Wojciech Wiercioch

Paleta złudzeń

Wiersze inspirowane malarstwem

Projektant okładki image: Freepik.com, Jolanta Szymska-Wiercioch

Ilustrator domena publiczna: dzieło Vincenta van Gogha

© Wojciech Wiercioch, 2023

© image: Freepik.com, Jolanta Szymska-Wiercioch, projekt okładki, 2023

© domena publiczna: dzieło Vincenta van Gogha, ilustracje, 2023

„Paleta złudzeń. Wiersze inspirowane malarstwem” to próba ożywienia romantycznej idei korespondencji sztuk.

„Plastycznych dzieł sztuki nigdy nie należałoby oglądać bez muzyki — natomiast dzieł sztuki muzycznej należałoby słuchać tylko w pięknie dekorowanych salach. Jednakże dziełami sztuki poetyckiej nigdy nie należałoby się rozkoszować, nie rozkoszując się zarazem dziełami obu tamtych sztuk”.

NOVALIS

Publikacja jest przeznaczona dla osób pełnoletnich.

ISBN 978-83-8351-064-4

Książka powstała w inteligentnym systemie wydawniczym Ridero

Spis treści

1. Paleta złudzeń

2. Prozaiczny wstęp do poezji

3. Powrót

4. Nocna kawiarnia

5. Niespokojne muzy

6. Marność

7. Przy oknie

8. Pustynia

9. Czarodziejska góra

10. Śniadanie

11. Wieża

12. Chrystus

13. Misterium snu

14. Port

15. Uporczywość pamięci

16. Akwaforta

17. Medytacja Rembrandta

18. Statek głupców

19. Stogi siana

20. Wielka fala

21. Przy sztalugach

22. Akwarela

23. Satori

24. Intryga

25. Praczka

26. Święty Jerzy

27. Łódź

28. Śnieg

29. Huśtawka

30. Widok Toledo

31. Listopad

32. Planty

33. Czerwone dachy

34. Muzyka muz

35. Kwestionariusz Prousta

Tu trzeba już wziąć ściślej znaczenie wyrazu.

Parabola jest obraz, pieśń jest duch obrazu;

Słowo, brzmiąc nieustannie, z przestrzenią i czasem

Znosi się — obraz każdej myśli jest nawiasem;

Dlatego samorodnie nieraz parabole

Ludowe zakwitają jak ugoru pole,

Całe bowiem stworzenie sklepi się obrazem.

Człowiek, myśląc, maluje i śpiewa zarazem.

Wyraz „jako” jest pendzlem lub dłótem tak samo

Jak głoska „O” jest nutą, a spółgłoski gamą.

Słowo więc całość swoją od początku niosło,

Rozwinęło je tylko uczone rzemiosło.

C.K. Norwid, Rzecz o wolności słowa

Prozaiczny wstęp do poezji

Poetą się nie jest, poetą się bywa — mawiają niedzielni literaci, którzy w chwilach wolnych od poważniejszych zajęć, raz na jakiś czas, od wielkiego święta postanawiają coś tam sobie napisać. Moim zdaniem nie są to w ogóle pisarze. Gdy się Literaturę, tę Wielką Panią, tak bardzo zaniedbuje, nie odwdzięczy się ona pasją, natchnieniem, rozwojem talentu. Twórca — by mógł naprawdę tworzyć wielkie dzieła — musi pisać codziennie. Tylko z codziennego trudu rodzą się wielkie dzieła! Kto kreację traktuje niczym hobby — jak jakiś niedzielny wypad na grzyby czy sobotnie majsterkowanie w garażu — po prostu jest amatorem, a nie profesjonalistą.

Zdarzają się jednak poeci, którzy raz na kilka czy kilkanaście lat machną jakiś esej, lub też prozaicy, którzy kilka dni w roku poświęcają poezji. Wówczas tylko przeskakują na sąsiednie poletko. To tak jakby wybitny szachista próbował dla rozrywki od czasu do czasu pograć sobie w warcaby. W tej pokrewnej dziedzinie jego wytrenowany umysł także potrafi wzbijać się na szczyty.

Nie uważam się za poetę, choć w swojej prozie staram się używać poetyckich środków wyrazu. Może i w wierszach mam coś tam ciekawego do powiedzenia.

W swoim życiu najwięcej czasu poświęciłem pisaniu aforyzmów, opowiadań, powieści, esejów i dzienników. Ale gdy odpoczywam od krakowskiego pośpiesznego życia w ukochanych Gorcach czy Pieninach — staję się poetą. W kontemplacyjno-medytacyjnym kontakcie z naturą postrzegam świat inaczej: czulej, dogłębniej, w sposób bardziej świeży. Wtedy moja dusza domaga się odmiennej ekspresji — właśnie lirycznej, osobistej aż do bólu, prywatnej aż do rozkoszy.

W dzieciństwie fascynowało mnie malarstwo. Przez wiele lat chodziłem na zajęcia plastyczne do nowotarskiego domu kultury, a często i w domu zawzięcie oddawałem się rysowaniu i malowaniu plakatówkami, akwarelami czy farbami olejnymi.

Potem wydawało mi się, że wyrosłem z tej dziecinnej formy spędzania wolnego czasu. A jednak jej czar nade mną trwał. I trwa. Mniej praktycznie, bardziej — teoretycznie. Lubię zanurzyć się w historii sztuki, czytać biografie wielkich malarzy, rzeźbiarzy, architektów, urbanistów. Uwielbiam przeglądać albumy z reprodukcjami arcydzieł, a gdy natrafię na obraz, który w szczególny sposób przykuje moją uwagę — i jakoś rozedrga moje receptory, analizatory i efektory — potrafię całymi kwadransami wpatrywać się w to „okno rzeczywistości alternatywnej”. Duszą i ciałem przenoszę się w świat sztuki, łączę się z autorem dzieła w braterskim uścisku mentalno-emocjonalnym.

Takie jest właśnie źródło tych oto wierszy. To powrót do dzieciństwa, spotkanie z młodością, wyraz dojrzałych przeżyć. Wyruszając w poszukiwaniu straconego czasu, mam niekiedy okazję zerknąć na poważne oblicze Królowej Śniegu, która włada niekończącą się historią Imperium Wieczności.

Wojciech Wiercioch

Kraków, 23.04.2023

Powrót

Drapieżne góry wbijają się

w szarozielone niebo, łagodni myśliwi

niosą do domu lisa. Czarny ptak

kołuje nad białym miastem.

Starzy grzeją się przy ogniu,

młodych zagrzewa lód. Hokej

konkuruje z miłością, kościół

śpi pod pierzyną zimy.

Pieter Bruegel stoi obok mnie —

ostrzem pędzla (jak dziobem ptaka)

wskazuje fortecę mistyki — klasztor,

osaczony przez skały, zaspy śniegu,

obojętność ludzi, entuzjazm duchów.

W wieży, pod oknem, nad Biblią

siedzi mnich. Jest młody, zdolny,

zakochany. Zazdrości myśliwym,

malarzom, łyżwiarzom. Chce wrócić

do życia — pisze „Powrót”.

Nocna kawiarnia

Szalone gwiazdy, czerwone okna,

stoliki jak księżyc w pełni;

pod daszkiem ukryło się słońce.

Siedzą, piją, spacerują, cieszą się —

a on… patrzy, zapamiętuje.

On jest poza (choć to nie jest poza):

oszalał nie po to, aby żyć —

ma mało czasu — musi

dać świadectwo…

Jest odważny (choć rozum zawodzi):

wie, że jedynie to się liczy.

Jego noc jest bogatsza niż dzień;

jest kolorowana intensywnymi fioletami.

Jego uczucia są trwalsze niż noc;

są podniecane promieniami choroby.

Vincent van Gogh: samotny

wariat, przyjaciel geniuszy —

odchodzi w ciemność — doznaje

psychotycznego olśnienia!

Niespokojne muzy

Naprzeciw zamku i fabryki

Wielki Metafizyk ustawił scenę;

grają na niej: figura i figurka.

Figurka jest gruba, wydrążona;

ma maleńki czarny łebek,

który podczas przedstawienia zakrywa

ogromną czerwoną maską — tarczą.

Siedzi spokojnie i majestatycznie.

Figura stoi — z jej szczupłego tułowia

wyrasta wielka czerwona żarówka:

głowa oświecona widokiem zamku.

„Zamek” jest jej widownią: celem

i celą, faktem i fatamorganą.

Ołowiany żołnierzyk wychodzi z cienia;

wymownym milczeniem wskazuje

otwartość czerwonej twierdzy.

Ołowiany mówca trzyma się za serce.

Giorgio de Chirico rozmawia z Kafką.

Marność

Gdy ci się dobrze wiedzie, ciesz się z tego,

a wiedzie ci się źle, wtedy to rozważ —

naucza Kohelet, wesoły pesymista.

A ja wyglądam (jak błazen) przez okno…

Pada śnieg, zapada zmrok, wypada

napisać wiersz (zamiast listu).

Drewniany dom sąsiadki

przenosi mnie w góry,

co jednak nie przynosi mi błogości.

Robert Frost — w tłumaczeniu

Barańczaka — niczego nie tłumaczy.

Śnieg w ogrodzie, śnieg w książce,

śnieg wieczny i zeszłowieczny —

to tylko pogoń za wiatrem.

Wolny jak ślimak, wolny jak ptak —

uciekam w obraz Bruegla:

„Zimowy pejzaż z pułapką na ptaki”.

Zostaję schwytany na zimnym uczynku.

Przy oknie

Artysta contra zimowy pejzaż:

czerwona twarz (gorączka lub zapał),

wykrzywione usta (pogarda albo ból),

nieruchomy wzrok (życie i śmierć).

Szyba; nagi fakt drzewa

Koniec darmowego fragmentu książki.

Zachęcamy do zakupu pełnej wersji.