© Copyright by Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2016

Wszystkie prawa zastrzeżone.

Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości bądź części książki bez pisemnej zgody wydawcy są zabronione.

Autorzy i Wydawnictwo dołożyli wszelkich starań, aby wybór i dawkowanie leków w tym opracowaniu były zgodne z aktualnymi wskazaniami i praktyką kliniczną. Mimo to, ze względu na stan wiedzy, zmiany regulacji prawnych i nieprzerwany napływ nowych wyników badań dotyczących podstawowych i niepożądanych działań leków, Czytelnik musi brać pod uwagę informacje zawarte w ulotce dołączonej do każdego opakowania, aby nie przeoczyć ewentualnych zmian we wskazaniach i dawkowaniu. Dotyczy to także specjalnych ostrzeżeń i środków ostrożności. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w przypadku nowych lub rzadko stosowanych substancji.

Wydawnictwo Lekarskie PZWL dziękuje Polskiemu Towarzystwu Epileptologii za pomoc w wydaniu książki.

Wydawca: Stella Nowośnicka-Pawlitko

Redaktor prowadzący: Agnieszka Janowska

Redaktor merytoryczny: Dorota Kassjanowicz

Koordynator produkcji: Anna Bączkowska

Korekta: Barbara Staśkiewicz

Projekt okładki i stron tytułowych: Przemysław Spiechowski

Zdjęcie na okładce: Dragana Gerasimoski/123RF

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2016 r. (wyd. I)

Warszawa 2016

ISBN 978-83-200-5025-7

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 695-43-21

www.pzwl.pl

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Lekarskiego PZWL Michał Nakoneczny / 88em.eu

AUTORZY

Dr hab. n. med. Joanna Jędrzejczak, prof. nadzw. CMKP

Klinika Neurologii i Epileptologii

Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

Dr hab. n. med. Maria Mazurkiewicz-Bełdzińska

Klinika Neurologii Rozwojowej

Katedra Neurologii

Gdański Uniwersytet Medyczny

***

Dr n. med. Izabella Czajka-Oraniec

Klinika Endokrynologii

Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

Dr n. med. Ałbena Grabowska

Pracownia EEG, II Oddział Pediatrii

Szpital im. Dzieci Warszawy w Dziekanowie Leśnym

Dr hab. n. med. Beata Majkowska-Zwolińska

Centrum Diagnostyki i Leczenia Padaczki

Fundacja Epileptologii w Warszawie

Dr hab. n. med. Ewa Motta

Kierownik Katedry i Kliniki Neurologii

Wydział Nauk o Zdrowiu

Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Prof. dr hab. n. med. Jarosław Sławek

Zakład Pielęgniarstwa Neurologiczno-Psychiatrycznego

Gdański Uniwersytet Medyczny

Oddział Neurologii, Szpital św. Wojciecha

Podmiot Leczniczy „Copernicus” sp. z o.o.

Dr hab. n. med. Sebastian Stec, FESC, prof. nadzw. UR

Katedra Elektroradiologii

Wydział Medyczny

Uniwersytet Rzeszowski

Prof. dr hab. n. med. Barbara Steinborn

Kierownik Katedry i Kliniki Neurologii Wieku Rozwojowego

Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Dr n. med. Maria Stelmachowska-Banaś

Klinika Endokrynologii

Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

Prof. dr hab. n. med. Janusz Wendorff

Klinika Neurologii

Instytut Centrum Zdrowia Matki Polki w Łodzi

Dr n. med. Anna Winczewska-Wiktor

Katedra i Klinika Neurologii Wieku Rozwojowego

Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Prof. dr hab. n. med. Wojciech Zgliczyński

Klinika Endokrynologii

Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie

Dr n. med. Marcin Żarowski

Pracownia Polisomnografii i Badań Snu Dzieci i Młodzieży

Katedra i Klinika Neurologii Wieku Rozwojowego

Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Spis treści

Przedmowa

1. Zasady diagnozy padaczki – Joanna Jędrzejczak

Diagnoza padaczki

Wywiad

Elektroencefalografia: metody klasyczne, techniki długotrwałego monitorowania i metody cyfrowe

Tomografia komputerowa i jądrowy rezonans magnetyczny

2. Semiologia napadów padaczkowych u dorosłych: padaczka płata czołowego – Joanna Jędrzejczak

Diagnostyka różnicowa

3. Semiologia napadów padaczkowych u dorosłych: padaczka płata skroniowego – Beata Majkowska-Zwolińska

Wprowadzenie

Objawy kliniczne subiektywne

Objawy kliniczne obiektywne

Objawy ponapadowe

Różnicowanie MTLE-HS, MTLE o innej etiologii i LTLE

4. Semiologia napadów padaczkowych u dzieci – Maria Mazurkiewicz-Bełdzińska, Barbara Steinborn

5. Niepadaczkowe stany napadowe u dzieci – Barbara Steinborn, Maria Mazurkiewicz-Bełdzińska

Najczęstsze zespoły/choroby mogące imitować napady padaczkowe w okresie noworodkowym

Najczęstsze zespoły/choroby mogące imitować napady padaczkowe w okresie niemowlęcym

Zespoły/choroby mogące imitować napady padaczkowe u dzieci i młodzieży

6. Diagnostyka różnicowa zespołów epizodycznych – Anna Winczewska-Wiktor, Barbara Steinborn

Wstęp

Czym są zespoły epizodyczne

Kiedy należy myśleć o zespole epizodycznym

Diagnostyka różnicowa nawracających zaburzeń żołądkowo-jelitowych

Łagodne napadowe zawroty głowy

Łagodny napadowy kręcz szyi

Zespoły epizodyczne, które mogą być związane z migreną

Podsumowanie

7. Omdlenie jako kardiologiczna przyczyna napadowych zaburzeń świadomości – Sebastian Stec

Definicja

Ocena wstępna chorego z omdleniem

Ośrodki diagnostyki omdleń i algorytmy diagnostyczne

Potwierdzenie diagnozy badaniami dodatkowymi

Postępowanie

Podsumowanie

8. Zaburzenia endokrynne – Izabella Czajka-Oraniec, Maria Stelmachowska-Banaś, Wojciech Zgliczyński

Wstęp

Hipoglikemia

Tężyczka

Hiponatremia

Podsumowanie (na co powinien zwrócić uwagę neurolog)

9. Różnicowanie z zaburzeniami naczyniowymi – Ewa Motta

Porażenie Todda

Przemijająca niepamięć całkowita (TGA)

Przemijające niedokrwienie mózgu (TIA)

10. Zaburzenia napadowe w czasie snu – Marcin Żarowski, Barbara Steinborn

Fizjologia snu

Możliwości diagnostyczne

Badanie polisomnograficzne

Zaburzenia oddychania podczas snu

Narkolepsja

Parasomnie

Zaburzenia ruchowe podczas snu

11. Napadowe dyskinezy, napadowe ataksje oraz inne zaburzenia ruchowe wymagające różnicowania z padaczką – Jarosław Sławek, Maria Mazurkiewicz-Bełdzińska

Wprowadzenie

Napadowe dyskinezy i ataksje: klasyfikacja i obraz kliniczny

Inne napadowe zaburzenia ruchowe

12. Elementy napadowych zaburzeń psychicznych w padaczce – Ałbena Grabowska

Wstęp

Zaburzenia psychiczne śródnapadowe

Zaburzenia psychiczne międzynapadowe

13. Psychogenne napady rzekomopadaczkowe – Joanna Jędrzejczak

Definicja

Epidemiologia

Skutki błędnej diagnozy

Diagnostyka

Charakterystyka chorych

Obraz kliniczny

14. Współwystępowanie wybranych zaburzeń napadowych u dzieci z padaczką i ich rodzin – Janusz Wendorff

Wprowadzenie

Współwystępowanie drgawek gorączkowych i padaczki

Współistnienie różnych zespołów padaczkowych i niepadaczkowych z łagodnymi rodzinnymi i nierodzinnymi drgawkami noworodkowymi oraz niemowlęcymi

Współwystępowanie napadów padaczkowych i migrenowych

Współwystępowanie napadów padaczkowych w naprzemiennej hemiplegii dziecięcej

Współwystępowanie padaczkowych i niepadaczkowych zaburzeń napadowych w zespole Retta

Przedmowa

W imieniu Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Epileptologii mamy przyjemność oddać w Państwa ręce książkę: „Padaczka. Diagnostyka różnicowa padaczkowych i niepadaczkowych incydentów napadowych”.

Decyzja dotycząca przygotowania publikacji wynika z potrzeby edukacji lekarzy neurologów, neurologów dziecięcych w tym niezwykle trudnym obszarze. Istnieje wiele przyczyn, dla których diagnostyka różnicowa wspomnianych zaburzeń jest złożona. Po pierwsze, lekarz z reguły nie obserwuje występującego incydentu i zdany jest na relację świadka, najczęściej niespecjalisty; po drugie, w trakcie badania w okresie międzynapadowym lekarz najczęściej nie stwierdza żadnych zaburzeń w stanie ogólnym i neurologicznym; po trzecie, incydent jest często pokryty niepamięcią, i wreszcie – zbliżona semiologia napadu może być klinicznym obrazem wielu przyczyn. Znajomość innych niż padaczkowych przyczyn stanów napadowych powinna być znana wszystkim, którzy dyżurują, oraz lekarzom, do których zwracają się pacjenci po utracie przytomności. Podstawowym zadaniem lekarza w przypadku incydentu utraty przytomności i/lub upadku jest odpowiedź na pytanie, czy ma on charakter pierwotnie mózgowy (padaczkowy), czy wtórnie mózgowy. Nie należy każdej utraty przytomności utożsamiać z napadem padaczkowym. Niezwykle istotna jest znajomość specyfiki incydentów napadowych związanych z wiekiem, w jakim one występują. Bardzo ważne jest podejście multidyscyplinarne i płynne przechodzenie pacjenta od internisty do neurologa i odwrotnie. Zawsze w przypadku utraty przytomności wskazane jest wykonanie badania EEG i badania neuroobrazującego mózgu.

Decyzję o rozpoznaniu padaczki powinien podjąć neurolog. Trzeba zawsze pamiętać, że rozpoznanie padaczki niesie nie tylko konsekwencje medyczne, ale i społeczne dla pacjenta. Lekarz powinien czuć wagę tego rozpoznania i odpowiedzialność za swoje decyzje.

Fałszywie dodatnia diagnoza padaczki może powodować znaczne ograniczenia w jakości życia pacjenta, jego stygmatyzację i możliwe objawy niepożądane wynikające z niepotrzebnego stosowania leków przeciwpadaczkowych.

Publikacja ta jest niezwykle ważnym, pierwszym na rynku polskim, przygotowanym przez polskie autorytety medyczne wydarzeniem edukacyjnym. Jej merytoryczna zawartość jest adresowana nie tylko do lekarzy neurologów zajmujących się padaczką, lecz także do, co bardzo ważne, lekarzy internistów, lekarzy rodzinnych i psychiatrów. Książka ta wskazuje na konieczność interdyscyplinarnego podejścia do szerokiego zagadnienia, jakim są problemy diagnostyczne napadów padaczkowych, co w znakomity sposób łączy aktualny stan wiedzy z umiejętnościami praktycznymi dnia codziennego w postępowaniu z chorym podejrzanym o napady padaczkowe.

Joanna Jędrzejczak

Maria Mazurkiewicz-Bełdzińska