeszła do łóżka, postawiła na podłodze wyładowaną plastikową torbę, po czym powiedziała:

– Udało mi się przemknąć… ale mogą mnie wyrzucić w każdej chwili… jeśli lekarz dyżurny wykryje.

Pan Henryk chwycił ją za ręce i zaczął ciągnąć do siebie, pani Elżbieta zachwiała się i opadła na łóżko, pan Henryk objął jej ramiona i przyciągnął bliżej, po czym objął mocniej, przez plecy.

– Najdroższa! – powiedział, całując jej ręce, ramiona, szyję, policzki – co tylko miał najbliżej.

– Och, Heniu! – wyszeptała pani Elżbieta. – Jak się czujesz… jak ty tu żyjesz…

– Nic bez ciebie… nic bez ciebie… – odpowiedział pan Henryk nieco nieprzytomnie, ale pani Elżbieta widocznie i tak zrozumiała, bo zaczęła go głaskać po głowie, i tulić i odwzajemniać pocałunki… przepraszała go przy tym (choć nie zawiniła), powtarzając: – Straszne, to było takie straszne, tak straszne, takie straszne!

– Teraz już nigdy mnie nie opuścisz – powiedział pan Henryk. – I ja nigdy cię nie puszczę, musisz być ze mną, musisz mi przysiąc, że …

– Tak, tak, tak – powtarzała pani Elżbieta w odpowiedzi. – Ja też zrozumiałam, że… nigdy, nigdy, cokolwiek będzie…

– Jak powiedziałaś, że się zawiodłaś…

– Przecież to było fałszerstwo, ja nie w tym sensie!

– Wiem, wiem, ale pomyślałem, że to przez to, że ja nie mogłem… a ty chciałaś… i zawiodłem, ty byłaś zawiedziona…

– Nie, nie! To jest – nie wtedy! A poza tym… ja to już jakoś sobie wytłumaczyłam. Może to jest takie moje przeznaczenie, żeby nigdy… nigdy nie móc mieć takiego prawdziwego… wiesz…

– Jak to! – zakrzyknął pan Henryk. – To, co jest między nami, to jest nieprawdziwe?! Tak uważasz?

– Nie, nie, nie. No i właśnie. Tym bardziej. I dlatego trudno – pani Elżbieta spuściła głowę, ale nie odsuwała się od pana Henryka.

– Najdroższa… – powiedział pan Henryk. Przez chwilę patrzyli na siebie w milczeniu, jak dwoje rozbitków po straszliwej burzy, niepewnych, czy mają już prawo do nadziei, czy nawałnica minęła, a oni naprawdę ocaleli.

– Jak ty schudłeś, Heniu! – zauważyła pani Elżbieta z nagłym przestrachem. – Przez ten tydzień straciłeś chyba z pięć kilo!

Pan Henryk pokiwał głową, obłudnie udając smutek.

– Tak, wiem, widziałem w lustrze. Chyba postarzałem się o kilka dobrych lat.

– Ależ skąd! – wykrzyknęła pani Elżbieta. – Wcale nie! Wyglądasz bardzo przystojnie. Może nawet lepiej, niż przedtem. Tylko żeby to nie był znak choroby.

– A widzisz…, to już rozumiem, dlaczego pielęgniarki tak stale tu zaglądają – powiedział pan Henryk, ignorując ostatnie zdanie pani Elżbiety. – A salowa jest po prostu dla mnie, no, bardzo miła!

– To znaczy? – spytała pani Elżbieta, cofając się.

– No wiesz, rozumiesz chyba. Wiesz, jak to jest. Panie Heniu, a może chlebka, panie Heniu, co pan taki smutny.

Widząc, że pani Elżbieta milczy, pan Henryk natychmiast zmienił front.

– Żartuję, nie wzięłaś tego poważnie, prawda?

– Bo ty tak serio o tym mówisz i ja nie wiem właściwie…

Pan Henryk chwycił rękę pani Elżbiety i wsunąwszy sobie pod piżamę, położył na sercu.

– Słyszysz? Moje serce bije tylko dla ciebie.

Pani Elżbieta uśmiechnęła się, ale lekko.

– Słyszysz? Wyraźnie słychać – Elż–bie–ta, Elż–bie–ta.

Pani Elżbieta wyrwała rękę i żartobliwie przejechała nią po nosie pana Henryka.

– Nie masz guzików przy piżamie, jak możesz tak chodzić!

– Ależ ja leżę! Leżę tu sam jak palec. A wiesz, z kim chciałbym leżeć.

Pani Elżbieta roześmiała się.

– Zdejmuj to paskudztwo!

– Słucham? – zdziwił się pan Henryk.

Tymczasem pani Elżbieta wyciągnęła z plastikowej torby mniejszą torbę, a z niej z kolei – piżamę pana Henryka, starą, dobrze znajomą piżamę, ongiś zagubioną w Pałacu!

– Była trochę poprzecierana, więc ją pięknie wyreperowałam, połatałam, naszyłam ci śliczną niebieską kieszonkę i zobacz – jak nowa! – pani Elżbieta z dumą rozpostarła górę od piżamy, pokazując panu Henrykowi swoje dzieło, pana Henryka zaś zalała fala wzruszenia. Cały czas miała jego piżamę! Kłócąc się z nim, dręcząc i drażniąc, jednocześnie wracała do swojego pokoju, by łatać jego ubranie! Co za niezwykła, niezwykła, niezwykła kobieta! Jego już na zawsze, do końca dni.

Pani Elżbieta pozostała w pokoju pana Henryka jeszcze przez pół godziny, a opatrzność tak życzliwie patrzyła na tę wizytę, że za jej zrządzeniem nikt w tym czasie im nie przeszkadzał. Dopiero około jedenastej pielęgniarka – która najwidoczniej była w zmowie – taktownie zapukała do drzwi, po czym weszła do pokoju, mówiąc:

– Za kwadrans zjawi się na oddziale lekarz, więc…

Pan Henryk rzucił się całować ręce pani Elżbiety i może nawet by jej nie puścił (trudno, niech się dzieje, co chce, piłą go przecież nie odetną), ale pielęgniarka czekała pobrzękując kluczykami i pan Henryk nie chciał dalej narażać pani Elżbiety na kłopotliwą sytuację. Najważniejsze jednak było to, że pani Elżbieta obiecała przyjść do niego znowu w niedzielę, a więc następnego dnia.

Dopiero dużo potem, po obiedzie i wieczorem, porządkując fakty i przeżywając na nowo wydarzenia ostatnich godzin, pan Henryk zrozumiał, że odwiedziny pani Elżbiety były możliwe zapewne dzięki odpowiednim zabiegom pana Ryszarda. To on, jak się wyraził, miał znajomości. Pan Henryk przelotnie rozważył różne warianty układów pana Ryszarda, po czym machnął ręką i zajął się czymś innym. Albo się komuś ufa albo nie. Pan Henryk dawno wybrał – zaufał panu Ryszardowi i to od stóp do głów. Miał chłop swoje tajemnice, ale pan Henryk czuł, że są to tajemnice uczciwe i szlachetne.

Mimo odejścia pani Elżbiety, pan Henryk przez całą sobotę i niedzielny poranek pozostawał w jej towarzystwie. Nie tylko po wielokroć przypominał sobie jej obraz – jak siedziała na jego łóżku, jak stała obok, trzymając go za rękę, jak odwróciła się w drzwiach, posłała mu pocałunek i pomachała ręką na do widzenia – nie tylko słyszał jej słowa (zrozumiałam, że nigdy, cokolwiek będzie…, cię nie opuszczę, dodawał w duchu pan Henryk), ale też pił zrobioną przez nią do termosu herbatę, przekąszał pikantne małe kanapeczki, jadł słodkie jabłka (starkingi), a na deser raczył się maślanymi petit beurami, które moczył w herbacie z cytryną (cytrynę pani Elżbieta pokroiła w plasterki i zawinęła w aluminiową folię, aby się nie zsychała). To był luksus, to był niesłychany komfort, to była najczulsza opieka kochającej kobiety – to był, mówiąc prosto – raj. Otulony miękką, ciepłą piżamą ze wszystkimi guzikami na miejscu, pan Henryk wdychał z zachwytem zapach pani Elżbiety, którym przepojona była flanela. Za nim, na ramie łóżka, wisiał gruby, kremowy ręcznik, również znaleziony przez pana Henryka w plastikowej torbie od pani Elżbiety. Zapakowała mu nawet mydło pachnące lawendą i krem po goleniu!

Odwiedziny niedzielne były bardzo przyjemne, choć krótkie – już po pół godzinie rozległo się pukanie do drzwi i pani Elżbieta z panem Ryszardem musieli się pospiesznie ewakuować. Niemniej pan Henryk zdążył dowiedzieć się, że kontakty pana Ryszarda umożliwiały wizyty co drugi dzień – prawdopodobnie zgodnie z rytmem pracy osoby, którą znał pan Ryszard. Oboje przynieśli panu Henrykowi, oprócz nowej herbaty do termosu i nowych kanapek, także wiele wiadomości. Okazało się, że Eugenia następnego dnia po śmierci Huberta i wypadku pana Henryka była zmieniona nie do poznania – w ciemnych okularach, jakby płakała, cicha, wstrząśnięta i prawie pokorna. O wyrzucaniu kogokolwiek nie było mowy, ani tym bardziej o rozwiązywaniu Domu. Nalegała jedynie, aby delegacja pensjonariuszy z niewiadomych przyczyn przeprosiła kucharkę, co natychmiast sprawnie zostało przeprowadzone przez pana Grzegorza i panią Alicję z Rady Mieszkańców.

Początkowo powszechnie żałowano pana Henryka, Huberta zaś sklasyfikowano jako niepoczytalnego, być może z powodu choroby, która miała go w efekcie zabić. Nikt nie wiedział, że brytyjski dziennikarz uruchomił kamerę i że sprawa nabrała ponadlokalnego zasięgu. Ktoś wyrzucił plakat pani Mroczek (nie wiadomo, co dokładnie na nim było, niewyjaśnione też zostało do końca, kto i po co śpiewał Mazurka Dąbrowskiego – być może dwaj gracze palacze, którzy dołączyli w ostatniej chwili). O stanie pana Henryka dowiedzieli się wszyscy od Tarnawskiego, który przecisnął się do karetki i któremu lekarka powiedziała: „Żyje i żyć będzie”. Tylko on zresztą widział dokładnie cały wypadek, reszcie pensjonariuszy widok przysłoniła ciężarówka, tak, że początkowo pani Elżbieta myślała, że to Hubert jest ranny, a pan Henryk krząta się gdzieś w pobliżu. Milicja zjawiła się dosłownie w chwili wypadku i zablokowała pensjonariuszom wyjście na Belwederską. Pan Ryszard wrócił do domu dopiero we wtorek, kiedy było już po nagraniu telewizyjnym. Wrócił, bo ktoś ze znajomych usłyszał w Radio Londyn wiadomości o jakiś zamieszkach wokół Domu Seniora na Belwederskiej. Wizyta ekipy telewizyjnej była szokiem. Chodziły słuchy, że będą robić audycję pośmiertną o Hubercie, jako o komuniście i – podobno – koledze Gomułki, ale były to bzdury potrójne, bo Hubert ani nie pasował do tego wiekiem, ani ideologią, ani w końcu telewizja nie ekscytowałaby się nim z powodu Gomułki, o którym od dawna było cicho, sza.

Dziennikarz i jego ekipa przyjechali z gotową historią. Szybko się okazało, że była to historia o panu Henryku – ambitnym spryciarzu, który dla własnych celów chciał posiać zamęt w Domu Spokojnej Starości nr 3 w Warszawie.

– Miły Jezu! – wykrzyknął pan Henryk, w zdenerwowaniu słuchając tej historii. – Ale po co miałbym to robić, jeśliby jedzenie było dobre?! W jakim celu?!

– We własnym – odrzekli chórem pani Elżbieta i pan Ryszard. No, tak, obywatel, który robi coś we własnym celu, to było zawsze najbardziej podejrzane w Polsce Ludowej.

– Więc dlaczego mnie nie aresztują? – spytał pan Henryk.

– Po co? Dla nich najważniejsze jest, aby jak najszybciej zamknąć całą sprawę. Nie puścili żadnej wiadomości w gazetach, ani w głównym Dzienniku. Dali tylko krótki sygnał do dziennikarzy, że to pomyłka, bzdura i wycofują temat.

– I dlatego Rysio mnie przekonał, żebym nie wysyłała tego listu do telewizji w twojej obronie – powiedziała pani Elżbieta. – Że lepiej dać sprawie przyschnąć.

– Żeby cię, Heniek, nie męczyli – dodał pan Ryszard.

– Tak – przytaknął skwapliwie pan Henryk. – Absolutnie żadnych listów.

Dziennikarz w prosty sposób udowodnił, że panu Henrykowi nie chodziło o jedzenie. Pytał: Czy wie pani, jaką sumę ma pan Dąbrowski na koncie walutowym? I chociaż pensjonariusze nie dali się wciągnąć w te dyskusje, jednak zasiane przez dziennikarza ziarna zaczęły kiełkować w ich umysłach. Nie od razu, ale po kilku dniach.

– Ale co oni myślą? Że jakie ja tu niby mam podejrzane interesy?! – złościł się pan Henryk.

– Ukryte.

– To jest Polska, Heniek – powiedział pan Ryszard. – Wiesz, czego Polak najbardziej się boi.

– Wiem. Że ktoś go zrobi w konia.

– Właśnie.

Tak więc chociaż pani Elżbieta, oburzona, rozgłaszała naokoło, że to wielkie bogactwo pana Henryka to sto dolarów przysłane przez córkę „na grób”, jednak nieufność nie znikała!

– Dużo bym dał, żeby mieć sto dolarów – powiedział jej pan Zdzisław Gracz. – Nawet z dwudziestu byłbym całkiem zadowolony.

– A Sabina i Bożena? – spytał pan Henryk ostrożnie, niepewny, czy chce wiedzieć. Gdyby to wszystko zdarzyło się miesiąc temu, gdy miał skórę nosorożca, a serce jak jakiś orzeł samotnik! Za dużo osób dopuścił do siebie, jedna, najwyżej dwie i wystarczy, a reszta…

– Och, one były po prostu cudowne! – wykrzyknęła pani Elżbieta. – I po tej audycji opiekowały się mną jak dwie matki!

– A pani Mroczek? – spytał pan Henryk, już spokojniejszy.

– Ooo, bardzo, bardzo w porządku! – powiedziała pani Elżbieta gorąco. – Zawsze ją lubiłam, mimo, że ty jej nie ufałeś i nie wierzę, żeby to ona zrobiła wtedy tę dziurę papierosem w mojej serwetce. A najbardziej mnie ujęła, że gdy ta głupia Lusia… – pani Elżbieta zająknęła się i nagle zamilkła.

– Co głupia Lusia? – spytał pan Henryk z ciekawością.

– Nie… nic. Nie chciałam o tym mówić, żeby cię nie denerwować. To tylko pokazuje, jacy potrafią być niektórzy ludzie… U nas w pokoju Lusia… ta głupia Lusia mówi, jak Dąbrowski ma sto dolarów, to przecież mógłby kupić sobie codziennie dziesięć deko szynki i starczyłoby mu pieniędzy do końca życia, więc po co było robić tę całą awanturę – jakby zapomniała, że to przecież ona sama narzekała na jedzenie i przecież to ona razem z Mroczkową i panią Basią zwołały to zebranie! A na to pani Władka: „A dla pani też by starczyło tej szynki? I dla mnie?”. A ona: „No może by starczyło… jeśliby sprzedał dolary po dobrej cenie”. A Mroczkowa: „Wami to można kręcić, jak się chce, tylko trzeba powiedzieć, że ktoś ma pieniądze, już go będziecie podejrzewać o wszystko. Człowiek leży w szpitalu, ledwie dycha, bo chciał tego idiotę z jezdni ściągnąć, a ci mu będą pieniądze w kieszeni liczyć! Dalej jazda! Jak chce się coś liczyć, to swoje! A nasze pieniądze ma dyrekcja i dyrekcja ma nam kupować szynkę, nie Dąbrowski!”.

W niedzielę wieczorem pan Henryk myślał, czy by nie powtórzyć swojego wyczynu ze środy i nie przemknąć się do telewizora. Choć go pan Ryszard zapewnił, że „sprawa Dąbrowskiego” ucichła ostatecznie i nikt już do niej nie wraca, panu Henrykowi ciągle się zdawało, że gdyby znowu znalazł się w salce na końcu korytarza, natrafiłby na jakiś ciąg dalszy. Jednak pod kołdrą było ciepło, poduszka miękko układała się pod głową, pokój w półmroku lampki nad drzwiami (wczoraj salowa wkręciła nową żarówkę, miły pomysł) wyglądał znajomo i przytulnie, okna, choć bez firanek, szczelnie odgradzały od mroku. Pan Henryk leżał otoczony rzeczami pani Elżbiety, jak amuletami. Leżał, myślał, rozważał, wspominał – i w końcu postanowił nie wstawać, aż rano.

ROZDZIAŁ 19

W poniedziałek w drodze do toalety zakręciło się panu Henrykowi w głowie i poczuł, że najchętniej wróciłby do łóżka. Nie. Co to, to nie, powiedział do siebie. Zależałem się. Łóżko zaczęło wysysać mi siły. Po umyciu się pan Henryk nie wrócił więc pod kołdrę, tylko najpierw przemierzył trzykrotnie korytarz, a następnie zasiadł na łóżku i, czekając na śniadanie, spróbował prostej gimnastyki – ręce zgięte w łokciach wznieść na wysokość klatki piersiowej, ściągnąć do tyłu, wyprost, pogłębić. I jeszcze raz.

Był to pierwszy poniedziałkowy poranek od ośmiu lat, kiedy pan Henryk nie poszedł na cmentarz do pani Czesławy. Niby nie mógł opuszczać szpitala, ale był to w końcu tylko zakaz lekarski, bo oficjalnie żadna sankcja na jego wolność nie została nałożona. Gdyby więc się uparł, by wyjść, pewnie nikt by nie dał rady go zatrzymać, jednak pan Henryk czuł, że tyle aż sił nie zgromadzi. Zależało mu też na dokończeniu badań. Musiał zacząć pracować nad powrotem do formy.

Szczęśliwie, aparat Holtera, w który ubrano pana Henryka zaraz po śniadaniu, choć składał się z elektrod i przewodów, jednak nie uniemożliwiał ani chodzenia, ani prostej gimnastyki. Około południa pan Henryk zmęczony i zadowolony zasiadł do herbaty. Brakowało mu w pokoju krzesła. Siedzenie na łóżku (bokiem, z nogami spuszczonymi) było uciążliwe ze względu na nadmierną wysokość i brak oparcia pod plecami. Pan Henryk sięgnął po długopis salowej i kartkę z podkładką. Nadszedł czas na stworzenie planu.

I nagle pan Henryk zdał sobie sprawę, że jest sam. Zwykle w kwestii wszystkich planów, decyzji, podejmując jakąkolwiek życiową sprawę, choćby i przejazd autobusem na drugi koniec miasta, rozmawiał z panią Czesławą, robili to we dwoje. I najczęściej pani Czesława występowała jako głos rozsądku. Oj, Heniu, w dwadzieścia minut nie zdążysz dojechać na Plac Trzech Krzyży, po co się spieszyć, wyjdź lepiej te dziesięć minut wcześniej, mówiła. Od środy, odkąd pan Henryk obejrzał audycję telewizyjną, milczała. Owej strasznej nocy nie pocieszała pana Henryka, potem nie cieszyła się razem z nim. Nie unosiła się nad lawendowym mydełkiem od pani Elżbiety, to było oczywiste, tego nikt od niej nie wymagał, ale nie komentowała też porannej gimnastyki pana Henryka, nic, nic, nic. Cisza. A i pan Henryk też nie zwracał się w jej stronę. Gdyby tylko mógł, poszedłby oczywiście dziś rano na Powązki. Ale nie zwrócił się wprost, nie powiedział: no widzisz, dziś nie mogłem, pierwszy raz nie poszedłem – nie, ani słowa. Ani od niej, ani od niego.

Pan Henryk spojrzał na kartkę. Załatwić krzesło, tak. Dowiedzieć się o migotanie przedsionków, co to jest i czy uniemożliwia normalne życie (czego nie wolno), załatwić sprawę Bożeny, tylko jak? Mogła się denerwować, należało zadzwonić (tylko kto?), a może dzwoniła do Eugenii, może należało uprzedzić Eugenię? Może powinien napisać krótki list i poprosić panią Elżbietę jutro o wysłanie? Dalej – pogrzeb Huberta. W ogóle – sprawa Huberta. Pani Elżbieta ani pan Ryszard jakoś nic o tym nie mówili, a przecież Hubert nie żył, ten człowiek zwalił się na asfalt w śmiertelnym upadku, i nikt nic… cisza, żadnych komentarzy. A pani Elżbieta, tak mocno związana z nim w ostatnich dniach? Pan Henryk zamyślony zwrócił głowę w stronę otwierających się wolno drzwi. Już obiad?

– Panie Dąbrowski, pewna osoba dostała pozwolenie na widzenie z panem – powiedziała miła lekarka, która pierwszego dnia okazała mu tyle życzliwości. – Zaraz ją wpuścimy, tylko niech pan się przygotuje na dużą niespodziankę.

Pan Henryk pokiwał głową w milczeniu. A więc to nie ona była znajomą Ryszarda – najwyraźniej nie wiedziała, że pan Henryk przyjął już odwiedziny pani Elżbiety w szpitalu i to dwukrotnie. Tym razem jednak pani Elżbieta załatwiła widocznie jakąś oficjalną przepustkę. Miał na nogach skarpetki od niej, cudowne, miękkie, z niegryzącej wełny, brązowe z niebieskim szlaczkiem. Zaraz jej za nie podziękuje.

– Ktoś, kogo pan dawno nie widział, najbliższa dla pana osoba…

Pan Henryk kiwnął głową. Tak, najbliższa, najbliższa. Skąd jednak lekarka o tym wiedziała?

– Wie pan o kogo chodzi? Ostatnia osoba, której pan może się spodziewać…

Pan Henryk przestał kiwać głową.

– …, ale najbliższa panu pokrewieństwem…

– Niemożliwe! – wykrzyknął pan Henryk.

– Domyślił się pan! – zawołała lekarka. – Wpuścimy tutaj tę osobę, ale musi pan obiecać, że się pan nie zdenerwuje… Jak się pan teraz czuje, co?

– Dobrze. Ale to niemożliwe. Bożena…? – powiedział pan Henryk wstając. W jednym ręku trzymał ciągle długopis salowej. Lekarka odwróciła się i wyjrzała na korytarz.

Niemożliwe. To nie jest możliwe, pomyślał pan Henryk i ujrzał, jak do pokoju wchodzi Bożena w obszernym, białym fartuchu. Miała krótko obcięte jasne włosy. Okulary w brązowej oprawce maskowały wyraz oczu, uwypuklając jednak, siłą kontrastu, delikatność i dziewczęcość rysów twarzy.

– Przyleciałam dzisiaj rano – powiedziała Bożenka głosem pani Czesławy i zdjęła okulary.

– Bożenka! – wykrzyknął pan Henryk i otworzył ramiona. Bał się zrobić krok naprzód, bał się, że upadnie.

– Tatuś! – zawołała Bożenka, obejmując go i przytulając się dosłownie z całych sił, tak, że pan Henryk poczuł, jak wpijają się w jego ciało elektrody i przewody aparatu Holtera.

– Nic ci nie jest? Nie dostaniesz przeze mnie zawału albo czegoś takiego? Wszystko w porządku? – dopytywała Bożenka, trzymając pana Henryka za rękę.

– Dobrze. Wszystko dobrze. Siadaj. Na łóżku, tu nie ma krzesła.

– Krzesło zaraz przyniesie pielęgniarka – odezwała się od drzwi miła lekarka. – I jak? Dobrze się pan czuje?

– Dobrze. Dobrze.

– Lepiej niech się pan położy. Słyszałam, że dzisiaj pan dużo chodził.

Gdy w końcu pielęgniarka przyniosła krzesło, a pan Henryk znalazł się pod kołdrą, mógł po raz pierwszy od sześciu lat spojrzeć na Bożenkę. Miała oczy jasnoniebieskie, dokładnie takie same jak pan Henryk. Ubrana była w jasnoniebieski golf, w uszach zaś miała kolczyki o cudzoziemskim kształcie. Na kolanach trzymała cudzoziemską torebkę i pachniała cudzoziemskim zapachem. Wyglądała na dorodną cudzoziemską kobietę, gościa z Zachodu i tylko spojrzenie, intensywne i pełne napięcia, było niepodważalnie znajome i polskie.

– Znakomicie wyglądasz – powiedział pan Henryk. – Bardzo ładnie.

– Nie wierzyłam, że dadzą mi wizę. Poprzednio próbowałam dwa razy i mi odmówili. Teraz mam tylko na trzy dni.

– Nie mogę uwierzyć, że tu jesteś. I to akurat, jak jestem chory.

– Tylko dzięki temu mi dali. Ze względu na stan zdrowia ojca. Pobyt ojca w szpitalu.

– Aha… Ale skąd…? – zdziwił się pan Henryk, jednak zanim dokończył pytanie, już wiedział. Brytyjskie gazety.

– Zadzwoniłam do zarządzającej… administratorki twojego… aaa… kompleksu. Dopiero potem Mike przypadkiem przeczytał w gazecie. Zresztą mam koleżanki – Polki. W ogóle, wiele osób… aaa… wszyscy wiedzą, że jestem z Polski. Ktoś znał osobiście jakąś osobę w ambasadzie… i dlatego udało się tak szybko. Bilet był dopiero na pojutrze, ale nagle znalazło się miejsce, więc od razu przyleciałam i… aaa… jestem.

Przez chwilę pan Henryk i Bożenka siedzieli w ciszy. Bożenka wodziła wzrokiem po ścianach, niby oglądając z ciekawością pokój, a pan Henryk patrzył na Bożenkę i chłonął jej obraz. Nic jej nie groziło. Skoro wyglądała tak, jak wyglądała – na pewno była zdrowa. Na zdjęciach, które przysyłała raz do roku, wydawała mu się większa. Po matce odziedziczyła nos, reszta należała do rodziny pana Henryka, przede wszystkim siostry Ewy, która była jej chrzestną. Nie wyglądała na potwora prześladującego pana Henryka okropnymi listami. Przyjechała natychmiast, gdy tylko dowiedziała się, że może być potrzebna. I była najbliższą mu osobą na całej ziemi – w sensie więzów krwi.

– Nie mogę uwierzyć, że naprawdę tu jesteś – powtórzył pan Henryk.

– Bardzo dobrą masz tu opiekę, widzę – powiedziała Bożenka. – I tak czysto, ciepło, jednoosobowy pokój.

– Tak.

– Moje koleżanki histeryzowały, że w Polsce służba zdrowia źle działa, w szpitalach nie ma lekarstw. A ludzie niemal leżą na korytarzach! A tu zupełnie inaczej.

– No, wiesz… – zaczął pan Henryk, ale Bożenka ciągnęła dalej.

– Zupełny idiotyzm, kazały mi niemal przywieźć cię na leczenie do Anglii, a przecież tu masz warunki nie gorsze niż tam!

– No tak – powiedział pan Henryk. Może potem wyjaśni Bożence, o co w tym wszystkim chodziło.

– Ten termos pamiętam, mama go jeszcze kupiła, w aaa… Sezamie… taki sklep był…, dobrze pamiętam?

– Dobrze. Dobrze.

– I tę piżamę twoją pamiętam… Boże, tak dużo tu się zmieniło… a właściwie nic się nie zmieniło.

– Sześć lat. Jak wyjeżdżałaś była jeszcze Solidarność…

– Tak, wtedy wszyscy nosili znaczki, teraz patrzyłam – ani jednego. A ja swój jeszcze mam i NZS-owski też… Nie wyglądasz wcale źle, tato. Naprawdę, bałam się, że będzie gorzej. Co ci powiedzieli lekarze – jaki jest stan?

– Badają. Zobacz – pan Henryk rozpiął dwa górne guziki piżamy, aby pokazać Bożence aparat Holtera.

– Aaa… wiem, co to jest. Mimi też to miała dwa lata temu. Patrz, a mówili mi, że Polska taka zacofana medycznie! Ja im mówię, nieprawda, w Polsce są bardzo dobrzy lekarze.

Pan Henryk pokiwał głową i zapiął piżamę. Z pewnym trudem, bo nowe, ładne, niebieskie guziki, przyszyte przez panią Elżbietę, były nieco za duże do starych dziurek.

– Widzę, że dbają o was bardzo w tym twoim… aaa… kompleksie. Jest jakiś specjalny pracownik, troszczący się o bieliznę?

Pan Henryk roześmiał się na tę myśl.

– Nie, nie.

– Czyli jest to zorganizowane jako wymiana? U nas też tak jest w niektórych kompleksach dla seniorów – jeden naprawia dobrze sprzęty, ktoś szyje albo umie wypełniać dokumenty do podatku – i potem za pomocą żetonów – w Polsce też są żetony? Nie wiem, czy ja dobrze tłumaczę – buttons – żetony? Czy batony?

– Nie, nie. Nie, skąd. U nas tego wszystkiego nie ma. Ani żetonów, ani batonów.

– Ale ktoś ci obszył kołnierzyk i zrobił na drutach skarpetki, bardzo ładne, widziałam. Czy to kupne, takie rzeczy się w Polsce teraz kupuje w sklepie, czy ludzie sami robią?

– Noo… nie wiem…

– Kto tobie zrobił skarpetki? Te skarpetki, które masz na nogach?

– Noo…

– Nie wiesz, kto ci zrobił skarpetki?

– … znajoma… po prostu znajoma.

– Ale – ktoś z kompleksu? Z twojego kompleksu? A co ty jej zrobiłeś w zamian? – Bożenka mówiła szybko, jak to ona. Zawsze szybko mówiła i myślała, i do tego nadzwyczaj precyzyjnie, przenikliwie, przynajmniej w dzieciństwie. Teraz jednak posuwała się za daleko i to w niedobrym dla pana Henryka kierunku. – Czy to był taki prezent? W Polsce ludzie często dają sobie prezenty. W innych krajach to nie jest takie częste.

Pan Henryk zmobilizował siły.

– Zaraz – powiedział. – Zaraz. Tysiąc pytań jednocześnie. Pytałaś o moje zdrowie.

Opowiadając o swoich dolegliwościach pan Henryk co i rusz odpowiadał na wnikliwe pytania Bożenki. Widać po niej było pewne obycie medyczne, wynikające być może z rodzinnych koneksji z lekarzem, a może z jakiś osobistych doświadczeń. Przede wszystkim jednak nadal była „mądrą główką” i pan Henryk, słuchając, jak zbiera fakty i wyciąga wnioski, jak sprawnie z paru zdań rekonstruuje przebieg wydarzeń ostatnich kilku dni – złapał się na tym, że co chwila po cichu powtarza sobie: dobrze, dobrze!. Przez sześć lat rosła z dala od niego, ale wyrosła wysoko – nie na żadną dziczkę, czy przydrożne straszydło, ale na dorodną, zdrową jabłoń. Chociaż o jabłkach na razie nie było jakoś mowy. No i może była jakby odrobinę za chuda.

Zawyrokowawszy, że należy poczekać na wyniki badań, Bożenka postanowiła jeszcze porozmawiać z lekarzem prowadzącym. Była kobietą niesłychanie konkretną. Przyjechała tu załatwić sprawę i sprawa będzie załatwiona. Pan Henryk, przyzwyczajony od śmierci żony sam troszczyć się o siebie, przyglądał się ze zdumieniem temu błyskawicznemu przejęciu władzy nad jego sprawami.

– Ale, ale… My tu tak rozmawiamy, a przecież ty musisz być głodna po podróży?

– Nie, nie, zjadłam w samolocie, zresztą ja tak często nie jem.

– Ale chętnie byś się napiła, co? Jest tu jeszcze herbata w termosie… wczorajsza i mało, ale starczy na jedną filiżankę.

– Szczerze mówiąc, tatku… aaa… wolałabym kawę.

– Ha, ha – roześmiał się pan Henryk. – Ja też bym wolał. A najlepiej to bym sobie strzelił koniaczku, o! Napoleona lub choćby Pliskę – najlepsza rzecz na serce!

Tu pan Henryk odczuł lekkie zakłopotanie wewnątrz, tym zdaniem bowiem przywoływał pamiętne chwile w Pałacu, a coś mu mówiło, że lepiej nie łączyć tych dwóch światów, powiedział zresztą o pani Elżbiecie „znajoma, po prostu znajoma”, odruchowo zasłaniając przed Bożenką najważniejszy obszar swojego życia. Czuł, że musi być ostrożny, choć nie wiedział, co mu właściwie grozi i przed czym miałby się bronić.

– Przecież możemy kawę zamówić u pielęgniarki – powiedziała Bożena, a pan Henryk roześmiał się z niedowierzaniem: jak mogła przez sześć lat tyle zapomnieć?! – Mam pieniądze, wymieniłam na lotnisku.

– Tu tak nie można – powiedział pan Henryk dobrotliwie, starannie ukrywając swoje zgorszenie. –Tu nie Anglia.

Bożenka wzruszyła ramionami i wstała.

– Wszędzie na świecie ludzie piją kawę, w Polsce też. Dla ciebie też kawa czy ty nie możesz? – i nie czekając na odpowiedź ciągnęła. – Nie możesz. Dla ciebie herbata z cytryną i dużo cukru. Zaraz wracam. I porozmawiamy o tym, co właściwie się stało… wtedy, tydzień temu u was w Domu Seniora. Dobrze?

Zostawszy sam pan Henryk najpierw spróbował przygotować sobie ocenzurowany raport z wydarzeń w Domu, szybko jednak porzucił to zajęcie. Lepiej było zdać się na intuicję. Zawsze najlepiej kłamał bez przygotowania. Cóż zresztą miał do ukrycia?! Wyłącznie rolę pewnej osoby, która w wydarzeniach zeszłego tygodnia mogłaby w ogóle nie występować… A może powinien właśnie powiedzieć, może… Do pokoju wróciła zadowolona Bożenka.

– Picie przyniosą nam za chwilę. Dla ciebie herbata, dla mnie kawa. Urocze panie, pielęgniarki, nie było żadnego problemu.

Bo jesteś z zagranicy!, chciał wykrzyknąć pan Henryk. Bo ja tu jestem w specjalnej sytuacji! Normalnie nikt tak pacjentów nie traktuje! Ale się nie odezwał. Tak już jakoś było między nim a Bożenką od śmierci pani Czesławy. Ileż to razy miał ochotę wykrzyczeć jej, że w czymś się myli, że czegoś nie wolno, że nie rozumie – a potem odwracał się w milczeniu, myśląc z goryczą: nie warto, próżny trud. Teraz doszła do tego jeszcze jej cudzoziemska obcość. Pan Henryk westchnął i zamknął oczy. Zaraz wszystko wróci do normy, należało tylko przez chwil o tym nie myśleć.

– Źle się czujesz? Zrobiło ci się gorzej? – spytała Bożenka z niepokojem.

Pan Henryk otworzył oczy i uśmiechnął się

– Nie, nie, wszystko dobrze.

Jednak nie podniósł się żywo z poduszki. Leżał słabo uśmiechnięty.

– Zmęczyłeś się – powiedziała Bożenka i stanęła obok łóżka, blisko przy wezgłowiu. – Jesteś dosyć blady.

– Nie, nie – powiedział pan Henryk i znowu zamknął oczy. Była tak blisko, za blisko, by utrzymać uprzejmy ton rozmowy. W takiej bliskości coś może zostać nagle powiedziane, jakaś nieoczekiwana szczerość może podyktować słowa, których nie będzie można zapomnieć (na przykład, on może krzyknąć: Wcale cię nie obchodzi, co się ze mną dzieje! Od śmierci twojej matki przestałaś się kompletnie ze mną liczyć, zawsze myślisz tylko o sobie! A ona na to: tak! Bo wtedy dopiero okazało się, że nie potrafisz być ojcem! Po co mi ktoś, kto nie potrafi wziąć się w garść?!). Bzdury, bzdury, pomyślał pan Henryk i podniósł się na łokciu.

Tymczasem do pokoju weszła pielęgniarka z kawą i herbatą.

– Oj, ale pani doktor pozwoliła na pół godziny, a tu już minęło dużo dłużej… Wypijcie państwo teraz szybciutko i, niestety, przeprosimy córkę. Zapraszamy jutro rano…

Patrząc, jak Bożenka pije kawę (swoją herbatę postanowił pan Henryk wypić potem, nie chciał rozpraszać się w ostatnich minutach jej pobytu), pan Henryk zdał sobie sprawę, jak wiele pozostało niezadanych pytań.

– Gdzie się zatrzymasz?

Ku jego zdumieniu Bożenka miała zamieszkać u Jasia, z którym, o czym pan Henryk nie wiedział, przez cały czas utrzymywała kontakt listowny. Chciała też odwiedzić swoje dwie przyjaciółki i ciotkę Irkę (siostrę cioteczną pani Czesławy) i dziadków Januszów (młodszego brata ojca pani Czesławy z żoną) i oczywiście pojechać na cmentarz. Musiała też przejść się („koniecznie”) po Nowym Świecie i po Krakowskim i po Starym Mieście i wpaść „do Telimeny” i…

– Kiedy ty chcesz to wszystko zdążyć!? – zdumiał się pan Henryk, myśląc jednocześnie, że nic a nic się nie zmieniła, sto pomysłów na każdy dzień i wszystko „koniecznie musi”.

– Nie martw się! – powiedziała Bożenka wesoło. – Przecież wracam dopiero w środę. A jutro rano będę u ciebie po dziewiątej, żeby trafić na twojego lekarza.

– Dobrze – powiedział pan Henryk i w tym momencie dostrzegł niebezpieczeństwo. Pani Elżbieta miała przyjść około dziesiątej. – Albo lepiej wyśpij się porządnie i przyjdź na dwunastą, tak, tak będzie najlepiej.

Pan Henryk wziął z szafki filiżankę z herbatą, jakby dla podkreślenia, że dyskusja o jutrzejszym poranku została zakończona. Bożenka jednak przywykła chodzić swoimi drogami i pod własne już dyktando.

– Nie – powiedziała Bożenka. – To może być za późno. Lekarz może przejść na inny oddział.

– To co? Byle był w szpitalu, i tak go znajdziesz. A poza tym to ordynator. Ma tu gabinet i tu siedzi.

– Ale wstaję rano i wolę rano załatwić wszystkie sprawy. Będę po dziewiątej.

– Ale tu rano są stale różne badania, wożą pacjentów na prześwietlenia. Przed jedenastą nie ma co przychodzić.

– A jakie ty masz badania na jutro?

– Choćby ten Holter, i nie wiem, co jeszcze. Przyjdź o jedenastej.

– Tylko że ja mam napakowany cały dzień, i umówiłam się z Asią o dwunastej. Spytam pielęgniarkę, jakie ty masz zlecenia na jutro i czy mogę przyjść na dziewiątą.

Pan Henryk uczuł, jak bierze go ostatnia cholera. Już przedtem zauważył coś jakby mrowienie w żołądku, podchodzące wyżej i wyżej, do splotu słonecznego i rozlewające się szybkimi falami na boki, nie było to zresztą nieprzyjemne. Teraz zrobiło mu się gorąco, a na twarz wystąpiły wypieki. Nie chciał spotkania tych dwóch kobiet (jeszcze nie jutro) i nie chciał, żeby Bożenka szarogęsiła się na jego podwórku. A przecież nie chciał kłótni! Minęło sześć lat, każde z nich tyle przeszło bez drugiego i oto spotkali się w tym samym punkcie, co wtedy. Ona robi, co jej się podoba, a on połyka złość do żołądka.

– Posłuchaj – powiedział pan Henryk, odstawiając filiżankę i pochylając się w stronę córki. – Rano ma do mnie przyjść ktoś z Domu, przynieść mi różne rzeczy, może jakoś się przemknie. I dlatego nie chcę, żebyś ty… – pan Henryk trochę zająknął się, jakby osłabł. Nie potrafił być wobec niej ostry, rozkazujący. Przecież przyjechała do niego z drugiego końca Europy, natychmiast, gdy była potrzebna. I była jasnowłosą Bożenką, jego „mądrą główką”. – Przecież nie widzieliśmy się całe sześć lat i… żebyśmy mogli pogadać spokojnie…, przyjdź o jedenastej i już się nie kłóćmy! – dokończył pan Henryk prawie proszalnie.

– Spróbuję przestawić spotkanie z Aśką – powiedziała Bożenka.

Po wyjściu córki pan Henryk poczuł się tak słabo, że naciągnąwszy na kołdrę koc, skulił się na boku i zasnął. W nocy z kolei spać nie mógł i wybudziwszy się około północy, przez dwie godziny leżał, rozmyślając. Widział panią Elżbietę, jak posyła mu pocałunek, wychodząc po pierwszych odwiedzinach albo jak wczoraj odwróciła się jeszcze w drzwiach, i popatrzyła takim kochanym, wiernym spojrzeniem. Jak wyszła z łazienki w Pałacu i ujrzał ją w tej szacie. A potem znowu zobaczył Bożenkę, jak wchodzi do jego pokoju w za dużym fartuchu. Zdjęła okulary i już ich nie założyła. A on nie wiedział nawet, że potrzebuje nosić szkła. W ogóle mało wiedział i dzisiaj nie zdążył spytać.

Rano, obudzony przez pielęgniarkę rozkazem włożenia pod pachę termometru, pan Henryk jeszcze w półśnie wyobraził sobie (choć nie chciał), jak obie, Bożenka i pani Elżbieta, stoją ramię w ramię przy jego łóżku. Którą powinien poprosić o zajęcie krzesła? A której zaproponować miejsce na jego łóżku? Było to pytanie godne Kamyczka. Pan Henryk zdążył jeszcze zobaczyć taki obrazek – pani Czesława siedzi nad gazetą przy stole w ich kuchni, obok niej dziewczynki dosłownie wiszą na niej, i wszystkie czytają porady Kamyczka z serduszkiem, wydrukowane w Przekroju najmniejszymi literkami. A on patrzy i myśli, że to takie niesłychanie damskie, tak wisieć na sobie, tak razem czytać i czytać to właśnie.

Pani Elżbieta zjawiła się przed dziesiątą, zanim pan Henryk (odświeżony już i ubrany) zdążył w pełni rozwinąć swoje obawy, że tym razem nie przyjdzie. Oczywiście, był trochę poddenerwowany. Sama myśl o zbliżającym się spotkaniu napinała jego nerwy, po wtóre niepewność, o której pani Elżbieta przyjdzie, o której Bożenka się zjawi i co się stanie, gdy się spotkają. On, tak zwykle udatnie planujący, nie miał tym razem żadnego planu. Nie spotkają się – oto był cały jego projekt.

Od pierwszego spojrzenia, gdy tylko pani Elżbieta stanęła w drzwiach, pan Henryk wiedział, że jest zmartwiona.

– Ale dzisiaj naprawdę krótko! – poprosiła pielęgniarka i zamknęła drzwi. Pani Elżbieta podeszła do łóżka.

– Nie wstawaj, Heniu – powiedziała, ale pan Henryk już się podniósł. Nie był przecież tak chory i na stojąco mógł ją lepiej i bardziej przytulić.

– Tęskniłem.

Gdy była tak blisko, przytulona mocno i obejmująca go (co tam Holter) czuł, jak wracają mu siły, jak serce wyrównuje mocny rytm, a całe ciało zaczyna promieniować spokojem. Zaraz ją pocieszy, nic nie jest warte smutku, póki są razem (i będą już na zawsze).

– Co się stało? – spytał pan Henryk.

Siedzieli naprzeciwko siebie, pan Henryk na łóżku, pani Elżbieta blisko obok, na krześle, nie puściła jednak jego ręki, trzymała ją w swoich dłoniach u siebie na kolanach.

– Och, Heniu, skąd wiesz, miałam ci nie mówić.

– Zawsze mów mi o wszystkim. Przecież i tak po tobie wszystko widać. Coś się stało, bardzo złego? Czy tylko trochę?

– Trochę… choć może bardzo. Dyrektorka przeniosła do twojego pokoju Jurka…

– To dobrze… – wtrącił pan Henryk

– i Janka Tarnawskiego…

– Co?! Będzie za ciasno!

– … bo ty masz tam nie wrócić.

– Jak…?! A gdzie mam być?!

– Nie w Domu. Masz nie wracać do Domu – powiedziała pani Elżbieta i zaraz dodała: – Ale Rysio powiedział, że nie ma mowy. Że nie dopuści. I ma z nią dziś porozmawiać przed obiadem.

– Nic się nie martw – powiedział pan Henryk, przenosząc ręce pani Elżbiety na swoje kolana. Znowu były zmarznięte, ale zaraz je rozgrzeje – znał przecież sposób.

– To samo mówił mi Rysio. Żebym się nie martwiła. I żebym ci powiedziała, żebyś się też nie martwił.

Z opowiadania pani Elżbiety pan Henryk dowiedział się, że decyzja w jego sprawie nie była prawdopodobnie złośliwością Eugenii, ale wynikała z nacisku czynników wyższych. Cały szum wokół Domu już wyciszono, trzeba jednak było wyciągnąć jakieś konsekwencje. A skoro najlogiczniejsza byłaby zmiana kucharki, władze postanowiły postąpić dokładnie odwrotnie i usunąć pana Henryka. W takim systemie Polacy żyli ponad trzydzieści lat – dlaczego coś miałoby się zmienić akurat teraz, w październiku osiemdziesiątego siódmego roku?

– Najpierw mówiła, biedny pan Dąbrowski, muszę go odwiedzić w szpitalu, potem dowiedziała się, że jest ogólny zakaz odwiedzin, a teraz kazała Jurkowi i Jasiowi się przenieść. Bez żadnego wyjaśnienia, po cichu. Owo „Jasiowi” zabrzmiało w uszach pana Henryka gorzej, niż wiadomość o tym, że chcą go wyrzucić z Domu. Podczas gdy on leżał bezradny i spętany przewodami od Holtera, ktoś, kogo organicznie nie cierpiał, kręcił się wokół jego kobiety. Czy siedział teraz przy stole na jego miejscu? Albo zapraszał panią Elżbietę na spacer po Łazienkach! Coraz paskudniejsze obrazy przelatywały panu Henrykowi przed oczyma…

– Heniu!

– Dlaczego właściwie występowałaś wtedy, we wtorek, w tym filmie w telewizji – z Tarnawskim? Dlaczego byliście tam we dwójkę?

Pan Henryk zwrócił wzrok ku pani Elżbiecie. Czy się zmiesza? Czy się zaczerwieni? Pani Elżbieta gwałtownie splotła ręce, obejmując się ramionami.

– Daj spokój! Heniu! Dlaczego tak robisz?! Ja tego nie zniosę! Nienawidzę tego!

W jej oczach pojawiły się łzy. Cała drżała – twarz, ręce, kolana. Pan Henryk oprzytomniał.

– Przepraszam.

– Nie! – krzyknęła wstając. – Już mnie za to samo przepraszałeś, a teraz znowu! Jeśli mamy być razem, przysięgnij, że nigdy więcej! Przysięgnij, że nigdy już tego nie zrobisz!

Broni Tarnawskiego, przemknęła panu Henrykowi wątła, słaba myśl, gdzieś na obrzeżach wstydu i wyrzutów sumienia. Nie, dosyć. Należało z tym skończyć raz na zawsze.

– Przysięgam. Przepraszam. Przysięgam, przepraszam i obiecuję poprawę. Nigdy już nie będę cię dręczył. Wybacz… wyrzuconemu z Domu.

– Heniu!

Pan Henryk roześmiał się i przyciągnął panią Elżbietę do siebie.

– Heniu…

– Ale bo widzisz, ja się wcale nie zmartwiłem. Jakoś mnie to nie wzięło. Rysiek ma swój plan, a on, musisz przyznać, ma głowę jak generał. – Pani Elżbieta roześmiała się. Pan Henryk ciągnął dalej. – A ja też mam myśl. Po prostu wrócę do Domu i go nie opuszczę. Czy mnie siłą usuną? Wątpię. Mają już dość skandalu na Belwederskiej.

– Przykujesz się łańcuchem do stolika w jadalni – zażartowała pani Elżbieta.

– Nie. Do łóżka. Będzie wygodniej.

– Albo do biurka w gabinecie Dyrekcji.

– Nie. Najlepiej przykuję się do ciebie. Specjalnym łańcuchem z kłódką i schowam kluczyk.

– Wtedy wyrzucą z Domu nas oboje.

– To by nie było źle. To by było całkiem dobrze. Możemy przyjąć w prezencie jakieś miłe… mieszkanie zastępcze.

Pani Elżbieta spojrzała na pana Henryka jakoś tak z ukosa i nic nie rzekła. Zaczęła za to wyjmować różne rzeczy z torby. Pan Henryk wsunął się pod kołdrę i przyglądał się jej. Pani Elżbieta była tego dnia uczesana trochę inaczej niż zwykle, jakby porządniej, z każdym włosem objętym dyscypliną. Ubrana też była poważniej – nic różowego, żółtego czy fioletowego. Biały sweterek, brązowa spódniczka i brązowe buciki tonące w wielkich, szpitalnych ochraniaczach. Wyglądała dystyngowanie, jakby miała rozdawać jakieś nagrody.

– Przyniosłam ci coś, ale nie wiem, czy będziesz z tego zadowolony – pani Elżbieta uśmiechnęła się nieśmiało. – To jest szlafrok… po moim tacie. Uprałam go już w sobotę, ale bardzo długo sechł, wiesz, jak to jest u nas na strychu.

Pani Elżbieta rozwinęła brązowe zawiniątko i wyjęła miękki frotowy szlafrok, nie dłuższy niż do kolan, z szerokim paskiem i dużymi kieszeniami, mówiąc krótko – marzenie każdego mężczyzny chorego i w szpitalu.

– Podoba ci się? Nie zmarzniesz teraz idąc do łazienki.

– Bardzo – powiedział pan Henryk i wyciągnął rękę. – Naprawdę, nad wyraz. Jaki miękki. Będę w nim chodził, siedział, leżał i cały czas myślał o tobie.

– I jeszcze pomyślałam o czekoladzie, prawdziwej czekoladzie. Chory musi się wzmacniać. I wyobraź sobie, udało mi się dostać…

– Jesteś dla mnie taka dobra!

– … u Wedla.

– Przecież tam się stoi godzinami!

– … laskową z orzechami. Lubisz taką?

– Uwielbiam! Muszę ci coś powiedzieć. Moja córka przyjechała. Wczoraj była u mnie. Po raz pierwszy od sześciu lat.

Wbrew obawom pana Henryka pani Elżbieta ucieszyła się i to tak bardzo, że aż pocałowała go z radości.

– No widzisz, jest tutaj, cała i zdrowa, nie było czym się martwić! – powtarzała. – I zobacz, jak ona cię kocha! Gdyby nie kochała, nie myślała, czy by przyleciała tak od razu?

Pan Henryk grzał się w promieniach radości pani Elżbiety i, słuchając jej, powoli rozprostowywał się w środku i tajał. Może niepotrzebnie się niepokoił? Może wszystko ułoży się pomyślnie? Może najgorsze życiowe tragedie są już poza nim i, sam tego nie wiedząc, stoi właśnie u progu drogi, która odtąd prowadzić będzie tylko przez łąki pełne kwiatów i lasy i ogrody?

– Jesteś dziś jakoś inaczej ubrana, moja stokroteczko – powiedział pan Henryk. Była za dwadzieścia jedenasta i pani Elżbieta, upomniana już raz przez pielęgniarkę, zbierała się do wyjścia.

– Wybierasz się gdzieś? Gdzieś idziesz? – spytał pan Henryk i na znak, że tym razem jest to ciekawość troskliwa, przytulił czule policzek do jej dłoni.

– Idę… Och, idę… na pogrzeb – powiedziała pani Elżbieta po krótkiej chwili wahania. – O dwunastej. O dwunastej muszę być na Wólce Węglowej.

Pan Henryk ze wstydem podniósł głowę ku pani Elżbiecie. Dlaczego wcześniej nie spytał? Myślał nawet, by spytać, i nie spytał.

– Dużo osób jedzie?

– Nie. Nie chciałam cię już denerwować tymi wspomnieniami. Lekarka mówi, że najważniejszy dla ciebie jest spokój. No i zadowolenie, dobry nastrój.

– Zawsze jestem zadowolony, gdy ciebie widzę. Rysiek też jedzie?

– Nie.

– A Jurek?

– Nie.

– Ale Grzegorczyk chyba musi? Choćby z musu?

– Nie.

Pan Henryk potrząsnął głową. Doigrał się, nieszczęsny łachmyta. Nagle zobaczył oczyma wyobraźni, jak Hubert siedzi na łóżku, w ich pokoju, z tą swoją głową przekrzywioną zawsze trochę na bok, z włosami nierówno obstrzyżonymi, jak to on, i patrzy na pana Henryka nieodgadnionym wzrokiem. Czujny, jak duży ptak. Miły Jezu, jaka to była w gruncie rzeczy bieda ludzka, ten Hubert! Żadnego serca ku sobie nie skłonił, a cały czas tak się o coś starał, tak nie ustawał, tak drążył ten swój korytarz nie wiadomo dokąd! Targnęło panem Henrykiem współczucie, przedarło się od gardła, przez serce, aż do żołądka. W jednym mgnieniu oka uczuł pan Henryk tę dogłębną żałość, że tyle starań i nadziei zostało bezpowrotnie straconych, nigdy już nic się nie wytłumaczy, nigdy już nie da się zrozumieć, o co tu właściwie chodziło, dlaczego było tak, jak było.

– Idę tylko ja i pani Władka – powiedziała pani Elżbieta. – Nikt poza nami nie chciał iść.

– A Eugenia?

– Może i ona. Nie wiem.

Pani Elżbieta stanęła wyprostowana przy krześle. Torebka na ramieniu, torba plastikowa w ręku (tam miała, między innymi, termos, z którego gorącą herbatę przelała do termosu pana Henryka. I nożyczki do paznokci, bo pomyślała, że może są mu potrzebne. I książkę, ale niestety pan Henryk nie miał okularów. Następnym razem, jeśli Rysiek znajdzie okulary, przyniosą mu też gazetę. Myślała o wszystkim. Dbała o niego, jakby był księciem krwi, królem z najcenniejszej dynastii). Gotowa do drogi.

– Moja stokroteczko – powiedział pan Henryk. – Ubierz się ciepło, moja żona mówiła… – pan Henryk zająknął się nieco – …moja żona mówiła, że na cmentarzu najważniejsze są ciepłe majtki, bo tam zawsze zimno, zawsze się przemarza.

– Dobrze.

– Jesteś może jedyną osobą na świecie, która go lubiła. W każdym razie opiekowałaś się nim – powiedział pan Henryk. Wiedział, że to ostatnie minuty, nawet mniej, pani Elżbieta zaraz wyjdzie, a nie porozmawiali porządnie prawie o niczym, każdy temat – niedokończony. Jednak musiała iść. I zaraz mogła wejść Bożenka.

– To ja mu kupiłam tą nieszczęsną czerwoną wstążkę. Nie wiedziałam, po co mu jest potrzebna. Prosił mnie.

Pan Henryk prychnął niecierpliwie. Cały Hubert, nic sam nie umiał zrobić, nawet najprostszych rzeczy wokół siebie, ani uprać, ani zmyć szklanki po herbacie.

– Wiedziałam, że jest chory. Powinien być w szpitalu cały czas. Dali mu dwa tygodnie życia, może tydzień. W końcu powiedzieli, że to się może zdarzyć w każdej chwili.

– Cały czas o tym wiedziałaś?

Miły Jezu, taka rozmowa na koniec, gdy ona stoi z torbą w ręku, a za chwilę ma przyjść Bożenka.

– Powiedział mi w sobotę. Nikt nie wiedział, oprócz mnie. No i dyrekcja, choć nie wiem, co dokładnie powiedzieli dyrektorce, co powiedział Hubert. Wiem, że kręcił, żeby go na siłę nie odstawili do szpitala. Chciał dokończyć „ostatnie dzieło”, tak to traktował – powiedziała pani Elżbieta smutno. Jakby mówiła o małym głupim synku. Albo o wnuczku.

– Proszę pani, przecież ja prosiłam! – wykrzyknęła pielęgniarka.

– Do widzenia, kochana, do zobaczenia – pan Henryk wychyłił się z łóżka i chwycił na pożegnanie dłoń pani Elżbiety. – Gdybym mógł, na pewno poszedłbym z tobą, poszedłbym z wami, przynajmniej byłoby nas troje.

– Wiem. Do zobaczenia jak najszybciej, chyba we wtorek.

– No i kto to jest, kogo my tu mamy?! Co to ma znaczyć, siostro?

– No właśnie, pani doktor, przecież mówię tej pani, a ona…

Pan Henryk spojrzał w stronę drzwi i zesztywniał. Minuta! Gdyby dostał od losu jedną minutę dłużej, wszystko potoczyłoby się spokojnym, bezpiecznym torem! Teraz w drzwiach stała oburzona lekarka, przerażona siostra oddziałowa i z tyłu, za nimi – Bożenka. Katastrofa w całej rozciągłości, powiedział do siebie pan Henryk, i nagle olśniła go myśl – ale o co chodzi? Cóż właściwie złego robili, on czy pani Elżbieta? I jeszcze puszczając rękę pani Elżbiety i opadając na poduszki pan Henryk zdołał usłyszeć własną zacichającą myśl, że przecież żadna to zdrada, przecież mu wolno, przecież tam stoi jego córka, nie żona…, jednak odsunął się, wciskając w poduszki i zupełnie bez zastanowienia, odruchowo przybrał minę szpitalną, minę człowieka z zawałem i zapaścią. (Anemią i amnezją? Nie, nie czas na żarty). W zamęcie, który nastąpił – pani Elżbieta mówiła, że jest z Domu Spokojnej Starości, a lekarka, że tu jest izolatka, a pielęgniarka, że ta pani przyniosła różne rzeczy, których pacjent potrzebował, ale przecież to nie znaczy, że może tu bywać częściej niż jednorazowo, a pani Elżbieta, że ona chciała tylko… – najspokojniejsza okazała się Bożenka.

Przez chwilę przyglądała się pani Elżbiecie w skupieniu, a następnie podeszła i wyciągnęła rękę.

– Dzień dobry. Jestem córką… Bożena Lindberg.

– To jest niedopuszczalne bez przepustki – powiedziała lekarka do pielęgniarki.

– Myśmy się zgodziły wyłącznie jednorazowo.

Pani Elżbieta uśmiechnęła się serdecznie, postawiła torbę na ziemi i też wyciągnęła rękę. Pan Henryk patrzył na sunące ku sobie dłonie i doznawał dziwnego uczucia. Jakby zbliżały się do siebie dwa rozczapierzone na końcach elektryczne druty… jeszcze chwila… i będzie niezłe wyładowanie! Lepiej było końcówki zabezpieczyć plastrem. Lepiej było druty trzymać w osobnych pokojach.

– Bardzo, bardzo się cieszę. Tyle o pani słyszałam!

– Dziękuję, że pani zajęła się tatą. Dziękuję bardzo.

Pani Elżbieta potrząsnęła dłonią Bożenki. Bożenka z uśmiechem pokiwała głową.

– Dąbrowska Elżbieta.

– Żona? – lekarka wychyliła się, by lepiej spojrzeć na pana Henryka.

– Nie – zaprzeczyła Bożenka stanowczo. – Nie, nie.

– Zbieżność nazwisk jest zupełnie przypadkowa – powiedziała pani Elżbieta i odwróciła się do pana Henryka.

– Nie, nie, znaczy tak – pan Henryk podniósł się do siadu. Dopiero moment wcześniej zdał sobie sprawę, że leży przykryty niemal do czoła, co tu dużo gadać – ukryty, a nie przykryty! Był tchórzem wobec kobiety, która dla niego zaryzykowała swoją wolność, gotowa była wręcz na więzienie!

– Elżbieta bardzo zajęła się mną, naprawdę…

– Dziękuję pani! – powtórzyła Bożenka.

– To najbliższa mi dusza w naszym Domu… w Domu Seniora, rzecz jasna – dokończył pan Henryk i opadł na poduszki. Zrobił, co mógł. Za mało, ale tyle, ile mógł. Najbliższa ci dusza, ciekawe wyrażenie! A ciało?, spytał pan Henryk samego siebie, ale po cichu. W środku i na dodatek cicho. Robił, co mógł, ale ledwo już był żywy.

Gdy wszyscy wyszli i została tylko Bożenka, pan Henryk przez chwilę leżał z zamkniętymi oczami i słuchał bicia własnego serca.

– Byłaś na cmentarzu? – spytał pan Henryk jeszcze po ciemku, ale ośmielony brzmieniem swojego głosu przemógł się i spojrzał. Bożenka stała przy szafce, oglądając prezenty od pani Elżbiety. Kanapki, szlafrok, czekoladę.

– Tak. Dzisiaj rano. Byłam u mamy prawie godzinę.

– Pewnie cała płyta zasypana liśćmi.

– Trochę. Ale w ogóle grób bardzo zadbany. Sam tam chodzisz, czy…?

– A z kim mam chodzić?! – zawołał pan Henryk i usiadł.

Bożenka została u pana Henryka aż do obiadu. O dwunastej spotkała się z ordynatorem. Potem wypiła z panem Henrykiem herbatę i nawet zjadła kilka kawałków czekolady z orzechami. („A tą czekoladą to można się poczęstować?” „Można” „A jeszcze – można?” „Można” „A jeszcze?” „Można. Można”.). Opowiedziała o Mike’u i Rogerze (jednak „dż”, Rodżer!), Mimi, Londynie, swojej pracy, przyjaciółce Irminie, dlaczego nie mogą mieć kota, i że najtrudniejszy był pierwszy rok od wyjazdu z Polski, a właściwie drugie pół roku.

– Dlaczego byłaś w szpitalu? – spytał pan Henryk.

– To nic. To taki mały zabieg, wypalanie… aa… nie znam polskiej nazwy. Nic groźnego.

– Ale wszystko dobrze? – spytał pan Henryk.

– Tak – powiedziała Bożenka. – Po prostu… nienawidzę szpitali.

Dopiero na kilka minut przed wyjściem Bożenka – nieoczekiwanie – wróciła do tematu pani Elżbiety.

– Bardzo miła pani… ta, która była dziś u ciebie.

– Tak, rzeczywiście – powiedział pan Henryk.

– Dąbrowska… dziwna zbieżność, ale to popularne nazwisko.

– O, tak. Na pewno.

– I przyniosła ci czekoladę.

– I herbatę. Dzięki niej mam w termosie gorącą herbatę – powiedział pan Henryk, aby przestać się czuć jak mysz ścigana przez kota. – Bo to, co tutaj dają, to zwykłe słodzone siuśki.

– Bardzo miła pani… – powtórzyła Bożenka. – To mężatka?

– Nie, nie. U nas w Domu nie mieszkają małżeństwa, tylko samotni. Wdowy i tak dalej.

– A ona jest wdową? – spytała Bożenka. Ta jej dociekliwość. To miała od małego, odkąd zaczęła mówić. Zupełnie inaczej niż Iwonka.

– Nie – powiedział pan Henryk.

– Stara panna? – powiedziała Bożenka. – Ciekawe, dlaczego nie wyszła za mąż… – Pan Henryk wzruszył ramionami, tymczasem Bożenka niepowstrzymanie ciągnęła dalej. – Takie kobiety często budzą się około siedemdziesiątki i wtedy prą do ślubu jak czołgi.

– Przecież ty jej wcale nie znasz – wyjąkał pan Henryk.

– Wcale nie mówię o niej. Ale możliwe, że ona też jest taka. Zrobi wszystko, żeby tylko mężczyznę zaciągnąć przed ołtarz. Jakiegokolwiek mężczyznę. Bo nie chce umrzeć jako stara panna.

– Bzdury!

– Będzie udawała dobrą, troskliwą, opiekuńczą. A chodzi jej tylko o zmianę nazwiska.

Elżbieta nie zmieniłaby wcale nazwiska!, chciał krzyknąć pan Henryk, ale w ostatniej chwili zatrzymał się. Wydech. I wdech. Spokojnie. To wcale nie jest o nim, ani o Elżbiecie. Niech mówi, co jej ślina przyniesie na język, co jej „mądra główka” wykombinuje w swej złośliwości. Byle tylko zabrać ojcu ostatnią radość życia. Wyjechać, zostawić samego w „kompleksie dla seniorów”, ale jak najdalej od seniorek.

– No a jak Mike? Daje sobie radę w pracy?

Jednak po wyjściu Bożenki pan Henryk długo jeszcze słyszał jej głos i zdanie „Będzie tylko udawała dobrą, troskliwą, opiekuńczą. Bo nie chce umrzeć jako stara panna”. Jak jego córka mogła być taka podła? Wobec osoby tak życzliwej, tak serdecznej, która przecież żadnego zła jej nie wyrządziła! Tak obmawiać za plecami, tak intrygować, manipulować, szczuć!

A potem pan Henryk zobaczył panią Elżbietę, jak mówi: Chyba dadzą nam wspólny pokój? Chyba muszą małżeństwom dawać? A potem: Obiecałam sobie, że nigdy już nie będę kochanką, obiecałam! Może wcale nie została podstępnie wyrzucona z mieszkania przez Wieśka i Elwirę, może specjalnie wybrała Dom ze względu na mieszkających tu mężczyzn? A potem wybrała Henryka Dąbrowskiego ze względu… na co? Na co? Właśnie, ze względu na zbieżność nazwisk (tylko co by to mogło mieć do rzeczy?!) i zaczęła snuć wokół niego swoją sieć… (tylko, że to on za nią chodził, śledził, niemal prześladował!), uciekała celowo, by tym mocniej gonił. Wreszcie…, no co? Najechała na niego samochodem, aby móc opiekować się nim w szpitalu? I zrezygnowała ze ślubu i powiedziała, że nigdy już się nie rozstaną. Cokolwiek się zdarzy.

Pan Henryk wyobraził sobie panią Elżbietę, jak stoi na cmentarzu w Wólce Węglowej, spokojna, poważna, z odkrytą głową. W prześwitach miedzy grobami kołyszą się czerwone i pomarańczowe krzewy. Pan Henryk patrzy na profil pani Elżbiety. Jej nos – duży, szeroki, miękki, a jednocześnie o pięknej, prostej linii – budzi w panu Henryku zachwyt oraz uwielbienie, to on powoduje, że cała postać tchnie dumą i szlachetnością. Miły Jezu, myśli pan Henryk, każdy chciałby mieć taką kobietę na swoim pogrzebie! Jest ozdobą… ozdobą wszystkich miejsc, w których jest.

Dół jest już gotowy. U stóp pani Elżbiety piętrzy się góra piasku. Ciemna ziemia przysypana została warstwą brązową, żółtą i jeszcze bielszą, prawie białą. Małe grudki cicho toczą się w dół. Wokół rozchodzi się zapach odsłoniętego wnętrza ziemi. Trumna Huberta czeka obok. Kto da sygnał do rozpoczęcia obrzędu, kto powie słowa pożegnania, skoro wszyscy niemal są nieobecni? Wieczny odpoczynek racz mu dać, Panie, a światłość wiekuista niechaj mu świeci na wieki wieków. Amen, powiedział po cichu pan Henryk. Żegnaj, stary. I wybacz.

Wieczorem, gdy za oknem pana Henryka było już zupełnie czarno, zadzwoniła do niego pani Elżbieta. Pan Henryk został wezwany do telefonu w pokoju pielęgniarek i uprzedzony, że musi rozmawiać krótko. Pan Henryk pierwszy raz słyszał głos pani Elżbiety przez telefon. Powiedziała, dobry wieczór, Heniu, a potem:

– Mówi Elżbieta. Dzwonię, żeby cię uspokoić, że wszystko w porządku. Rysio rozmawiał i załatwione. Bałam się, że się denerwujesz.

Miała sposób mówienia nieoficjalny, osobisty i pan Henryk wyobraził sobie, co by było, gdyby pozwolili mu zabrać słuchawkę do pokoju i położyć się z nią do łóżka. Całą noc mógłby słuchać, jak pani Elżbieta oddycha przez sen, a rano obudziłby ją, mówiąc: dobrego dnia, moja stokrotko! Aaa!, ziewnęłaby pani Elżbieta w słuchawkę. To ty, Heniu? A kto mógłby być inny?, powiedziałby pan Henryk, ale bez zazdrości, raczej poczciwie.

– A jak pogrzeb? – zapytał.

– Smutno – odparła pani Elżbieta. – Bardzo smutno.

A potem jeszcze obiecała, że przyjdą z Rysiem w czwartek bardzo późno, po kolacji i powiedziała, całuję cię.

W środę ordynator zbadał kolejny raz pana Henryka i oficjalnie ogłosił, że jest dużo lepiej. Jak tak dalej pójdzie, niedługo puścimy pana do domu, powiedział. I nagle pan Henryk zdał sobie sprawę, jak bardzo tęskni, choć przecież doprawdy nie było za czym. Za tą jadalnię, w której kucharka podawała niesmaczne jedzenie (ale czasem było dobre, nawet wyborne!), za tymi schodami (schodami tortur), za salonem (czy obronili stół do ping ponga?), za Borzymem Jurkiem, Mroczkową Władysławą, Sabiną, Bożeną, Grzegorczykiem, pokojem pana Ryszarda i pana Henryka, nade wszystko zaś za panem Ryszardem leżącym obok na łóżku ze słuchawkami na uszach.

Tego dnia po obiedzie przyszła do pana Henryka Bożenka – trzeci i ostatni raz przed wyjazdem. Przyniosła mu pomarańcze (skąd je wzięła?!), cudzoziemskie czekoladki w dziwnym długim pudełku o przekroju trójkąta, dwie puszki ananasów (pan Henryk postanowił zachować je na święta Bożego Narodzenia) i trzy paczki herbaty – ceylon pure, ceylon orange i ceylon earl grey.

– Dziękuję – powiedział pan Henryk i ułożył pudełka od herbat blisko siebie na stoliku, aby mógł je widzieć i dotykać od czasu do czasu – były tak śliczne, prawdziwe dzieła sztuki! Tego ostatniego dnia pan Henryk dostał też poważniejsze prezenty. Ciepły ciemnozielony sweter z zielonymi i niebieskimi rombami z przodu i z metką, na której było napisane „pure wool” oraz ciemnozielony szalik w kratkę.

– To wszystko z najlepszego szkockiego sklepu w Londynie – powiedziała Bożenka.

– A ja nic dla ciebie nie mam! – powiedział pan Henryk z żalem i dodał: – Po co było wydawać tyle pieniędzy!

W gruncie rzeczy jednak był zadowolony. We wtorek, gdy rozważając wszystkie nieoczekiwane wydarzenia ostatnich dni nagle zdał sobie sprawę, że córka przyjechała do niego, jak to się mówi, „z pustymi rękami” – zaniepokoił się. Czyżby chciała mu powiedzieć: Nie wyobrażaj sobie za dużo. Mogę troszczyć się o umierającego, ale żywy nie zanadto mnie obchodzi!? A jednak obchodził. Obsypała go istnym deszczem, wręcz gradem prezentów,

– Szalik jest od Mike’a – powiedziała Bożenka, rysując palcami paski wzdłuż i w poprzek na kołdrze.

– Podziękuj mu. Chciałbym kiedyś dostać wasze zdjęcie, wiesz, razem, na tle domu albo w domu w środku, żebym mógł to wszystko jakoś tak zobaczyć.

– Naprawdę chciałbyś? – powiedziała Bożenka, nie podnosząc głowy. – A po co ci to potrzebne?

Pan Henryk poczuł ucisk w klatce piersiowej i coś jak duszenie. Zaczynało się. To, co znał.

– Jestem twoim ojcem – powiedział, starając się ze wszystkich sił powstrzymać złość i rozżalenie, mówić tonem neutralnym, beznamiętnym.

– Ale ty przecież… masz już swoje życie – powiedziała Bożenka. – Rozmawiałam z Jaśkami. Było im bardzo przykro, że odkąd się przeniosłeś, nie zadzwoniłeś do nich ani razu.

– Im przykro?!! – zdołał wyjąkać pan Henryk. Był tak oburzony, że prawie oniemiał.

– To samo Januszowie. Podobno zadzwoniłeś tylko raz na Boże Narodzenie, a potem cisza, nawet na Wielkanoc nie złożyłeś życzeń. Nic nie wiedzieli ani o twoim wypadku, ani o tej audycji telewizyjnej.

– To oni co? Nie mają telefonu?! – wykrzyknął pan Henryk. W końcu udało mu się wziąć oddech.

– Daj spokój – powiedziała Bożenka i wstała z łóżka. – Przecież jest jakiś powód, dla którego człowiek zrywa ze swoją rodziną, prawda?

Chociaż gdy Bożenka była mała, pan Henryk bez trudu umiał wytłumaczyć jej różne rzeczy, a ona chwytała je tak szybko i dokładnie, jakby niemalże posiadała jego głowę, głowę identyczną z jego własną – to jednak od śmierci pani Czesławy (może od czasu śmierci Iwonki) rozmijali się całkowicie we wszystkich ważnych sprawach. Gdy ją o coś prosił, wychodziła z pokoju. Gdy próbował zwracać jej uwagę, przerywała mu. Gdy starał się być miły, zaczynała krzyczeć. Teraz próbowała odwrócić rzeczywistość na lewą stronę, jak serwetkę haftowaną krzyżykami. Oczywiście, że wzór będzie zupełnie inny.

– Kiedy przyjedziesz znowu? – spytał pan Henryk po krótkiej chwili milczenia. Nie chciał się kłócić. Bożenka jutro wyjeżdżała. I nie chciał się obrażać. Być może powinni kiedyś szczerze porozmawiać. Czy byłoby to w ogóle możliwe? Czy kiedykolwiek będzie miał wystarczająco dużo sił, by taką rozmowę przetrwać?

– Może… może na Święto Zmarłych – odpowiedziała Bożenka. – Jeśli dostanę wizę… Przyjedziemy razem z Mikiem.

– Niemożliwe! – wykrzyknął pan Henryk. – Naprawdę?! To już za dwa tygodnie! To wspaniale!

I chociaż Bożenka zaczęła od razu kluczyć, że nie na pewno, że nie wiadomo, czy dostaną urlopy, czy będą bilety na samolot i pieniądze na bilety, i tak dalej, to jednak było jasne dla pana Henryka, że coś się całkowicie zmieniło. Jego córka wróciła do ojczyzny i obiecała wracać znowu.

– Następnym razem, gdy przyjadę, będziesz już zupełnie zdrów i spotkamy się u ciebie w domu – powiedziała Bożenka.

Byli już po uściskach i pocałunkach. Bożenka stała z ręką na klamce i pan Henryk bał się, że gdy tylko wyjdzie, zaleje go czarna fala, wysoka pod sam sufit. Miły Jezu, chciał powiedzieć. Córeczko, trzymajmy się razem, bo utoniemy! Skąd wiesz, czy się jeszcze w tym życiu spotkamy? Zamiast tego spuścił oczy i zaczął drapać się w głowę. Jedną ręką. Drugą ręką. Aż łzy cofnęły się w głąb i jak po zjeżdżalni pomknęły w dół do żołądka.

– Dobrze. Chociaż tam u mnie niezupełnie można… niezupełnie jest jak przyjmować gości… A ty uważaj na siebie. Pamiętaj o ostrożności, w każdej sytuacji. Żeby nic ci się nie stało.

– No a ty pozdrów tę panią. Panią Elę. Powiedz, żeby cię nie odciągała od rodziny. Nie jesteśmy tacy straszni, jak jej się wydaje.

– Bożena! – zawołał pan Henryk. – Co ty mówisz?! Przecież ona nic w tym sensie, nawet nic nie…

– Nie musi cię mieć całego dla siebie. Niech się podzieli trochę z nami!

– Ale co ty mówisz w ogóle!

– Jest miła, chociaż nie ma porównania z mamą, nie ten szlif. Ale co to szkodzi. Jeśli jest poczciwa …

– Przecież ty jej w ogóle nie znasz! – wykrzyknął kolejny raz pan Henryk.

– A naprawdę chciałbyś, żebym poznała? – powiedziała Bożenka od drzwi. – Lepiej się nie denerwuj. Uważaj na siebie. Zadzwonię za kilka dni, już tam do ciebie, do twojego miejsca zamieszkania. Pa. Najważniejsze, żebyś był zdrów.

Bożenka wyszła, ale po kilku sekundach zawróciła.

– I pomyśl, co chcesz, żebyśmy ci przywieźli. Zrób listę potrzebnych rzeczy. Pa.

Nie domknęła jeszcze drzwi, a już zawróciła po raz drugi.

– Zapomniałam torby.

Rzeczywiście, duża plastikowa torba, w której Bożenka przyniosła prezenty, leżała jak czarny dywanik przy łóżku. Bożenka schyliła się.

– No to pa. Ordynator powiedział mi, że wszystko będzie dobrze. Uważaj na siebie… no to idę.

W czwartek pan Henryk podczas porannego obchodu po raz pierwszy poskarżył się lekarzowi na swoje zdrowie. Otóż nie mógł spać w nocy i napadowo waliło mu serce. Uderzało spokojnie, spokojnie, nagle buch, buch, buch i znowu spokojnie, jakby nigdy nic. Przy czym to walenie czuł aż w gardle.

Lekarz zbadał pana Henryka słuchawką i powiedział:

– Teraz też pan czuje to walenie?

– Nie – powiedział pan Henryk. – Od rana nie.

– Może pan się czymś zdenerwował? – powiedział lekarz. – Bo ja tu teraz nic nie słyszę… Stan osłuchowo całkiem niezły… Niech pan popatrzy sobie przez okno, jakie dziś ładne słońce. Po co się martwić?

O dwunastej pan Henryk został wezwany do pokoju pielęgniarek, gdzie czekała na niego odłożona na biurko słuchawka. Dzwoniła pani Elżbieta z wiadomością, że nie będą się mogli zobaczyć, bo osoba, która umożliwiała im wejście do szpitala, zachorowała.

– Ale przyniosę ci zaraz coś do picia i coś na pocieszenie. Może pani salowa zejdzie do mnie na dół o wpół do pierwszej, jeśli ją poprosisz?

I tak codziennie, aż do końca pobytu pana Henryka w szpitalu, pani Elżbieta przychodziła rano, przynosząc kanapki, owoce i liścik oraz swój termos z prawdziwą herbatą, a wieczorem odbierała pusty termos i dołączony do niego list pana Henryka. Niestety, okno pana Henryka nie wychodziło na stronę ulicy, nie mogli więc się zobaczyć, nawet z daleka. A jednak dzięki tej porannej i wieczornej wymianie rzeczy i wiadomości spletli się ze sobą tak ściśle, że pan Henryk właściwie zapomniał o szpitalu, w którym przebywał – przebywał bowiem dzień i noc z panią Elżbietą albo myśląc, co chce jej powiedzieć, albo rozważając, co ona napisała. Czasami myślał też o Bożence – jak wracała na końcu, nie mogąc wyjść i odejść, jednak miała, musiała mieć, wyrzuty sumienia, a tego właśnie pan Henryk dotąd o córce nie wiedział. Myślał, że dręczyła go na zimno, z potrzeby albo dla przyjemności. Może za tym wszystkim kryło się jakieś cierpienie, którego dotąd pan Henryk nie widział i nadal nie rozumiał…

W ciągu tych szpitalnych dni miał pan Henryk okazję, aby zatrudnić swój umysł do rozwiązania zagadek, które przyniosły ostatnie tygodnie w Domu. Kto wypalił dziurę w serwetce pani Elżbiety i kto doniósł o przebiegu zebrania pensjonariuszy, pan Henryk nie wiedział, choć przeczuwał, że to jedna i ta sama osoba, że kobieta i że mieszka w pokoju z panią Elżbietą. Wiedział na pewno, że nie była to pani Mroczek i podejrzewał Małą Babcię, ale z mniejszą niż dotąd pewnością, gdyż zanadto trzymała się na uboczu. Był to ktoś z pewnością niebezpieczny, ktoś, kogo należało zdekonspirować dla bezpieczeństwa pensjonariuszy.

Natomiast kto proponował pani Elżbiecie małżeństwo, zgadywał pan Henryk teraz już bez trudu. Nie każdy umiałby tę zagadkę rozwiązać, bo dziwna to była propozycja i tym dziwniejsza para, ale pan Henryk zrozumiał tło, na którym pomysł powstał. Chodziło, rzecz jasna, o Huberta, a kluczem było jego skojarzenie pani Elżbiety z Nadieżdą Krupską, towarzyszką życia Lenina, z którym Hubert się utożsamiał. Związek dwojga rewolucjonistów… Myśląc o tym, pan Henryk wzdragał się i wściekał, ale też, choć nie chciał – wzruszał. Gdyż za fasadą głupoty tego pomysłu dostrzegał głęboko skrywaną tęsknotę samotnego mężczyzny, ostatni odruch serca… I w tej jednej, jedynej sprawie był pan Henryk w stanie tego mężczyznę zrozumieć.

ROZDZIAŁ 20

W poniedziałek rano, po dwóch tygodniach pobytu w szpitalu pan Henryk dostał kartę wypisu i swoje ubranie. Podziękowawszy wylewnie salowej oraz uprzejmie pielęgniarkom, powoli i ostrożnie zszedł schodami, odpoczywając co chwilę, po czym minął hol i wreszcie wyszedł ze szpitala.

Był 19 października 1987, świeciło jasne słońce i z drzew przed szpitalem powoli spadały żółte liście, których pełno już było na chodniku i na jezdni. W czasie jego nieobecności w świecie jesień znacznie posunęła się do przodu. Za chwilę z drzew zostaną tylko czarne gałęzie. Za chwilę przyjdą wiatr, deszcz i śnieg.

Przez pięć minut pan Henryk stał przed szpitalem i patrzył na fruwające w powietrzu liście. Słoneczko ogrzewało mu głowę, wiatr podsuwał zapach jesiennych liści, wszystko wokół było zalane złotym porannym światłem – aż serce pana Henryka ogarnął głęboki, boski spokój. Zaraz spotka Elżbietę. Tak właśnie zaczyna się jego nowe życie.

Nieoczekiwanie jednak pani Elżbieta zjawiła się w towarzystwie – przyszli w trójkę z Borzymem i panem Ryszardem. I wszyscy chcieli brać pana Henryka pod rękę. Ostatecznie krótka droga ze szpitala do Domu zabrała więcej czasu, niż pan Henryk planował, gdyż dwukrotnie musieli odpocząć, przysiadając na ławkach. Panu Henrykowi kręciło się w głowie, a nawet, o dziwo, zdrętwiały mu palce u rąk.

– To nic – powiedział pan Ryszard. – To przez to, że przez dwa tygodnie nie byłeś na świeżym powietrzu. I prawie wcale nie chodziłeś.

Jednak najgorsza była droga na górę, do pokoju numer 3, na drugie piętro. Borzym dosłownie wepchnął pana Henryka, podpierając go sobą od tyłu, pani Elżbieta ciągnęła z boku za łokieć, a pan Ryszard szedł z tyłu z bagażem. I choć spotkali wiele osób i wiele razy pan Henryk usłyszał: „Witamy”, „Witamy w domu”, „Dzień dobry, panie Heniu”, jednak nikogo nie zapamiętał i ani razu nie podniósł oczu. Twarz miał mokrą od potu i ledwo mamrotał pod nosem: Zaraz, zaraz. W pokoju opadł na łóżko i pozwolił, aby pani Elżbieta zdjęła mu buty, a Borzym wyplątał z kurtki. Czuł, że trzęsą mu się ręce. W końcu wszedł pod kołdrę i zamknął oczy. Wdech. Wydech. Powoli. Powoli. Spokojnie. Był w Domu.

Dochodzenie do siebie zabrało panu Henrykowi prawie tydzień. Co dziwne, czuł się słabszy niż w szpitalu, i więcej też się swoim zdrowiem przejmował, choć starał się nie wypaść na mazgaja czy ciamajdę. W chwilach szczerości ze sobą, co często następowało rano po obudzeniu i w czasie mycia w pustej o tej porze łazience, pan Henryk jasno widział dwie przyczyny swojej słabości. Po pierwsze: schody tortur, które przemierzał w górę i w dół dwa razy na dzień, przemierzał, aby w trakcie śniadania i obiadu udawać przed dyrekcją i personelem zdrowego i pełnego sił. To był warunek przyjęcia pana Henryka do Domu – po doświadczeniu z Hubertem wszyscy chorzy mieli być bezwzględnie odsyłani do szpitali, sanatorium, wymieralni w Bromkach, wszędzie, byle nie chorowali i nie umierali w Domu. I dlatego o 8.00 i 13.00, z żołnierską dyscypliną, pan Henryk wstawał z łóżka, chwilę przechadzał się dla rozgrzewki po korytarzu, po czym schodził do jadalni. Na górę zaś pomagał mu wejść Borzym.

Drugi powód swojej słabości upatrywał pan Henryk w czułej opiece pani Elżbiety. A także w jakiejś mierze pana Ryszarda i Borzyma. A także Sabiny i pani Bożeny. I jeszcze pani Władki Mroczek. A czasem też – marginalnie, ale jednak – innych osób.

Był rozpieszczany prawie jak w dzieciństwie. A może nawet bardziej. I wygrzewał się w blasku tej powszechnej czułości jak kot na pełnym słońca balkonie. Oczywiście, były też osoby, które powitały powrót pana Henryka chłodnym spojrzeniem zmrużonych oczu, niechętnym odwróceniem głowy, a może nawet podstępną plotką, ale działo się to gdzieś na rubieżach obszaru zaangażowań towarzyskich pana Henryka i w niczym nie zagrażało jego dobremu samopoczuciu. Kolację – wydawała ją zwykle Gośka z pomocnicą, cały czas chichotały w kuchni i z pewnością nie zajmowały się śledzeniem pensjonariuszy – jadał pan Henryk w łóżku. Niedługo potem zasypiał – w ogóle spał niezmiernie dużo i dobrze.

Wprowadzenie się Jurka Borzyma nie spowodowało znaczącej dystrakcji w życiu pana Henryka i pana Ryszarda. Dzięki temu, że Borzym nie podzielał, rzecz jasna, idiotycznych zwyczajów Huberta, można było trzecie łóżko ustawić w lepszy sposób (przysunąć wreszcie do ścian zarówno z przodu, jak i z boku) i w pokoju zrobiło się wygodniej i przestronniej. Borzym był schludny, uczynny, pracowity, a poza tym życzliwy i wierny, i w dobrej formie fizycznej, tak więc jego przybycie do pokoju numer 3 było właściwie poprawą, a nie pogorszeniem sytuacji. Tym bardziej, że – jak nieco złośliwie powiedział pan Henryk w rozmowie z panem Ryszardem – przez większość dnia Jurek był nieobecny. Grał w ping ponga.

Drugi kandydat do zamieszkania w pokoju numer 3, pan Jan Tarnawski, został przeniesiony na dawne miejsce Jurka Borzyma. Tymczasem jednak wyjechał do Ustrzyk Dolnych do sanatorium na całe trzy tygodnie i pan Henryk w żadnym razie za nim nie tęsknił, mimo licznych napomknięć różnych osób, jak to „Jasio” po wypadku pana Henryka pięknie się zachowywał. Wyglądało na to, że Tarnawski w pełni ucieleśniał ideał mężczyzny. Wysoki, przystojny, elegancki, obrotny, poprawny i szlachetny – obdarzony takimi cechami mógł zrobić dla pana Henryka tylko jedno – trzymać się jak najdalej od Domu i pani Elżbiety.

Prawie całe dnie pan Henryk spędzał leżąc, jednak ubrany normalnie, w koszulę, sweter i spodnie, leżał na kołdrze, przykryty kocem od pani Elżbiety. Koc ten był jak szalik od Bożenki – ciemnozielony w kratkę i wełniany. Pachniał jak rzeczy pani Elżbiety i był niesłychanie ciepły i miły w dotyku. Na nogach pan Henryk miał zazwyczaj założone dwie pary skarpetek – zwykłe oraz wełniane od pani Elżbiety. Oparty na miękkiej poduszce zasypiał po śniadaniu i budził się godzinę później. Spoglądał w kierunku pana Ryszarda – ten słuchał z zamkniętymi oczyma, jednak od czasu do czasu odmykał powieki, rzucając spojrzenie ku panu Henrykowi. Czasem powiedział coś, chociażby: „Ruskim znowu ktoś prysnął na zachód” albo „To wszystko się rozsypuje!”, na co pan Henryk kiwał głową. Potem pili herbatę – pierwszą bez ceremonii, bez rozmawiania, bo pan Ryszard dalej słuchał.

O wpół do dwunastej przychodziła pani Elżbieta. Wtedy pan Ryszard miał przerwę i pili herbatę ceylon pure lub ceylon orange, którą pani Elżbieta zaparzała dla wszystkich w przyniesionym przez siebie dzbanku. Często też dołączał do nich Borzym, jakby zapach herbaty miał moc przenikania dwa piętra w dół, aż do salonu. W każdym razie pan Henryk taki sobie utworzył – dla niewinnej zabawy – obrazek: Borzym gra w ping ponga i nagle… zaczyna węszyć jak królik swoim długim nosem, rzuca rakietę na stół i biegiem po schodach, piętro za piętrem, i sprint po korytarzu, otwiera z rozpędu drzwi do pokoju numer 3. Ooo, herbata, mówi z obłudnym zdziwieniem, starając się uspokoić oddech. Czy dostanę może choćby pół szklaneczki? Bo chociaż przedtem nie pił, teraz w herbacie wprost się rozsmakował.

W czasie tych krótkich spotkań trwających nie dłużej niż pół godziny, bo pan Ryszard wracał do słuchania – rozmowa toczyła się wartko i lekko. Wszyscy wręcz na wyścigi zabierali głos, ale bez zbędnych przemówień, bez zagłębiania się, tak często hamującego konwersację w towarzystwie osób starszych. I chociaż mówili o głupstwach, o oderwanej zelówce w bucie pani Elżbiety, porywistym wietrze za oknem, czy ile można wziąć na raz witaminy C (a może lepiej zjeść cytrynę, choć znowu w naci pietruszkowej jest więcej C niż w cytrynie), jednak pan Henryk dziwnie lubił te rozmówki. Dwa razy tylko pan Henryk i pani Elżbieta zostali sami, bo pan Ryszard wyszedł gdzieś na popołudnie. Jednak ciągle im ktoś przeszkadzał (przede wszystkim Borzym, ale też czule życzące panu Henrykowi zdrowia panie) i wreszcie pan Henryk zrozumiał, że prywatne spotkania ze swoją damą może mieć tylko poza Domem. Wtedy postanowił czym prędzej stanąć na nogi.

W środę zadzwoniła Bożenka. Szczęśliwie było to w porze obiadu, tak więc pan Henryk nie musiał specjalnie schodzić i wchodzić. Wtedy też pierwszy raz od powrotu ze szpitala zobaczył pan Henryk Eugenię – wywołała go z obiadu i czekała w milczeniu, aż skończy rozmowę nieruchomo patrząc na swoje dłonie. „Czuję się całkiem nieźle” i „Kiedy przyjedziesz?”, powtarzał na przemian pan Henryk, aż w końcu Bożenka („mądra główka”) spytała:

– Nie możesz swobodnie rozmawiać?

– Tak. Właśnie.

– Aaa… nie możesz odebrać w swoim pokoju? Nie masz telefonu przy łóżku?

– Nie – powiedział pan Henryk i uśmiechnął się (trochę) w stronę Eugenii, ale ona nadal patrzyła w dół. – Nie.

– Zadzwonię za tydzień, ale nie w środę tylko we wtorek – powiedziała Bożenka. – Powiem ci, kiedy dokładnie przyjeżdżamy.

Po skończeniu rozmowy pan Henryk wstał z krzesła i chciał wyjść, ale Eugenia zatrzymała go.

– Cieszę się, że pan do nas wrócił.

– Dziękuję.

– I dobrze, że zdrowie się poprawia.

– Tak. Dziękuję.

Przez chwilę milczeli, pan Henryk zatrzymany wpół drogi do drzwi, Eugenia zaś za biurkiem, wpatrzona w swoje dłonie.

– Ta audycja… pan Bednarski mówił? Nie mówiłam o panu, że pan tu niszczył atmosferę, bo pan nie niszczył. Wszystko pomyłkowo zinterpretowano. Mówiłam o innej osobie i nie ma co już wracać.

– Wiem. Rozumiem.

W końcu Eugenia podniosła wzrok.

– My tu teraz zaczynamy wszystko od nowa – powiedziała. – I wszyscy musimy się starać, by się to nam udało.

– Tak – powiedział pan Henryk, zaskoczony jakimś smutkiem i powagą Eugenii, których przedtem w niej z pewnością nie było. – Rozumiem. I dziękuję.

Z powodu tej rozmowy (dziwnej) i przemiany Eugenii (zastanawiającej) pan Henryk jeszcze tego samego dnia, gdy nadszedł stosowny moment popołudniowej herbatki, zagadnął pana Ryszarda, jak przekonał Eugenię do zatrzymania go w Domu. Czy to było trudne?

– No – powiedział pan Ryszard i zamilkł.

– I co jej powiedziałeś? Co ona powiedziała?

– Co można w takich razach powiedzieć – odrzekł pan Ryszard.

– Ale jak to było? – spytał pan Henryk.

– Normalnie – powiedział pan Ryszard.

– Jak to z dyrekcją – powiedział Borzym i roześmiał się. – Ona mówi, ty słuchasz, a potem ty mówisz i ona nie słucha, dyrekcja zawsze tak rozmawia, przynajmniej ze mną, co nie, Rysiek?

– No – powiedział pan Ryszard i wstał od stołu. Po chwili leżał już na łóżku ze swoimi słuchawkami na uszach.

Jednak pan Henryk nie dał za wygraną, i gdy tylko Borzym opuścił pokój, wyciągnął rękę i wysuwając się spod koca najdalej jak mógł dotknął, choć z wysiłkiem, nogi pana Ryszarda. Niepisane zasady zakazywały przerywać panu Ryszardowi słuchania, teraz pan Henryk je łamał i gotów był na więcej. Chciał wiedzieć i tyle.

– Nie chciałeś mówić przy Jurku, to mów teraz – powiedział pan Henryk, nie czekając, aż pan Ryszard otworzy oczy.

– Co? – spytał pan Ryszard, rzucając panu Henrykowi swoje spojrzenie znad okularów.

Pan Henryk znowu poklepał pana Ryszarda po nodze. No, naprzód, stary, nie wygłupiaj się, mówiło klepanie pana Henryka. W końcu pan Ryszard westchnął, zdjął z uszu słuchawki i usiadł.

– Co ty chcesz wiedzieć? I po co?

– Wszystko. Wszystko chcę wiedzieć. Co ty jej powiedziałeś? Co ona? Dlaczego tak się zmieniła, co jej jest. O co tu chodzi. O co tu chodzi?

Pan Ryszard pokiwał głową, zapalił papierosa, kaszlnął kilka razy i w końcu rzekł:

– Dużo chcesz wiedzieć.

– Tylko tyle, ile ty wiesz. Nie więcej.

Pan Ryszard znowu zakasłał, przez chwilę uspokajał oddech, po czym zaciągnął się głęboko dymem.

– Za dużo palisz – powiedział pan Henryk. – Przez to tak kaszlesz. Rzuć to cholerstwo do diabła.

Pan Ryszard machnął ręką.

– Dobra. Powiedziałem jej prosto. Musi cię przyjąć z powrotem.

– Bo?… bo co? – spytał pan Henryk. Prawda była już blisko, za najbliższym zakrętem.

– Bo powiem wszystkim, że pije.

– …pije?

– Jest alkoholiczką. Codziennie pije w pracy. Trzyma alkohol w szafce, w biurku, za książkami i Bóg wie, gdzie jeszcze, wszędzie.

Pan Henryk wstał z łóżka, podszedł do stołu, włączył grzałkę i z westchnieniem opadł na krzesło.

– Pije… no tak, pije. No, pije, sam widziałem… No, jasne! – powiedział pan Henryk, przypominając sobie różne fakty, których przecież był świadkiem, a dotąd ich nie łączył. – No, jasne! No, jasne!

Pan Ryszard uśmiechnął się lekko.

– Jakby było takie jasne – powiedział, gasząc w spodeczku papierosa, choć nie był jeszcze wypalony do końca – to byś sam na to wpadł, Heniek, no nie?

– Nie wpadłem – przyznał pan Henryk. – Nie miałem pojęcia. Dziesięć punktów dla ciebie, Rysiek. No jasne! Dlatego czasami była taka dziwna… czasem nawet myślałem, że… wiesz… hm, jakby coś ode mnie chciała…, rozumiesz… A ona pewnie wtedy była na cyku. Ale czekaj! To znaczy, że cały ten poniedziałek… To jej głupie wrzeszczenie, to wszystko, te groźby i coraz gorzej, to było przez… ale nie! Ja w ogóle nie czułem od niej alkoholu! I ona się nie zataczała!

Pan Ryszard obserwował pana Henryka znad okularów i uśmiechał się coraz szerzej.

– Widzę, że kombinujesz, jak możesz, ale chyba nie znałeś nigdy dobrze żadnego alkoholika, nie miałeś żadnego w rodzinie, co?

– No nie – powiedział pan Henryk.

– Widzisz. A on ci będzie słupki liczb dodawał czy mnożył albo dyskutował o polityce, albo śrubki przykręcał pijany w trupa i ty się możesz w ogóle nie połapać. Tak ma alkoholik, tyle, że potem najczęściej nie pamięta, co zrobił.

– I dlatego powiedziałeś, że następnego dnia ona będzie inna, że da się z nią dogadać i tak dalej! I żeby się nie przejmować!

Pan Henryk wyłączył grzałkę, ale zamiast zrobić herbatę, usiadł z powrotem na łóżku. Miły Jezu! A więc po prostu byli w rękach chorej kobiety. To wszystko tłumaczyło, teraz rozumiał. Gdyby Eugenia była zdrowa, wszystko mogłoby potoczyć się inaczej. Czy jednak to na pewno przypadek, że kobieta szalona, alkoholiczka, skupiona najbardziej tylko na jednym – jest odpowiedzialna za trzydzieści starszych osób?! Nie nadaje się do tego, więc niech to robi – taka była polityka personalna w Polsce Ludowej! W opinii pana Henryka. Zaraz…, ale jak właściwie góra zareagowała na jego powrót? Jak Eugenii udało się przekonać zwierzchników?

Pan Ryszard wzruszył ramionami.

– Przy jej układach…

Pan Henryk jednak nie orientował się w niczym. Nic nie wiedział o Eugenii i jej zapleczu, środowisku, rodzinie. Prawdę mówiąc do przybycia pani Elżbiety nie interesował się szerzej nikim i niczym.

– Wojsko – powiedział pan Ryszard. – Najwyższa szarża.

– To znaczy co? Ona jest żoną…

– … generała – dokończył pan Ryszard. – Lotnictwo.

– Skąd wiesz?! – zdumiał się pan Henryk.

– Proste. Widziałem kiedyś, jak przywiózł ją rano służbowy samochód. I skojarzenie nazwiska. Słyszałem w Wolnej Europie, jak analizowali sztab generalny.

– Aaa! Takie buty… – powiedział pan Henryk. – No jasne. No jasne. I mąż nie wie, że ona pije?

Pan Ryszard wzruszył ramionami.

– Jak ma nie wiedzieć? On wie, ale pewnie nie chce, żeby inni wiedzieli. Kto by chciał skandalu?

Pan Henryk leżał nieruchomo, układając sobie te wszystkie wiadomości razem. Razem i do kupki. A więc dlatego tak krzyczała tego dnia. Miała alkohol w szafce. Piła nawet ze śpiewaczką. Nie mogła się powstrzymać. Aż w końcu przebrała miarę. Zamykała się w gabinecie, piła i znów rozrabiała aż do końca. A potem…

– Ale co ty jej dokładnie powiedziałeś? – zapytał pan Henryk.

Minęło już sporo minut w ciszy i pan Ryszard znowu leżał na łóżku. Leżał, palił papierosa, lecz choć miał na uszach słuchawki, pan Henryk nie słyszał zwykłych szumów – radio nie było włączone.

– Żeby poszła się leczyć – odezwał się wreszcie pan Ryszard. – Nic nie powiem nikomu, jeśli zacznie się leczyć.

– I żeby mnie nie wyrzuciła.

– Tak.

Włączył swoje radio i zamknął oczy.

W piątek pan Henryk został po kolacji na dole, w salonie, a następnie obejrzał dziennik telewizyjny. Przemógł się i obejrzał. Nie było to jednak tak trudne, gdy obok siedziała pani Elżbieta i trzymała na kolanach jego rękę, schowaną w swoich obu dłoniach. A przy tym patrzyła pilnie, jak on to przeżywa.

W sobotę przed obiadem pan Henryk i pani Elżbieta zeszli do ogródka na krótki spacer dookoła domu. Było bardzo chłodno i wietrznie i pan Henryk poczuł się znacznie ożywiony.

– A myślałem już, że najlepsze dla mnie miejsce to w łóżku pod kołdrą – powiedział pan Henryk.

– A widzisz – powiedziała pani Elżbieta, przyciskając mocniej jego ramię. – Widocznie potrzebujesz trochę… walki… jakiś zmagań. Jakiejś szarpaniny.

– A broń Boże! – wykrzyknął pan Henryk, przypominając sobie okropny czas przed swoim wypadkiem.

Gdy po przyjściu do Domu pan Henryk pomagał pani Elżbiecie zdjąć palto, zauważył, że jest zziębnięta – spojrzał – nos miała zaczerwieniony. Ramię przez cienki materiał bluzki promieniowało chłodem. Pan Henryk zważył palto w ręku. Było podejrzanie lekkie. Podszedł do okna, żeby przyjrzeć się lewej stronie palta. Nie było tam żadnej podpinki, ot, materiał wierzchni i podszewka.

– Musisz już przejść na zimowe okrycie, jesionkę czy futerko, co tam masz. To się już nie nadaje na tą pogodę – powiedział pan Henryk stanowczo.

– Brr… – wstrząsnęła się pani Elżbieta, obejmując się ciasno ramionami, jakby chciała dodać sobie ciepła. – Nie wzięłam swetra, to wszystko przez to.

– Nie, nie. To się po prostu już nie nadaje. Gdzie masz zimowe palto? Tu czy na Freta, w piwnicy?

Okazało się jednak, że pani Elżbieta po prostu nie ma nic na zimę. Stare palto, po dziesięciu latach noszenia, wyrzuciła wiosną na śmietnik. Futerko po mamie, zresztą zbyt obszerne, wisiało w szafie Elwiry. Pani Elżbieta czuła niechęć do dzwonienia tam, oczywiście, zadzwoni, przede wszystkim powie Elwirze (albo Wieśkowi), co myśli o ich postępowaniu, należy to nazwać kradzieżą, musi paść to słowo. To wszystko jednak musiało zaczekać, gdyż pani Elżbieta – nie miała teraz czasu. Nie miała teraz głowy, by się tym zajmować.

– Czuję, że teraz… no, nie dam rady. Przyjdzie na to pora.

Pan Henryk schylił głowę, by ukryć uśmiech radości, który z pewnością było widać na jego twarzy. Nie chciała wracać. Nie miała nawet czasu o tym myśleć. Chciała zostać z nim i przy nim. Jednak nie mogła chodzić w palcie bez podpinki.

W niedzielę pan Henryk postanowił pojechać do kościoła w Wilanowie. Potem mieli wypić herbatę w barze, mieszczącym się w starym budynku z czerwonej cegły. A jeszcze potem mogli ewentualnie pospacerować chwilę po parku. Jeżeli wystarczy mu sił. I jeśli pani Elżbieta nie będzie przemarznięta. Był już 25 października. Mimo chłodu – w telewizji prognozowali nie więcej niż 7°C – jesienne słońce rozgrzewało duszę pana Henryka. Dopilnował, by pani Elżbieta założyła na siebie dwa swetry, sprawdził, czy wziął pieniądze i ruszyli. Tyle razy myślał o tym spacerze. Tyle razy chciał ją zaprosić. Tyle razy ją zapraszał, ale ona odmawiała. Tyle razy myślał: czy pojedziemy jeszcze kiedyś razem do Wilanowa? Czy w ogóle jeszcze gdziekolwiek będziemy razem? A teraz szli ulicą Belwederską pod rękę. Pan Henryk odnalazł dłoń pani Elżbiety, by sprawdzić czy ciepła. Dobrze. Szczęśliwie włożyła wełniane rękawiczki.

Autobus nadjechał natychmiast, gdy tylko doszli do przystanku. W środku było niemal pusto i pan Henryk z panią Elżbietą usiedli obok siebie.

– Nie jesteś zmęczony? – spytała pani Elżbieta, odwracając się do pana Henryka i przypatrując mu się pilnie. To właśnie było w niej tak miłe, zawsze patrzyła na rozmówcę. Nawet siedząc na ciasnej ławce w autobusie, gdzie ludzie zwykle patrzą przed siebie, ona zwracała się do niego całą sobą. Wpatrywała się. I dbała. I troszczyła. – Wszystko dobrze?

– Tak. A nawet więcej ci powiem, tak dobrze, że nie mogłoby być lepiej. Jesteśmy razem, ty i ja, jest niedziela, świeci słońce, zaraz będziemy w Wilanowie czyli najładniejszym miejscu w okolicy… albo nawet w całej Warszawie.

– W Polsce – powiedziała pani Elżbieta, śmiejąc się. – We wszystkich krajach demokracji ludowej. Ze Związkiem Radzieckim na czele.

– Co tam! W najładniejszym miejscu w Europie!

– Eee! Na świecie!

– Masz rację – powiedział pan Henryk. – Byłem za skromny.

Mimo, że pan Henryk planował dokończyć pani Elżbiecie opowieść o wnętrzu kościoła, jednak szybko uznał, że tym razem nie będzie to możliwe. Zbyt wiele osób siedziało w ławkach i modliło się. Poza tym pan Henryk obawiał się długiego stania. Oraz długiego chodzenia. Wolał usiąść w niedalekim barze i wypić herbatę. Czy pan Bóg może się o to obrazić?

Trzytygodniowy prawie okres leżenia w łóżku bez żadnego dostępu do sklepów tak korzystnie wpłynął na finanse pana Henryka, że mógł pozwolić sobie na dwie herbaty i dwa ciastka. Dla pani Elżbiety zamówił sernik, dla siebie – wuzetkę. Chociaż rozsądek nakazywał wstrzemięźliwość w szastaniu pieniędzmi. Zbliżał się 1 i 2 listopada, czas największych wydatków pana Henryka w skali całego roku. Oprócz pani Czesławy i Iwonki, po tamtej stronie znajdowała również cała rodzina, z której pan Henryk pochodził – ojciec, oczywiście (zmarł, zanim pan Henryk ukończył rok), każda z sióstr pana Henryka oraz ciotka, siostra matki. I wszystkie babcie i dziadkowie. A to oznaczało niezliczoną ilość światełek i kwiatów. Gdyby żył ktoś z jego rodzeństwa, pan Henryk, jako najmłodszy, chętnie ustąpiłby przywileju opiekowania się grobami. Ale nikogo już nie było. Wszyscy byli już po tamtej stronie.

Pan Henryk zapłacił, podniósł ostrożnie tacę i ruszył w kierunku pani Elżbiety, którą usadził przy stoliku koło kaloryfera. Na chwilę podniósł oczy, by sprawdzić, czy idąc na pamięć idzie w dobrym kierunku i zdumiał się. Czy ta świetlista postać, ta dama w jasnym sweterku, poprawiająca właśnie włosy, z nogą założoną na nogę – czy to naprawdę może być jego… jego… hm, kobieta? Czy to może być jego kobieta?! Taca zafalowała w ręku pana Henryka, szybko więc spuścił wzrok i pilnując, by nie wylać herbaty, ostrożnie podszedł ku pani Elżbiecie.

– Serniczek dla mnie? Och, Heniu, bardzo dziękuję!

Ucieszyła się!, pomyślał pan Henryk zadowolony. Dobrze, że nie spytałem wcześniej, co chce, bo na pewno powiedziałaby, że nic, że samą herbatę. Przez chwilę pani Elżbieta i pan Henryk w skupieniu jedli swoje ciastka, powoli, kawałek za kawałeczkiem. Wuzetka była świeża, z pewnością nie dalej niż wczorajsza. Łyżeczka pana Henryka bez trudu przecinała cienką płytkę czekolady na wierzchu, poprzez wilgotne brązowe ciasto gładko docierała do śmietankowego kremu, potem przesuwała się przez brązowe ciasto i już stuk o talerzyk. I ten zapach. Kawowo-kakaowo-śmietankowy.

– Nigdy nie zrozumiem… – zaczął pan Henryk i przerwał, aby przełknąć – jak można woleć sernik… od… od… pyszne! Wuzetki. Jak można cokolwiek – ze słodyczy – woleć od wuzetki.

– No, wiesz, Heniu, jak by ci to wytłumaczyć… – powiedziała pani Elżbieta i roześmiała się. – Czy w wuzetce jest ser?

– Nie żartuj! – odpowiedział żywo pan Henryk. – Serniki bywają różne, lepsze i gorsze, serników jest mnóstwo, na całym świecie. Nie mam nic przeciwko sernikom. Ale zważ! – pan Henryk zrobił krótką przerwę i wpatrzył się w panią Elżbietę.

Coś ty taki zapalony, Heniu?!, odezwała się pani Czesława z wesołą kpiną, jakby ich rozmowa nie ucichła wcale przed kilkoma tygodniami. W dodatku miała rację. Pan Henryk poczuł, że rzeczywiście jest nie tylko zapalony, ale i rozżarzony od środka. Jakby miał w sobie (znowu) źródło ciepłej siły.

– To jest prawdziwie warszawskie ciastko. Nigdzie na całym świecie nie ma wuzetek, tylko u nas. Do kawy? Idealna. Do herbaty? Proszę bardzo. Lekka, zjesz i już. Ale duża. Jesz i jesz. No i jeszcze jedno, założę się, że nie przyszło ci to do głowy. Zobacz – pan Henryk podniósł ponad stolikiem talerzyk nieco do góry i obrócił tak, by schować przed panią Elżbietą nadgryzioną stronę. – Spójrz. Jest po prostu piękna. Kwadratowa. Smukła. Brązowo-biała. I z tą kulką kremu na górze. Widziałaś coś takiego? To jest dzieło sztuki – zakończył pan Henryk swój monolog i sięgnął po filiżankę z herbatą.

– Och, Heniu! Rzeczywiście, wuzetka jest śliczna. Gdyby jeszcze była z sera! – Przez chwilę pani Elżbieta przyglądała się panu Henrykowi, po czym dodała: – Jak ty jednak umiesz, Heniu, opowiadać, tak wpływasz na tego, kto słucha. Dosłownie widziałam to tak, jak ty mówiłeś, choć przecież nigdy przedtem nie przyszło mi to do głowy. Ta wuzetka, taka kwadratowa, równiutka, poczciwa, ale z biglem, jak to się u nas w domu mówiło. W ogóle wiesz, Heniu, lubię, gdy mi coś opowiadasz.

Pani Elżbieta uśmiechnęła się tak jakoś nieśmiało, ale ślicznie, więc pan Henryk czym prędzej chwycił ją za rękę i podniósłszy się lekko, ucałował w podziękowaniu. No a potem już trzymał tę rękę w swojej, na stoliku, nie zważając, że manewr ten był trochę może niewygodny dla jego prawego łokcia.

– Strasznie jestem za tobą stęskniony – powiedział pan Henryk, ściszając głos. – Już nie jestem chory. Wracam do sił. Z każdym dniem czuję się lepiej, nawet dużo lepiej.

– To… to bardzo dobrze – wyszeptała pani Elżbieta.

Po wyjściu z baru, pan Henryk i pani Elżbieta poszli jeszcze na króciutki spacer w stronę Pałacu Wilanowskiego. Pan Henryk umyślił sobie, że któregoś dnia zwiedzą razem Pałac i chciał sprawdzić godziny otwarcia w czwartki, kiedy to wstęp był bezpłatny. Na skrzyżowaniu parkowych alejek, na ławce, rozłożony był przenośny kram z serwetkami. Pani Elżbieta przystanęła.

– Ręczna robota – powiedział mężczyzna o czerwonej twarzy.

– Chciałbym ci kupić kiedyś taką serwetkę – powiedział pan Henryk. – Ale nigdy nie będzie mnie na to stać. Zresztą oni polują na wycieczki zagraniczne.

– Sama mogę zrobić taki obrus, a nawet, wybacz Heniu, dużo ładniejszy! – zawołała pani Elżbieta, przystając. – To były najprostsze wzory, sprawnie zrobione, ale dla kogoś, kto naprawdę pracuje na szydełku, banalne!

– No, no – powiedział pan Henryk. – Nie znałem cię od tej strony, jako artystki. Musisz mi koniecznie pokazać jakąś swoją serwetkę, jak wrócimy do Domu.

– Tylko że wszystko zostało w pudłach w piwnicy na Freta – powiedziała pani Elżbieta ze smutkiem.

W poniedziałek pan Henryk postanowił pojechać na cmentarz, tyle, że nie wcześnie rano, jak zawsze, ale po śniadaniu. Przez chwilę kusiło go, by poprosić panią Elżbietę, żeby pojechała z nim, ale odrzucił ten pomysł. Jeszcze nie teraz. Jeszcze nie w tym tygodniu. I nie tak nagle, bez uprzedzenia (kogo jednak chciał uprzedzić? Ha?).

Tak się złożyło, że kawałek drogi mogli odbyć wspólnie. Pani Elżbieta wybierała się do miasta obejrzeć zimowe palta.

– Pojadę najpierw na Bracką, do dawnego Cedetu, czyli obecnie Domu Dziecka. Na górze mają tam ubrania dla dorosłych i chyba tańsze niż w Domach Centrum.

Siedzieli już w autobusie 122, pan Henryk przy oknie – bo jechał dalej – pani Elżbieta z brzegu.

– Wyobrażam sobie ciebie, wiesz w czym? – powiedział pan Henryk i zamknął oczy, by lepiej zobaczyć palto pani Elżbiety. Lewą dłonią ściskał jej rękę i to dodawało mu natchnienia. – W jasnym… no może takim w ciapki… jasnym w ciemne ciapki, długim, miękkim palcie z takim… eee… tak, tak, z liskiem przy szyi. Tak, czarny lisek zamiast kołnierza, i długie miękkie palto w ciapki i mogą być duże czarne guziki do tego! Tak.

Pan Henryk zadowolony z siebie otworzył oczy i spojrzał na panią Elżbietę.

– Heniu! Czy ty wiesz, ile to by kosztowało? A jeszcze do tego srebrny lis… to mi przypomina moją ciocię Pelę.

– A mnie znowuż moją ciotkę Jadzię. I to w najlepszym sensie, bo to była bardzo atrakcyjna kobitka. Najmłodsza siostra mojego ojca. I nie chodzi o srebrnego lisa tylko czarnego.

– A są w ogóle takie? – powiedziała pani Elżbieta.

Pani Elżbieta wysiadła na Nowym Świecie, a pan Henryk jeszcze przez jakiś czas rozważał sprawę palta. Ubrania były drogie. Czy pani Elżbieta mogła sobie na to pozwolić? Czy miała jakieś pieniądze, jakieś oszczędności?

Przed cmentarzem, w drewnianej budce, pan Henryk kupił światełko nagrobne – tym razem porządny, klasyczny znicz w rudej miseczce z gliny. Zapałki miał? Nie. Musiał też kupić. A swoją drogą, gdzie zapodział tamte, sprzed czterech tygodni?

Pan Henryk szedł wolno alejką. Zawsze docierał do pani Czesławy półbiegiem, w obawie, że spóźni się na śniadanie. Dziś jednak do powrotu zostały mu trzy godziny. Na pewno zdąży. Serce biło miarowo, nogi poruszały się jeśli nie lekko, to przynajmniej „w granicach normy”. Oddech też „w granicach normy”. A jednak coś było poza tymi granicami. Poza granicami normy był nastrój pana Henryka. Szedł coraz wolniej i wolniej. A w miejscu, w którym miał skręcić, zupełnie przystanął. Ceśka!, powiedział do żony. Rozejrzał się niespokojnie. Zaraz pójdzie dalej, musiał jednak najpierw jakoś się przygotować. Postawił torbę na najbliższej ławce, należącej do grobu niejakiego pana Strzelczyka Edmunda. Wybacz, Mundek, masz nieoczekiwanego gościa, który z pewnością długo tu nie zabawi.

Pan Henryk zwrócił głowę w stronę grobu pani Czesławy. W prawo i na ukos, nie dalej niż sto metrów była trumna z jej ciałem. Z ławki Mundka Strzelczyka grób pozostawał niewidoczny. Ceśka!, powiedział pan Henryk. Idę! Ciągle jednak stał przy ławeczce obok torby. Był spokojny. Nawet całkiem ożywiony, wesoły – tyle, że czuł się dziwnie, po prostu nieswojo. Nie jak on albo nie jak u pani Czesławy, nie tak, jak zawsze. Idę, powiedział pan Henryk, wziął torbę i ruszył naprzód.

Grób pani Czesławy też wyglądał inaczej niż zwykle. Na środku bowiem znajdował się wieniec z laurowych liści przetykanych czerwonymi różami, tak świeżymi, że nie sposób było mieć złudzeń co do ich pochodzenia. Pochodziły z fabryki, nie z ogrodu. Były sztuczne. Dookoła płyty pan Henryk naliczył siedem światełek – już wypalonych, rzecz jasna – w kolorach, na przemian, czerwonym i zielonym. Obrazu dopełniała lśniąca marmurowa waza (nowa), napełniona gałązkami nieznanego panu Henrykowi krzewu, niemniej w znanej już kolorystyce – zielone liście i czerwone okrągłe owocki – tym razem prawdziwe. Uf! Pan Henryk przysiadł na ławce. Spokojnie. I pamiętać o oddychaniu. Siedząc na ławce, uznał, że oto doszło do całkowitej zmiany sytuacji. Musiał się cofnąć i ustąpić część pola Bożence. Czy jednak nie powinien stanąć na straży zasad estetycznych pani Czesławy? Kochała rzeczy proste, naturalne i skromne. Czy może Bożenka miała prawo czcić pamięć matki po swojemu, choćby i w kiepskim guście, po cudzoziemsku? Dlaczego jednak zapomniała, co i jak należy? I te jej okropne, bezsensowne oskarżenia, odwracanie wszystkiego do góry nogami, pokazywanie winy jako krzywdy! Musi być przecież jakiś powód, dla którego człowiek odwraca się od własnej rodziny… stop, dosyć, nie myśleć o tym! Odwraca się, bo rodzinie na nim kompletnie nie zależy. Bo rodzina traktuje go jak pętającego się pod nogami kundla. Wtedy lepiej już wynieść się do „kompleksu dla seniorów”. Czując nadmierne gorąco na twarzy rozpiął kurtkę, zdjął szalik i zaczął miarowo oddychać.

Świętej pamięci Czesława Dąbrowska. Świętej pamięci Czesława Dąbrowska. Świętej pamięci… Czesława Dąbrowska. Siedział na ławeczce przy grobie pani Czesławy, siedział, ale jakby nie siedział. Niby nie spieszył się, mógł tu być jeszcze długo, ale był, jakby go nie było. Zmówił „Zdrowaś Mario” i „Wieczny odpoczynek”, wstał, skłonił się i chciał odejść, ale niepokój kazał mu się odwrócić zaraz po pierwszych dwóch krokach.

Cesiu!, zawołał w duchu pan Henryk i już bez odwracania się ruszył w stronę bramy. Nie jestem jeszcze zdrowy, pomyślał. Za tydzień skończą się lekarstwa ze szpitala. Trzeba jednak pójść gdzieś z tym sercem, czy w ogóle, ze sobą. Może ktoś da mu coś na nogi albo i na nerwy.

Jednak do przystanku 122 dotarł pan Henryk gładko i w dobrej formie fizycznej. I dopiero tutaj uzmysłowił sobie, że nie wypił herbaty przy grobie pani Czesławy, jak zawsze. Pierwszy raz od tylu lat! I nie zjadł kanapek. Trudno, zawiezie wszystko z powrotem do Domu. Jadąc autobusem, bez zbędnych myśli i tylko patrząc przez okno, pan Henryk doznał miłego stanu umysłowej wyrazistości. Niepokój opuścił go całkowicie. Bożenka jest w Londynie i we wtorek, czyli jutro, podniesie słuchawkę, aby zadzwonić do Polski. Pani Czesława śpi spokojnie przy marmurowej wazie, pod drzewem akacji, mając Iwonkę w swojej pieczy. Pani Elżbieta czeka na autobus na zatłoczonym przystanku na Nowym Świecie (może przypadkiem się spotkają? Może wsiądzie do tego autobusu?). Pan Ryszard leży na łóżku, słuchając radia. Jurek Borzym, puk – puk, gra w ping ponga. Wszystko jest w porządku.

Skierował spojrzenie w stronę mijanej właśnie ulicy Konopnickiej. Najpierw budynek Buffo z basenem, dawna YMCA, powiązana z Leopoldem Tyrmandem i Dziennikami, które pan Henryk czytał kilka lat temu, już po śmierci pani Czesławy. Książkę pożyczył mu Jasio, była wydana przez drukarnię podziemną i miała litery tak mikroskopijne, że pan Henryk czytał ją już pod koniec przez lupę, a przez to bardzo wolno. Ale co tam, miał przecież wtedy tyle niepotrzebnego nikomu czasu… Tyrmand siedział na łóżku, w tym swoim maleńkim pokoiku, całkowicie samotny, ale też skandalizująco odwiedzany. No i rezydenci czy pensjonariusze, każdy w swojej klitce, ale jakoś raźniej, bo jednak razem. A pan Henryk był w swoim mieszkaniu zupełnie sam, władca dwóch pokoi zamieszkiwanych przez duchy. Więc wieczorem ślepił przy lampce i czytał Tyrmanda przez lupę. Kto wie, może początkowo nawet i wyobrażał sobie Dom Spokojnej Starości na Belwederskiej trochę jak tą YMCĘ? Ale to było zupełnie nie to, zupełnie co innego.

Drugim miłym skojarzeniem, związanym z ulicą Konopnickiej, był sklep Mody Polskiej. Pan Henryk był tam kiedyś z panią Czesławą, a raz czy dwa razy sam, w poszukiwaniu prezentów dla swoich pań. I zawsze miał wrażenie, jakby wkraczał do lepszego świata. Już sam zapach tego sklepu był ujmujący, jakiś kobieco-francuski. I ta jesionka jasna w ciemne ciapki z dużymi guzikami i liskiem – to nie był wymysł pana Henryka! Widział ją kilka lat temu właśnie w Modzie Polskiej.

Gdyby mógł zabrać tam panią Elżbietę i kupić jej piękne, ciepłe, lekkie paltko, kobiece i pachnące! Jakże pasowałaby do niej atmosfera tego sklepu. Jak dobrze byłoby móc otoczyć ją luksusem, ją, która tak dbała o pana Henryka, gdy był chory. Nagle pan Henryk przestał oddychać. Myśl, która przyszła mu do głowy, była tak zaskakująca, że na kilka chwil zamienił się w kamień. Niemożliwe! A jednak możliwe. Miał pieniądze. Miał sto dolarów. Sprzedane na czarnym rynku dadzą taką sumę, że nawet jej część (większa) powinna wystarczyć na piękne palto. Pozostałą drogę do Domu spędził pan Henryk przyzwyczajając się do nowej perspektywy, perspektywy człowieka z pewnymi możliwościami finansowymi. To było niesłychane, ale prawdziwe. Być może nie miał do tych pieniędzy prawa, zostały mu bowiem dane „na grób”, a nie w ogóle, w jego prywatnym celu, ale były w jego dostępie, formalnie były całkowicie i niepodważalnie jego własnością. I pan Henryk mógł z tej własności skorzystać.

Tego dnia, codzienna wspólna herbatka w pokoju numer 3 miała odbyć się dopiero o szesnastej. Po obiedzie więc pan Henryk położył się na łóżku, aby odpocząć po wycieczce na cmentarz. Chciał się przespać z godzinkę, ale nie mógł – pan Ryszard tak kasłał, że pan Henryk czuł, jakby się krztusił razem z nim.

– Może ty jednak powinieneś iść do lekarza, co, Rysiek? – powiedział w końcu. Pan Ryszard tylko prychnął i odwrócił się do niego plecami.

Podczas spotkania przy herbacie – tym razem earl grey – pani Elżbieta opowiedziała o swoich poszukiwaniach palta. Okazało się, że wszystko, co mierzyła, było albo za duże, albo za małe, albo za cienkie, albo za drogie. I przede wszystkim brzydkie. Pan Henryk w duchu cieszył się z takiego obrotu spraw, głośno zaś spytał:

– To co, u nas w Polsce nie produkują normalnych palt?

– Oczywiście, że nie – powiedział pan Ryszard, a Borzym dodał:

– No, skąd?

Rozmowa zeszła, jak zwykle, na Polskę, gdzie nic nie było normalne, a najmniej normalne było to, że wszystkich to ciągle dziwiło.

– Jest tylko jedno miejsce w Warszawie, gdzie można zrobić porządne zakupy – powiedział Borzym, odstawiając pusty kubek. Wypijał najszybciej ze wszystkich i zawsze chciał dolewkę. – Powiem ci, gdzie pójdziesz. Takie rzeczy, jakie chcesz kupić, dostaniesz tylko i wyłącznie na Bazarze Różyckiego. Tam jest wszystko.

– A nawet więcej – powiedział pan Ryszard mrukliwie. – Tandeta na tandecie i jeszcze część rzeczy kradziona.

– Tylko to, co sprzedają z ręki, jest od złodziei – bronił się Borzym. – W budach są rzeczy nowe, szyte. Moja teściowa… już dawno temu…

– Nigdy w życiu nie byłam na Bazarze Różyckiego – oznajmiła pani Elżbieta z uśmiechem.

– Ja cię mogę zawieść, choćby jutro – powiedział Jurek Borzym.

– I po co? – burknął pan Ryszard. – Gdzie, Bazar Różyckiego i ona …?

Pan Henryk ocknął się. Nie pierwszy raz zauważał, że pan Ryszard ma szybszy od niego refleks. Szczęśliwie, że to przyjaciel, nie wróg.

– Nie – powiedział stanowczo pan Henryk. – Bazar Różyckiego to nie dla Elżbiety. Zresztą problem palta jest już rozwiązany i nie ma o czym mówić.

– To znaczy, Heniu…? – spytała pani Elżbieta.

– Dowiesz się wszystkiego w odpowiednim czasie – odrzekł pan Henryk nieco sztywno. Nie tak planował to przeprowadzić, ale bieg zdarzeń wyprzedził go znacznie i pan Henryk musiał reagować, zanim wypracował plan działania.

– Dobrze, Heniu – powiedziała potulnie pani Elżbieta i dodała po chwili. – Jesteście dla mnie wszyscy bardzo mili, naprawdę, ale to nie ja wymagam opieki. Tylko Rysio. Przecież on ciągle kaszle.

I chociaż pan Ryszard po swojemu fuczał (nie tak, jak na pana Henryka, łagodniej) i nawet trochę się obraził, gdy pani Elżbieta przyniosła termometr, jednak zgodził się włożyć go pod pachę i potrzymać przez kilka chwil, z pewnością krócej, niż było trzeba. A i tak słupek rtęci podniósł się prawie do 38°C.

– O, la la – powiedział pan Henryk. – Jeśli tak szybko skoczyło w górę, to pewnie masz więcej. Musisz jeszcze potrzymać termometr.

Ale pan Ryszard opadł na łóżko, odwrócił się bokiem, by nie rzec tyłem, i żadna siła nie mogła go zmusić do dalszego mierzenia gorączki. Nie i nie.

– No i co teraz zrobimy? – odezwał się pan Henryk do pani Elżbiety i Jurka Borzyma. – Musi go zobaczyć lekarz.

– Ale wtedy go z miejsca przeniosą do szpitala albo i do Bromek – powiedział Borzym. – No i dalej, wiadomo, kaput.

– Musimy mu sprowadzić lekarza – powiedziała pani Elżbieta.

Pan Ryszard chciał coś powiedzieć, ale znów zaniósł się kaszlem.

– Ale nie tego tu, urzędowego, bo będzie po wszystkim – zaprotestował Borzym.

– Musimy wezwać doktora ze spółdzielni lekarskiej – powiedział pan Henryk. – Szczęśliwie, że oni chodzą bez fartuchów, normalnie ubrani. Przechwyci się go przy furtce …

– Ja mogę czekać – wtrącił Borzym.

– … i wciągnie dyskretnie tu na górę. W końcu mógłby być kuzynem.

– Albo synem – powiedziała pani Elżbieta. – A zapłacić możemy z pieniędzy na moje palto, bo i tak nie ma w sklepach nic do kupienia.

Pan Ryszard tak się rozkasłał, że aż musieli na chwilę przerwać rozmowę, bo nic, oprócz kaszlu, nie można było w pokoju usłyszeć. Kaszle, skubany, lepiej niż ja w Pałacu, pomyślał ze smutkiem pan Henryk. Miał tylko nadzieję, że chodzi tu o zwykłe przeziębienie. Albo może gardło, podrażnione do ostateczności codziennym atakiem dymu, domagało się lepszego traktowania.

– A ile ty masz na to palto? – spytał pan Henryk, korzystając z chwili ciszy, by dowiedzieć się czegoś o finansach pani Elżbiety.

– O, całkiem sporo – odpowiedziała pogodnie pani Elżbieta. – Byłam rano u jubilera na Nowym Świecie i sprzedałam pierścionek.

– Pierścionek?

– No, taki złoty z szafirem. Nigdy go nie nosiłam.

– Miły Jezu! Dlaczego sprzedajesz swoje rzeczy?

Pani Elżbieta spojrzała zdumiona.

– Na palto. Zresztą wcale go nie lubiłam.

– Przecież wiesz, że ja mam pieniądze! Dlaczego nie powiedziałaś mi, że …

– Ja też mam pieniądze – przerwał Borzym. – Mam 200 złotych. Ale to na lekarza może nie starczyć. Bo taki ze spółdzielni kosztuje więcej.

– Nikogo nie będziecie wzywać – odezwał się nagle pan Ryszard głosem zachrypniętym, ale całkiem już pewnym.

– Ale Rysiu… – zaczęła pani Elżbieta. Pan Ryszard jej przerwał:

– Nie trzeba. Mam kolegę… też lekarz. Zadzwonię i pojadę…

– Nigdzie nie pojedziesz. Niech cię zbada tutaj – powiedział stanowczo pan Henryk.

– Przecież to może być zapalenie płuc – powiedziała pani Elżbieta. – Pamiętasz, w zeszłym tygodniu, gdy tak strasznie padało, wróciłeś z miasta na kolację cały mokry, pamiętasz? Powiedziałeś, że zapomniałeś parasola.

Pan Henryk spuścił głowę. W takich chwilach nie wiedział wprost, co ma ze sobą począć. Ufał, że pani Elżbieta i pan Ryszard nie są… parą…, czy jak by tego nie nazwać, wiedział, że jest wybrany (nawet tak, chyba), a jednocześnie cierpiał męki. Pani Elżbieta położyła rękę na ramieniu pana Henryka, a potem rzuciła ku niemu krótkie spojrzenie. To wystarczyło. Pan Henryk z miejsca zapomniał o swoim bólu.

– Daj telefon do tego kumpla i powiedz, co mu przekazać. Musi przyjść jeszcze dzisiaj, żebyśmy zdążyli do apteki – powiedział.

Wszystko potoczyło się zaskakująco gładko. Kumpel pana Ryszarda nie wykazał żadnego oporu, wręcz gotów był do natychmiastowych usług i zjawił się niedługo po kolacji (na którą, oczywiście, pan Ryszard nie zszedł i pan Henryk przyniósł mu jego porcję na górę). Miał czerwone policzki, nie wyglądał na lekarza i nie wiedzieć czemu mówił do pana Ryszarda „prezesie”. Długo przesuwał słuchawkę po plecach pana Ryszarda, potem z przodu i jeszcze raz z tyłu.

– Cholera, ostatni raz osłuchiwałem… nie wiem już kogo i ile lat temu – wysapał doktor, po czym przyłożył dłoń do pleców pana Ryszarda i zaczął w nią pukać zgiętym palcem. – Dobra, wypisujemy receptę.

– Ale co? – spytał pan Henryk. – Jakie rozpoznanie?

– Świszcze jak w starym kominie. Zapalenie oskrzeli na mur, a może i płuc… może i płuc.

– Co się tak rozgadałeś – powiedział pan Ryszard. Wciągnął podkoszulek, na to jakąś brunatną bluzę – swoje zwykłe ubranie. – Pisz mi tam jakąś truciznę, byle mocną. Żebym do soboty, wiesz, był na chodzie.

– No nie wiem – powiedział doktor. – Jednak przez tydzień musisz leżeć…, co najmniej te siedem dni.

– Dobra, dobra.

Gdy lekarz wyszedł, a z nim Borzym, żeby wykupić lekarstwa (recepta była bezpłatna, lekarz napisał w rogu Służba zdrowia), pan Ryszard założył słuchawki, włączył radio i opadł na poduszki. Był w dobrym humorze, ale ledwo żywy – spocony i jakiś taki ziemisty. A pan Henryk po cichu układał sobie w głowie te wszystkie wiadomości i wydarzenia związane z panem Ryszardem. Przymierzał znane fakty do prawdy, której nie znał, ale którą powoli dedukował. Nadejdzie dzień, gdy Ryszard wszystko mu o sobie opowie, wyjaśni. Na razie jednak musiał wyzdrowieć.

Wieczór pan Henryk i pani Elżbieta spędzili za fikusem, jak kiedyś, dawno temu, w przeddzień wyprawy do Pałacu. Na spacer pan Henryk nie miał siły po dniu tak pełnym wrażeń, a w pokoju nie chcieli przeszkadzać panu Ryszardowi, który wymęczony atakami kaszlu po dziewiątej wreszcie zasnął. Gorączka spadła i chory wyglądał trochę lepiej.

– Wątpię jednak, żeby on mógł jutro pójść na śniadanie. Oddam mu po prostu część mojej porcji, tak jak on mnie oddawał, gdy ja nie schodziłem na dół.

– Ale Heniu, dlaczego mówisz „ja oddam”? Wszyscy oddamy, po prostu podzielimy się z Rysiem – ty, Jurek i ja.

Pani Elżbieta nalała panu Henrykowi herbatkę do filiżanki i dodała do środka potężną porcję truskawkowej konfitury. Herbatka z konfiturą przed snem, na dobranoc – pyszna rzecz!

– Ale, nie mówiłam ci jeszcze! – ożywiła się nagle pani Elżbieta. – Nie mówiłam ci Heniu, co mi ostatnio powiedziała kuzynka, czyli Ilona.

– Nic nie wiem – powiedział pan Henryk i uśmiechnął się do pani Elżbiety.

Siedzieli pochyleni ku sobie, stykając się kolanami, ściśnięci wąską przestrzenią między ścianą, fikusem a kaloryferem, w miejscu, gdzie światło ostatniej z rzędu korytarzowych lamp docierało już bez impetu. Dzięki temu byli mało widoczni, w każdym razie tak rozumował pan Henryk i dlatego pozwolił sobie jedną rękę – tę bliżej ściany, a dalej korytarza – trzymać na łydce pani Elżbiety, po prostu obejmować jej nogę powyżej kostki, raz niżej raz wyżej. Pani Elżbieta nie komentowała tej łagodnej pieszczoty, więc pan Henryk wygodnie podparty przyniesioną przezornie poduszką – siedział i głaskał, głaskał i słuchał, co powiedziała pani Elżbiecie jej kuzynka Ilona.

– Otóż podobno Elwira i Wiesiek wrócili! Są w domu i podobno cała rodzina, cała moja rodzina, czyli ze strony mamy, powiedziała im, co o nich naprawdę myśli. I Ilona i taka moja druga kuzynka Marysia i nawet ciocia, chociaż to staruszeczka, zadzwoniła do Wieśka podobno z awanturą i mu nawymyślała od szubrawców.

– Bardzo dobrze – powiedział pan Henryk. – Sam miałem na to ochotę. Bardzo dobrze, że ktoś im powiedział prawdę w oczy. Tylko czy takich ludzi coś ruszy?

– Ale wiesz, co oni mówili? Oni uważają, że to nie tak i żalą się, że ich nikt nie rozumie!

Pan Henryk pochylił się, żeby szybkim ruchem pocałować panią Elżbietę w policzek. Tak po prostu, bez okazji, dla przypomnienia o swoim palącym się uczuciu.

– Bo to jest uczciwemu człowiekowi nie sposób zrozumieć. A co na to rodzina z drugiej strony, rodzina twojego taty? Czyli krewni twoi i Elwiry?

– Sęk w tym, że takich osób nie ma. Młodszy brat ojca zginął w Ravensbrűck, a najmłodszy to ten mityczny wuj, który zawieruszył się po powstaniu i podobno dorobił wielkiego majątku w Kanadzie, ale to chyba tylko legenda, bo przecież by się z nami skontaktował, przez tyle lat! Matka Elwiry, Małgosia, czyli córka mojego taty z pierwszego małżeństwa zmarła na serce jeszcze jak żył tata. On zresztą też był chory na serce, miał straszne nadciśnienie i potem ten wylew. Co jest dziwne o tyle, ze najczęściej chorują na to cholerycy, a mój tata był spokojny i zrównoważony. Chyba, że ktoś go wyprowadził z równowagi – pani Elżbieta roześmiała się. Zawsze wspominała ojca z zachwytem. Nawet, gdy mówiła o jego wadach.

– Dobrze, że chociaż ty nie chorowałaś na serce. Bo te sprawy często są dziedziczne.

– Oczywiście, że chorowałam – roześmiała się pani Elżbieta. – To jest nie do uwierzenia, Heniu, że ty tak mało o mnie wiesz, bo skąd masz wiedzieć, a mnie się wydaje, jakbyśmy się znali całe życie!

Pan Henryk uśmiechnął się do pani Elżbiety. Mimo wieczornej pory nie wyglądała na zmęczoną. Była lekko umalowana – to jest usta miała pociągnięte pomadką, nic wyzywającego, oczywiście, tylko delikatny sygnał dla mężczyzny – „chcę ci się podobać”. Musiała to szybko zrobić szykując herbatę, wystarczyło jej czasu tylko na to, nie zdążyła nawet przyczesać włosów, które wymknęły się spinkom już po południu – pan Henryk pamiętał, że zwrócił na to uwagę, jeszcze gdy pili herbatę earl grey w pokoju – i teraz pozostawały na wolności. Wyglądało to bardzo kobieco.

– Masz bardzo ładne włosy – powiedział pan Henryk, dotykając delikatnie sprężystych, unoszących się w powietrzu srebrno-brązowych loków. – I chyba nie podlegają przyciąganiu ziemskiemu.

– Wiem. Są okropne. Wyglądam, jakbym miała taką wielką głowę.

– Nie, nie! Są śliczne. I w dotyku takie miłe.

– Ale mają wstrętny kolor.

– Piękny!

– Skąd?! To nie jest taki piękny srebrny kolor, jak ma na przykład nasza pani Sabina, ani jasnobeżowy, jak u pani Bożenki. Nie, mój kolor jest szary, okropny, do tego przetykany brązowym i to nierówno, włosy są za długie, dlatego się tak okropnie skręcają, grzywka urosła, ale nie na tyle, by wchodziła pod spinki… no po prostu koszmar!

– A ja myślałem, że złowiłem najpiękniejszą kobietę na świecie. W ogóle nie zdawałem sobie sprawy, że ta moja miss świata ma coś nie w porządku z włosami!

– Żartujesz sobie, Heniu – powiedziała pani Elżbieta – ty sobie żartujesz ze mnie i nie wiesz, że ja naprawdę potrafię całkiem ładnie się prezentować, gdy obetnę włosy u fryzjera…

– Niemożliwe! – zawołał pan Henryk.

– … tak, i ułożę tak na bok… – pani Elżbieta przełożyła część włosów na lewą stronę, robiąc przy tym minę jak do zdjęcia.

– No ślicznie! Przekonałaś mnie. Musisz iść do fryzjera.

– Właśnie tak sobie pomyślałam – powiedziała pani Elżbieta żywo. – Obetnę włosy i pierwszy raz w życiu zrobię sobie farbę.

– Nie daj Boże! – zakrzyknął pan Henryk z przerażeniem.

– Mężczyźni są niesłychanie konserwatywni – powiedziała wesoło pani Elżbieta. – Moja mama zawsze tak mówiła o tacie, ale to jest prawda bardziej ogólna.

– Nie możesz tego zrobić.

– Nigdy tego nie robiłam. Ale teraz czuję, że nadszedł czas. Nie martw się, przecież nie zrobię się na żółto ani na niebiesko, ufarbuję na taki kolor, jak ma pani Sabina.

Broń cię, panie Boże, chciał zakrzyknąć pan Henryk, ale – szczęśliwie, jak się okazało – nie zdążył. Zaszeleściły liście fikusa i nad panem Henrykiem i panią Elżbietą pojawiły się dwie głowy – Sabiny i pani Bożeny.

– Plotkujecie o nas, słyszałam! – wykrzyknęła Sabina. – Pani Elu, co „ma Sabina”?

– Pani mówiła, że Sabina coś ma, a pan Henio uważał, że nie ma – dodała pani Bożena.

– My tu zaraz rozstrzygniemy. Tylko mówcie, kochani państwo, prawdę. No?

Pan Henryk, znając już dostatecznie obie panie, zrozumiał, że nadszedł koniec jakże krótkiego, za krótkiego, sam na sam z panią Elżbietą. Ciągle mieli za mało czasu. I żadnego miejsca tylko dla siebie. Podczas gdy pani Elżbieta tłumaczyła, o czym rozmawiali, pan Henryk wziął się za przestawianie fikusa tak, aby panie mogły swobodnie wejść do zagrodzonego kąta. Oczywiście, oddał też swoje krzesło, ale ponieważ nie mogły się zmieścić na nim obydwie panie, więc stanęli obok fikusa wszyscy troje, a po chwili wszyscy czworo, bo pani Elżbieta nie chciała siedzieć, gdy oni stali.

– No i zniszczyłyśmy państwu całą dwuosobową kawiarnię, którą tu żeście sobie urządzili.

– Nie szkodzi, nie szkodzi – powiedziała pani Elżbieta.

– A my przyszłyśmy tylko zaprosić na imieniny – powiedziała pani Bożena.

– Imieniny? A czyje?

– Moje – odpowiedziała Sabina.

– Tak? – powiedział pan Henryk. – A kiedy?

– No przecież jutro. 27 października. Sabiny i Iwony.

Tak to już było w życiu pana Henryka. Strzał przychodził zwykle zza węgła. W każdej chwili, w najmniej spodziewanym momencie mogło się zdarzyć coś takiego, jak przed chwilą. Kula dosięgnęła jego serca i pan Henryk osuwał się bez tchu i pamięci w czarną pustkę. W szarą otchłań. Szczęśliwie pani Elżbieta wzięła na siebie ciężar konwersacji, tak więc pan Henryk tylko stał, trzymał się parapetu i robił przytomną minę.

– Co się stało, Heniu? – spytała pani Elżbieta, gdy Sabina z panią Bożeną w końcu poszły do siebie.

– Nic – powiedział pan Henryk, ale potem, widząc przejęcie pani Elżbiety, wyjaśnił:

– Imieniny mojej córki. Zapomniałem. Miała na imię Iwona.

Pani Elżbieta chwyciła go za rękę. Oparci o parapet patrzyli razem w ciemność za oknem.

– Może chcesz, żebyśmy poszli jutro razem na cmentarz? – spytała pani Elżbieta.

– Nie – powiedział pan Henryk. – Ona leży nie tu. W Zakopanem. A właściwie w Poroninie.

– Dlaczego? – spytała pani Elżbieta, jeszcze mocniej ściskając rękę pana Henryka.

– Nie wiem – odparł pan Henryk. – Tak chciała Cesia.

ROZDZIAŁ 21

Noc była dla pana Henryka wręcz okropna. I wcale nie z powodu Iwonki, od której udało mu się odgrodzić dosyć skutecznie już w trakcie wieczornego pobytu w łazience (krótkiego pobytu – było za późno na ciepłą wodę i pan Henryk postanowił porządnie umyć się rano), tak, że o imieninach córki pamiętał i zarazem nie pamiętał. Najgorsze przeżycia wiązały się tej nocy z panem Ryszardem. Mimo zaopatrzenia w leki pan Ryszard od północy aż do rana dostawał takich ataków kaszlu, jakich pan Henryk nigdy dotąd w swoim siedemdziesięciojednoletnim życiu nie słyszał. Kasłał długimi seriami, a przerwa miedzy atakami trwała nie więcej niż kwadrans, najczęściej jednak trzy do pięciu minut. Pan Henryk na zmianę z Borzymem (trzeba przyznać, nie wymigiwał się wcale) poili pana Ryszarda herbatą albo po prostu ciepłą wodą, a raz podnieśli go prawie bezwładnego niemal do pionu, pan Henryk bowiem sądził, że w tej pozycji łatwiej mu będzie złapać oddech. O szóstej dali mu antybiotyk, następną dawkę syropu, zapisanego przez kolegę i wreszcie pan Ryszard pogrążył się we śnie. Był blady, bezwładny, kompletnie wykończony, ale żywy. Oddychał całkiem miarowo i pan Henryk powiedział do Pana Boga „dziękuję”, do Jurka Borzyma „dzięki” i zwalił się na swoje łóżko. Jeszcze chwila i musieliby wzywać lekarza również do niego. Usnął jak kamień, którego gęsta struktura nie pozwala niczemu i nikomu dostać się do wnętrza.

Wtorek był dniem telefonu Bożenki, o czym pan Henryk przypomniał sobie zaraz po obudzeniu. Pan Ryszard spał nadal z rzadka pokasłując, więc pan Henryk z Borzymem postanowili go nie budzić, aż w południe, gdy przyjdzie pora na podanie lekarstwa. W czasie śniadania opowiedzieli wszystko pani Elżbiecie, która radziła, żeby decyzję o wezwaniu lekarza odłożyć do południa. Może w chorobie nastąpił przełom?

– Jeżeli jednak jest to prawdziwe zapalenie płuc, powinien znaleźć się w szpitalu.

Pan Henryk i Borzym pokiwali głowami.

Po śniadaniu – kluski z mlekiem, których niestety nie mogli zanieść panu Ryszardowi i chleb z białym serem, który rozmnożyli jak Chrystus na pustyni, choć inną metodą – pan Henryk, zamiast do banku, udał się na górę, aby odespać noc. Pan Ryszard obudził się niedługo po dziesiątej. Podtrzymywany przez pana Henryka udał się do ubikacji, a następnie zjadł śniadanie i mimo protestów pana Henryka zapalił pierwszego papierosa.

– Czuję się świetnie – oznajmił i trochę się rozkasłał, ale dużo słabiej, niż w nocy. Pani Elżbieta poproszona na konsylium stwierdziła, że chory wygląda lepiej.

– Choć osobiście wolałabym, Rysiu, żeby cię obejrzał ktoś jeszcze – powiedziała pani Elżbieta, a pan Ryszard na to jakoś tak ni to fuknął, ni to się roześmiał. Pan Henryk zaś odwrócił się do stołu i cały skupił na odmierzaniu łyżeczek herbaty orange pekoe, którą wsypywał do czajnika pani Elżbiety. Co miał właściwie zrobić? I komu?

W czasie obiadu zadzwoniła Bożenka. Pan Henryk musiał przyznać, że naprawdę była słowna i wręcz punktualna. Tak jak poprzednio rozmowa odbywała się w obecności Eugenii, niby zatopionej w jakiejś pełnej cyfr księdze.

– Niestety wszystkie bilety na samolot są już wykupione i nic się nie dało zrobić w tej sprawie – powiedziała Bożenka. – Podobno ludzie rezerwowali je dwa i trzy miesiące wcześniej ze względu na Święto Zmarłych. Przyjedziemy chyba w innym terminie…

– Czyli kiedy? Tydzień później?

– No może tak…

– We dwójkę? Przyjedziecie siódmego listopada razem z Mikiem?

– No może tak… A jeśli nie dostaniemy biletów, to przyjedziemy na trzy dni samochodem.

– Dobrze – powiedział pan Henryk i dodał: – Zadzwonisz za tydzień?

– Tak – powiedziała Bożenka. Spytała go jeszcze, czy dzwonił do Januszów i na koniec poprosiła, aby pozdrowił tą panią, chyba Elę, o ile Bożenka sobie dobrze przypominała imię. – No to do usłyszenia – powiedziała. – A, tato, jeszcze zapomniałam, a przecież miałam spytać… nikt cię już nie niepokoił… w tamtej sprawie?

Mogłaby zadać to pytanie nawet po chińsku, a i tak pan Henryk by wiedział, o czym mówi – o czymś groźnym, tajemniczym, o czym nie wolno powiedzieć wprost, co podrażnione nieuważnym gestem może nagle wychynąć z ciemności i wtedy… nie wiadomo co. Wszystko. I to było niebywałe, że zapomniała tak wiele, myślała, że ma telefon przy łóżku i dostaje talony na żetony, a ten ton odnalazła natychmiast, mimo tylu lat poza krajem. Ton konspiracji, będącej drugą naturą Polaka.

– Nie, córeczko, nie – powiedział pan Henryk radośnie. – W ogóle nikt się mną nie interesował… w tej sprawie. – W tym momencie pan Henryk odczuł, że powiedział za dużo i zbyt był nieostrożny (a telefon może być na podsłuchu – czemu nie?), szybko więc dodał: – No to do zobaczenia, będę czekał za tydzień, pa, pa – i odłożył słuchawkę.

A ponieważ Eugenia nadal nie podnosiła głowy znad swojej księgi, pan Henryk, powiedziawszy grzecznie „dziękuję”, szybko opuścił biuro.

Chociaż zupę udało się cichcem wlać do termosu, zaś trzy połówki kotletów mielonych – pół od pani Elżbiety, pół od pana Henryka i pół od Borzyma – pani Elżbieta zawinęła w aluminiową folię i wyniosła w torbie, jednak pan Henryk oceniał to rozwiązanie jako tymczasowe i wcale nie był z niego zadowolony. Dla pana Ryszarda było to za mało, pozostała zaś trójka skazana była na burczenie w brzuchu aż do kolacji. Problem jedzenia, dawno już umieszczony na liście problemów do rozwiązania, teraz przesuwał się na pierwsze miejsce.

Zamieszanie z obiadem pana Ryszarda sprawiło, że pan Henryk zagubił się w swoich rachunkach wejść i zejść, i mimo postanowienia, że po południu pojedzie do miasta, nieopatrznie wszedł na górę razem z Borzymem i panią Elżbietą. Jak głupi!, powiedział do siebie pan Henryk z żalem. Czekało go przecież zejście, aby pójść do banku, wejście po kolacji i dodatkowe nie do przewidzenia wejścia i zejścia w związku z imieninami Sabiny. A nuż Sabina zechce je urządzić w salonie na parterze?!! Skończy się na tym, że będą mnie musieli wciągać na linie, pomyślał ponuro pan Henryk i przez chwilę nawet to sobie wyobraził.

Siedząc na łóżku i patrząc na jedzącego pana Ryszarda (jedzącego i kaszlącego, jednak bez gorączki, w każdym razie bez wysokiej gorączki) pan Henryk nagle poczuł się bardzo zmęczony i zgnębiony. Wszystko było dobrze, tylko on się już do tego nie nadawał. Schodzić, jeździć, tam znowu wchodzić, stać na przystankach, potem znowu wchodzić. I jeszcze dalej – imieniny. Gdzieś iść, stać, siedzieć, wysłuchiwać, znowu wchodzić…, a wieczorem myć się i w końcu doczołgać do łóżka. Za daleko. Wszystko to za daleko. I za dużo. I zbyt ciężko.

Pan Henryk siedział na łóżku czując, że już się chyba nie podniesie. Był jak głaz, głuchy i ciężki, nie do poruszenia. Kaszel pana Ryszarda rozbrzmiewał w skalnym wąwozie, gdzie w łagodnym blasku słońca Iwonka powoli spadała w dół. Pod marmurową płytą leżała Cesia z zamkniętymi oczami, jak własny pomnik, lecz z głową zwróconą na południe, w stronę gór, do córki. Gdzieś między nimi, na Belwederskiej 18B, w pokoju numer 3 siedział na łóżku pan Henryk i coraz głębiej zanurzał się pod powierzchnię, w świat, w którym nie było nadziei. Nie walcz, powiedział do pana Henryka ktoś – kto?, może on sam. Zgódź się, przywyknij. Tak to wygląda. Koniec. I być może pan Henryk przestałby w końcu oddychać, może udałoby mu się czarną nicią spętać swoje serce tak mocno, że zaduszone zemdlałoby w jego piersi, gdyby nie pani Elżbieta.

– Wychodzisz Heniu? Bo jeśli jedziesz do miasta, mogę pojechać z tobą, przynajmniej kawałek, do Placu Trzech Krzyży.

Pan Henryk otworzył oczy. Pan Ryszard słuchał radia, leżąc z zamkniętymi oczami. Przy stoliku siedział Jurek Borzym – tak jak się umówili, on miał dyżurować po południu.

– Jestem już gotowa – powiedziała pani Elżbieta. – A ty?

Pan Henryk spojrzał na panią Elżbietę i dosłownie przylgnął oczami do jej postaci. Choć ubrana w swoje brązowe paltko („paltko–wróg”), jednak jaśniała światłem, radością, wręcz niebem. Na szyi zawiązała jakąś nową, jasną chusteczkę, przez co (mimo paltka) wyglądała odświętnie i elegancko.

– Idziesz, Heniu? – zapytała pani Elżbieta, wyciągnęła rękę i uśmiechnęła się.

– Idę! Tylko jeszcze muszę zrobić herbatę… do termosu – zachrypiał jakoś dziwnie i zerwał się nieporadnie. Wszystko szwankowało – ciało go zawodziło, nerwy miał w strzępach, serce było obolałe, wyobraźnia chora, ale wolna dusza pana Henryka wyrywała się wręcz ku pani Elżbiecie, wyrywała się na spotkanie jej duszy, chcąc ją pieścić, całować, przytulać, pragnąc zatracić się w niej i zatonąć.

W czasie jazdy autobusem pani Elżbieta i pan Henryk rozmawiali przede wszystkim o prezencie dla Sabiny. Pani Elżbieta postanowiła zrobić serwetkę szydełkiem i nawet już ją zaczęła, ale zabrakło jej nici i jechała na Mokotowską do pasmanterii.

– Muszę szybko wracać – powiedziała pani Elżbieta. – Potrzebuję co najmniej trzech godzin na wykończenie.

– To będzie na pewno coś pięknego – powiedział pan Henryk, ledwo jednak myślał o serwetce. Ściskał ramię pani Elżbiety, przywierał nogą do jej nogi, odwracał głowę tak, by poczuć zapach jej włosów, słowem sycił się jej obecnością. Przez okno autobusu wpadało złote światło, Park Łazienkowski za szybą trwał jak czerwono-żółty mur, broniący dostępu wszelkim siłom zimnym i mrocznym. Nawet autobus (marki Berliet) z ciemnoczerwonymi siedzeniami, pięknymi, wielkimi taflami szyb i tym szczególnym zapachem, przypominającym niedostępne kraje za zachodnią granicą, budził zachwyt w spragnionym piękna sercu pana Henryka. Prawdziwy świat był o tyle piękniejszy od tego rezerwatu zmor, w który pan Henryk wkraczał, gdy tylko zostawał sam!

– A co ty dasz Sabinie, Heniu? – spytała pani Elżbieta, odwracając się do pana Henryka całą sobą, tak, jak to zawsze robiła. – Bo jedziesz po prezent, prawda?

– Tak… po prezent, oczywiście, że po prezent – odpowiedział pan Henryk sprytnie, bo przecież jechał do banku, żeby wziąć pieniądze na prezent właśnie dla niej, dla Elżbiety, kiedyś to wszystko wyjaśni. – A dla Sabiny kupię… – pan Henryk westchnął. Wolałby zapomnieć o tym nieszczęsnym zaproszeniu i dacie… – może książkę.

– Uważaj na siebie! – powiedziała pani Elżbieta i pomachała do pana Henryka wysiadając. A potem jeszcze spojrzała na niego przez okno, już z ulicy i posłała mu pocałunek końcem palców.

W banku na ulicy Czackiego powitały pana Henryka schody, ale niezbyt długie i o wiele wygodniejsze niż schody w Domu. Prawie na każdym stopniu stał cinkciarz lub cinkciarka, którzy patrząc niby nieobecnym wzrokiem w dal, szeptali do wolno wspinającego się pana Henryka: „Dolary kupię, dolary, dolary”. Było więc jasne, że ze zbytem pan Henryk nie będzie miał trudności, należało jednak najpierw podjąć gotówkę z banku. A to okazało się o wiele bardziej skomplikowane.

Pan Henryk oceniwszy, że zatłoczona, pełna krzyżujących się kolejek sala nie nadaje się do samodzielnego rozszyfrowania, skupił się na znalezieniu pomocy i po półgodzinnym czekaniu dostał się wreszcie przed oblicze młodej pani, usadowionej za okienkiem z napisem „Informacja”. Jego sprawa okazała się prosta – należało ustawić się w kolejce do okienka nr 5, a następnie przejść do kasy nr 2.

– Bardzo pani dziękuję – powiedział pan Henryk, kłaniając się grzecznie. Młoda urzędniczka uśmiechnęła się wdzięcznie, więc dodał: – Teraz wszystko szybko załatwię, a już się zląkłem, że nie zdążę do kolacji.

– No, nie wiem.

W chwilę potem pan Henryk zrozumiał, co miała na myśli. To właśnie wijąca się krętymi liniami kolejka do okienka nr 5 wypełniała całą okrągłą salę bankową. Inne kolejki były o wiele krótsze, co za pech.

– Przepraszam, jak długo pan tu stoi? – spytał pan Henryk mężczyznę, stojącego tuż przy okienku. Mężczyzna był siwy i przestępował z nogi na nogę, jakby nie mógł już dłużej ustać. Wydawał się być na oko w wieku pana Henryka i dlatego pan Henryk go wybrał.

– Daj pan spokój! Przyszedłem przed dwunastą. No i jak tak można?

Pan Henryk znalazł sobie ławeczkę obok donicy z rośliną o wielkich liściach i wyciągnął swój termos. Chyba go za to nie wyrzucą z banku. Powiem, że muszę wziąć lekarstwo, pomyślał pan Henryk i rozsiadł się wygodniej. Uf, czas na zastanowienie. Brzydki kaszel pana Ryszarda wymagał wizyty lekarza z prawdziwego zdarzenia, to trzeba było jasno powiedzieć. Palto pani Elżbiety należało zakupić nazajutrz, jeden chory w towarzystwie wystarczył, po co wyzywać los („Oczywiście, że chorowałam na serce. Jak ty mało o mnie wiesz!”– sprawdzić, o co chodzi. Sprawdzić!). Jedzenie: część pieniędzy z grobu pana Henryka można przeznaczyć na dożywianie, będzie to jednak rozwiązanie doraźne. Śniadania i kolacje od biedy mogą im wystarczyć, szczególnie, jeśli pani Elżbieta będzie ich obdarowywać swoimi przetworami. Najlepiej byłoby z nią o tym porozmawiać, czy wręcz powierzyć jej tę sprawę. (Tak jak wtedy, w Pałacu, gdy tak świetnie wywiązała się ze zorganizowania kanapek. Miły Jezu! Kiedy to było i czy wróci?). Jednak obiady… obiady należało… należało… Pan Henryk w wyobraźni przemierzał przestrzenie wewnątrz Domu. Gotować w kuchni nie pozwolą… Maszynka elektryczna w pokoju… nie, salowa doniesie, zresztą donosicieli mogło być więcej… Na strychu – nie! Złoty kurz w zupie, nie chcemy tego. W piwnicy – w schowku – w kaplicy? Wszędzie były co prawda kontakty elektryczne, ale nic poza tym… Nie w Domu? Więc gdzie? Chciał, by jadła pożywnie, czysto, z pewną elegancją, bez pośpiechu. By na czystym stole stały w drewnianych trójkątach białe papierowe serwetki, a wokół unosił się przejrzysty, rozrzedzony czystym powietrzem zapach domowego jedzenia. Przy stolikach miłe panie i panowie, a w eleganckich kokilkach zupa-krem z zielonego groszku! „Mam!”, zawołał do siebie w duchu pan Henryk. Oczywiście! Rozwiązaniem – genialnym! – była stołówka pracownicza! I taką właśnie stołówkę pan Henryk znał sprzed kilku lat, stołówkę może najlepszą w Warszawie, bo należącą do Ministerstwa Handlu Wewnętrznego! Mieściła się przy Placu Powstańców, naprzeciwko gmachu Telewizji. To właśnie tam jadł pan Henryk kiedyś zupę-krem z groszku z ptysiowymi kulkami. Stołówka miała też pewną, wyróżniającą ją zaletę – otóż karnet obiadowy dawało się dopiero przy drugim daniu, zaś zupę pobierało się w innym okienku bez żadnej kontroli. Wystarczyło w miarę dobrze się prezentować, podejść pewnie – a potem jeść ze smakiem!

Przed opuszczeniem banku pan Henryk upewnił się, że następnego dnia okienko nr 5 i kasa nr 2 będą czynne od 8.00 do 18.00. Postanowił też, że następnego dnia się zaweźmie i będzie stał do skutku. Dzisiaj – jak oceniał – mógłby tylko zmarnować czas, gdyż i tak najpóźniej o 16.30 należało udać się do księgarni, a następnie na przystanek autobusowy, jeżeli miał zdążyć na kolację. A miał.

Księgarnia na Nowym Świecie obok baru Familijnego dawała możliwość samodzielnego szperania na półkach, już jednak idąc Świętokrzyską pan Henryk zdał sobie sprawę z tego, że właściwie nie wie, czego ma szukać. Książka dla Sabiny? Gdyby miał kupić książkę dla Cesi, wybrałby na przykład opowiadania Lema albo jakąś powieść, wydaną przez Czytelnika. Dla siebie kupiłby bez problemu coś historycznego albo o Francji, albo francuskiego autora, albo o Warszawie. Z kolei dla pani Elżbiety… dla pani Elżbiety… kupiłby przede wszystkim książkę piękną, w pięknej, dajmy na to biało-złotej oprawie, z ilustracjami, oczywiście kolorowymi… Mógłby jej kupić jakieś bajki, na przykład z rysunkami Szancera. Albo lepiej – wiersze! Choćby mały tomik, kiedyś Bożenka zbierała takie małe książeczki oprawione w białe płótno ze złotym napisem – np. Przerwa-Tetmajer. Albo Iłłakowiczówna. I właśnie! Iłłakowiczówna – to by świetnie mogło pasować do jego słodkiej stokrotki o szlachetnym charakterze. Pan Henryk znał tylko jeden czy dwa wiersze Iłłakowiczówny z czasów, gdy jego córki szykowały się do konkursów recytatorskich, intuicja mówiła mu, że to mógłby być dobry wybór… chociaż lepiej dać w prezencie poezję męską, poezję – wyznanie. Tylko, kto tak pisał… kto…? Mickiewicz czy Słowacki? Nic, nie o to nam chodzi… Jakiś Lechoń czy Leśmian… Pan Henryk próżno szukał w pamięci zapomnianych zwrotek. Kiedyś chyba czytał… dziś nic nie pamiętał. Ale przecież w księgarni bez trudu odnajdzie, jeśli nie dawne, znajome wiersze, to jakieś nowe. Poeci musieli chyba nadal pisać o miłości.

Dopiero wchodząc do księgarni pan Henryk przypomniał sobie, że miał kupić prezent imieninowy Sabinie, a nie wyznawać miłość pani Elżbiecie. Niech to licho! Pan Henryk wziął się w garść i już bez marudzenia wybrał żółty „Śpiewnik”, zawierający ponad trzysta tekstów, z których większość, jak sądził, mogła być Sabinie znana. Niestety w kasie okazało się, że źle odczytał cenę.

– Pan rezygnuje? – spytała kasjerka i dodała: – Nie wiem, czemu to takie drogie, może przez tę okładkę plastikową. Mieliśmy kiedyś tak zwany śpiewnik Iskier, bardzo dobry i chyba tańszy, teraz może pan go jeszcze dostać w antykwariacie.

– Dziękuję pięknie – powiedział z wdzięcznością pan Henryk i wyszedłszy z księgarni szybkim krokiem, prawie biegiem, udał się w stronę Placu Trzech Krzyży, gdzie na rogu znajdował się najbliższy antykwariat. Tam albo nigdzie, bo do kolacji zostało w tej chwili 35 minut!

W antykwariacie pan Henryk nie próbował już samodzielnych poszukiwań, od razu zwrócił się po pomoc do starszej pani za ladą. Starszej – ale nie od niego. Starszej jedynie w tym sensie, że siwej.

Podczas gdy pani uprzejmie szukała śpiewnika na półkach, pan Henryk przyglądał się tomikom poezji, wystawionym na ladzie. Karpiński…, Krasiński…, Petrarka…

Pan Henryk bez przekonania otworzył cienką książeczkę.

– Chwileczkę, chyba mam to, o co panu chodzi, ale na zapleczu.

– Oczywiście, poczekam – powiedział pan Henryk. I zaczął po cichu czytać: Nie mam spokoju, choć wojować nie chcę,/ lękam się, cieszę, martwię, to znów płaczę…

– To może chwilę potrwać.

Pan Henryk spojrzał na zegarek. Za 25 minut zaczynała się kolacja.

– Będę czekał.

Ona mnie trzyma w więzieniu, nędznego,/ nie chce mnie, jednak odejść nie pozwala,/ nie zabija, lecz z kajdan nie wyzwala,/ żywego mnie nie pragnie ni martwego. Niesłychane. Jakież to było podobne do przecież niedawnych jeszcze przeżyć pana Henryka! Oczywiście przeżyć należących do przeszłości całkowicie zamkniętej. Pan Henryk przewrócił parę stron: Na wzgórzu strojnym w zieleń, cień i kwiecie/ siedziała w myślach i w śpiewie pospołu/ ta, która chwałą swą przoduje w świecie/ I jest dowodem istnienia aniołów…

Tak!, pomyślał pan Henryk. To jest to, o co mi chodzi. A na pierwszej stronie napiszę dedykację, taką najprostszą. I wyobraził sobie pan Henryk od razu, jak pani Elżbieta otwiera książkę i jak czyta Elżbiecie – Henryk albo Dla Elżbiety – Henryk. Nie Henio, Heniek, twój Heniu itd., nie – Henryk. Żeby wiedziała, że to na poważnie. „I jest dowodem istnienia aniołów”.

– Tę książkę też pan bierze? – spytała siwa pani.

– Tak! Nie! Zaraz… A ile to by było razem?

No i niestety śpiewnik Iskier został zapakowany, a Petrarka powędrował z lady na górną półkę, gdzie w ukryciu (aby nikt go przypadkiem nie kupił) miał czekać na pana Henryka do jutra.

Na kolację tego dnia przygotowano dla pensjonariuszy kapustę w sosie pomidorowym na ciepło, a także chleb i ser żółty – dwa plasterki. Pan Henryk od razu ujrzał oczami wyobraźni, jak jego plasterki znikają gryz za gryzem w potężnej szczęce pana Ryszarda i oczywiście ucieszył się, że jego przyjaciel dzięki temu szybko wróci do zdrowia, jednak jego brzuch zaskamlał żałośnie. Porcja kapusty była wprost kobieca. Jak dla pani Mroczek lub pani Bożeny.

Przy stoliku czekała na pana Henryka niespodzianka. Pani Elżbieta z Borzymem z pomocą pań Sabiny i Bożeny tak jakoś zachachmęcili z porcjami przy okienku, ktoś niby wziął nie swoją porcję, oddał, potem krzyk, że pomyłka, poganianie z tyłu, żeby szybciej, słowem zrobili taki zamęt, że udało im się przynieść o jedną porcję więcej.

– Baliśmy się, że nie zdążysz i co wtedy – powiedział Borzym.

Ręka pana Henryka powędrowała do dłoni pani Elżbiety i przykryła ją całą aż po nadgarstek. Tylko z boku wystawały różowe, lśniące paznokietki pani Elżbiety, oczywiście pociągnięte jakimś delikatnym lakierem. A może takie miała z natury? Jeśli jednak – załóżmy – malowała paznokcie, to czy tylko u rąk, czy też u nóg?! Pani Czesława nigdy nie malowała paznokci (może raz? ale na pewno nie na różowo) i polakierowane paznokcie u nóg uważałaby za śmieszność, głupotę i pretensjonalność. Pan Henryk zgadzał się z nią, jednak myśl o… o przestawaniu z kobietą, która w butach ukrywa stopy o czerwonych (czy lepiej różowych, jeszcze lepiej!) paznokciach była dla niego z niezrozumiałych zupełnie względów ekscytująca.

– Kupiłem prezent dla pani Sabiny i chyba będzie się podobał. A… – pan Henryk uśmiechnął się do pani Elżbiety, i widać coś w jego spojrzeniu musiało niechcący odsłonić jego myśli, bo pani Elżbieta jakby zawstydziła się, spuściła wzrok i cofnęła rękę. Mam minę drapieżcy, najwyraźniej, pomyślał pan Henryk z pewnym zadowoleniem.

– A… zapomniałem, o co chciałem… wiem! Gdzie mają się odbyć te niby imieniny i o której?

– … niby? – powiedziała pani Elżbieta, odchylając się do tyłu na krześle.

– Ja nie idę – powiedział Borzym. – Nie mogę, bo nie mam prezentu. Popilnuję Ryśka.

Świetnie, równy z ciebie gość!, chciał powiedzieć pan Henryk, ale pani Elżbieta zawołała:

– Ależ Jurku, zaraz coś zaradzimy! Mam chyba jeszcze jakieś słodycze, tak, rodzynki w czekoladzie. Kupiłam w Wedlu, gdy Henio był w szpitalu.

– Szkoda dla mnie, zjedz sama – powiedział bohatersko Borzym.

– To znaczy… to mogłoby być dla pani Sabinki, od ciebie na imieniny… ale nie, dałam je kuzynce Marysi w zeszłym tygodniu! Jak szłam do niej na obiad!

– Damy mój prezent razem, od nas dwóch – powiedział pan Henryk i zerknął na panią Elżbietę. Widzisz, stokroteczko, na wszystko znajdzie radę twój drapieżca.

– Naprawdę? – ucieszył się Borzym. Widocznie jednak chciał iść, niebywałe! Bo jaką on właściwie mógł w tym widzieć atrakcję? – Tylko ja nie mogę zapłacić. Tak się złożyło, że nie mam już forsy. Miałem, ale kupiłem piłeczki pingpongowe.

– Nic nie szkodzi – powiedział pan Henryk. – Ja stawiam.

– A do Rysia będziemy chodzić kolejno na zmianę – powiedziała pani Elżbieta. – Zresztą on się już chyba lepiej czuje.

Tego dnia pan Henryk, Jurek Borzym i pani Elżbieta zjedli pierwszy raz od dawna całą przynależną sobie porcję i wszyscy to sobie bardzo chwalili. Kapustka doczekała się wielu komplementów, nawet ze strony wybrednej pani Elżbiety, serek uznano za pożywny, a chleb „całkiem świeży”. Zjedzone zostało wszystko, oprócz porcji pana Ryszarda.

– A myślicie, że na tych imieninach dadzą coś do jedzenia? – spytał Borzym, gdy na końcu popijali wszystko herbatą, słabą, ale za to słodką.

– Chyba tak – powiedziała pani Elżbieta.

– Chyba nie – powiedział pan Henryk. – No więc, gdzie to w końcu jest i o której?

– O siódmej – powiedziała pani Elżbieta. – O siódmej w siódemce, u nas w pokoju. Bo tam u nich, u pani Sabiny i Bożeny jakaś babka choruje i mają podobnie jak my z Rysiem. No i nasza Mała Babcia wyjechała, więc będzie można czuć się zupełnie swobodnie.

– Do sanatorium? Tak jak Tarnawski? – wyrwało się panu Henrykowi, choć wcale nie chciał nawet wymieniać przeklętego nazwiska.

– Nie, ona pojechała do rodziny – wyjaśniła pani Elżbieta.

Tak więc po żmudnej (dla pana Henryka, niestety), ale ostatniej już tego dnia wspinaczce po schodach i po przyjrzeniu się panu Ryszardowi, jak wygląda (lepiej) i jak je (z apetytem), pan Henryk wyciągnął swoją niebieską koszulę i zaczął szukać krawata.

– Trzeba się jakoś inaczej ubrać? – przestraszył się Borzym. – Jakiś garnitur czy coś?

Pan Henryk machnął ręką.

– Daj spokój, Jurek. Załóż tylko jakąś jasną koszulę, na to sweter, a krawat to jak lubisz. W końcu to ani ślub, ani pogrzeb.

Przyczesując do tyłu włosy pan Henryk obserwował swoje odbicie w lustrze. Oceniał, że wygląda dosyć odświętnie – właściwie dobrze – by nie rzec: świetnie. Włosy posiwiałe, ale nie białe, twarz poorana, czyli męska i może nawet bez krawata, za to z rozpiętym górnym guzikiem jest lepiej. Jest dobrze. Na to sweter „pure wool” od Bożenki, ciemnozielony w romby, ha. Pan Henryk uśmiechnął się do siebie w lustrze dziarskim, męskim uśmiechem. Uśmiechnie się tak do niej, jak tylko wejdą z Borzymem do pokoju numer 7 – jeszcze go nie widziała w tym swetrze, ani w tej koszuli. Wzrok pana Henryka przesunął się w dół i nieoczekiwanie dojrzał nieruchome posępne plecy Jurka Borzyma.

– Idziemy? Jest za trzy siódma.

– Nie mam koszuli – powiedział Jurek Borzym. – Mam te dwie bluzy i dwa podkoszulki. I piżamę.

– A sweter? – zapytał pan Henryk.

– Gruby na zimę.

Pan Henryk zastanowił się. Wydawało mu się, że dla wszystkich będzie zupełnie obojętne, w czym Borzym uda się na imieniny, okazało się jednak, że było to dziwnie ważne dla samego Borzyma! Zarówno to, że nie miał prezentu, jak i to, że nie miał koszuli.

– Ja mam chyba ze trzy koszule pół numerka za małe, takie przyciasne. Mogę ci jedną dać, będzie na ciebie w sam raz. Byleś sobie wyłożył kołnierzyk na bluzę i możemy iść.

– Dobrze – powiedział Borzym do podłogi, jeszcze chwilę siedział, aż się zerwał. – Jak masz w schowku w walizce, to mogę ci wyciągnąć i walizkę potem włożę z powrotem.

I niedługo potem obaj, pan Henryk i Jurek Borzym, mknęli już po korytarzu do pokoju numer 7. Po grzecznym zapukaniu otworzyła im pani Elżbieta i pan Henryk został tak porażony jej odświętną metamorfozą, że byłby wycałował i wręczył prezent bynajmniej nie solenizantce, ale w ostatniej chwili upomniany („Heniu…!”) i delikatnie pchnięty we właściwym kierunku – w końcu pomyślnie, wraz z Jurkiem Borzymem, dopełnił imieninowych formalności.

Było to pierwsze zgromadzenie tego rodzaju i siedząc przy stole (dwa stoliki zostały połączone i przykryte jakimś pięknym obrusem, zaś łóżka i taborety ustawiono tak, by dookoła stworzyły wygodne miejsca do siedzenia) pan Henryk przytomniej spojrzał na zgromadzone osoby. Skład gości nie był zaskakujący, za wyjątkiem pana Zdzisława Gracza. Widocznie w czasie dwutygodniowej nieobecności pana Henryka doszło do przetasowań towarzyskich, jakiś nieoczekiwanych zbliżeń. Oprócz pana Henryka i Jurka Borzyma, z panów obecny był jeszcze pan Grzegorz Grzegorczyk. Jeśli chodzi o panie, za stołem zasiadła pani Mroczek, pani Lusia, pani Basia, panie Sabina i Bożena, no i oczywiście królowa Elżbieta. Razem dziesięć osób – naprawdę potężna grupa.

Pan Henryk odsunął się nieco od stołu i oparł o poręcz łóżka, na którym siedział. Wolał tu być jako widz, nie aktor, nie w głównej roli. Grzegorczyk burczał coś grubo, po swojemu, pani Mroczek toczyła wokół ciężkim spojrzeniem, pani Lusia zagadywała, kogo się dało, Sabina oglądała prezenty, pani Bożena coś do niej mówiła szeptem, pani Basia rozkładała talerze (każdy inny – ciekawe, skąd je wzięły), Borzym uśmiechał się, chętny i gotowy do wszystkiego. Jak to on. Pani Elżbieta z zaczesanymi do góry włosami, w bluzeczce, której koronkowy kołnierz pięknie układał się na tle ciemnego sweterka, umalowana, oczywiście, nalewała herbatę do kubków i szklanek.

Gdyby wszyscy obecni tu goście wraz z solenizantką gdzieś poszli, na przykład do innego pokoju, wówczas pani Elżbieta nalałaby tylko dwie filiżanki herbaty, dla siebie i dla pana Henryka. Odstawiłaby czajniczek na bok i podniosła oczy i… zobaczyłaby, jak na nią patrzy. Ależ Heniu…, powiedziałaby zawstydzona, trochę zawstydzona, ale już, mimo oddalenia kilku kroków, uległa. Heniu…, powiedziałaby, osuwając się na łóżko obok, bo jej kolana stałyby się zbyt miękkie, zbyt… Wtedy pan Henryk by się zerwał ze swojego miejsca, aż podskoczyłyby dwie filiżanki z parującą herbatą!

– Och, panie Heniu! – wykrzyknęła Sabina. – Skąd pan wiedział, co? – Sabina pochyliła się na chwilę do pani Bożeny. – I pan Jurek też, rzecz jasna. Skąd wiedzieliście, co ja lubię, no lubię najbardziej na świecie? Śpiewać! To jest to!

– To może zaśpiewamy solenizantce? – zaproponował pan Grzegorz Grzegorczyk.

– Oczywiście, oczywiście!

– Sto lat, co najmniej!

– Dwieście lat!

– Wstajemy – nie wstajemy?

– Siedzimy, siadać! Na siedząco, bo inaczej nie ma jak.

– I po cichu, żeby kto tu nie przyszedł.

– Ale zaraz, chwilę, jak śpiewać, to nie na sucho! Chyba coś wypijemy!

– Gdzie, dajcie spokój!

– Tak pić do niczego, na pusto?

– Najpierw sałatka, prosimy bardzo!

– I śledzik, bardzo prosimy. A tu trochę pieczywa!

– To najpierw jedzenie, a potem picie, herbaty oczywiście, ha, ha.

– Pani Elu kochana, niech pani już tej herbatki nie leje, bo przecież kieliszków nie mamy, więc lepiej kubki zachować, wiadomo na co.

– A herbatkę to będziemy pili, jak nic innego nie będzie.

– Ludzie, co wy? – powiedziała pani Mroczek. – Nigdy z góralami nie piliście? Wódkę dolewa się do herbaty i jest herbata z prądem, tak się pije!

Pan Henryk jednak, który już odebrał z rąk pani Elżbiety swoją filiżankę herbaty (dała mu w porcelanowej filiżance, swojej własnej i na porcelanowym spodku), wcale nie chciał żadnego prądu. Brał jeszcze ciągle lekarstwa nasercowe, a poza tym był niepewien siebie – to jest swojego ciała. Pamiętał dobrze tę słabość, wręcz omdlałość i dziwne uderzenia w piersiach sprzed zaledwie dwóch tygodni i wolał obchodzić się ze sobą najostrożniej jak umiał. Był zdrowy, całkowicie zdrowy, ale był też jak paczka z pocztowym napisem „Ostrożnie – szkło”. Dojedzie do miejsca przeznaczenia w całości, o ile nie będzie się nim potrząsać.

Sabina podała butelkę wódki wyborowej panu Zdzisławowi Graczowi (dlaczego właśnie jemu?), który otworzył i zaczął wprawnie rozlewać. Pojawienie się alkoholu niesłychanie ożywiło całe towarzystwo. Pan Henryk siedział otulony wrzawą, którą robili, radośni jak dzieci z podstawówki wypuszczone na dużą przerwę. Picie alkoholu w Domu było oczywiście zabronione. Komu jednak mogło zaszkodzić pół litra na dziesięć osób? Pani Elżbieta też nie piła. A więc pół litra na osiem osób.

Gdyby jednak ktoś wszedł? Pan Henryk wyobraził sobie Eugenię… nie, nie, za późno, o tej porze nigdy jej już w Domu nie było… Więc wyobraźmy sobie, że nagle otwierają się drzwi i wchodzi palacz. Co to za hałasy!, burczy przez swoje pokryte węglem wąsy. To nic, to nic, mówią zebrani. My tu tylko… A co to?, burczy palacz, obok którego pojawia się w drzwiach pani Alicja z Rady Mieszkańców. To alkohol! Alkohol na terenie Domu?!, krzyczy pani Alicja. Jutro powiem o wszystkim dyrekcji! Wszyscy zostaniecie wyrzuceni na ulicę! I wtedy wkracza pan Henryk. Podnosi się i mówi: Jaki alkohol? Gdzie pani ma alkohol? Macie w szklankach!, krzyczą pani Alicja z palaczem. W kubkach! W filiżankach! Pan Henryk podchodzi do nich. Proszę powąchać, mówi dobitnie. Przecież to herbata! Pani Alicja nie daje za wygraną: A inni? Co inni mają w szklankach? Proszę!, mówi pani Elżbieta i wyciąga dłoń ze swoją herbatą: Czujecie tu państwo alkohol?! Ale butelka…?, mówi palacz już niepewnie. Butelka jest do grania w butelkę, mówi pan Henryk, kładzie butelkę na stole i zakręca ją. Nigdy nie graliście państwo w butelkę?, dziwi się z kpiną. Na kogo wskaże szyjka, ten coś z siebie zdejmuje, chyba że spełni jakiś rozkaz… A, fe!, mówi pani Alicja wstrząśnięta i wybiega, za nią wychodzi bez słowa palacz. Ach, panie Heniu!, wołają wszystkie panie. A pan Henryk wskazuje skromnie na panią Elżbietę: Jej dziękujcie!

Około ósmej pan Henryk wstał, przeprosił grzecznie zebranych i poszedł do pokoju numer 3 zobaczyć, co słychać u pana Ryszarda. Był zmęczony i najchętniej poszedłby do łóżka. Od pani Elżbiety oddzielało go z obu stron tyle osób, że nie mogli zamienić nawet słowa. A z innymi rozmawiać, ani śmiać się wcale się panu Henrykowi nie chciało. Był nieswój, może przez imieniny Iwonki, a może przez to jeżdżenie po Warszawie i pośpiech. Gdyby Iwonka żyła, pani Czesława zrobiłaby jej piękny torcik – piekła fantastyczne ciasta – a torty robiła każdemu i na imieniny i na urodziny. Może siedzą tam po drugiej stronie razem i świętują?

– Co jest, Rysiek?! – wykrzyknął pan Henryk. Spodziewał się ujrzeć pana Ryszarda w łóżku, jak zwykle, tymczasem zastał go stojącego przy stole, czerwonego na twarzy i ledwo – jak się wydało panu Henrykowi – trzymającego się ściany.

– Nic. Dobrze – powiedział pan Ryszard zachrypniętym głosem i na chwilę wstrzymał oddech, jakby bojąc się, że każdy najmniejszy ruch rozpęta znowu lawinę kaszlu. – Szedłem do łazienki.

– Pójdę z tobą – powiedział pan Henryk. – Tylko poczekaj, zabiorę ci ręcznik, mydło i… Będziesz się golił?

– Jutro – powiedział pan Ryszard i zakasłał, ale tylko krótkim, pojedynczym kaszlem.

– Dobra.

Choć pan Ryszard o to nie prosił, pan Henryk wsunął się pod jego ramię, i tak, wziąwszy na siebie pół ciężaru jego olbrzymiej postaci, ruszył ostrożnie w przód. Pan Ryszard sapnął, ale nic nie rzekł. Noga za nogą dotarli do łazienki, gdzie co prawda było zimno, ale jakoś tak rześko i, co dziwne, aż chciało się odetchnąć pełną piersią. Pan Ryszard stanął o własnych siłach i westchnął głęboko.

– Pójdziesz pod prysznic? – spytał pan Henryk. – Woda o tej porze może być jeszcze całkiem ciepła… Zresztą sprawdzę… no tak, można wytrzymać.

– Pójdę.

Podczas gdy pan Ryszard brał prysznic, pan Henryk pobiegł do pokoju numer 3 i otworzył na chwilę okno. Słyszał gdzieś, że ludzie w chłodniejszych pomieszczeniach mniej kaszlą. A poza tym w pokoju pachniało chorobą. Zupełnie od rzeczy, bo Rysiek zaczynał już zdrowieć.

Trochę ruchu i chłodna woda zrobiły panu Ryszardowi tak świetnie, że powrotną drogę z łazienki do pokoju odbył już zupełnie sam. Zaś pani Elżbieta wymknęła się z imienin, weszła do nich do pokoju i prześcieliła łóżko pana Ryszarda. Jeszcze się czymś zarazi!, pomyślał pan Henryk z przerażeniem, ale nie rzekł nic, bo już było za późno. Pan Ryszard zwalił się na swoje łóżko, dał się przykryć i opatulić kołdrą, i leżał uśmiechnięty tak, jakby go ktoś w niebo wziął za życia.

– Czy mogę posiedzieć u was chwilkę, dopóki u nas tam…

– … piją i wrzeszczą – dokończył pan Henryk.

– Nie, nie! – zaprzeczyła gorąco pani Elżbieta. – To bardzo mili ludzie, bardzo miłe towarzystwo, tylko…

– … wolisz być z nami – przerwał znowu pan Henryk i dodał. – Możesz tu zostać, choćby i całą noc. Moje łóżko jest wręcz za szerokie na jedną osobę.

– Moje też! – wyrwał się pan Ryszard, i natychmiast opłacił to atakiem kaszlu.

– Po ile wy macie lat?! – powiedziała pani Elżbieta, gdy fala kaszlu pana Ryszarda opadła na tyle, by się mogli słyszeć. – Bo zachowujecie się obaj jak… jak…

– On ma siedem, nie więcej – zawołał pan Henryk, wskazując na pana Ryszarda. – Choruje, bo nie chce chodzić do szkoły!

Pan Ryszard chciał coś odpowiedzieć, ale tylko otworzył usta i zaczął głęboko oddychać.

– Lepiej nic nie mów, Rysiu – powiedziała pani Elżbieta, po czym zwróciła się do pana Henryka. – I ty też nie. Specjalnie dla was przyniosłam pół cytryny do herbaty – proszę.

I oczywiście, gdy tylko herbata była gotowa, zjawił się Jurek Borzym. Jednak wieczorne spotkanie trwało krótko, parę minut, bo wszyscy widzieli, że pan Ryszard jest bardzo zmęczony. Nie było jeszcze dziesiątej, gdy pan Henryk odprowadził panią Elżbietę pod jej pokój.

Noc przebiegła spokojnie i pan Henryk obudził się dosyć wypoczęty. Pan Ryszard sam wybrał się do łazienki i nawet się ogolił, jak zapowiedział poprzedniego dnia. Jednak o zejściu na dół nie mogło być jeszcze mowy i pan Henryk z Jurkiem Borzymem w drodze na śniadanie poważnie zastanawiali się, jak pozyskać więcej kromek chleba, nie mówiąc już o maśle lub serze.

– Najlepiej byłoby jednak skombinować trochę grosza – powiedział Borzym. – Skoczyłbym wtedy do Samu przy Dolnej po świeże bułki i…

– … i pół masła… – wtrącił pan Henryk.

– … i byśmy się objedli potąd! – dokończył Borzym, rysując dłonią kreskę nad głową.

– Zajmę się tym. Do kiedy właściwie kucharka ma ten urlop?

– Do środy. Podobno we czwartek wraca.

– W czwartek Rysiek musi zejść na obiad, bo będzie krucho. Najdalej w piątek.

– Zejdzie – powiedział Borzym.

Chociaż podczas śniadania kilka osób pytało uprzejmie, dlaczego pan Henryk nie wrócił na przyjęcie i jak tam zdrowie pana Ryszarda, pan Henryk, zamiast kąpać się w tej ludzkiej życzliwości, zaczął się niepokoić. Choroba pana Ryszarda stawała się publiczną tajemnicą. Wynosząc talerz z jedzeniem (całkiem spory, na szczęście) pan Henryk czuł na sobie spojrzenia zbyt wielu osób. Była to nowa myśl, gdyż dotychczas ukrywali nieobecność pana Ryszarda tylko przed personelem. Tak więc krótka scena, która miała się rozegrać za chwilę na podeście pierwszego piętra, była jakby wywołana obawami pana Henryka, a w każdym razie obawy pana Henryka, o dziwo, poprzedziły ją, zamiast nastąpić w jej wyniku. Pani Elżbieta szła pierwsza, niosąc talerz z jedzeniem, a ponieważ odwracała się do pana Henryka, wstępującego na schody i popychanego (dla żartu niby, ale bardzo wygodnie) przez Borzyma, nie zauważyła zastępującej jej drogę pani Alicji z Rady Mieszkańców.

– Dokąd to państwo wynoszą jedzenie?

Pani Elżbieta ze zdziwieniem spojrzała na panią Alicję.

– Do pokoju – odparła.

– Dla siebie czy dla kogoś? Dla kogo? Dla Bednarskiego z trójki? Co z nim jest? Chory? Ale na co chory?

– Chory to ja jestem, jak wchodzę na te schody – powiedział pan Henryk, stając na podeście.

– W Domu nie wolno chorować, jest zakaz dyrekcji i państwo o tym doskonale wiecie.

– To powiem zaraz Ryśkowi, że jego reumatyzm ma zakaz i jego nogom nie wolno boleć. Na pewno posłuchają – co powiedziawszy pan Henryk minął panią Alicję i zaczął wchodzić po schodach.

– Reumatyzm? A nie coś gorszego, nie daj Boże zakaźnego, bo ja słyszałam, że może nawet być gruźlica?

– Co pani opowiada?! – wykrzyknęli razem Borzym, pani Elżbieta i pan Henryk.

– Bo skoro on w ogóle nie schodzi na dół …

– Jak, nie schodzi?! – zawołał oburzony pan Henryk. – Przecież wczoraj był na kolacji!

– A przedwczoraj na obiedzie! – zawtórowała pani Elżbieta.

– Ja nie widziałam – powiedziała pani Alicja.

Pan Henryk odwrócił się ku niej:

– Szkoda. Powinna pani lepiej patrzeć!

I mimo, że pani Alicja odeszła jak niepyszna i z podwiniętym ogonem, jednak dla pana Henryka stało się jasne, że groźba, która nad nimi zawisła, zniknie dopiero wraz z wyzdrowieniem pana Ryszarda. I że pan Ryszard musi wyzdrowieć jak najszybciej.

Od razu też, po przyjściu do pokoju, nic nie kryjąc, opowiedział panu Ryszardowi o spotkaniu z panią Alicją. Pani Elżbieta poszła do siebie, w pokoju oprócz pana Henryka i pana Ryszarda był jeszcze tylko Jurek Borzym.

– Coś tu trzeba przedsięwziąć, Rysiek – powiedział pan Henryk, przysuwając krzesło do łóżka przyjaciela. – Kaszlesz, jakbyś miał płuca wypluć, gorączka spadła, owszem, ale ledwo się trzymasz na nogach. Powinien przyjść lekarz z prawdziwego zdarzenia i osądzić, czy to idzie w dobrym kierunku. A druga rzecz, że skoro ta głupia baba powiedziała o gruźlicy, to znaczy, że zaczęły się plotki. I one nie ustaną, dopóki ty…

– Nie taka głupia – powiedział pan Ryszard. – To może być… gruźlica. Mogłaby być – chwilę milczał, jakby nie chciał rozdrażnić gardła nadmiernym wysiłkiem, w końcu rzekł. – Sam bym tak pomyślał, gdybym nie był…

– Nie był… co? – zapytał Borzym, odwracając się od okna, gdy cisza przeciągała się za długo. Stał przy parapecie, obserwując padający za oknem deszcz, niby nieobecny, na uboczu, a z uszami wręcz przekręconymi do tyłu jak królik.

– Nie był… sam chory. A tak myślę, że to chyba nie jest gruźlica. Poza tym… – pan Ryszard znowu zamilkł i spojrzał na pana Henryka swoim dawnym spojrzeniem zza okularów.

– … poza tym mam się lepiej. I nawet się dziś ubrałem.

To mówiąc pan Ryszard odrzucił koc – rzeczywiście, miał na sobie normalne spodnie i skarpetki. A bluza – jak teraz pan Henryk dostrzegł – nie była wcale założona na piżamę, tylko normalnie, na podkoszulek!

– Rysiek! – zawołał pan Henryk, wstając z radości. – No to teraz już z górki! Po najgorszym!

– I prawie nie kaszlesz – powiedział Borzym.

Pan Henryk, nie wiedząc, jak wyrazić przepełniające go uczucie, chwycił rękę pana Ryszarda w swoje dłonie i mocno ścisnął z dwóch stron, od dołu i od góry. Chętnie by go ucałował, ale nie wiedział, jak i w co. Ogarnęło go poczucie szczęścia, ulgi i natychmiast łzy rzuciły mu się do oczu, szybko więc się odwrócił w stronę dzbanka i zaczął nalewać do niego wodę.

W czasie herbaty ustalili wreszcie konkretny plan działania (co dowodziło ostatecznie, że w chorobie pana Ryszarda nastąpił korzystny przełom). Dziś pan Ryszard chciał zejść na obiad. Przedtem miał zamiar chwilę pochodzić po korytarzu. Pranie przepoconych ubrań, w tym piżamy, miał zrobić pan Henryk częściowo ręcznie w umywalni, a częściowo w pralni. Z kolei Borzym dostał polecenie, żeby zadzwonić do kolegi pana Ryszarda imieniem Olek i poprosić go, żeby następnego dnia, to jest w czwartek, odwiedził pana Ryszarda.

– Może też zabrać ze sobą Wieśka, czy którego tam… Józka na przykład – dodał pan Ryszard i po raz pierwszy tego poranka trochę się rozkasłał.

– Chcecie pogadać sami? – spytał pan Henryk.

– No – powiedział pan Ryszard.

Ustalono więc, że czwartek pan Henryk przeznaczy na załatwienie swoich spraw i że nie będzie go od śniadania do kolacji. Zaś Borzym urządzi dzień gry w ping ponga, ale będzie nad wszystkim czuwał. A teraz zaraz wywietrzą dokładnie pokój.

– Dzięki – powiedział pan Ryszard i włożywszy trochę byle jak słuchawki, włączył radio, opadł na poduszki i zamknął oczy.

Tak więc pan Henryk postanowił udać się do banku po obiedzie, tak szybko, jak tylko się da. Zamówić kolejkę i zaprowadzić panią Elżbietę po raz pierwszy do ministerialnej stołówki. Po czym spokojnie wrócić spacerkiem na Czackiego i zgarnąć pieniądze w kasie. Dobrze wymyślone, nie? Bał się jedynie, czy fizycznie da radę z powodu schodów. Policzmy. Pierwsze wejście i zejście miał za sobą, drugie – do pralni i z powrotem, trzecie w dół na obiad i w górę po kolacji. Do tego dochodziły jeszcze schody w banku i stołówce i te do autobusów i wreszcie schody – niespodzianki, bo skoro wybierał się na miasto z panią Elżbietą, tym samym otwierał drzwi na niewiadome. Takie są kobiety.

Przedpołudnie przebiegło zaskakująco sprawnie. Mając siedemdziesiąt jeden lat i będąc zaledwie dziewięć dni poza szpitalem można poważnie się zdziwić, porównując plany z rzeczywistością. A jednak panu Henrykowi udało się wyprać mydłem Jeleń bieliznę osobistą własną i pana Ryszarda. Następnie wypił małą herbatę i zlecił Borzymowi odnalezienie i pożyczenie klucza od strychu oraz wywieszenie upranych rzeczy. O jedenastej pan Henryk zszedł z wielką torbą brudnych ubrań do pralni w piwnicy. I w półtorej godziny później… mógł już wracać. Sęk w tym, że o wniesieniu siebie i ciężkiej jak choroba torby mokrych rzeczy nie mogło być mowy. Może po jednym stopniu? Może odpoczywając na każdym półpiętrze na siedząco? Może czołgając się na rękach? A niech to piorun spali! Niech to zaraza wytłucze!

– Jesteś tam? Idziesz już, hej, Heniek?

Usłyszawszy głos Jurka Borzyma (Piękny głos! Mocny! I pomocny!) pan Henryk zebrał się w sobie, dźwignął torbę i postawił nogę na pierwszym stopniu.

– Daj, ja wezmę! – powiedział Borzym, zbiegając na dół. – Dość się już chyba namęczyłeś, co?

– E, tam – powiedział pan Henryk i raźno pomaszerował za Borzymem na górę.

Na górze zaś czekał pana Henryka niespodziewany widok. Pan Ryszard powoli kroczył po korytarzu, a pani Elżbieta, oparta o parapet obok kwiatka, pięknie się uśmiechała. Do pana Henryka. Okazało się też, że przed chwilą była tu pani Alicja z Rady Mieszkańców, która zabierała właśnie ze strychu swoje rzeczy i szczęśliwie natknęła się na spacerującego pana Ryszarda. Wszystko więc układało się jak najpomyślniej.

Jednak nieco później, już w pokoju, pan Ryszard trochę się rozkasłał i pani Elżbieta nalegała, aby jeszcze dzisiaj został w łóżku. Nie wszystko naraz. Zejdzie na obiad jutro.

Tak więc Borzym, pani Elżbieta i pan Henryk zjedli kolejny uszczuplony obiad, po czym Borzym zaniósł jedzenie panu Ryszardowi, a pan Henryk z panią Elżbietą, ubrawszy się w palta zostawione w salonie – ruszyli na miasto. Deszcz ciągle padał i pan Henryk z dumą osłaniał panią Elżbietę swoim czarnym, wielkim parasolem. Z każdym krokiem oddychał pełniej i głębiej, mógłby tak iść pieszo aż do ulicy Czackiego! Nie tylko dlatego, że miał przy sobie swoją królową, że wilgotne jesienne powietrze było orzeźwiające, ale przede wszystkim dlatego, że opuścili Dom. Dopiero teraz pan Henryk zdał sobie sprawę, że przez ostatnie dni mimowolnie oddychał, czuł i myślał w rytm kaszlu pana Ryszarda, cały czas nasłuchując, co się z nim dzieje.

– Poczciwa osoba z tej pani Władki – powiedziała pani Elżbieta, gdy wsiedli do autobusu. – Sama zaproponowała Rysiowi te proszki i widzisz, że pomogło. Nie wiesz nic? Dała mu swoją teofilinę na kaszel… Czemu tak dziwnie patrzysz?

– Bo ja myślałem, że mu tak samo przeszło. Myślałem, że zdrowieje.

– Oczywiście, że zdrowieje. Przecież widziałeś, jak chodził po korytarzu. Heniu! Nie można tak! Ty się tym wszystkim za bardzo przejmujesz. A to w końcu tylko zapalenie oskrzeli.

Pan Henryk wziął sobie tę uwagę do serca i postanowił spędzić popołudnie tak, jakby wszystko było w porządku. A nawet – popatrzmy na sprawy obiektywnie – dużo, dużo lepiej. Za chwilę odbierze pieniądze. I zjedzą pyszną zupę w eleganckim otoczeniu. I przez cztery najbliższe godziny będą razem, choć może niezupełnie sami. Czemu, zawieszony między szczęściem a nieszczęściem, zawsze skłaniał się, osuwał ku temu ostatniemu? Czemu nie wierzył, że to, co najgorsze, już było?

ROZDZIAŁ 22

W banku pan Henryk i pani Elżbieta natknęli się na tłok tak gęsty, jakby mieli tam tego dnia rozdawać dolary za darmo. Pani w „Informacji” oceniła kolejkę na „co najmniej trzy godziny”.

– Jutro otwieramy bank dopiero o dziewiątej trzydzieści, niech pan przyjdzie kwadrans wcześniej, to będzie pan w pierwszej dziesiątce – poradziła konfidencjonalnie i uśmiechnęła się. Być może pamiętała go z wczorajszej rozmowy? A może po prostu lubiła starszych sympatycznych facetów w swetrach w zielone romby, ha!

Wszystko to sprawiło, że pan Henryk przedzierał się z powrotem do pani Elżbiety w znacznie lepszym nastroju. Nie spędzą całego popołudnia w banku, nie ma mowy. Mężczyzna taki jak on może mieć lepsze rzeczy do zaoferowania kobiecie niż ławeczka w banku.

– Heniu, jak ty łatwo potrafisz się o wszystko dowiedzieć, wszystko tak dobrze zorganizować! – powiedziała pani Elżbieta. – Ja nawet nie wiem, czy pieniądze wydadzą ci tutaj w dolarach, czy w bonach. Czy w złotówkach. I właściwie po co ty chcesz wyjąć te pieniądze?

– Nie daj Boże w złotówkach! – wykrzyknął pan Henryk. – Przecież oficjalny kurs jest kilka razy niższy od zwykłej ceny! – Przypomniawszy sobie jednak, że są w banku, pan Henryk ściszył głos i rozejrzał się czujnie wokoło. Wszyscy sprzedawali i kupowali dolary wyłącznie po cenach czarnorynkowych, jednak oficjalnie ciągle było to przestępstwo. Czy za coś takiego można byłoby kogoś aresztować?

Dopiero po zejściu z bankowych schodów („Dolary kupię” „Bony, dolary kupię”) i po wzięciu pani Elżbiety pod rękę, pan Henryk poczuł, że jest na randce ze swoją damą. I że świat, a konkretnie ulica Świętokrzyska oświetlona słońcem po deszczu, jest pięknym, tajemniczym, romantycznym miejscem do życia i że pan Henryk jest zaproszony do miłości. Zaproszony przez cały świat do miłości, nie zaś do śmierci.

– Nie wyobrażasz sobie, jak się cieszę, że tu jesteśmy razem – powiedział i lewą dłonią odszukał pod swoim prawym ramieniem dłoń (rzecz jasna lewą) pani Elżbiety. Była lodowata. – Jutro, przyrzekam, kupimy ci ciepłe palto!

– Ależ mi jest całkiem ciepło – odparła pani Elżbieta, przyciskając mocniej swoje ramię do ramienia pana Henryka. – Tylko te ręce.

– Zaraz zastosujemy nasz wypróbowany sposób, pamiętasz? Pamiętasz sposób na twoje zimne ręce? A swoją drogą, gdzie masz rękawiczki, moja zmarznięta stokroteczko?

– Nie wiem. Gdzieś zgubiłam. Chyba zostawiłam w tej kawiarni w Wilanowie, gdzie byliśmy w niedzielę.

Przemierzając Plac Powstańców pan Henryk zastanawiał się, czy nie naraża pani Elżbiety na coś, czego nawet nie potrafił przewidzieć. W końcu ostatni raz był tam sześć lat temu. A nuż stołówkę zlikwidowano? Albo panował w niej inny system organizacyjny? Wejście do stołówki znajdowało się dokładnie naprzeciwko gmachu Telewizji. Kilkanaście schodków, kilkanaście kroków i już pan Henryk z panią Elżbietą stanęli przed szklanymi drzwiami. Wyglądało na to, że wszystko było po staremu.

– Zachowuj się naturalnie – powiedział pan Henryk i otworzył przed panią Elżbietą drzwi. Dalej powinien być hol i szatnia …

– Co właściwie miałeś na myśli, Heniu? – spytała pani Elżbieta, podczas gdy pan Henryk pomagał jej zdjąć palto.

– Potem ci wytłumaczę. A teraz chodź.

Obrusy były pomarańczowe, a nie białe i może krzesełka uległy wymianie, reszta jednak prezentowała się zupełnie tak samo, jak sześć lat temu. Zapach też był ten sam – apetyczny, delikatny zapach świeżego jedzenia. Przy stolikach siedziało kilkanaście osób, przy okienkach – nikogo. Najwyraźniej szczyt wydawania obiadów już minął. Nie była to szczęśliwa okoliczność.

– Gdzie my właściwie jesteśmy? – spytała pani Elżbieta.

– Usiądź tutaj – powiedział pan Henryk. – Zaraz przyniosę ci zupę.

Powoli i godnie udał się pan Henryk do okienka z napisem „Wydawanie zup i deserów”. Niestety blat pod okienkiem był prawie pusty, stała tam jedynie miseczka z chlebem. Zapukał w drewnianą ramę.

– Czy można prosić dwie zupy? – zawołał pan Henryk. Po chwili ciszy ujrzał jak dwie dłonie ustawiają na blacie najpierw jedną, potem drugą miseczkę.

– A co to za zupa, jeśli wolno spytać?

– Żurek.

– Pyszna, znakomita! – powiedziała w chwilę później pani Elżbieta. – I jaka rozgrzewająca!

– A widzisz – powiedział pan Henryk. – Jednak było ci zimno.

Tym razem pani Elżbieta nie kryła apetytu i cztery przyniesione przez pana Henryka kromki chleba podzielili po równo. Przez co już po chwili pan Henryk zaczął się zastanawiać, czy wypada wziąć dokładkę. Nie wypadało.

Za piętnaście trzecia weszła do stołówki większa grupa, chyba z dziesięć hałaśliwych osób. Na to właśnie pan Henryk czekał. Wstał i pochylając się do ręki pani Elżbiety, jakby ceremonialnie dziękując za wspólny posiłek, wyszeptał: Ewakuacja! Błyskawiczna ewakuacja!. Nie zadając zbędnych pytań pani Elżbieta chwyciła za torebkę. W holu przyjęła szybko podane palto i za chwilę byli już na zewnątrz.

– Przepraszam – powiedział pan Henryk i zamilkł. Czuł, że wyjaśnienie zabrzmi niezręcznie. Czegoś tu nie przewidział i z każdą chwilą coraz jaśniej to sobie uświadamiał.

– Ale… – powiedziała pani Elżbieta, przystając. – Chodzi o to, że ktoś wszedł… tak? I nie chciałeś, żeby cię widział? Żeby ktoś z twojej dawnej pracy czy z pracy twojej… twojej żony, żeby cię widział ze mną?

– Skąd znowu! – zakrzyknął pan Henryk. – Skąd znowu?! Ja tu nikogo nie znam, po… po śmierci Ceśki… załatwiła mi tu obiady żona mojego siostrzeńca Jaśka… chociaż ja kiedyś nawet i tu pracowałem, krótko, w latach siedemdziesiątych, zanim poszedłem do Varimexu…, ale to było potem…

Pani Elżbieta znowu przystanęła:

– No to dlaczego uciekaliśmy?

– Bo… – powiedział pan Henryk. – Wcale nie uciekaliśmy, tylko… tego… Bo… na wszelki wypadek… żeby ktoś nie miał pretensji.

– Pretensji? Do nas? Ale o co?

Pan Henryk westchnął z rezygnacją:

– Że nie mamy karnetu. Że nie wykupiliśmy obiadów.

– To w jaki sposób dali nam zupę? – zdziwiła się pani Elżbieta.

– Bo zupy wydają bez karnetu. Znaczek z datą z karnetu daje się w okienku, gdzie wydają drugie. Dlatego zupę można zjeść za darmo bez problemu – powiedział pan Henryk, nie patrząc na panią Elżbietę. Wolał nie podnosić głowy. Większość ludzi w ogóle by nie zwróciła uwagi na taki drobiazg. Ale nie ona. Była damą w każdym calu. Jak mógł tego nie przewidzieć?

– Chciałeś powiedzieć, że zupę można ukraść bez problemu.

Pan Henryk nie odrzekł nic. Po prostu usiadł na schodach – właśnie schodzili na Plac Powstańców – i postawił swoją torbę między nogami. Nie miał siły. Wszystko było źle. Pan Ryszard kasłał jak najęty. Z banku nie udało się wyciągnąć pieniędzy. Pani Elżbieta przekreślała go ostatecznie jako człowieka i pewnie jako mężczyznę. A do tego (najmniej ważne, z pewnością, ale dokuczliwe) był znowu głodny. I nie miał już wcale siły.

– Przepraszam – powiedział pan Henryk bezradnie, nie podnosząc głowy.

– Och, Heniu! – zawołała pani Elżbieta i nagle usiadła na schodach obok pana Henryka, obejmując go i zaglądając mu w twarz, zmuszając do uniesienia głowy, do podniesienia oczu. – Mój kochany, przecież chciałeś jak najlepiej. Nie przejmuj się. Nie przejmuj…, mój kochany!

I pani Elżbieta pocałowała (na ulicy, na schodach!) pana Henryka w policzek, w drugi, w nos, przytuliła go, chwyciła za ręce.

– Nie gniewasz się? – zapytał pan Henryk oszołomiony.

– Wiem, że chciałeś jak najlepiej, kochany! Chciałeś dobrze…, już się nie martwisz? Tak zbladłeś, dosłownie zszarzałeś, że się przestraszyłam.

– Nie, nie, wszystko dobrze. Tylko jak pomyślałem, co ci zrobiłem, że ty nie lubisz takich rzeczy…

– A kto lubi? – wtrąciła pani Elżbieta, ale zaraz znowu objęła pana Henryka przez plecy i ścisnęła.

– … i że się możesz obrazić i mnie zostawić, więc…

– Powiedziałam ci przecież, że nigdy… zawsze razem. Tamto uciekanie to było przedtem!

– Naprawdę? – zapytał poważnie pan Henryk. Co prawda siedzieli na schodach na Placu Powstańców i z pewnością powinni zaraz się stąd ruszyć, jeśli nie chcieli, aby zainteresował się nimi jakiś milicjant, ale słowa pani Elżbiety odnosiły się do sprawy dla pana Henryka najważniejszej na świecie. W każdym razie na tym świecie.

– Naprawdę – powiedziała pani Elżbieta i dodała łamiącym się głosem: – Przysięgam.

– Ja też przysięgam – powiedział pan Henryk i zaczął całować jej ręce. Nie powiedział, co przysięga i czego dokładnie chce dotrzymać, a jednak czuł i rozumiał, że oto kolejny raz zostali związani.

– Jesteś znowu zmarznięta! – powiedział pan Henryk. – Chodźmy gdzieś, gdzie będzie ciepło i gdzie będziemy mogli napić się herbaty z termosu… choćby z powrotem do banku. Najchętniej zaprosiłbym cię tu, do Wedla, na czekoladę – pan Henryk wskazał na drugą stronę Placu. – Ale i tak obiecuję ci, że jak nie jutro, to pojutrze, gdy tylko dostanę wreszcie te pieniądze…

– Przecież ja mam pieniądze! – wykrzyknęła pani Elżbieta, podrywając się ze schodów. – Pamiętasz, że sprzedałam pierścionek. Ty zawsze za mnie płacisz… pozwól raz się zaprosić… proszę!

– Nigdy – powiedział pan Henryk. – Wykluczone. Pomyśl tylko, jakby to wyglądało. Ty się wyprzedajesz po to, żebym ja się objadał słodyczami! O mój Jezu! Ale wiesz co? Możemy iść do holu Ministerstwa, tam mają takie wygodne ławy i jest ciepło.

– Nie, nie, dziękuję – powiedziała pani Elżbieta stanowczo. – Od pewnego wieku wysiadywanie w poczekalniach jest w złym guście. Zapraszam cię na czekoladę, prawdziwą wedlowską czekoladę, do tego gorącą – i widząc ciągle niewyraźną minę pana Henryka, dodała: – Miałeś rację, że za słabo się ubrałam. I nie mam rękawiczek… A jak się przeziębię, to…

– Dobrze – zgodził się natychmiast pan Henryk. – Dobrze.

W drodze do Wedla pan Henryk starał się jakoś przełknąć to mocne jak spirytus zdanie: „W pewnym wieku wysiadywanie w poczekalniach robi się w złym guście”. Miły Jezu. Z pewnością nie chciała go dotknąć, przed chwilą przecież była tak niezmiernie miła! Jednak w gruncie rzeczy dobrze go określiła – tak właśnie żył. Wysiadywał, podkradał, brał cichcem. Ona zaś jednym gestem, tak naturalnym u niej jak oddech, strąciła to wszystko niczym okruchy ze stołu. Nie tego chciała. Nie do tego była stworzona ze swoją żółtą miską, białą nocną szatą i pomalowanymi (najpewniej) paznokietkami u stóp. Co miał jej do zaoferowania? Swój śmieszny termos i kawiarnię za fikusem?

W sklepie Wedla, jak zawsze, było pełno ludzi, do każdego stoiska ciągnęły się, jak przytwierdzone, tak zwane ogonki. Co za pieszczotliwa nazwa. Szczęśliwie pan Henryk nie musiał dzisiaj stać w ogonku. Od razu po wejściu skręcili z panią Elżbietą na lewo, gdzie była szatnia i gdzie tłum nie docierał. Zaraz obok znajdowała się pijalnia czekolady, zajmująca dwie piękne sale, pełne stylowych mebli. Ściany pierwszej sali pokryte były staroświecką tapetą w niebieskie paski, ściany drugiej – tapetą w paski różowe. Pan Henryk wolał salę drugą i stoliki nie na środku, ale przy ścianie, tam, gdzie siedziało się na małych wyściełanych kanapkach. Jednak tym razem zdał się na wybór pani Elżbiety. Skoro ona płaci, nich ona wybierze miejsce, pomyślał markotnie. W pijalni jak zawsze było pustawo, co nie przestawało pana Henryka zadziwiać. Najpiękniejsza kawiarnia w Warszawie! Najpyszniejsza czekolada na świecie! Całkiem niedrogo! I prawie nikogo, kto by podziwiał kelnerki, ubrane w piękne stylowe stroje. Kolejna tajemnica rodzinnego miasta pana Henryka, Warszawy.

Pani Elżbieta rozejrzała się po sali niebieskiej i spokojnym, pewnym krokiem popłynęła dalej, do różowej sali ozdobionej eleganckim kominkiem. Chwila namysłu… i skręt w lewo.

– Może tu, Heniu? – spytała pani Elżbieta, kładąc torebkę na wyściełanej kanapce pod ścianą. Pan Henryk uśmiechnął się. Tak. Chociaż do stolika, oprócz kanapki, należały jeszcze dwa krzesła, pani Elżbieta i pan Henryk usiedli obok siebie na kanapce. Znajdowali się w najprzyjemniejszym miejscu sali. Wokół unosił się niosący radość zapach czekolady. I było ciepło.

– Dzień dobry. Co dla państwa? – zapytała elegancka kelnerka. Była młodsza od pana Henryka, ale nie za wiele.

– Co weźmiesz? – spytał pan Henryk. Odgrywał gospodarza, chociaż nie on płacił. Ale co miał robić?

– Może czekoladę? – zażartowała pani Elżbieta. – I ty też, prawda?

– Dobrze – powiedział pan Henryk.

– Coś jeszcze? – spytała kelnerka, patrząc na pana Henryka.

– A co jeszcze można u państwa zamówić? – spytała pani Elżbieta.

– Podajemy wafle w czekoladzie. Ewentualnie herbatę.

– To może wafle. Dla mnie i dla …

– … i dla mnie – powiedział pan Henryk. Miała ten sam kłopot, co on, doskonale to rozumiał. Jak określić tą drugą osobę. Gdyby był jej mężem, powiedziałaby: „Dla mnie i dla męża”, a tak? „Dla mnie i dla pana Dąbrowskiego”? „Dla mnie i dla Henia”? Czy „Dla mnie i dla mojego chłopaka”, ha, ha! Czy wręcz: „Dla mnie i dla mojego kochanka”? (Przestań, powiedział do siebie pan Henryk. Przestań.).

– O czym myślisz, Heniu? – spytała pani Elżbieta. Patrzyła na pana Henryka jakoś tak delikatnie i nieśmiało. Wokół jej głowy unosiło się sto tysięcy niesfornych włosów, które jak zawsze zdołały wymknąć się spinkom. – Wyglądam okropnie?

– Nie, skąd! – powiedział pan Henryk. – Skąd?

– Może chcesz zamówić herbatę? – zapytała pani Elżbieta. Pan Henryk aż się cofnął.

– Wolisz zamówić herbatę tutaj i nawet zapłacić, chociaż wiesz, że mam cały termos i to wcale nie byle jakiej, ale najlepszej, bo zrobiłem specjalnie tę od Bożenki.

– Myślałam… – powiedziała pani Elżbieta, ale pan Henryk niepowstrzymanie ciągnął dalej.

– Dla ciebie picie herbaty z termosu to jest pewnie to samo, co wysiadywanie w poczekalniach.

– Ale co…? O co…? Ja…

– Że w złym guście, twoim zdaniem. Zabrałem cię do kościoła, wysiadywaliśmy, potem na ławce w nocy, tam na łące… ja myślałem…, a dla ciebie to było pewnie to samo…, tak jak sama powiedziałaś… więc i potem w Pałacu, wszystko to, no co to było? Wszystko to samo, i masz całkowicie rację, że to jest cały czas takie… takie… – pan Henryk rozłożył bezradnie ręce. Zabrakło mu słowa, a obrazek XIX–wiecznej Warszawy na ścianie nie dawał natchnienia. A właściwie dawał. Uf. Pan Henryk opuścił wzrok i spojrzał wreszcie w oczy pani Elżbiecie. – Takie tandetne.

– Ty tak uważasz, czy według ciebie ja tak uważam?

Już nie mówiła prosząco „Heniu”. Jej oczy świeciły jak dwie lodowate gwiazdy.

– Nie wymiguj się – powiedział pan Henryk. – Przecież sama to wszystko zaczęłaś. Sama stwierdziłaś, i to przed kwadransem, że to w złym guście. I pewnie masz rację. Oczywiście. Tylko, że to nie dotyczy wyłącznie dzisiaj i poczekalni w ministerstwie, co może było nietrafione, zgoda, tu jest przyjemniej…

– Mnie tu wcale nie jest przyjemnie – powiedziała pani Elżbieta.

– … ale przedtem moje pomysły, propozycje, to było to samo. A ty nic nie mówiłaś, że ci nie odpowiada, że to dla ciebie poniżej… poniżej twojego… nie wiem, poziomu nawet… – pan Henryk przerwał, bo właśnie nadeszła kelnerka. Był rozżalony, ale też niezadowolony z siebie. Cóż się tak rozpędził, jak kamień potrącony nieumyślnie na stromym zboczu? Zapach czekolady, miękki i ożywiający, napłynął mocniejszą falą. Na dwóch talerzykach spoczywały po dwa lśniące, prostokątne, ciemnobrązowe andruty. W sumie cztery. I każdy całkiem spory. Pan Henryk dotknął filiżanki z czekoladą. Gorąca. Uf, taką najbardziej lubił – kiedyś, w bardzo dawnych czasach, gdy bywał tu jeszcze ze swoimi małymi córkami. Jednak przejść tak po prostu, od kłótni do czekolady – nie sposób. Pan Henryk spojrzał na panią Elżbietę. Siedziała ze spuszczoną głową, a po policzku toczyła się łza.

– O mój Jezu! – zawołał pan Henryk przerażony. – Ty płaczesz? Przecież ja nie chciałem…

Pani Elżbieta podniosła oczy.

– Wcale nie powiedziałam, że nie lubię twojej herbaty z termosu, przecież bardzo lubię. Jak ty możesz myśleć, że cię oszukiwałam… Jak mogłabym ciebie oszukiwać!

– Nie, nie! – powiedział pan Henryk.

– Najbardziej mnie boli, że przecież ty wiesz, co ja czuję, i dlaczego tak mówisz?

– Przepraszam – powiedział pan Henryk, całując ręce pani Elżbiety – przepraszam na kolanach, jestem podły. Tylko mi nie płacz.

– Bo ty stale mi nie ufasz – powiedziała pani Elżbieta. Była już spokojniejsza i nie cofała rąk, zamkniętych w dłoniach pana Henryka. – Przedtem myślałeś, że jestem zdrajczynią, teraz, że oszustką.

– Przepraszam – powiedział pan Henryk. A napotkawszy poważne, szczere spojrzenie pani Elżbiety dodał ciszej, przemagając się wewnętrznie. – Czasem mi się wydaje, że jesteś jakby z innego świata, w jakiś sposób ode mnie lepsza. I że w pewnej chwili sama się w tym zorientujesz i wtedy odwrócisz się ode mnie. Nie mogę uwierzyć, że naprawdę ci na mnie zależy. – Pan Henryk popatrzył w bok, na kominek i kryształowy wazon z kwiatami. Czuł się nieswojo, nie lubił mówić takich rzeczy. Wiedział, że kobiety nie znoszą mazgajów. – Wypijmy czekoladę, bo nam wystygnie.

Była niebiańska. Ciężka, gęsta, idealnie gładka, otulała wnętrze pijącego matczynym ciepłem. I każdy łyk otwierał pana Henryka na radość – nie dlatego, że miał powody do radości (choć przecież miał). Dlatego, że świat był – sam ze swej istoty – cudownym miejscem do życia i picia czekolady. Pani Elżbieta obok poróżowiała pięknie. Nie była już zmarznięta, promieniowała swoim złotym blaskiem. Piła czekoladę i uśmiechała się do pana Henryka. Pan Henryk odstawił filiżankę i powoli sięgnął po lśniący wafel. Pamiętał, jak w obozie dostali po raz pierwszy paczki Czerwonego Krzyża. W każdej były papierosy i wielka czekolada, między innymi. Pamiętał jej smak.

– Pyszne. Fantastyczne – powiedział pan Henryk, mając na myśli wafel, czekoladę i widok pani Elżbiety. Okryta jasnym (ecru?) szalem haftowanym w białe kwiaty, piła czekoladę inaczej niż pan Henryk, nie prosto z filiżanki, ale łyżeczką. Księżniczka, pomyślał pan Henryk. Chyba tylko ślepy by nie zauważył. A nawet i ślepy mógłby przecież poczuć zapach perfum Pani Walewska i napawać się głosem pani Elżbiety, wprost jedynym w swoim rodzaju. Dźwięcznym, jasnym, ale nigdy nie krzykliwym.

– No bo właściwie, co ja mogę dać takiej kobiecie, jak ty – powiedział pan Henryk, idąc torem własnych myśli. Nie, żeby wątpił w wartość swoich męskich zalet, nie żeby dezawuował swój niezaprzeczalny urok, a jednak w tym momencie ukojenia i spokoju pojawiło się w panu Henryku bezinteresowne zdziwienie. Do czego właściwie był jej potrzebny, akurat on, nie kto inny. Co właściwie mógł jej dać?

Pani Elżbieta przestała pić czekoladę srebrną łyżeczką i zwróciła się ku panu Henrykowi. Przez chwilę milczała jak ktoś, kto zaraz wypowie pointę jakiejś historii czy dowcipu, czeka tylko na pełną gotowość słuchaczy. W końcu rzekła:

– Wszystko. Wszystko.

Po zjedzeniu wafli i wypiciu czekolady pan Henryk poczuł się tak dosłodzony, że zapragnął gorąco (dobre słowo!) herbaty. Takiej czy innej, z termosu lub szklanki, ale czym prędzej. Tymczasem zegar na kominku wskazywał zaledwie kwadrans przed czwartą. Za oknem było wietrznie i ponuro, i panu Henrykowi szkoda było porzucać ciepłe pomieszczenie i miękką, staroświecką kanapę.

– Napijesz się herbaty? – spytał pan Henryk.

Pani Elżbieta zdziwiła się.

– Chętnie, ale mówiłeś, że …

– Zaraz to załatwię.

Pan Henryk podniósł się i majestatycznie udał w kierunku wahadłowych drzwi, prowadzących na zaplecze. W chwilę potem powrócił do stolika. Za nim postępowała kelnerka, niosąc na tacy dwie filiżanki, ustawione na spodeczkach.

– Czy coś jeszcze? – spytała, stawiając filiżanki przed panią Elżbietą i panem Henrykiem.

– Dziękujemy bardzo. To wszystko – powiedział pan Henryk.

Pani Elżbieta popatrzyła ze zdumieniem.

– Tu jest woda, Heniu. W każdej filiżance jest do połowy nalana gorąca woda.

– Wiem – powiedział pan Henryk. Rozejrzał się. Wyjął termos i szybko nalał herbatę. – Obawiałem się, że zrobiłem za mocną.

– Myślałam, że tak nie można! – roześmiała się pani Elżbieta.

– Musisz się jeszcze wiele nauczyć o życiu, moja mała – powiedział pan Henryk wesoło. – Pij, bo wystygnie. Um… świetna. Tego mi brakowało. Powiedziałem jej, że oboje mamy kurację zdrowotną i musimy rozpuścić lekarstwo… Co? Znowu coś zrobiłem nie tak?

– Nie, nie. Nie, kochany. Nic nie szkodzi – pani Elżbieta na chwilę przytuliła się do ramienia pana Henryka. – Nikomu przecież nie robimy krzywdy.

– I w dodatku to prawda, bo herbata jest lekarstwem. Każdy lekarz ci to powie.

Pani Elżbieta w milczeniu spojrzała na pana Henryka.

– Co? Znowu jakieś oszustwo? A ja się miałem za najuczciwszego człowieka pod słońcem!

– A widzisz – powiedziała pani Elżbieta. – Człowiek się uczy do końca życia. To chyba ty będziesz do mnie musiał chodzić na nauki.

– Bardzo chętnie – zgodził się natychmiast pan Henryk. – A co będę dostawał w nagrodę?

– Samo mówienie prawdy będzie nagrodą.

– Tak? To mogę już zacząć? – spytał pan Henryk.

– Oczywiście – powiedziała pani Elżbieta i sięgnęła po filiżankę z herbatą.

– Pani nauczycielko – zaczął pan Henryk, zniżając głos – powiem pani o moich marzeniach. Chciałbym, i to jest najprawdziwsza prawda, mogę przysiąc, żeby pani zdjęła teraz ten szal, zdjęła bluzeczkę, zdjęła koszulkę spod spodu, jeśli ją pani ma i została tu w samym staniku. Marzę o tym, żeby pić herbatę z panią tylko w staniku.

Pani Elżbieta nic nie odrzekła, spuściła tylko głowę w dół.

– Elżbieto – powiedział pan Henryk zaniepokojony – myślałem, że żartujemy …

– Wiem – powiedziała pani Elżbieta. – To głupie, ale jak tak mówisz, chce mi się płakać.

– Ze smutku? – spytał pan Henryk.

– Nie.

– Moja kochana…! – powiedział pan Henryk. Skoro tak, to naprzód! – A w jakim kolorze masz staniczek?

Pani Elżbieta podniosłą ręce do góry i zaczęła upinać włosy. W końcu szepnęła:

– Zgadnij.

– Biały – powiedział natychmiast pan Henryk.

Pani Elżbieta pokręciła głową, nie patrząc na pana Henryka.

– Czarny?

Znowu zaprzeczenie.

– Różowy?

Pani Elżbieta energicznie potrząsnęła głową. Podniosła oczy.

– A widzisz? Nie wiesz! Nie zgadłeś! Musisz się jeszcze wiele o życiu nauczyć!

– Moja stokroteczko – powiedział pan Henryk. Przed chwilą był taki nieszczęśliwy, a teraz – uszczęśliwiony. Chciał, żeby to trwało i trwało, latami. Żeby nie musieli stąd w ogóle wychodzić.

Dopiero o wpół do piątej pani Elżbieta i pan Henryk opuścili kawiarnię i wziąwszy się ciasno pod ręce – wiatr zrobił się nagle porywisty – skierowali się w stronę Nowego Światu.

– Wpadnijmy na Freta. Choćby na chwilę – poprosiła pani Elżbieta.

– Nie zdążymy na kolację – powiedział pan Henryk.

– Zabiorę tylko torbę z moimi serwetkami. To będzie trwało z minutę. Mam tam też takie grube, drewniane druty… i nici, które są mi bardzo potrzebne… proszę!

– Dobrze – powiedział pan Henryk, przypominając sobie poprzednią wizytę w piwnicy. Czy ona też to pamiętała?

– Pójdziemy na przystanek – powiedziała pani Elżbieta. – Jeżeli 125 przyjedzie w ciągu 5 minut, to jedziemy na Freta. Jak nie, wracamy do Domu. Niech się wypowie Opatrzność.

– Niech się wypowie – zgodził się pan Henryk. Przelotnie zastanowił się, czy też Opatrzność może być raczej za głaskaniem nóżek pani Elżbiety, czy przeciw. Szybko jednak uznał, że problem nie jest jednoznaczny.

Opatrzność zadziałała nadzwyczaj zdecydowanie, bo autobus linii 125 nadjechał, gdy pani Elżbieta i pan Henryk byli jeszcze hen, po drugiej stronie ulicy.

– Biegniemy – zawołała pani Elżbieta i chwyciła pana Henryka za rękę. Rzucili się na jezdnię między samochody.

– O, miły Jezu – szepnął do siebie pan Henryk w przerażeniu, przypominając sobie w tym momencie Huberta, jego upadek i własny bieg aż pod koła. Nogi pana Henryka z każdym krokiem robiły się coraz bardziej ołowiane, wlókł je za sobą już tylko siłą woli. A jednak zdążyli.

Nie wsiądę, pomyślał pan Henryk, spoglądając do góry, ku kierowcy. Chciał podnieść nogę – a nie mógł. Zachowywała się jak pies siostrzeńca Jasia, którego kiedyś kazali panu Henrykowi wyprowadzić na spacer. Wielkie bydlę – sznaucer – usiadło, odwróciło grubym tyłkiem do pana Henryka i przyrosło do ziemi.

– Heniu! – zawołała pani Elżbieta, odwracając się i patrząc w dół. – Wsiadaj!

– Wsiadam – odparł pan Henryk i sam nie wiedząc jak, wskoczył do autobusu.

O piątej pan Henryk i pani Elżbieta byli już przed drzwiami piwnicy. Elwira i Wiesiek z dzieckiem podobno znowu gdzieś wyjechali, jak donosiła pani Elżbiecie kuzynka Marysia. Dlatego pani Elżbieta nie obawiała się spotkania z nimi.

– To oni powinni się bać tego spotkania, nie ty – powiedział pan Henryk. – Mam nadzieję, że kiedyś trafimy na siebie, a wtedy… zobaczysz, co potrafię, ha!

Schody okazały się bardziej strome, niż pan Henryka pamiętał, ale i tak przecież nie mógłby się cofnąć. Choć wiedział, że po zejściu zawsze następuje, niestety, wejście do góry. Kłódka, szczęśliwie, nie została zmieniona i pan Henryk bez trudu otworzył drzwi. W środku jednak czekał ich zaskakujący widok. Całe pomieszczenie wypełnione było aż po sufit meblami – krzesłami, szafkami, stołami. Po bokach, jeden na drugim, umieszczono kartonowe pudełka. O wejściu do środka nie mogło być mowy. A o piciu herbaty na czerwonych fotelach i czymś tam jeszcze (też na fotelach) – nie było co marzyć.

– Co oni tu wyrabiają? – powiedziała pani Elżbieta ze zdziwieniem. – Powynosili własne meble? Przecież malowanie podobno zakończone?

– A… a gdzie są twoje serwetki? I nici? Oraz grube druty? – spytał pan Henryk. Wiedział, że nic nie jest dla kobiety większym dowodem uznania niż to, jak mężczyzna dokładnie pamięta, co ona powiedziała. Przed chwilą lub dwadzieścia lat wstecz.

– Wiem! – zawołała pani Elżbieta. – Na szczęście… na szczęście… tak! To pudełko pod tym stolikiem z lewej. O, tu! Trzeba wystawić te krzesła.

– Odsuń się – powiedział pan Henryk. Z nogami miał pewien kłopot, owszem. Ale ręce miał zawsze silne. I klatki piersiowej nigdy nie musiał się wstydzić. Wydobył pudełko, wstawił z powrotem krzesła i spojrzał na zegarek.

– Czas wracać. Jeśli mamy zdążyć.

– Dobrze. Potrzymaj pudełko, jeśli możesz. Ja zamknę kłódkę, bo się zacina. Trzeba wiedzieć, jak.

Przy odbieraniu pudełka pan Henryk dotknął ręki pani Elżbiety i aż zakrzyknął. Znowu była lodowata.

– Jutro kupuję ci palto. Nie możesz dłużej chodzić w tej cieniźnie.

– Ależ Heniu, palta są takie drogie!

– Przecież wiesz, że mam dolary. Muszę je na coś wydać. Właśnie po to chciałem je dziś wyciągnąć – powiedział pan Henryk. – Rano pójdziemy do banku. Potem kupimy palto. A po południu zjemy obiad w restauracji Lotos.

– No nie wiem – powiedziała pani Elżbieta zaskoczona. – Nie wiem.

– Nie sprzeczaj się ze starszym od siebie. Przy mnie jesteś w wieku dziecinnym i musisz mnie słuchać. Co najmniej jak… jak wuja.

– Dobrze, wujku Heńku – powiedziała wesoło pani Elżbieta. Dopiero teraz zorientowali się oboje, że nie są w piwnicy sami. Na schodach, w półmroku ktoś stał. Pani Elżbieta szybko weszła do góry.

– Dobry wieczór – powiedziała, mijając ciemną postać.

– Dobry wieczór – odpowiedziała kobieta. Była ubrana w długie palto, a może szlafrok i wydawała się starsza od pana Henryka. Na pewno starsza.

– Dobry wieczór – powiedział grzecznie pan Henryk. Wyminąć kogoś na stromych schodach, w dodatku z pudełkiem w ręku i nie widząc stopni pod nogami, było wyczynem nie lada. Szczególnie, jeśli się miało nogi z ołowiu, a stopy jakby nieruchome, więc wchodzić trzeba było techniką podnoszenia kolan. Gdy kolano pójdzie do góry, to i stopa nie będzie miała wyjścia. Ot, i cała filozofia chodzenia.

– Najgorsza plotkarka w kamienicy – powiedziała pani Elżbieta, gdy już byli w bramie.

Na kolacji nie było pana Ryszarda, ale Borzym doniósł, że popołudnie minęło dobrze i że chory robił to, co zwykle, gdy nie był jeszcze chory, czyli słuchał radia. Prosił też Jurka Borzyma o zadzwonienie pod kolejne dwa numery i przekazanie, że jutro między 10.00 a 16.00 czeka w Domu przy Belwederskiej.

– Widzę, że Rysiek zorganizował całe zebranie – powiedział pan Henryk. – Czyli mamy się wynieść.

Wszystko układało się znakomicie. Po zupie z chlebem i czekoladzie w Wedlu był mniej głodny niż zwykle, dzięki czemu mógł oddać bez żadnego żalu jeden z trzech plasterków sera żółtego oraz jeden z dwóch ogóreczków konserwowych.

Zarówno tego wieczoru, jak i w nocy, a też następnego dnia rano pan Ryszard był w całkiem niezłej kondycji. I kwadrans przed ósmą był już gotów do zejścia do jadalni na śniadanie. Gdy tylko znaleźli się na szczycie schodów, pan Ryszard puścił się w dół jak kula bilardowa i prawie że wpadł na drzwi jadalni na parterze. Nie wie, skubany, co to znaczy mieć kłopot z nogami, pomyślał pan Henryk, z najwyższym trudem nadążając za przyjacielem. Przed wejściem do jadalni pan Henryk musiał jeszcze zostawić kurtkę, czapkę i szalik w salonie. Dokumenty do banku włożył wraz z termosem do torby, dlatego zabrał ją ze sobą do jadalni. Chociaż w Domu nie było złodziei, pan Henryk miał silny nawyk pilnowania swojego dowodu osobistego. Zawsze razem. Taka zasada.

W jadalni czekała już pani Elżbieta, w jasnym sweterku i jasnych brązowych spodniach. Pierwszy raz pan Henryk widział ją w spodniach i poczuł się nieco zawiedziony. Tak lubił jej nóżki w jasnych pończoszkach! Tym bardziej, że mieli spędzić ze sobą niemal cały dzień! Po chwili jednak (szczególnie, gdy pani Elżbieta stanęła tyłem) pan Henryk uznał, że nawet spodnie nie są w stanie jej oszpecić, a może wręcz przeciwnie. Długie aż do talii, miękkie, w kolorze herbaty (z mlekiem) uwydatniały cały tył sylwetki tak korzystnie, że pan Henryk na chwilę zapatrzył się dosłownie cielęcym wzrokiem.

Przy okienku nie musieli prawie czekać, na szczęście, bo pan Ryszard do stania się nie nadawał.

– Przyniosę ci chleb, nie ruszaj się już stąd – powiedział pan Henryk do pana Ryszarda, gdy podeszli do swojego starego, dobrego stolika za filarem.

– A ja skoczę na górę po twoje sztućce, bo zapomniałeś wziąć z pokoju, co nie, Rysiek? – odezwał się Borzym.

W drodze po chleb pan Henryk z ulgą pomyślał o tym, że to nie on zauważył brak sztućców pana Ryszarda. Bo o skakaniu w jego sytuacji nie mogło być mowy. I nagle pan Henryk zdał sobie sprawę, że wcale tego nie planując, zakonspirował się wobec przyjaciół. Nawet pani Elżbieta nie znała jego codziennych wysiłków na rzecz takiego zbilansowania wejść i zejść, aby nigdy nie przekroczyć liczby trzy. Chociaż nie było to żadną tajemnicą, pan Henryk nadal wolał zachować to tylko dla siebie. Nie chciał wyjść na chorego. Był całkowicie zdrowy, bolały go jedynie czasami nogi. I z tym należało udać się do lekarza.

– Panie Heniu, co pan taki zamyślony dzisiaj?

Słysząc głos Sabiny, pan Henryk przystanął.

– Dzień dobry paniom. Mamy dziś nowego kolegę przy stoliku, zauważyły panie?

– Tak, tak, cieszymy się, naprawdę.

– Wygląda jak z krzyża zdjęty – powiedziała pani Mroczek swoim ponurym grubym głosem. – Jakby mu z dziesięć lat przybyło.

– Ależ, pani Władko – powiedziała pani Bożena, a Sabina dodała markotno:

– Wcale, że nie. Może z pięć, najwyżej osiem.

Tak więc pan Henryk wrócił do stolika w nieco gorszym humorze, niż go opuścił.

– Ryś ma znakomity apetyt – powiedziała pani Elżbieta i uśmiechnęła się do pana Henryka. – Zjadł już pół talerza zupy mlecznej.

– Brawo – powiedział pan Henryk.

Pan Ryszard podniósł głowę znad talerza.

– Nie ciesz się tak, bo wziąłem twoją łyżkę – powiedział z tym swoim półuśmieszkiem i spojrzeniem sponad okularów, które pan Henryk tak lubił.

– To ja dałam Rysiowi twoją łyżkę – powiedziała szybko pani Elżbieta.

– A ja? – powiedział pan Henryk. – O mnie tu nikt nie myślał?

– Ty dostaniesz moją. Bo ja kaszy manny nie jadam. Nie jadłam od dzieciństwa, nie jem i nigdy jeść nie będę.

Gdy Borzym wrócił i odbyło się małe zamieszanie, kto teraz będzie jadł dalej czyją łyżką, pan Henryk, który już trochę był podjadł, poczuł, jak ogarnia go wreszcie głęboki spokój. Byli razem. Siedzieli przy stole, na którym nie brakowało ani chleba, ani herbaty. Nikt się nie spieszył. Wszyscy byli bezpieczni. Byli tu, gdzie byli, i mieli tu być razem jeszcze jutro, pojutrze, długo. Niewiele więcej można od życia dostać.

ROZDZIAŁ 23

W banku wszystko potoczyło się nieoczekiwanie gładko. Pan Henryk postanowił podjąć osiemdziesiąt dolarów, aby nie likwidować ostatecznie konta i zostawić coś na czarną godzinę. Kolejka, jak przewidywała urzędniczka, była krótsza niż zwykle, dokumenty pana Henryka nie budziły zastrzeżeń, nawet pani w kasie nie stawiała żadnych przeszkód, wręcz gotowa była iść na rękę.

– Wypłata w bonach czy w dolarach? – spytała.

– Dolary – odpowiedział pan Henryk.

Chowając osiem zielonych banknotów do portfela, pan Henryk zerknął ku pani Elżbiecie. „W pewnym wieku wysiadywanie w poczekalni jest w złym guście …” Czekaj no ty! A zakupy w Modzie Polskiej? Obiadek w Lotosie? A przedtem może i koniaczek w kawiarni Nowy Świat?

– Gdzie teraz idziemy? – spytała pani Elżbieta, gdy pan Henryk szarmancko podał jej ramię na środku bankowej sali.

– Musimy sprzedać walutę.

Początkowo pan Henryk zamierzał wybrać do transakcji cinkciarza – mężczyznę, najlepiej emeryta, z nadzieją, że swój swojego nie oszuka. Jednak stojąc u szczytu schodów i patrząc w niespokojne twarze ustawionych szpalerem handlarzy nieoczekiwanie zmienił decyzję i wybrał grubą kobietę w średnim wieku.

– Ma pan bony czy … – spytała, gdy pan Henryk z panią Elżbietą przystanęli przy niej na schodach.

– Dolary – powiedział pan Henryk, ciekawy, jak to się wszystko odbędzie.

– Chodźmy stąd.

Kobieta ruszyła przodem. Pani Elżbieta kurczowo ścisnęła pana Henryka za ramię. Gdyby nas mieli aresztować, to chyba dopiero wtedy, gdy wyciągnę pieniądze, pomyślał pan Henryk.

– Po ile? – spytała kobieta.

– A ile pani liczy? – powiedział pan Henryk. Na ten fragment rozmowy był przygotowany.

– A ile pan ma?

Pan Henryk zawahał się. Nie chciał oszczędzać na palcie dla pani Elżbiety, jednocześnie czuł, że ma zamiar wydać pieniądze przeznaczone przez Bożenę na jego potrzeby – po śmierci. Tymczasem jednak pan Henryk był całkowicie żywy.

– Pięćdziesiąt – powiedział pan Henryk i poczuł z ulgą, że dokonał sprawiedliwego podziału. Połowa majątku na poczet życia, połowa na poczet śmierci. Z tej drugiej połowy dwadzieścia dolarów pozostało na koncie, a trzydzieści w kieszeni pana Henryka – na wszelki wypadek. Doprawdy salomonowe posunięcie.

– Dobrze – powiedziała kobieta i podała cenę. Pan Henryk zastanowił się przez moment. O dziwo, cena była wyższa niż przypuszczał, mógł więc sprzedać dolarów trochę mniej. Z drugiej strony zbliżało się Święto Zmarłych, przyjeżdżała Bożena (czy jej mówić…?) i palto mogło kosztować Bóg wie ile. Sytuacja z panem Ryszardem, choć dobra, nie była ustabilizowana. I jeszcze obiad w Lotosie i koniaczek w Nowym Świecie.

– Zgoda.

Kobieta odwróciła się. Z cienia, dosłownie znikąd, wyłonił się drobny młody człowiek i stanął obok kobiety.

– Pójdziesz z państwem. Do widzenia.

– Do widzenia – odparł pan Henryk, starając się nie pokazać po sobie zaskoczenia. Kobieta najwyraźniej naganiała klientów. Doprowadzała do cinkciarza – kasjera i wracała na schody. Niemniej wyglądała na szefa i to było pocieszające.

– Chodźmy – odezwał się młody mężczyzna i ruszył do przodu. Po chwili skręcił w najbliższą uliczkę i znowu skręt – do bramy. W trójkę przeszli przez podwórze i zatrzymali się w rogu.

– Pięćdziesiąt? – upewnił się mężczyzna. Pan Henryk przyjrzał mu się z zaciekawieniem. Nigdy nie przeprowadzał takiej transakcji i nigdy nie widział prawdziwego handlarza walutą. Niestety, mężczyzna, w przeciwieństwie do kobiety, nie budził zaufania. Patrzył nerwowo w stronę bramy i co chwila wkładał rękę do kieszeni i ją wyjmował.

– Tak.

Pan Henryk wyciągnął dolary i jednocześnie wraz z panią Elżbietą cofnął się na wszelki wypadek o krok. Mężczyzna wyjął z kieszeni plik pieniędzy. Miał niewielkie dłonie nienaturalnie czerwone. Panu Henrykowi zrobiło się go nagle żal.

– Niech pan przeliczy – powiedział młody mężczyzna. – A pani niech liczy dolary, ja będę patrzył.

Pan Henryk pomyślał z nagłym przestrachem, że są tutaj jak na patelni, doskonale widoczni i czytelni – każdy, kto by teraz wszedł na podwórko, natychmiast by się zorientował, co robią. Czy mężczyzna celowo wybrał takie niebezpieczne miejsce, miejsce – pułapkę? Może jest w porozumieniu z przekupnym milicjantem, może zaraz wpadnie tu patrol, wylegitymuje, spisze, zabierze pieniądze, niby jako dowód rzeczowy i wypuści przestępców szczęśliwych, że uniknęli kary.

– Jest dokładnie tyle, ile trzeba. Według umowy – powiedział pan Henryk.

– Dobrze – powiedział mężczyzna i wyciągnął rękę w stronę pani Elżbiety. Po dolary.

– Ale pieniądze są prawdziwe? – spytał pan Henryk z nagłym niepokojem.

– No pewnie – powiedział mężczyzna i uśmiechnął się. Pan Henryk poczuł, jak ogarnia go ulga.

– Daj panu dolary – powiedział do pani Elżbiety, chowając pieniądze do portfela.

– Do widzenia – powiedział mężczyzna, nie patrząc ani na pana Henryka, ani na panią Elżbietę, jakby się w ogóle nie znali i szybkim krokiem ruszył w stronę bramy. Transakcja była skończona.

Dopiero w kawiarni Nowy Świat, po zamówieniu herbaty, sernika, wuzetki oraz koniaku Pliska (jednego na dwoje, bo pani Elżbieta chciała tylko „upić łyk lub dwa”) pan Henryk powrócił do tego, co przeżyli.

– W pewnej chwili naprawdę miałem stracha – powiedział i z zadowoleniem sięgnął po kieliszek z koniakiem.

– Ten człowiek wyglądał okropnie! Zupełnie jak przestępca!

Pan Henryk roześmiał się.

– Może powinienem był cię uprzedzić, ale wiesz… cinkciarzy nie ma w oficjalnym spisie zawodów w Polsce.

– Jeśli już mówimy o naiwności, to wybacz, ale twoje pytanie, czy te banknoty są prawdziwe, nie należało do najsprytniejszych. Bo co ty sobie, Heniu, wyobrażałeś? Że co on ci odpowie?

– Nieważne było, co odpowie, ale jak… – powiedział pan Henryk. Smak koniaku przenosił go w klimat pałacowego spotkania sprzed kilku tygodni. Siedział przy lśniącym stoliku, w portfelu miał mnóstwo pieniędzy, a naprzeciwko znajdowała się najważniejsza kobieta na świecie (na tym świecie; i nie biorąc pod uwagę dzieci) i wpatrywała się w pana Henryka z miną drapieżnej kotki, drażniącej się z ukochanym właścicielem. Tak! Tego potrzebował. Choć nie tak dawno jeszcze nie miał na to nadziei. – Ważne było „jak” on to powie. Mówiłem ci, moja mała, musisz się jeszcze wiele nauczyć.

– Czy to znaczy, że mistrz zechce mnie wziąć pod swoje skrzydła?

– Mistrz zechce wziąć – powiedział pan Henryk. – Od razu by zapłacił, wybiegł z tobą z kawiarni, i…

Pani Elżbieta uśmiechnęła się przekornie.

– Ciekawe, czym by mistrz zapłacił. Może powinnam cię uprzedzić, ale w kawiarniach nie przyjmują fałszywych banknotów.

– Dobrze. Jeśli się upierasz, to proszę bardzo. Załóżmy się. Jeśli przyjmą pieniądze bez protestu …

– Za pierwszym razem mogą nie zauważyć! – przerwała pani Elżbieta. – Ale w poważnym sklepie …

– Dobrze. Jeśli przyjmą pieniądze i tu, i w Modzie Polskiej, w takim razie przegrałaś. W przeciwnym przypadku ja przegrałem. Chcesz się założyć?

– Założyć? – powtórzyła pani Elżbieta. – A o co?

– O warunek.

– Nie rozumiem.

– Ten, kto przegra, musi spełnić warunek drugiej osoby. Jej polecenie.

– Aha. A co to będzie za polecenie? – spytała pani Elżbieta.

– Oho ho! – zawołał pan Henryk. – W tym rzecz, że nie wiadomo! Na tym polega ryzyko!

– Nigdy w życiu z nikim nie założyłam się i nie założę w ciemno! – wykrzyknęła pani Elżbieta.

– Z nikim się nie zakładałaś, ale ze mną – dlaczego nie? Kiedyś może byś tego nie zrobiła, ale teraz?

– Czego ty właściwie chcesz? – spytała pani Elżbieta. Była poważna i patrzyła na pana Henryka szeroko otwartymi oczami.

– Żebyś mi ufała. I nie bała się przyjść do mnie. Nawet po ciemku i z zamkniętymi oczami.

Pani Elżbieta milczała przez chwilę, wreszcie podała panu Henrykowi rękę.

– Dobrze.

– Czy może coś jeszcze? – spytała kelnerka. Pan Henryk ocknął się zdumiony. Prawda! Byli w kawiarni.

– Dziękuję – powiedział pan Henryk. – Poproszę o rachunek.

A jednocześnie pomyślał: miły Jezu! Wystarczy, że zostaniemy z tą kobietą przez chwilę sami i już idziemy ku sobie jak burza. Jak dwie burze. Zbliżali się do siebie, a ona otwierała się na niego z każdą chwilą bardziej. Co miało być dalej?

Po wyjściu z kawiarni pani Elżbieta i pan Henryk skierowali się w prawo. Droga była prosta – Nowym Światem do Placu Trzech Krzyży i tam w lewo, do ulicy Konopnickiej. I chociaż mogli podjechać autobusem, postanowili pójść pieszo.

– Na pewno nie zmarzniesz? – zapytał pan Henryk.

– Nie. A może kupimy pączki u Bliklego? Zjemy po kolacji razem z Rysiem i Jurkiem? Jak myślisz?

– Dobrze – zgodził się pan Henryk. – Ucieszą się.

Choć nie był u Bliklego już dwa, a może trzy lata pamiętał jednak świetnie zapach cukierni i był ciekaw, czy ciągle jeszcze tam jest. Przepuściwszy panią Elżbietę przodem, pan Henryk wszedł do środka i wszystko okazało się być dokładnie takie, jak zawsze. Kolejka wokół sali i zdjęcia na ścianach.

– Jurek to chyba naprawdę będzie skakał z radości – powiedziała pani Elżbieta. – Zauważyłam, że on niesłychanie lubi słodycze.

– Rysiek też – powiedział pan Henryk. – Tylko po nim mniej widać.

Dopiero po wyjściu od Bliklego pan Henryk przypomniał sobie o książeczce Petrarki, czekającej na niego cierpliwie w antykwariacie. A właśnie tamtędy wiodła droga do Mody Polskiej! Jakże wszystko dobrze się składało, zupełnie, jakby ktoś to dla pani Elżbiety i pana Henryka specjalnie zaplanował. Może nawet nie ktoś, ale Ktoś?

Jednak gdy pani Elżbieta, zamiast poczekać chwilę na pana Henryka przed antykwariatem, postanowiła wstąpić do kościoła Św. Aleksandra („Poczekam na ciebie w środku w kościele, dobrze, Heniu?”), pan Henryk musiał stoczyć ze sobą krótką walkę, bo w tej chwili, wstyd przyznać, w ogóle nie miał ochoty na spotkanie. Ani z Panem Bogiem, ani z Panem Jezusem, ani z Matką Boską. Ani nawet z szanownym Duchem Świętym. Byli to bowiem wszystko patroni jego nieszczęść, wzywani zawsze w najgorszej biedzie. Szczęśliwie teraz pan Henryk nie miał dla nich żadnego zlecenia.

Sprzedawczyni w księgarni poznała go natychmiast i zanim podszedł do lady, już sięgnęła po książkę. Pan Henryk zapłacił, schował książkę do torby, podziękował i bardzo zadowolony wyszedł na ulicę. Wszystko zdawało mu się sprzyjać. I nie był już niewidzialny. Nie tylko w banku.

Schody kościoła były majestatyczne i dość liczne, niestety, ale pan Henryk zawziął się i nie przystanął ani razu. Pani Elżbieta klęczała w ławce z prawej strony i posunęła się, jakby pewna, że pan Henryk przyłączy się do niej. Trudno świetnie. Pan Henryk usiadł i przez chwilę siedział, aż w końcu, powodowany uprzejmością (wobec kogo?), zsunął się na kolana. O dziwo, tak było wygodniej! Nie, naprawdę, daleki był od rozmów z istotami niewidzialnymi. Tyle razy w życiu mówił do tych, których nie było (na przykład do ojca, który umarł, gdy pan Henryk miał rok, a którego fotografia wisiała nad łóżeczkiem pana Henryka przez całe dzieciństwo)! Teraz wreszcie mógł pan Henryk być z istotą w pełni cielesną (i to do jakiego stopnia, ha, ha). Jednak w pozycji na klęczkach wypadało coś powiedzieć. Pan Henryk westchnął. Miły Jezu!

Przed wyjściem z kościoła pani Elżbieta nagle się zatrzymała.

– Widzisz – spytała, wskazując na mały ołtarzyk z boku. Ktoś zatknął obok krzyża amatorskie zdjęcie papieża, nie wycięte z gazety, ale najwyraźniej samodzielnie zrobione i wywołane. – Zawsze jak go widzę, przenika mnie taki dreszcz. Jakbym zobaczyła światło w ciemności.

Powoli zstępowali w dół na Plac Trzech Krzyży.

– Wiesz, Heniu, czuję się tak… – zaczęła pani Elżbieta i nagle przerwała, zatrzymując się w połowie schodów. Przed nimi złociły się trzy krzyże, nad Alejami, wysoko, pędziły szarobiałe chmury. – … tak, jakbym miała świat u stóp, a przed sobą… całe życie! Zobacz, możemy zrobić, co tylko zechcemy. Możemy pójść Mokotowską do małych sklepików albo Wiejską, obejrzeć książki w Czytelniku, a potem wypić kawę albo skręcić w ulicę Konopnickiej, w stronę IMKI i do parku… Wszystko możemy i wszystko będzie cudowne, bo taki dzień jest dzisiaj… prawda, Heniu?

– Tak, kochana – powiedział pan Henryk, pochylając się do jej ręki. – Kupimy ci tylko paltko w Modzie Polskiej, a potem możemy iść, gdzie zechcesz.

Ruszyli w stronę ulicy Konopnickiej.

– Nie wiem, czy powinnam się zgodzić. Nie chcę, żebyś przeze mnie wydawał …

– Wolisz, żebym te pieniądze przeznaczył na swój grób? Zresztą, to już przecież ustalone.

Przystanęli pod wejściem do salonu Mody Polskiej. Pan Henryk otworzył drzwi z namalowaną czarną jaskółką (Ceśce ten znak się ogromnie podobał, panu Henrykowi też, choć oczywiście sam nigdy by nie zwrócił na niego uwagi) i przepuścił panią Elżbietę przodem.

Palta wystawione były na parterze, obok innych ubrań. Poniżej, na dole, mieściła się kawiarnia, a na górze dział kosmetyczny i sprzedaż dodatków.

– Co teraz? – spytała pani Elżbieta. Stali na środku sklepu i pani Elżbieta nie wykazywała żadnej chęci, by pobiec w stronę wieszaków.

– Kupujemy – powiedział pan Henryk i rozejrzał się dookoła. – Można prosić…?

Mimo, że sprzedawczyni – jak zawsze tutaj, od lat – zachowywała się jak istota z lepszego świata, pani Elżbieta nie wyglądała na zakłopotaną.

– Chcielibyśmy kupić palto ciepłe, lekkie i ładne, tak? – powiedział pan Henryk, zwracając się do sprzedawczyni i do pani Elżbiety jednocześnie. – Z dużymi guzikami, jeśli można. Szykowne. Dla pięknej kobiety.

– Heniu!

– Najlepiej wełniane. Bo musi być ciepłe.

Sprzedawczyni przez chwilę patrzyła na pana Henryka i panią Elżbietę w milczeniu.

– To dla kogo? Dla pani?

– Tak. Chcemy kupić palto właśnie dla tej pani.

– Aha – powiedziała sprzedawczyni i podeszła do długiego wieszaka, gdzie wisiały ubrania w przezroczystych plastikowych torbach. – Mogę państwu zaproponować to… i to. Te dwa palta. Bardzo ładne, z francuskich materiałów, z ciepłą podpinką.

Pani Elżbieta spojrzała na metkę.

– Mój Boże! Ależ to jest drogie!

Sprzedawczyni odwróciła głowę do okna.

– Takie są ceny – powiedziała głosem pozbawionym wyrazu. – Francuski materiał. U nas szyte.

– Nie, nie – powiedziała pani Elżbieta. – Szary kolor. Albo brązowy… nie, to zupełnie nie to.

– Nic pani nie mówiła dotąd o kolorach – powiedziała sprzedawczyni. – W jakim kolorze pani by chciała mieć palto?

– Nie wiem … – powiedziała pani Elżbieta, patrząc na pana Henryka niezdecydowanie.

– No właśnie – powiedziała sprzedawczyni (księżniczka).

– Myślałam może o… o zielonym. Tylko raczej jasnozielonym. Tam, w tych rzeczach przecenionych, jest chyba właśnie groszkowe palto w czarną kratkę, prawda? – pani Elżbieta podeszła do ściany z lewej strony.

– To jest brązowa kratka – powiedziała sprzedawczyni z naciskiem.

– Czy to jest ciepłe? – spytał pan Henryk podejrzliwie.

– Ma taką samą podpinkę jak tamte – powiedziała sprzedawczyni. – Po prostu ten kolor nie jest popularny na zimę. Wyjąć z folii?

– Oczywiście – powiedział pan Henryk.

Dopiero w przymierzalni, dokąd pan Henryk udał się za panią Elżbietą, mogli dokładniej przyjrzeć się paltku. Było urocze. Szczególnie guziczki, duże, ciemnobrązowe, błyszczące szlachetnym szklanym blaskiem (prawie dokładnie takie, jakie pan Henryk sobie wyobraził !) przydawały mu szyku.

– Jakie miękkie – powiedział pan Henryk, podając pani Elżbiecie palto do przymierzenia.

– Oh! – zawołała, spojrzawszy w lustro.

– Kupujemy natychmiast – powiedział pan Henryk.

– Ale cena! – powiedziała pani Elżbieta. – Przeze mnie wydasz większość swoich pieniędzy…

– A chciałem wydać wszystko – powiedział pan Henryk. – Poza tym kolor pasuje do twoich oczu.

– Oddam ci to, co mi zostało z pierścionka!

– Nigdy! – powiedział pan Henryk. – To mój prezent, ode mnie dla ciebie, kochana.

To mówiąc pan Henryk objął panią Elżbietę, przytulił i pocałował dla przypieczętowania prezentu. Że zaś palto było nie zapięte, a i pan Henryk swoją kurtkę rozpiął, więc mógł przez chwilę, za zasłoną w przymierzalni, poczuć jej ciało przy swoim.

– I jak? – spytała sprzedawczyni, odsłaniając kotarę.

Pan Henryk odsunął się od pani Elżbiety, ale tylko mały kawałek. Co komu może przeszkadzać, że stoją objęci?

– Znakomicie. Weźmiesz od razu na siebie, prawda? A twoją jesionkę pani nam zapakuje.

Wiele razy przedtem pan Henryk myślał o tym, jak to będzie, gdy kupi pani Elżbiecie palto, a potem zaprowadzi ją do kawiarni Ewa w podziemiu i siądą w czerwonych fotelach i będą pili herbatę, a pani Elżbieta będzie patrzeć na niego zachwyconym spojrzeniem i mówić. „Ach, Heniu, dziękuję. Nie spodziewałam się, że coś takiego dla mnie zrobisz!”

– Dziękuję – powiedziała pani Elżbieta. – Dziękuję, Heniu. Chociaż czuję, że coś w tym jest nie tak… Bo właściwie z jakiej racji… i czemu…?

– Po prostu, bo nie możesz marznąć! – wykrzyknął pan Henryk.

– Ale takie prezenty można przyjąć tylko od kogoś najbliższego, od kogoś z rodziny – powiedziała pani Elżbieta. Zrobiła się nagle poważna i widząc jej uparte spojrzenie pan Henryk zląkł się, że za chwilę zrzuci zielone paltko i jak kiedyś ucieknie na oślep, gdzieś – gdziekolwiek, byle dalej od pana Henryka.

– Masz rację – powiedział pan Henryk szybko. – Całkowitą rację. Wiem, że przyjmując to palto jesteś bardzo wspaniałomyślna… wiem! Tak, naprawdę. Rzeczywiście, to mnie bardziej zależało… zależy, żebyś przyjęła ode mnie… – pan Henryk mówił jak w natchnieniu, pilnie patrząc na twarz pani Elżbiety, która powoli, powoli, ale jednak łagodniała. – I dziękuję bardzo, że się zgodziłaś. Naprawdę, dziękuję.

– Nie o to… nie o to mi chodziło – powiedziała pani Elżbieta.

– Napijemy się teraz herbaty? – zaproponował pan Henryk, biorąc panią Elżbietę łagodnie pod ramię i kierując ją ku schodom w dół.

– Ojej, Heniu, nigdy nie byłam tu na dole! – powiedziała pani Elżbieta, już znowu radosna i podniecona.

– Zobaczysz, spodoba ci się – powiedział pan Henryk.

I rzeczywiście, pani Elżbiecie spodobało się w kawiarni Ewa dosłownie wszystko. Bo też kawiarnia postarała się wyjątkowo na tę okazję. Spowita miękkim światłem, wypełniona od ściany do ściany zapachem kawy, ciepła ale nie gorąca, zaprezentowała się w swej najbardziej luksusowej formie. Czerwone fotele na tle ciemnych ścian były jak gorące serca zapraszające do miłości. Tym razem pan Henryk zgodził się zjeść sernik wiedeński na pół z panią Elżbietą, która zamówiła też małą słabą kawę z mlekiem.

Potem pani Elżbieta udała się do toalety, a pan Henryk mógł wyjąć Petrarkę i szybko wpisać obmyśloną wcześniej dedykację. Jednak zamiast Henryk podpisał się Twój Henryk. I nagle, pod wpływem impulsu, nie sprawdziwszy wcale, czy go to nie wpędzi w kłopoty, czy nie przyjdzie zapłacić jakiejś drakońskiej ceny (bo w życiu pana Henryka bywało już tak, że jakiś mały ruch powodował kolosalne konsekwencje, na przykład wtedy, gdy osiemnastoletnia Iwonka spytała: „Tato, czy warto pojechać na taki obóz, gdzie wspinają się na skałki”, a pan Henryk, nie przemyślawszy dobrze, powiedział: „Pewnie, że warto. Poznasz ciekawych ludzi i będziesz mniej siedziała w domu, ty odludku”), pan Henryk pod spodem dopisał Na zawsze.

Jakkolwiek pan Henryk przeczuwał, że pani Elżbiecie spodoba się i książka i dedykacja, jednak nie spodziewał się tego, co nastąpiło, a mianowicie, że pani Elżbiecie oczy zrobią się mokre, a potem łzy popłyną po policzkach, jedna za drugą.

– No już, no już – powtarzał pan Henryk, całując jej ręce. – Moja śliczna, moja piękna, stokroteczko…!

W końcu pani Elżbieta otarła oczy i spojrzała na pana Henryka przytomniej.

– Mam czerwony nos, prawda?

– Ani trochę! – gorąco zaprotestował pan Henryk. – Wręcz przeciwnie. Wyglądasz prześlicznie. Czy wiesz, że gdy tak na mnie patrzysz…, moje serce topnieje…, nie umiałbym się przed tobą obronić, nawet gdybym chciał. Masz mnie w swojej władzy… całego, dosłownie całego.

– Ale Heniu … – powiedziała pani Elżbieta i umilkła.

– Ty nie wiesz, co dla mnie znaczy to, że jesteśmy razem, tak jak teraz. To jest dla mnie dosłownie pokarm życia. Uśmiechasz się, o, tak jak teraz i ja wręcz czuję taki dreszcz, prąd energii, mógłbym te wszystkie stoły stąd powyrzucać, gdybyś chciała. A znowu jak się gniewasz albo jak się tak cofasz ode mnie – koniec, zima na Grenlandii, tylko położyć się i umrzeć. Taki masz na mnie wpływ, aż za duży i nawet ci tego nie powinienem mówić.

Przez chwilę pan Henryk i pani Elżbieta patrzyli na siebie w milczeniu i powadze, i nagle pan Henryk pomyślał, że może przestraszył trochę panią Elżbietę tym swoim wybuchem uczucia, więc żeby złagodzić wrażenie dodał:

– To samo opisuje ten Petrarka, którego ci dałem. Tak właśnie mężczyźni przeżywają te rzeczy…, gdy spotykają takie kobiety, jak ty.

– Gdy co …? – spytała pani Elżbieta, jakby niepewna, czy dobrze rozumie.

– Gdy zakochają się bez pamięci – powiedział pan Henryk. – Tak jak ja w tobie. Dlatego napisałem ci w książce Twój Henryk. Na zawsze.

– A jak będę już zupełnie stara? Jeszcze starsza, niż teraz? – spytała pani Elżbieta.

– Nie będziesz – powiedział pan Henryk. – Takie kobiety, jak ty, nie tracą nic z wiekiem, a nawet zyskują.

– Ale Heniu…

– Wystarczy, że machniesz na mnie jednym z tych twoich szaliczków albo poprawisz włosy tak po twojemu, z opuszczoną głową i spoglądaniem spod oka – co mówiąc pan Henryk pokazał pani Elżbiecie, co ma na myśli, a pani Elżbieta powiedziała: „Ja tak robię? Wcale nie!” – albo dasz do pocałowania łapkę, pachnącą tym twoim zapachem Pani Walewska, i już mnie będziesz miała w niewoli! Za pięć, za dziesięć albo za sto lat.

– Chyba ci muszę to powiedzieć teraz – rzekła pani Elżbieta z miną poważną, a nawet posępną. – Oszukałam cię w pewnej sprawie. Właściwie niechcący, właściwie nie chciałam…, ale całkiem wprowadziłam cię w błąd. Jest mi naprawdę bardzo wstyd.

Jan Tarnawski, zwany przez nią Jasiem, pomyślał pan Henryk. Tego bał się najbardziej. Poprosił o jej rękę, zdrajca. Albo mieli coś ze sobą, gdy pan Henryk był w szpitalu. Bo o kogo mogło jeszcze chodzić?

– No? – powiedział pan Henryk. – No?

– Och, będziesz na mnie zły …

Miły Jezu!, pomyślał pan Henryk. Widział wszystko dziwnie z daleka. Słyszał też dziwnie, właściwie ledwo słyszał.

– Oszukałam cię, choć nie chciałam. W sprawie perfum.

Dał jej perfumy, pomyślał pan Henryk. Ale czy tylko? I co ona mu dała?

– Powiedz wprost jego imię – powiedział pan Henryk.

– Jego imię…? To znaczy? Ta nazwa… Ta nazwa prawdziwa, to Soir de Paris.

– Paryski Wieczór – powiedział pan Henryk odruchowo. I jaki to miało związek z Tarnawskim, zwanym Jasiem?

– No właśnie – powiedziała pani Elżbieta. – Nie gniewasz się?

Pan Henryk chwilę siedział w milczeniu. Pani Elżbieta uśmiechała się niby ze skruchą, ale na jej twarzy malowała się przede wszystkim ulga. Uf, już po wszystkim.

– Czyli perfumy Pani Walewska …? – zaczął powoli pan Henryk.

– … to naprawdę Soir de Paris. Używam oczywiście Pani Walewskiej, ale kremu. I gdy mnie spytałeś, pierwszy raz, myślałam, że chodzi ci o ten zapach, o zapach kremu. A potem taki byłeś jakoś…przywiązany do tej nazwy… tak ci się spodobała…, że nie chciałam… bo czasami, Heniu, tak mówisz o mnie, opowiadasz, jak o kimś innym, przecież ja taka nie jestem, na przykład taka kobieca piękność, czy coś, ale tak bym chciała ci się podobać, że wcale nie przeczę, aż wychodzi z tego zupełne kłamstwo!

– Mój skarbie! – wyjąkał pan Henryk. Znowu źle ocenił, znowu podejrzewał, dręczył, przewidywał zdradę i podłość, tymczasem wokół świeciło jasne słońce!

Gdyby jednak mieć tak do końca pewność!

– A te perfumy, Soir de Paris, to… kto ci kupił?

– Po raz pierwszy?

Nie, ostatnio!, chciał wykrzyknąć pan Henryk, ale opanował się. Spokojnie, powoli, prawda sama wyjdzie na jaw.

– Po raz pierwszy to mama, a właściwie tata kupił mamie, a mama dała mnie. Taka niebieska buteleczka, widziałeś kiedyś?

Pan Henryk pokręcił głową.

– Pokażę ci – ucieszyła się pani Elżbieta i sięgnęła do torby. – Zobacz, jaka śliczna, noszę ją przy sobie, choć jest już prawie pusta.

– Na ile ci wystarcza taka butelka? – spytał pan Henryk, starając się, by pytanie wypadło swobodnie.

– O, na kilka miesięcy! Tę dostałam od kuzynki Marysi, ale zużyłam ją bardzo szybko, bo… bo… wiesz. Używałam nie tylko od wielkiego dzwonu…

Pani Elżbieta popatrzyła na pana Henryka zawstydzonym, speszonym spojrzeniem i pan Henryk – wreszcie, wreszcie – przejrzał na oczy. Po swojemu, nieśmiało, przyznawała się do uczucia do niego, pokazywała, jak bardzo jej na nim zależy. Tak bardzo, że kłamała, choć nie była kłamczuchą i oblewała się perfumami Pani Walewska… nie, nie, Soir de Paris, choć zazwyczaj oszczędzała je, używając tylko na szczególne okazje. A teraz odsłaniała się przed nim, mimo jego zapewnień o miłości jednak niepewna, jak jej uczucie zostanie przyjęte, jak jej obnażenie zostanie przywitane. Bo a nuż uśmieszkiem wyższości, lub satysfakcją władcy? O, pan Henryk znał dobrze kobiece serca – miał w końcu trzy siostry, mamę, babcię, żonę (nawet dwie) i córki. I teraz dobrze rozumiał, że pani Elżbieta nigdy jeszcze dotąd nie odsłoniła się przed nim tak dalece, nigdy nie była tak bezbronna.

– Jesteś moim najdroższym skarbem świata – powiedział pan Henryk.

I tak właśnie było. To była kobieta w całej swojej pełni. Nie do przewidzenia dla mężczyzny, a przecież całkowicie logiczna i zrozumiała (gdy się patrzyło z jej punktu widzenia).

Idąc niespiesznie Alejami Ujazdowskimi w stronę Placu na Rozdrożu, pan Henryk i pani Elżbieta rozmawiali o przedwojennej Warszawie, stale jednak wracali do paltka pani Elżbiety. Układało się na figurze fenomenalnie. Było lekkie („Nigdy nie miałam tak lekkiego palta zimowego. Po prostu puch!”). A także miękkie, pan Henryk sprawdzał osobiście („Heniu, przecież jesteśmy na ulicy!”). I wcale nie było w kratkę, ale, jak wyjaśniła pani Elżbieta „w pepitkę”.

– A więc w Krakowie mają „Damę z łasiczką”, a tu w Warszawie ja mam „Damę z pepitką” – powiedział pan Henryk i szybko ułożył wierszyk:

Idę sobie Alejami

z moją Damą z pepitkami.

– Nie, nie, tak nie można tego odmienić! Coś może być „w pepitkę”, ale nie może być „z pepitką”!– zawołała pani Elżbieta, przystając niby z oburzenia.

Pan Henryk chwycił ją za rękę:

– Pozwól tylko dzisiaj, wyjątkowo. Obiecuję, że jutro już nie będę.

Wsiadając do autobusu nr 116 przed Belwederem (było sporo po trzeciej i w autobusie zrobiło się tłoczno) pan Henryk wyobraził sobie, że jadą właśnie do niej. Zaprosiła go do swojego małego, ślicznego mieszkanka, niby na obiad, ale przecież nie skończy się na tym… Usadzi go najpierw na kanapie, przy stoliku, a sama przepasana białym fartuszkiem zniknie w kuchni. Pomogę ci, powie pan Henryk i wejdzie do kuchni wykładanej żółtymi kafelkami (żółtymi tym razem, nie ecrú). Obejmie panią Elżbietę od tyłu.

– Weź talerze – powie Elżbieta.

– Zaraz – odpowie.

– Wysiadamy? Heniu? – spytała pani Elżbieta, zwracając się do pana Henryka ponad grubym ramieniem pani w ortalionowej kurtce.

– Wysiadamy.

Dopiero gdy autobus odjechał, pan Henryk zorientował się, że mogli pojechać dalej, bo odruchowo wysiedli na przystanku naprzeciwko Domu, zamiast podjechać do skrzyżowania z Dolną.

– Może zostawimy jesionkę? – spytała pani Elżbieta.

– Nie, nie, nie wchodźmy do Domu – powiedział pan Henryk. Nie chciał przerywać tego, co było. No i nie chciał wchodzić po schodach, ani schodzić. – Przyzwyczaiłem się już do tej jesionki.

Jednak w restauracji Lotos pan Henryk z radością zostawił paczkę z jesionką w szatni. Podczas gdy pani Elżbieta udała się do toalety, żeby umyć ręce przed jedzeniem, pan Henryk stojąc w holu przyglądał się sali jadalnej. Nigdy tu nie był, w ogóle zresztą bywał w restauracjach nadzwyczaj rzadko, bo niby po co? Tylko na urlopie jadało się poza domem, a i tak Cesia nigdy by nie wybrała lokalu z białymi obrusami, co kojarzyło się z szemranymi interesami i nieświeżym tłuszczem. Taką właśnie knajpę miał pan Henryk przed sobą. Może nieco czystszą, nieco bardziej śródmiejską, ale ten rodzaj. Westchnął z irytacją. Błąd! Zaproponował restaurację Lotos, bo często obok niej przechodził i jej nazwa wbiła mu się w pamięć, jednak nigdy nie był w środku.

– Nie martw się, Heniu, jajecznicy nie można zepsuć. Albo jajka sadzonego – powiedziała pani Elżbieta, gdy siadali przy stoliku w rogu sali. – A jakie miękkie krzesła!

– Rzeczywiście – powiedział pan Henryk. Był zmęczony i dopiero teraz to poczuł. Bolały go nogi, plecy i odczuwał ogólną omdlałość – trochę, nie bardzo. Przejdzie, gdy zje talerz gorącej zupy. Ach, bo był też po prostu piekielnie głodny!

Czekając na jedzenie – pani Elżbieta zamówiła jajka sadzone z ziemniakami, a pan Henryk wątróbkę smażoną z cebulą i też z ziemniakami, oraz oboje zdecydowali się na pomidorową z makaronem – pani Elżbieta i pan Henryk obejrzeli zdjęcia rodziców pani Elżbiety. Mama – Anna – była brunetką o pociągłej twarzy i wielkich oczach, ładną, ale w ogóle niepodobną do pani Elżbiety. Ojciec – Jakub, na zdjęciu siwy starszy pan z wąsami, miał w sobie coś z Piłsudskiego, ale złagodniałego. Widziało się na pierwszy rzut oka, że to człowiek poczciwy. Elżbieta była córką tatusia.

– Mam jeszcze ich zdjęcie razem, naprawdę śliczne, takie duże w ramce, wisiało u mnie w pokoju. Teraz nie mam go gdzie powiesić.

– Dlaczego? – spytał pan Henryk. – U ciebie w siódemce nie można?

– Eh. Nie można – powiedziała pani Elżbieta z rezygnacją i nagle posmutniała.

– Tak źle? – spytał pan Henryk. Pani Elżbieta znowu westchnęła.

– Stale się kłócą, obrażają na siebie, na wszystkich. Gdyby nie pani Władka, to nie wiem, jak bym tam wytrzymała… No, wszystko jedno. Ale najbardziej nie lubię, jak ktoś zagląda do moich szuflad, przewraca w moich rzeczach …

– Ale kto?!

– Nie wiem. Nie wiem.

Malińska. Dziwna kobieta, nikt nie zna nawet jej imienia. Bo skoro Mroczkowa odpada i pani Basia chyba też, to zostaje tylko Malińska. Albo pani Lusia. One dwie, pomyślał pan Henryk, ale ani nie umiał rozstrzygnąć, która, nie chciał rozpoczynać niemiłego tematu, bo właśnie kelner przyniósł pierwsze danie.

Tak jak pan Henryk przypuszczał, zupa postawiła go na nogi. Wątróbkę z cebulą pan Henryk uznał za świeżą, knajpa nie była taka zła, można tu będzie przyjść jeszcze kiedyś, o ile starczy pieniędzy.

– Smakuje ci twoje jedzenie? – spytał pan Henryk.

– Przepyszne! – odpowiedziała pani Elżbieta, odkładając na chwilę sztućce. – I wiesz co, Heniu? Doceniłam wreszcie ziemniaki. Bo nigdy za nimi nie przepadałam. Ale po tych ohydnych kartoflach, które dostajemy w Domu, te zwykłe białe ziemniaki posypane natką wydają mi się wprost boskie.

Była 17.15, gdy po zapłaceniu rachunku (knajpa była jednak kosztowna!) pan Henryk z panią Elżbietą udali się do szatni po palta i paczkę.

– Przepraszam cię, ale muszę jeszcze skorzystać z toalety – powiedziała pani Elżbieta. – Odbierzesz wszystko sam?

Szukając numerka pan Henryk policzył, że była to jej czwarta wizyta w ubikacji, właściwie chodziła tam za każdym razem, gdy tylko miała możliwość. Może poprawiała tylko makijaż, ale jeśli nie, znaczyłoby to, że cierpi na kłopoty z nerkami albo, pęcherzem, o czym panu Henrykowi, być może przez wstydliwość, nic nie wspominała. Miły Jezu! Wszystko to należało, sprawdzić i załatwić!

Pan Henryk podał szatniarzowi numerek wraz z banknotem.

– Dziesięć dolarów! – wykrzyknął szatniarz poruszony.

Pan Henryk powrócił natychmiast na ziemię.

– Przepraszam najmocniej, pomyliłem się – powiedział zawstydzony. Zawstydzony, ponieważ specjalnie przygotował sobie dla szatniarza odpowiedni banknot, oczywiście złotówkowy, żeby tylko sięgnąć i dać, tymczasem włożył go nie do tej kieszeni, do lewej zamiast do prawej. A tam właśnie miał dolary. Kiedyś taki błąd byłby nie do pomyślenia, po prostu by się nie zdarzył! Starzeję się, pomyślał pan Henryk ze złością. Dobrze, że szatniarz okazał się uczciwy.

– Pan Henryk Dąbrowski, prawda?

Pan Henryk odwrócił się, któż mógł go tak witać w holu restauracji Lotos?

– Tak, ale o co chodzi? – powiedział pan Henryk. Miał w rękach dwa palta, własną torbę, no i paczkę z jesionką (i swetrem), które chciał czym prędzej położyć na ławce pod ścianą. Tymczasem zupełnie nieznajomy człowiek, blady i zwalisty, stał mu na drodze. Czy możliwe, że poranna transakcja pana Henryka nie uszła jednak uwadze sił śledczych? A może to służba bezpieczeństwa, obserwująca pana Henryka od czasu „wydarzeń ulicznych”, złapała go wreszcie w pułapkę?

– … bratem Jakuba? Wujem Elżbiety Dąbrowskiej?

– Wujem Elżbiety? – powtórzył pan Henryk zdezorientowany.

– To jest Elwira Molak, z domu Gronowska – powiedział blady mężczyzna, cofając się, by odsłonić Elwirę Molak. Mała, ciemno ubrana kobieta z dzieckiem w wózku ruszyła spod ściany ku panu Henrykowi.

– Jestem Elwira, córka Grażyny Dąbrowskiej, córki Jakuba. Starszej córki. Dopiero dziś rano dowiedzieliśmy się, że… że wujek… że wujek jest w Polsce… że wujek nas odnalazł.

– To jest wnuczka dziadka Jakuba – powiedział mężczyzna. – Rodzona wnuczka.

Początkowo pan Henryk sądził, że jest ofiarą przedziwnej pomyłki, następnie przez krótką chwilę czuł się jak w domu wariatów, szybko jednak zrozumiał, o co tu chodzi. Zrozumiał i przylgnął wzrokiem do twarzy Wieśka, a potem Elwiry. A więc to byli oni.

– A więc to właśnie jesteście wy – powiedział pan Henryk. W każdej chwili mógł się jeszcze wycofać z tego qui pro quo. W każdej chwili mogła nadejść pani Elżbieta, dekonspirując go. Sytuacja utkana była z nici aż nazbyt cienkich, a jednak pan Henryk wyczuwał w niej całe pokłady możliwości, zesłanych jak z nieba.

– Już pan… pan wujek… wujek o nas słyszał – powiedział Wiesiek. – I chyba ktoś nas nieźle obgadał.

– To znaczy? – spytał pan Henryk.

– No już samo to, że się nas wyrzuca poza nawias, nie dopuszczając celowo do wujka – powiedział Wiesiek.

– Dowiedzieliśmy się zupełnie przypadkiem – wtrąciła Elwira. – Dziś rano od sąsiadki.

– To chyba nie świadczy najlepiej o osobie, która coś takiego robi, prawda? – powiedział Wiesiek.

– Mogą być jakieś nieporozumienia, ale rodzina to rodzina – Elwira uśmiechnęła się nieśmiało do pana Henryka. Miała nieładną cerę, ale nie była pozbawiona pewnego wdzięku.

Pan Henryk zebrał się w sobie.

– Do rzeczy, drodzy państwo. Przejęliście mieszkanie na Freta czy nie?

Elwira cofnęła się i przyciągnęła do siebie wózek.

– Przecież ciocia chciała się wyprowadzić. Sama chciała!

– Chciało jej się mieszkać w polonijnym domu – powiedział Wiesiek. Miał nieprzyjemny głos, nieprzyjemny ton, był jednak młodszy, niż pan Henryk sobie wyobrażał.

– Ale potem do was dzwoniła, prawda? Mówiła, że tam są straszne warunki. Chciała wrócić, a wy odmówiliście zameldowania jej z powrotem w jej własnym domu!

– To było przedtem mieszkanie dziadka Jakuba. Równie dobrze mogło należeć się matce Elwiry.

– Elżbieta wpuściła was z własnej woli, z własnego dobrego serca, a wy?!

– Płaciliśmy część czynszu!

– Nie odbieraliście telefonu, gdy do was dzwoniła, w końcu uciekliście, robiąc remont w jej pokoju, żeby nie mogła wrócić. Nawet zabroniliście robotnikom wpuszczać kogokolwiek do mieszkania!

Elwira i Wiesiek stali w milczeniu, wymieniając między sobą spojrzenia.

– To jest prawda czy nie? – spytał pan Henryk, choć znał odpowiedź.

– Nie. Bo to nie jest nasz remont. Tylko tych nowych lokatorów.

Przez cały czas pan Henryk wyczuwał, że w tej historii jest jakaś tajemnica, jakiś wręcz osiowy rdzeń, bez którego nie sposób zrozumieć reszty. Teraz miał się dowiedzieć prawdy. Choć pewnie nie całej.

– Jakich lokatorów?

– Daj spokój, Elwira, on i tak nie zrozumie – powiedział Wiesiek.

– Bo myśmy składali na mieszkanie i nagle dali nam… zawiadomili, że możemy zasiedlić trzypokojowe na Sadach – powiedziała Elwira. – Ale musieliśmy dopłacić…

– On i tak tego nie zrozumie.

– …dać pełny wkład, rozumie wujek, ale skąd mieliśmy wziąć? Nie mieliśmy pieniędzy, więc postanowiliśmy…

– … sprzedać mieszkanie ciotki! – dokończył pan Henryk. Przepełniała go wściekłość i zgroza. Przede wszystkim jednak chciał się dowiedzieć prawdy.

– Nie, nie! – zaprzeczyła Elwira.

– Przecież kwaterunkowego sprzedać nie można! – rzucił Wiesiek niecierpliwie.

– Tylko zamienić! Nie sprzedać, tylko zamienić, wujku. Więc zamieniliśmy na… na mniejsze… dużo mniejsze, żeby ci ludzie musieli nam dopłacić. Bo nie mieliśmy pieniędzy. Więc co mieliśmy zrobić?

– W przyszłym tygodniu odbieramy klucze – powiedział Wiesiek.

– Nie wiedzieliśmy, że cioci nie spodoba się na Belwederskiej – powiedziała Elwira. – A potem było już za późno. Bo mieszkanie już nie było nasze.

– I nic jej nie powiedzieliście? – wykrzyknął pan Henryk, gdy w końcu ocknął się ze zdumienia.

– A co by to zmieniło – powiedział Wiesiek. – Tyle, że by wiedziała. Bo cofnąć się już nie da.

– Myśleliśmy, że może cioci jakoś się tam jednak spodoba. I przecież będzie mogła przychodzić do nas. Jak już się urządzimy. I Wojtuś za nią tęskni. Będzie mogła go zabierać na spacery.

Pan Henryk obejrzał się. Może dobrze, że panią Elżbietę zatrzymywało coś w toalecie aż tak długo. Bardzo dobrze. Sytuacja była oburzająca, ale po odłożeniu (na razie) na bok emocji, ukazywały się zupełnie nowe perspektywy, które należało koniecznie wykorzystać.

– Sprzedaliście jej mieszkanie, chociaż wiedzieliście, że chce wrócić… zabraliście całe pieniądze…

– Chodź, Elwira, mówiłem ci, że to nie ma sensu.

– … i nawet wam do głowy nie przyjdzie, że jesteście ciotce coś winni!

– Nie, wujku wcale nie, myśmy nawet myśleli, żeby zaproponować cioci ten kwaterunek, który mamy z zamiany, tylko że tam nawet łazienki nie ma…

– Gdzie, córka profesora w stróżówce – powiedział Wiesiek i zabrał Elwirze wózek. – Idziemy. Nic tu po nas.

Elwira jednak nie ruszyła się z miejsca.

– Gdybyśmy mieli pieniądze… choćby część sumy… A tak… Co mieliśmy zrobić, wujku? I teraz też nie mamy… Ledwo na parkiet i łazienkę wystarczy…, bo przecież u nas mieszkanie odbiera się tylko z tynkami… Gdyby ktoś nam dał, znaczy pożyczył, choćby na szafki w kuchni…

Miły Jezu, żeby tylko teraz nie przyszła!, pomyślał pan Henryk. Bał się aż odwrócić. Potrzebował jeszcze dziesięć, może dwadzieścia sekund, najwyżej pół minuty.

– Słuchaj – powiedział, pochylając się do Elwiry. – Widzę, że chcecie być ze mną w dobrych stosunkach. Załatwcie najpierw sprawę z Elżbietą, wyjaśnijcie jej wszystko, pokażcie choćby i tę stróżówkę, niech sama wam powie, co chce, a czego nie. I wtedy porozmawiamy. Tylko nie mówcie ciotce, że to ja wam kazałem, niech myśli, że wy sami. A teraz zmykaj za mężem.

Pani Elżbieta zjawiła się w holu, gdy tylko pan Henryk złożył swoje ciężary na ławce.

– Przepraszam cię, Heniu, nie uwierzysz, ale miałam tam w łazience całą serię katastrof. Zaczęło się od tego, że…

Pan Henryk słuchał głosu pani Elżbiety, uspokajając jednocześnie wzburzone myśli. Był zarówno zadowolony, jak i niezadowolony z siebie. Nie lubił działać bez planu, a ostatnio ciągle zmuszony był do improwizowania. Przytrzymując przed panią Elżbietą drzwi, pan Henryk napotkał spojrzenie szatniarza. Ciekawe, co ten człowiek o nim myśli? Czy zrozumiał coś ze scen, toczących się przed jego oczami? A może żałuje tylko, że oddał dolary, na wszystko inne głuchy i ślepy?

– Do widzenia – powiedział pan Henryk.

Idąc Belwederską w stronę Domu i słuchając opowiadania pani Elżbiety, której sytuacja w toalecie przypomniała podobną historię kuzynki Marysi, pan Henryk pomyślał: może teraz jej powiem?. Jednak do Domu mieli mniej niż pięć minut spacerem. Chciał jej opowiedzieć wszystko w najdrobniejszych szczegółach. Ale za chwilę. Jak sobie najpierw sam wszystko ułoży i przemyśli. Wieczorem usiądą spokojnie za fikusem. Najpierw zjedzą z Ryśkiem i Jurkiem pączki, które pan Henryk ma w torbie, a potem pan Henryk wszystko pani Elżbiecie opowie i razem rozważą, czy pan Henryk dobrze postąpił. Chyba nie będzie do niego miała tym razem pretensji, że trochę nakłamał? Zastanowią się, czy warto obejrzeć stróżówkę bez łazienki. I co w ogóle ma być dalej. O czym jednak pan Henryk wolał nie rozmawiać. Więc…? Więc był w pułapce, którą sam osobiście zastawił, ot, co!

ROZDZIAŁ 24

No, wreszcie jesteście – powiedział Borzym, gdy tylko pan Henryk i pani Elżbieta weszli do Domu. – Co chwila wyglądam, czy już przyszliście.

– Coś się stało, Jurku? – spytała pani Elżbieta. Dopiero słysząc ton jej głosu pan Henryk poczuł nagły dreszcz zdenerwowania.

– Zabrali Ryśka – powiedział Jurek Borzym. – Jest w szpitalu na Banacha, bo jeden z tych jego kumpli, co przyszli rano, miał tam wejście.

– Ale co jest?! – krzyknął pan Henryk. – Co jest… co? Po co?

– Zasłabł na serce. Kasłał i zasłabł.

Pani Elżbieta chwyciła pana Henryka za ramię.

– Kiedy to było? – spytała.

– Przed obiadem. Przed dwunastą. Wzięli go karetką.

– To znaczy dostał zapaści?

– Chyba. I jeden z nich, ten chyba lekarz, dał mi telefon, żebym zadzwonił po czwartej.

– To zadzwońmy! – wykrzyknął pan Henryk.

– Już dzwoniłem. Nawet mi dyrekcja pozwoliła stąd, tutaj.

– No i …?!! O co chodzi?

– Powiedział, że z sercem jest lepiej… jest lepiej… tylko że to jest rak. Że Rysiek ma raka w płucach.

– O mój Jezu! – wyszeptał pan Henryk i oparł się ścianę.

– Chodźmy do pokoju – powiedziała pani Elżbieta patrząc z przerażeniem na pana Henryka. – Albo usiądźmy gdzieś tu.

– W salonie – powiedział Borzym i poszedł pierwszy. Ledwo jednak usiedli pan Henryk się zerwał. Czuł, że powinien pojechać na Banacha, czegoś przypilnować osobiście, coś zawieść. Szczególnie pączki – wiadomo, jak karmią w szpitalach – pączki należało zawieść. Może powinni pojechać wszyscy troje…

– Siadaj – powiedział Borzym. – Rysiek prosił, żebyśmy przyjechali jutro z rana. Specjalnie ty. Około dziesiątej, po obchodzie.

Przez całą noc pan Henryk budził się co godzina, co pół i myślał o pączkach. Zabrać, czy nie zabrać jutro. A może dać Jurkowi, żeby zjadł, bo pączki były też dla niego? O trzeciej w nocy pan Henryk cicho wstał, poszedł do umywalni, przemył twarz i ręce (wieczorem się nie mył) i postanowił, że sam zje pączka albo dwa. Na razie sam.

Cóż stąd, skoro pączków nie było. Może u Bliklego nie włożył ich wcale do torby? Może zostawił na ladzie w szatni w Lotosie? Pan Henryk usiadł na łóżku, kompletnie nie wiedząc, co ma ze sobą począć. Borzym spał bezgłośnie. Łóżko pana Ryszarda, zmierzwione i niezasłane, w świetle żarówki świecącej z korytarza – pan Henryk zostawił otwarte drzwi – wyglądało jak… łóżko pana Ryszarda. Do którego właściciel wróci za kwadrans czy godzinę. Przez chwilę pan Henryk rozważał, czy obudzić panią Elżbietę, ale szybko myśl odrzucił. Panie w siódemce zamykały się w nocy na klucz (Bóg wie przed kim, doprawdy!) i zanim by się dopukał do pani Elżbiety, obudziłby całe piętro. I co by powiedział?

Pan Henryk zamknął oczy. Był sam w wielkiej, pustej przestrzeni, przestrzeni – przepaści. Wszystko, czego można by dotknąć, co można by zobaczyć lub usłyszeć znajdowało się za szarą mgłą, niedostępne… Nie otwierając oczu pan Henryk opadł na łóżko i wsunął się pod kołdrę aż po czubek głowy, owijając się najszczelniej jak potrafił. Jednak zimna ciemność nadal wpełzała przez wąskie tunele między kołdrą a prześcieradłem. Nogi aż do kolan miał pan Henryk lodowate, może dlatego, że Borzym wieczorem otworzył okno, a pan Henryk, wstając do łazienki, wcale go nie zamknął, choć zamknąć planował. Pan Henryk wiedział, że w takim stanie nie uśnie. Co jednak miał zrobić? Gdzie pójść? Elżbieta niedługo się stąd wyprowadzi. Córka profesora – czy może zadowalać się na dłuższą metę piciem w parku herbaty z termosu? Borzym ma swoje sprawy. Bożenka odwróci się i zniknie, jak zawsze czyniła. Wszystkie drzwi były zamknięte. Pan Ryszard spał w odległej białej sali na Banacha. Pewnie podali mu tlen i coś na kaszel. Raz w końcu się wyśpi. Wyśpi się, zanim…

Pan Henryk zsunął kołdrę w dół i nogami namacał wejście do poszwy. To właśnie należało zrobić. Tu było ostatnie schronienie. Pan Henryk wsunął się do wnętrza poszwy, przykrył kołdrą, z boku podłożył poduszkę. Był teraz zabarykadowany przed zimnem, ale jeszcze czegoś brakowało. Wyciągnął rękę i nie patrząc chwycił jasiek pana Ryszarda, obłożył się nim z drugiej strony i zanurkował do środka. Teraz było dobrze. Był ukryty, miał ciepło i mógł usnąć.

Nagle do nozdrzy pana Henryka przedostał się zapach, zapach poduszki pana Ryszarda. Zapach pana Ryszarda. Pan Henryk skulił się w swojej poszewce i nagle w ciemności pod kołdrą i dwoma poduszkami targnął nim pierwszy spazm płaczu. Wreszcie nie musiał połykać łez. Dlaczego, Chryste, miły Jezu? Dla jakiej racji to wszystko było robione?

Rano obudził pana Henryka Borzym.

– Wstawaj, Heniek.

Pan Henryk ocknął się z miejsca do pełnej przytomności. Nic nie musiał sobie przypominać, bo ani na moment nie przestał pamiętać.

– Wstawaj.

– Nie – powiedział pan Henryk.

– Już w pół do ósmej – powiedział Jurek Borzym i pan Henryk poczuł, że pociągnął za kołdrę. – Musisz wstawać.

– Daj mi spokój. Idź sam na śniadanie. Ja nie wstaję.

– Nie. Wstawaj – powiedział Borzym i znowu pociągnął za kołdrę.

Pan Henryk zwinął się ciaśniej w swojej powłoczce.

– Wstawaj – upierał się Borzym.

Pan Henryk rozprostował się z wściekłością. Chryste Jezu, ani chwili spokoju! Gwałtownym ruchem ściągnął kołdrę z głowy.

– Nie wstaję i koniec! – krzyknął do stojącego obok łóżka Borzyma. – Chcesz iść na śniadanie to idź, jazda! A ode mnie się… – pan Henryk zamilkł powstrzymując się w ostatnim momencie przed przekleństwem.

– Nie – powiedział Borzym. – Wstawaj.

– Miły Jezu! – wymruczał pan Henryk, siadając na łóżku. Przewidywał, że wejść do poszewki było łatwiej, niż będzie się z niej wyplątać. Poza tym ciągle był nieumyty. Jeżeli nie umyje się teraz, tylko po śniadaniu, będzie musiał dodatkowo wejść i zejść po schodach. A schody w szpitalu na Banacha? Czyli jednak należało wziąć prysznic teraz. I teraz przygotować termos z herbatą.

– Wstajesz? – upewnił się Borzym.

– Wstaję – mruknął pan Henryk. Jeżeli nie zdąży zagotować wody przed zejściem na dół, może przecież nalać sobie do termosu herbaty z kotła. Nigdy dotąd tak nie robił, nie wiadomo czemu. Może bał się, że mu nie pozwolą? Teraz się nie bał.

Do szpitala na ulicy Banacha na Ochocie pojechali wszyscy troje, niedługo po śniadaniu. Trzeba było przejechać na ukos przez całą Warszawę, szczęśliwie jednak autobusy o tej porze były puste i nawet nie czekali zbyt długo na przystankach. Był piątek, 30 października. Zwykle w tym dniu pan Henryk kupował znicze na cmentarz. Kupował w mydlarni obok Domu, a potem zawoził w torbie. Nie kupował pod cmentarzem, bo tam zawsze były droższe, no i Cesia nigdy nie kupowała pod cmentarzem. W tym roku będzie inaczej.

– Heniu, czy ty się naprawdę dobrze czujesz? – spytała pani Elżbieta, chyba już po raz trzeci.

– Dobrze – powiedział pan Henryk i dodał tonem nieco żałosnym. – Bardzo dobrze.

O mieszkaniu nie mówili. Poprzedniego dnia wieczorem pan Henryk krótko opowiedział pani Elżbiecie o spotkaniu z Elwirą i Wieśkiem, o zamianie mieszkania na Freta i o istnieniu jakiejś stróżówki bez łazienki, jednak do dłuższej rozmowy nie doszło. Pani Elżbieta powiedziała tylko, że teraz już rozumie, dlaczego w piwnicy były ich meble i że w takim razie i tak będą musieli się z nią skontaktować, żeby zabrała swoje rzeczy, bo przecież nowi lokatorzy, obejmując po remoncie mieszkanie, na pewno będą chcieli zasiedlić też piwnicę.

Mimo, że w zawsze zatłoczonym holu głównym szpitala zjawili się sporo przed dziesiątą, jednak odszukanie sali, gdzie leżał pan Ryszard, zajęło im tak wiele czasu, że dopiero o w pół do jedenastej pan Henryk zapukał cicho do białych drzwi.

– Śmiało! – powiedziała pielęgniarka. – Pan doktor czeka. Tylko proszę krótko, bo jest bardzo słaby.

Pan Henryk zawahał się, odwrócił i spojrzał niepewnie w stronę pani Elżbiety i Borzyma.

– Idź sam, Heniek – powiedział Jurek. – Najwyżej potem nas zawołasz, jak będzie można.

– Idź! – powiedziała pani Elżbieta i ścisnęła pana Henryka za rękę.

Pokój był mały, dwuosobowy i żadnego doktora nie było. Był tylko pan Ryszard, podparty wysoko poduszkami, w szpitalnej piżamie, z zamkniętymi oczyma i blady jak trup. Bez okularów wyglądał inaczej i w ogóle wyglądał inaczej. Miły Jezu! Jeden dzień tak zmienił silnego mężczyznę.

Pan Henryk usiadł na białym taborecie przy łóżku i rozejrzał się. Kroplówka stała w nogach łóżka, czujna i gotowa do akcji. Na szafce leżało radio pana Ryszarda, niepodłączone, ze sznurem zwiniętym w kłębek, jak to się robi przy transporcie. Czyli nie słuchał. Nawet na to nie miał siły.

– I co tam, Heniek – odezwał się nagle pan Ryszard. – Zazdrościsz mi jednoosobówki, co?

Głos miał trochę zachrypły i uśmiechał się jakimś nieregularnym grymasem, ale się uśmiechał.

– Nie, to ty mi zazdrościsz – powiedział pan Henryk. – Bo mogę teraz zjeść twoją porcję na śniadanie. I w nocy pożyczyłem twój jasiek, ten w paski i wyspałem się jak król.

– Ten jasiek to możesz sobie zabrać – powiedział pan Ryszard i trochę kaszlnął.

Pan Henryk na chwilę stracił oddech, ale natychmiast ruszył odważnie do przodu.

– Co to? Rozdajesz rzeczy? – powiedział niby kpiąco. – Może jeszcze testament będziesz pisał?

Pan Ryszard skierował spojrzenie na przeciwległą ścianę. Leżał i patrzył przed siebie, oddychając przez uchylone usta. W końcu rzekł:

– W szafce, za okładką szarej książki… Dwanaście kroków… są pieniądze. Weź je i nie oddawaj. Przydadzą się, jak się wyprowadzicie.

– Co ty, Rysiek…

– Książkę oddaj chłopakom z klubu… Witkowi albo Januszowi. Resztę książek też oddaj dla klubu.

– Jakiego klubu? – spytał pan Henryk. Nie było sensu walczyć. Pan Ryszard był za słaby.

– Klubu Abstynenta. Dalia.

– Dobrze – powiedział pan Henryk. – Dobrze.

Po chwili pan Ryszard odezwał się znowu. Wziął oddech i powiedział:

– Formalności… itede… Wszystko załatwią chłopaki… Będą wiedzieć.

– Jakie formalności? – spytał pan Henryk.

– Z cmentarzem… i tym podobne.

– Co ty, Rysiek – wyszeptał pan Henryk. I dodał już zwykłym, pewniejszym głosem: – Teraz to już przesadziłeś.

Pan Ryszard odwrócił głowę do pana Henryka i łypnął na niego wzrokiem, tak jak to zwykł czynić, gdy miał okulary.

– Wiem, co się dzieje. A jakbym nie wiedział, to bym się dowiedział z wyników. Rano widziałem wyniki.

– Nie jesteś lekarzem. Tylko lekarz…

– Jestem lekarzem … – powiedział pan Ryszard i rozkasłał się, ale na krótko. – … jestem lekarzem. Zabrali mi prawa przez wódkę.

Pan doktor czeka, ale jest bardzo słaby. No jasne. I to, jak w szpitalu na Stępińskiej, gdy pan Henryk był chory, wyjął jego kartę. Takim gestem może wyjąć kartę tylko lekarz. No jasne.

– Ale ty nie pijesz – odezwał się pan Henryk. – No tak, teraz nie pijesz. Teraz jesteś w Klubie Abstynenta. Prezesem w Klubie Abstynenta.

– Główka pracuje – powiedział pan Ryszard, uśmiechając się do pana Henryka po swojemu, jak dawniej. – Prezesem i założycielem… jeśli już chcesz wiedzieć.

– Patrz no, przez rok leżałem łóżko w łóżko z prezesem i nic o tym nie wiedziałem. Że mam kumpla prezesa.

Przez chwilę wydawało się panu Henrykowi, że jest jak zawsze. Pan Ryszard leży na łóżku, tyle, że nie słucha radia, a pan Henryk siedzi przy stole, zaraz zrobi herbatę. A może dać Ryśkowi tą domową, z termosu? Może by go to zawróciło od tych cmentarnych myśli, tych…

Pan Ryszard znowu przymknął oczy i pan Henryk ujrzał wyraźnie, jak czarne były cienie pod jego oczami, jak blada twarz i zapadnięte skronie. Widać było, że rozmowa go męczyła. Trzeba było kończyć.

– Na korytarzu są Elżbieta i Jurek. Chcieli wejść, ale nie wiem.

Pan Ryszard otworzył oczy. Spojrzenie miał bystre i przytomne.

– Pieniądze zbierałem odkąd nie piję, dla syna. Kiedyś chciał mieć motocykl. Ale stanął za matką po rozwodzie i nie chce mnie znać. Na pogrzeb też nie przyjdzie.

– Mam go znaleźć? – spytał pan Henryk.

– Nie. Niech robi, jak uważa. Nie byłem dobrym ojcem… Odpokutuję na tamtym świecie.

– Daj spokój! – zawołał pan Henryk i chwycił pana Ryszarda za rękę. Od początku chciał to zrobić, ale się krępował.

– W moich rzeczach… w schowku… w brezentowej torbie… – pan Ryszard zamilkł na chwilę, walcząc z kaszlem, który już znowu wznosił się z jego płuc do góry. – Kurtka zamszowa… nie przepiłem, bo była u siostry… dasz Jurkowi. I inne rzeczy… z dawnych czasów. Co będzie chciał… albo ty… Dla niej weź radio… będziecie mieli. Najlepsze…

– Dobrze, dobrze – powiedział pan Henryk. Pan Ryszard mówił już tak cicho, że ledwo można było go zrozumieć. – Jutro przyjdziemy, to nam powiesz. Teraz musisz odpocząć.

Pan Ryszard ścisnął go za rękę i puścił bezwładnie.

– Weź teraz – wyszeptał. – To rozkaz. Gdybym mógł jeszcze…, miał siły…, ale i tak ty byłeś pierwszy.

Pan Henryk nic nie odpowiedział, tylko wziął radio. Było bardzo ciężkie.

– Przyjdę jutro – powiedział pan Henryk. – Przyjdziemy w trójkę.

A gdy pan Ryszard nadal milczał, leżąc z zamkniętymi oczami, pan Henryk, przemagając się, dodał:

– Rysiu, jeśli chcesz… może chcesz pogadać… – pan Henryk znowu się zawahał. A może nie mówić tego? Czy mówić? – … z księdzem?

– Ja sobie gadam bez pośredników – zachrypiał pan Ryszard, nie otwierając oczu.

– No to niech cię strzeże, Rysiu – powiedział pan Henryk i czując własną nieporadność i niezręczność, ze łzami w oczach, z radiem pod pachą i torbą na ramieniu na ślepo odnalazł drzwi i wyszedł na korytarz.

– O Boże! – krzyknęła pani Elżbieta, podrywając się z ławki. – Aż tak źle? Bo nam tu siostra mówiła, że nie trzeba nigdy tracić nadziei.

I nie tracili nadziei aż do następnego dnia. Odwiedzili kościół i pan Henryk znowuż, jak przed ośmioma laty, pomodlił się najżarliwiej jak umiał o ratunek dla umierającej osoby. Następnego dnia, w sobotę, 31 października, podczas śniadania, dotarła do Domu wiadomość o śmierci pana Ryszarda Bednarskiego. Zmarł na serce, tego dnia nad ranem, przeżywszy lat 74.

Gdy Borzym poszedł grać w ping ponga, a pani Elżbieta słabym głosem oznajmiła, że chwilę poleży u siebie, pan Henryk zamknął się w swoim pokoju i przystąpił do wykonywania poleceń pana Ryszarda. Nie wiedział, jak szybko zjawi się „ekipa likwidacyjna”, ale pamiętając choćby, jak te sprawy przebiegały w obozie, był przekonany, że zaraz ktoś zechce położyć łapę na materialnym dobytku pana Ryszarda. Pan Henryk, który przecież nie miał nic na piśmie, mógłby przy odpowiednim zbiegu okoliczności nawet wyjść na złodzieja. Na początku pan Henryk otworzył szafkę nocną pana Ryszarda. Były tam przede wszystkim książki i trochę lekarstw, a też ołówek, długopis i kalendarzyk osobisty oraz legitymacja emeryta ze zdjęciem. Za okładką „Dwunastu kroków” pan Henryk, postępując zgodnie z instrukcją, znalazł dwa banknoty, oba studolarowe. O, la la!

Przekładając pieniądze do swojego portfela pan Henryk jednocześnie konstruował dalszy plan działania. Zakładając, że zabezpieczenie majątku osobistego mogło nastąpić w każdej chwili i że zabrane zostanie dosłownie wszystko, należało natychmiast oddzielić rzeczy, które pan Ryszard przeznaczył dla Klubu lub dla Borzyma. Pan Henryk więc zamknął drzwi na klucz, klucz zostawił w zamku i zaczął przenosić książki na swoje łóżko. Gdyby miał dużą plastikową torbę! Albo tekturowe pudełko! Zajrzał do schowka – tak! Wydawało mu się, choć nie był pewien, że po Hubercie zostały dwa kartony, złożone na płasko. I były! Pan Henryk spiesząc się, jak tylko potrafił, rozłożył kartony, zapakował książki, długopisem zamazał nazwisko Huberta i na pustej ściance napisał „DĄBROWSKI”, a pod spodem: „Książki dla Klubu Dalia”. Tę paczkę sprawnie, choć nie bez trudu (była ciężka) umieścił pan Henryk w swojej części schowka, po prawej. Następnie schował lekarstwa do szuflady szafki, tam też (z żalem) umieścił ołówek i długopis, natomiast legitymację emeryta i kalendarzyk pana Ryszarda włożył do kieszeni. Dobrze!, powiedział pan Ryszard. Dzięki, odpowiedział pan Henryk. Nadal czuł, że musi się spieszyć, że nie stać go na rozmówki i rozmyślania.

Znowu zanurzył się w schowku. Stały tam dwa bagaże należące do pana Ryszarda. Czarna walizka i brezentowa torba. W walizce znajdowały się rzeczy aktualnie używane. Co dokładnie było w brezentowej torbie, pan Henryk nie wiedział. Obawiał się jednak, że nie zdąży tego sprawdzić, ani tym bardziej oddzielić rzeczy, nadających się dla Borzyma, od całej reszty. Ale od czego miał głowę na karku? Wszystkie bagaże pensjonariuszy musiały być podpisane, więc i torba brezentowa miała przytroczoną wizytówkę – skórzany prostokąt ze wsuwaną karteczką „Ryszard Bednarski”. Pan Henryk wysunął karteczkę, przewrócił na drugą stronę, napisał „Jerzy Borzym” i włożył z powrotem. I niby mógłby już na tym poprzestać, uznać swoją misję za spełnioną, ale na wszelki wypadek chwycił jeszcze torbę za uszy i przetaszczył na lewo, do innych rzeczy Borzyma. Teraz w schowku panował czytelny porządek i ci, co przyjdą zabrać rzeczy pana Ryszarda, postąpią tak, jak pan Ryszard sobie życzył.

– Dobry chłopak – zażartował pan Ryszard. – Spisałeś się.

Pan Henryk usiadł wyczerpany na łóżku.

– Kiedyś bym to zrobił dwa razy szybciej i bez nerwów – powiedział.

– Ho, ho – odezwał się pan Ryszard ironicznie.

– Wielu rzeczy o mnie nie wiesz. Nie było czasu, żeby opowiadać. Ty też mi nie mówiłeś.

– Prawda – zgodził się pan Ryszard.

– No właśnie – powiedział pan Henryk. – I nawet myślałem, że może dzisiaj jeszcze pogadamy, ale się zwinąłeś wcześniej.

– No tak – powiedział pan Ryszard.

– A miałem ci powiedzieć, Rysiek – ciągnął pan Henryk, coraz mocniej poruszony tą rozmową – miałem ci powiedzieć… to, co nawet pomyślałem wczoraj, ale ci nie powiedziałem…, bo nie wiedziałem, czy dam radę to powiedzieć. I pewnie bym nie dał rady. Że nigdy, w całym życiu, nie spotkałem kogoś takiego jak właśnie ty, Rysiek. I myślę, że gdybym cię spotkał wcześniej… albo gdybyśmy… – pan Henryk już ledwo mówił, tak dusiły go łzy. Chciał jednak powiedzieć wszystko do końca. – Gdybyśmy dłużej… Bo powiedziałeś, że byłeś złym ojcem. Może byłeś, bo piłeś. Ale dla mnie… Rysiu… dla mnie… i kiedyś… kiedyś…

W tej chwili ktoś nacisnął klamkę, po czym rozległo się pukanie.

– Proszę! – zawołał pan Henryk, ocierając łzy. Udawał, że wcale nie zamknął drzwi, a więc jeżeli zamknął, to jasne, że niechcący, przez roztargnienie, a nie celowo.

– Zamknięte, otwórz! – odkrzyknął Borzym przez drzwi.

Jestem przewrażliwiony, pomyślał pan Henryk i poszedł otworzyć. Odstawiłem cyrk bez publiczności. Ale strzeżonego pan Bóg strzeże, jak mówiła mama pana Henryka. I jak to się zwykle dzieje, miała rację. Na korytarzu, za Jurkiem Borzymem stała Eugenia z palaczem. Z boku zaglądała ciekawie salowa.

– No jak, panie Dąbrowski! – powiedziała Eugenia. – Coś nie najlepiej pan wygląda. Nie można się wszystkim tak przejmować. Chce pan być następny?

– Nie – powiedział pan Henryk.

– To dobrze. Tym bardziej, że wie pan, jakie my tu mamy zasady.

– Ale mi nic nie jest! – zawołał pan Henryk.

– Cii… nie ma się co tak denerwować. Panie Zenku! – Eugenia zwróciła się do palacza. – Proszę rzeczy po Bednarskim znieść na dół, a łóżko dać do jedynki na pierwszym piętrze. Na razie z tego pokoju zrobimy dwójkę, bo i tak nikt tu nie będzie chciał się przenieść. Szafkę też proszę wziąć. I krzesło.

– A radio? – spytała salowa. – Gdzie radio Bednarskiego?

Pan Henryk wzdrygnął się z odrazy.

– Pan Bednarski zdecydował oddać swoje radio pani Elżbiecie. Pani Elżbiecie Dąbrowskiej – powiedział wyniośle.

– A skąd my mamy wiedzieć, czy to prawda? – powiedziała salowa i popatrzyła na Eugenię.

– Pani nie musi tego wiedzieć – zawołał pan Henryk wzburzony – bo to w ogóle nie jest pani sprawa!

– Znowu pan się denerwuje, panie Dąbrowski – powiedziała Eugenia swoim lodowym tonem. – Powinien pan bardziej uważać na zdrowie.

– Rysiek zabrał radio do szpitala, ale wczoraj, jak byliśmy u niego, kazał Heńkowi zabrać z powrotem i dać Eli, pani Elżbiecie, na prezent – powiedział Jurek Borzym trochę zająkliwie.

– Jak miło! – powiedziała Eugenia i opuściła pokój. Przez chwilę pan Henryk siedział bez ruchu, w zdumieniu przypatrując się całej tej rozmowie. Jakby czas cofnął się o miesiąc! Ostatnio bowiem Eugenia była dla wszystkich zupełnie przyjemna. Oczywiście, zawsze była nieprzewidywalna, jednak… i nagle pan Henryk pojął. To śmierć pana Ryszarda tak zmieniła sytuację. To on miał nad nią jakiś rodzaj władzy. Teraz pan Henryk tracił ochronę. Wraz z nim tracili też ochronę wszyscy pensjonariusze. Eugenia mogła w każdej chwili wrócić do swoich dawnych zwyczajów. Być może już wróciła.

Około 11.00, jak zawsze (jak zawsze!… miły Jezu…) wypili herbatę, tyle, że w trójkę. Pani Elżbieta prawie się nie odzywała, siedziała przy stole z pochyloną głową i patrzyła w swoją filiżankę. Borzym, jak zwykle, wyglądał przez okno.

Wszystko się teraz rozleci, przemknęło przez głowę panu Henrykowi. Trzymało się przez Ryśka i póki on był. Teraz każdy pójdzie w swoją stronę. Nie pragnął jednak tej myśli sprawdzać, obracać, przyjąć lub odrzucić, nie teraz. Będzie na to czas. Należało najpierw wykonać wszystko, co było panu Henrykowi powierzone. Wiadomość, że został spadkobiercą brezentowej torby, Jurek Borzym przyjął z niedowierzaniem. Jak to? Dla jakiej przyczyny? Czy nie pomyłka? Gdy zaś zobaczył wizytówkę, zdębiał do reszty.

– Przecież ja nie jestem Jerzy tylko Jurek. Tak mam w papierach, tak mi mamusia na chrzcie dała.

Uspokoił się dopiero, gdy pani Elżbieta przyniosła od siebie z pokoju nową czystą karteczkę, napisała dużym, wyraźnym pismem Jurek Borzym i wsunęła ją na miejsce starej wizytówki. Niemniej rozpakowanie torby nasuwało wiele wątpliwości. Bo gdzie i kiedy? Tutaj w każdej chwili mógł ktoś wejść, choćby owa nieuprzejma salowa. I od razu zgadnie, czym się przyjaciele pana Ryszarda zajmują. Albo może przyjść któryś z pensjonariuszy.

– Raczej nikt nie przyjdzie – powiedział Borzym. – Na pewno nie.

– Skąd wiesz? – zdziwił się pan Henryk.

– Wiem. Bo się boją. Że tu jest coś, co wykańcza. No bo rozumiesz – najpierw Hubert. Potem ty do szpitala. I na końcu Rysiek. W ciągu paru tygodni. I wszyscy na serce.

– Co za bzdury! – powiedział pan Henryk.

– Wiem – powiedział Borzym. – Ale ile razy już mnie pytali, czy ja się tu źle nie czuję. Albo Ela.

– Ciebie też pytali? – zwrócił się pan Henryk do pani Elżbiety.

– Też – powiedziała pani Elżbieta, nie podnosząc oczu. Po chwilowym ożywieniu, związanym z brezentową torbą, znowu popadła w jakieś milczące odrętwienie. A jeszcze przedwczoraj, w ten sławetny czwartek, gdy byli w banku, w kawiarni, Modzie Polskiej i Lotosie, a przedtem jeszcze u Bliklego…! Natomiast dzisiaj – nic. Ani razu nie spytała pana Henryka, jak się czuje (choć wczoraj pytała nieustannie), nie położyła mu ręki na ramieniu, nie spojrzała w oczy. Zaproszona na herbatę przyszła. Ale cóż stąd? Siedziała i milczała. Czy przeżywała tak śmierć pana Ryszarda? Z pewnością. Ale niewykluczone, że rozważała też różne za i przeciw pozostawania dalej w Domu. Może też miała dość tej umieralni? Może kuzynka Marysia, z którą, jak pan Henryk wiedział, rozmawiała wczoraj przez telefon, coś jej zaproponowała? Może na przykład wymyśliły, że wezmą niepełnowartościowe mieszkanie od Elwiry, po czym zamienią je wraz z mieszkaniem kuzynki na nieco większe i wygodnie zamieszkają we dwie? Albo jakaś inna kombinacja. A Elżbieta teraz myśli, czy tak, czy nie i kiedy to panu Henrykowi powiedzieć. Albo czy w ogóle mówić. Bo po co? Któregoś dnia wstaną rano z Borzymem, zejdą na dół na śniadanie i po prostu okaże się, że są już tylko we dwóch.

– Po obiedzie pojadę na cmentarz. Do żony – powiedział pan Henryk.

W czasie obiadu, jedzonego prawie w zupełnym milczeniu, (widocznie miała jakiś powód, żeby się nie odzywać. Tak jak przedtem miała jakiś powód, by mówić. Wolna wola.) pan Henryk został nagle wezwany do telefonu. Dzwoniła Bożenka, że przyjadą ostatecznie za dwa tygodnie i jak tam było na cmentarzu, ale szybko się zorientowała, że z panem Henrykiem jest coś nie tak.

– Co się stało, tato? Przecież słyszę po głosie… Masz jakieś kłopoty? Może znowu coś podobnego, co wtedy…? Ktoś robi ci jakieś… trudności?

– Nie – powiedział pan Henryk. – Dużo gorzej.

I korzystając z tego, że był sam w gabinecie, wyjaśnił.

– Dzisiaj nad ranem… umarł mój przyjaciel. Najbliższy przyjaciel.

– To znaczy kto? Jak się nazywał? – spytała Bożenka.

– Ryszard Bednarski. Mieszkaliśmy razem łóżko w łóżko. Rysiek.

– Ale … – Bożenka zamilkła, jakby nie wiedząc, co powiedzieć. – A ty jak się czujesz?

– Dobrze.

– A ta pani, co przychodziła do szpitala? Pani Elżbieta, tak? To co z nią?

– Pewnie się wyprowadzi – powiedział pan Henryk. – Może dostanie jakieś mieszkanie, małe, ale zawsze lepiej, niż w pięcioosobowym pokoju.

– A ty co zamierzasz?

– Co ja?

– No… kiedy idziesz na cmentarz?

– Jak tylko zjem.

– No to trzymaj się, tato. I nie przejmuj się. Nie załamuj.

Na koniec Bożenka obiecała, że zadzwoni jeszcze raz przed przyjazdem i prosiła pozdrowić tą miłą panią Elę, nie wiem, czy mnie jeszcze pamięta. Ja też nie wiem, chciał powiedzieć pan Henryk, ale to była przecież niemądra złośliwość i w dodatku skierowana na pewno nie do Bożenki.

– Masz pozdrowienia od mojej córki – powiedział pan Henryk, siadając przed zimną zupą. Przez chwilę trwał nieruchomo, pochylony nad swoim talerzem, w końcu przemógł się i spojrzał na panią Elżbietę. – Prosiła pozdrowić tą miłą panią, która przychodziła do szpitala.

– Naprawdę? – powiedziała pani Elżbieta. Wyglądała, jakby padł na nią promień słońca. – Co jeszcze mówiła?

– Że przyjedzie z mężem za dwa tygodnie. I że nie wie, czy ją pamiętasz.

Pani Elżbieta rozwarła szeroko oczy w zdumieniu, po czym nagle, tknięta widocznie jakąś myślą, przekrzywiła głowę na bok i zaczęła przenikliwie przyglądać się panu Henrykowi. Pan Henryk odwrócił oczy, nieoczekiwanie zawstydzony, jakby winny. Ale niby czemu, miły Jezu?!

– Słuchaj Jurek, torbę rozpakujemy po kolacji, pasuje? – zaproponował pan Henryk, zanim opuścili jadalnię.

– Jasne – powiedział Borzym. – A ty… idziesz teraz do żony?

– No – powiedział pan Henryk, gotów z najwyższą stanowczością odmówić Borzymowi, gdyby ten chciał dotrzymywać mu towarzystwa. Co to, to nie!

– To może ja zadzwonię na numer tego kumpla od szpitala i spytam, kiedy pogrzeb!

– Dobrze – powiedział pan Henryk i wstał od stołu.

– A może chcesz pojechać ze mną na groby na Bródno? – powiedziała pani Elżbieta do Borzyma. – Bo nie masz chyba tutaj swoich zmarłych, prawda?

– Wszyscy w Siedlcach – powiedział Borzym. Nie wstał wraz z panem Henrykiem, jakby był zestrojony z panią Elżbietą i tylko z nią.

– W takim razie przejedziemy się razem. Na Bródno. W taki straszny dzień, jak dzisiaj, niedobrze jest zostawać samemu, prawda?

– Do widzenia – powiedział pan Henryk i poszedł odnieść talerze.

Na Powązki dojechał w nieprawdopodobnym tłoku, dosłownie zgnieciony z przodu i od pleców przez ludzi, którzy sami byli pchani przez innych ludzi, też pchanych i gniecionych. Dobrze, że nie kupił zniczy, bo by mu stłukli albo by torby ze zniczami nie wyjął z autobusu. Kwiaty postanowił pan Henryk zakupić jutro skoro świt, dziś zaś nabył jedynie kilka prostych światełek i ruszył alejką do Cesi.

Wszędzie byli ludzie, zmiatający, porządkujący, pieszczący groby swoich bliskich, których już nigdy nie mieli ujrzeć. Przynajmniej nie za życia.

O dziwo, na płycie grobu Cesi paliło się morze świateł – aż sześć, w tym cztery takie same. Liście akacji zostały zmiecione z płyty i nawet jakby ktoś zamiótł pod ławeczką. Pan Henryk domyślił się, że to Bożenka musiała poprosić kogoś – może Jasiów? – o zadbanie o grób matki. Czy chciała w ten sposób również jemu sprawić przyjemność?

Pan Henryk ustawił cztery światełka, grupując po dwa, z lewej i prawej strony, u góry przy napisach. Zawsze tak robił na święta – zapalał światła dla Cesi i dla Iwonki, ponieważ jej grób był daleko. Powinien tam jeździć (chociaż raz!), ale nie jeździł. Teraz może Bożenka zechce pomyśleć o grobie siostry?

Masz nowego kolegę, powiedział pan Henryk do żony. Ciekawe, czy się poznacie. Dzisiaj przyjedzie w nowym transporcie. Albo już przyjechał. Bo właściwie jak to było? Czy od razu się tam lądowało, po ostatnim oddechu? A może był jakiś okres przejściowy, jakaś doba albo trzy dni?

Pan Henryk pomodlił się, usunął kilka nowych listków akacji, po czym wyjął termos, nalał herbatę i wreszcie usiadł na ławeczce twarzą w twarz z płytą, na której wyryte było imię i nazwisko jego żony. Myślał, że go kocha ponad wszystko. Był jej całkowicie pewien, tak, że nawet nigdy nie był zazdrosny. Uważał wręcz, że ona kocha bardziej, jakby bardziej niż on potrafiła. Myślał, wydawało mu się, że jest dla niej najważniejszy na świecie. A to właśnie nie było prawdą. To właśnie nie było prawdą. Gdy przyszło co do czego, okazało się inaczej. Opuściła go i poszła za dzieckiem. Jak dobra matka. Poszła za jednym dzieckiem, zostawiając jemu drugie. I wtedy wszystko zostało zdruzgotane. Pan Henryk zamknął oczy i zanurzył się w ciemnych falach. Dookoła nic i nikogo, a pod nim niezmierzona zimna głębia.

– Oj, Heniu – odezwała się pani Czesława. – Bo ty ciągle nie wiesz, czy masz żyć czy umrzeć.

– No – przytaknął pan Henryk.

– A my tu dobrze wiemy, wszyscy u nas to mówią, że najgorzej tak stać na granicy. Albo w te, albo we wte… Heniu…

W tym momencie, czy to że wiatr mocniej powiał, czy dla jakiejś innej przyczyny, nagle jedno z dwóch światełek pani Czesławy zgasło, a zaraz po nim – następne. Znak był widomy! Była tu i odeszła. Zostawiła go po tej stronie. A on, czy był gotów rzucić się w tę ciemną, zimną toń i gdzieś pod spodem bezkresnej głębi szukać przejścia na tamtą stronę? Nie był. Ani wtedy, osiem lat temu, ani przed rokiem, gdy porzucił wszystko i przeniósł się do Domu. Ani teraz. Inni odchodzili, poszedł Hubert, poszedł Ryszard, a on ciągle był tutaj i miał tu widocznie jeszcze jakiś czas zostać. Nie był gotów. No i tak. Pan Henryk wylał na ziemię resztę herbaty, zakręcił mocno termos, spakował go do torby i bez dalszych ceregieli po prostu poszedł sobie. Wizyta była skończona.

Gdzieś w środku pan Henryk ciągle słyszał zdanie pani Czesławy, że najgorzej stać na granicy. Zdanie to było w nim jakby wypowiadane stale na nowo, jakby nie kończyło się z ostatnią sylabą, tylko trwało na kształt obrazu, przywoływanego w wyobraźni. Albo w te albo we w te, Heniuś…

Godzina była już prawie piąta, no niezupełnie, pięć po wpół do. Powoli robiło się ciemno. Światełek na grobach stało bez liku, a między nimi – ludzkie cienie, czyli ciemniejące w zapadającym zmroku postaci cmentarnych gości. Tych żywych, bo umarli kłębili się pod płytami. Ci na dole, a tamci na górze. I aby przejść granicę – jeden tylko sposób. Pan Henryk pomyślał o panu Ryszardzie, którego ciało spoczywać musiało teraz gdzieś w kostnicy szpitala na Banacha. Przedwczoraj o tej porze pan Ryszard jeszcze żył. A wydaje się to tak daleko. Pan Henryk wyszedł z pokoju pana Ryszarda na korytarz, a pani Elżbieta woła: „O Boże, to jest aż tak źle?” I objęła go. „Heniu, jak ty się czujesz, Heniu? Heniu?”.

– Ja sobie poradzę – odezwał się nagle pan Ryszard. – Znajdą się tacy, co mi pomogą. Ty sobie poradzisz, bo jesteś silny chłop. I spryciarz. Borzym ma szczęście, zawsze ktoś go przygarnie. Ale ona jest inna. Nie chciałem się wtrącać, Heniek, ale coś ostatnio nie spisujesz się dobrze. Nawet nie wiesz, gdzie ona teraz jest, co robi. Jak się czuje.

Pan Henryk, nie odpowiadając, przyspieszył kroku. Autobusy mogły być tak zatłoczone, że nie da się wsiąść. Trzeba będzie czekać. I można nie zdążyć na kolację.

– Teraz wszystko na twojej głowie. Masz trochę forsy, zabierz ją stąd, skombinuj jakieś miejsce…

– Dobra, dobra – powiedział pan Henryk i wyłączył odbiór. Niech się Ryś zajmie swoimi sprawami, proszę Rysia. Bo się tu Ryś wtrąca, gdzie go nikt nie prosił.

Powrót do Domu zajął panu Henrykowi bite dwie godziny. Naczekał się, nastał, wygniótł do cna w autobusie. Ale się wcale nie denerwował, bo cały czas myślał. O pani Elżbiecie. I gdy wysiadał w końcu na Belwederskiej róg Spacerowej, dziesięć po siódmej, całkiem spóźniony na kolację – był już bliski stanu skruszenia. Bo przecież zamiast ją przytulić, pocieszyć, ukochać, pomóc, zaopiekować się – zwyczajnie zabrał się za swoje sprawy. Co gorsza, aż wstyd przyznać, miał pretensję o to, że ona się nim nie zajmuje. Wprost zdziecinniał na starość! Szczęśliwie wszystko było do odrobienia.

Pani Elżbieta i Jurek Borzym czekali na pana Henryka razem, w pokoju numer 3. Porządnie ułożone na talerzu kanapki (trzy!) (podwójne!) (z topionym serem) oraz ciepła jeszcze herbata jasno mówiły, że pamiętali o nim i jak bardzo się o niego troszczyli. Sami jednak wyglądali kiepsko, siedząc jak dwie zmokłe kury na łóżku Jurka (dlaczego nie usiadła na łóżku pana Henryka?), szarzy, zmęczeni i cisi. Pan Henryk pomimo zmęczenia wstawił wodę, przesadził panią Elżbietę na krzesło przy stole (żeby jej było wygodniej) i opowiedział, jak źle, wręcz fatalnie, zorganizowana jest komunikacja na Powązkach w tym roku. A jak tam dojazd na Bródno? Żeby miał trochę wódki, to by im nalał na rozgrzewkę. Choć pewnie Rysiek nie byłby akurat za tym. Słuchając smutnej opowieści pani Elżbiety i Borzyma (źle wsiedli, źle wysiedli, a Borzym niemal że zemdlał w drodze powrotnej, bo tak nie lubi tłoku), pan Henryk przypomniał sobie o starej nalewce sosnowej, którą w celach zdrowotnych zrobiła kiedyś żona Jasia. A pan Henryk nalewki nie wypił, bo najpierw o niej zapomniał, a potem zakrętka się zassała. Wyjął buteleczkę z walizki ze schowka, a Jurek Borzym otworzył i to nie używając żadnych narzędzi, po prostu gołymi rękami, za pomocą stukania odwróconą butelką o stół. A potem pani Elżbieta i Jurek, choć się wzdragali, dostali gorącą herbatę i do herbaty po dwie łyżeczki nalewki z rozkazem wypicia. W pokoju rozszedł się piękny zapach szyszek sosnowych i jakoś pojaśniało.

– A ty? – powiedziała pani Elżbieta, po raz pierwszy zwracając się wprost do pana Henryka. Ale nie wymówiła jego imienia.

– Najpierw muszę zjeść. Kanapki zrobione przez tak piękne rączki nie mogą się zmarnować.

– Naprawdę? – zdziwił się Jurek Borzym i spojrzał na swoje dłonie. – Patrz no, Heniek, tyle lat żyję, a nikt mi dotąd nie powiedział…

– Jurek żartuje – powiedziała pani Elżbieta. – To ja zrobiłam ci kanapki.

– Dziękuję.

Pan Henryk był zmęczony. Był wykończonym do cna starym człowiekiem, którego powinno się natychmiast zapakować do łóżka lub do trumny. A należało jeszcze otworzyć walizkę pana Ryszarda. I zabrać panią Elżbietę na rozmowę na osobności. Choćby najkrótszą.

Walizka w środku pachniała starą, porządną szafą. Zamszowa kurtka pasowała na Borzyma, jak ulał. Nie sposób było uwierzyć, że kiedyś, w dawnym życiu, mógł się w nią ubierać pan Ryszard. Być może był chudzielcem, dopóki pił, a przytył dopiero później. Dwie zagraniczne koszule i kilka pięknych krawatów świadczyły jasno, że pan Ryszard musiał kiedyś zarabiać więcej niż dobrze i obracać się w elitarnym towarzystwie. Na „herbatę za fikusem” zdołał pan Henryk zaprosić panią Elżbietę dopiero o dwudziestej pierwszej. Wcześniej mieli gości – najpierw przyszły Sabina i pani Bożena, a potem, ku zdziwieniu pana Henryka, zjawiła się pani Władysława Mroczek.

W świetle plotek, krążących po Domu, przekroczenie progu zarażonego pokoju było aktem odwagi i pan Henryk to docenił. W tej sytuacji odżałował nalewkę żony Jasia i każdy z odwiedzających dostał do herbaty dwie łyżeczki. Tak skończyła się nalewka i odbyła stypa po śmierci pana Ryszarda. Pogrzeb, jak dowiedział się Borzym, miał mieć miejsce we wtorek o trzeciej po południu. Gdzie? I tu zaskoczenie: na cmentarzu w Wilanowie!

– Widocznie miał tam grobowiec rodzinny – powiedziała pani Mroczek.

I ustalono – jak zwykle w takich razach, właściwie zawsze, pomyślał pan Henryk smutno – że to dobrze, lepiej, że pan Ryszard umarł tak szybko, prawie zaraz po przewiezieniu do szpitala i po diagnozie, bo się nie męczył. A śmierć na raka płuc jest okropna – przez uduszenie!

– Miły Jezu! – powiedział pan Henryk, gdy w końcu usiadł wraz z panią Elżbietą na korytarzu za fikusem. – Miły Jezu!

Ledwo że widział na oczy. A jeśli chodzi o nogi i ręce, to czuł, jakby każdą kończynę miał osobno i poza zasięgiem władzy centralnej. Gdyby chciał wstać, to ręce by zostały na krześle, nogi też (nogi to już na pewno – takie były ciężkie). Ładny widok!

– Heniu! – powiedziała pani Elżbieta. – Może nie chcesz… może wolisz iść do łóżka?

– Pewnie, że wolę. Jeśli z tobą – powiedział pan Henryk. Miał drewniane wargi i drewniany głos, ale powoli wracał do siebie. Zaraz się rozkręci, jeśli tylko ona nadal będzie tak na niego patrzeć. – W ogóle nie wiem nic… o tobie. Jak przeżyłaś to wszystko… od rana?

Pani Elżbieta odsunęła się do tyłu.

– Odkąd przyszła wiadomość o Rysiu, nawet na mnie nie spojrzałeś, ani razu! Zatrzasnąłeś się, a mnie jakby nie było!

– Masz rację. Wiem. Bardzo cię przepraszam.

– Ale właściwie dlaczego, Heniu? Mówisz, jeszcze dwa dni temu, że… wiesz, co… a dzisiaj… dlaczego tak?

– Ale przecież ty na mnie nawet nie spojrzałaś, tylko Jurek i Jurek!

– Nieprawda! – zawołała pani Elżbieta z oburzeniem. – To było potem. Co my mieliśmy robić? Nagle mówisz, idę do żony.

– Na cmentarz.

– Wiem, że na cmentarz – powiedziała pani Elżbieta.

– Masz rację – powiedział pan Henryk po chwili milczenia. Gorąca herbata docierała powoli do jego stóp, a kolana pani Elżbiety promieniowały życiodajną siłą. Pan Henryk powstawał z martwych. – Masz rację. Nie wiem, co we mnie wstąpiło. Nic nie widziałem, nic nie słyszałem, tylko to jedno: wykonać, co mi kazał, punkt po punkcie.

– A ja jakbym zniknęła… – powiedziała pani Elżbieta.

– Tak – powiedział pan Henryk. – I ty i Jurek, wszyscy. Zostawiliście mnie i zniknęliście. A ja…

– Przecież to ty nas zostawiłeś! – przerwała gwałtownie pani Elżbieta.

– Tak. No właśnie – powiedział pan Henryk. I nagle ujrzał, w mgnieniu oka, że rzeczywiście tak było! – Ale myślałem inaczej.

– Ale przecież… – powiedziała pani Elżbieta i zamilkła.

– No właśnie – powtórzył pan Henryk. – No właśnie. No właśnie.

Przez chwilę siedzieli w milczeniu, trzymając się za ręce.

– Heniu… – powiedziała pani Elżbieta. Patrzyła na pana Henryka szeroko otwartymi oczami, jak rozbitek na samotnej tratwie, który zobaczył nadpływającego drugiego rozbitka.

– Stokroteczko moja – powiedział pan Henryk najłagodniej jak umiał.

– Nie spodziewałam się tego – wyszeptała pani Elżbieta. – Nie spodziewałam się.

– A ja wiedziałem cały czas – odszepnął pan Henryk. – Odkąd zaczął tak kasłać i położył się i nie wstawał…

– Nawet gdy Jurek powiedział o raku, nie myślałam… że tak szybko.

– A ja od tej nocy, co tak kasłał cały czas…

– Myślałam… tak leżał, nie słuchał już bez przerwy radia i patrzył tak jakoś… miło… Myślałam, że…

– Że co, kochana?

– Że się tak wszyscy zaprzyjaźniliśmy! – powiedziała pani Elżbieta i zaczęła głośno płakać.

– Cicho, kochanie, cicho, cicho – powiedział pan Henryk, czule głaszcząc panią Elżbietę po włosach. Chciał ją objąć i przytulić, jednak nie mógł – siedzieli zbyt daleko, uwięzieni przez krzesła i gałęzie fikusa nad głowami.

– Dlaczego, Heniu, tak jest, że ledwo się do kogoś przyzwyczaisz, przywiążesz, a on zaraz… albo choruje, albo umiera, albo… albo co innego? Dlaczego to tak jest, że ludzie… że ludzie zawsze… i to tak nagle…

Pan Henryk chciał coś odrzec, pocieszyć, gdy raptem sam poczuł łzy, cisnące się gwałtem do oczu. Szedł, szedł, aż stanął – nad przepaścią. Nie wie, którędy dalej, nie znajduje słów. Dlaczego ludzie tak nagle… i właściwie zawsze… W tym rzecz.

– Zaraz. Zaraz – powiedział pan Henryk i lekko potrząsnął dłońmi łkającej na głos pani Elżbiety. – Przecież ty masz mnie!

– Przysięgnij, że ty tak nie zrobisz! Że ty tak nigdy nie zrobisz!

– Przysięgam – powiedział pan Henryk i poczuł, jak go przeszywają błyskawice, z lewego boku, od dołu, od prawej, z góry. Oddech, oddech! Raz, dwa, trzy, wdech, raz, dwa, trzy, wydech… raz, dwa…

– Przysięgam…, że nigdy cię nie opuszczę – powtórzył pan Henryk i zdumiał się. Bo powiedział tak, jakby mówił prawdę, powiedział bez cienia kłamliwości, ani w głosie, ani w sercu. Nie „że cię nie opuszczę aż do śmierci”, ale „że cię nie opuszczę nigdy”! Całym sobą przysiągł coś, czego przysiąc nie mógł, przysięgać nie powinien. A może mógł, jeśli chciał? Tak, właśnie tak. Właśnie, że tak.

Przed samym rozstaniem pani Elżbieta przypomniała sobie ważną nowinę – Elwira zadzwoniła do kuzynki Marysi i dopytywała, o której ciocia Ela będzie na cmentarzu w niedzielę. Bo ma jej coś do powiedzenia.

ROZDZIAŁ 25

Noc spędził pan Henryk niespokojnie. Budził się i wiercił, bo swędziało go całe ciało – raz tu, raz tam, po chwili znowu gdzie indziej, jakby mu wlazły do łóżka żywe pchły. Mogło to być przez przez to, że pan Henryk nabrał zwyczaju myć się rano, bo wieczorem nie miał siły. Może więc zapuścił łóżko? Może trzeba zaapelować do sumienia salowej, niech da świeżą pościel? W końcu coś im się z Borzymem należy, jakaś premia za to, że mieszkają w przeklętym pokoju.

O czwartej rano pan Henryk zerwał się i poszedł pod prysznic. Namydlił się, spłukał pianę gorącą wodą i powodowany nagłym impulsem przykręcił czerwony kurek, a odkręcił niebieski. Fale letniej – zimnej – lodowatej wody objęły go od czubka głowy do stóp. Brr! Właśnie, że tak. Właśnie tak.

Wytarłszy się do czerwoności suchym ręcznikiem, pan Henryk poczuł w sobie wielką moc. Najchętniej obudziłby panią Elżbietę. Mogliby choćby pospacerować po korytarzu. Ale była… która? Czwarta dwadzieścia rano. Pan Henryk dziarsko zrzucił pościel z łóżka na ziemię, zerwał prześcieradło, strzepnął i założył je drugą stroną na wierzch. To samo zrobił z poszewką na kołdrę i na poduszkę. Choć nie miałby nic przeciwko temu, żeby wypić poranną herbatę z kolegą Borzymem, ten, tak zwykle czujnie śpiący, tym razem tylko przekręcił się z boku na bok, nie otwierając nawet oczu. Rad nierad pan Henryk wlazł pod kołdrę i ułożył się wygodnie w świeżo posłanym łóżku. A gdyby tak… gdyby tak nagle cicho otworzyły się drzwi… i gdyby postać w białej szacie, piękne pachnąca Soir de Paris, bezszelestnie wsunęła się do pokoju i myk, wślizgnęła się pod kołdrę pana Henryka…! Albo gdyby pan Henryk ostrożnie przebiegł korytarz, otworzył drzwi siódemki i położył się obok pani Elżbiety. Nie musiałby jej nawet budzić. Objąłby ją od tyłu (na pewno śpi na boku!), przytulił się i natychmiast zasnął, ukojony jej ciepłem i zapachem. Noga przy nodze. Dobranoc, kochana.

I tak, marząc o zaśnięciu, pan Henryk rzeczywiście zasnął.

Tego poranka w jadalni społeczność pensjonariuszy była znacznie przerzedzona z powodu wyjazdów na groby. Czy nie należało zatem osobom nieobecnym na śniadaniu zapewnić suchy prowiant, jak to zwykle robiono na wczasach, gdy grupa jechała na wycieczkę?

– Władka w czwartek była u dyrekcji w tej sprawie – powiedział Borzym do pana Henryka, gdy stali w kolejce do okienka – ale dyrekcja powiedziała „nie”, bo kucharka musiałaby przyjść wcześniej do pracy – dodał ściszając głos.

– Mogli rozdać suchy prowiant podczas kolacji poprzedniego dnia – powiedział pan Henryk, rozglądając się po sali. Wiedział, że jeszcze jej nie ma, ale kolejny raz, odruchowo, sprawdzał. W końcu było już pięć po ósmej.

– To samo powiedziała Władka. A dyrekcja na to, że…

– … że kucharka musiałaby później wyjść z pracy, co jest niemożliwe – dokończył pan Henryk. To był socjalizm realny. Tak właśnie działał (nic do niczego samorzutnie się nie dopasowywało, więc naokoło słychać było same zgrzyty), to pana Henryka zupełnie nie dziwiło. Dziwiło go jedynie, że Jurek był z panią Mroczek po imieniu.

Pochylając się do okienka, zamiast kucharki, dostrzegł pan Henryk – niespodzianka – Eugenię! Nie wydawała posiłków – to robiła jak zawsze Gosia – za to przemierzała niespokojnie kuchnię, mówiąc coś bez przestanku swoim wysokim głosem, jakby zwracała się do jakiejś większej publiczności. Sęk w tym, że, oprócz Gosi, kuchnia była pusta. Miły Jezu!, pomyślał pan Henryk zmartwiony. Lepiej czym prędzej opuścić Dom. Trzeba zrobić to, co mówił Rysiek. Nie wchodzić jej w drogę. Aż do jutra.

W obawie o panią Elżbietę pan Henryk stanął przy drzwiach jadalni i gdy w końcu pojawiła się (jakby zaspana i w sweterku z niedopiętymi guzikami – pierwszy raz pan Henryk widział ją taką) jego serce nagle uderzyło mocniej, aż pan Henryk, zdziwiony i trochę przestraszony pomyślał, czy to może moje migotanie przedsionków?

– Dzień dobry, Heniu – przywitała go pani Elżbieta i na środku stołówki, przy wszystkich, pocałowała pana Henryka w policzek.

– Wyglądasz, jakbyś przed chwilą wyszła spod kołdry i chciała tam wrócić – powiedział pan Henryk, prowadząc panią Elżbietę do okienka.

– Naprawdę tak wyglądam? – spytała pani Elżbieta i uniosła ręce do góry, aby poprawić włosy, jednocześnie obrzucając pana Henryka szybkim spojrzeniem. Choćby ćwiczył i sto lat, nigdy nie potrafiłby powtórzyć takiego gestu. Był to nektar, eliksir kobiecości, właściwy tylko jej i nie do podrobienia.

Pani Elżbieta z talerzami w rękach odwracała się właśnie od okienka, gdy drzwi obok otworzyły się i ukazała się Eugenia. Pan Henryk natychmiast stanął z lewej strony pani Elżbiety, przegradzając sobą obie panie, Eugenia jednak zdawała się nie zauważać nikogo. Chwilę postała przy okienku, omiatając wzrokiem ściany i sufit, wyprostowała się i lekko zatoczyła, a następnie niepewnym krokiem przemierzyła stołówkę i wyszła.

– Znowu pije – powiedział pan Henryk, tym razem do Borzyma.

– Znowu? Pije? Kto? – zdziwił się Jurek Borzym. A zatem tajemnica Eugenii nie była powszechnie znana. Pan Ryszard powierzył ją tylko panu Henrykowi. Jednak w sytuacji, która nastąpiła teraz, należało krąg wtajemniczonych zwiększyć. Właściwie, uznał pan Henryk, powinni o tym wiedzieć wszyscy pensjonariusze. Dla własnego bezpieczeństwa.

Tak więc, podczas jedzenia zupy mlecznej z makaronem. (Niezły pomysł, szczególnie, jeśli zupa jest ciepła) pan Henryk postanowił wyjaśnić Borzymowi (pani Elżbieta i tak już wiedziała) tło dziwacznych zachowań Eugenii, ale nie zdążył. Zanim powiedział pierwsze zdanie, ktoś dotknął jego ramienia.

– Panie Dąbrowski – powiedziała Eugenia, pochylając się ku panu Henrykowi. – Proszę do mnie. Do gabinetu. – Wydzielała tak silny zapach, jakby celowo oblała się butelką wódki. Pan Henryk cofnął się najdalej, jak mógł. – Nie słyszy pan czy nie rozumie? Proszę do mojego gabinetu!

– Ale chwileczkę – powiedziała pani Elżbieta.

Eugenia wyprostowała się i lekko zatoczyła. Stanowczo była bardziej pijana, niż miesiąc temu. Niż kiedykolwiek przedtem.

– Ktoś dzwoni – powiedziała Eugenia. – Dzwonił, dzwoni i będzie dzwonił. Do Dąbrowskiego. W kwestii córki.

Pan Henryk zerwał się.

– Uważajcie! – zawołał do pani Elżbiety i Borzyma, i przerażony ruszył biegiem do gabinetu Eugenii.

Gdy więc po swoim zdyszanym „halo” usłyszał pan Henryk w słuchawce piękny, jasny, dźwięczny głos Bożenki – opadł na krzesło i wzniósł dziękczynną antyfonę do Pana Jezusa. Dzięki ci, Panie, za zmiłowanie nade mną, mówił pan Henryk. Odwdzięczę ci się, Panie, za twoją dobroć, zrobię coś specjalnie dla Ciebie, gdy przyjdzie na to pora. Pokornie błagam jednak, nie żartuj sobie tak ze mnie więcej, bo mam migotanie przedsionków. Tu panu Henrykowi – wszystko w okamgnieniu, bo Bożenka w słuchawce już domagała się: „Tato, słyszysz? Odezwij się” – przyszedł do głowy króciutki zabawny wierszyk, który potem nawet powtórzył pani Elżbiecie, a który brzmiał: Gdy znowu zrobisz mi taki kawał / wybacz, lecz chyba będę miał zawał.

– Tak, tak, córeczko, jestem, co słychać? – odezwał się pan Henryk.

– Co u ciebie słychać, tato, ty powiedz, bo wczoraj rozmawialiśmy i potem cały dzień martwiłam się o ciebie. Jak się czujesz?

– Dobrze. Dobrze.

– A ten kolega… kiedy pogrzeb?

– We wtorek – powiedział pan Henryk. A więc pamiętała, słyszała, co mówił. Nie wpuszczała jednym uchem i nie wypuszczała drugim, jak pan Henryk często podejrzewał dotąd. I martwiła się o niego!

– I co? Idziesz na pogrzeb, tak?

– Tak. Tak.

– I ta pani, pani Elżbieta, też będzie? Ona też go znała, tego kolegę, pana Ryśka?

– Oczywiście. Tak.

– A potem się wyprowadza? Poza Warszawę?

– Nie, nie.

– Czyli gdzie?

Pan Henryk odwrócił się w stronę drzwi. Eugenii nie było. Widocznie została w jadalni. Co mogła tam wyprawiać?

– Jeszcze nie wiadomo. Ale jakieś małe mieszkanie najpewniej dadzą jej krewni. To znaczy ludzie, którzy podstępnie zabrali sobie jej mieszkanie. W każdym razie małe mieszkanie jest do wzięcia. I ona je chyba weźmie. No i wyprowadzi się z Domu. – Chociaż pan Henryk bardzo uważał, co i jak mówi, nawet w jego uszach zabrzmiało to żałośnie. Jedni umierają. Inni odchodzą. Koniec, kropka. Biedny tata…

– No to dlaczego nie wyprowadzisz się razem z nią? – zapytała Bożenka. Powiedziała to spokojnie, całkiem głośno i całkiem wyraźnie. Pan Henryk zdębiał.

– Halo? Tato…?

– Słyszę – powiedział pan Henryk. Tylko tyle był w stanie wypowiedzieć.

– Przecież widać, jak bardzo jej na tobie zależy. Zresztą zrobiła ci skarpetki. I pocerowała piżamę. I… wygląda naprawdę sympatycznie.

Pan Henryk w końcu odzyskał mowę.

– Nawet gdyby… gdyby… to… To nie jest kobieta, która by żyła… znaczy, mieszkała, w tym sensie, na kocią łapę, skąd. Z obcym mężczyzną, nie mężem. Z jakiej racji.

– To się z nią ożeń, tato – powiedziała Bożenka.

– Jak? – zawołał pan Henryk.

– Jak to, jak? Formalnie.

– Ja już byłem żonaty. Już miałem żonę.

– Przestań zachowywać się jak dziecko! – krzyknęła Bożenka. – Ile lat to jeszcze będzie trwało?! Ile czasu jeszcze masz zamiar myśleć tylko o tym, gdzie cię pochowają po śmierci? Wiesz, że samotni mężczyźni żyją najkrócej? Dużo krócej, niż mężczyźni żonaci. Według badań naukowych, Roger nam wczoraj powiedział.

– Ale ty… Ty byś przecież…? No jak to byłoby w ogóle możliwe?

– Wcale nie – powiedziała Bożenka. – Wcale nie. Ty nie rozumiesz. Przecież ja wolę przyjechać do Polski na ślub, niż na pogrzeb! Nie rozumiesz? Że ja mam dosyć pogrzebów w tej cholernej rodzinie?!

– Aha. Aha – powiedział pan Henryk. – Aha.

– Przemyśl to sobie. Przemyśl. Słyszysz mnie? Tato?

– Dobrze. Dobrze. Dziękuję. Do widzenia. Do zobaczenia. Pa. Pa.

Pan Henryk położył słuchawkę i wstał. Czuł się dziwnie. Jakby był za duży do tego pokoju, co najmniej Longinus Podbipięta. Jakby ustawiony nieoczekiwanie krzywo w porządku następujących po sobie chwil, wynurzył się z głównego nurtu i mógł tylko z oddali patrzeć na rzekę, która go nie niosła, która niosła już tylko innych… Brr! Odrzucając dziwaczne myśli pan Henryk ruszył do drzwi, ledwo jednak dotarł do przedsionka, usłyszał krzyk Eugenii. Pan Henryk wychylił się na korytarz – krzyk dobiegał z jadalni.

– … nie pozwolę! Nigdy nie pozwolę!

I już, już pan Henryk biegł zasłaniać panią Elżbietę przed niebezpieczeństwem, gdy nagle poraziła go świadomość, że tylko on jeden mógł teraz uratować całą sytuację. Rysiek nie żył. Pan Henryk zaś żył i znajdował się szczęśliwie jeszcze poza jadalnią.

– Teraz ty – powiedział Miły Pan Jezus jakoś tak spokojnie, bez cienia paniki i skinął ręką w stronę pana Henryka. – Pokaż, co potrafisz.

– Dobrze – odpowiedział po prostu pan Henryk.

Przymknął oczy, by lepiej się skoncentrować – i nie minęła nawet sekunda, gdy wiedział. Rzucił się z powrotem do gabinetu Eugenii, rozejrzał wokół. Otworzył szufladę biurka – nie było. Otworzył zamszową torbę, boczną przegródkę, jedną, drugą… jest. Pan Henryk wyjął spis telefonów, na wszelki wypadek założył okulary (szczęśliwie miał!) i zaczął przewracać kartki, starając się nie myśleć o tym, co teraz dzieje się w jadalni. Spokojnie. Potem.

Pod hasłem „dom” były aż dwa numery. Pan Henryk wykręcił pierwszy z nich. W końcu odezwał się ostry, męski głos.

– Proszę?

– Dzwonię z Belwederskiej, z Domu Spokojnej Starości – powiedział pan Henryk. – Nazywam się Dąbrowski, Henryk Dąbrowski. Czy rozmawiam z… z kimś z rodziny pani dyrektor, pani Eugenii…?

– Tak. O co chodzi?

Naprzód!, powiedział do siebie pan Henryk. Teraz!

– Bardzo proszę, aby pan zechciał natychmiast przyjechać. Pani dyrektor źle się czuje – i przemagając się pan Henryk dodał. – Jest całkowicie pijana.

– Już jadę – powiedział mężczyzna.

– Jak najszybciej. Bo tu w każdej chwili może dojść do najgorszego.

– Za piętnaście minut. Za dziesięć – powiedział mężczyzna. – A wy spróbujcie ją izolować.

Tylko nie wy, dla ciebie pan, pomyślał sobie pan Henryk przelotnie, wkładając notes do przegródki i zapinając torbę. Mógł był oczywiście zostawić wszystko jak jest, i tak przecież było wiadomo, że dzwonił i kto dzwonił, jednak zwyciężyło obozowe doświadczenie – nigdy nie zostawiać śladów. A robili w oflagu różne rzeczy. Dziś nie do uwierzenia.

Gdy pan Henryk wszedł do jadalni, Eugenia właśnie znikała w drzwiach kuchni.

– O Boże, Heniu! – zawołała pani Elżbieta, podbiegając do pana Henryka. – Kazała pomocnicy Gosi pójść do domu, wręcz wyrzuciła ją. I powiedziała, że teraz dopiero nam pokaże! Co z Bożenką?

– Dobrze – powiedział pan Henryk.

Dopadł kuchennych drzwi – pod klamką nie było klucza, namacał ręką z drugiej strony… był. Wyciągnął klucz, błyskawicznie przełożył do dziurki od strony jadalni i dopiero wtedy spojrzał w głąb kuchni. Zobaczył plecy Eugenii, pochylonej nad jedną z wielkich, stalowych szuflad. Uf, zdążyliśmy. Szybko zamknął drzwi i przekręcił klucz.

– A okienko do wydawania? – zawołała pani Elżbieta. Rzeczywiście, należało je natychmiast zamknąć. Niestety, urządzenie blokujące znajdowało się od strony kuchni.

– Stołem, zakryć stołem! – krzyknęła swoim grubym głosem pani Mroczek, dla niektórych Władka. Tymczasem Eugenia zaczęła już szarpać drzwi. Pan Henryk rozejrzał się po sali. Nagle obok pana Henryka pojawił się Jurek Borzym ze stołem w rękach.

– Dawaj tu! – zawołał pan Henryk ucieszony, chwytając za najbliższą nogę stołu. Szybko oparli blat o parapet i docisnęli do ściany. Okienko było zamknięte.

– Proszę państwa! – powiedział pan Henryk, zwracając się do pensjonariuszy, których większość na wzór kamiennych pomników trwała bez ruchu przy stolikach. – Pani dyrektor źle się czuje. – Znowu to samo. Dlaczego prawda tak ciężko przechodzi mi przez usta?, pomyślał pan Henryk, przemagając się. – Pani dyrektor jest pijana.

– Jak pan śmie?! – zawołała pani Alicja z Rady Mieszkańców. – Jak pan może tak obrażać…?!

– Za chwilę przyjedzie mąż pani dyrektor – powiedział pan Henryk, nie zwracając uwagi na panią Alicję. – Prosił, żebyśmy izolowali panią dyrektor. Dla jej własnego dobra.

– Proszę państwa o opuszczenie jadalni – powiedziała pani Mroczek, występując naprzód. – Ze względu na bezpieczeństwo. Zostają tylko osoby pilnujące kuchni.

Pensjonariusze powoli podnosili się z miejsc. W kącie za filarem pani Alicja z Rady Mieszkańców gorąco dyskutowała o czymś… z kim? Z panią Lusią (dziwne!), w końcu obie wybiegły z sali. Tymczasem Eugenia ucichła i chociaż pan Henryk z Borzymem wytężali się jak mogli, dociskając stół do okienka, żaden atak nie następował. Jadalnia pustoszała.

– Miły Jezu! – zwrócił się pan Henryk w duchu do wiadomej osoby. – Chyba się udało. Dzięki Ci.

– To ja dziękuję tobie – odpowiedział uprzejmie Pan Jezus. – Odwaliłeś tu kawał dobrej roboty.

– Dzięki – odrzekł pan Henryk z pokorą. – Dzięki. Amen.

– Muszę z tobą porozmawiać – powiedział pan Henryk do pani Elżbiety, która stojąc obok wpatrywała się w niego (jak się panu Henrykowi zdawało) z podziwem. Albo wręcz zachwytem. Czy nawet (oczywiście chwilowym) uwielbieniem. – Spotkajmy się w ogrodzie przed Domem. Za pół godziny, jak to się wszystko skończy.

– Dobrze – powiedziała pani Elżbieta i dodała jeszcze: – Dobrze, Heniu – takim głosem, jakby mówiła: „Jestem twoja. Zrobię dla ciebie wszystko, co tylko sobie zażyczysz”.

Jako jedna z ostatnich opuszczała jadalnię Mała Babcia.

– A o drzwiach z tyłu, od podwórka, pomyśleliście? – odezwała się wojowniczo, zatrzymując się przed panem Henrykiem. Pan Henryk zdumiony pokręcił przecząco głową.

– No to szkoda. Mogła już dawno tamtędy uciec. Nie wiadomo dokąd. Jak się już coś robi, to trzeba robić dobrze!

– Ma pani całkowitą rację… – powiedział pan Henryk i nagle zrozumiał. To nie ona była szpiegiem Eugenii, nawet jeśli z jakichś osobistych względów udawała mało rozgarniętą. Podstępnym wrogiem i wtyczką, która zniszczyła serwetkę pani Elżbiety i doniosła Eugenii o zebraniu mieszkańców musiała być, oczywiście, pani Lusia, miła kokietka, której sympatii był pan Henryk tak pewien! Zatem to próżność, męska próżność przesłaniała mu dotąd prawdę, którą inaczej dawno by odkrył!

W końcu w drzwiach jadalni pojawił się mąż pani dyrektor z szoferem. Po otwarciu kuchennych drzwi okazało się, że Eugenia śpi na podłodze. Szofer przerzucił ją przez ramię, mąż zabrał buty (spadały z nóg) i odjechali. Uff. Koniec.

Jeśli nawet pan Henryk trochę się całą tą sytuacją zdenerwował, to doprawdy było to jak Beskid przy Tatrach, lub Jezioro Mikołajskie przy Bałtyku, lub manewry jesienne anno domini 1937 przy wrześniu 1939. Mniejsze, łatwiejsze, bezpieczniejsze – o wiele! – w stosunku do tego, co miało nastąpić… już za piętnaście minut. Pani Elżbieta pobiegła jeszcze po coś na górę, pensjonariusze porozchodzili się po pokojach.

Przedtem jednak w holu, gdy tylko Eugenia została wyniesiona, pani Mroczek (Władka), weszła na schody i z tej wysokości, skierowała do pana Henryka oficjalne podziękowanie, jak się wyraziła. A jeszcze przedtem pani Alicja z Rady Mieszkańców rzuciła do zebranej na dole grupki, że mogą pożałować, jeśli dyrekcja zobaczy w tym bunt i to podjęty przez te same, co zawsze, osoby. Pan Henryk, po uściśnięciu ręki pani Mroczek, zwrócił się do Borzyma Jurka, też z podziękowaniem, choć nieoficjalnym, a Jurek, już zupełnie nieoficjalnie zmieszał się i zaczął usprawiedliwiać, że nie zrobił nic przedtem, gdy pana Henryka jeszcze nie było, bo po prostu nie wiedział, co ma robić. Nie miał pomysłu. I trudno. No i w końcu wszyscy się rozeszli. I wyszło tak, że pani Władce już nikt nie podziękował. Ale taki jest widocznie los władców.

Pan Henryk nałożył kurtkę, wziął torbę i wyszedł do ogrodu. Okrążył główny gazon i skierował się w prawo, ku swojej ulubionej niegdyś ławce. Szczęśliwie nie padało. Pogoda była jak co dzień tej jesieni – szara w złote paski. Pan Henryk usiadł, podwijając starannie pod siebie kurtkę (nie chciał zmarznąć) i poczuł miliony małych szpileczek w każdym zakątku ciała. Był tak zdenerwowany, że nie wiedział, czy uda mu się o czymkolwiek pomyśleć. A właśnie myśleć przez te ostatnie (ostatnie…?) dziesięć minut zamierzał. Tak, czy tak? W tę, czy w tamtą stronę?

Umówił się był, owszem, ale przecież ona nawet nie wiedziała, po co. Czyli mógł powiedzieć, co zamierzył lub powiedzieć co innego. Wokół, jak zawsze, spacerowały wrony, gawrony, a może kruki, kto wie? Jak wtedy, na początku, gdy pewnego wrześniowego popołudnia postanowił, że się jeszcze ruszy. I dotrzymał słowa, ha, ha. Kilka tygodni i jakie zmiany, ile zdarzeń. Choćby nawet i to, co dziś zrobił. A wtedy – pamiętał – bał się kucharki! Przebył daleką drogę. A po drodze – dwie śmierci. Dwóch kolegów, w tym jeden najbliższy, jakiego w ogóle miał.

Mógł zaraz, gdy tylko pani Elżbieta się pojawi, z miejsca wypalić, wyjdź za mnie, i kropka, amen, ona się zgodzi i zacznie się. Całe nowe życie. Zapozna go z rodziną, choćby z tą kuzynką Marysią! Będą sami sobie gotować, a to wymaga zakupów, a zakupy – wiadomo – oznaczają stanie w kolejkach i to godzinami – chyba, że się podchodzi z boku jako emeryt, czego pan Henryk nie uznawał. No i żeby ona była szczęśliwa, promieniejąca, uśmiechnięta – pan Henryk też musiałby być zadowolony. W dobrym nastroju i to codziennie. Nie po to miałby się żenić, by ją unieszczęśliwiać, o nie.

Na pewno też byłoby dużo chodzenia. Choćby i na groby, na przykład w Święto Zmarłych, jak dzisiaj – trzeba by jechać najpierw na Powązki, do Cesi, a potem na Bródno, do jej rodziców. Co prawda on też musiał jechać na Bródno do swojej familii. Może ona ma z kolei kogoś na Powązkach? A jeszcze będą musieli jechać do Wilanowa… I na Wólkę Węglową. A może nawet i do Poronina.

Pan Henryk przez chwilę patrzył na ptaki. Były trzy i każdy inny. Duży, średni i najmniejszy. Miły Jezu! Co miał robić, którędy iść?

Gdyby się wyprowadziła, z pewnością byłby ją odwiedzał. Może i naburmuszoną z początku, ale z czasem… Nowe mieszkanie, nowi sąsiedzi… Jeśli to stara kamienica, to mieszkają tam starzy lokatorzy. I wdowcy też. Natychmiast się zakręcą koło niej. Będą chcieli pomagać, wnosić siatki z zakupami. A jak taki wniesie zakupy, to od razu będzie chciał wejść na kawę albo herbatę. Bo tak się niby zmęczył tym wnoszeniem! Ona uprzejma, jeszcze poda konfitury albo ciasto. Szybko przejdą na „ty” (cała ona!). A potem wizyty o której bądź porze. Zorientują się, kiedy pan Henryk nieobecny… I nie będzie miał chwili spokoju.

Oczywiście mógłby jej zaufać. I powinien. Kochała go na pewno. Na pewno w takich chwilach, jak dzisiaj. Albo gdy był chory. Albo w Pałacu. Tak. Była uczciwa. Wrażliwa. Otwarta. Szczera. Choć zdrajczyni. Ale wierna. Jednak myślała, żeby się wyprowadzić. Żeby wziąć to mieszkanie. I każdy by myślał, gdyby mu spadło jak z nieba. Przeprowadzka… A tu znowu leżenie na łóżku. Jurek często gra w ping ponga na dole, ale zawsze przychodzi na herbatę. Teraz będą pili we dwóch. Albo jeździli do niej. Zależnie, gdzie by to było. Bo jeśli na Grochowie? Albo na Bielanach? Na dalekiej Woli? To jak?

A znowu wszystko rzucić…? Zabrać emeryturę, odciąć się i wszystko całkowicie już samemu, to jest we dwoje? Czy by w ogóle oddali pieniądze, pozwolili? A może mieszkanie było w Ursusie lub Zielonce? Na końcu miasta, gdzie nie ma sklepów, a droga tonie w błocie? I sąsiedzi sami pijacy? Gdzie się pchał, on, który teraz mniej lub bardziej komfortowo, jednak mieszkał w willi z ogródkiem w samym centrum, przy parku i obok Belwederu. Jego łóżko stało przy ciepłym kaloryferze. Trzy razy dziennie szykowano mu jedzenie. Raz lub dwa razy w tygodniu przyjeżdżał lekarz – choć i tak trudno było się do niego dostać, nie ma przecież porównania ze zwyczajnym ośrodkiem zdrowia – tam czeka się na lekarza godzinami! A sił nie miał za wiele… Miał czy nie miał?

Był stary. Urodził się 71 lat temu, w roku 1916. Do pierwszej klasy poszedł w 1923, do szkoły na ulicy Rozbrat. Na mszę w niedzielę chodził z mamą i siostrami na Plac Trzech Krzyży, do Św. Aleksandra, bo mieszkali wtedy na rogu Książęcej i Rozbrat. Kamienicę wyburzyli w latach sześćdziesiątych, bo była już ruiną, szkoła została zniszczona w Powstaniu, podobnie jak kościół, z którego w 1945 roku, gdy pan Henryk wrócił z obozu, zachowały się kolumny, białe kolumny na górze gruzów. Niemniej kościół pięknie odbudowano i stał do dziś. Gdyby był krukiem, przy swojej siedemdziesiątce czułby się młodzieniaszkiem, bo kruki podobno mogą dociągnąć do 300 lat. Czyli kruk, mając 71 lat, jest, po ludzku patrząc, przed trzydziestką …

– Heniu! Heniu!

Pani Elżbieta stała przed Domem i rozglądała się, widział ją poprzez krzaki, bo liście już tylko gdzieniegdzie trzymały się gałęzi. Nie widziała go. W zielonym płaszczyku, z gołą głową, rozglądała się dookoła.

– Heniu! Heniu!

– Idę! – krzyknął pan Henryk, zrywając się z ławki i strasząc spacerujące wokół niego ptaki. Frr… odfrunęły na bok, ale nie za daleko, jakby ciekawe – co tu będzie dalej? Co się zdarzy, albo i nie zdarzy?

Na zakręcie pan Henryk spostrzegł jedną jedyną bladożółtą różyczkę, skromnie zdobiącą okrągły gazon. Bez namysłu wyciągnął rękę i jednym ruchem zerwał ją z krzaka.

– Co ty robisz, Heniu?! – zawołała pani Elżbieta z przerażeniem.

– Oświadczam się – powiedział pan Henryk i upadł (ale ostrożnie) na kolana. – Proszę cię o rękę.

Pan Henryk pochylił głowę, jednocześnie wystawił do góry rękę z różą, co właściwie było pozycją i pozą dość niezręczną, może nawet głupawą, ale postanowił pójść na całość, po prostu skok do zimnej wody.

– Ale Heniu… – powiedziała pani Elżbieta i przez chwilę na świecie zapadła cisza. Róża chwiała się lekko w rękach pana Henryka, samochody i autobusy zamilkły, słońce, wstrzymując oddech, wyglądało zza chmury, jak reżyser zza uchylonej kurtyny przed spektaklem. Pan Henryk, pokornie pochylony i w milczeniu oczekujący, wpatrywał się w kępki trawy, wyrosłe między płytami chodnika i przypomniał sobie tamte dwa czy trzy betonowe kwadraty, między nim a nią na Placu na Rozdrożu, rano po nocy w Pałacu. Wtedy ona czekała na jego słowa, teraz on czekał na jej. I nagle, bez uprzedzenia, targnął panem Henrykiem taki niepokój, jak wtedy, gdy szukamy zapodzianego gdzieś klucza do domu, a to był jedyny egzemplarz lub nagle zrozumiemy, że ten wynik badania krwi, który zaraz wyjmiemy z koperty, może przesądzić o życiu lub śmierci. Bo przecież mogła po prostu powiedzieć, nie.

Delikatna ręka wyjęła różę z dłoni pana Henryka. Pan Henryk podniósł głowę. Twarz pani Elżbiety była poważna, prawie smutna. Nie chce, pomyślał pan Henryk. Niemożliwe. Koniec.

– Wstań, Heniu! – powiedziała pani Elżbieta i chwyciła pana Henryka pod ręce, chcąc mu pomóc. Pan Henryk podparł się ręką, przeszedł z klęczek na kucki, a następnie wspierając się (ale tylko z jednej strony) na pani Elżbiecie podniósł się na pełną wysokość i wyprostował. Spojrzał na nią z góry i przyciągnął do siebie.

– Co ty na to? – spytał, patrząc przenikliwie w jej szarozielone oczy. Przyglądała mu się badawczo, w skupieniu, ale nie wyglądała wcale na uszczęśliwioną. A myślał, że tak ją ucieszy!

– Przysięgłaś, że zawsze razem – powiedział zdławionym głosem. Czuł, jak od niego odchodzi, milimetr za milimetrem cofała głowę, ręce, ramiona. To było niebywałe. A był jej przecież tak całkowicie pewien, w ogóle nie spodziewał się odmowy. – Teraz proszę cię, żebyś za mnie wyszła, żebyś została moją żoną.

Pani Elżbieta postąpiła krok do tyłu. Pan Henryk opuścił ręce.

– Myślałem – powiedział – że mnie kochasz.

– A ty? – powiedziała pani Elżbieta. Głos miała zachrypnięty.

– Przecież wiesz. Zakochałem się w tobie, jak tylko cię zobaczyłem.

Przez chwilę pan Henryk milczał, tymczasem słowa, których przedtem szukał, teraz same przychodziły do jego głowy i ustawiały się w kolejce do wypowiedzenia.

– Jesteś dla mnie światłem. Jestem zmęczony i mógłbym już pójść na drugą stronę. Ty mnie zatrzymujesz, ty mnie trzymasz. Przy życiu. Chciałbym… chcę zobaczyć, jak to będzie z tobą. Jak to będzie być razem. Chcę zobaczyć, jaka jesteś i żebyś ty zobaczyła, jaki ja jestem naprawdę – mówiąc to, pan Henryk poczuł, że coś go dławi w gardle. Były to łzy. I wtedy ujrzał, że pani Elżbieta też płacze. Wyciągnął do niej ręce. – Chcę cię zobaczyć w naszej kuchni, żebyś opowiedziała mi o sobie, żebyśmy rozmawiali, poszli do lasu, żebym dla ciebie… żebym dla ciebie…

– Mój kochany! – zawołała pani Elżbieta i padła panu Henrykowi w ramiona. Tymczasem drzwi z tyłu otwarły się i ukazała się pani Władka. Za nią, przytrzymując drzwi, pojawił się przed Domem Jurek Borzym.

– A co to się tutaj wyrabia?! – zawołała pani Mroczek.

– Zgadzasz się? – wyszeptał pan Henryk gdzieś w okolicy ucha przytulonej do niego pani Elżbiety.

– Tak. Tak.

– Przecież przejść nie można, bo państwo tu… nie wiem. Jurek?

– Postanowiliśmy się pobrać! – chciał powiedzieć pan Henryk, ale zamiast mówić, wykrzyknął. Krzyczeć wcale nie zamierzał, krzyczeć w tej sytuacji nie należało, jednak pana Henryka zawiódł głos. Zawodziło go zresztą całe ciało – drżał od stóp do głów.

– No, niemożliwe – powiedziała pani Władka tonem przesyconym ironią, ale dobrotliwą. – Ale niespodzianka. Naprawdę? Wy?

Tego dnia pan Henryk dotarł na cmentarz o porze, której w ogóle nie brał pod uwagę, najgorszej z możliwych – o trzynastej. W autobusie i przy bramie panował nie tłok, ale prawdziwy ścisk i nawet w pewnej chwili pan Henryk poważnie zląkł się o swoje żebra. A przecież był lekki jak obłok i doprawdy dziwne było, że nie unosił się w powietrzu.

Choć pan Henryk był gotów pojechać na Bródno z panią Elżbietą i sądził, że ona przyjedzie z nim na Powązki, jednak stało się inaczej i to z woli pani Elżbiety, która chciała rozmowę z Wieśkiem i Elwirą odbyć sama, bez „wuja Henryka”. Bo jakże im teraz tłumaczyć, że wuj to nie był wuj, jednak wujem będzie i to niebawem? Przyjdzie czas na wyjaśnienia, a na razie należało uporządkować kwestie mieszkaniowe. W dodatku czas naglił, robiło się późno. Tak więc prawie zaraz po oświadczynach i ich przyjęciu pan Henryk i pani Elżbieta rozstali się i każde poszło na swój przystanek autobusowy. Jednak dla pana Henryka rozstanie to wyjątkowo nie miało znaczenia w tym sensie, że czuł ją cały czas przy sobie. Dosłownie leżała mu na piersi, przytulona, przywarta.

Miły Jezu! Co za nowe możliwości otwarły się przed panem Henrykiem! Ktoś taki jak ona będzie budził się z nim rano? Z taką kobietą będzie jadł śniadanie? Taką będzie głaskał i tulił, gdy tylko zechce i gdy ona zechce? Taką pokaże siostrzeńcowi Jasiowi i jego żonie. Będzie jej pomagał myć głowę. Może suszyć włosy ręcznikiem, ona będzie siedzieć, a on wycierać jej głowę. Mógłby jej potem rozczesać włosy grzebieniem lub szczotką, a potem ona by je wysuszyła suszarką, gdyby chciała – kobiety robiły z tym dziwne rzeczy. Wieczorem mogłaby siedzieć mu na kolanach. W samej haleczce, czemu nie? Jeżeli w pokoju byłoby ciepło… Mogliby razem słuchać radia. Albo rozmawiać. Albo coś innego. A potem…

Nagle pan Henryk przystanął. Był już kilka kroków za skrętem w alejkę, w której leżała pani Czesława. Po prostu zamyślony minął zakręt i jak nieprzytomny leciał gdzieś dalej. Sapiąc ze złości na siebie pan Henryk zawrócił i już po chwili stał przed grobem pani Czesławy. I wtedy dopiero zdał sobie sprawę, że zapomniał i o kwiatach, i o światłach. Nie przyniósł nic, nic. Miły Jezu!

– Witaj – powiedziała pani Czesława. – Uspokój się, Heniu, i usiądź na ławeczce. No, usiądź.

– Dobrze. Dziękuję – powiedział pan Henryk i usiadł, stawiając na kolanach torbę. W której miał tylko termos i nic, nic ponad to!

– Co tam u ciebie? – zapytała pani Czesława spokojnie i przyjemnie. Wydawała się zadowolona.

– Przecież wiesz, wy chyba wszystko o nas wiecie, tam, w górze – powiedział pan Henryk.

– To znaczy? – spytała pani Czesława. – Co chcesz mi powiedzieć, Heniu?

– Że się żenię – odparł pan Henryk bezradnie i uczuł, że pani Czesława przerywa połączenie. Słyszał nawoływania ludzi („Jadzia! To tutaj!”), słyszał wiatr w gałęziach akacji i przesuwanie się ogromnych, szarych chmur wśród promieni złotego słońca, ale znikąd nie dochodził nawet najcichszy szelest tamtego świata. I wyobraził sobie – niechcący, samo przyszło – jak idą z panią Elżbietą alejką, ni to parkową, ni cmentarną, wokół pomarańczowe i rude jesienne drzewa, nad nimi niebieskie niebo, jest pięknie, ale tak płytko, tak płasko. Ona patrzy na niego przerażona: Heniu! Co się stało ze światem? Z tobą? I ze mną? Nie wiem, kochana, mówi pan Henryk. Wszyscy odeszli. Zostaliśmy sami w ostatnim ogrodzie.

– I co ty wyprawiasz, Heniu? – odezwała się pani Czesława ze śmiechem. – Masz niebywały wprost dar do przesady, wiesz o tym?

– Tak – przytaknął pan Henryk uszczęśliwiony. – Tak, kochana, mówiłaś mi o tym wiele razy.

– Będziesz przychodził do mnie w poniedziałki? Jak zawsze?

– Oczywiście! – wykrzyknął pan Henryk. – Mogę nawet częściej! W poniedziałki i na przykład czwartki!

– Nie – powiedziała pani Czesława. – Nie ma mowy. Nie częściej, ale rzadziej. Przychodź raz na dwa tygodnie, ale przychodź.

– Nie! Na pewno nie, nigdy! Co poniedziałek jestem.

– I uważaj na siebie, Heniu. Żebyś przez nadmiar emocji, wiesz, nie zrobił sobie jakiejś krzywdy. Jesteś bardzo potrzebny… potrzebny…

Do czego?, zdziwił się w duchu pan Henryk, ale już nic nie zdążył powiedzieć, bo obecność żony rozwiała się i pan Henryk został sam – chwilowo. Wiedział jednak, że się dogadali i że ona wróci.

Dopiero o piętnastej pan Henryk dotarł po raz drugi do grobu pani Czesławy, tym razem ze zniczami i piękną żółtą chryzantemą w doniczce. Ponieważ torba z termosem mocno obciążała jego ramię, pan Henryk ukrył termos z tyłu za płytą grobu i trochę niespokojny wracał jak mógł najszybciej, niepewny, czy ktoś termosu nie wykrył i nie przywłaszczył – jednak niezawodny towarzysz pana Henryka czekał na niego wiernie. Picie herbaty, modlitwa, zapalanie nowych światełek, wyrzucenie starych – to wszystko zajęło zaskakująco dużo czasu, tak więc zrobiło się już ciemno, gdy pan Henryk wracał do Domu, szczęśliwie siedząc, a nie stojąc w autobusie. Był zmęczony, ale nie przemarznięty, a nawet wręcz promieniował ciepłem. Załatwił wszystko najpomyślniej, jak potrafił.

Czy moje serce to wszystko wytrzyma?, zapytał samego siebie pan Henryk, myśląc o swoim ślubie i pogrzebie pana Ryszarda. A jeszcze przyjazd Bożenki i wyprowadzka i… wszystko, wszystko nowe. Spokój, cisza! nakazał sobie pan Henryk i do końca podróży siedział tylko, oddychał i dla uspokojenia w duchu powtarzał, co widzi. Drzewo, drzewo… ludzie… autobus… przystanek… ludzie… dom… kościół… budka telefoniczna… i ani myśli więcej.

Za to gdy tylko wysiadł na rogu Belwederskiej i Spacerowej, jego wyobraźnię opanował niepodzielnie obraz pani Elżbiety. W jasnym sweterku, z włosami wymykającymi się spod spinek, siedziała ślicznie założywszy nogę na nogę i oparta łokciem o stół wpatrywała się w drzwi jadalni. Spojrzał na zegarek. Chwila po szóstej. Jeszcze zanim dotarł do drzwi Domu, rozpiął kurtkę i ściągnął szalik, żeby nie tracić czasu. W holu cisnął okrycie na pierwsze lepsze krzesło i wpadł do jadalni. Rozejrzał się.

Pani Elżbieta stała niedaleko drzwi, oparta o ścianę i po prostu czekała.

– Heniu! – zawołała, gdy tylko pan Henryk pojawił się w drzwiach.

– Już jestem! – powiedział pan Henryk i pocałował panią Elżbietę w policzek. I jeszcze raz. I jeszcze. Trzy razy zgodnie z tradycją. Chyba nikogo tym nie zgorszy?

– Bałam się, że coś się stało… że coś ci się stało! Tak długo cię nie było! Jest już pięć… sześć po szóstej!

Pan Henryk zdumiał się. Nie przyszło mu do głowy, że ona mogłaby się martwić o niego.

– Czy możemy złożyć gratulacje? – spytała pani Bożena.

– Panie Heniu! Niech no się pan ze mną ściśnie! Teraz, bo potem żona zabroni! – zawołała Sabina.

– Daj spokój! – powiedziała pani Bożena. – Dlaczego pani Ela miałaby zabronić? Czy my jesteśmy groźne? Przecież my z całego serca życzymy szczęścia! Pani Elu?

– Dziękuję! – powiedziała pani Elżbieta, przytulając panią Bożenę.

– Dobra, teraz zmiana – zakomenderowała Sabina. – A potem bierzemy szybko kolację, bo jak nam zamkną okienko, to chyba umrzemy dziś z głodu. Przynajmniej ja i Bożena, bo nie jadłyśmy obiadu.

– Ja też nie – powiedziała pani Elżbieta.

– I ja też – powiedział pan Henryk, podążając za paniami do okienka. Przedziwne, nie był wcale głodny, a zwykle ledwo mógł się doczekać kolacji. I nawet nie był ciekawy, co dadzą.

Przy stoliku obok Borzyma siedziała pani Mroczek, co pana Henryka nie zdziwiło, a nawet był zadowolony. Wolał to, niż pustą dziurę ziejącą z jednego boku jak wyrwa po przednim zębie.

– A może dostawimy nasz stolik i siądziemy razem, co? – zaproponowała Sabina. – Pasuje czy nie pasuje?

Tak więc kolację zjedli w sześć osób, wywracając całkowicie zwyczaje panujące w jadalni. Nikt dotąd tak nie zrobił tutaj ani za pobytu pana Henryka, ani, jak mniemał pan Henryk, nigdy wcześniej. Porządzili się po swojemu, nie prosząc o pozwolenie i nie troszcząc się, czy to się komuś podoba, czy nie. W każdym razie pan Henryk się nie troszczył.

– Wczoraj stypa, dziś zaręczyny – powiedziała Sabina, gdy po zjedzeniu duszonej kapusty na gorąco (niby z kiełbasą, ale trzeba by mieć chyba lupę, żeby się tej kiełbasy dopatrzeć. Niemniej smak i zapach były. Trzeba przyznać.) zabrali się wszyscy za robienie kanapek (dwa plasterki żółtego sera na osobę. I wszystko.).

– Daj spokój – powiedziała pani Bożena – To kiedy ten pogrzeb… O Boże, ślub, chciałam powiedzieć ślub, przepraszam.

– Pogrzeb we wtorek o piętnastej – powiedział pan Henryk i zwrócił się do Borzyma. – Ale gdzie o piętnastej? W kościele? Czy na cmentarzu?

– Powiedział „pogrzeb o piętnastej we wtorek” i jeszcze „będziemy chować w Wilanowie”– odparł Borzym.

– Czyli nie wiadomo – powiedziała pani Władysława Mroczek – Musisz zadzwonić i spytać.

– Dobrze – odpowiedział Jurek Borzym. – Zadzwonię po kolacji z tego telefonu na Gagarina. Bo ten tu bliżej zepsuty.

– A po co chodzić – powiedziała pani Władysława. – Zadzwonisz tu, z sekretariatu.

– Jak? – zdziwił się Jurek.

– A tak – powiedziała pani Władka swoim grubym, ponurym głosem. – Każę Gośce otworzyć sekretariat i tyle.

– O, la, la, pani Władziu! – wykrzyknęła Sabina. – Jeszcze trochę i wybierzemy panią pierwszym sekretarzem.

– Chyba premierem – powiedziała pani Bożena.

– A co premier ma u nas do gadania!? – powiedziała Sabina.

– Dzwoni w sprawie społecznej i nie będzie wydawał swoich pieniędzy – powiedziała pani Władka głosem uciszającym dyskusję. – Poza tym nie będzie marzł w kolejce przed budką!

– Święte słowa – powiedziała Sabina, jakby nieco zaskoczona. W każdym razie taką obserwację zanotował sobie w głowie przelotnie na Henryk. Pani Elżbieta milczała, zatopiwszy spojrzenie na dnie swojego kubka z herbatą. O czym mogła myśleć…? Pan Henryk chciał dotknąć pod stołem jej nogi, ale bał się, że niechcący trafi, by tak rzec, pod niewłaściwy adres.

– To kiedy ślub, pani Elu? – spytała pani Bożena. Pani Elżbieta podniosła głowę.

– Nie wiem – powiedziała i spojrzała na pana Henryka.

– Czym prędzej – zawołał pan Henryk. – Jeśli o mnie chodzi, choćby jutro.

– To dopiero jest kawaler! – zawołała Sabina. – Od razu gotowy! Na wszystko!

– Daj spokój – powiedziała jak zwykle pani Bożena i zwróciła się do pana Henryka.

– Ale gdzie, panie Heniu?

– Gdzie ślub? – zdziwił się pan Henryk. W ogóle o tym nie pomyślał. Jak dotąd. – No jak to, gdzie? Na Placu Zamkowym.

I od razu przypomniał sobie ślub Jasia i swój zachwyt, że takie ładne miejsce wygospodarowano na Urząd Stanu Cywilnego dla warszawiaków. Bo przedtem brało się śluby w dzielnicach, a tam – pożal się Boże! Pani Elżbieta otworzyła szeroko oczy.

– A jaki tam jest kościół, Heniu?

W jednej chwili pan Henryk pojął, w czym była rzecz. Myślała… myślała o ślubie kościelnym! O ślubie kościelnym! On zaś w ogóle nie brał tego pod uwagę. Chciał dać jej papierek, nazwisko (choć po co? Mniejsza.) i objąć w posiadanie. Tymczasem ona… Co zatem należało uczynić? W dodatku byli na oczach wszystkich… Co będzie, gdyby nie chciał? Czy mogłaby wtedy cofnąć się, zerwać? Była tak mocno wierząca… I w dodatku nigdy nie była mężatką. Jeśli pan Henryk zgodzi się na wszystko… Bo z Cesią nie mógł mieć ślubu kościelnego przez Krystynę. A teraz, kilkanaście lat po śmierci Krystyny (i to jakiej śmierci… miły Jezu!) i osiem lat po śmierci Czesławy – mógł. Teraz już mógł.

– Tam jest Święta Anna – powiedział pan Henryk i natychmiast odczuł niezadowolenie. Po pierwsze, bo kręcił, a kręcić w tak ważnych okolicznościach nie chciał, a po drugie, bo z tego wynikało, że marzy mu się ślub u Św. Anny. Tymczasem wszystkiego pragnął bardziej, niż tego. Bo raz już brał tam ślub. A swoją drogą – jak to się wszystko plącze ze sobą. Jak trzeba uważać, i to na każdym kroku, by się gdzieś nie zaplątać w przeszłość. Szczególnie, gdy się ma siedemdziesiąt jeden lat.

– Ale ja miałem na myśli Urząd Stanu Cywilnego, ten główny – dodał pan Henryk, przemagając się. – Bo przecież ślub cywilny jest u nas obowiązkowy, czy nie?

– Tak, obowiązkowy – powiedziała pani Władka. – Jak inaczej w komunizmie?

– No dobrze, a kościelny ślub? Kościelny ślub też państwo biorą? – spytała pani Bożena, dociekliwa jak zawsze. I jak tu nie wierzyć, że imię niesie ze sobą charakter? Pan Henryk spojrzał na panią Elżbietę. Nie kwapiła się do odpowiedzi – widać to on miał odpowiedzieć.

– Myślę, że… nie ma przeciwwskazań. W każdym razie ja ich nie znam – powiedział pan Henryk ostrożnie, niby do pani Bożeny, ale kątem oka śledząc, co na to pani Elżbieta. Czuł się tak, jakby próbował grać słabo znany utwór, na nieznanym instrumencie, i do tego w ciemnym pokoju. Ale nawet w takich warunkach można doznać olśnienia. – Kościół wybierze moja narzeczona. Weźmiemy ślub tam, gdzie ona będzie chciała – dodał i wreszcie spojrzał wprost na panią Elżbietę. Natychmiast zrozumiał, że udało mu się strzelić w dziesiątkę. (Znał kobiety. Nie ma co mówić!).

– Och, Heniu! – powiedziała pani Elżbieta takim tonem, jakby byli sami. – W takim razie u mnie, to znaczy koło mnie, to znaczy koło mojego dawnego domu… na Freta. U Świętego Jacka.

– Załatwione – zgodził się natychmiast pan Henryk.

– Brawo! – zawołała Sabina. – Ale kiedy właściwie? Na Boże Narodzenie?

– Skąd?! – oburzył się pan Henryk. – Na pewno wcześniej. Prawda?

– Nie wiem, jakie są terminy – powiedziała pani Elżbieta ze słodkim uśmiechem.

– W tym głównym urzędzie, na Placu Zamkowym, mam akurat siostrzenicę – powiedziała pani Władka. – Ludzie czekają po kilka miesięcy…, ale wiem, że czasami ktoś rezygnuje. I wtedy miejsce jest puste, bo nikt nie chce takiej przypadkowej daty ślubu.

– A ja bym tak mogła. I nawet bym chciała. Dowiedzieć się nagle, na przykład dzisiaj, że za dwa dni ślub.

– Albo za godzinę – powiedziała Sabina.

– Mogłabym i za godzinę! – powiedziała pani Elżbieta z zapałem. Pan Henryk aż poczerwieniał z wrażenia. Moja ty stokroteczko!, pomyślał. Moja ty księżniczko!

– A gdzie będziecie państwo mieszkać? – spytała pani Bożena i pan Henryk doszedł do wniosku, że musiała chyba napisać plan tej rozmowy i zwyczajnie odhaczała punkt po punkcie. Tak była dociekliwa.

– Jeszcze nie wiemy… – powiedziała pani Elżbieta, patrząc w dół na swój talerz.

– Ale gdzieś na drugim piętrze? Czy na parterze…? Bo na pierwszym jest niby składzik na szczotki, ale to bez okna…

– Jeśli w ogóle pozwolą… – odezwał się Borzym.

– Bzdury – powiedziała pani Władka. – Muszą dać osobny pokój. A jak nie, to trzeba ich zmusić.

– Być może znajdziemy coś na zewnątrz… – powiedziała pani Elżbieta nieśmiało.

Pan Henryk domyślił się, że nie chciała nikogo urazić. Bo byli to sami najbliżsi przyjaciele. Co im powiedzieć? Odchodzimy, a wy tu zostańcie i zazdrośćcie nam? Pan Henryk westchnął. W końcu mogli się przecież nawzajem odwiedzać. Od czasu do czasu.

ROZDZIAŁ 26

Zostawiwszy całe towarzystwo na dole, pan Henryk z panią Elżbietą wspięli się na drugie piętro, gdzie pan Henryk zaprosił swoją narzeczoną do pokoju numer 3 na herbatę. Nareszcie mieli zostać sami! Gdy jednak pan Henryk na chwilę przysiadł na łóżku – maleńki odpoczynek po przejściu schodów, a przed zrobieniem herbaty – okazało się, że nie może już wstać. Nagle zrobił się słaby, zaczęło mu się kręcić w głowie, nogi i ręce miał jak z ciężkiej plasteliny.

– Połóż się, Heniu – powiedziała pani Elżbieta i lekko popchnęła pana Henryka na poduszkę. Potem sama dźwignęła jego nogi i ułożyła na łóżku.

– Ale co ty… – zdołał wypowiedzieć pan Henryk martwym głosem, nie odmykając nawet półprzymkniętych oczu. Poczuł, że pani Elżbieta przykrywa go kocem, potem gładzi po głowie… Był w domu. Wszystko było dobrze. Wdech: raz – dwa – trzy, wydech: raz – dwa – trzy, wdech…

– Nic mi nie jest – powiedział pan Henryk, gdy kilka minut później obudził się z krótkiej drzemki. – Po prostu za dużo tego i… i wszystko naraz. Co powiedzieli ci o mieszkaniu, Elwira i ten…

– Wiesiek – powiedziała pani Elżbieta. Siedziała przy stole, piła herbatę i uśmiechała się do pana Henryka. – Mam klucze.

– Miły Jezu! – zawołał pan Henryk i usiadł na łóżku. – I ty nic nie mówisz!

– Dali mi, żebym obejrzała. Nie zgadniesz nigdy, gdzie to jest – powiedziała pani Elżbieta.

– Na Żeraniu albo pod Hutą – powiedział pan Henryk, choć po minie pani Elżbiety poznał, że ma dla niego jakąś wielką niespodziankę.

– Nie – powiedziała pani Elżbieta. – Nigdy nie zgadniesz. Tutaj niedaleko. Po tej stronie Chełmskiej, co Dom, ale bliżej Czerniakowskiej, w starej kamienicy. Taka mała uliczka, Iwicka.

– Miły Jezu! – powiedział pan Henryk i zaczął wkładać kapcie. – Kiedy idziemy zobaczyć?

– Co idziemy zobaczyć? – spytał Jurek Borzym, wchodząc do pokoju. Oczywiście „Herbata w czajniku – Borzym w drzwiach”, można by spokojnie ułożyć takie przysłowie.

Wiadomości nie zdziwiły Borzyma – pani Elżbieta wprowadziła go już w sytuację w trakcie wspólnych podróży na cmentarz, a lokalizację uznał za zupełnie naturalną. Naturalne też wydało mu się, że będzie brał w tym czynny udział, tak jak w piciu herbaty.

– Pójdziemy jutro po śniadaniu – powiedział. – Dziś jest już za ciemno, żeby wszystko dokładnie obejrzeć.

Ostatecznie jednak na wizję lokalną umówili się dopiero nazajutrz po obiedzie. Pan Henryk bowiem musiał rano pojechać na Bródno do mamy i sióstr. Rano – bo po południu obawiał się tłoku. A nie miał siły stać w autobusach.

– Weźmie się kartkę, ołówek i miarkę – powiedział Borzym, zanim poszli spać. – Pomierzy się wszystko. Obejrzy. Nie chwalący, ale pójdzie z wami ktoś, kto się zna na rzeczy. Dobranoc.

– Dobranoc – powiedział oszołomiony pan Henryk, ułożył głowę na jaśku pana Ryszarda i natychmiast zapadł w głęboki sen.

Następnego dnia, to jest w poniedziałek, po obiedzie, wyruszyli we trójkę na Iwicką. Po piętnastu minutach byli już na miejscu. Zwalista, długa, przedwojenna kamienica stała w cichej uliczce naprzeciwko przedszkola.

– Mieszkanie 1A, wejście z bramy – powiedziała pani Elżbieta, rozglądając się.

– Tu nie ma żadnego wejścia – powiedział pan Henryk. Czuł, że jest w tym jakiś kant.

– Pokaż klucze – powiedział Borzym do pani Elżbiety. – No właśnie. Jeden jest do kłódki. To tutaj.

Istotnie w bramie, w jednej ze ścian, znajdowały się niewielkie, brązowe, odrapane drzwi, zabezpieczone skoblem z kłódką.

– Przecież to jakiś składzik dozorcy – powiedział pan Henryk.

– Pasuje – powiedział Borzym z trudem obracając klucz. Otworzył kłódkę, szarpnął drzwi raz i drugi i nagle ukazało się ciemne wnętrze. Borzym nacisnął włącznik, ale światła nie było. Niepewnie weszli do środka, starając się wytężonym wzrokiem przeniknąć półmrok.

Był to istotnie składzik, choć bez łopat i szczotek, cały zawalony starzyzną – deskami, połamanymi krzesłami, nie wiadomo czym.

– Co to jest, na Boga? – powiedział pan Henryk. Pani Elżbieta stała, milcząc.

– Przedsionek – odpowiedział rezolutnie Borzym. – Wejście jest tam.

Rzeczywiście, naprzeciwko nich, jakieś półtora metra nad podłogą, znajdowały się drzwi. Prowadziły do nich prymitywne drewniane schody, niemalże drabina, przysłonięte częściowo poczerniałymi żerdziami. Borzym zwinnie wspiął się do góry.

– Nie macie latarki? – spytał.

– Nie – powiedziała pani Elżbieta i spojrzała na pana Henryka. W odpowiedzi pan Henryk objął ją ramieniem. Miał już w głowie plan awaryjny. W końcu mieli 200 dolarów.

– Zawołam dozorcę – powiedział pan Henryk.

– Po co? – powiedział Borzym, otwierając drzwi. – Tylko uważajcie na schodach, bo deski się ruszają.

Za drzwiami znajdował się dość szeroki korytarz z dwoma oknami w ścianie po prawo. Po kilku metrach korytarz skręcał w lewo, przemieniając się w krótszy, wąski i ciemny pasaż donikąd, rodzaj podługowatej wnęki. To było wszystko.

– A gdzie… gdzie pokój? – spytał pan Henryk, zdezorientowany.

– Tutaj – powiedziała pani Elżbieta, stając przy jednym z okien.

– A kuchnia? – spytał pan Henryk.

– Tu – powiedział Borzym, wskazując na zlew pod drugim oknem, tym przy wejściu.

– A… a ubikacja? – zająknął się pan Henryk. Nie chciał marudzić, w żadnym razie.

– Tutaj – powiedział Borzym, otwierając niewielkie drzwi naprzeciwko zlewu, zaraz na lewo od wejścia. Było tam pomieszczenie metrowej wielkości, z sedesem. – Jest nawet deska klozetowa!

Pan Henryk rozejrzał się. Gdzie miałoby się tu zmieścić łóżko, stół, kuchnia, szafa, nie wspominając nawet o czerwonych fotelach? Jak miałoby odbywać się mycie?! Tymczasem Borzym promieniał radością.

– Ale z was szczęściarze! – powiedział, dotykając kaloryfera.

– Tak ci się tu podoba? – powiedział pan Henryk z przekąsem.

– Pewnie – powiedział Borzym. – Zrobi się z tego cacuszko. Najważniejsze, że jest ciepło i nie ma wilgoci. Zobaczcie, ani śladu grzyba! To czarne, to brud, ale ściany są suche i zdrowe. Żeberek aż nadto – będziecie musieli otwierać okna. I bardzo dobrze, skoro ma się tu gotować.

Pani Elżbieta podeszła do zlewu.

– Kuchnię urządzimy tu? – zwróciła się do pana Henryka, uśmiechając się nieśmiało. Dotknęła palcem zlewu i wtedy – stało się. Między paluszkiem pani Elżbiety, a krawędzią zlewu przeleciała iskra wzajemnego uczucia i sprawa była przesądzona. – Spójrzcie, jaki piękny ten zlew! Całkiem spory, kwadratowy, emalia w niezłym stanie i nawet czysty.

Pani Elżbieta odkręciła wodę.

– Jest ciepła woda! – zawołała.

– Co za szczęściarze – powtórzył Borzym. Pan Henryk zebrał się w sobie.

– Czyli kuchnia tu, przy drzwiach? Może oddzielić jakąś ścianką, co? Zasłonić od reszty pokoju? To znaczy od sypialni?

– Sypialnia chyba we wnęce! – powiedział Borzym, zaglądając do ślepego korytarzyka.

– Nie, nie – powiedziała pani Elżbieta. – Tam będzie garderoba. I półki na książki.

– No patrzcie! – zawołał pan Henryk. – Nie wiedziałem, że będziemy tu mieli tyle pomieszczeń! I kuchnia i sypialnia i garderoba i WC!

– I olbrzymi przedpokój – powiedział Borzym.

– Przedpokój-komórka – dodał pan Henryk nieco zgryźliwie.

– Czyli co uważasz, Heniu? – spytała pani Elżbieta, patrząc na pana Henryka z nadzieją. – Nada się? Bierzemy?

Pan Henryk rozejrzał się wokoło z ciężkim sercem. Czy wystarczy im życia, aby doprowadzić to do… do czegokolwiek podobnego do mieszkania? Czuł jednak, że pani Elżbieta bardzo tego pragnie.

– Tak, moja kochana! – powiedział pan Henryk, przypieczętowując swoją decyzję trzema pocałunkami – w prawą rączkę, w lewą i znowu w prawą.

– Tak się cieszę! – zawołała pani Elżbieta i ucałowała pana Henryka w policzek, a potem – nieoczekiwanie – pocałowała również Jurka Borzyma (co nie było już wcale konieczne, doprawdy. Ale trudno.) – Pójdę teraz do dozorcy. A wy pomyślcie, od czego by tu zacząć.

Gdy pani Elżbieta pomknęła na skrzydłach szczęścia do dozorcy, pan Henryk oparł się o ścianę i zaczął jeszcze raz powoli wszystko oglądać, od sufitu do podłogi. Borzym zaś podskoczył i usiadł na parapecie. (Nie do wiary. Może sfałszował datę urodzenia, żeby szybciej dostać emeryturę? Pan Henryk nie widział jeszcze nigdy kogoś tak zwinnego po siedemdziesiątce!).

– Chcesz, Heniek, to ci powiem, jak ja bym to zrobił – powiedział Borzym, pewny siebie jak nigdy dotąd. Parapeciarz jeden! – Tutaj dałbym ściankę działową, na metr, półtora, żeby odgrodzić, jak sam mówiłeś, kuchnię. Obok zlewu dałbym szafkę, a na niej kuchenkę gazową, jest rurka, można podłączyć. Ściany najprościej dać na biało i nawet nie trzeba będzie skrobać, wystarczy pomalować. Raz – dwa się zrobi. Podłogę trzeba umyć szczotką ryżową i to ze trzy razy, odskrobać brud nożem i zobaczysz wtedy! Jak się zawoskuje, wyjdzie cudo. W korytarzyku i przy drzwiach macie biało-czarną kostkę, nie zrywać, bo za ciężko, wystarczy odskrobać. A w ubikacji dałbym białą lamperię olejną na półtora metra ze szlaczkiem niebieskim, widziałem taką u jednego gościa, u którego kiedyś robiliśmy fuchę. Do tego miał sznurek do spuszczania wody z niebieskim pomponem, mówię ci, Eli by się podobało. Sufity też się zrobi na biało, rzecz jasna, dobrze, że tu jest wysoko, dobrze dla was, ale do malowania trzeba będzie pożyczyć długą drabinę…

– Zrobi się? – przerwał pan Henryk. – To znaczy kto zrobi?

Borzym spojrzał zdumiony.

– Przecież nie ty, bo nie umiesz. Jasne, że ja. Jakbym jeszcze do pomocy miał Jasia Tarnawskiego…

– Co? – zakrzyknął pan Henryk. – Tego zdrajcę?!

– Ale…

– Co w telewizji stał za Elżbietą i kiwał głową przeciwko mnie?

– Przecież wiesz, że to nie było tak – powiedział Borzym i nagle zamilkł, zwieszając głowę. – Chciałem cię już przedtem przeprosić, ale nie było okazji…

– To znaczy? – spytał pan Henryk zdumiony.

– Bo właśnie Ela najpierw prosiła mnie, żebym z nią poszedł zaświadczyć za tobą. A ja nie mogłem. Zląkłem się. Dlatego potem tak machałem w kamerze, że nie, nie. Bo bałem się. A właśnie wtedy Jasiek poszedł. I mówił jak najlepiej o tobie przed kamerą, tylko to wycięli.

Pan Henryk zaniemówił na chwilę. Nie spodziewał się tego po Tarnawskim (Jasiu?), ale nie spodziewał się też po Borzymie. Ani takiej winy (czy jednak sam pan Henryk kilka razy w życiu nie stchórzył aż wstyd?), ani – głównie – takiego przyznania. W ogóle, prawdę powiedziawszy, nie brał dotąd Jurka Borzyma na serio. Ot, po prostu taki sobie Borzym i kropka. A tu nagle taki poważny ton. I taka chęć – niebywałe! Żeby pan Henryk wiedział. Wiedział, przebaczył i przyjął.

Bo Borzym (Jurek), jak się okazało, chciał być przyjęty i to na całego. Miły Jezu! Pan Henryk podrapał się w głowę, zakłopotany. Wszystko na opak. Tarnawski niby nie zdrajca. A Jurek Borzym… też nie zdrajca! Pan Henryk podszedł do parapetu.

– W porządku, Jurek – powiedział i westchnął głęboko.

Gdy uścisnęli sobie dłonie, pan Henryk na moment cofnął się w czasie i przypomniał sobie wielką, chłodną rękę pana Ryszarda i jej uścisk. Z miejsca zalała go fala tęsknoty i jakiegoś strasznego żalu, że już nigdy, nigdy…

– W porządku, stary – powtórzył pan Henryk. – Dziękuję, że mi powiedziałeś.

– Ale za to zrobię ci taki remont – powiedział Borzym i od razu poweselał. – Taki remont… i to migiem… że za kilka dni nie poznasz tego mieszkania! Przedsionek też się uporządkuje i machnie na biało, ale to potem. Będą tu od nas z Domu przychodzić wycieczki i podziwiać!

– Co to, to nie – przestraszył się pan Henryk. – Ale dziękuję. Naprawdę dziękuję.

Gdy w chwilę później pani Elżbieta wróciła ze spotkania z dozorcą, zastała pana Henryka i Borzyma w doskonałych humorach. Od razu została zapoznana ze wszystkimi pomysłami.

– Za tydzień będzie można spędzić tu pierwszą noc – wyrwało się panu Henrykowi. – Albo może choćby pierwszy wieczór!

– Światło tu jest, mówił mi dozorca, tylko w przedsionku brakuje żarówek, a tutaj nie ma lamp, bo pozdejmowane. Na szczęście żyrandol mam po rodzicach, mosiężny z mlecznymi kloszami. Szafkę do kuchni też mam, drewnianą, była u mnie w pokoju, trudno, postoi teraz w kuchni.

– Kuchenkę kupimy nową, mam pieniądze – powiedział pan Henryk, nie wyjaśniając jeszcze, skąd. Przyjdzie na to czas, wieczorem lub jutro rano. Albo po pogrzebie.

– Musicie też zrobić jakieś światło nad zlewem – powiedział Jurek.

– To też się kupi – powiedział pan Henryk tonem indyjskiego maharadży.

– Po drugiej stronie ścianki postawimy stolik i dwa krzesła.

– Trzy – powiedział Jurek. – Albo i cztery.

– Nie – powiedziała pani Elżbieta. – Dla gości będziemy mieć fotele. Bardzo wygodne czerwone fotele. Obok nich śliczny, okrągły stolik, jedyny u nas mebel, który przetrwał Powstanie. A z drugiej strony wersalka.

– Łóżko! – ucieszył się pan Henryk.

– Wersalka, bo łóżko nie wejdzie. Za dużo miejsca by zajęło. Tu postawimy. Tylko nie wiem, skąd ją weźmiemy.

– Znajdzie się – powiedział pan Henryk dumnie.

– A tu powiesimy zdjęcia – powiedziała pani Elżbieta. – A tu obraz. Takie śliczne kwiaty w żółtej wazie. Mój tata dał go mamie w prezencie.

– Jakie zdjęcia? – spytał Jurek Borzym.

– No, rodzinne. Mojej mamy, taty, dziadków… I twoje, twojej rodziny, Heniu – pani Elżbieta zwróciła się nieśmiało do pana Henryka. – Chciałbyś… tak?

– Tak – powiedział pan Henryk, udając pewność i opanowanie, choć w środku poczuł niepokojącą słabość. Powiedział „tak”, a równie dobrze mógł powiedzieć „nie”. Bo nie wiedział. Pamiętał zdjęcie Cesi z Iwonką, stare zdjęcie zrobione kiedyś w górach (ale nie w tych, gdzie potem wszystko się stało, tylko w Sudetach). Stoją przytulone i patrzą uśmiechnięte na pana Henryka, który robi zdjęcie – czy jego serce, ciągle żywe w tyle lat później, wytrzyma ten widok dzień po dniu? A ile tych dni ci jeszcze zostało, hę?, zapytał pan Henryk gorzko i drwiąco samego siebie. Rwał się do życia – i po co? Być może gdzieś w górze rozpoczęło się już końcowe odliczanie dla pana Dąbrowskiego. Na przykład 13 dni… 12…, 11…, 10… Zanim zdąży usiąść na czerwonych fotelach… Albo tylko usiądzie, ale zamieszkać nie zamieszka. Zamieszka kto inny… Elżbieta nie będzie miała swojego ślubu, ale będzie miała chociaż kilkanaście dni narzeczeństwa… Potem…

– Heniu! – powiedziała pani Elżbieta i pogłaskała go po policzku, zupełnie nie krępując się obecnością Borzyma. – Najważniejsze zostawiłam na koniec. Zobacz!

Pani Elżbieta otworzyła torbę i wyjęła jakiś pakunek. Rozwinęła jednym ruchem.

– Ładna? To firanka na główne okno! Zabrałam na wszelki wypadek! Jeśli będzie pasowała, to znak, że to mieszkanie jest nam przeznaczone.

– Kopnij się, Jurek, po jakiś patyk tam ze składziku! – zakrzyknął pan Henryk. Nie czas układać się do trumny, gdy twoja kobieta stoi z firanką w ręku.

Borzym przyleciał z jakimś kijem, pani Elżbieta (z pewnym trudem, bo kij był za gruby, ale się udało) nanizała nań firankę, po czym Borzym wszedł na parapet i umieścił kij na hakach, wystających ze ściany. Rozmiar był prawie że idealny. Pan Henryk spojrzał – na ręcznie robioną firankę koloru ecru (oczywiście), panią Elżbietę, Borzyma
i cały pokój.

– Pięknie – powiedział pan Henryk. – Tu będzie nasz dom.

– Tak – powiedziała pani Elżbieta i łzy rzuciły jej się do oczu.

– Ale szczęściarze – powtórzył znowu Borzym. – Ciekawe, ile tu może być metrów? Będzie szesnaście czy kapkę więcej? A jeszcze przedsionek!

Przed powrotem do Domu zatrzymali się jeszcze w składziku, aby przyjrzeć się dokładniej jego zawartości w świetle wpadającym przez otwarte drzwi mieszkania. Były tu, jak się okazało, rzeczy bezcenne – deski, nogi od stołów, drzwi od szafy, zbite lustro (właściwie nadłamane i jak najlepiej rokujące po przyszłej renowacji), a nawet wyleniały fotel.

– No nie… no nie! I jeszcze to… i to! Niech was kule biją! – powtarzał Borzym z zachwytem, po czym zwrócił się do pana Henryka. – Mając taki materiał… wiesz, co ci zrobię? Takie coś jak w szpitalu, takie podejście bez schodków, pod kątem, rozumiesz? Nie będziesz se męczył nóg, o! Do tego walniemy jeszcze barierkę, będzie stylowo, nie?

Pan Henryk ogromnie się zawstydził. Więc jednak Borzym wiedział, zorientował się. A ona? Miły Jezu, co ona teraz o nim pomyśli? Co powie, o co spyta?

– Tak – powiedziała pani Elżbieta. – A pod spodem możemy zrobić szafkę na buty. I w rogu, jeśli starczy desek, mogłaby kiedyś stanąć szafa, bo są drzwi. I tam moglibyśmy przechowywać konfitury.

– A na fotelu byście sobie siadali i zdejmowali buty. Żeby nie męczyć się na stojąco.

– Dobrze – powiedział pan Henryk. – W takim razie ja też wam coś powiem. W piwnicy u siostrzeńca mam schowany dywan. Nieduży, ale stary, w turecki wzór. I jeszcze coś wyjątkowego. Mam po wuju lampę naftową z różowym kloszem ze rżniętego szkła.

– O rany – powiedział Borzym. – Przerobię ci ją na elektryczną, jak skończymy z przedsionkiem.

Wracając do Domu zastanawiali się jeszcze nad łazienką – jak ją urządzić?

– Łazienkę zrobi się rozkładaną – powiedział pan Henryk. – Kupimy dużą miskę…

– Nie trzeba, przecież ja mam – wtrąciła pani Elżbieta.

– … skombinuje się niski stołek…

– Jest w rupieciarni – powiedział Borzym.

– … i tylko prysznica brakuje – dokończył pan Henryk. – Chyba, żeby można…?

– Można! – wykrzyknął Borzym. – Jeśli gdzieś kupisz rączkę i przewód, bo teraz nic w sklepach nie ma, to domontuje się do kranu nad zlewem!

– W takim razie, jeśli w kuchni ma być łazienka i jeszcze prysznic, trzeba zrobić zasłonę przy wejściu do pokoju – powiedziała pani Elżbieta.

– Po co? – chciał wykrzyknąć pan Henryk, ale dosłownie w ostatniej chwili się pohamował.

Sprawę przedyskutują, gdy zostaną sami, tymczasem zaś pan Henryk puści wodze wyobraźni. Miły Jezu, teraz dopiero rozumiał, jak cudowny skarb dostał się jego ręce! I że brak łazienki był dużo lepszy, niż sama łazienka! Przed oczami pana Henryka pojawiły się zupełnie nieoczekiwane, a jakże wspaniałe możliwości! Będzie patrzył na nią w ręczniku – i bez… pochyloną… namydloną… Będzie jej pomagał. Trzymał mydło, wycierał! To wszystko mogło się ziścić już za kilkanaście dni, dosłownie zaraz! Jeśli nic nie stanie na przeszkodzie, będzie mieszkał z kobietą od rana do rana, od stóp do czubka głowy, będzie ją pieścił, przytulał, dbał, będzie jej śpiewał, słuchał, rozmawiał, dla niej zmywał i może nawet rano zrobić jajecznicę! Będą chodzić po parku, do kościoła, zabierze ją do teatru, pojadą za miasto, wiosną weźmie dla niej koc i herbatę do termosu, kanapki i zrobią piknik. Mogą pojechać na grzyby. Razem na zakupy na bazarek przy Dolnej. Razem gotować, razem jeść. Razem czytać sobie w bibliotece, każdy to, co go interesuje. Albo w domu! Czytać sobie, a czasami czytać tej drugiej osobie. Na przykład ona się kąpie, a on jej czyta. A potem już nie czyta, tylko pomaga. A potem…

Słowem, czekał go raj. I pomyśleć, że jeszcze wczoraj się wahał – nie do wiary!

ROZDZIAŁ 27

Mimo tak świetnych perspektyw tej nocy pan Henryk spał niespokojnie, a gdy zbudził się o szóstej rano, był wręcz nieszczęśliwy. W pokoju było zimno (Borzym stale otwierał okno), ciemno i pusto. Pomyślał o własnym ojcu, którego znał tylko ze zdjęcia, o matce, swojej ukochanej najbliższej siostrze… i pozostałych siostrach. I wreszcie o Cesi i o Iwonce. I o Rysiu. Widział ich jakby na dziecinnej huśtawce. Nie takiej zawieszanej na sznurkach, ale tej jak długa deska podparta w środku, z siedzeniami na obu końcach. Oni wszyscy razem, okupujący siedzenie po jednej stronie, przeważający swoim mrocznym ciężarem. Na drugim końcu pan Henryk, uniesiony wysoko, sam zbyt lekki, by jeszcze choć raz dotknąć ziemi.

Nienawidził pogrzebów.

Przedpołudnie upłynęło tak szybko, że pan Henryk nie zdążył jeszcze odpocząć po śniadaniu, a już musiał schodzić na obiad, co zresztą uczynił bardzo ostrożnie, bo bał się, że spadnie ze schodów – tak był rozdygotany. Uratowała go kucharka. Widząc, jak pani Elżbieta zdejmuje białą nitkę z rękawa Jurka Borzyma, kucharka wychyliła się swoim dawnym zwyczajem z okienka i, wodząc wzrokiem po twarzach oczekujących w kolejce pensjonariuszy, zawołała:

– A widzicie? Dwóch już pochowała, teraz za trzeciego się bierze!

Te dwa krótkie zdania wystarczyły, by pan Henryk z miejsca wrócił do życia.

– Zaraz my się tu za panią zabierzemy! – huknął pan Henryk, ale nie wściekle, tylko jakoś tak lekko, z góry. – Z tym swoim humorem to pani bardziej pasuje do wojska, niż do osób starszych. Proszę nakładać i nie rezonować.

I sam się zdziwił, że nawet odrobinę serce mu nie przyspieszyło, nic. Wziął tylko panią Elżbietę za łokieć i poprowadził do stolika. Miły Jezu! Za kilka dni i tak się stąd wyprowadzą. Może przez bliskość Wilanowa, a może jednak z sympatii, którą (o dziwo) pan Ryszard wzbudził, dość, że sporo osób wybierało się na godzinę trzecią na pogrzeb. Pan Henryk z panią Elżbietą i Borzymem kupili przedtem w sklepie firmowym Mysiadła pięć czerwonych goździków o wielkich głowach i długich łodygach, najpiękniejszych goździków, jakie kiedykolwiek pan Henryk widział. Kupili w trójkę, ale zapłacił pan Henryk, bo od pani Elżbiety brać pieniędzy nie chciał (jaki sens?), a Borzym i tak nie miał. Z nieba ledwo siąpiło i choć pan Henryk z nadzieją patrzył na burą chmurę nad górnym Mokotowem, jednak było jasne, że niestety gradobicia nie będzie. Ani oberwania chmury. Ani trąby powietrznej. Za dwie godziny będzie po wszystkim, pomyślał pan Henryk i starał się wyobrazić sobie, że jest już siedemnasta.

Chociaż pan Henryk starał się nie myśleć o pogrzebie pana Ryszarda, miał jednak mimowolnie stworzony przez wyobraźnię obraz smętnej gromadki, odprowadzającej samotną trumnę alejkami pustego cmentarza. Tak więc rzeczywistość zaskoczyła go zupełnie. Gdy za pięć trzecia dotarli do kościoła, było tam tak pełno ludzi, że ledwo znaleźli trzy miejsca, i to w ostatniej ławce. Jasna trumna pokryta była wiązankami, paliły się wielkie gromnice, a krzesła przeznaczone dla rodziny zajmowali zwarcie zwaliści mężczyźni, wśród których pan Henryk rozpoznał kolegę Rysia, który był u niego w Domu. Tylko rząd pierwszy był i pusty pozostał do końca – najbliższa rodzina nie zjawiła się. Właściwie to my powinniśmy tam usiąść, pomyślał pan Henryk zaraz na początku, gdy tylko organy zaczęły grać. I bił się z tą myślą przez cały czas pogrzebu. Czy był ktoś bliższy Ryśkowi, niż Elżbieta, on i Borzym? A przynajmniej on sam, pan Henryk i co najmniej w ostatnim czasie, na pewno w ostatnich miesiącach, w każdym razie miesiącu… Miły Jezu! Jak krótko to wszystko trwało!

Pani Elżbieta modliła się z zamkniętymi oczami, gdy jednak pan Henryk pochylił się ku niej, wyciągnęła dłoń i splotła ją z ręką pana Henryka – tak pozostali przez cały czas, aż do końca nabożeństwa. Którego pan Henryk w ogóle nie słuchał, podobnie jak starał się nie patrzeć bezpośrednio na trumnę. Wiedział, że jeśli dopuści do siebie ten widok albo posłucha głosu księdza – będzie zgubiony. Roztrzęsie się do imentu i jedna chustka, którą miał w kieszeni, nie wystarczy z pewnością. Tak więc stukał nogą, planował, co zrobić z przedsionkiem na Iwickiej, potem wpadł na pomysł, że może gdzieś tam obok zlewu jest odpływ wody w podłodze – bo przecież była to służbówka dozorcy, a dozorca musiał myć podłogę w całym domu i wylewać wodę – a to byłaby okoliczność nader korzystna dla przyszłej łazienki…, gdy nagle rozważania przerwał mu gwałtowny skok serca.

W bocznej nawie, obok konfesjonału, stał mężczyzna z drobną kobietą. Jego głowa i plecy, widziane z tyłu, były całkowicie i z pewnością głową i plecami pana Ryszarda.

– Spójrz tam! – szepnął pan Henryk do pani Elżbiety, po czym stuknął Borzyma. – Tam!

– To musi być syn – powiedziała cicho pani Elżbieta.

Przez resztę nabożeństwa pan Henryk przyglądał się synowi pana Ryszarda i (przypuszczalnie) jego żonie. Przyszli, ale trzymali się na uboczu. Przyszli, ale nie usiedli na miejscu dla rodziny. I wyglądało na to, że nikogo z obecnych nie znają.

– Jest tu chyba ze sto osób – powiedziała pani Elżbieta, gdy wychodzili z kościoła wraz z tłumem obcych ludzi, za trumną niesioną przez wąsatych mężczyzn o czerwonych twarzach. – A z boku ołtarza stała cała grupa ze znaczkami Solidarności, zauważyliście?

– Przecież oni wszyscy nie mogli znać Ryśka – powiedział Jurek Borzym.

– Mogli – powiedział pan Henryk. – Mówiłem ci, że był prezesem. Powiedział mi to wtedy w szpitalu. A pewnie też i jakąś inną robotą się zajmował. Na pewno.

– Jaką? – spytał Borzym.

– Taką, o jakiej się nie mówi. Polityczną. W podziemiu.

– Czyli, że myśmy go wcale nie znali! – powiedział Borzym.

– A skąd! Znaliśmy! – prawie wykrzyknął pan Henryk i zaraz ściszył głos. Szli przecież w pochodzie pogrzebowym. – Dla nich to był prezes, a dla nas ktoś więcej.

– Przyjaciel – powiedziała pani Elżbieta.

– Ano tak – powiedział Borzym i pokiwał głową, w której widocznie znowu zapanował porządek.

Gdyby to od pana Henryka zależało, kondukt nigdy nie dotarłby na cmentarz. Pochodziliby trochę przed kościołem i wokół pętli autobusowej, a potem zwyczajnie rozeszli do domów. Zaś trumna z Rysiem zostałaby wzięta od razu do nieba, gdzie i tak w końcu było Rysia miejsce… Tymczasem doszli do cmentarnej bramy. Pan Henryk mocniej przytulił ramię pani Elżbiety do swojego boku.

– Nie ciężko ci? Wzięłaś dziś jakąś większą torbę, nie swoją zwykłą torebeczkę. Może ci coś poniosę… moja stokroteczko – powiedział pan Henryk cicho i pocałował panią Elżbietę w policzek. Miły Jezu! Była ciepła, pachnąca i żywa. – Pamiętasz, że jesteś narzeczoną?

– Naprawdę? – pani Elżbieta rzuciła panu Henrykowi spojrzenie z ukosa.

– No, no, no, tylko się nie próbuj wymigać.

– A już myślałam, że… jakoś mi się uda… wyślizgnąć.

– Nie. Nie uda ci się.

Pan Henryk spojrzał na zegarek. Szesnasta piętnaście. Jeszcze pół godziny, najwyżej trzy kwadranse i wreszcie powrót do domu. Może gdyby Jurek Borzym wrócił z paniami (na przykład – Władką Mroczek), pan Henryk i pani Elżbieta mogliby na chwilę zostać sami… Pójść na wuzetkę z serniczkiem, potem mały spacer, a na końcu wpadliby na Iwicką… tylko we dwoje… Pochłonięty myślami pan Henryk poruszał się naprzód, mijając stojących już teraz grupkami ludzi. Wpasował się w jedną szczelinę, drugą, jeszcze kawałek i nagle, nieoczekiwanie dla siebie ujrzał otwarty dół i górę piasku obok. Ach! Nie, nie, pomyślał pan Henryk i zaczął cofać się mimo tłoku, bo wolne przejścia tymczasem zostały uszczelnione i grób otaczały zwarte pierścienie żałobników.

– Co ty robisz, Heniek?! – powiedział cicho Borzym i przytrzymał pana Henryka za rękaw. Pan Henryk poczuł, że brakuje mu powietrza.

– Masz, weź kwiaty i połóż, jak zasypią grób! – powiedział pan Henryk chrapliwie, i ciągnąc panią Elżbietę, ze spuszczoną głową, aby nie patrzeć na roztrącanych ludzi, utorował sobie drogę ucieczki. Zatrzymał się dopiero na obrzeżach tłumu.

Usiedli na ławeczce obok jakiegoś grobu i pan Henryk zaczął się powoli uspokajać. Wdech – raz, dwa, trzy, wydech… Najważniejsze, żebyś nie wpadł w panikę – powiedziała pani Czesława.

– Zaraz będzie po wszystkim – powiedziała pani Elżbieta. – I jeśli będziesz chciał, możemy pojechać na Iwicką, bo zabrałam firanki do przymierzenia – inne, bo tamta była jednak trochę za mała.

– Dobrze – powiedział pan Henryk. Jeszcze nie byli małżeństwem, a już mieli wspólne myśli, prawdziwy cud! Chociaż to nie wypadało, objął panią Elżbietę ramieniem przez plecy i ostrożnie spojrzał w stronę grobu pana Ryszarda.

– Przejmujesz się bardziej niż ja… ha, ha! – powiedział pan Ryszard.

– Jak będę na twoim miejscu, też będę spokojny jak kamień – odpowiedział pan Henryk i uczuł skurcz serca.

Dość tego, skarcił siebie w duchu. Musiał wziąć się w garść. Jeszcze jeden głęboki oddech i rozejrzał się wokoło. Niedaleko, oparty o drzewo, stał syn pana Ryszarda. Ściągnięta twarz była zachmurzona. Z bólu czy ze złości, pan Henryk nie umiał odgadnąć. Mężczyzna zwrócił się ku drobnej kobiecie, coś powiedział, a ona niepewnie popatrzyła w stronę bramy, potem w stronę grobu i pokręciła głową. Jakby mówiła, nie, jeszcze nie idziemy. Jeszcze powinniśmy zostać. Mężczyzna odwrócił się tyłem do zamkniętego w trumnie pana Ryszarda i zaczął poprawiać szalik. Zaraz pójdzie i pan Henryk nigdy więcej go nie zobaczy. Nigdy w życiu.

– Chodź – powiedział do pani Elżbiety, tknięty nagłym impulsem. – Trzeba mu coś powiedzieć.

– Ale co? – spytała pani Elżbieta, z trudem nadążając za panem Henrykiem, który ruszył niemal biegiem, aby przeciąć drogę nieznajomemu mężczyźnie.

– Przepraszam…, przepraszam! – pan Henryk stanął trochę zasapany naprzeciw odchodzącej pary. – Najmocniej przepraszam, że w takich okolicznościach… Henryk Dąbrowski… przepraszam, najpierw dama… pani Elżbieta… Dąbrowska… Przepraszam, że tak obcesowo… Pan jest synem Ryszarda, prawda? Pan Bednarski, jak się domyślam?

– Tak, ale o co chodzi? – odezwała się żona.

– Chcieliśmy tylko złożyć wyrazy współczucia – powiedziała pani Elżbieta. – Miał pan wspaniałego ojca. Byliśmy jego przyjaciółmi.

Mężczyzna wyglądał na zaskoczonego. Więcej, nie dowierzał.

– To był prawdziwy kumpel – powiedział pan Henryk. – Niezawodny. Lojalny.

– I bardzo lubiany – dodała pani Elżbieta.

– Zawsze pomagający w potrzebie – powiedział pan Henryk.

– To chyba taki był dla obcych – odezwał się mężczyzna grubym zachrypniętym głosem swojego ojca, głosem rannego wściekłego dzika.

– Jest pan bardzo podobny do Rysia – powiedziała pani Elżbieta jakoś tak łagodnie i czule.

– Mąż nie widział ojca od dziesięciu lat – odezwała się kobieta.

– Może był dobry dla obcych, ale własna rodzina w ogóle go nie obchodziła. W ogóle nie pamiętał, że miał syna.

– Pamiętał – powiedział pan Henryk. Wiedział już, co ma zrobić. – Przed śmiercią wezwał mnie do szpitala i kazał oddać panu… to – pan Henryk wyciągnął dwieście dolarów z wewnętrznej kieszeni jesionki. – Powiedział, że zbierał to na motocykl dla pana. Podobno kiedyś chciał pan mieć motor.

– W podstawówce… – odezwała się żona. Syn pana Ryszarda stał jak skamieniały. Pan Henryk podał pieniądze jego żonie. Przez chwilę stali w milczeniu.

– Niech państwa Bóg ma w swojej opiece – powiedziała w końcu pani Elżbieta. Pan Henryk ukłonił się, wziął panią Elżbietę pod rękę i ruszyli w stronę bramy cmentarnej.

– Teraz możemy iść na herbatę – odetchnął pan Henryk. Był po prostu szczęśliwy. Opatrzność, bo nie mógł to być przypadek żadną miarą – dała mu niebywałą możność: miał zrobić dla Ryszarda to, co powinno być zrobione, co zrobić bardzo chciał sam Ryszard, a nie mógł. Mógł za to pan Henryk! Mógł i zrobił! Nieprzypadkowo i nie po nic został po tej stronie, został po tej stronie zostawiony!

– A co to były właściwie za pieniądze, Heniu? – niespodziewanie zapytała pani Elżbieta. – Bo ty go obujałeś. Rysio nie kazał ci go wcale szukać, prawda? Nie wiedziałeś nawet, jak mu na imię.

– No… – powiedział pan Henryk i zamilkł. – No…

I nagle zobaczył wszystko od strony kulis. Zobaczył, że zamek jest z tektury, a słońce to reflektor, który można zgasić jednym pstrykiem. Bo przecież były to pieniądze wspólne. Dane specjalnie na przeprowadzkę, nowe mieszkanie dla pani Elżbiety i pana Henryka. I jeszcze pan Ryszard powiedział: „nikomu ich nie oddawaj”, jakby przewidział! Na dodatek teraz ginęło wszystko, całe plany z malowaniem mieszkania na Iwickiej, zakupu łóżka, kuchenki gazowej, prysznica. Nie będą mogli się wprowadzić, wszystko brało w łeb, wszystko zaprzepaścił pan Henryk swoim nierozumem, głupotą, swoim… swoim… I tego ona już mu nie daruje. Która kobieta by darowała? Tym razem zostawi go na amen. Bo dowiódł, ile mu zależy na wspólnym życiu. Na którym miejscu stawia jej dobro.

– Heniu? – powiedziała pani Elżbieta, zatrzymując się. Pan Henryk zamknął oczy. Kłamać nie miał siły. Wolał jednak powiedzieć wszystko nie patrząc na panią Elżbietę. Gdy skończył, pani Elżbieta spytała.

– To znaczy, że oddałeś również moje pieniądze? Przynajmniej w połowie?

– Tak właśnie – powiedział pan Henryk i otworzył oczy.

– Czyli zasługą też możemy się podzielić!

– To znaczy… – powiedział pan Henryk niepewnie. Wydawała się prawie rozbawiona, ale kobiety, wiadomo. Potrafiły się pięknie uśmiechać przed samym rozerwaniem ofiary na strzępy. Przynajmniej niektóre kobiety. Te najprawdziwsze. – Ja tylko chciałem… wiesz. To znaczy nie chciałem przecież nam, ani tobie…

– Heniu – powiedziała pani Elżbieta, tym razem poważnie. Bardzo poważnie. – Czy ty naprawdę myślisz, że mogłabym mieć do ciebie żal z powodu… pieniędzy?! Że ja jestem tego rodzaju osobą?!

– Nie, skąd! – zaprzeczył pan Henryk skwapliwie. – Na pewno nie!

– Mój kochany! Przecież ja zrobiłabym to samo na twoim miejscu. Kropka w kropkę to samo!

– No tak – powiedział pan Henryk i ogarnęła go fala czystej miłości. Wierzył jej bez zastrzeżeń. Taka właśnie była! Kobieta wyjątkowa w każdym najmniejszym milimetrze! Przytulił jej rękę do swojego policzka. Oboje byli zmarznięci, tym razem. Gdzieś z tyłu pan Ryszard leżał już przykryty puszystą ziemią, na którą ludzie nakładali jeszcze wieńce i kwiaty. Żegnaj, żegnaj stary!

– Tylko co teraz zrobimy, moja stokroteczko? Poślubisz narzeczonego bez grosza. Bo z tamtych pieniędzy zostało mi… jeszcze po Święcie Zmarłych!… zupełnie mało. Trochę więcej, niż nic. Mam niby jeszcze trzydzieści dolarów w gotówce i dwadzieścia w banku, ale po prawdzie Bożenka przysłała je na grób…

– Damy sobie radę, Heniu – powiedziała pani Elżbieta. Odwróciła się, popatrzyła w stronę grobu pana Ryszarda, przeżegnała się i znowu spojrzała na pana Henryka. – Ty myślisz, że ja się boję, czy sam się boisz?

– Uchowaj Boże! Czego tu się bać? Poradzimy sobie… we dwoje! Coś się wymyśli…

– Bo ja już nawet miałam taką myśl… – powiedziała pani Elżbieta. Pan Henryk pochylił się ku niej, by lepiej słyszeć, i by przemóc w sobie ten głos, który mówił: powiedz jej, no powiedz. Powiesz, czy nie powiesz? A chodziło o to zdanie niby niejasne, ale dla pana Henryka aż nadto jasne, zdanie pana Ryszarda, jedno z ostatnich, jakie padło, szło to mniej więcej tak: „Gdybym miał jeszcze siłę, to bym spróbował, ale nie chciałem, bo ty i tak byłeś pierwszy”.

I tłumaczyło się w ten sposób: Kochałem ją, ale ustąpiłem tobie. Mówić o tym pani Elżbiecie pan Henryk nie musiał, ale czy powiedzieć należało? Sęk w tym, że pan Henryk nie wiedział. Przede wszystkim dlatego, że w uczucie pana Ryszarda nie wierzył. Miał bowiem Rysia za mężczyznę, który (inaczej niż pan Henryk) po prostu się do kobiet nie nadawał. Kochał panią Elżbietę (Być może. Nie wiadomo. Czy wydawało mu się, że kocha. Raczej.), ale tylko dzięki temu, że kochał ją pan Henryk. Gdyby to pan Henryk był drugi, pan Ryszard nie tylko nie próbowałby być pierwszy, ale w ogóle by nie wystartował. Albo wystartował, ale w przeciwnym kierunku, czyli rzucił się do ucieczki. Ot, co. Czy jednak Elżbieta to wszystko zrozumie…? Dlatego w końcu pan Henryk zdecydował nie mówić. Chyba, że kiedyś.

– I wtedy pomyślałam, żebyśmy zwyczajnie rozłożyli je na ławce, jak oni… choćby przez kwadrans. Co myślisz, Heniu?

– To znaczy… to znaczy?

– No wiesz, może ktoś będzie przechodził i kupi. Albo jakaś wycieczka zagraniczna…?

Pan Henryk odwrócił się po raz ostatni i skłonił w stronę trumny pana Ryszarda. Minąwszy bramę, skierowali się w stronę Pałacu i kawiarni. Mimo wszystko pan Henryk zdecydował, że pójdą na herbatę z sernikiem i wuzetką. Po raz ostatni.

– Dobrze – powiedział pan Henryk. – Ale skąd weźmiesz te serwetki…? Z piwnicy na Freta?

– Heniu! Przecież nawet teraz mam ich kilka ze sobą. Dwie takie duże, jak firanki i dwie mniejsze do nich jakby w komplecie. W dodatku jedna z nich to moja najładniejsza, bo wzięłam główny motyw z takiej starej książki, którą kiedyś dostałam od taty. Wiązanka róż na tle podwójnej siateczki, a dookoła…

– Aha. Aha – powiedział pan Henryk i nagle chwyciło go jakieś natchnienie. Spojrzał w stronę Pałacu. Aleją parkową szła grupa osób. Trzymali się razem jak wycieczka. Zbliżali się, choć byli jeszcze daleko. – W takim razie spróbujmy, moja stokroteczko. Gotowa?

– Ale, Heniu! – pisnęła pani Elżbieta, natychmiast jednak poddała się jego przywództwu. (Potrafiła zgrać się z nim w sekundę! Bez marudzenia, pytania, narzekania – cud, miód nie kobieta! Kobieta – cud!).

Mimo, że ludzi, którzy poprzednio sprzedawali tu serwetki, teraz (na szczęście) nie było, jednak pan Henryk ominął ławkę, którą wtedy używali i wybrał inną, po drugiej stronie alejki. Wyciągnął z kieszeni papier po kwiatach, rozłożył na siedzeniu ławki i spojrzał przez ramię – wycieczka była już w odległości nieco ponad stu kroków.

– Wyjmij serwetki. I pomyśl, jaka cena.

– Wyjęłam – powiedziała pani Elżbieta. Sprawnie rozpostarli jedną serwetę na brązowym oparciu ławki, drugą – na papierze wyłożonym na siedzeniu. Dwie małe serwetki powiesiła pani Elżbieta po obu stronach dużej serwety.

– Cena?

– Nie wiem.

– To jest nielegalne – powiedział pan Henryk, rozglądając się uważnie wokół. Gdy zobaczą nadchodzących milicjantów, po prostu usiądą na ławce, zakrywając serwetki sobą. A te z oparcia trzeba będzie zdjąć.

– Trudno – powiedziała pani Elżbieta. Stała przy ławce w swoim zielonym paltku w pepitkę, zdyszana i zaróżowiona i poprawiała włosy, które znowu wymknęły się spod spinek. Miły Jezu! Każdy by kupił wszystko od takiej sprzedawczyni! W każdym razie każdy mężczyzna (a już na pewno mężczyzna z wyrobionym gustem, koneser i taki, który ma doświadczenie z kobietami i wie, na co patrzeć).

– Moja stokroteczko – powiedział pan Henryk i spojrzał na ławkę, aby sprawdzić, jak właściwie wygląda ich stoisko. Spojrzał i dostrzegł na tle brązowych desek i zielonej trawy – dzieła, wiotkie, koronkowe dzieła o królewskich wzorach. I pożałował, że takie cuda nie zawisną u nich w domu, we własnym domu pana Henryka i pani Elżbiety.

– Może jednak zostawimy sobie? Może jednak szkoda?

– Kochany! – roześmiała się pani Elżbieta. – Przecież ja w każdej chwili mogę zrobić nowe! Takie same albo ładniejsze!

– Mój skarbie – powiedział pan Henryk i zwrócił się w stronę wycieczki. Czuł, że powinien wreszcie czymś się przed nią popisać, bo wychodziło na to, że potrafił tylko trwonić pieniądze i w dodatku nawet nie do końca własne. Miły Jezu…, zwrócił się pan Henryk bez żadnej nawet myśli, o co prosi. Miły Jezu… – i wtedy usłyszał! Usłyszał coś, co mogło być tylko prezentem danym z góry, prezentem skrojonym idealnie na miarę pana Henryka – usłyszał piękną francuską mowę! To była wycieczka Francuzów! Starszych francuskich pań i starszych francuskich panów. Pan Henryk stanął pośrodku ścieżki.

– Bonjour Madame e Monsieur – powiedział pan Henryk uroczyście. I dalej ciągnął po francusku. – Witam i zapraszam do obejrzenia dzieł, zrobionych przez piękne rączki damy i artystki, pani Elżbiety Dąbrowskiej.

Wycieczka zatrzymała się i pan Henryk zaczął dwoić się i troić, układając w pośpiechu i na kilka frontów naraz francuskie zdania. Niestety, jego francuski, nieużywany przecież od dawna, nieco zardzewiał, tak więc co chwila pan Henryk potykał się na własnej wymowie, mówił dookoła, bo nie pamiętał wyrazu, a najgorsze z najgorszych że zapomniał jak są „serwetki”, mówił więc „to”, „te rzeczy” albo jeszcze inaczej, zresztą potem słabo pamiętał, co mówił, taki był przejęty. Gdy w kilka minut potem poganiani przez przewodniczkę Francuzi odpłynęli wśród orewuarów do swojego autokaru, pan Henryk spojrzał półprzytomnym wzrokiem na panią Elżbietę i rzekł:

– Miły Jezu… herbaty!

– Heniu! – wykrzyknęła pani Elżbieta w zachwycie. – Byłeś wspaniały! Po prostu wspaniały!

– E tam – powiedział pan Henryk uszczęśliwiony, Więc jednak coś potrafił, jak się okazało, ha! W jego kieszeni znajdowały się dolary, franki, złotówki! Wszystkie serwetki zostały sprzedane!

– I ta historia, którą wymyśliłeś… że wzór opracowała sama księżna Lubomirska specjalnie dla swojej manufaktury…

– Ty to rozumiałaś?! – wykrzyknął pan Henryk w zdumieniu. Tego bowiem zupełnie nie przewidział. – Umiesz po francusku?!

– Oczywiście. Mówię dość kiepsko, ale rozumiem prawie wszystko.

– A ja myślałem, że ci wreszcie czymś zaimponuję! – wykrzyknął pan Henryk zawiedziony. W dodatku znowu złapała go na kłamstwie… niedobrze.

– Heniu – powiedziała pani Elżbieta z nadzwyczajną powagą i zbliżając się do pana Henryka – przecież ty mi ciągle czymś imponujesz. Przecież… kuzynka Marysia nie może już słuchać, bo ja tak stale cię wychwalam. Nie mogę uwierzyć, że trafiłam na kogoś takiego jak ty. I że mamy się pobrać… Budzę się rano przed szóstą i sobie przypominam, co mówiłeś, co zrobiłeś, jak na mnie spojrzałeś – wszystko. I ostatnio nawet… taka śmieszna rzecz… – pani Elżbieta trochę się zająknęła, jakby wkroczyła na niepewny grunt, ale ciągnęła dalej – powiedziałam Marysi, że mi się podoba, jak ty oddychasz, wiesz, że tak głęboko i powoli, wiesz. A ona mówi – pani Elżbieta znowu się zawahała – że… że to już trzeba być okropnie… okropnie zakochanym, żeby nawet to się podobało!

Pan Henryk westchnął głęboko i przytulił panią Elżbietę, przyciskając jej głowę do swojego ramienia jedyną wolną ręką, bo w drugiej trzymał zdjęty z ławki papier po kwiatach. Był więc przyjęty – w całości, od stóp do głów, by tak rzec – z kopytkami. Choć (do tego zmierzając od tygodni) wcale się tego nie spodziewał, aby było to możliwe. Aby jeszcze kiedykolwiek w jego życiu coś takiego było możliwe. Przyjęcie nie warunkowe, nie do dalszej selekcji czy korekty, ale ostateczne i na zawsze, przyjęcie przez kobietę do serca za coś takiego jak oddychanie. To zmieniało wszystko.

– Kochana. Moja słodka, słodka… Elżuniu – pan Henryk spróbował powiedzieć to imię, które kusiło go już od wielu dni, ale nie miał dotąd odwagi – bał się, czy zasłużył. „Elżuniu, słodka Elżuniu”, brzmiało pięknie. – Myślę, że musimy to wszystko jakoś, hm, uczcić to może niezbyt dobrze powiedziane, gdy właśnie pochowaliśmy Ryśka, ale przecież po pogrzebach zawsze chodzi się gdzieś coś zjeść albo wypić, prawda?

– Tak – powiedziała z powagą pani Elżbieta. Ciągle stała bardzo blisko pana Henryka i przyglądała mu się szeroko otwartymi, szarozielonymi oczami.

– Idziemy na herbatę – powiedział pan Henryk, zupełnie niezakłopotany zniżył głos prawie do szeptu i objął ją czułym spojrzeniem. – A potem zjesz swój serniczek, chyba że pierwszy raz w życiu spróbujesz wuzetki. Bo nie jadłaś jeszcze nigdy, prawda?

– Nie jadłam. Zawsze odmawiałam.

– Ale może dzisiaj spróbujesz – powiedział pan Henryk i wziął panią Elżbietę pod ramię, kierując w stronę ulubionego baru.

– Tak.

Gdy pani Elżbieta wspinała się do sali na górze, pan Henryk, idąc za nią (z pewnym trudem, jak wiadomo, ale cóż) i podziwiając kształt jej bioder (nieledwie zaznaczających się poprzez zielone paltko w pepitkę, jednak łatwych do oceny – dla znawcy), w czasie potrzebnym do pokonania szesnastu stopni (plus podest) spróbował zmierzyć się z fundamentalnym pytaniem. Brzmiało ono tak: dlaczego jego życie, tak podłe i smutne przez ostatnie dziewięć lat, nagle kilka tygodni temu zaczęło toczyć się w tak inny sposób? Dlaczego wszystko, czego się tknął, zamieniało się w złoto? Dlaczego prostowały się ścieżki, otwierały zamknięte drzwi i serca? I nawet w najgorszych nieszczęściach na dnie czekało pocieszenie. Jego zdolności znajdowały naturalne zastosowanie. Jego pomysły padały na podatny grunt. Rzeczywistość uginała się pod dotknięciem jego palców. Nagle zaczęto go podziwiać. Troszczyć się o niego. I, jako apogeum wszystkich dokonań, zdobył miłość. A przecież był tym samym siedemdziesięciojednoletnim panem, co w pierwszych dniach września. Wówczas horyzontem jego marzeń było spocząć w grobie obok Cesi (a i to wydawało się nie do osiągnięcia). Czym zatem zasłużył, co i jak pokonał, że dokonał (tak wiele). Nie wiem, miły Jezu, jak pragnę Boga, niech skonam, ale nie wiem – wysapał w duchu do Pana Jezusa pan Henryk. Nogi dosłownie przywierały do stopni jak przyklejone i pan Henryk poważnie rozważał, czy nie zacząć ich podnosić rękami, łapiąc pod kolana – co by szkodziło, gdyby nikt nie patrzył? Nie wiem, dlaczego to wszystko, za co, ale obiecuję ci… obiecuję…

– Heniu! – zawołała pani Elżbieta, odwracając się ku panu Henrykowi, chwytając go za ramię i ciągnąc w górę, hop, przez ostatni schodek do sali barowej. – Zobacz! Jurek i pani Władka też tu przyszli! Razem wypijemy herbatę i zjemy…

O nie, pomyślał w duchu pan Henryk. Przecież już wszystko tak pięknie był sobie ułożył! Tylko nie to! Trzeba będzie im postawić albo nie jeść samemu. A przecież już czuł smak wuzetki w ustach. I Elżunia miała spróbować pierwszy raz w życiu!

– … i zjemy po ciastku. Możemy im postawić, skoro tyle zarobiliśmy, prawda?

Nie!, pomyślał pan Henryk znowu. Ale już łagodniej. Bo cóż właściwie miał zrobić?

– I zobacz, kto idzie za tobą! Sabina i Bożenka! Chyba możemy wszystkich zaprosić, prawda, tak będzie najbardziej wypadało?

Nigdy, pomyślał pan Henryk już zupełnie spokojnie i z rezygnacją. A nawet, do pewnego (niewielkiego) stopnia, z zadowoleniem. Westchnął, spojrzał w górę, wyszeptał w duchu „obiecuję” i poszedł za panią Elżbietą.

KONIEC

8.07.08.

Od Autorki

Niemalże wszystkie opisane w książce miejsca – przystanki, ulice, sklepy, restauracje, domy i pałace istnieją albo istniały wówczas w Warszawie. Dom Spokojnej Starości mieścił się rzeczywiście przy ulicy Belwederskiej do początku lat siedemdziesiątych, kiedy to został przeniesiony do Henrykowa. Jego wygląd zachowałam we wspomnieniach. Odwiedzałam tam nianię mojej przyjaciółki, pełną dobroci, choć mocno już schorowaną panią Władysławę Dąbrowską. Jednak pisząc pierwsze rozdziały w ogóle nie zdawałam sobie sprawy z tego powiązania między moim bohaterem a prawdziwą mieszkanką Domu.

Powieść o panu Henryku pisałam przez większość mojego dorosłego życia. Zaczęłam w 1987 roku od prologu. Przez następne lata pan Henryk towarzyszył wszystkim rodzinnym wakacjom i wielu wolnym chwilom. Ciągle jednak byłam kobietą bardzo zajętą. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych wzięłam się już ostro do roboty i w 2008 roku postawiłam kropkę na ostatniej stronie. Przez następny rok składałam jeszcze w całość tekst pisany przez tak wiele lat w różnych okolicznościach mojego życia. Wreszcie od 2010 roku zaczęłam rozsyłać powieść do wydawnictw. Choć miałam za sobą już kilka wydanych książek profesjonalnych (jestem psychologiem), jednak jako autorka beletrystyki byłam debiutantką, co zniechęcało wydawców. A najbardziej zniechęcał ich temat. Miłość osób po siedemdziesiątce wydawała się całkowicie nieatrakcyjna dla ewentualnych czytelników. Spotkałam się też z opinią, że książka jest „za mało drapieżna”.

Mijał czas. Pojawiło się zainteresowanie osobami w wieku senioralnym jako pełnoprawnymi bohaterami opowieści. Na tej fali, zachęcona wsparciem mojego męża Piotra, postanowiłam wydać historię pana Henryka.

Przez wiele lat czekałam na tę chwilę. Przywiązałam się głęboko do pana Henryka i pani Elżbiety, do pana Ryszarda i pozostałych mieszkańców Domu. Odczuwam jakiś czuły sentyment do tego pokolenia, którego młodość przypadła na czas wojny, które odbudowało Polskę w latach czterdziestych i pięćdziesiątych, przeszło udręki socjalizmu i przetrwało, niezatapialne. To pokolenie moich rodziców, ciotek i wujów i ich przyjaciół. Pokolenie obdarzone specyficznym urokiem i charakterystyczną mentalnością, gdzie godność ma wyjątkowe miejsce. Chciałam przyczynić się do tego, aby nie zostali zapomniani.

Ale mam też inną intencję. Pisałam książkę, mając czterdzieści i pięćdziesiąt lat. Ostatecznie wydaję ją, będąc niemalże w wieku pana Henryka. Mogę teraz ocenić, jak prawdziwie opisałam sposób myślenia i zachowania osób starszych. Stwierdzam z radością, że nie zrobiłam tu pomyłki. Naprawdę wnętrze człowieka, jego „ ja”, nie starzeje się. Mamy nieco inne potrzeby niż ludzie trzydziestoletni. Potrafimy widzieć trudne sytuacje z szerszej perspektywy. Lepiej rozumiemy złożone uwarunkowania ludzkich zachowań. Gorzej chodzimy i słabiej zapamiętujemy. Ale wszyscy spragnieni jesteśmy bliskości. Potrzebujemy dzielić się myślami i uczuciami. I umieramy, jeśli nikt nas nie widzi i nie dotyka. Staranie o to, by seniorzy mogli cieszyć się pełnią obyczajowych praw społecznych jest w interesie nas wszystkich. Każdy bowiem z czasem do tej właśnie grupy dołączy.

Na koniec chcę bardzo podziękować kilku osobom wspierającym pana Henryka. Ani Grzegorczyk która jak prawdziwa lwica walczyła o wydanie książki w 2012 roku i wspierała mnie w następnych latach. Basi Śmietance i moim córkom: Natalii, Zuzannie, Agacie i Mariannie, które przypominały mi przy każdej okazji „Wydaj!”. Pani Renacie Surmacz, która pomogła mi uczynić tekst zwięźlejszym, a jednocześnie w swojej pracy redaktorskiej okazała panu Henrykowi i jego przyjaciołom mnóstwo ciepła. Pani Joannie Salak, która była moją podporą wydawniczą i od której uczyłam się poruszać w tym nowym dla mnie świecie. Na końcu całuję z wdzięcznością mojego męża Piotra, który nie tylko mnie zachęcał i nie pozwalał stracić nadziei, ale też wspierał twórczą inspiracją i radami. Był moją skałą przez wszystkie te lata nasycone obawą, czy pan Henryk dostanie szansę pojawienia się między Czytelnikami…

Majka Fijewska

Copyright © by Maria Fijewska, 2024

Opracowanie literackie powieści: Renata Surmacz

Projekt okładki i stron tytułowych: Mariusz Malesza

Obraz na okładce: Mikołaj Malesza

Wydawnictwo Dariusz Fijewski AMILIA

96-515 Teresin, ul. Świerkowa 1

ISBN 987-83-970837-1-4

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotował Jan Żaborowski